{"id":40,"date":"2024-08-11T17:01:54","date_gmt":"2024-08-11T10:01:54","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=40"},"modified":"2024-08-11T17:01:54","modified_gmt":"2024-08-11T10:01:54","slug":"thuc-luc-ve-hy-tong-hieu-van-hoang-de-nguyen-phuc-nguyen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hy-tong-hieu-van-hoang-de-nguyen-phuc-nguyen\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hy t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Nguy\u00ean"},"content":{"rendered":"\n<p>Hy t\u00f4ng Hi\u1ec3n M\u00f4 Quang Li\u1ec7t \u00d4n Cung Minh Du\u1ec7 D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Nguy\u00ean \u6e90, sinh n\u0103m Qu\u00fd h\u1ee3i [1563]<\/p>\n\n\n\n<p>(L\u00ea Ch\u00ednh Tr\u1ecb n\u0103m 6, Minh Gia T\u0129nh n\u0103m 42), l\u00e0 con th\u1ee9 s\u00e1u c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng h\u1eadu Nguy\u1ec5n Th\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00fac ch\u00faa l\u00e0m ho\u00e0ng t\u1eed, t\u1eebng \u0111\u00e1nh t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng \u1edf C\u1eeda Vi\u1ec7t, Th\u00e1i t\u1ed5 cho l\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i l\u1ea1, sau sai tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam. B\u1ea5y gi\u1edd ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 H\u00e0, th\u1ee9 hai l\u00e0 H\u00e1n, th\u1ee9 ba l\u00e0 Th\u00e0nh, th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Di\u1ec5n \u0111\u1ec1u m\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 n\u0103m l\u00e0 H\u1ea3i th\u00ec l\u00e0m con tin \u1edf B\u1eafc. Ch\u00faa tu\u1ed5i l\u1edbn l\u1ea1i gi\u1ecfi, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng c\u00f9ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng b\u00e0n lu\u1eadn vi\u1ec7c binh, t\u00ednh to\u00e1n c\u00f3 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c \u0111\u00fang. Th\u00e1i t\u1ed5 bi\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 trao ph\u00f3 nghi\u1ec7p l\u1edbn, v\u1eabn \u0111\u1ec3 \u00fd t\u1edbi. N\u0103m Qu\u00fd m\u00f9i, m\u00f9a h\u1ea1 th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Canh d\u1ea7n, Th\u00e1i t\u1ed5 b\u0103ng. C\u00e1c quan v\u00e2ng di m\u1ec7nh t\u00f4n l\u00e0m Th\u1ed1ng l\u0129nh th\u1ee7y b\u1ed9 ch\u01b0 dinh ki\u00eam t\u1ed5ng n\u1ed9i ngo\u1ea1i b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u00e1i b\u1ea3o Th\u1ee5y qu\u1eadn c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa 51 tu\u1ed5i.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua L\u00ea sai \u0111em s\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u1eb7ng Th\u00e1i t\u1ed5 l\u00e0m C\u1ea9n ngh\u0129a c\u00f4ng, v\u00e0 \u0111\u01b0a ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ec3 ph\u00fang, cho ch\u00faa tr\u1ea5n th\u1ee7 hai x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a Qu\u1ea3ng Nam, gia h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ea3o t\u01b0\u1edbc qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, s\u1eeda th\u00e0nh l\u0169y, \u0111\u1eb7t quan \u1ea3i, v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n d\u00e2n, trong ngo\u00e0i \u0111\u00e2u c\u0169ng vui ph\u1ee5c, b\u1ea5y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 Ch\u00faa Ph\u1eadt \u4f5b\u4e3b [Ph\u1eadt V\u01b0\u01a1ng]. T\u1eeb \u0111\u1ea5y m\u1edbi x\u01b0ng qu\u1ed1c t\u00ednh l\u00e0 h\u1ecd Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc \u962e\u798f.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 1 [1614] (L\u00ea Ho\u1eb1ng \u0110\u1ecbnh n\u0103m 15, Minh V\u1ea1n L\u1ecbch n\u0103m 42). B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t tam ty: \u1edf trong l\u00e0 Ch\u00ednh dinh th\u00ec [ba ty] l\u00e0 ty X\u00e1 sai, coi vi\u1ec7c v\u0103n \u00e1n t\u1eeb t\u1ee5ng, do \u0110\u00f4 tri v\u00e0 K\u00fd l\u1ee5c gi\u1eef, ty T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i, coi vi\u1ec7c tr\u01b0ng thu ti\u1ec1n th\u00f3c, ph\u00e1t l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o, do Cai b\u1ea1 gi\u1eef, ty L\u1ec7nh s\u1eed, coi vi\u1ec7c t\u1ebf t\u1ef1, l\u1ec5 ti\u1ebft v\u00e0 chi c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i Ch\u00ednh dinh, do Nha \u00fay gi\u1eef. Nh\u1eefng thu\u1ed9c vi\u00ean th\u00ec m\u1ed7i ty c\u00f3 3 c\u00e2u k\u00ea, 7 cai h\u1ee3p, 10 th\u1ee7 h\u1ee3p, 40 ty l\u1ea1i. