{"id":34,"date":"2024-08-11T16:53:39","date_gmt":"2024-08-11T09:53:39","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=34"},"modified":"2024-08-11T16:53:39","modified_gmt":"2024-08-11T09:53:39","slug":"thuc-luc-ve-thai-to-gia-du-hoang-de-nguyen-hoang","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-thai-to-gia-du-hoang-de-nguyen-hoang\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Ti\u1ec1n bi\u00ean &#8211; Quy\u1ec3n I &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/h1>\n\n\n\n<p>Th\u00e1i t\u1ed5 Tri\u1ec7u C\u01a1 Th\u00f9y th\u1ed1ng Kh\u00e2m Minh Cung \u00fd C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n Ung Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u962e, h\u00fay Ho\u00e0ng \u6f62, ng\u01b0\u1eddi Gia Mi\u00eau ngo\u1ea1i trang \u5609\u82d7\u5916\u5e84, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n \u5b8b\u5c71\u7e23, ph\u1ee7 H\u00e0 Trung \u6cb3\u4e2d\u5e9c, x\u1ee9 Thanh Hoa \u6e05\u83ef.<\/p>\n\n\n\n<p>Sinh ng\u00e0y B\u00ednh d\u1ea7n, th\u00e1ng 8, m\u00f9a thu, n\u0103m \u1ea5t d\u1eadu [1525] (L\u00ea Th\u1ed1ng Nguy\u00ean n\u0103m th\u1ee9 4, Minh Gia T\u0129nh n\u0103m th\u1ee9 4), l\u00e0 con trai th\u1ee9 hai c\u1ee7a Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ; m\u1eb9 l\u00e0 T\u0129nh ho\u00e0ng h\u1eadu Nguy\u1ec5n th\u1ecb (con g\u00e1i Nguy\u1ec5n Minh Bi\u1ec7n \u962e\u660e\u8fa8, \u0110\u1eb7c ti\u1ebfn ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n th\u1ef1 v\u1ec7 s\u1ef1 \u1edf tri\u1ec1u L\u00ea).<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>T\u1ed5 ti\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ecd c\u00f3 danh v\u1ecdng \u1edf Thanh Hoa.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00d4ng n\u1ed9i l\u00e0 Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng, h\u00fay l\u00e0 V\u0103n L\u01b0u \u6587\u6e9c, l\u00ean 8 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0m v\u0103n, 15 tu\u1ed5i th\u00f4ng thu\u1ed9c v\u00f5 ngh\u1ec7. Tri\u1ec1u Hi\u1ebfn t\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea, l\u00e0m kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9 \u0110\u00e0 Giang, \u0111\u1ebfn khi Uy M\u1ee5c \u0111\u1ebf v\u00f4 \u0111\u1ea1o, v\u1ec1 T\u00e2y Kinh gi\u00fap L\u00ea Oanh \u9ece\u7020 kh\u1edfi binh \u1edf Thanh Hoa, m\u01b0u vi\u1ec7c gi\u1eef y\u00ean x\u00e3 t\u1eafc. Khi Oanh l\u00ean l\u00e0m vua (t\u1ee9c T\u01b0\u01a1ng D\u1ef1c \u0111\u1ebf \u8944\u7ffc\u5e1d), \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m th\u00e1i ph\u00f3 Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Cha l\u00e0 Tri\u1ec7u T\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay Kim \u6de6, con tr\u01b0\u1edfng Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng, \u0111\u1ea7u l\u00e0m quan tri\u1ec1u L\u00ea, ch\u1ee9c H\u1eefu v\u1ec7 \u0111i\u1ec7n ti\u1ec1n t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, [t\u01b0\u1edbc] An Thanh h\u1ea7u. N\u0103m \u0110inh h\u1ee3i [1527], M\u1ea1c \u0110\u0103ng Dung \u83ab\u767b\u5eb8 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i nh\u00e0 L\u00ea, nh\u00e0 L\u00ea m\u1ea5t. Tri\u1ec7u T\u1ed5 gi\u1eadn h\u1ecd M\u1ea1c ti\u1ebfm ngh\u1ecbch, ch\u00ed mu\u1ed1n kh\u00f4i ph\u1ee5c nh\u00e0 L\u00ea, n\u00ean d\u1eabn con em tr\u00e1nh sang Ai Lao \u54c0\u7262\u570b. Vua n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 S\u1ea1 \u0110\u1ea9u \u4e4d\u6597 cho \u1edf S\u1ea7m Ch\u00e2u \u5c91\u5dde. B\u1ea5y gi\u1edd thu n\u1ea1p h\u00e0o ki\u1ec7t, qu\u00e2n ch\u00fang c\u00f3 h\u00e0ng m\u1ea5y ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, voi c\u00f3 ba ch\u1ee5c th\u1edbt, b\u00e0n m\u01b0u t\u00ecm con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u1ec3 l\u1eadp l\u00e0m vua.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m Canh d\u1ea7n [1530], \u00f4ng \u0111em qu\u00e2n ra Thanh Hoa. M\u1ea1c \u0110\u0103ng Doanh \u83ab\u767b\u701b (con tr\u01b0\u1edfng M\u1ea1c \u0110\u0103ng Dung) sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Ng\u1ecdc Tr\u1ee5c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) ch\u1ed1ng c\u1ef1, \u0111\u00e1nh nhau \u1edf huy\u1ec7n L\u00f4i D\u01b0\u01a1ng (nay l\u00e0 Th\u1ecd Xu\u00e2n Thanh H\u00f3a), Ng\u1ecdc Tr\u1ee5c thua ch\u1ea1y. N\u0103m T\u00e2n m\u00e3o [1531], \u00f4ng \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n K\u00ednh \u1edf huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng S\u01a1n (Thanh H\u00f3a), ch\u00e9m h\u01a1n m\u1ed9t ngh\u00ecn \u0111\u1ea7u. Khi ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u00f2 \u0110i\u1ec1m Th\u1ee7y huy\u1ec7n Gia Vi\u1ec5n (t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh), l\u1ea1i \u0111\u00e1nh lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn v\u1edbi t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 Ly \u0111\u01b0\u1ee3c to. G\u1eb7p tr\u1eddi m\u01b0a d\u1ea7m, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t lai l\u00e1ng, qu\u00e2n M\u1ea1c cho nhi\u1ec1u chi\u1ebfn thuy\u1ec1n ti\u1ebfp nhau ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, \u00f4ng b\u00e8n r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 s\u00e1ch S\u1ea7m H\u1ea1 \u5c91\u4e0b\u518a \u1edf Ai Lao.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m Qu\u00fd t\u1ef5 [1533] \u00f4ng \u0111\u00f3n con trai nh\u1ecf c\u1ee7a L\u00ea Chi\u00eau T\u00f4ng \u9ece\u662d\u5c0a l\u00e0 Ninh \u5be7 l\u1eadp l\u00e0m vua, l\u1ea5y ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Nguy\u00ean H\u00f2a, t\u1ee9c l\u00e0 Trang T\u00f4ng \u838a\u5c0a. (Khi nh\u00e0 L\u00ea m\u1edbi m\u1ea5t, Trang T\u00f4ng c\u00f2n th\u01a1 \u1ea5u, b\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ecbnh Duy Tu\u1ea5n \u912d\u60df\u609b v\u00e0 L\u00ea Lan \u9ece\u95cc r\u01b0\u1edbc tr\u00e1nh sang Ai Lao, \u1edf tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u1edbi nh\u00e2n d\u00e2n, kh\u00f4ng ai bi\u1ebft. \u0110\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd, Tri\u1ec7u T\u1ed5 t\u00ecm kh\u1eafp n\u01a1i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n l\u1eadp l\u00e0m vua). Do c\u00f4ng \u1ea5y, \u0111\u01b0\u1ee3c phong Th\u01b0\u1ee3ng ph\u1ee5 th\u00e1i s\u01b0 H\u01b0ng qu\u1ed1c c\u00f4ng ch\u01b0\u1edfng n\u1ed9i ngo\u1ea1i s\u1ef1. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 S\u00f3c S\u01a1n \u69ca\u5c71, huy\u1ec7n V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc \u6c38\u798f (huy\u1ec7n V\u0129nh L\u1ed9c \u6c38\u797f b\u00e2y gi\u1edd) t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m \u912d\u6aa2 \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn (Ki\u1ec3m sau l\u00e0m t\u1ed5 h\u1ecd Tr\u1ecbnh). Tri\u1ec7u T\u1ed5 th\u1ea5y Ki\u1ec3m c\u00f3 v\u1ebb l\u1ea1, m\u1edbi g\u1ea3 con g\u00e1i l\u1edbn l\u00e0 Ng\u1ecdc B\u1ea3o \u7389\u5bf6 cho, sai coi m\u00e3 qu\u00e2n v\u00e0 xin phong cho l\u00e0m t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n. N\u0103m Canh t\u00fd [1540], \u00f4ng \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef Ngh\u1ec7 An, h\u00e0o ki\u1ec7t theo r\u1ea5t nhi\u1ec1u. N\u0103m Nh\u00e2m d\u1ea7n [1542] \u0111i tu\u1ea7n h\u00e0nh trong \u0111\u1ea5t Thanh Hoa, ti\u1ebfng qu\u00e2n l\u1eebng l\u1eaby, xa g\u1ea7n \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c. N\u0103m Qu\u00fd m\u00e3o [1543] r\u01b0\u1edbc vua L\u00ea ti\u1ebfn binh ra T\u00e2y \u0110\u00f4 (t\u1ee9c l\u00e0 Thanh Hoa) \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh M\u1ea1c Ch\u00ednh Trung \u83ab\u6b63\u4e2d (con th\u1ee9 hai M\u1ea1c \u0110\u0103ng Dung, c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng \u767b\u660c), \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n phong Th\u00e1i t\u1ec3 \u0111\u00f4 t\u01b0\u1edbng ti\u1ebft ch\u1ebf c\u00e1c dinh th\u1ee7y b\u1ed9, chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn, \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n t\u1ef5, th\u00e1ng 5, m\u00f9a h\u1ea1, n\u0103m \u1ea5t t\u1ef5 [1545] \u00f4ng b\u1ecb h\u00e0ng t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c [t\u00ean Trung] \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c. Tri\u1ec7u T\u1ed5 b\u0103ng, th\u1ecd 78 tu\u1ed5i. (Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 nh\u00e0 M\u1ea1c th\u1ea5y qu\u00e2n nh\u00e0 vua ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng m\u1ea1nh, r\u1ea5t lo, ng\u1ea7m sai ho\u1ea1n quan l\u00e0 Trung (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) tr\u00e1 h\u00e0ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c vua L\u00ea; vi\u1ec7c kh\u00f4ng th\u00e0nh, n\u00f3 li\u1ec1n ng\u1ea7m cho thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c v\u00e0o qu\u1ea3 d\u01b0a \u74dc r\u1ed3i \u0111\u00f3n d\u00e2ng Tri\u1ec7u T\u1ed5). Vua L\u00ea th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc m\u00e3i, t\u1eb7ng t\u01b0\u1edbc Chi\u00eau hu\u00e2n t\u0129nh c\u00f4ng, d\u00f9ng l\u1ec5 h\u1eadu \u0111em t\u00e1ng \u1edf n\u00fai Thi\u00ean T\u00f4n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n). T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n huy\u1ec7t \u0111\u00e0o tr\u00fang mi\u1ec7ng r\u1ed3ng \u9f8d\u53e3, khi \u0111\u1eb7t quan t\u00e0i xu\u1ed1ng th\u00ec c\u1eeda huy\u1ec7t ng\u1eadm l\u1ea1i, b\u1ed7ng tr\u1eddi \u0111\u1ed5 m\u01b0a, gi\u00f3 s\u1ea5m s\u00e9t, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ee3 ch\u1ea1y. \u0110\u1ebfn l\u00fac t\u1ea1nh tr\u1edf l\u1ea1i t\u00ecm th\u00ec \u0111\u00e1 n\u00fai li\u00ean ti\u1ebfp, c\u1ecf c\u00e2y xanh t\u1ed1t, kh\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 t\u00e1ng n\u01a1i n\u00e0o n\u1eefa. \u0110\u1ebfn nay c\u00f3 vi\u1ec7c [c\u00fang t\u1ebf] th\u00ec ch\u1ec9 tr\u00f4ng n\u00fai t\u1ebf v\u1ecdng th\u00f4i. