{"id":101,"date":"2024-08-11T18:28:57","date_gmt":"2024-08-11T11:28:57","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=101"},"modified":"2024-08-11T18:28:57","modified_gmt":"2024-08-11T11:28:57","slug":"thuc-luc-ve-the-to-cao-hoang-de-gia-long-quyen-01","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-the-to-cao-hoang-de-gia-long-quyen-01\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Gia Long (quy\u1ec3n 01)"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">\u0110\u1ec7 nh\u1ea5t k\u1ef7 &#8211; Quy\u1ec3n I &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/h1>\n\n\n\n<p>Th\u1ebf T\u1ed5 Khai Thi\u00ean Ho\u1eb1ng \u0110\u1ea1o L\u1eadp K\u1ef7 Th\u00f9y Th\u1ed1ng Th\u1ea7n V\u0103n Th\u00e1nh V\u00f5 Tu\u1ea5n \u0110\u1ee9c Long C\u00f4ng Ch\u00ed Nh\u01a1n \u0110\u1ea1i Hi\u1ebfu Cao Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf, t\u00ean hu\u00fd l\u00e0 Ch\u1ee7ng \u7a2e, l\u1ea1i l\u00e0 No\u00e3n \u6696 . L\u1ea1i t\u00ean h\u00fay n\u1eefa l\u00e0 \u00c1nh \u6620 . (\u0110\u1ea7u l\u00e0 Du\u1ec7 T\u00f4ng b\u1ea3o vua r\u1eb1ng ch\u1eef n\u00e0y l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi khi gi\u1eefa tr\u01b0a, nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean.)<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\/f13.highres\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>Hi\u1ebfu Cao Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>h\u00fay \u00c1nh \u668e [ \u0111\u00fang ra l\u00e0 \u00c1nh \u6620 ] (Cao Ho\u00e0ng c\u00f3 th\u00eam h\u00fay l\u00e0 Ch\u1ee7ng \u7a2e), l\u1ea1i h\u00fay No\u00e3n \u6696.<\/p>\n\n\n\n<p>(Hi\u1ebfu V\u0169 V\u01b0\u01a1ng [Ph\u00fac Kho\u00e1t] c\u00f3: ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 9 l\u00e0 Th\u1ebf t\u1eed H\u1ea1o \u660a (sau \u0111\u01b0\u1ee3c phong Tuy\u00ean V\u01b0\u01a1ng \u5ba3\u738b), ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 2 l\u00e0 Hi\u1ebfu Khang V\u01b0\u01a1ng [Ph\u00fac Lu\u00e2n] (t\u1ee9c l\u00e0 cha c\u1ee7a Cao Ho\u00e0ng), ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 16 l\u00e0 Hi\u1ebfu Du\u1ec7 T\u00f4ng \u5b5d\u777f\u5b97 [Ph\u00fac Thu\u1ea7n], ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 18 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u0103ng \u6607 (\u0111\u1ea7u phong Qu\u1ed1c th\u00fac Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Qu\u1eadn c\u00f4ng, sau phong Ph\u00fac Long c\u00f4ng).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ebf t\u1eed H\u1ea1o c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con t\u00ean h\u00fay l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, hi\u1ec7u l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u00f4n, sau phong M\u1ee5c V\u01b0\u01a1ng \u7a46\u738b, hi\u1ec7u T\u00e2n Ch\u00ednh V\u01b0\u01a1ng \u65b0\u653f\u738b. Du\u1ec7 T\u00f4ng m\u1ea5t \u1edf Long Xuy\u00ean, M\u1ee5c V\u01b0\u01a1ng m\u1ea5t \u1edf Ba Vi\u1ec7t, \u0111\u1ec1u l\u00e0 do Ng\u1ee5y Hu\u1ec7 h\u1ea1i c\u1ea3.)<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea1i h\u00fay C\u1ea3o \u6772 (l\u00fac \u0111\u1ea7u Du\u1ec7 T\u00f4ng [Ph\u00fac Thu\u1ea7n] b\u1ea3o vua r\u1eb1ng ch\u1eef n\u00e0y l\u00e0 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi khi gi\u1eefa tr\u01b0a, nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean). [Ch\u1eef C\u1ea3o n\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 trong danh s\u00e1ch ch\u1eef h\u00fay b\u1ecb c\u1ea5m. Nguy\u00ean v\u0103n c\u00e1c b\u1ea3n in c\u1ee7a Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng c\u00e1c ch\u1eef h\u00fay. \u1ede b\u1ea3n in n\u00e0y, Duy Minh Th\u1ecb t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n v\u00e0o c\u00e1c ch\u1eef b\u1ecb b\u1ecf tr\u1ed1ng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 nh\u1ea7m l\u1eabn.]<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1nh [Gia Long] sinh n\u0103m Nh\u00e2m Ng\u1ecd [1762] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 23, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 27), l\u00e0 con th\u1ee9 3 c\u1ee7a H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng h\u1eadu Nguy\u1ec5n th\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu n\u0103m \u1ea4t D\u1eadu [1765], H\u01b0ng t\u1ed5 b\u0103ng, khi \u1ea5y vua m\u1edbi l\u00ean 4 tu\u1ed5i, r\u1ed3ng \u1ea9n \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang. L\u1edbn l\u00ean, th\u00f4ng minh v\u1ed1n s\u1eb5n, vua Du\u1ec7 T\u00f4ng r\u1ea5t qu\u00fd tr\u1ecdng, cho \u1edf trong cung. N\u0103m Qu\u00fd t\u1ef5 [1773], gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n n\u1ed5i, m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd [1774] qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u1ebfn l\u1ea5n.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m Qu\u00fd T\u1ef5 [1773], gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n kh\u1edfi lo\u1ea1n. Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c ki\u1ebfn nguy\u00ean Th\u00e1i \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 l\u00e0m B\u1eafc B\u00ecnh V\u01b0\u01a1ng (sau ki\u1ebfn nguy\u00ean Quang Trung), Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1eef l\u00e0m \u0110\u00f4ng \u0110\u1ecbnh V\u01b0\u01a1ng. N\u0103m M\u1eadu Tu\u1ea5t [1778] Nh\u1ea1c x\u01b0ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n [1788] Hu\u1ec7 x\u01b0ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>[M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd [1774]] ng\u01b0\u1eddi Tr\u1ecbnh x\u00e2m l\u1ea5n. L\u00e0 b\u00e8 l\u0169 Tr\u1ecbnh S\u00e2m quy\u1ec1n th\u1ea7n nh\u00e0 L\u00ea.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Vua theo Du\u1ec7 T\u00f4ng v\u00e0o Qu\u1ea3ng Nam (13 tu\u1ed5i). M\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m \u1ea4t M\u00f9i [1775] v\u00e0o Gia \u0110\u1ecbnh, \u0111\u01b0\u1ee3c trao ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng s\u1eed, coi qu\u00e2n T\u1ea3 d\u1ef1c. M\u1ed7i khi c\u00f3 vi\u1ec7c qu\u00e2n, Du\u1ec7 T\u00f4ng c\u00f9ng v\u1edbi vua b\u00e0n t\u00ednh, nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t \u0111\u00fang, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u t\u00e2m ph\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eddi C\u1ea3nh H\u01b0ng, n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd [1774], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, \u0110\u1ea1i t\u01b0 \u0111\u1ed3 Di\u1ec7p c\u00f4ng \u66c4\u516c Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac \u9ec3\u4e94\u798f n\u01b0\u1edbc An Nam x\u00e2m l\u1ea5n ph\u01b0\u01a1ng Nam. M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, ng\u00e0y 28, kinh th\u00e0nh [Ph\u00fa Xu\u00e2n] b\u1ecb v\u00e2y h\u00e3m, [vua] \u0111\u1ea1i gi\u00e1 \u0111i dinh Qu\u1ea3ng Nam, t\u1edbi B\u1ebfn Gi\u00e1 \ud84f\uddf7\u67b6 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. N\u0103m \u1ea4t M\u00f9i [1775], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y 20, Ch\u00faa [Ph\u00fac Thu\u1ea7n] c\u00f9ng Cao Ho\u00e0ng \u0111i bi\u1ec3n Nam H\u1ea3i trong 25 ng\u00e0y th\u00ec \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh, d\u1eebng ch\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n dinh \u5c6f\u71df ph\u00eda b\u1eafc B\u1ebfn Ngh\u00e9 \ud84f\uddf7\u72a0\u6d25 .<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Vua theo gi\u00e1 kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o r\u1eddi. M\u1ed9t h\u00f4m, trong khi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1ee3t nghe tin gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn. Du\u1ec7 T\u00f4ng b\u1ea3o vua r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c g\u1ea5p r\u1ed3i ! cho c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a ng\u1ef1 ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc \u0111i !\u201d Vua kh\u00f4ng ch\u1ecbu. Du\u1ec7 T\u00f4ng kh\u00f3c v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNay g\u1eb7p b\u01b0\u1edbc gian tru\u00e2n th\u1ebf n\u00e0y, t\u00e0i ta kh\u00f4ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c lo\u1ea1n, vi\u1ec7c Mi\u1ebfu X\u00e3 quan h\u1ec7 \u1edf ch\u00e1u, ch\u00e1u c\u00f2n th\u1eddi n\u01b0\u1edbc m\u1edbi c\u00f2n\u201d. Vua b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 v\u00e2ng m\u1ec7nh. Nh\u01b0ng \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda gi\u1edd, d\u1eebng ng\u1ef1a \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ee3i. Gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111i ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c. Du\u1ec7 T\u00f4ng theo \u0111\u1ebfn. Vua \u0111\u00f3n \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\/\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>: Du\u1ec7 T\u00f4ng ch\u00ednh l\u00e0 ch\u00fa c\u1ee7a Cao Ho\u00e0ng]<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u1ec7 T\u00f4ng b\u1ea3o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cL\u00f2ng ch\u00e1u ta nh\u01b0 th\u1ebf, tr\u1eddi th\u1ef1c \u0111\u00e3 soi x\u00e9t !\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 do qu\u00e2n ch\u1ee7 B\u1eafc H\u00e0 [vua L\u00ea] y\u1ebfu k\u00e9m, c\u01b0\u1eddng th\u1ea7n Tr\u1ecbnh S\u00e2m chuy\u00ean ch\u00ednh, t\u1ef1 x\u01b0ng T\u0129nh V\u01b0\u01a1ng \u9756\u738b, nghe n\u01b0\u1edbc ta [Nam H\u00e0] c\u00f3 T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1c phi\u1ebfn lo\u1ea1n g\u00e2y n\u1ea1n chi\u1ebfm c\u1ee9, li\u1ec1n sai b\u1ecdn \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac d\u1eabn binh x\u00e2m ph\u1ea1m ph\u01b0\u01a1ng nam.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m B\u00ednh Th\u00e2n [1776] vua \u0111\u1ebfn Tam Ph\u1ee5 \u4e09\u57e0 [Ba Gi\u1ed3ng] (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), chi\u00eau t\u1eadp binh s\u0129 \u1edf \u0110\u00f4ng S\u01a1n. M\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m \u0110inh D\u1eadu [1777], gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 \u962e\u6587\u60e0 v\u00e0o \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp S\u00e0i G\u00f2n \u67f4\u68cd (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh).<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>Binh \u0110\u00f4ng S\u01a1n th\u1ea1ch thuy\u1ec1n cai \u0111\u1ed9i Ph\u01b0\u01a1ng danh h\u1ea7u \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n l\u1ea5y ngh\u0129a l\u1eef [qu\u00e2n] \u0110\u00f4ng S\u01a1n l\u00e0 b\u1ecdn h\u1ed5 t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n Hu\u1ef3nh \u0110\u1ee9c \u962e\u9ec3\u5fb7, Tr\u1ea7n B\u00faa \u9673\u9253, \u0110\u1ed7 Ho\u00e0nh \u675c\u9404, \u0110\u1ed7 Ky \u675c\u5fcc, V\u00f5 Nh\u00e0n \u6b66\u9591, \u0110\u1ed7 B\u1ea3ng \u675c\u699c h\u1ed9i binh \u0111\u01b0\u1ee3c 3.000 ng\u01b0\u1eddi, x\u01b0ng l\u00e0 \u0110\u00f4ng S\u01a1n th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Du\u1ec7 T\u00f4ng \u0111i \u0110\u0103ng Giang \u6a59\u6c5f (1. \u0110\u0103ng giang: s\u00f4ng Chanh, r\u1ea1ch Chanh) (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng).Vua \u0111em binh \u0110\u00f4ng S\u01a1n \u0111\u1ebfn \u1ee9ng vi\u1ec7n, \u0111\u00f3n Du\u1ec7 T\u00f4ng \u0111\u1ebfn C\u1ea7n Th\u01a1 \u82b9\u82f4 (t\u1ee9c \u0111\u1ea1o Tr\u1ea5n Giang thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang), r\u1ed3i \u0111\u1ebfn Long Xuy\u00ean \u9f8d\u5ddd (thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, t\u1ee5c danh C\u00e0 Mau).<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\/\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>Trong c\u00e1c x\u1ee9 c\u00f3 t\u00ean x\u01b0a \u820a\u540d\u8655 \u0111\u1ec1u thi\u1ebft l\u1eadp th\u00e0nh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u9053 c\u00f3 quan th\u1ee7 ng\u1ef1 \u5b88\u79a6\u5b98 : x\u1ee9 Quang H\u00f3a thi\u1ebft l\u1eadp Quang H\u00f3a \u0111\u1ea1o \u5149\u5316\u9053, r\u1ea1ch C\u00e0 Mau [\u6728\u6b4c] \u6bdb\u701d thi\u1ebft l\u1eadp Long Xuy\u00ean \u0111\u1ea1o \u9f8d\u5ddd\u9053, R\u1ea1ch Gi\u00e1 \u701d\u67b6 thi\u1ebft l\u1eadp Ki\u00ean Giang \u0111\u1ea1o \u5805\u6c5f\u9053, L\u1ea5p V\u00f2 [L\u1eadp Vu] \u5783\u5729 thi\u1ebft l\u1eadp C\u01b0\u1eddng Th\u00e0nh \u0111\u1ea1o \u5f3a\u57ce\u9053, C\u1ea7n Th\u01a1 \u82b9\u82f4 [Th\u01b0, Tr\u01b0, Tra] l\u1eadp Tr\u1ea5n Giang \u0111\u1ea1o \u93ad\u6c5f\u9053, C\u00e1i V\u1eebng \u4e10\ud84d\udf38 &nbsp;[<a href=\"https:\/\/tuoitre.vn\/song-cai-vung.html\"><em>s\u00f4ng C\u00e1i V\u1eebng<\/em><\/a><em> ho\u1eb7c c\u00f9 lao C\u00e1i V\u1eebng<\/em>] l\u1eadp T\u00e2n Ch\u00e2u \u0111\u1ea1o \u65b0\u6d32\u9053, Sa \u0110\u00e9c \u6c99\u7684 l\u1eadp \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u0111\u1ea1o \u6771\u53e3\u9053.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9 m\u00f9a thu, qu\u00e2n gi\u1eb7c theo ng\u1eb7t, ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, Du\u1ec7 T\u00f4ng b\u1ecb n\u1ea1n b\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t m\u00ecnh vua \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t, l\u00ean thuy\u1ec1n \u0111\u1eadu \u1edf s\u00f4ng Khoa \u79d1\u6c5f (thu\u1ed9c Long Xuy\u00ean), \u0111\u1ecbnh nh\u00e2n ban \u0111\u00eam v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 l\u00e1nh gi\u1eb7c. B\u1ed7ng c\u00f3 con c\u00e1 s\u1ea5u \u9c77\u9b5a [ng\u1ea1c ng\u01b0] c\u1ea3n ngang m\u0169i thuy\u1ec1n ba l\u1ea7n, b\u00e8n th\u00f4i. S\u1edbm mai d\u00f2 bi\u1ebft \u0111\u00eam \u1ea5y c\u00f3 thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. Vua b\u00e8n d\u1eddi sang \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea3o Th\u1ed5 Ch\u00e2u \u571f\u7843. Gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 lui qu\u00e2n v\u1ec1 Quy Nh\u01a1n, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng l\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ch\u00e2u \u6731, H\u1ed5 t\u01b0\u1edbng H\u00e3n, T\u01b0 kh\u1ea5u Oai, \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n H\u00f2a, Cai c\u01a1 Ch\u1ea5n (\u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), chia gi\u1eef c\u00e1c dinh \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a>:<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2y t\u1eb7c Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c ki\u1ebfn \u0111\u00f4 t\u1ea1i Quy Nh\u01a1n, nay l\u00e0 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 10 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, vua c\u1eed binh \u1edf Long Xuy\u00ean, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Sa \u0110\u00e9c \u6c99\u7684 (t\u00ean \u0111\u1ea5t, thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang). Ch\u01b0\u1edfng dinh ngo\u1ea1i h\u1eefu (x\u01b0ng l\u00e0 Ph\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng \u82b3\u90e1\u516c) \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n \u675c\u6e05\u4ec1 c\u00f9ng v\u1edbi thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 cai \u0111\u1ed9i L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n \u9ece\u6587\u52fb (c\u00f3 thuy\u1ebft l\u00e0 h\u1ecd Nguy\u1ec5n) nh\u00f3m h\u1ecdp nh\u1eefng ngh\u0129a d\u0169ng \u1edf Ba Gi\u1ed3ng, l\u00e0m h\u1ecbch b\u00e1 c\u00e1o c\u00e1c \u0111\u1ea1o; Th\u1ed1ng nhung Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u1eb1ng, Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Khu\u00f4ng v\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng (\u0111\u1ec1u x\u01b0ng l\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng), \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng, Cai c\u01a1 H\u1ed3 V\u0103n L\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u1ecdp. Ba qu\u00e2n \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o tang, thanh th\u1ebf l\u1eebng l\u1eaby. Th\u00e1ng 11, \u0111\u00e1nh \u00fap \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n gi\u1eb7c l\u00e0 H\u00f2a \u1edf dinh Long H\u1ed3 \u9f8d\u6e56 (t\u1ee9c t\u1ec9nh V\u0129nh Long ng\u00e0y nay) c\u1ea3 ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u00e1ng 12, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c S\u00e0i G\u00f2n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu Tu\u1ea5t n\u0103m th\u1ee9 1 [1778] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 39, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 43; n\u0103m \u1ea5y, tuy ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng Du\u1ec7 T\u00f4ng \u0111\u00e3 m\u1ea5t v\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, quy\u1ec1n l\u1edbn \u0111\u00e3 thu\u1ed9c v\u1ec1 ng\u00e0i, cho n\u00ean ch\u00e9p l\u00e0 n\u0103m th\u1ee9 1 \u0111\u1ec3 n\u1ed1i ch\u00ednh th\u1ed1ng), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, vua \u0111\u00f3ng \u1edf S\u00e0i G\u00f2n, \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n c\u00f9ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng t\u00f4n vua l\u00ean l\u00e0m \u0110\u1ea1i nguy\u00ean so\u00e1i, quy\u1ec1n coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc (17 tu\u1ed5i).<\/p>\n\n\n\n<p>Vua \u0111em c\u00e1c t\u01b0\u1edbng d\u00e2ng t\u00f4n th\u1ee5y Du\u1ec7 T\u00f4ng [Ph\u00fac Thu\u1ea7n] l\u00e0 Th\u00f4ng Minh Khoan H\u1eadu Anh M\u1eabn Hu\u1ec7 H\u00f2a Hi\u1ebfu \u0110\u1ecbnh v\u01b0\u01a1ng, d\u00e2ng t\u00f4n th\u1ee5y ho\u00e0ng kh\u1ea3o [Ph\u00fac Lu\u00e2n] l\u00e0 T\u1eeb T\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1m B\u1ea1c Khoan D\u1ee5 \u00d4n H\u00f2a Hi\u1ebfu Khang v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ee7 ng\u1ef1 \u5b88\u79a6 \u0111\u1ea1o Quang H\u00f3a \u5149\u5316\u9053 l\u00e0 cai \u0111\u1ed9i L\u00ea Ch\u1eed \u9ece\u891a \u0111em kim s\u00e1ch v\u00e0 qu\u1ed1c b\u1ea3o c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u1ebfn d\u00e2ng. Vua khen v\u00e0 th\u01b0\u1edfng (\u0110\u1ea7u l\u00e0 gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n v\u00e0o c\u01b0\u1edbp, Du\u1ec7 T\u00f4ng \u0111i Ba Gi\u1ed3ng. Ngo\u1ea1i t\u1ea3 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u00e0m \u962e\u4e45\u6f6d \u0111em qu\u00e2n \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1. Du\u1ec7 T\u00f4ng sai Ch\u1eed gi\u1eef b\u1ed1n t\u1edd kim s\u00e1ch, m\u1ed9t qu\u1ea3 \u1ea5n v\u00e0ng, ba qu\u1ea3 \u1ea5n \u0111\u1ed3ng \u0111i theo. \u0110\u1ebfn s\u00f4ng Tra Giang \u67e5\u6c5f g\u1eb7p gi\u1eb7c, Ch\u1eed s\u1ee3 ch\u1ea1y, qu\u0103ng c\u1ea3 s\u00e1ch v\u00e0 \u1ea5n xu\u1ed1ng s\u00f4ng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i v\u1ec1 ch\u1ed7 c\u0169 m\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em d\u00e2ng. Tra Giang thu\u1ed9c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u7e3d\u7763 gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u00e2u \u6731 \u0111em th\u1ee7y binh ph\u00e1 c\u01b0\u1edbp nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ven s\u00f4ng \u1edf Tr\u1ea5n Bi\u00ean \u93ae\u908a (nay l\u00e0 t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a \u908a\u548c) v\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n \u85e9\u93ae ( nay l\u00e0 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u5609\u5b9a). H\u1ed9 gi\u00e1 \u8b77\u99d5 gi\u1eb7c l\u00e0 Ph\u1ea1m Ng\u1ea1n \u8303\u5f65 l\u1ea1i t\u1eeb Quy Nh\u01a1n \u0111\u1ebfn. Qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Tr\u1ea7n Ph\u01b0\u1ee3ng \u9673\u9cf3 ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh [qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n] \u1edf s\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc L\u1ed9c \u798f\u797f\u6c5f kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3 vua sai \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n gi\u1eef S\u00e0i G\u00f2n. Vua t\u1ef1 l\u00e0m t\u01b0\u1edbng \u0111\u00f3ng \u1edf L\u1eadt Giang \u6817\u6c5f, d\u1ef1ng c\u1edd \u201cTam qu\u00e2n t\u01b0 m\u1ec7nh\u201d \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 huy t\u01b0\u1edbng s\u0129. L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u1eb1ng \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf c\u00e1c l\u1ed9 L\u1eadt Giang v\u00e0 \u00d4 Nguy\u00ean \u70cf\u539f, \u0111\u1ec1u th\u1eafng. Gi\u1eb7c ph\u1ea3i lui v\u1ec1 Tr\u01b0\u1eddng Giang, r\u00ecnh nh\u1eefng n\u01a1i s\u01a1 h\u1edf \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1eafp lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t \u1edf b\u1edd ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng B\u1ebfn Ngh\u00e9 [Ng\u01b0u Ch\u1eed \u725b\u6e1a] cho \u0111\u1ebfn k\u00eanh Th\u00f4ng [Th\u00f4ng c\u1ea3ng], \u1edf c\u1eeda k\u00eanh \u0111\u00f3ng c\u1ecdc g\u1ed7 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c. \u0110\u00f3ng h\u01a1n 50 chi\u1ebfc chi\u1ebfn h\u1ea1m, g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n Long L\u00e2n, l\u1ea1i s\u1eafm nhi\u1ec1u b\u00e8 h\u1ecfa c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1 th\u00e1ng 5, L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n \u0111em th\u1ee7y binh c\u00f9ng gi\u1eb7c giao chi\u1ebfn, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n. \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n c\u0169ng \u0111em qu\u00e2n h\u1ee3p \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c T\u01b0 kh\u1ea5u gi\u1eb7c l\u00e0 Oai \u5a01 \u1edf B\u1ebfn Ngh\u00e9, c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft chi\u1ebfn thuy\u1ec1n. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u1eb1ng ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0110\u1ed3ng Nai [L\u1ed9c D\u00e3 \u9e7f\u91ce] (thu\u1ed9c Bi\u00ean H\u00f2a), \u0111\u00e1nh v\u1ee1 qu\u00e2n gi\u1eb7c, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Li\u00eam v\u00e0 L\u0103ng (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n Bi\u00ean. T\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c Ph\u1ea1m Ng\u1ea1n ch\u1ea1y v\u1ec1 Quy Nh\u01a1n. Gia \u0110\u1ecbnh d\u1eb9p xong. L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n \u0111em binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua tri\u1ec7u Qu\u00e2n v\u1ec1, sai Th\u1ed1ng nhung ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u1eb1ng v\u00e0 L\u1ec5 b\u1ed9 Nguy\u1ec5n Nghi l\u00e3nh b\u1ed9 binh \u0111i gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u1ea5y, c\u00f9ng h\u1ee3p binh v\u1edbi Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp.<\/p>\n\n\n\n<p>[<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\/\">b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a><a><\/a>:&nbsp; <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\/f19.highres\">page 5r<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>\u5510\u4eba\u548c\u7fa9\u9053\u674e\u5c07\u541b\u798f\u5efa\u4eba\u6d41\u79ba\u62db\u96c6\u5510\u4eba\u70ba\u5175\u865f\u548c\u7fa9\u9053<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u01b0\u1eddng nh\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a \u0111\u1ea1o L\u00fd t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Ph\u00fac Ki\u1ebfn nh\u00e2n l\u01b0u ng\u1ee5 chi\u00eau t\u1eadp \u0110\u01b0\u1eddng nh\u00e2n vi binh hi\u1ec7u H\u00f2a Ngh\u0129a \u0111\u1ea1o \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>D\u1ef1ng nh\u00e0 T\u00f4n mi\u1ebfu, x\u00e2y l\u0103ng Du\u1ec7 T\u00f4ng v\u00e0 ph\u1ea7n m\u1ed9 T\u00e2n ch\u00ednh v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7t c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf c\u00e1c dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Phi\u00ean Tr\u1ea5n v\u00e0 Long H\u1ed3. \u0110\u00f3ng chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, ch\u1ee9a qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 m\u01b0u \u0111\u1ed3 cu\u1ed9c ph\u1ee5c h\u01b0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Cai \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc sang \u0111\u1ea1o T\u00e2n Ch\u00e2u, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Huy sang \u0111\u1ea1o Quang H\u00f3a, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, sai Cai c\u01a1 L\u01b0u Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0ng \u5fb5 sang Xi\u00eam. \u0110\u1ea7u l\u00e0 Long Xuy\u00ean th\u1ea5t th\u1ee7, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Xu\u00e2n ch\u1ea1y sang Xi\u00eam c\u1ea7u vi\u1ec7n, vua Xi\u00eam h\u1eadu \u0111\u00e3i, gi\u1eef \u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Gia \u0110\u1ecbnh, sai s\u1ee9 sang giao hi\u1ebfu v\u00e0 th\u0103m h\u1ecfi tin t\u1ee9c c\u1ee7a b\u1ecdn Thi\u00ean T\u1ee9.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6 nhu\u1eadn, l\u1ea5y Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01a1n l\u00e0m Kh\u00e2m sai cai c\u01a1, gi\u1eef \u0111\u1ea1o C\u01b0\u1eddng Th\u00e0nh (thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m \u1ea5y gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c t\u1ef1&nbsp;l\u1eadp l\u00e0m vua, x\u01b0ng ng\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1i \u0110\u1ee9c n\u0103m th\u1ee9 1.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 H\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 2 [1779] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 40, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 44), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, xa gi\u00e1 T\u1eeb cung [m\u1eb9 vua] \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110\u1ea7u l\u00e0 trong cu\u1ed9c bi\u1ebfn n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, xa gi\u00e1 T\u1eeb cung \u0111\u1ebfn x\u00e3 Y\u00ean Du (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Minh Linh, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb), c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec1u \u0111i theo. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y sai Cai c\u01a1 L\u00ea Ph\u01b0\u1edbc \u0110i\u1ec3n (l\u1ea5y tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc T\u00fa) \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3n. Khi qu\u1ed1c m\u1eabu \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, vua \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn m\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh an.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, l\u1ea5y Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ea3 chi, Nguy\u1ec5n Kim Ph\u1ea9m l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 H\u1eefu chi. Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch v\u00e0 Kim Ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi S\u01a1n Nam h\u1ea1 (nay l\u00e0 t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh) c\u00f9ng v\u1edbi thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n Xu\u00e2n C\u00e1ch, Nguy\u1ec5n Kim Loan, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n Kim Phan, Nguy\u1ec5n Kim Ch\u1ee9c, h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh xin \u1ee9ng ngh\u0129a ra s\u1ee9c. Vua khen ng\u1ee3i, trao cho hai ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m T\u1ea3 H\u1eefu chi, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u trao cho ch\u1ee9c v\u1ee5 theo th\u1ee9 b\u1ef1c kh\u00e1c nhau. L\u1ea1i th\u1ea5y Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch v\u00e0 Kim Ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u am hi\u1ec3u v\u00f5 ngh\u1ec7, th\u01b0\u1eddng sai hu\u1ea5n luy\u1ec7n s\u0129 t\u1ed1t \u1edf c\u00e1c dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, sai \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n, H\u1ed3 V\u0103n L\u00e2n v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng \u0111em <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_Campuchia_(1431%E2%80%931863)#S%E1%BB%B1_qu%E1%BA%A3n_l%C3%BD_c%E1%BB%A7a_Xi%C3%AAm\">qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p<\/a>. Ch\u00e2n L\u1ea1p t\u1ef1 khi N\u1eb7c Vinh \u533f\u69ae [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Non_II\">Ang Non II<\/a>] gi\u1ebft N\u1eb7c Th\u00e2m \u533f\u6df1 th\u00ec N\u1eb7c T\u00f4n \u533f\u5c0a [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Outey_II\">Outey II<\/a>] bu\u1ed3n b\u1ef1c m\u00e0 ch\u1ebft. B\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 Chi\u00eau Ch\u00f9y [Chauvea \u2013 T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng] M\u00f4 v\u00e0 \u0110\u00ea \u0110\u00f4 Luy\u1ec7n [Phraya Decho] gi\u1eef Phong Xuy \u6953\u5439 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng N\u1eb7c Vinh, V\u1ecb B\u00f4n Xuy gi\u1eef La B\u00edch \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng, v\u00e0 c\u1ea7u vi\u1ec7n \u1edf dinh Long H\u1ed3. Vua sai b\u1ecdn Thanh Nh\u01a1n \u0111i \u0111\u00e1nh, b\u1eaft N\u1eb7c Vinh gi\u1ebft \u0111i, l\u1eadp con N\u1eb7c T\u00f4n l\u00e0 N\u1eb7c \u1ea4n \u533f\u5370 l\u00e0m vua, l\u01b0u V\u0103n L\u00e2n \u1edf l\u1ea1i b\u1ea3o h\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, xem \u0111\u1ed3 b\u1ea3n c\u00e1c dinh \u0111\u1ea5t Gia \u0110\u1ecbnh, chia v\u1ea1ch \u0111\u1ecba gi\u1edbi ba dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Phi\u00ean Tr\u1ea5n v\u00e0 Long H\u1ed3 khi\u1ebfn cho li\u00ean l\u1ea1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e3nh 1 huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Long, c\u00f3 4 t\u1ed5ng: T\u00e2n Ch\u00ednh, B\u00ecnh An, Long Th\u00e0nh v\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc An.<\/li>\n\n\n\n<li>Dinh Phi\u00ean Tr\u1ea5n l\u00e3nh 1 huy\u1ec7n l\u00e0 T\u00e2n B\u00ecnh, c\u00f3 4 t\u1ed5ng: B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, T\u00e2n Long, Ph\u01b0\u1edbc L\u1ed9c v\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/li>\n\n\n\n<li>Dinh Long H\u1ed3 \u0111\u1ed5i l\u00e0m dinh Ho\u1eb1ng Tr\u1ea5n, l\u00e3nh 1 ch\u00e2u l\u00e0 \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n, c\u00f3 3 t\u1ed5ng: B\u00ecnh An, B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00e2n An.