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ty N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed ki\u00eam coi c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf, hai T\u1ea3, H\u1eefu l\u1ec7nh s\u1eed chia nhau thu ti\u1ec1n sai d\u01b0 \u1edf hai x\u1ee9 v\u1ec1 n\u1ed9p N\u1ed9i ph\u1ee7. C\u00e1c dinh \u1edf ngo\u00e0i, c\u00f3 n\u01a1i ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t ty L\u1ec7nh s\u1eed, c\u00f3 n\u01a1i \u0111\u1eb7t 2 ty X\u00e1 sai v\u00e0 T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i, c\u00f3 n\u01a1i ki\u00eam \u0111\u1eb7t 2 ty X\u00e1 sai v\u00e0 L\u1ec7nh s\u1eed \u0111\u1ec3 coi vi\u1ec7c t\u1eeb t\u1ee5ng c\u1ee7a qu\u00e2n d\u00e2n, s\u1ed5 s\u00e1ch \u0111inh \u0111i\u1ec1n v\u00e0 tr\u01b0ng thu thu\u1ebf ru\u1ed9ng s\u1edf t\u1ea1i, s\u1ed1 nh\u00e2n vi\u00ean th\u00ec t\u00f9y theo c\u00f4ng vi\u1ec7c \u00edt nhi\u1ec1u m\u00e0 th\u00eam b\u1edbt.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, th\u0103ng ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 K\u1ef3 l\u00e0 H\u1eefu ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, tr\u1ea5n gi\u1eef dinh Qu\u1ea3ng Nam. K\u1ef3 t\u1edbi tr\u1ea5n, ch\u0103m l\u00e0m vi\u1ec7c \u00e2n hu\u1ec7, y\u00eau th\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n d\u00e2n, trong c\u00f5i y\u00ean vui.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\u1ea4t m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 2 [1615], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u quy ch\u1ebf v\u1ec1 ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a ph\u1ee7 huy\u1ec7n : Tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n gi\u1eef vi\u1ec7c t\u1eeb t\u1ee5ng ; thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ec1 l\u1ea1i, th\u00f4ng l\u1ea1i chuy\u00ean vi\u1ec7c tra kh\u00e1m, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, l\u1ec5 sinh chuy\u00ean vi\u1ec7c t\u1ebf t\u1ef1 ; c\u00f2n t\u00f4 thu\u1ebf s\u1edf t\u1ea1i th\u00ec \u0111\u1eb7t quan l\u1ea1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 tr\u01b0ng thu.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 3 [1616], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea3i m\u1ea5t t\u1ea1i \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4. H\u1ea3i l\u00e0m con tin \u1edf tri\u1ec1u L\u00ea, l\u00e0m \u0111\u1ebfn T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c C\u1ea9m qu\u1eadn c\u00f4ng. Khi m\u1ea5t vua L\u00ea t\u1eb7ng Th\u00e1i ph\u00f3. Con ch\u00e1u \u1edf Thanh Hoa, n\u0103m Gia Long th\u1ee9 1 \u0111\u01b0\u1ee3c cho h\u1ec7 t\u00ednh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ef1u \u962e\u7950.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 4 [1617], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang. M\u1edbi \u0111\u1eb7t Nh\u00e0 \u0111\u1ed3 (1. Nh\u00e0 \u0111\u1ed3 : Nh\u00e0 ch\u1ee9a c\u1ea5t \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c, ph\u1ea9m v\u1eadt, ch\u1eef H\u00e1n l\u00e0 \u0110\u1ed3 gia \u5716\u5bb6.), thu c\u00e1c h\u00e0ng h\u00f3a ph\u1ea9m, giao cho N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed ty gi\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>(\u1edf x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a, ngu\u1ed3n Ph\u00f9 \u1ea9u v\u00e0 n\u00fai \u0111\u1ea5t \u1edf x\u00e3 Nam Ph\u1ed1 H\u1ea1 huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang, l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u00f3 v\u00e0ng, h\u1eb1ng n\u0103m sai d\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ec3 n\u1ed9p. Nh\u1eefng n\u00fai \u1edf Qu\u1ea3ng Nam c\u00e0ng s\u1ea3n nhi\u1ec1u v\u00e0ng. C\u00e1c h\u1ed9 \u0111\u00e3i v\u00e0ng