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, phong n\u00fai \u1ea5y l\u00e0 n\u00fai Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng). Th\u1eddi qu\u1ed1c s\u01a1 ch\u00faa (1. Ch\u1eef H\u00e1n l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ec9 Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng 1) t\u00f4n th\u1ee5y hi\u1ec7u (2. Th\u1ee5y : t\u00ean \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 th\u1edd c\u00fang.2) l\u00e0 Hu\u1ec7 Tri\u1ebft Hi\u1ec3n H\u1ef1u Ho\u00e0nh H\u01b0u T\u1ebf Th\u1ebf V\u0129 T\u00edch Chi\u00eau Hu\u00e2n T\u0129nh v\u01b0\u01a1ng. Th\u1ebf T\u00f4n Hi\u1ebfu V\u0169 Ho\u00e0ng \u0110\u1ebf (1. T\u1ee9c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Kho\u00e1t (1739 \u2013 1756) 1) l\u1ea1i truy t\u00f4n [Nguy\u1ec5n Kim] l\u00e0m Di M\u01b0u Th\u00f9y D\u1ee5 Kh\u00e2m Cung Hu\u1ec7 Tri\u1ebft Hi\u1ec3n H\u1ef1u Ho\u00e0nh H\u01b0u T\u1ebf Th\u1ebf V\u0129 T\u00edch Chi\u00eau Hu\u00e2n T\u0129nh v\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 truy t\u00f4n phi l\u00e0 T\u1eeb T\u00edn Chi\u00eau \u00fd \u0110\u1ee9c phi. Gia Long n\u0103m th\u1ee9 5 l\u1ea1i truy t\u00f4n l\u00e0 Di M\u01b0u Th\u00f9y D\u1ee5 Kh\u00e2m Cung Hu\u1ec7 Tri\u1ebft Hi\u1ec3n H\u1ef1u Ho\u00e0nh H\u01b0u T\u1ebf Th\u1ebf Kh\u1ea3i V\u1eadn Nh\u00e2n Th\u00e1nh T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u (2. Hi\u1ec7u \u0111\u1eb7t cho c\u00e1c vua \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u0111\u1ec3 th\u1edd \u1edf t\u00f4n mi\u1ebfu. 2) l\u00e0 Tri\u1ec7u T\u1ed5, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Nguy\u00ean, v\u00e0 truy t\u00f4n phi l\u00e0 T\u1eeb T\u00edn Chi\u00eau \u00fd Ho\u1eb1ng Nh\u00e2n Th\u1ee5c \u0110\u1ee9c T\u0129nh ho\u00e0ng h\u1eadu. (T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n phi h\u1ee3p t\u00e1ng v\u1edbi Tri\u1ec7u T\u1ed5).<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa (3. Ch\u00faa, ch\u1ec9 Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng. 3) t\u01b0\u1edbng vai l\u00e2n, l\u01b0ng h\u1ed5, m\u1eaft ph\u01b0\u1ee3ng, tr\u00e1n r\u1ed3ng, th\u1ea7n th\u00e1i kh\u00f4i ng\u00f4, th\u00f4ng minh t\u00e0i tr\u00ed, ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9c gi\u1ea3 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft l\u00e0 b\u1ef1c phi th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi Tri\u1ec7u T\u1ed5 tr\u00e1nh h\u1ecd M\u1ea1c, ch\u1ea1y sang Ai Lao th\u00ec ch\u00faa m\u1edbi l\u00ean 2 tu\u1ed5i, g\u1eedi nu\u00f4i \u1edf nh\u00e0 th\u00e1i ph\u00f3 Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129 \u962e\u65bc\u5df1 (t\u00ean t\u1ef1 l\u00e0 V\u00f4 S\u1ef1 \u7121\u4e8b, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Uy qu\u1ed1c c\u00f4ng, anh ru\u1ed9t c\u1ee7a T\u0129nh ho\u00e0ng h\u1eadu), \u01af D\u0129 h\u1ebft l\u00f2ng b\u1ea3o h\u1ed9, khi \u0111\u00e3 l\u1edbn, th\u01b0\u1eddng \u0111em chuy\u1ec7n x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch. \u0110\u1ea7u l\u00e0m quan \u1edf tri\u1ec1u L\u00ea, \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0 H\u1ea1 Kh\u00ea h\u1ea7u. \u0110em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh M\u1ea1c Ph\u00fac H\u1ea3i \u83ab\u798f\u6d77 (con tr\u01b0\u1edfng M\u1ea1c \u0110\u0103ng Doanh), ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ch\u00ed \u1edf huy\u1ec7n Ng\u1ecdc S\u01a1n, khi kh\u1ea3i ho\u00e0n vua y\u00ean \u1ee7y khen r\u1eb1ng : \u201cth\u1ef1c l\u00e0 cha h\u1ed5 sinh con h\u1ed5\u201d [\u771f\u864e\u7236\u7121\u72ac\u5b50\u4e5f\uff01ch\u00e2n h\u1ed5 ph\u1ee5 v\u00f4 khuy\u1ec3n t\u1eed d\u00e3! ].<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ebfn kho\u1ea3ng n\u0103m Thu\u1eadn B\u00ecnh \u0111\u1eddi L\u00ea Trung T\u00f4ng, do qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn phong \u0110oan qu\u1eadn c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd H\u1eefu t\u01b0\u1edbng tri\u1ec1u L\u00ea l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m (b\u1ea5y gi\u1edd x\u01b0ng l\u00e0 L\u01b0\u1ee3ng qu\u1ed1c c\u00f4ng) c\u1ea7m gi\u1eef binh quy\u1ec1n, chuy\u00ean ch\u1ebf m\u1ecdi vi\u1ec7c. T\u1ea3 t\u01b0\u1edbng l\u00e0 L\u00e3ng qu\u1eadn c\u00f4ng U\u00f4ng \u6c6a (con tr\u01b0\u1edfng Tri\u1ec7u T\u1ed5) b\u1ecb Ki\u1ec3m h\u00e3m h\u1ea1i. Ki\u1ec3m l\u1ea1i th\u1ea5y ch\u00faa c\u00f4ng danh ng\u00e0y c\u00e0ng cao n\u00ean r\u1ea5t gh\u00e9t. Ch\u00faa th\u1ea5y th\u1ebf, trong l\u00f2ng \u00e1y n\u00e1y kh\u00f4ng y\u00ean, c\u00f9ng b\u00e0n m\u01b0u v\u1edbi Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129 r\u1ed3i c\u00e1o b\u1ec7nh, c\u1ed1t gi\u1eef m\u00ecnh k\u00edn \u0111\u00e1o \u0111\u1ec3 h\u1ecd Tr\u1ecbnh h\u1ebft ng\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa nghe ti\u1ebfng Nguy\u1ec5n B\u1ec9nh Khi\u00eam \u962e\u79c9\u8b19 (ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng Trung Am, x\u1ee9 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed7 Tr\u1ea1ng nguy\u00ean tri\u1ec1u M\u1ea1c, l\u00e0m \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c Th\u00e1i b\u1ea3o v\u1ec1 tr\u00ed s\u0129) gi\u1ecfi ngh\u1ec1 thu\u1eadt s\u1ed1, n\u00ean ng\u1ea7m sai ng\u01b0\u1eddi t\u1edbi h\u1ecfi. B\u1ec9nh Khi\u00eam nh\u00ecn n\u00fai non b\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n ng\u00e2m l\u1edbn r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0nh s\u01a1n nh\u1ea5t \u0111\u00e1i, v\u1ea1n \u0111\u1ea1i dung th\u00e2n \u6a6b\u5c71\u4e00\u5e36\uff0c\u842c\u4ee3\u5bb9\u8eab\u201d [ngh\u0129a l\u00e0 : M\u1ed9t d\u1ea3i n\u00fai ngang c\u00f3 th\u1ec3 dung th\u00e2n mu\u00f4n \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c]. S\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111em c\u00e2u \u1ea5y v\u1ec1 thu\u1eadt l\u1ea1i. Ch\u00faa hi\u1ec3u \u00fd. B\u1ea5y gi\u1edd x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a m\u1edbi d\u1eb9p y\u00ean, tuy nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t tam ty (\u0110\u00f4 ty, Th\u1eeba ty, Hi\u1ebfn ty) v\u00e0 ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb, nh\u01b0ng nh\u00e2n d\u00e2n v\u1eabn ch\u01b0a m\u1ed9t l\u00f2ng. Ki\u1ec3m \u0111\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y l\u00e0m lo. Ch\u00faa m\u1edbi nh\u1edd ch\u1ecb l\u00e0 Ng\u1ecdc B\u1ea3o n\u00f3i v\u1edbi Ki\u1ec3m \u0111\u1ec3 xin v\u00e0o tr\u1ea5n \u0111\u1ea5t Thu\u1eadn H\u00f3a. Ki\u1ec3m th\u1ea5y \u0111\u1ea5t \u1ea5y hi\u1ec3m ngh\u00e8o xa x\u00f4i cho ngay. Anh T\u00f4ng l\u00ean ng\u00f4i, Ki\u1ec3m d\u00e2ng bi\u1ec3u n\u00f3i: \u201cThu\u1eadn H\u00f3a l\u00e0 n\u01a1i quan tr\u1ecdng, qu\u00e2n v\u00e0 c\u1ee7a do \u0111\u1ea5y m\u00e0 ra, bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 nh\u1edd \u0111\u1ea5y m\u00e0 n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn. Nay l\u00f2ng d\u00e2n h\u00e3y c\u00f2n tr\u00e1o tr\u1edf, nhi\u1ec1u k\u1ebb v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111i theo h\u1ecd M\u1ea1c, s\u1ee3 c\u00f3 k\u1ebb d\u1eabn gi\u1eb7c v\u1ec1 c\u01b0\u1edbp, v\u00ed kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng t\u00e0i tr\u1ea5n th\u1ee7 v\u1ed7 y\u00ean th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 xong. \u0110oan qu\u1eadn c\u00f4ng l\u00e0 con nh\u00e0 t\u01b0\u1edbng, c\u00f3 t\u00e0i tr\u00ed m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 th\u1ec3 sai \u0111i tr\u1ea5n \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng v\u1edbi t\u01b0\u1edbng tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam c\u00f9ng nhau gi\u00fap s\u1ee9c th\u00ec m\u1edbi \u0111\u1ee1 lo \u0111\u1ebfn mi\u1ec1n Nam\u201d. Vua L\u00ea nghe theo v\u00e0 trao cho ch\u00faa tr\u1ea5n ti\u1ebft (1. Tr\u1ea5n ti\u1ebft : C\u1edd ti\u1ebft vua giao cho l\u00e0m huy hi\u1ec7u c\u1ee7a quy\u1ec1n tr\u1ea5n th\u1ee71), ph\u00e0m m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u1ee7y th\u00e1c c\u1ea3, ch\u1ec9 m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p thu\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 1 [1558] (L\u00ea Ch\u00ednh Tr\u1ecb n\u0103m 1, Minh Gia T\u0129nh n\u0103m 37), m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ch\u00faa b\u1eaft \u0111\u1ea7u v\u00e0o tr\u1ea5n Thu\u1eadn H\u00f3a, 34 tu\u1ed5i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ed9 kh\u00fac \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng \u1edf T\u1ed1ng S\u01a1n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129a d\u0169ng x\u1ee9 Thanh Hoa \u0111\u1ec1u vui l\u00f2ng theo \u0111i. D\u1ef1ng dinh \u1edf x\u00e3 \u00e1i T\u1eed (thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, t\u1ee9c nay l\u00e0 \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng) (2. Nay l\u00e0 huy\u1ec7n Tri\u1ec7u Phong, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb). Ph\u00e0m quan l\u1ea1i tam ty do nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7nh c\u1ee7a ch\u00faa.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n d\u00e2n, thu d\u00f9ng h\u00e0o ki\u1ec7t, s\u01b0u thu\u1ebf nh\u1eb9 nh\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n m\u1ebfn ph\u1ee5c, b\u1ea5y gi\u1edd th\u01b0\u1eddng x\u01b0ng l\u00e0 ch\u00faa Ti\u00ean. Nghi\u1ec7p \u0111\u1ebf d\u1ef1ng l\u00ean, th\u1ef1c l\u00e0 x\u00e2y n\u1ec1n t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 2 [1559], m\u00f9a thu th\u00e1ng 8, Thanh Hoa v\u00e0 Ngh\u1ec7 An b\u1ecb l\u1ee5t, d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n nhi\u1ec1u v\u00e0o mi\u1ec1n Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd m\u1ecdi vi\u1ec7c b\u1eaft \u0111\u1ea7u. Ch\u00faa khuya s\u1edbm ch\u0103m lo, ngh\u0129 vi\u1ec7c c\u1ee7ng c\u1ed1 c\u0103n b\u1ea3n. Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129 c\u00f9ng b\u1ecdn T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ecb \u5b8b\u798f\u6cbb (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Lu\u00e2n qu\u1eadn c\u00f4ng), M\u1ea1c C\u1ea3nh Hu\u1ed1ng \u83ab\u666f\u8cba c\u00f9ng l\u00f2ng h\u1ee3p s\u1ee9c, quy ho\u1ea1ch nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng, ch\u00faa \u0111\u1ec1u th\u00e0nh th\u1ef1c tin d\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 3 [1560], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n gi\u1eef mi\u1ec1n duy\u00ean h\u1ea3i (b\u1ea5y gi\u1edd qu\u00e2n M\u1ea1c th\u01b0\u1eddng theo \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n v\u00e0o c\u01b0\u1edbp Thanh Ngh\u1ec7 n\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 4 [1561]<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 5 [1562]<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 6 [1563], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y Gi\u00e1p th\u00ecn, sinh ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u (t\u1ee9c Hy t\u00f4ng Hi\u1ebfu V\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ).<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 7 [1564]<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 8 [1565]<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 9 [1566]<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 10 [1567] (L\u00ea Ch\u00ednh Tr\u1ecb n\u0103m 10, Minh Long Kh\u00e1nh n\u0103m 1)<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 11 [1568], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, T\u1ed5ng tr\u1ea5n Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 B\u00f9i T\u00e1 H\u00e1n \u88f4\u4f50\u6f22 (b\u1ea5y gi\u1edd x\u01b0ng l\u00e0 Tr\u1ea5n qu\u1eadn c\u00f4ng) ch\u1ebft. Vua L\u00ea l\u1ea5y Nguy\u1ec5n B\u00e1 Qu\u00fdnh \u962e\u4f2f\u99c9 (b\u1ea5y gi\u1edd x\u01b0ng l\u00e0 Nguy\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng) l\u00e0m T\u1ed5ng binh, thay gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 12 [1569], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ch\u00faa \u0111i Thanh Hoa, y\u1ebft ki\u1ebfn vua L\u00ea \u1edf h\u00e0nh cung Khoa Tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 13 [1570] m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ch\u00faa t\u1eeb T\u00e2y \u0110\u00f4 v\u1ec1, d\u1eddi dinh sang x\u00e3 Tr\u00e0 B\u00e1t (thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng).<\/p>\n\n\n\n<p>Vua L\u00ea tri\u1ec7u t\u1ed5ng binh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Qu\u00fdnh v\u1ec1 tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An. Ch\u00faa b\u00e8n ki\u00eam l\u00e3nh hai x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a, Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Thu\u1eadn H\u00f3a c\u00f3 2 ph\u1ee7, 9 huy\u1ec7n, 3 ch\u00e2u.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ee7 Ti\u00ean B\u00ecnh (x\u01b0a l\u00e0 T\u00e2n B\u00ecnh), l\u0129nh 3 huy\u1ec7n : Khang L\u1ed9c, L\u1ec7 Th\u1ee7y, Minh Linh, 1 ch\u00e2u : B\u1ed1 Ch\u00e1nh; ph\u1ee7 Tri\u1ec7u Phong, l\u0129nh 6 huy\u1ec7n : V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng, Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n (x\u01b0a l\u00e0 \u0110an \u0110i\u1ec1n), H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 (x\u01b0a l\u00e0 Kim Tr\u00e0), Ph\u00fa Vang (x\u01b0a l\u00e0 T\u01b0 Vang), \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, 2 ch\u00e2u : Thu\u1eadn B\u00ecnh, Sa B\u1ed3n. Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 3 ph\u1ee7, 9 huy\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa, l\u0129nh 3 huy\u1ec7n : L\u00ea Giang, H\u00e0 \u0110\u00f4ng, Hy Giang; ph\u1ee7 T\u01b0 Ngh\u0129a l\u0129nh 3 huy\u1ec7n : B\u00ecnh S\u01a1n, M\u1ed9 Hoa, Ngh\u0129a Giang; ph\u1ee7 Ho\u00e0i Nh\u00e2n, l\u0129nh 3 huy\u1ec7n : B\u1ed3ng S\u01a1n, Ph\u00f9 Ly, Tuy Vi\u1ec5n. \u0110eo \u1ea5n t\u1ed5ng tr\u1ea5n t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1eb7t qu\u00e2n hi\u1ec7u l\u00e0 dinh H\u00f9ng Ngh\u0129a.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd M\u1ea1c M\u1eadu H\u1ee3p \u83ab\u8302\u6d3d sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 b\u1ecdn K\u00ednh \u0110i\u1ec3n \u656c\u5178 \u0111em qu\u00e2n x\u00e2m l\u1ea5n Thanh Ngh\u1ec7. T\u01b0\u1edbng tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An Nguy\u1ec5n B\u00e1 Qu\u00fdnh nghe tin tr\u1ed1n ch\u1ea1y, th\u1ebf gi\u1eb7c hung t\u1ee3n, l\u00f2ng d\u00e2n xao xuy\u1ebfn. Ch\u00faa v\u1ed1n c\u00f3 uy danh, nhi\u1ec1u m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, k\u1ef7 lu\u1eadt r\u00f5 r\u00e0ng, ph\u00f2ng gi\u1eef nghi\u00eam ng\u1eb7t, do \u0111\u00f3 qu\u00e2n gi\u1eb7c kh\u00f4ng d\u00e1m ph\u1ea1m v\u00e0o b\u1edd c\u00f5i, n\u00ean ri\u00eang hai x\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m nh\u00e0 L\u00ea ch\u1ebft. Con th\u1ee9 l\u00e0 T\u00f9ng \u677e (con c\u1ee7a Ng\u1ecdc B\u1ea3o) \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i. Ch\u00faa sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn vi\u1ebfng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 14 [1571], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Khang L\u1ed9c (t\u1ee9c Phong L\u1ed9c b\u00e2y gi\u1edd) (1. Hi\u1ec7n nay l\u00e0 huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ninh, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.) t\u00ean l\u00e0 M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng, V\u0103n Lan v\u00e0 Ngh\u0129a S\u01a1n (\u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) n\u1ed5i lo\u1ea1n, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng em l\u00e0 V\u0103n Lang v\u00e0 Ngh\u0129a S\u01a1n \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn th\u00f3c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m quan, chuy\u00ean vi\u1ec7c thu t\u00f4 thu\u1ebf c\u00f3 c\u00f4ng. Nh\u00e0 L\u00ea phong M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng l\u00e0m tham \u0111\u1ed1c, V\u0103n Lan, Ngh\u0129a S\u01a1n l\u00e0m th\u1ef1 v\u1ec7. Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m nh\u00e2n m\u1eadt sai h\u1ecd \u0111\u00e1nh \u00fap dinh V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, h\u1eb9n n\u1ebfu th\u00e0nh c\u00f4ng s\u1ebd tr\u1ecdng th\u01b0\u1edfng. T\u1edbi \u0111\u1ea5y, M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng sai V\u0103n Lang v\u00e0 Ngh\u0129a S\u01a1n \u0111em qu\u00e2n ph\u1ee5c \u1edf huy\u1ec7n Minh Linh(1. Nay l\u00e0 huy\u1ec7n Do Linh, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb1) r\u1ed3i t\u1ef1 m\u00ecnh d\u1eabn qu\u00e2n l\u1ebbn theo \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 C\u1ea7u Ng\u00f3i \u1edf H\u1ea3i L\u0103ng mai ph\u1ee5c, \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y gi\u00e1p \u0111\u00e1nh. (c\u00f3 thuy\u1ebft n\u00f3i khi binh thuy\u1ec1n M\u1ea1c c\u01b0\u1edbp Ngh\u1ec7 An th\u00ec Thu\u1eadn H\u00f3a xao xuy\u1ebfn, b\u1ecdn M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng m\u01b0u \u0111\u00e1nh \u00fap V\u0169 X\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 h\u00e0ng M\u1ea1c). Ch\u00faa bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0u \u1ea5y, li\u1ec1n sai ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Tr\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 (b\u1ea5y gi\u1edd x\u01b0ng l\u00e0 Tr\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111\u00e1nh Ngh\u0129a S\u01a1n, v\u00e0 t\u1ef1 \u0111em qu\u00e2n ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn C\u1ea7u Ng\u00f3i \u0111\u00e1nh \u00fap M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u1ed1t tr\u1ea1i. M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n ch\u1ea1y, \u0111u\u1ed5i ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u00e0 ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ecb, \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, b\u1ecb Ngh\u0129a S\u01a1n b\u1eafn ch\u1ebft. V\u1ee3 Tr\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n th\u1ecb (ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 Di\u00eam Tr\u01b0\u1eddng) nghe tin n\u1ed5i gi\u1eadn, m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o \u0111\u00e0n \u00f4ng th\u00fac qu\u00e2n \u0111\u00e1nh, b\u1eafn ch\u1ebft Ngh\u0129a S\u01a1n t\u1ea1i tr\u1eadn. Qu\u00e2n V\u0103n Lan thua, tr\u1ed1n v\u1ec1 v\u1edbi Tr\u1ecbnh. [Th\u1ebf l\u00e0] d\u1eb9p h\u1ebft \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c. Ch\u00faa \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1. Phong Tr\u1ea7n th\u1ecb l\u00e0m qu\u1eadn phu nh\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd Qu\u1ea3ng Nam c\u0169ng c\u00f3 b\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c n\u1ed5i lo\u1ea1n, c\u01b0\u1edbp gi\u1ebft l\u1eabn nhau. Ch\u00faa sai thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Mai \u0110\u00ecnh D\u0169ng \u679a\u5ef7\u52c7 d\u1eb9p y\u00ean, nh\u00e2n \u0111\u1ea5y, sai \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 thu ph\u1ee5c v\u1ed7 y\u00ean t\u00e0n qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 15 [1572] (L\u00ea H\u1ed3ng Ph\u01b0\u1edbc n\u0103m 1, Minh Long Kh\u00e1nh 6), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 H\u1ed3ng Ph\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c l\u00e0 L\u1eadp B\u1ea1o \u7acb\u66b4 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd, t\u1ef1 x\u01b0ng qu\u1eadn c\u00f4ng) l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u1edf ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh \u5317\u5e03\u653f\u5dde (nay l\u00e0 huy\u1ec7n B\u00ecnh Ch\u00ednh) (2. Nay l\u00e0 huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh) d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111em 60 binh thuy\u1ec1n v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n v\u00e0o \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp, \u0111\u00f3ng tr\u1ea1i t\u1eeb con \u0111\u01b0\u1eddng x\u00e3 H\u1ed3 X\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec1n Thanh T\u01b0\u01a1ng x\u00e3 L\u00e3ng Uy\u1ec3n. Th\u1ebf gi\u1eb7c \u0111ang m\u1ea1nh. Ch\u00faa \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng gi\u1eef, \u0111\u00f3ng \u1edf s\u00f4ng \u00e1i T\u1eed, \u0111\u00eam nghe t\u1eeb l\u00f2ng s\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfng k\u00eau \u74dc\u74dc \u201cqua qua\u201d, l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1. Kh\u1ea5n r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n s\u00f4ng c\u00f3 thi\u00eang th\u00ec gi\u00fap ta \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c\u201d. \u0110\u00eam \u1ea5y, ch\u00faa ng\u1ee7 m\u1ed9ng th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 m\u1eb7c \u00e1o xanh, tay c\u1ea7m qu\u1ea1t the, \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc tr\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cMinh c\u00f4ng mu\u1ed1n tr\u1eeb gi\u1eb7c th\u00ec n\u00ean d\u00f9ng m\u1ef9 k\u1ebf d\u1ee5 \u0111\u1ebfn b\u00e3i c\u00e1t, thi\u1ebfp xin gi\u00fap s\u1ee9c !\u201d T\u1ec9nh d\u1eady, ch\u00faa ng\u1eabm ngh\u0129 r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trong m\u1ed9ng b\u00e1o ta n\u00ean d\u00f9ng \u201cm\u1ef9 k\u1ebf\u201d, ph\u1ea3i ch\u0103ng l\u00e0 d\u00f9ng k\u1ebf m\u1ef9 nh\u00e2n ?\u201d Trong \u0111\u00e1m th\u1ecb n\u1eef c\u00f3 Ng\u00f4 th\u1ecb \u5433\u6c0f (t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 Ng\u1ecdc L\u00e2m \u7389\u7433, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng Th\u1ebf L\u1ea1i, c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 Th\u1ecb Tr\u00e0 \u6c0f\u8336) c\u00f3 s\u1eafc \u0111\u1eb9p, v\u00e0 m\u01b0u c\u01a1 bi\u1ec7n b\u00e1c. Ch\u00faa sai n\u00e0ng \u0111em v\u00e0ng l\u1ee5a \u0111i d\u1ee5 L\u1eadp B\u1ea1o t\u1edbi ch\u1ed7 s\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfng k\u00eau \u201c\u722a\u722a tr\u1ea3o tr\u1ea3o\u201d \u0111\u1ec3 gi\u1ebft. Ng\u00f4 th\u1ecb \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i L\u1eadp B\u1ea1o n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u00faa c\u00f4ng thi\u1ebfp nghe tin t\u01b0\u1edbng c\u00f4ng \u1edf xa \u0111\u1ebfn, cho thi\u1ebfp mang qu\u00e0 m\u1ecdn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 c\u00f9ng gi\u1ea3ng h\u00f2a, \u0111\u1eebng \u0111\u00e1nh nhau n\u1eefa\u201d. L\u1eadp B\u1ea1o th\u00edch s\u1eafc \u0111\u1eb9p c\u1ee7a Ng\u00f4 th\u1ecb, nh\u01b0ng gi\u1ea3 c\u00e1ch gi\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi l\u1ea1i \u0111\u00e2y l\u00e0m m\u1ed3i d\u1eed ta ph\u1ea3i ch\u0103ng ?\u201d Ng\u00f4 th\u1ecb uy\u1ec3n chuy\u1ec3n th\u01b0a g\u1eedi, L\u1eadp B\u1ea1o li\u1ec1n tin, v\u00e0 gi\u1eef l\u1ea1i trong tr\u01b0\u1edbng. Ng\u00f4 th\u1ecb nh\u00e2n \u0111\u1ea5y, m\u1eddi L\u1eadp B\u1ea1o \u0111\u1ebfn b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u00f9ng ch\u00faa h\u1ecdp th\u1ec1. L\u1eadp B\u1ea1o nghe l\u1eddi. Ng\u00f4 th\u1ecb \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y m\u1eadt b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc. Ch\u00faa l\u1eadp t\u1ee9c d\u1ef1ng m\u1ed9t ng\u00f4i \u0111\u1ec1n tranh \u1edf b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng, ch\u1ed7 c\u00f3 ti\u1ebfng k\u00eau \u201c\u722a\u722a tr\u1ea3o tr\u1ea3o\u201d, \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i h\u1ecdp th\u1ec1, v\u00e0 \u0111\u00e0o h\u1ea7m \u0111\u1eb7t ph\u1ee5c binh. \u0110\u1ebfn h\u1eb9n, L\u1eadp B\u1ea1o c\u00f9ng Ng\u00f4 th\u1ecb ng\u1ed3i thuy\u1ec1n nh\u1ecf, ch\u1ec9 v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u. Khi \u0111\u1ebfn b\u1ebfn, th\u1ea5y d\u01b0\u1edbi c\u1edd ch\u00faa c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi th\u00f4i, L\u1eadp B\u1ea1o th\u1ea3n nhi\u00ean kh\u00f4ng ng\u1edd, b\u00e8n l\u00ean b\u1edd thong th\u1ea3 b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u0111\u1ec1n. Th\u00ecnh l\u00ecnh ph\u1ee5c binh n\u1ed5i d\u1eady. L\u1eadp B\u1ea1o s\u1ee3 ch\u1ea1y xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n, thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 xa b\u00e3i r\u1ed3i. L\u1eadp B\u1ea1o nh\u1ea3y theo, r\u01a1i xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc, qu\u00e2n ta b\u1eafn ch\u1ebft ngay, r\u1ed3i th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i Thanh T\u01b0\u01a1ng. Gi\u00f3 to n\u1ed5i l\u00ean, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u1eafm h\u1ebft. Qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111em nhau \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, ch\u00faa cho \u1edf \u0111\u1ea5t C\u1ed3n Ti\u00ean \u50ca\u589f (1. \u1edf g\u1ea7n c\u1eeda T\u00f9ng, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb) (t\u1ee9c t\u1ed5ng B\u00e1i \u00c2n \u6c9b\u6069 b\u00e2y gi\u1edd) \u0111\u1eb7t l\u00e0m 36 ph\u01b0\u1eddng. Ch\u00faa \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1, th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng cho Ng\u00f4 th\u1ecb, g\u1ecdi ph\u00f3 \u0111o\u1ea1n s\u1ef1 v\u1ec7 Thi\u00ean v\u00f5 l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Trung \u6b66\u5141\u5fe0 g\u1ea3 cho. L\u1ea1i phong