<\/li>\n\n\n\n<li>L\u1ea1i th\u1ea5y \u0111\u1ea1o Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3n l\u00e0 n\u01a1i y\u1ebfu \u0111\u1ecba c\u1ee7a ba dinh n\u00ean \u0111\u1eb7t l\u00e0m dinh Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3n (nay l\u00e0 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), l\u00e3nh 1 huy\u1ec7n Ki\u1ebfn An, c\u00f3 3 t\u1ed5ng: Ki\u1ebfn \u0110\u0103ng, Ki\u1ebfn H\u01b0ng v\u00e0 Ki\u1ebfn H\u00f2a.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7t c\u00e1c ch\u1ee9c l\u01b0u th\u1ee7, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, \u0111\u1ea5t Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f2n l\u00e0 n\u01a1i nhi\u1ec1u r\u1eebng r\u00fa \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, m\u1ed9 d\u00e2n t\u1edbi \u1edf, cho t\u00f9y ti\u1ec7n l\u1eadp \u1ea5p v\u1ee1 hoang (c\u00f3 n\u01a1i \u1edf v\u1ec1 Phi\u00ean Tr\u1ea5n m\u00e0 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf l\u00e0m \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n Bi\u00ean, c\u0169ng c\u00f3 n\u01a1i \u1edf v\u1ec1 Tr\u1ea5n Bi\u00ean m\u00e0 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf l\u00e0m \u0111\u1ea5t Phi\u00ean Tr\u1ea5n). C\u00e1c th\u1eeda ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ch\u1ec9 \u01b0\u1edbc s\u1ed1 \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, kh\u00f4ng chia ra h\u1ea1ng t\u1ed1t, h\u1ea1ng x\u1ea5u, \u0111\u1eb7t ch\u00edn tr\u01b0\u1eddng kh\u1ed1 n\u1ea1p ri\u00eang (c\u00e1c kho Quy An, Quy H\u00f3a, C\u1ea3nh D\u01b0\u01a1ng, Thi\u00ean M\u1ee5, Gi\u1ea3n Th\u1ea3o, Ho\u00e0ng L\u1ea1p, Tam L\u1ea1ch, B\u1ea3 Canh, T\u00e2n Th\u1ecbnh) \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf. S\u1ed1 thu\u1ebf nhi\u1ec1u \u00edt kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u1ea1ch \u0111\u1ecbnh c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi, b\u1ecf ch\u00edn kh\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng, sai c\u00e1c dinh ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u0169 thu\u1ebf \u0111i\u1ec1n th\u1ed5 m\u00e0 ch\u1eefa l\u1ea1i cho c\u00e2n b\u1eb1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m Canh T\u00fd, l\u1ea1i n\u0103m th\u1ee9 1 [1780] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 41, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 45, n\u0103m \u1ea5y vua m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i n\u00ean l\u1ea1i ch\u00e9p n\u0103m th\u1ee9 1) m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Qu\u00fd m\u00e3o, vua&nbsp; l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng. Khi vua m\u1edbi quy\u1ec1n coi qu\u1ed1c ch\u00ednh, qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ec1u khuy\u00ean l\u00ean ng\u00f4i. Vua cho r\u1eb1ng th\u00f9 n\u01b0\u1edbc ch\u01b0a tr\u1ea3 xong, nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ch\u1ecbu, qu\u1ea7n th\u1ea7n hai ba l\u1ea7n n\u00e0i xin, vua m\u1edbi theo, l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng \u1edf S\u00e0i G\u00f2n. V\u0103n th\u01b0 \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1ec9 truy\u1ec1n, sai ph\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1ec9 sai, d\u00f9ng \u1ea5n \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t qu\u1ed1c Nguy\u1ec5n ch\u00faa V\u0129nh tr\u1ea5n chi b\u1ea3o (\u1ea5n n\u00e0y do Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Ph\u00fac Chu] ch\u1ebf, nay d\u00f9ng l\u00e0m c\u1ee7a b\u00e1u truy\u1ec1n ng\u00f4i), nh\u01b0ng v\u1eabn theo ni\u00ean hi\u1ec7u nh\u00e0 L\u00ea ; bi\u1ec3u ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ec1u x\u01b0ng l\u00e0 b\u1ea9m.<\/p>\n\n\n\n<p>Lu\u1eadn c\u00f4ng t\u00f4n ph\u00f9, th\u0103ng \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n l\u00e0m ngo\u1ea1i h\u1eefu ph\u1ee5 ch\u00ednh th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng c\u00f4ng ; ngo\u1ea1i t\u1ea3 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Khu\u00f4ng, n\u1ed9i h\u1eefu T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng, n\u1ed9i t\u1ea3 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Thuy\u00ean (c\u00f3 thuy\u1ebft ch\u00e9p l\u00e0 h\u1ecd T\u1ed1ng), tham ngh\u1ecb Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i Th\u1ec3, L\u1ea1i b\u1ed9 H\u1ed3 \u0110\u1ed3ng, H\u1ed9 b\u1ed9 Tr\u1ea7n Ph\u01b0\u1edbc Giai, L\u1ec5 b\u1ed9 Nguy\u1ec5n Nghi, Binh b\u1ed9 Minh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), H\u00ecnh b\u1ed9 Tr\u1ea7n Minh Tri\u1ebft v\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u01b0\u1edfng theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y T\u00e2n t\u1ef5, ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 C\u1ea3nh \u666f (t\u1ee9c l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Nguy%E1%BB%85n_Ph%C3%BAc_C%E1%BA%A3nh\">Anh Du\u1ec7 ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed<\/a>) sinh, do nguy\u00ean phi T\u1ed1ng th\u1ecb (t\u1ee9c l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Th%E1%BB%ABa_Thi%C3%AAn_Cao_ho%C3%A0ng_h%E1%BA%ADu\">Th\u1eeba thi\u00ean Cao ho\u00e0ng h\u1eadu<\/a> ; phi l\u00e0 con g\u00e1i ngo\u1ea1i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Khu\u00f4ng, t\u1ed5 ti\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi B\u00f9i X\u00e1, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u theo Th\u00e1i t\u1ed5 v\u00e0o Nam tr\u1ea5n, \u1edf t\u1ea1i An Qu\u00e1n dinh Qu\u1ea3ng Nam. Khi Du\u1ec7 T\u00f4ng v\u00e0o Nam, phi theo Ph\u01b0\u1edbc Khu\u00f4ng v\u00e0o Gia \u0110\u1ecbnh. N\u0103m M\u1eadu tu\u1ea5t vua s\u1eeda l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi, t\u1ea5n phong l\u00e0m nguy\u00ean phi).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, sai \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n \u0111\u00e1nh ph\u1ee7 Tr\u00e0 Vinh (nay l\u00e0 huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh, thu\u1ed9c t\u1ec9nh V\u0129nh Long) chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ebfn \u1edf Tr\u00e0 Vinh \u0111\u00e3 l\u00e2u th\u00e0nh d\u00e2n n\u1ed9i thu\u1ed9c, h\u1eb1ng n\u0103m cung n\u1ed9p ph\u00fa thu\u1ebf ; k\u1ecbp khi binh c\u00e1ch nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u1ed1c nha Su\u1ea5t m\u01b0u l\u00e0m ph\u1ea3n. Vua sai \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh. Gi\u1eb7c gi\u1eef v\u1eefng l\u0169y ch\u1ed1ng l\u1ea1i. N\u01a1i \u1ea5y r\u1eebng s\u00e2u ch\u1eb1m l\u1edbn, r\u1eadm r\u1ea1p um t\u00f9m, Su\u1ea5t d\u1ef1a \u0111\u1ecba th\u1ebf hi\u1ec3m tr\u1edf \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng, l\u1ea5y n\u1ecf kho\u1ebb l\u00e0m m\u00f3n s\u1edf tr\u01b0\u1eddng, quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua b\u00e8n sai Thanh Nh\u01a1n \u0111\u1ed1c chi\u1ebfn, D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng thu\u1ed9c theo. C\u00f4ng Tr\u1eebng sai c\u00e1c qu\u00e2n d\u00f9ng v\u00f2ng s\u1eaft m\u00f3c li\u1ec1n c\u00e1c chi\u1ebfn thuy\u1ec1n v\u1edbi nhau, b\u1eafc s\u00e0n \u1edf tr\u00ean, k\u00e8m d\u1ef1ng c\u00e2y chu\u1ed1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 t\u00ean \u0111\u1ea1n, nh\u00e2n n\u01b0\u1edbc th\u1ee7y tri\u1ec1u l\u00ean cho thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn s\u00e1t l\u0169y \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh. Gi\u1eb7c m\u1ea5t th\u1ebf hi\u1ec3m v\u1ee1 ch\u1ea1y. Thanh Nh\u01a1n \u0111em qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, ch\u1eb7t ph\u00e1 c\u00e2y r\u1eebng, m\u1edf th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ph\u1ee5c binh trong r\u1eebng, b\u1ed1n b\u1ec1 n\u1ed5 s\u00fang. Su\u1ea5t c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan binh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Thanh Nh\u01a1n chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n ch\u00fang tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n. Tr\u00e0 Vinh b\u00e8n y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean dinh Ho\u1eb1ng Tr\u1ea5n l\u00e0m dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, sai Cai c\u01a1 l\u00e0 S\u00e2m v\u00e0 T\u0129nh (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) sang Xi\u00eam \u0111\u1ec3 giao hi\u1ebfu. V\u1eeba khi thuy\u1ec1n bu\u00f4n Xi\u00eam t\u1eeb Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ebfn ph\u1ea7n bi\u1ec3n H\u00e0 Ti\u00ean, b\u1ecb l\u01b0u th\u1ee7 Th\u0103ng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) gi\u1ebft v\u00e0 c\u01b0\u1edbp h\u1ebft c\u1ee7a c\u1ea3i, vua Xi\u00eam gi\u1eadn, \u0111em S\u00e2m v\u00e0 T\u0129nh giam v\u00e0o ng\u1ee5c. L\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 B\u00f4 \u00d4ng Giao n\u00f3i gi\u00e8m v\u1edbi vua Xi\u00eam r\u1eb1ng Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 g\u1edfi m\u1eadt th\u01b0 b\u1ea3o T\u00f4n Th\u1ea5t Xu\u00e2n v\u00e0 M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng, m\u01b0u l\u1ea5y th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c. Vua Xi\u00eam r\u1ea5t ng\u1edd, li\u1ec1n b\u1eaft h\u1ebft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 tra h\u1ecfi. M\u1ea1c T\u1eed Duy\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c c\u00e3i l\u00e0 chuy\u1ec7n vu c\u00e1o, b\u1ecb vua Xi\u00eam \u0111\u00e1nh ch\u1ebft. Thi\u00ean T\u1ee9 t\u1ef1 t\u1eed. T\u00f4n Th\u1ea5t Xu\u00e2n c\u00f9ng S\u00e2m, T\u0129nh v\u00e0 quy\u1ebfn thu\u1ed9c c\u1ee7a Thi\u00ean T\u1ee9 c\u1ed9ng 53 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb h\u1ea1i h\u1ebft. Nh\u00e2n d\u00e2n n\u01b0\u1edbc ta ng\u1ee5 \u1edf Xi\u00eam \u0111\u1ec1u b\u1ecb d\u1eddi h\u1ebft ra n\u01a1i bi\u00ean th\u00f9y. (Duy\u00ean l\u00e0 con c\u1ee7a Thi\u00ean T\u1ee9).