g\u1ecdi l\u00e0 li\u00eam h\u1ed9, ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ed9 m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 3 hay 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n v\u00e0ng s\u1ed1ng. L\u1ea1i ngu\u1ed3n L\u1ed7 \u0110\u00f4ng m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 70 l\u1ea1ng, ngu\u1ed3n Thu B\u1ed3n m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 38 l\u1ea1ng 3 \u0111\u1ed3ng 1 ph\u00e2n. \u0110\u1ea7m An Xu\u00e2n huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 80 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Nh\u1eefng ngu\u1ed3n \u1edf ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 180 l\u1ea1ng. X\u00e3 Ph\u00fa B\u00e0i huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang, trang Ph\u01b0\u1edbc \u0110i\u1ec3n ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh, n\u00fai s\u1ea3n nhi\u1ec1u s\u1eaft, m\u1ed7i n\u0103m n\u1ed9p 2.000 kh\u1ed1i ho\u1eb7c 500 kh\u1ed1i, m\u1ed7i kh\u1ed1i n\u1eb7ng 25 c\u00e2n. C\u00f2n ngo\u00e0i ra nh\u01b0 d\u1ea7u h\u01b0\u01a1ng, s\u00e1p ong, ng\u00e0 voi, chi\u1ebfu m\u00e2y, s\u01a1n, m\u1eadt ong, tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, s\u01a1n d\u1ea7u, nh\u1ef1a tr\u00e1m, n\u01a1i n\u00e0o s\u1ea3n xu\u1ea5t th\u00ec n\u1ed9p. X\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng duy kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ecf \u0111\u1ed3ng, m\u1ed7i khi nh\u1eefng thuy\u1ec1n bu\u00f4n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn, Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng hay Nh\u1eadt B\u1ea3n, ch\u1edf \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecf \u0111\u1ebfn b\u00e1n th\u00ec nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc thu mua, c\u1ee9 100 c\u00e2n th\u00ec tr\u1ea3 gi\u00e1 40 hay 50 quan ti\u1ec1n. L\u1ea1i x\u00e3 M\u1eadu T\u00e0i, huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2y thau, d\u00e2y th\u00e9p. C\u1ee9 100 c\u00e2n \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecf pha v\u00e0o 40 c\u00e2n k\u1ebdm th\u00ec l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c 90 c\u00e2n d\u00e2y thau, c\u1ee9 25 c\u00e2n s\u1eaft th\u00ec l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u00e2n d\u00e2y th\u00e9p. Ty th\u1ee3 m\u1ea1 v\u00e0ng th\u00ec c\u1ee9 10 l\u1ea1ng v\u00e0ng d\u00e1t m\u1ecfng \u0111\u01b0\u1ee3c 9 v\u1ea1n l\u00e1 v\u00e0ng qu\u1ef3. \u0110\u1ec1u do c\u00e1c kho c\u1ee7a nh\u00e0 \u0111\u1ed3 thu tr\u1eef).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 5 [1618], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, \u0111\u1ea1c ru\u1ed9ng d\u00e2n (1. Ru\u1ed9ng d\u00e2n : Ru\u1ed9ng c\u00f4ng c\u1ee7a x\u00e3 d\u00e2n, kh\u00e1c v\u1edbi quan \u0111i\u1ec1n, t\u1ee9c ru\u1ed9ng quan l\u00e0 ru\u1ed9ng c\u00f4ng c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc.) hai x\u1ee9. B\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng l\u00fd h\u00e0o h\u1eefu x\u00e2m chi\u1ebfm m\u1ea5t nhi\u1ec1u ru\u1ed9ng c\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ee3i ri\u00eang. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y sai quan \u0111o ru\u1ed9ng hi\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf, d\u00e2n m\u1edbi h\u1ebft tranh nhau. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u y\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, sao ch\u1ed5i xu\u1ea5t hi\u1ec7n \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng m\u1edbi h\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 6 [1619] (L\u00ea V\u0129nh T\u1ed9 n\u0103m 1, Minh V\u1ea1n L\u1ecbch n\u0103m 47), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, Tr\u1ecbnh T\u00f9ng  \u912d\u677e nh\u00e0 L\u00ea gi\u1ebft vua L\u00ea r\u1ed3i l\u1eadp con vua l\u00e0 Duy K\u1ef3 \u7dad\u797a l\u00ean, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0129nh T\u1ed9, t\u1ee9c Th\u1ea7n t\u00f4ng. (B\u1ea5y gi\u1edd con T\u00f9ng l\u00e0 Xu\u00e2n \u00e2m m\u01b0u gi\u1ebft T\u00f9ng \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, \u0111em tra h\u1ecfi, l\u1eddi khai li\u00ean can \u0111\u1ebfn vua L\u00ea, T\u00f9ng b\u00e8n sai con l\u00e0 Tr\u00e1ng c\u00f9ng v\u1edbi n\u1ed9i gi\u00e1m B\u00f9i S\u0129 L\u00e2m b\u1eaft vua L\u00ea ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5 ch\u1ebft v\u00e0 tru\u1ea5t b\u1ecf Xu\u00e2n l\u00e0m d\u00e2n th\u01b0\u1eddng).