th\u1ea7n s\u00f4ng l\u00e0m \u201cTr\u1ea3o tr\u1ea3o \u722a\u722a linh thu ph\u1ed5 tr\u1ea1ch t\u01b0\u1edbng h\u1ef1u phu nh\u00e2n\u201d, v\u00e0 l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, sai s\u1ee9 v\u1ec1 T\u00e2y \u0110\u00f4 b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn. Vua L\u00ea sai Phan C\u00f4ng T\u00edch (b\u1ea5y gi\u1edd x\u01b0ng l\u00e0 Lai qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111\u1ebfn \u1ee7y l\u1ea1o t\u01b0\u1edbng s\u0129. Ch\u00faa c\u00f9ng [s\u1ee9 gi\u1ea3] y\u1ebfn ti\u1ec7c r\u1ea5t vui, khi s\u1ee9 v\u1ec1 l\u1ea1i t\u1eb7ng r\u1ea5t h\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa \u1edf tr\u1ea5n h\u01a1n 10 n\u0103m, ch\u00ednh s\u1ef1 r\u1ed9ng r\u00e3i, qu\u00e2n l\u1ec7nh nghi\u00eam trang, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u y\u00ean c\u01b0 l\u1ea1c nghi\u1ec7p, ch\u1ee3 kh\u00f4ng hai gi\u00e1, kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. Thuy\u1ec1n bu\u00f4n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u. Tr\u1ea5n tr\u1edf n\u00ean m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u00f4 h\u1ed9i l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 16 [1573] (L\u00ea Gia Th\u00e1i n\u0103m th\u1ee9 1, Minh V\u1ea1n L\u1ecbch n\u0103m 1), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, vua L\u00ea b\u1ecb Tr\u1ecbnh T\u00f9ng b\u1eaft ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5 ch\u1ebft \u1edf L\u00f4i D\u01b0\u01a1ng, l\u1eadp ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 l\u00e0 Duy \u0110\u00e0m l\u00e0m vua, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Gia Th\u00e1i, t\u1ee9c l\u00e0 Th\u1ebf t\u00f4ng. T\u1eeb \u0111\u1ea5y T\u00f9ng ng\u00e0y c\u00e0ng l\u1ea5n quy\u1ec1n, vua L\u00ea gia phong cho t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng, sau th\u00e0nh th\u1ebf t\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, vua L\u00ea sai s\u1ee9 \u0111em s\u1eafc t\u1ea5n phong ch\u00faa l\u00e0m th\u00e1i ph\u00f3, khi\u1ebfn tr\u1eef th\u00f3c \u0111\u1ec3 s\u1eb5n l\u01b0\u01a1ng \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi, c\u00f2n s\u1ed1 ti\u1ec1n sai d\u01b0 (2. Ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, ngo\u00e0i s\u1ef1 g\u00e1nh v\u00e1c sai d\u1ecbch c\u00f2n ph\u1ea3i n\u1ed9p) th\u00ec h\u00e0ng n\u0103m n\u1ed9p thay b\u1eb1ng 400 c\u00e2n b\u1ea1c v\u00e0 500 t\u1ea5m l\u1ee5a.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 17 [1574]<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 18 [1575]<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 19 [1576], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 H\u00e0 m\u1ea5t, t\u1eb7ng Th\u00e1i b\u1ea3o H\u00f2a qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 12 [1577], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, sao ch\u1ed5i xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u00f4ng nam. Vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Quang H\u01b0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 21 [1578] (L\u00ea Quang H\u01b0ng n\u0103m 1, Minh V\u1ea1n L\u1ecbch n\u0103m 6)<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 22 [1579]<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 23 [1580]<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 24 [1581]<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 25 [1582]<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 26 [1583]<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 27 [1584]<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 28 [1585], b\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7u l\u00e0 Hi\u1ec3n Qu\u00fd \u986f\u8cb4 (Hi\u1ec3n Qu\u00fd l\u00e0 t\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a b\u1ecdn t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng phi\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi) [Shirahama Kenki] \u0111i 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn, \u0111\u1ebfn \u0111\u1eadu \u1edf C\u1eeda Vi\u1ec7t \u8d8a\u6d77\u53e3 \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c ven bi\u1ec3n. Ch\u00faa sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u l\u0129nh h\u01a1n 10 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n, \u0111\u00e1nh tan 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c. Hi\u1ec3n Qu\u00fd s\u1ee3 ch\u1ea1y.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa c\u1ea3 m\u1eebng n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCon ta th\u1ef1c l\u00e0 anh ki\u1ec7t\u201d, v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu. T\u1eeb \u0111\u00f3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n im h\u01a1i.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 29 [1586], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, vua L\u00ea sai Hi\u1ebfn s\u00e1t s\u1ee9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea1o \u962e\u9020 \u0111\u1ebfn kh\u00e1m nh\u1eefng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t hi\u1ec7n c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf. (B\u1ea5y gi\u1edd thu\u1ebf ru\u1ed9ng hai x\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch, m\u1ed7i n\u0103m g\u1eb7t xong, sai ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfu theo s\u1ed1 ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t hi\u1ec7n c\u1ea5y m\u00e0 thu thu\u1ebf th\u00f4i). Khi T\u1ea1o \u0111\u1ebfn, ch\u00faa l\u1ea5y l\u00f2ng th\u00e0nh ti\u1ebfp \u0111\u00e3i. T\u1ea1o r\u1ea5t c\u1ea3m ph\u1ee5c, r\u1ed3i kh\u00f4ng \u0111i kh\u00e1m \u0111\u1ea1c n\u1eefa, cho c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n t\u1ef1 l\u00e0m s\u1ed5, s\u1ed5 l\u00e0m xong r\u1ed3i \u0111em v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 30 [1587], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 31 [1588]<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 32 [1589]. B\u1ea5y gi\u1edd m\u1ea5y n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a lu\u00f4n, tr\u0103m h\u1ecd gi\u00e0u th\u1ecbnh. Vua L\u00ea th\u00ec li\u1ec1n n\u0103m \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, qu\u00e2n d\u1ee5ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. Ch\u00faa xu\u1ed1ng l\u1ec7nh thu thu\u1ebf cho \u0111i gi\u00fap qu\u00e2n ph\u00ed, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu th\u1ed1n. T\u00e2y \u0110\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 33 [1590], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 34 [1591]<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 35 [1592], m\u00f9a thu, th\u00e1ng gi\u00eang, vua L\u00ea sai Tr\u1ecbnh T\u00f9ng c\u1eed \u0111\u1ea1i qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh M\u1ea1c M\u1eadu H\u1ee3p \u83ab\u8302\u6d3d (con M\u1ea1c Nguy\u00ean), l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 \u6771\u90fd (t\u1ee9c H\u00e0 N\u1ed9i \u6cb3\u5167 b\u00e2y gi\u1edd).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, ch\u00faa \u0111em binh quy\u1ec1n [ra \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4] y\u1ebft ki\u1ebfn. Vua L\u00ea y\u00ean \u1ee7i r\u1eb1ng : \u201c\u00d4ng tr\u1ea5n th\u1ee7 hai x\u1ee9, d\u00e2n nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, c\u00f4ng \u1ea5y r\u1ea5t l\u1edbn\u201d. Li\u1ec1n phong l\u00e0m Trung qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 t\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 th\u00e1i \u00fay \u0110oan qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa tr\u1edf v\u1ec1 Thanh Hoa \u6e05\u83ef, y\u1ebft c\u00e1o t\u00f4n l\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c l\u00e0 Ki\u1ebfn v\u00e0 Ngh\u0129a (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd, t\u1ef1 x\u01b0ng qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111\u1ec1u t\u1ee5 h\u1ecdp c\u00f3 t\u1edbi m\u1ea5y v\u1ea1n qu\u00e2n, Ki\u1ebfn chi\u1ebfm gi\u1eef ph\u1ee7 Ki\u1ebfn X\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eafp l\u0169y \u0111\u1ea5t \u1edf b\u00ean s\u00f4ng, Ngh\u0129a chi\u1ebfm gi\u1eef huy\u1ec7n Thanh Lan (nay l\u00e0 huy\u1ec7n Thanh Quan), c\u1eafm c\u1ecdc g\u1ed7 \u1edf s\u00f4ng Ho\u00e0ng Giang \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u1ef1 nh\u00e0 L\u00ea. T\u01b0\u1edbng nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Khu\u00ea \u88f4\u6587\u594e v\u00e0 Tr\u1ea7n B\u00e1ch Ni\u00ean \u9673\u767e\u5e74 \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00faa \u0111\u1ed1c su\u1ea5t t\u01b0\u1edbng s\u0129 b\u1ea3n dinh, th\u1ed1ng l\u00e3nh chi\u1ebfn thuy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ee7y qu\u00e2n c\u00e1c x\u1ee9 n\u1ed1i ti\u1ebfn, d\u00f9ng h\u1ecfa kh\u00ed v\u00e0 \u0111\u1ea1i b\u00e1c \u0111\u00e1nh ph\u00e1 tan, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c Ki\u1ebfn v\u00e0 Ngh\u0129a t\u1ea1i tr\u1eadn, b\u1eaft s\u1ed1ng, ch\u00e9m ch\u1ebft h\u00e0ng v\u1ea1n. Tr\u1ea5n S\u01a1n Nam (nay l\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh) \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb9p xong. M\u1ea1c K\u00ednh Ch\u01b0\u01a1ng \u83ab\u656c\u7ae0 (t\u1ef1 x\u01b0ng Tr\u00e1ng v\u01b0\u01a1ng \u58ef\u738b) l\u1ea1i c\u00f9ng \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng chi\u1ebfm gi\u1eef H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. Ch\u00faa d\u1eddi qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1eaft s\u1ed1ng kh\u00f4ng&nbsp; xi\u1ebft k\u1ec3.