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, sai c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u00f3ng binh thuy\u1ec1n. \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n sai th\u1ee7y qu\u00e2n l\u1ea5y th\u1ee9 g\u1ed7 nam [ki\u1ec1n ki\u1ec1n] \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e0 [b\u00e1nh l\u00e1i d\u00e0i], tr\u00ean g\u00e1c s\u00e0n chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u, hai b\u00ean d\u1ef1ng ph\u00ean tre che th\u1ee7y binh \u1edf d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 cho chuy\u00ean s\u1ee9c m\u00e0 ch\u00e8o, c\u00f2n tr\u00ean th\u00ec b\u00e0y b\u1ed9 binh \u0111\u1ec3 xung tr\u1eadn m\u00e0 \u0111\u00e1nh. Do \u0111\u00f3 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n thu\u1eadn l\u1ee3i m\u00e0 ngh\u1ec1 th\u1ee7y qu\u00e2n s\u1edf tr\u01b0\u1eddng c\u00e0ng tinh th\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, ban l\u1ecbch v\u1ec1 n\u0103m sau (g\u1ecdi l\u00e0 l\u1ecbch V\u1ea1n To\u00e0n).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 2 [1781] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 42, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 46), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb gi\u1ebft [\u6709\u7f6a\u4f0f\u8bdb h\u1eefu t\u1ed9i ph\u1ee5c tru] . \u0110\u1ea7u l\u00e0 Thanh Nh\u01a1n c\u1ea7m qu\u00e2n \u0110\u00f4ng S\u01a1n, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 \u00fd v\u01b0\u1ee3t quy\u1ec1n. \u0110\u1ebfn khi vua l\u00ean ng\u00f4i, Thanh Nh\u01a1n c\u1eady m\u00ecnh c\u00f3 c\u00f4ng t\u00f4n ph\u00f9, l\u00f2ng ki\u00eau ng\u1ea1o c\u00e0ng t\u0103ng, quy\u1ec1n sinh s\u00e1t cho \u0111i l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u1ec1u \u1edf trong tay ; kinh ph\u00ed trong cung th\u00ec gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, kh\u00f4ng ch\u1ecbu cung hi\u1ebfn ; ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi b\u00e8 c\u00e1nh g\u1ea7n g\u0169i th\u00ec t\u1ef1 ti\u1ec7n cho theo h\u1ecd m\u00ecnh ; ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i th\u00ec \u0111em n\u01b0\u1edbng than h\u1eebng, h\u00ecnh ph\u1ea1t r\u1ea5t th\u1ea3m kh\u1ed1c, ai c\u0169ng nghi\u1ebfn r\u0103ng. Vua cho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng, v\u1eabn \u01b0u \u0111\u00e3i dung th\u1ee9, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn th\u0103m t\u1eadn nh\u00e0, c\u0169ng kh\u00f4ng gi\u1eef l\u1ec5. B\u00e8 \u0111\u1ea3ng l\u1ea1i ph\u1ee5 h\u1ecda th\u00eam, l\u1ea5n \u00e1t kh\u00f4ng ki\u00eang n\u1ec3 g\u00ec, toan m\u01b0u l\u00e0m ph\u1ea3n. Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 \u638c\u5947 Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) [b\u1ea3n d\u1ecbch NXB Gi\u00e1o D\u1ee5c ghi T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam \u5b8b\u798f\u6dfb. B\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984] n\u00f3i ri\u00eang v\u1edbi vua : \u201cXin gi\u1ebft gi\u1eb7c \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh vua\u201d. Vua th\u1ea7m ngh\u0129 h\u1ed3i l\u00e2u. Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984 n\u00f3i : \u201cThanh Nh\u01a1n l\u00f2ng mu\u1ed1n theo M\u00e3ng Th\u00e1o \u83bd\u64cd (1. V\u01b0\u01a1ng M\u00e3ng v\u00e0 T\u00e0o Th\u00e1o l\u00e0 gian th\u1ea7n \u1edf \u0111\u1eddi T\u00e2y H\u00e1n v\u00e0 \u0111\u1eddi \u0110\u00f4ng H\u00e1n.), kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu d\u00f9ng \u0111\u1ebfn k\u1ebf m\u00e0 tr\u1eeb th\u00ec ch\u1ec9 m\u1ed9t tay v\u00f5 s\u0129 c\u0169ng \u0111\u1ee7\u201d. Vua r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m ph\u1ea3i, gi\u1ea3 c\u00e1ch \u1ed1m cho v\u1eddi Thanh Nh\u01a1n v\u00e0o cung b\u00e0n vi\u1ec7c. V\u1ec7 s\u0129 nh\u00e2n \u0111\u00f3 b\u1eaft gi\u1ebft r\u1ed3i t\u1ee9c th\u00ec tuy\u00ean b\u1ed1 t\u1ed9i tr\u1ea1ng c\u1ee7a Thanh Nh\u01a1n m\u00e0 tha t\u1ed9i cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u s\u1edf thu\u1ed9c. Sai ch\u01b0\u1edfng Th\u1ee7y dinh l\u00e0 Ho\u1ea3ng \u6643 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e3nh b\u1ed9 binh, Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984 l\u00e3nh th\u1ee7y binh, r\u1ed3i chia qu\u00e2n \u0110\u00f4ng S\u01a1n ra l\u00e0m b\u1ed1n qu\u00e2n, sai L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n coi Ti\u1ec1n qu\u00e2n, V\u00f5 Do\u00e3n Tri\u00eam coi H\u1eefu qu\u00e2n, T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng coi T\u1ea3 qu\u00e2n, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n B\u00e1c coi H\u1eadu qu\u00e2n. Thanh Nh\u01a1n ch\u1ebft r\u1ed3i, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng nhi\u1ec1u k\u1ebb tr\u1ed1n \u0111i Ba Gi\u1ed3ng l\u00e0m tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. Vua sai chi\u00eau d\u1ee5, \u0111\u1ec1u ch\u1ed1ng c\u1ef1 kh\u00f4ng ch\u1ecbu.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ed1ng nhung tr\u1ea5n B\u00ecnh Thu\u1eadn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u1eb1ng v\u00e0 L\u1ec5 b\u1ed9 Nguy\u1ec5n Nghi \u0111\u1ec1u \u1ed1m ch\u1ebft. Sai T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5 (ch\u00e1u Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 qu\u1eadn c\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t T\u00fa v\u00e0 con Cai \u0111\u1ed9i T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eafng) coi Trung qu\u00e2n, ti\u1ebft ch\u1ebf b\u1ed9 binh \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n gi\u1eef B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Gia ch\u1ee9c cho Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp l\u00e0m kh\u00e2m sai \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 qu\u1eadn c\u00f4ng, tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u01b0\u1edbng s\u0129 v\u00e0 binh d\u00e2n \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, vua sai \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t s\u1ed1 qu\u00e2n c\u00e1c dinh th\u1ee7y b\u1ed9 \u1edf trong ngo\u00e0i, kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi 3 v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n 80 chi\u1ebfc, thuy\u1ec1n chi\u1ebfn l\u1edbn 3 chi\u1ebfc, t\u00e0u t\u00e2y 2 chi\u1ebfc, b\u00e0n c\u1eed \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n. Sai ti\u1ebft ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5 \u0111em b\u1ed9 binh \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam [b\u1ea3n d\u1ecbch NXB Gi\u00e1o D\u1ee5c ghi T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam \u5b8b\u798f\u6dfb. B\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984], Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tho\u1ea1i v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f9ng ti\u1ebfn \u0111i. B\u1ecdn D\u1ee5 \u0111\u1ebfn Nha Trang v\u00e0 H\u00f2n Kh\u00f3i (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a) c\u00f9ng Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp h\u1ee3p qu\u00e2n, \u0111\u1eafp l\u0169y \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi gi\u1eb7c. Th\u1ee7y binh gi\u1eb7c \u00edt kh\u00f4ng d\u00e1m ra \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c b\u00e8n \u0111em b\u1ed9 binh b\u00e0y tr\u1eadn, voi chi\u1ebfn r\u1ea5t nhi\u1ec1u, Qu\u00e2n ta th\u1ea5y th\u1ebf l\u00f9i, V\u0103n Ti\u1ebfp kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea3n n\u1ed5i, b\u00e8n l\u00f9i gi\u1eef n\u00fai Tr\u00e0 Lang (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean). V\u1eeba l\u00fac \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh x\u1ea3y ra cu\u1ed9c bi\u1ebfn \u0110\u00f4ng S\u01a1n, qu\u00e2n sau kh\u00f4ng ra n\u1eefa, b\u1ecdn D\u1ee5 \u0111\u1ec1u r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5 nhu\u1eadn, thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n \u0110\u00f4ng S\u01a1n l\u00e0 V\u00f5 Nh\u00e0n v\u00e0 \u0110\u1ed7 B\u1ea3ng gi\u1eef \u0111\u1ea5t Ba Gi\u1ed3ng l\u00e0m ph\u1ea3n. Vua sai Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Thuy\u00ean v\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh \u1edf s\u00f4ng L\u01b0\u01a1ng Ph\u00fa (t\u00ean th\u00f4n) b\u1ecb thua ; Th\u1ed1ng binh cai c\u01a1 T\u1ed1ng V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc (con Th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n ng\u0169 dinh T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i) ch\u1ebft tr\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua th\u1ea5y qu\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebft ch\u1ebf, b\u00e3i \u0111i, b\u00e8n th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1ec3 h\u1ee3p \u0111\u00e1nh m\u00e0 sai Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Qu\u00fd v\u00e0 Phan V\u0103n Huy\u00ean nh\u1eadp b\u1ecdn v\u1edbi gi\u1eb7c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean Nh\u00e0n t\u00ean B\u1ea3ng gi\u1ebft \u0111i, d\u01b0 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ec1u d\u1eb9p y\u00ean. (V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng ch\u01b0\u1edfng c\u01a1).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean dinh Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3n l\u00e0m dinh Tr\u1ea5n \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Ph\u1ea1m V\u0103n Nh\u01a1n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u0110\u1eb3ng Giao.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Xi\u00eam La sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 S\u00f4 Si (hai anh em) x\u00e2m l\u1ea5n n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p. N\u1eb7c \u1ea4n \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 3 [1782] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m th\u1ee9 43, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m th\u1ee9 47), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai gi\u00e1m qu\u00e2n Trung dinh l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tho\u1ea1i \u0111em binh thuy\u1ec1n c\u00f9ng v\u1edbi H\u1ed3 V\u0103n L\u00e2n \u0111i c\u1ee9u vi\u1ec7n n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p. Qu\u00e2n \u0111\u1ebfn La B\u00edch, vua Xi\u00eam l\u00e0 Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Anh (c\u00f3 thuy\u1ebft l\u00e0 Tr\u1ecbnh Sinh) b\u1ecb b\u1ec7nh th\u1ea7n kinh, b\u1eaft t\u00f9 c\u1ea3 v\u1ee3 con Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 S\u00f4 Si. Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 S\u00f4 Si o\u00e1n. Khi qu\u00e2n ta \u0111\u1ebfn, b\u00e8n h\u1ecdp nhau b\u00e0n b\u1ea1c. S\u00f4 Si n\u00f3i :&nbsp; \u201cCh\u00faa ta v\u00f4 c\u1edb b\u1eaft t\u00f9 v\u1ee3 con ch\u00fang ta, ch\u00fang ta d\u00f9 c\u00f3 h\u1ebft s\u1ee9c li\u1ec1u ch\u1ebft th\u00ec ai bi\u1ebft cho, chi b\u1eb1ng c\u00f9ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n (1. T\u00e0i li\u1ec7u c\u1ee7a nh\u00e0 Nguy\u1ec5n t\u1ef1 g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u00e1n.) xin h\u00f2a, k\u1ebft l\u00e0m ngo\u1ea1i vi\u1ec7n\u201d. Ch\u1ea5t Tri&nbsp;n\u00f3i : \u201c\u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3 r\u1ea5t h\u1ee3p \u00fd ta\u201d. B\u00e8n sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n H\u1eefu Tho\u1ea1i c\u1ea7u h\u00f2a, v\u00e0 m\u1eddi \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i \u0111\u1ec3 h\u1ed9i \u01b0\u1edbc. H\u1eefu Tho\u1ea1i nh\u1eadn l\u1eddi. Khi s\u1ee9 Xi\u00eam ra r\u1ed3i, em H\u1eefu Tho\u1ea1i l\u00e0 H\u1ef1u can r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi Man hay d\u1ed1i tr\u00e1, s\u1ee3 c\u00f3 bi\u1ebfn th\u00ec sao?\u201d. H\u1eefu Tho\u1ea1i n\u00f3i :&nbsp; \u201cTa t\u00ednh to\u00e1n \u0111\u00e3 k\u1ef9 r\u1ed3i. Vua Xi\u00eam v\u00f4 c\u1edb m\u00e0 b\u1eaft giam v\u1ee3 con h\u1ecd n\u00ean h\u1ecd mu\u1ed1n nh\u1edd ta l\u00e0m vi\u1ec7n binh, l\u1eddi xin c\u1ee7a h\u1ecd kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ed1i \u0111\u00e2u. Hu\u1ed1ng chi ta \u0111\u00e3 nh\u1eadn l\u1eddi m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111i th\u00ec h\u1ecd cho ta l\u00e0 nh\u00e1t\u201d. S\u00e1ng mai H\u1eefu Tho\u1ea1i \u0111em v\u00e0i m\u01b0\u01a1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo th\u1eb3ng v\u00e0o tr\u1ea1i qu\u00e2n Xi\u00eam. Qu\u00e2n Xi\u00eam nh\u00ecn nhau ng\u01a1 ng\u00e1c. Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 S\u00f4 Si \u0111\u00f3n v\u00e0o kho\u1ea3n \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu, \u0111\u1ec1u \u0111em l\u00f2ng th\u1ef1c b\u00e0y t\u1ecf, r\u01b0\u1ee3u say r\u1ed3i b\u1ebb m\u0169i t\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1ec1. H\u1eefu Tho\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 \u0111em ba b\u1ea3o v\u1eadt l\u00e0 c\u1edd, \u0111ao v\u00e0 ki\u1ebfm t\u1eb7ng cho r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1. L\u00fac \u0111\u00f3 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u1eeba c\u00f3 gi\u1eb7c \u1edf th\u00e0nh C\u1ed5 L\u1ea1c n\u1ed5i l\u00ean, Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Anh sai Phi Nh\u00e3 Oan S\u1ea3n \u0111i \u0111\u00e1nh. T\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c \u1ea5y l\u00e0 em Oan S\u1ea3n, Oan S\u1ea3n b\u00e8n \u0111\u1ea3o qua h\u1ee3p qu\u00e2n \u0111\u00e1nh th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c. Ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh m\u1edf c\u1eeda cho v\u00e0o. Tr\u1ecbnh&nbsp; Qu\u1ed1c Anh nghe tin bi\u1ebfn, tr\u1ed1n v\u00e0o ch\u00f9a, Oan S\u1ea3n b\u1eaft giam l\u1ea1i, ch\u1ea1y tin b\u00e1o cho Ch\u1ea5t Tri v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Ch\u1ea5t Tri \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o, cho r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111\u00e3 c\u00f9ng H\u1eefu Tho\u1ea1i ngh\u1ecb h\u00f2a, kh\u00f4ng lo v\u1ec1 sau n\u1eefa, b\u00e8n lu\u00f4n \u0111\u00eam \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c. Khi s\u1eafp \u0111\u1ebfn n\u01a1i, ng\u1ea7m sai ng\u01b0\u1eddi gi\u1ebft Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Anh m\u00e0 \u0111\u1ed5 t\u1ed9i cho Oan S\u1ea3n, ph\u01a1i b\u00e0y t\u1ed9i \u00e1c, bu\u1ed9c t\u1ed9i l\u00e0m lo\u1ea1n, kh\u00f3a giam \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang r\u1ed3i gi\u1ebft \u0111i. Ch\u1ea5t Tri uy hi\u1ebfp d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ec3 t\u1ef1 l\u1eadp nh\u00e0 vua Xi\u00eam La, t\u1ef1 hi\u1ec7u l\u00e0 vua Ph\u1eadt (v\u00ec t\u1ee5c Xi\u00eam r\u1ea5t chu\u1ed9ng \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt, n\u00ean g\u1ecdi nh\u01b0 th\u1ebf), phong cho em l\u00e0 S\u00f4 Si l\u00e0m vua th\u1ee9 hai, ch\u00e1u l\u00e0 Ma L\u1eb7c l\u00e0m vua th\u1ee9 ba. Nh\u1eefng n\u1ea1n d\u00e2n n\u01b0\u1edbc ta tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Anh \u0111\u00e0y \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3 v\u1ec1 th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n g\u1ea1o, nu\u00f4i n\u1ea5ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. H\u1eefu Tho\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y b\u00e1o l\u00ean. Vua cho r\u00fat qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>[b\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi th\u00eam:<\/p>\n\n\n\n<p>Vua \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam b\u1ecb b\u1ec7nh phong c\u00f9i, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 Phong V\u01b0\u01a1ng \u760b\u738b [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ekkathat\">Ekkathat<\/a>], m\u1edbi l\u00e0 vua ch\u00ednh ph\u00e1i n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>[\u5ee3\u6771\u7701\u6f6e\u5dde\u5e9c\u4eba\u912d\u570b\u83ef\uff0c\u66b9\u865f\u4e15\u96c5\u65b0 \u2026] \u0110\u1ea7u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 Tri\u1ec1u Ch\u00e2u t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng t\u00ean Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Hoa \u912d\u570b\u83ef, Xi\u00eam hi\u1ec7u l\u00e0 Phi Nh\u00e3 T\u00e2n, tr\u01b0\u1edbc kia l\u01b0u ng\u1ee5 Xi\u00eam La, k\u1ebf t\u1eadp theo nghi\u1ec7p cha l\u00e0m ch\u1ee9c tr\u01b0\u1edfng M\u01b0\u1eddng T\u00e1t. Nh\u00e2n n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft Phong V\u01b0\u01a1ng, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u00f4 ch\u1ee7, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0m vua. Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Hoa l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i so\u00e1n ng\u00f4i vua, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vua ch\u00ednh ph\u00e1i n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 v\u00e0o \u0111\u00e1nh ph\u00e1. V\u0103n Nh\u1ea1c nghe tin \u0110\u1ed7 Thanh Nh\u01a1n \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1ebft, m\u1eebng n\u00f3i : \u201cThanh Nh\u01a1n ch\u1ebft r\u1ed3i, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng kh\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee3 n\u1eefa !\u201d B\u00e8n \u0111em chi\u1ebfn thuy\u1ec1n v\u00e0i tr\u0103m chi\u1ebfc, c\u1eed \u0111\u1ea1i binh v\u00e0o \u0111\u00e1nh. Qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n C\u1ea7n Gi\u1edd \u82b9\u9664.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua sai Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam [b\u1ea3n d\u1ecbch NXB Gi\u00e1o D\u1ee5c ghi T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam \u5b8b\u798f\u6dfb. B\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984] \u0111i\u1ec1u b\u00e1t tr\u1eadn th\u1ee7y binh \u1edf S\u00f4ng Ng\u00e3 B\u1ea3y [Th\u1ea5t k\u1ef3 giang \u4e03 \u5c90\u6c5f]. Gi\u1eb7c nh\u00e2n gi\u00f3 m\u1ea1nh x\u00f4ng th\u1eb3ng t\u1edbi. Qu\u00e2n ta ph\u1ea3i l\u00f9i. M\u1ed9t m\u00ecnh Cai c\u01a1 l\u00e0 M\u00e0n H\u00f2e \u5e54\u69d0 [t\u1ee9c Emmanuel. Ti\u1ebfng Trung hay ghi \u66fc\u7d10\u723e Manuel] \u0111i t\u00e0u t\u00e2y c\u1ed1 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh r\u1ea5t l\u00e2u. Gi\u1eb7c \u0111\u1ed5 qu\u00e2n bao v\u00e2y b\u1ed1n m\u1eb7t, n\u00e9m h\u1ecfa kh\u00ed \u0111\u1ed1t t\u00e0u, M\u00e0n H\u00f2e b\u1ecb ch\u1ebft. (M\u00e0n H\u00f2e l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00fa L\u00e3ng Sa (Ph\u00e1p), B\u00e1 \u0110a L\u1ed9c gi\u1edbi thi\u1ec7u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, vua trao cho ch\u1ee9c Kh\u00e2m sai cai c\u01a1, coi \u0111\u1ed9i Trung Khu\u00f4ng, sau \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng l\u00e0 Hi\u1ec7u ngh\u0129a c\u00f4ng th\u1ea7n ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n).<\/p>\n\n\n\n<p>Vua nghe tin b\u00e1o, th\u00e2n \u0111\u1ed1c binh thuy\u1ec1n ti\u1ebfp \u1ee9ng, \u0111\u1ebfn S\u00f4ng Ng\u00e3 Ba (Tam k\u1ef3 giang) th\u00ec g\u1eb7p gi\u1eb7c. Vua m\u1eb7c \u00e1o chi\u1ebfn \u0111\u1ed9i n\u00f3n chi\u1ebfn \u0111\u1ee9ng \u1edf \u0111\u1ea7u thuy\u1ec1n, v\u1eaby qu\u00e2n \u0111\u00e1nh g\u1ea5p. Gi\u1eb7c nh\u1eafm \u0111\u1ea7u thuy\u1ec1n b\u1eafn, g\u1eaby c\u1ea3 c\u1ed9t bu\u1ed3m, qu\u00e2n s\u0129 \u0111\u1ec1u th\u1ea5t s\u1eafc ; vua \u0111\u1ee9ng y\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ed9ng, tay c\u1ea7m s\u00fang chim b\u1eafn l\u1ea1i thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, v\u00e0 h\u1ea1 l\u1ec7nh cho qu\u00e2n s\u0129 v\u1eeba \u0111\u00e1nh v\u1eeba l\u00f9i. T\u00e2y S\u01a1n c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111u\u1ed5i theo. B\u00e8n thu qu\u00e2n v\u1ec1 B\u1ebfn Ngh\u00e9. Qu\u00e2n gi\u1eb7c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn. Qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh m\u00e3i kh\u00f4ng l\u1ee3i. Vua d\u1eddi \u0111i Ba Gi\u1ed3ng. Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam [b\u1ea3n d\u1ecbch NXB Gi\u00e1o D\u1ee5c ghi T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u00eam \u5b8b\u798f\u6dfb. B\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi Thi\u00eam L\u1ed9c \u6dfb\u7984] th\u00ec sau b\u1ecb \u0111\u1ea3ng \u0110\u00f4ng S\u01a1n th\u00f9 gi\u1ebft ch\u1ebft. T\u1eeb \u0111\u00f3 v\u00f9ng S\u00e0i G\u00f2n l\u1ea1i b\u1ecb T\u00e2y S\u01a1n chi\u1ebfm. (Vua ra tr\u1eadn gi\u1ecfi d\u00f9ng s\u00fang chim. M\u1ed7i khi \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c h\u1ec5 b\u1eafn l\u00e0 tr\u00fang, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi gi\u00fap. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u1eb7t t\u00ean s\u00fang \u1ea5y l\u00e0 V\u00f5 c\u00f4ng l\u01b0\u01a1ng kh\u00ed, c\u1ea5t gi\u1eef v\u1edbi \u00e1o chi\u1ebfn v\u00e0 n\u00f3n chi\u1ebfn).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ti\u1ebft ch\u1ebf dinh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5 \u0111em T\u1ea3 chi Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch, thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1ef1, v\u00e0 thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o H\u00f2a Ngh\u0129a l\u00e0 Tr\u1ea7n C\u00f4ng Ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0o c\u1ee9u vi\u1ec7n. G\u1eb7p ti\u1ec1n binh c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u1eadp \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed9 gi\u00e1 gi\u1eb7c l\u00e0 Ph\u1ea1m Ng\u1ea1n \u1edf c\u1ea7u Tham L\u01b0\u01a1ng. Tham t\u00e1n H\u1ed3 C\u00f4ng Si\u00eau b\u1ecb s\u00fang gi\u1eb7c b\u1eafn ch\u1ebft. Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c nghe tin Ng\u1ea1n ch\u1ebft, \u0111au nh\u01b0 m\u1ea5t hai tay, cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea1o qu\u00e2n H\u00f2a Ngh\u0129a to\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Thanh, b\u00e8n sai b\u1eaft h\u1ebft ng\u01b0\u1eddi Thanh h\u01a1n m\u1ed9t v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 l\u00ednh l\u00e0 d\u00e2n hay l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n, \u0111\u1ec1u gi\u1ebft h\u1ebft m\u00e0 qu\u0103ng x\u00e1c \u0111\u1ea7y s\u00f4ng. H\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng tr\u1eddi, kh\u00f4ng ai d\u00e1m \u0103n t\u00f4m c\u00e1 v\u00e0 u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng. S\u1ef1 t\u00e0n s\u00e1t th\u00ea th\u1ea3m \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! (C\u00f4ng Si\u00eau \u516c\u8d85 \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng l\u00e0 Tham kh\u00e1m \u53c2\u52d8).<\/p>\n\n\n\n<p>[b\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi th\u00eam:<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ee5c V\u01b0\u01a1ng \u7a46\u738b t\u1eeb ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n ng\u1ee5y Nh\u1ea1c s\u1edf do h\u1ea3i tr\u00ecnh tr\u01b0ng h\u00e0nh ch\u1ec9 Gia \u0110\u1ecbnh s\u1ee9 tham m\u01b0u Kho\u00e1ng \u0111i\u1ec3n h\u1ea7u Nguy\u1ec5n [Danh Kho\u00e1ng] \u0111i\u1ec1u h\u00f2a H\u00f2a Ngh\u0129a \u0111\u1ea1o L\u00fd t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Vua d\u1eddi \u0111i L\u1eef Ph\u1ee5 [Gi\u1ed3ng L\u1eef, m\u1ed9t trong ba gi\u1ed3ng] (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng). B\u1ea7y t\u00f4i theo h\u1ea7u l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Hu\u1ef3nh \u0110\u1ee9c (\u0110\u1ee9c v\u1ed1n h\u1ecd Hu\u1ef3nh, cho h\u1ecd l\u00e0 Nguy\u1ec5n, n\u00ean x\u01b0ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hu\u1ef3nh), Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n Kim Ph\u1ea9m, D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng, th\u1ed1ng binh H\u1ea1p v\u00e0 K\u00ednh (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Thanh), thu h\u1ecdp qu\u00e2n c\u00f2n l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi. Vua sai d\u1ef1ng \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c. G\u1eb7p qu\u00e2n c\u1ee7a t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c l\u00e0 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n H\u1ecdc b\u1ed7ng \u0111\u1ebfn. Vua tu\u1ed1t g\u01b0\u01a1m \u0111\u1ee9ng d\u1eady, th\u00e2n \u0111\u1ed1c binh thuy\u1ec1n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Quan qu\u00e2n \u0111ua s\u1ee9c ti\u1ebfn l\u00ean. Kim Ph\u1ea9m ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1ecdc \u1edf tr\u1eadn. Gi\u1eb7c thua to, ch\u1ea1y. Qu\u00e2n ta b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 30 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, th\u1eeba th\u1eafng \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn dinh Tr\u1ea5n \u0110\u1ecbnh. Sai Nguy\u1ec5n Hu\u1ef3nh \u0110\u1ee9c l\u00e0m Ti\u00ean phong, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ed1c (con T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m) l\u00e0m Trung qu\u00e2n, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim Ph\u1ea9m h\u1ed9 gi\u00e1, ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf Ng\u00e3 t\u01b0 [T\u1ee9 k\u1ef3 giang] (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh). Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 \u0111em qu\u00e2n m\u1ea1nh \u1eadp \u0111\u1ebfn ; b\u00e0y tr\u1eadn quay l\u01b0ng xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u00e1nh d\u1eef. Qu\u00e2n ta thua, l\u00f9i gi\u1eef s\u00f4ng L\u1eadt Giang. L\u01b0u th\u1ee7 l\u00e0 Th\u0103ng, ti\u00ean phong l\u00e0 T\u00fay (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) t\u1eeb dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n \u0111em chi\u1ebfn thuy\u1ec1n t\u1edbi vi\u1ec7n tr\u1ee3, \u0111\u00f3n xa gi\u00e1 sang mi\u1ec1n H\u1eadu Giang.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tho\u1ea1i, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch c\u00f9ng cai c\u01a1 Cao Ph\u01b0\u1edbc Tr\u00ed m\u01b0\u1ee3n \u0111\u01b0\u1eddng Ch\u00e2n L\u1ea1p sang Xi\u00eam c\u1ea7u vi\u1ec7n. Ch\u00e2n L\u1ea1p ng\u1ea7m gi\u00fap T\u00e2y S\u01a1n, b\u00e8n gi\u1ebft ch\u1ebft b\u1ecdn H\u1eefu Tho\u1ea1i. (H\u1eefu Tho\u1ea1i v\u00e0 Xu\u00e2n Tr\u1ea1ch \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Ch\u01b0\u1edfng dinh qu\u1eadn c\u00f4ng, Ph\u01b0\u1edbc Tr\u00ed t\u1eb7ng Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1).<\/p>\n\n\n\n<p>Vua \u0111\u1ebfn Gi\u00e1 Kh\u00ea \u67b6\u6eaa [R\u1ea1ch Gi\u00e1] (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u00ean Giang). Ch\u00e2n L\u1ea1p h\u1ecdp binh thuy\u1ec1n h\u01a1n 30 chi\u1ebfc, \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn S\u01a1n Chi\u1ebft \u5c71\u6d59. Ti\u00ean phong T\u00fay \u0111\u00f3n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng sau \u0111\u00e1nh l\u00f9i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111i thuy\u1ec1n nh\u1ecf qua bi\u1ec3n. \u0110\u00eam t\u1ed1i kh\u00f4ng th\u1ea5y r\u00f5, \u1edf g\u1ea7m thuy\u1ec1n h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 v\u1eadt g\u00ec \u0111\u1ed9i, tang t\u1ea3ng s\u00e1ng nh\u00ecn ra th\u00ec \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u00e0n r\u1eafn. Ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo \u0111\u1ec1u l\u1ea5y l\u00e0m s\u1ee3. Vua gi\u1ee5c c\u1ee9 \u0111i, m\u1ed9t l\u00e1t th\u00ec \u0111\u00e0n r\u1eafn \u0111i m\u1ea5t. Thuy\u1ec1n vua b\u00e8n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u1ec7 d\u1eabn qu\u00e2n v\u1ec1 Quy Nh\u01a1n, l\u01b0u h\u00e0ng t\u01b0\u1edbng \u0110\u00f4ng S\u01a1n l\u00e0 \u0110\u1ed7 Nh\u00e0n Tr\u1eadp c\u00f9ng H\u1ed9 b\u1ed9 gi\u1eb7c l\u00e0 B\u00e1 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e3nh 3.000 qu\u00e2n gi\u1eef Gia \u0110\u1ecbnh, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf B\u1ebfn Ngh\u00e9. Nh\u00e0n Tr\u1eadp hung t\u00e0n b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi o\u00e1n gh\u00e9t.<\/p>\n\n\n\n<p>[b\u1ea3n <a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b54100439h\">Duy Minh Th\u1ecb 1873<\/a> ghi th\u00eam:<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Th%C3%A0nh_Ho%C3%A0ng_%C4%90%E1%BA%BF\">Quy Nh\u01a1n<\/a> x\u01b0a l\u00e0 th\u00e0nh \u0110\u1ed3 B\u00e0n \u95cd\u69c3, n\u01a1i \u1edf c\u1ee7a ch\u00faa Chi\u00eam Th\u00e0nh \u2026<\/p>\n\n\n\n<p>]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, H\u1ed3 V\u0103n L\u00e2n thu h\u1ecdp d\u01b0 ch\u00fang, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c gi\u1eb7c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Loan \u1edf Long H\u1ed3, r\u1ed3i c\u00f9ng v\u1edbi \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng v\u00e0 Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Qu\u00fd h\u1ecdp binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf s\u00f4ng L\u1eadt Giang, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfn thuy\u1ec1n h\u01a1n 10 chi\u1ebfc.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc To\u00e0n m\u1ea5t. C\u00f4ng ch\u00faa l\u00e0 con g\u00e1i th\u1ee9 ba H\u01b0ng T\u1ed5, m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m K\u1ef7 h\u1ee3i theo gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh, g\u1ea3 con cho Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tho\u1ea1i, khi T\u00e2y S\u01a1n v\u00e0o S\u00e0i G\u00f2n, c\u00f4ng ch\u00faa c\u00f9ng H\u1eefu Tho\u1ea1i \u0111em binh thu\u1ed9c h\u1ea1 ra gi\u1eef \u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u00f3a (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a) \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u1ef1. Binh nhung gi\u1eb7c l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Kim \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u00fap. H\u1eefu Tho\u1ea1i ra \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng l\u1ee3i, lui v\u1ec1 Giang L\u0103ng, thu qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ra \u0111\u00e1nh n\u1eefa, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Kim b\u00e8n gi\u1eef \u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u00f3a. H\u1eefu Tho\u1ea1i sang Xi\u00eam c\u1ea7u vi\u1ec7n. C\u00f4ng ch\u00faa n\u00e1u ng\u1ee5 \u1edf Ba Ph\u1ee7 (Giang L\u0103ng v\u00e0 Ba Ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea5t, thu\u1ed9c t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a). Kim d\u00f2 bi\u1ebft tin, \u00e9p \u0111\u00f3n c\u00f4ng ch\u00faa v\u1ec1 \u0111\u1ed3n. \u0110\u1ed1c ch\u00ednh gi\u1eb7c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh T\u1eadp l\u1ea1i b\u1ee9c d\u1eddi c\u00f4ng ch\u00faa \u0111i S\u00e0i G\u00f2n. Khi thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn s\u00f4ng Tam \u0110\u00e0, c\u00f4ng ch\u00faa gi\u1eef danh ngh\u0129a kh\u00f4ng ch\u1ecbu nh\u1ee5c, nghi\u00eam n\u00e9t m\u1eb7t m\u1eafng gi\u1eb7c, r\u1ed3i gieo m\u00ecnh xu\u1ed1ng s\u00f4ng t\u1ef1 t\u1eed. (N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 t\u1eb7ng phong l\u00e0 Minh ngh\u0129a th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa).<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00e2n ta l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Gia \u0110\u1ecbnh. T\u1eeb khi thua tr\u1eadn \u1edf C\u1ea7n Gi\u1edd, xa gi\u00e1 ra ngo\u00e0i, Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp \u0111em qu\u00e2n v\u00e0o c\u1ee9u vi\u1ec7n, c\u1edd \u0111\u1ec1 b\u1ed1n ch\u1eef L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n t\u00e1 qu\u1ed1c \u6881\u5c71\u4f50\u570b, c\u00f9ng thi\u1ebfu ph\u00f3 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u00e2n (con th\u1ee9 n\u0103m H\u01b0ng T\u1ed5) chia c\u1eaft c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, Ph\u1ea1m V\u0103n S\u0129 l\u00e0m Ti\u00ean phong, L\u00ea V\u0103n Qu\u00e2n l\u00e0m T\u1ea3 chi, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thu\u1eadn l\u00e0m H\u1eefu chi, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ea3o l\u00e0m H\u1eadu \u0111\u1ea1o, Nguy\u1ec5n Long v\u00e0 Phan Vi\u1ec7n l\u00e0m b\u1ea3o h\u1ed9, T\u00f4n Th\u1ea5t M\u00e2n l\u00e0m Trung qu\u00e2n ; V\u0103n Ti\u1ebfp t\u1ef1 l\u00e3nh qu\u00e2n m\u1ea1nh l\u00e0m s\u00e1ch \u1ee9ng. H\u1ed9 b\u1ed9 c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 B\u00e1 nghe tin b\u1ea3o Nh\u00e0n Tr\u1eadp r\u1eb1ng : \u201cV\u0103n Ti\u1ebfp v\u00f5 ngh\u1ec7 tuy\u1ec7t v\u1eddi, nay \u0111em tr\u1ecdng binh \u0111\u1ebfn, th\u1ebf ta ch\u01b0a th\u1ec3 \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, chi b\u1eb1ng t\u1ea1m b\u1ecf \u0111\u1ea5t n\u00e0y, lui qu\u00e2n v\u1ec1 Quy Nh\u01a1n, sang m\u00f9a xu\u00e2n h\u00e3y \u0111\u00e1nh l\u1ea1i c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d. Nh\u00e0n Tr\u1eadp kh\u00f4ng nghe, \u0111em h\u1ebft qu\u00e2n ra \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Ph\u1ea1m V\u0103n S\u0129 ti\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc gi\u1ebft gi\u1eb7c, qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o n\u1ed1i theo \u0111\u00e1nh, qu\u00e2n gi\u1eb7c v\u1ee1 to, ch\u1ebft kh\u00f4ng xi\u1ebft k\u1ec3. B\u1ecdn Nh\u00e0n Tr\u1eadp ch\u1ea1y v\u1ec1 Quy Nh\u01a1n. V\u0103n Ti\u1ebfp thu l\u1ea1i S\u00e0i G\u00f2n, sai ng\u01b0\u1eddi t\u1edbi \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn v\u00e0 t\u1ef1 \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3n xa gi\u00e1. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o r\u1ea5t m\u1eebng, t\u1ee9c th\u00ec ra l\u1ec7nh h\u1ed3i loan. \u0110\u1ebfn Ng\u00e3 t\u01b0, V\u0103n Ti\u1ebfp l\u1ea1y r\u1ea1p b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, kh\u00f3c v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd ng\u00e0y nay l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p ch\u00faa th\u01b0\u1ee3ng, th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a X\u00e3 t\u1eafc\u201d. Vua y\u00ean \u1ee7i h\u1ed3i l\u00e2u, r\u1ed3i xa gi\u00e1 v\u1ec1 S\u00e0i G\u00f2n. L\u1ea5y Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp l\u00e0m ngo\u1ea1i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh, T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5 l\u00e0m ngo\u1ea1i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f4n Th\u1ea5t Hy (con Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 qu\u1eadn c\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5c) c\u00f9ng Ng\u0169 tr\u01b0\u1edfng \u0110\u1eb7ng \u0110\u00ecnh V\u00e2n, Tri huy\u1ec7n Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4, Huy\u1ec7n gi\u00e1o Nguy\u1ec5n B\u1ea3o Tr\u00ed, t\u1ef1 Ph\u00fa Xu\u00e2n \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn. Vua cho Hy l\u00e0m Trung dinh gi\u00e1m qu\u00e2n, \u0110\u00ecnh V\u00e2n l\u00e0m Binh b\u1ed9, B\u1ea3o Tr\u00ed l\u00e0m Tham m\u01b0u, \u0110\u00f4 l\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Cai c\u01a1 Trung th\u1ee7y l\u00e0 V\u00f5 Di Nguy, Cai c\u01a1 Ti\u1ec1n th\u1ee7y l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc D\u0129nh v\u1ec1 t\u1eadp h\u1ee3p nh\u1eefng th\u1ee7y binh ng\u1ea1ch c\u0169, s\u1eeda \u0111\u00f3ng chi\u1ebfn thuy\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Cai c\u01a1 L\u00ea Ph\u01b0\u1edbc \u0110i\u1ec3n, Tham m\u01b0u L\u00ea Ph\u01b0\u1edbc B\u00ecnh sang Xi\u00eam. Vua th\u1ea5y gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n li\u1ec1n n\u0103m v\u00e0o c\u01b0\u1edbp, l\u00f2ng lo l\u1eafm, d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c nay d\u1eabu thua, sang xu\u00e2n h\u1eb3n l\u1ea1i v\u00e0o c\u01b0\u1edbp. Ta qu\u00e2n y\u1ebfu t\u01b0\u1edbng \u00edt th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 ch\u1ed1ng? K\u1ebf s\u00e1ch ng\u00e0y nay kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng k\u1ebft h\u1ea3o v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u1ec3 nh\u1edd gi\u00fap \u0111\u1ee1 khi ho\u00e3n c\u1ea5p\u201d. B\u00e8n ch\u1ebf hoa v\u00e0ng hoa b\u1ea1c, sai b\u1ecdn Ph\u01b0\u1edbc \u0110i\u1ec3n sang th\u00f4ng hi\u1ebfu.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, Tr\u1ecbnh S\u00e2m tri\u1ec1u L\u00ea ch\u1ebft ; con nh\u1ecf l\u00e0 C\u00e1n l\u00ean n\u1ed1i. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 S\u00e2m say \u0111\u1eafm v\u1ee3 b\u00e9 l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Th\u1ecb Hu\u1ec7, b\u1ecf con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u0110\u1ed1ng, d\u1ef1ng con v\u1ee3 b\u00e9 l\u00e0 C\u00e1n l\u00e0m th\u1eeba t\u1ef1, tr\u1ed1i cho b\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ed1 L\u00fd gi\u00fap. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u qu\u00e2n \u01b0u binh t\u00fac v\u1ec7 (nh\u00e0 L\u00ea d\u00f9ng binh Thanh Ngh\u1ec7 l\u00e0m \u01b0u binh) gi\u1ebft T\u1ed1 L\u00fd, r\u1ed3i b\u1ecf C\u00e1n m\u00e0 d\u1ef1ng \u0110\u1ed1ng. T\u1eeb \u0111\u00f3 \u01b0u binh c\u1eady c\u00f4ng l\u00e0m ngang, kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng g\u00ec.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, Tham qu\u00e2n c\u1ee7a Tr\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh ch\u1ea1y theo v\u1ec1 v\u1edbi T\u00e2y S\u01a1n. Ch\u1ec9nh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u0110\u00f4ng H\u1ea3i t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a Ho\u00e0ng T\u1ed1 L\u00fd. T\u1ed1 L\u00fd b\u1ecb qu\u00e2n Tr\u1ecbnh gi\u1ebft, Ch\u1ec9nh mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u1ec3 tr\u1eeb ki\u00eau binh, b\u00e8n v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n v\u00e0o theo Nh\u1ea1c. Nh\u1ea1c g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9nh r\u1ea5t y\u00eau t\u00e0i, d\u00f9ng l\u00e0m \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c. Ch\u1ec9nh ng\u00e0y \u0111\u00eam v\u00ec gi\u1eb7c b\u00e0y m\u01b0u, cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0m tai h\u1ecda cho B\u1eafc H\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua nghe tin gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n m\u01b0u v\u00e0o c\u01b0\u1edbp, sai \u0111\u1eb7t b\u1ea3o Th\u1ea3o C\u00e2u [V\u00e0m C\u1ecf] [b\u1ea3n Duy Minh Th\u1ecb in \u8349\u8b1b\u5821 , c\u00f3 l\u1ebd nh\u1ea7m ch\u1eef \u97b2] \u1edf b\u1edd ph\u00eda nam s\u00f4ng l\u1edbn Gia \u0110\u1ecbnh, giao cho D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng Tr\u1eebng gi\u1eef, \u1edf b\u1edd ph\u00eda b\u1eafc th\u00ec \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n D\u00e1c Ng\u01b0 \u89d2\u9b5a [C\u00e1 D\u1ed1c, xem th\u00eam <a href=\"https:\/\/zh.wikipedia.org\/wiki\/%E8%A7%92%E9%AD%9A%E7%A7%91\">\u89d2\u9b5a\u79d1<\/a> Triglidae], giao cho T\u00f4n Th\u1ea5t M\u00e2n gi\u1eef, ngang s\u00f4ng b\u1eafc c\u1ea7u phao \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n qua l\u1ea1i. Trong s\u00f4ng th\u00ec b\u00e0y h\u01a1n tr\u0103m chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u1ebf d\u1ef1a nhau, do Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ed1c, V\u00f5 Di Nguy, l\u01b0u th\u1ee7 Th\u0103ng, ti\u00ean phong T\u00fay qu\u1ea3n l\u00e3nh. \u0110\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t m\u1ed9t con r\u1ed3ng c\u1ecf \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eb7c. Sai gi\u00e1m qu\u00e2n T\u00f4 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) coi b\u00e8 h\u1ecfa c\u00f4ng, \u0111\u1ee3i khi gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn, theo d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y m\u00e0 ph\u00f3ng h\u1ecfa \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1t thuy\u1ec1n gi\u1eb7c.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ec7 nh\u1ea5t k\u1ef7 &#8211; Quy\u1ec3n I &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Th\u1ebf T\u1ed5 Khai Thi\u00ean Ho\u1eb1ng \u0110\u1ea1o L\u1eadp K\u1ef7 Th\u00f9y Th\u1ed1ng Th\u1ea7n V\u0103n Th\u00e1nh V\u00f5 Tu\u1ea5n \u0110\u1ee9c Long C\u00f4ng Ch\u00ed Nh\u01a1n \u0110\u1ea1i Hi\u1ebfu Cao Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf, t\u00ean hu\u00fd l\u00e0 Ch\u1ee7ng \u7a2e, l\u1ea1i l\u00e0 No\u00e3n \u6696 . L\u1ea1i t\u00ean h\u00fay n\u1eefa l\u00e0 &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-the-to-cao-hoang-de-gia-long-quyen-01\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Gia Long (quy\u1ec3n 01)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[43,158,27,110],"tags":[],"class_list":["post-101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-43","category-chua-nguyen-anh-1778-1802","category-do-thanh-nhon","category-nguyen-hue"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=101"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/101\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}