<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 7 [1620], (L\u00ea V\u0129nh T\u1ed9 n\u0103m 2, Minh Th\u00e1i X\u01b0\u01a1ng n\u0103m 1), m\u00f9a xu\u00e2n, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 l\u00e0 Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch (con th\u1ee9 7, th\u1ee9 8 c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5) m\u01b0u n\u1ed5i lo\u1ea1n, g\u1eedi m\u1eadt th\u01b0 xin h\u1ecd Tr\u1ecbnh ph\u00e1t binh, t\u1ef1 m\u00ecnh l\u00e0m n\u1ed9i\u00a0 \u1ee9ng, h\u1eb9n khi n\u00ean vi\u1ec7c th\u00ec chia \u0111\u1ea5t n\u00e0y cho tr\u1ea5n gi\u1eef. Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng \u912d\u6889 khi\u1ebfn \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Kh\u1ea3i \u962e\u555f \u0111em 5.000 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf Nh\u1eadt L\u1ec7 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong L\u1ed9c) \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i. Hi\u1ec7p\u00a0 v\u00e0 Tr\u1ea1ch s\u1ee3 ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Tuy\u00ean \u5c0a\u5ba4\u5ba3 (con th\u1ee9 4 c\u1ee7a H\u00f2a qu\u1eadn c\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0) n\u00ean ch\u01b0a d\u00e1m h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. Ch\u00faa c\u00f9ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng b\u00e0n vi\u1ec7c ch\u1ed1ng Tr\u1ecbnh, Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch gi\u1ea3 ti\u1ebfn m\u01b0u r\u1eb1ng : \u201cTuy\u00ean tr\u00ed d\u0169ng h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu sai c\u1ea7m binh, h\u1eb3n ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c!\u201d Tuy\u00ean bi\u1ebft m\u01b0u n\u00f3i v\u1edbi ch\u00faa r\u1eb1ng : \u201cN\u1ebfu th\u1ea7n d\u1eddi b\u1ecf dinh th\u00ec s\u1ee3 c\u00f3 n\u1ed9i bi\u1ebfn\u201d. Ch\u00faa b\u00e8n sai ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t V\u1ec7 \u5c0a\u5ba4\u885b (con th\u1ee9 2 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng Kh\u1ea3i. Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch th\u1ea5y m\u01b0u kh\u00f4ng xong, b\u00e8n \u0111em qu\u00e2n chi\u1ebfm gi\u1eef kho \u00e1i T\u1eed, \u0111\u1eafp l\u0169y C\u1ed3n C\u00e1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u1ea3n. Ch\u00faa sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn d\u1ed7, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu nghe. Ch\u00faa b\u00e8n l\u1ea5y Tuy\u00ean l\u00e0m ti\u00ean phong, t\u1ef1 \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111i \u0111\u00e1nh. Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch thua ch\u1ea1y, Tuy\u00ean \u0111u\u1ed5i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em d\u00e2ng. Ch\u00faa tr\u00f4ng th\u1ea5y, ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft n\u00f3i : \u201cHai em sao n\u1ee1 tr\u00e1i b\u1ecf lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng?\u201d. Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch c\u00fai \u0111\u1ea7u ch\u1ecbu t\u1ed9i. Ch\u00faa mu\u1ed1n tha, nh\u01b0ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 ph\u00e1p lu\u1eadt kh\u00f4ng tha \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u00e8n sai giam v\u00e0o ng\u1ee5c. Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch x\u1ea5u h\u1ed5 sinh b\u1ec7nh ch\u1ebft. Nguy\u1ec5n Kh\u1ea3i nghe tin d\u1eabn qu\u00e2n tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa th\u1ea5y Tr\u1ecbnh v\u00f4 c\u1edb n\u1ed5i binh, t\u1eeb \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng n\u1ed9p thu\u1ebf c\u1ed1ng n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, ng\u00e0y \u1ea5t s\u1eedu, sinh ho\u00e0ng t\u00f4n [\u5373\u592a\u5b97\u5b5d\u54f2\u7687\u5e1d <em>T\u1ee9c<\/em> <em>th\u00e1i<\/em> <em>t\u00f4ng<\/em> <em>hi\u1ebfu<\/em> <em>tri\u1ebft<\/em> <em>ho\u00e0ng<\/em> <em>\u0111\u1ebf<\/em> Nguy\u1ec5n Ph\u00fac T\u1ea7n].