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, trong chi\u1ebfn d\u1ecbch S\u01a1n Nam, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 H\u00e1n (l\u00e0m quan tri\u1ec1u L\u00ea, c\u00f3 qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c L\u1ef5 qu\u00e2n c\u00f4ng) theo ch\u00faa \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, m\u1ea5t t\u1ea1i tr\u1eadn. Vua L\u00ea truy t\u1eb7ng t\u01b0\u1edbc L\u1ef5 Nh\u00e2n c\u00f4ng (c\u00f3 thuy\u1ebft l\u00e0 L\u1ef5 Trung c\u00f4ng) (n\u0103m Gia Long th\u1ee9 2 cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng t\u1ef1 \u1edf Nguy\u00ean mi\u1ebfu), cho con l\u00e0 H\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp \u1ea5m, sau l\u00e0m quan \u0111\u1ebfn th\u00e1i ph\u00f3. (Con ch\u00e1u \u1edf Thanh Hoa, d\u00f2ng d\u00f5i r\u1ea5t ph\u1ed3n th\u1ecbnh. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 1, cho h\u1ec7 t\u00ednh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ef1u \u962e\u7950).<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 37 [1594], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, M\u1ea1c Ng\u1ecdc Li\u1ec5n \u83ab\u7389\u8f26 chi\u1ebfm gi\u1eef n\u00fai Y\u00ean T\u1eed \u5b89\u5b50\u5c71, \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp huy\u1ec7n V\u0129nh L\u1ea1i. Ch\u00faa \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Ng\u1ecdc Li\u1ec5n thua ch\u1ea1y, ch\u1ebft \u1edf ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh \u842c\u5be7\u5dde.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, M\u1ea1c K\u00ednh D\u1ee5ng \u83ab\u656c\u7528 (t\u1ef1 x\u01b0ng Uy v\u01b0\u01a1ng \u5a01\u738b) sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea3ng l\u00e0 V\u0103n v\u00e0 Xu\u00e2n (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00ean h\u1ecd, t\u1ef1 x\u01b0ng qu\u1ed1c c\u00f4ng) \u0111\u00e1nh \u00fap Th\u00e1i Nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00e1nh qu\u00e2n M\u1ea1c \u1edf huy\u1ec7n V\u00f5 Nhai \u6b66\u5d16, d\u1eb9p y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, t\u01b0\u1edbng l\u00e0m ph\u1ea3n nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Cung \u6b66\u5fb7\u606d c\u01b0\u1edbp&nbsp; ph\u00e1 c\u00e1c huy\u1ec7n thu\u1ed9c S\u01a1n T\u00e2y, v\u00e0 l\u00f9a nh\u1eefng c\u01b0 d\u00e2n hai huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Lan v\u00e0 T\u00e2y Lan (nay l\u00e0 H\u00f9ng Quan v\u00e0 T\u00e2y Quan) v\u00e0o \u0111\u1ea5t \u0110\u1ea1i \u0110\u1ed3ng. Ch\u00faa l\u0129nh th\u1ee7y qu\u00e2n c\u00f9ng Th\u00e1i \u00fay nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Li\u00eau d\u1eabn b\u1ed9 binh c\u00f9ng ti\u1ebfn, th\u1eb3ng t\u1edbi \u0110\u1ea1i \u0110\u1ed3ng, gi\u00e1p \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ee9c Cung ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t Ngh\u0129a \u0110\u00f4. Ch\u00faa d\u1eabn qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 38 [1595], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3 nh\u00e0 L\u00ea thi ti\u1ebfn s\u0129, ch\u00faa l\u00e0m \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 6 ng\u01b0\u1eddi h\u1ee3p c\u00e1ch l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Tr\u00e1ng \u962e\u66f0\u58ef.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 39 [1596], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ch\u00faa theo h\u1ea7u vua L\u00ea \u0111i L\u1ea1ng S\u01a1n. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 M\u1ea1c K\u00ednh D\u1ee5ng \u83ab\u656c\u7528 ch\u1ea1y sang Long Ch\u00e2u \u9f8d\u5dde n\u01b0\u1edbc Minh, vu c\u00e1o v\u1edbi nh\u00e0 Minh r\u1eb1ng hi\u1ec7n nay ng\u01b0\u1eddi x\u01b0ng l\u00e0 vua L\u00ea t\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd Tr\u1ecbnh ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea. Ng\u01b0\u1eddi Minh tin l\u1eddi, sai \u00e1n s\u00e1t ty ph\u00f3 s\u1ee9 T\u1ea3 giang binh tu\u1ea7n \u0111\u1ea1o l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00f4n L\u00e2m \u9673\u60c7\u81e8 sang Tr\u1ea5n Nam quan \u93ae\u5357\u95dc, \u0111\u01b0a th\u01b0 h\u1eb9n h\u1ed9i kh\u00e1m. Vua L\u00ea tr\u01b0\u1edbc sai b\u1ecdn th\u1ecb lang Ph\u00f9ng Kh\u1eafc Khoan \u99ae\u514b\u5bec \u0111em hai qu\u1ea3 \u1ea5n m\u1ef1c c\u0169, 100 c\u00e2n v\u00e0ng, 1.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c, c\u00f9ng v\u00e0i ch\u1ee5c k\u1ef3 l\u00e3o trong n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan. Tr\u1ea7n \u0110\u00f4n L\u00e2m l\u1ea1i \u0111\u01b0a \u0111i\u1ec7p \u0111\u00f2i vua L\u00ea h\u1eb9n ng\u00e0y \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan. Nh\u01b0ng khi vua L\u00ea \u0111\u1ebfn th\u00ec s\u1ee9 nh\u00e0 Minh th\u00e1c c\u1edb kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00fang h\u1eb9n. Ch\u00faa b\u00e8n h\u1ea7u vua L\u00ea tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 40 [1597] m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, nh\u00e0 Minh l\u1ea1i sai \u1ee7y quan l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Ki\u1ebfn L\u1eadp \u738b\u5efa\u7acb \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan b\u00e1o tin \u0111\u1ec3 h\u1ed9i kh\u00e1m. Ch\u00faa l\u1ea1i theo h\u1ea7u vua L\u00ea \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan, c\u00f9ng v\u1edbi V\u01b0\u01a1ng Ki\u1ebfn L\u1eadp v\u00e0 Tr\u1ea5n \u0110\u00f4n L\u00e2m l\u00e0m l\u1ec5 giao ti\u1ebfp h\u1ed9i kh\u00e1m, g\u1eb7p nhau r\u1ea5t vui v\u1ebb. T\u1eeb \u0111\u1ea5y B\u1eafc Nam l\u1ea1i th\u00f4ng hi\u1ebfu.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, th\u1ed5 ph\u1ec9 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 b\u1ecdn Th\u1ee7y, L\u1ec5, Qu\u1ef3nh, Th\u1ee5y (\u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd, t\u1ef1 x\u01b0ng qu\u1eadn c\u00f4ng) k\u1ebft b\u00e8 \u0111\u1ea3ng m\u1ea5y ngh\u00ecn, \u0111\u00e1nh \u00fap gi\u1ebft t\u01b0\u1edbng tr\u1ea5n th\u1ee7, c\u01b0\u1edbp ph\u00e1 c\u00e1c huy\u1ec7n th\u1ee7y \u0110\u01b0\u1eddng, Nghi D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ti\u00ean Minh. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Di\u1ec5n (c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 Mi\u1ec7n, l\u00e0m quan tri\u1ec1u L\u00ea, ch\u1ee9c T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c H\u00e0o qu\u1eadn c\u00f4ng) c\u00f9ng t\u01b0\u1edbng nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Khu\u00ea v\u00e0 Phan Ng\u1ea1n l\u0129nh 50 binh thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u1edf s\u00f4ng H\u1ed5 Mang. Di\u1ec5n \u0111em 4 chi\u1ebfc binh thuy\u1ec1n b\u1ea3n b\u1ed9 v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc x\u00f4ng l\u00ean \u0111\u00e1nh, m\u1ea5t t\u1ea1i tr\u1eadn. Vua L\u00ea truy t\u1eb7ng Th\u00e1i ph\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 41 [1598], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ch\u00faa \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, ph\u00e1 tan qu\u00e2n th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf d\u00e3y n\u00fai Th\u1ee7y \u0110\u01b0\u1eddng, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c \u0111em v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 42 [1599], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, vua L\u00ea b\u0103ng. Con th\u1ee9 l\u00e0 Duy T\u00e2n l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u1eadn \u0110\u1ee9c, t\u1ee9c l\u00e0 K\u00ednh t\u00f4ng. T\u1ea5n phong ch\u00faa l\u00e0m H\u1eefu t\u01b0\u1edbng.