<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 8 [1621] (L\u00ea V\u0129nh T\u1ed9 n\u0103m 3, Minh Thi\u00ean Kh\u1ea3i n\u0103m 1), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, b\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c L\u1ee5c Ho\u00e0n \u516d\u4e38 (t\u1ee9c L\u1ea1c H\u00f2n \u6a02\u4e38) thu\u1ed9c Ai Lao th\u1ea3 qu\u00e2n qua s\u00f4ng Hi\u1ebfu \u5b5d\u6c5f sang c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n bi\u00ean th\u00f9y. Ch\u00faa sai T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00f2a \u5c0a\u5ba4\u548c (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111i \u0111\u00e1nh. H\u00f2a chia qu\u00e2n ph\u1ee5c \u1edf c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ecdng y\u1ebfu, khi\u1ebfn nh\u1eefng l\u00e1i bu\u00f4n mua b\u00e1n \u0111\u1ec3 nh\u1eed. Qu\u1ea3 nhi\u00ean b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Man [L\u00e0o] \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp, k\u00e9o v\u00e0o c\u1eeda \u0111\u1ed9ng, ph\u1ee5c binh n\u1ed5i d\u1eady, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft \u0111em v\u1ec1. Ch\u00faa mu\u1ed1n l\u1ea5y \u00e2n t\u00edn v\u1ed7 v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea5t xa, sai c\u1edfi h\u1ebft tr\u00f3i ra v\u00e0 c\u1ea5p cho qu\u1ea7n \u00e1o l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, r\u0103n d\u1ea1y r\u1ed3i th\u1ea3 v\u1ec1. Qu\u00e2n Man c\u1ea3m ph\u1ee5c, t\u1eeb \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng l\u00e0m ph\u1ea3n n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 9 [1622], ch\u00faa cho r\u1eb1ng s\u00f4ng Hi\u1ebfu x\u00e3 Cam L\u1ed9 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng) gi\u00e1p gi\u1edbi v\u1edbi \u0111\u1ea5t Ai Lao, c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c Man L\u1ee5c Ho\u00e0n, V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng, Tr\u1ea5n Ninh, Quy H\u1ee3p, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng th\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, b\u00e8n sai \u0111\u1eb7t dinh, m\u1ed9 d\u00e2n chia l\u00e0m 6 thuy\u1ec1n qu\u00e2n \u0111\u1ec3 coi gi\u1eef, g\u1ecdi l\u00e0 dinh Ai Lao \u54c0\u7262\u71df.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 10 [1623], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, Tr\u1ecbnh T\u00f9ng nh\u00e0 L\u00ea b\u1ec7nh n\u1eb7ng, con th\u1ee9 c\u1ee7a T\u00f9ng l\u00e0 Xu\u00e2n n\u1ed5i lo\u1ea1n, ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4, b\u1ee9c d\u1eddi T\u00f9ng \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Thanh Xu\u00e2n (\u1edf huy\u1ec7n Thanh Oai). T\u00f9ng ch\u1ebft \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng. Con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 Tr\u00e1ng l\u00ean n\u1ed1i, l\u1eadp v\u1ee3 l\u00e0 Ng\u1ecdc T\u00fa l\u00e0m T\u00e2y cung. Ch\u00faa nghe tin T\u00f9ng ch\u1ebft, b\u1ea3o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cT\u00f9ng kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 vua, Xu\u00e2n kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 cha, \u0111\u1ea1o tr\u1eddi b\u00e1o \u1ee9ng, th\u1eadt ch\u1eb3ng l\u1ea7m v\u1eady\u201d. R\u1ed3i sai b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang v\u00e0 k\u00eau 3 ti\u1ebfng. V\u0103n ch\u1ee9c l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u962e\u6709\u93b0 ra kh\u1ecfi ban n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ecbnh T\u00f9ng ch\u1ebft, con m\u1edbi l\u1eadp, mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh th\u00ec \u0111\u00e1nh, mu\u1ed1n gi\u1eef th\u00ec gi\u1eef. Nay sai n\u1ed5 s\u00fang v\u00e0 k\u00eau to, l\u00e0 sao v\u1eady?\u201d. Ch\u00faa c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1eefu D\u1eadt tu\u1ed5i tr\u1ebb c\u1eady h\u0103ng, ch\u01b0a bi\u1ebft r\u00f5 l\u1ebd\u201d. Nh\u00e2n cho v\u1ec1, b\u1ea3o cha D\u1eadt l\u00e0 Tri\u1ec1u V\u0103n \u671d\u6587 d\u1ea1y b\u1ea3o. Tri\u1ec1u V\u0103n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Gia Mi\u00eau ngo\u1ea1i trang, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00e0m tham t\u01b0\u1edbng. H\u1eefu D\u1eadt 16 tu\u1ed5i, v\u00ec c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m v\u0103n ch\u1ee9c. Ch\u00faa l\u1ea1i b\u1ea3o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cTa mu\u1ed1n nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y n\u1ed5i ngh\u0129a binh \u0111\u1ec3 ph\u00f2 vua L\u00ea, nh\u01b0ng \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi trong l\u00fac c\u00f3 tang l\u00e0 b\u1ea5t nh\u00e2n, th\u1eeba l\u00fac ng\u01b0\u1eddi l\u00e2m nguy l\u00e0 b\u1ea5t v\u00f5. Hu\u1ed1ng chi ta v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u00f3 ngh\u0129a th\u00f4ng gia, chi b\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft h\u00e3y \u0111em l\u1ec5 \u0111\u1ebfn ph\u00fang \u0111\u1ec3 xem t\u00ecnh h\u00ecnh r\u1ed3i sau h\u00e3y li\u1ec7u k\u1ebf\u201d. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u b\u00e1i ph\u1ee5c. B\u00e8n sai s\u1ee9 sang ph\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u \u962e\u798f\u55ac (v\u1ed1n h\u1ecd Nguy\u1ec5n, cho theo qu\u1ed1c t\u00ednh, sau \u0111\u1ed5i l\u00e0m [h\u1ec7 t\u00ednh] Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u962e\u4e45) l\u00e0m cai \u0111\u1ed9i, coi \u0111\u1ed9i M\u00e3 c\u01a1. Ki\u1ec1u t\u1eeb \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 \u0111em m\u1eadt th\u01b0 c\u1ee7a Ng\u1ecdc T\u00fa v\u1ec1 d\u00e2ng. Ch\u00faa r\u1ea5t m\u1eebng, \u0111\u1eb7c trao cho ch\u1ee9c \u1ea5y, r\u1ed3i g\u1ea3 c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc \u0110\u1ec9nh \u7389\u9f0e cho.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 11 [1624] Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng nh\u00e0 L\u00ea sai C\u00f4ng b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Duy Th\u00ec \u962e\u7dad\u6642 v\u00e0 n\u1ed9i gi\u00e1m Phan V\u0103n Tr\u1ecb \u6f58\u6587\u6cbb \u0111\u1ebfn \u0111\u00f2i thu\u1ebf \u0111\u1ea5t. Ch\u00faa tri\u1ec7u hai ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cHai x\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng li\u1ec1n m\u1ea5y n\u0103m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, d\u00e2n gian t\u00fang \u0111\u00f3i, v\u00ec th\u1ebf kh\u00f4ng n\u1ee1 thu thu\u1ebf.\u00a0 Khi kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a s\u1ebd ch\u1edf n\u1ed9p c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d. S\u1ee9 Tr\u1ecbnh kh\u00f4ng n\u00f3i sao \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n t\u1eeb bi\u1ec7t v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 12 [1625], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb \u9676\u7dad\u6148 \u0111\u1ebfn theo. Duy T\u1eeb ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 Hoa Trai, huy\u1ec7n Ng\u1ecdc S\u01a1n, Thanh Hoa, th\u00f4ng su\u1ed1t kinh s\u1eed, r\u1ea5t gi\u1ecfi thi\u00ean v\u0103n thu\u1eadt s\u1ed1. N\u0103m \u1ea5y c\u00f3 khoa thi h\u01b0\u01a1ng \u1edf Thanh Hoa, Hi\u1ebfn ty cho Duy T\u1eeb l\u00e0 con ph\u01b0\u1eddng ch\u00e8o [\u5021\u512a x\u01b0\u1edbng \u01b0u, \u0111\u00e0o h\u00e1t], t\u01b0\u1edbc b\u1ecf kh\u00f4ng cho v\u00e0o thi. Duy T\u1eeb bu\u1ed3n b\u1ef1c quay v\u1ec1. Nghe ti\u1ebfng ch\u00faa y\u00eau d\u00e2n qu\u00fd h\u1ecdc tr\u00f2, h\u00e0o ki\u1ec7t \u0111\u1ec1u quy ph\u1ee5c, quy\u1ebft ch\u00ed \u0111i theo, b\u00e8n m\u1ed9t m\u00ecnh v\u00e0o Nam. \u1ede huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng, kh\u00f4ng ai bi\u1ebft c\u1ea3. Nghe tin kh\u00e1m l\u00fd Ho\u00e0i Nh\u00e2n Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c H\u00f2a \u9673\u5fb7\u548c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u01b0u tr\u00ed, \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00faa