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 43 [1600] (L\u00ea Th\u1eadn \u0110\u1ee9c n\u0103m 1, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, \u0111\u1ed5i k\u1ef7 nguy\u00ean l\u00e0 Ho\u1eb1ng \u0110\u1ecbnh; Minh V\u1ea1n L\u1ecbch n\u0103m 28), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ch\u00faa t\u1eeb \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 tr\u1edf v\u1ec1. B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa \u0111\u00e3 \u1edf \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 8 n\u0103m, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u th\u1eafng, v\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng to, n\u00ean h\u1ecd Tr\u1ecbnh gh\u00e9t. G\u1eb7p l\u00fac b\u1ecdn t\u01b0\u1edbng L\u00ea l\u00e0 Phan Ng\u1ea1n, Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Nga v\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Khu\u00ea l\u00e0m ph\u1ea3n \u1edf c\u1eeda \u0110\u1ea1i An (nay thu\u1ed9c Nam \u0110\u1ecbnh), ch\u00faa nh\u00e2n d\u1ecbp \u0111em qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, li\u1ec1n \u0111em c\u1ea3 t\u01b0\u1edbng s\u0129 thuy\u1ec1n ghe b\u1ea3n b\u1ed9, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n th\u1eb3ng v\u1ec1 Thu\u1eadn H\u00f3a, \u0111\u1ec3 ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 n\u0103m l\u00e0 H\u1ea3i v\u00e0 ho\u00e0ng t\u00f4n l\u00e0 H\u1eafc \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m con tin. Nghe tin \u1ea5y, l\u00f2ng d\u00e2n xao xuy\u1ebfn. Tr\u1ecbnh T\u00f9ng ng\u1edd ch\u00faa v\u00e0o chi\u1ebfm T\u00e2y \u0110\u00f4, b\u00e8n \u0111\u01b0a vua L\u00ea ch\u1ea1y v\u1ec1 T\u00e2y \u0110\u00f4, \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng c\u0103n b\u1ea3n. \u0110i \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n An S\u01a1n, b\u1ecdn ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ea3i \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u00faa v\u1ec1 Thu\u1eadn H\u00f3a, ch\u1ec9 ngh\u0129 vi\u1ec7c b\u1ea3o v\u1ec7 \u0111\u1ea5t \u0111ai, th\u1ef1c kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec kh\u00e1c. Vua L\u00ea v\u1ed7 v\u1ec1, v\u1eabn cho b\u1ecdn H\u1ea3i qu\u1ea3n binh nh\u01b0 c\u0169. Ch\u1eb3ng bao l\u00e2u vua L\u00ea l\u1ea1i v\u1ec1 \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111\u1ebfn Thu\u1eadn H\u00f3a, cho d\u1eddi dinh sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng dinh \u00e1i T\u1eed (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Dinh C\u00e1t \u845b\u71df). Vua L\u00ea sai Thi\u00eam \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed l\u00e0 L\u00ea Ngh\u0129a Tr\u1ea1ch \u0111em s\u1eafc \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 d\u1ee5, v\u1eabn sai \u1edf l\u1ea1i tr\u1ea5n th\u1ee7, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p thu\u1ebf m\u00e1. Tr\u1ecbnh T\u00f9ng c\u0169ng g\u1eedi k\u00e8m th\u01b0, khuy\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c thu\u1ebf c\u1ed1ng. Ch\u00faa h\u1eadu \u0111\u00e3i s\u1ee9 gi\u1ea3 v\u00e0 sai s\u1ee9 \u0111i t\u1ea1 \u01a1n vua L\u00ea; l\u1ea1i g\u1eedi th\u01b0 cho Tr\u1ecbnh T\u00f9ng h\u1eb9n k\u1ebft ngh\u0129a th\u00f4ng gia.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ch\u00faa g\u1ea3 con g\u00e1i l\u00e0 Ng\u1ecdc T\u00fa \u7389\u79c0 cho Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng \u912d\u6889 (con c\u1ea3 Tr\u1ecbnh T\u00f9ng). T\u1eeb \u0111\u1ea5y ch\u00faa kh\u00f4ng ra \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 n\u1eefa. Tri\u1ec1u th\u1ea7n nh\u00e0 L\u00ea th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng n\u00f3i n\u00ean x\u1eed tr\u00ed, nh\u01b0ng Tr\u1ecbnh T\u00f9ng s\u1ee3 vi\u1ec7c d\u00f9ng binh, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ea3 \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 44 [1601], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6 \u0111\u1eb7t kho th\u00f3c Thu\u1eadn H\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5 \u5929\u59e5\u5bfa . B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa d\u1ea1o xem h\u00ecnh th\u1ebf n\u00fai s\u00f4ng, th\u1ea5y tr\u00ean c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng \u1edf x\u00e3 H\u00e0 Kh\u00ea (thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0) gi\u1eefa \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng n\u1ed5i l\u00ean m\u1ed9t g\u00f2 cao, nh\u01b0 h\u00ecnh \u0111\u1ea7u r\u1ed3ng quay l\u1ea1i, ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc th\u00ec nh\u00ecn ra s\u00f4ng l\u1edbn, ph\u00eda sau th\u00ec c\u00f3 h\u1ed3 r\u1ed9ng, c\u1ea3nh tr\u00ed r\u1ea5t \u0111\u1eb9p. Nh\u00e2n th\u1ebf h\u1ecfi chuy\u1ec7n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, h\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng g\u00f2 n\u00e0y r\u1ea5t thi\u00eang, t\u1ee5c truy\u1ec1n r\u1eb1ng : X\u01b0a c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00eam th\u1ea5y b\u00e0 gi\u00e0 \u00e1o \u0111\u1ecf qu\u1ea7n xanh ng\u1ed3i tr\u00ean \u0111\u1ec9nh g\u00f2 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cS\u1ebd c\u00f3 v\u1ecb ch\u00e2n ch\u00faa \u0111\u1ebfn x\u00e2y ch\u00f9a \u1edf \u0111\u00e2y, \u0111\u1ec3 t\u1ee5 kh\u00ed thi\u00eang, cho b\u1ec1n long m\u1ea1ch\u201d. N\u00f3i xong b\u00e0 gi\u00e0 bi\u1ebfn m\u1ea5t. B\u1ea5y gi\u1edd nh\u00e2n \u0111\u1ea5y m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 n\u00fai Thi\u00ean M\u1ee5. Ch\u00faa cho l\u00e0 n\u00fai \u1ea5y c\u00f3 linh kh\u00ed, m\u1edbi d\u1ef1ng ch\u00f9a g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y T\u00e2n h\u1ee3i, sinh ho\u00e0ng t\u00f4n (t\u1ee9c Th\u1ea7n t\u00f4ng Hi\u1ebfu chi\u00eau ho\u00e0ng \u0111\u1ebf).<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 45 [1602], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, s\u1eeda ch\u00f9a S\u00f9ng H\u00f3a \u69ae\u5316\u5bfa. Ch\u00faa nh\u00e2n ti\u1ebft Trung nguy\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u01a1i ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, l\u1eadp \u0111\u00e0n chay l\u00e0m l\u1ec5 b\u1ed1 th\u00ed. Khi thuy\u1ec1n qua s\u00f4ng x\u00e3 Tri\u00eam \u00c2n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang), nh\u00ecn b\u1edd s\u00f4ng ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc, c\u00e2y c\u1ed1i um t\u00f9m, chim ch\u00f3c t\u1ea5p n\u1eadp, xem r\u1ea5t th\u00edch, ch\u00faa cho d\u1eebng thuy\u1ec1n ng\u1eafm xem. Nh\u1eadn th\u1ea5y ch\u1ed7 \u1ea5y c\u00f3 n\u1ec1n ch\u00f9a c\u1ed5, li\u1ec1n sai s\u1eeda l\u1ea1i, g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00f9a S\u00f9ng H\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u l\u00e0m tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng Nam. Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ea5t t\u1ed1t d\u00e2n \u0111\u00f4ng, s\u1ea3n v\u1eadt gi\u00e0u c\u00f3, s\u1ed1 thu\u1ebf n\u1ed9p v\u00e0o nhi\u1ec1u h\u01a1n Thu\u1eadn H\u00f3a m\u00e0 s\u1ed1 qu\u00e2n th\u00ec c\u0169ng b\u1eb1ng qu\u00e1 n\u1eeda. Ch\u00faa th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 \u00fd kinh dinh \u0111\u1ea5t n\u00e0y. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111i ch\u01a1i n\u00fai H\u1ea3i V\u00e2n \u6d77\u96f2\u5c71, th\u1ea5y m\u1ed9t d\u1ea3i n\u00fai cao d\u0103ng d\u00e0i m\u1ea5y tr\u0103m d\u1eb7m n\u1eb1m ngang \u0111\u1ebfn b\u1edd bi\u1ec3n. Ch\u00faa khen r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ea5t y\u1ebft h\u1ea7u c\u1ee7a mi\u1ec1n Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng\u201d. Li\u1ec1n v\u01b0\u1ee3t qua n\u00fai xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf, d\u1ef1ng tr\u1ea5n dinh \u1edf x\u00e3 C\u1ea7n H\u00fac (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Duy Xuy\u00ean), x\u00e2y kho t\u00e0ng, ch\u1ee9a l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u tr\u1ea5n gi\u1eef. L\u1ea1i d\u1ef1ng ch\u00f9a Long H\u01b0ng \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng tr\u1ea5n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e2y gi\u1edd kh\u00e1m l\u00fd ph\u1ee7 Ho\u00e0i Nh\u00e2n (nay thu\u1ed9c B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh) l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c H\u00f2a \u9673\u5fb7\u548c (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 C\u1ed1ng qu\u1eadn c\u00f4ng, l\u00e0 con D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00e0m h\u1ea7u Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Ph\u00e2n, ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng dinh Qu\u1ea3ng Nam) \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn, ch\u00faa \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu. R\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 Thu\u1eadn H\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m \u1ea5y n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam Th\u00e0nh sang th\u00f4ng hi\u1ebfu.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 46 [1603], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, trong m\u1eb7t tr\u0103ng c\u00f3 ba \u0111i\u1ec3m \u0111en.