tin d\u00f9ng, b\u00e8n v\u00e0o Ho\u00e0i Nh\u00e2n, th\u00e1c l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u1edf ch\u0103n tr\u00e2u [\u7267\u725b m\u1ee5c ng\u01b0u] cho ph\u00fa \u00f4ng \u1edf x\u00e3 T\u00f9ng Ch\u00e2u. Ph\u00fa \u00f4ng th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft r\u1ed9ng nghe nhi\u1ec1u, n\u00f3i v\u1edbi \u0110\u1ee9c H\u00f2a. \u0110\u1ee9c H\u00f2a n\u00f3i chuy\u1ec7n v\u1edbi, th\u1ea5y kh\u00f4ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng th\u00f4ng su\u1ed1t, r\u1ea5t qu\u00fd tr\u1ecdng, \u0111em con g\u00e1i g\u1ea3 cho. Duy T\u1eeb t\u1eebng ng\u00e2m b\u00e0i Ng\u1ecda Long c\u01b0\u01a1ng \u81e5\u9f8d\u5ca1 \u0111\u1ec3 v\u00ed m\u00ecnh [v\u1edbi Kh\u1ed5ng Minh]. \u0110\u1ee9c H\u00f2a th\u1ea5y th\u1ebf n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e0o Duy T\u1eeb l\u00e0 Ng\u1ecda Long \u0111\u1eddi nay ch\u0103ng\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 14 [1626], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, d\u1eddi dinh \u0111\u1ebfn x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Y\u00ean (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n), g\u1ecdi n\u01a1i ch\u00faa ng\u1ef1 l\u00e0 ph\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>Gia cho Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u00ea \u5c0a\u5ba4\u6eaa (con th\u1ee9 10 c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5) l\u00e0m T\u1ed5ng tr\u1ea5n T\u01b0\u1eddng qu\u1eadn c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa tu\u1ed5i \u0111\u00e3 cao, vi\u1ec7c qu\u00e2n qu\u1ed1c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u sai Kh\u00ea quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, duy c\u00f3 \u00e1n n\u1eb7ng t\u1eed t\u00f9, sau khi Ph\u01b0\u1edbc x\u00e9t, th\u00ec \u0111\u1ee3i ch\u00faa quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, tri\u1ec7u Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt l\u1ea1i cho v\u00e0o l\u00e0m v\u0103n ch\u1ee9c. H\u1eefu D\u1eadt t\u1eeb khi b\u1ecb khi\u1ec3n tr\u00e1ch, v\u1ec1 nh\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng s\u1eeda m\u00ecnh, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o tham d\u1ef1 vi\u1ec7c c\u01a1 m\u1eadt, th\u00f4ng su\u1ed1t ch\u00ednh th\u1ec3, ch\u00faa c\u00e0ng y\u00eau tr\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng sai Th\u00e1i b\u1ea3o Nguy\u1ec5n Kh\u1ea3i \u962e\u555f v\u00e0 Thi\u1ebfu b\u1ea3o Nguy\u1ec5n Danh Th\u1ebf \u962e\u540d\u4e16 \u0111em 5.000 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf x\u00e3 H\u00e0 Trung (thu\u1ed9c huy\u1ec7n K\u1ef3 Anh) l\u00e0m k\u1ebf x\u00e2m l\u1ea5n mi\u1ec1n Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng sai Binh khoa c\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n H\u1eefu B\u1ea3n \u962e\u6709\u672c v\u00e2ng s\u1eafc d\u1ee5 vua L\u00ea \u0111\u1ebfn \u0111\u00f2i s\u1ed1 thu\u1ebf t\u1eeb n\u0103m Gi\u00e1p t\u00fd v\u1ec1 sau v\u00e0 m\u1eddi ch\u00faa \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4. Ch\u00faa c\u01b0\u1eddi b\u1ea3o s\u1ee9 gi\u1ea3 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 do \u00fd ri\u00eang c\u1ee7a h\u1ecd Tr\u1ecbnh, ch\u1ee9 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u00e0 L\u00ea nh\u00e2n t\u1eeb, h\u00e1 l\u1ea1i qu\u00ean d\u00f2ng d\u00f5i c\u00f4ng th\u1ea7n sao? V\u1ea3 l\u1ea1i qu\u00e2n d\u00e2n c\u1ee7a c\u1ea3i hai x\u1ee9 n\u00e0y so s\u00e1nh v\u1edbi b\u1ed1n tr\u1ea5n c\u00f3 l\u00e0 bao nhi\u00eau, m\u00e0 tham c\u1ea7u nh\u01b0 th\u1ebf ! N\u1ebfu ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng t\u1ed5 ti\u00ean ta, n\u00ean c\u1eaft c\u1ea3 Ngh\u1ec7 An cho ta n\u1eefa, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 \u0111\u1ea5t Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng ?\u201d. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u xin \u0111\u00e1nh. Nh\u01b0ng ch\u00faa n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111\u00e3 qu\u00ean \u01a1n g\u00e2y o\u00e1n, m\u00e0 ta l\u1ea1i l\u1ea5y th\u00e2n th\u00edch l\u00e0m th\u00f9, e ch\u1eb3ng b\u00f5 \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1eddi cho thi\u00ean h\u1ea1.