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 47 [1604], l\u1ea5y huy\u1ec7n \u0110i\u1ec7n B\u00e0n thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tri\u1ec7u Phong \u0111\u1eb7t l\u00e0m ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, qu\u1ea3n 5 huy\u1ec7n (T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc, An N\u00f4ng, H\u00f2a Vang, Di\u00ean Kh\u00e1nh, Ph\u00fa Ch\u00e2u), l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o x\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam. \u0110\u1ed5i ph\u1ee7 Ti\u00ean B\u00ecnh l\u00e0m ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, ph\u1ee7 T\u01b0 Ng\u00e3i l\u00e0m ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, huy\u1ec7n L\u00ea Giang thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa (nay \u0111\u1ed5i l\u00e0m Th\u0103ng B\u00ecnh) l\u00e0m huy\u1ec7n L\u1ec5 D\u01b0\u01a1ng, huy\u1ec7n Hy Giang l\u00e0m huy\u1ec7n Duy Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 48 [1605].<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh ng\u1ecd, n\u0103m 49 [1606].<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 50 [1607], d\u1ef1ng ch\u00f9a B\u1ea3o Ch\u00e2u \u1edf Tr\u00e0 Ki\u1ec7u (thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng Nam).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 51 [1608], \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to, m\u1ed7i \u0111\u1ea5u g\u1ea1o gi\u00e1 3 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n. B\u1ea5y gi\u1edd t\u1eeb Ngh\u1ec7 An ra B\u1eafc b\u1ecb \u0111\u1ea1i h\u1ea1n, gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, nhi\u1ec1u d\u00e2n xi\u00eau d\u1ea1t ch\u1ea1y v\u1ec1 [v\u1edbi ch\u00faa].<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 52 [1609], d\u1ef1ng ch\u00f9a K\u00ednh Thi\u00ean \u1edf ph\u01b0\u1eddng Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch (thu\u1ed9c huy\u1ec7n L\u1ec7 Th\u1ee7y, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 7 \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u00f9a Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc).<\/p>\n\n\n\n<p>Canh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 53 [1610].<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 54 [1611], b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 Ph\u00fa Y\u00ean \u5bcc\u5b89\u5e9c. B\u1ea5y gi\u1edd qu\u00e2n Chi\u00eam Th\u00e0nh x\u00e2m l\u1ea5n bi\u00ean gi\u1edbi. Ch\u00faa sai ch\u1ee7 s\u1ef1 l\u00e0 V\u0103n Phong \u6587\u5c01 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c [\u0111\u1ea5t \u1ea5y], b\u00e8n \u0111\u1eb7t l\u00e0m m\u1ed9t ph\u1ee7, cho hai huy\u1ec7n \u0110\u1ed3ng Xu\u00e2n \u540c\u6625 v\u00e0 Tuy H\u00f2a \u7d8f\u548c l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o. Nh\u00e2n sai V\u0103n Phong l\u00e0m l\u01b0u th\u1ee7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 55 [1612].<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 56 [1613], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y M\u1eadu ng\u1ecd, ch\u00faa kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfe, tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u t\u1ef1 Qu\u1ea3ng Nam v\u00e0o h\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6 ng\u00e0y Canh d\u1ea7n, ch\u00faa y\u1ebfu m\u1ec7t, tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u v\u00e0 th\u00e2n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1n tr\u01b0\u1edbc gi\u01b0\u1eddng, b\u1ea3o th\u00e2n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTa v\u1edbi c\u00e1c \u00f4ng c\u00f9ng nhau cam kh\u1ed5 \u0111\u00e3 l\u00e2u, mu\u1ed1n d\u1ef1ng l\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn. Nay ta \u0111\u1ec3 g\u00e1nh n\u1eb7ng l\u1ea1i cho con ta, c\u00e1c \u00f4ng n\u00ean c\u00f9ng l\u00f2ng gi\u00fap \u0111\u1ee1, cho th\u00e0nh c\u00f4ng nghi\u1ec7p\u201d. R\u1ed3i ch\u00faa c\u1ea7m tay ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u d\u1eb7n b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m con ph\u1ea3i hi\u1ebfu, l\u00e0m t\u00f4i ph\u1ea3i trung; anh em tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i th\u00e2n y\u00eau nhau. M\u00e0y m\u00e0 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi d\u1eb7n \u0111\u00f3 th\u00ec ta kh\u00f4ng \u00e2n h\u1eadn g\u00ec\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ea5t Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng ph\u00eda b\u1eafc c\u00f3 n\u00fai Ngang [Ho\u00e0nh S\u01a1n \u6a6b\u5c71] v\u00e0 s\u00f4ng Gianh [Linh Giang \ud850\udd77\u6c5f] hi\u1ec3m tr\u1edf, ph\u00eda nam \u1edf n\u00fai H\u1ea3i V\u00e2n \u6d77\u96f2 v\u00e0 n\u00fai \u0110\u00e1 Bia [Th\u1ea1ch Bi s\u01a1n \u7891\u5c71] v\u1eefng b\u1ec1n. N\u00fai s\u1eb5n v\u00e0ng s\u1eaft, bi\u1ec3n c\u00f3 c\u00e1 mu\u1ed1i, th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ea5t d\u1ee5ng v\u00f5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi anh h\u00f9ng. N\u1ebfu bi\u1ebft d\u1ea1y d\u00e2n luy\u1ec7n binh \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng ch\u1ecdi v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh th\u00ec \u0111\u1ee7 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p mu\u00f4n \u0111\u1eddi. V\u00ed b\u1eb1ng th\u1ebf l\u1ef1c kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec c\u1ed1 gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u1ea5t \u0111ai \u0111\u1ec3 ch\u1edd c\u01a1 h\u1ed9i, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng b\u1ecf qua l\u1eddi d\u1eb7n c\u1ee7a ta\u201d. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u v\u00e0 c\u00e1c th\u00e2n th\u1ea7n kh\u00f3c l\u1ea1y v\u00e2ng m\u1ec7nh. Ng\u00e0y \u1ea5y ch\u00faa b\u0103ng. \u1edf ng\u00f4i 56 n\u0103m, th\u1ecd 89 tu\u1ed5i. \u0110\u1ea7u th\u00ec y\u00ean t\u00e1ng \u1edf n\u00fai Th\u1ea1ch H\u00e3n (x\u00e3 thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u1ea3i L\u0103ng), sau c\u1ea3i t\u00e1ng \u1edf n\u00fai La Kh\u00ea (x\u00e3 thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0) (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, phong n\u00fai \u1ea5y l\u00e0m n\u00fai Kh\u1ea3i V\u1eadn). Th\u1eddi qu\u1ed1c s\u01a1 th\u00ec d\u00e2ng th\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n \u1ee9ng Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 v\u01b0\u01a1ng. Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf truy t\u00f4n l\u00e0 Li\u1ec7t t\u1ed5 Tri\u1ec7u C\u01a1 Th\u00f9y Th\u1ed1ng Kh\u00e2m Minh Cung \u00fd C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n \u1ee9ng Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 th\u00e1i v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 truy t\u00f4n phi l\u00e0 T\u1eeb L\u01b0\u01a1ng Quang Th\u1ee5c \u00fd phi. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5, truy t\u00f4n l\u00e0 Tri\u1ec7u C\u01a1 Th\u00f9y Th\u1ed1ng Kh\u00e2m Minh Cung \u00fd C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n \u1ee9ng Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1i t\u1ed5, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng C\u01a1; truy t\u00f4n phi l\u00e0 T\u1eeb L\u01b0\u01a1ng Quang Th\u1ee5c Minh \u0110\u1ee9c \u00fd Cung Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh C\u01a1.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ti\u1ec1n bi\u00ean &#8211; Quy\u1ec3n I &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Th\u00e1i t\u1ed5 Tri\u1ec7u C\u01a1 Th\u00f9y th\u1ed1ng Kh\u00e2m Minh Cung \u00fd C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n Ung Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u962e, h\u00fay Ho\u00e0ng \u6f62, ng\u01b0\u1eddi Gia Mi\u00eau ngo\u1ea1i trang \u5609\u82d7\u5916\u5e84, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n \u5b8b\u5c71\u7e23, &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-thai-to-gia-du-hoang-de-nguyen-hoang\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[126,29,61,72,75,78,79,93,112,115,117,116,120,12,14],"tags":[],"class_list":["post-34","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-01-nguyen-hoang","category-29","category-chua-thien-mu","category-le-trang-tong","category-mac-canh-huong","category-mac-dang-doanh","category-mac-dang-dung","category-nguyen-binh-khiem","category-nguyen-kim","category-nguyen-u-di","category-phu-yen","category-phung-khac-khoan","category-sa-dau","category-trinh-kiem","category-trinh-tung"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=34"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/34\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=34"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=34"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=34"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}