\u201d Ch\u00faa quay b\u1ea3o s\u1ee9 gi\u1ea3 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c \u00f4ng v\u00ec t\u00f4i n\u00f3i v\u1edbi Tr\u1ecbnh V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 \u00fd nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u hi\u1ec1m nh\u1ecf\u201d. R\u1ed3i h\u1eadu \u0111\u00e3i s\u1ee9 gi\u1ea3 m\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 14 [1627], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng mu\u1ed1n c\u1eed qu\u00e2n x\u00e2m l\u1ea5n mi\u1ec1n Nam, nh\u01b0ng s\u1ee3 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1edb, b\u00e8n sai L\u00ea \u0110\u1ea1i Nh\u1eadm \u9ece\u5927\u4efb ph\u1ee5ng s\u1eafc vua L\u00ea sang d\u1ee5 cho con v\u00e0o ch\u1ea7u v\u00e0 \u0111\u00f2i n\u1ed9p 30 th\u1edbt voi \u0111\u1ef1c, 30 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 d\u00f9ng v\u00e0o l\u1ec7 c\u1ed1ng tri\u1ec1u Minh. Ch\u00faa c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng: \u201cL\u1ec7 ta sang c\u1ed1ng tri\u1ec1u Minh ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0ng v\u00e0 k\u1ef3 nam th\u00f4i. Nay h\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111\u00f2i th\u00eam ngo\u1ea1i ng\u1ea1ch, ta kh\u00f4ng d\u00e1m theo m\u1ec7nh. C\u00f2n con ta th\u00ec \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1eafm qu\u00e2n kh\u00ed \u0111\u1ec3 s\u1eeda vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng, xin v\u00e0i n\u0103m n\u1eefa ra ch\u1ea7u c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n.\u201d S\u1ee9 gi\u1ea3 t\u1ecf \u00fd c\u1ee7a v\u1ee3 ch\u00faa Tr\u1ecbnh mu\u1ed1n xin c\u00e1c con c\u1ee7a Hi\u1ec7p v\u00e0 Tr\u1ea1ch. Ch\u00faa kh\u00f4ng cho. H\u1ecd Tr\u1ecbnh b\u00e8n ph\u00e1t qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng d\u1eabn vua L\u00ea \u0111i, m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng xem x\u00e9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cho qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn. T\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1ea3i b\u00e0y dinh \u1edf b\u1eafc s\u00f4ng Nh\u1eadt L\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa sai T\u00f4n Th\u1ea5t V\u1ec7 l\u00e0m ti\u1ebft ch\u1ebf, v\u0103n ch\u1ee9c Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt l\u00e0m gi\u00e1m chi\u1ebfn, l\u0129nh qu\u00e2n b\u1ed9 ra ch\u1ed1ng c\u1ef1. L\u1ea1i sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Trung ch\u1ec9 huy qu\u00e2n th\u1ee7y \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng. Qu\u00e2n hai b\u00ean \u0111\u1ed1i l\u0169y nhau. Ti\u00ean phong c\u1ee7a Tr\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Khu\u00ea \u0111em k\u1ef5 qu\u00e2n ra c\u01b0\u1edbp tr\u1eadn. Qu\u00e2n ta b\u1eafn \u0111\u1ea1i b\u00e1c, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh s\u1ee3 lui. \u0110\u00eam \u1ea5y qu\u00e2n th\u1ee7y ta l\u1ea1i th\u1eeba c\u01a1 n\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u l\u00ean b\u1eafn v\u00e0o dinh Nguy\u1ec5n Kh\u1ea3i, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh s\u1ee3, r\u1ed1i lo\u1ea1n. Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, th\u1ebf binh r\u1ea5t m\u1ea1nh. Qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng l\u1ee3i. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh th\u1eeba th\u1eafng tranh c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a c\u1ea3i. Qu\u00e2n ta \u0111em t\u01b0\u1ee3ng binh th\u00fac \u0111\u00e1nh ch\u1eb7n ngang, l\u00e0m cho qu\u00e2n Tr\u1ecbnh tan v\u1ee1, ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. H\u1eefu D\u1eadt l\u1ea1i b\u00e0n m\u01b0u v\u1edbi Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Da \u5f35\u798f\ud847\udd90 (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng) sai gi\u00e1n \u0111i\u1ec7p phao \u0111\u1ed3n r\u1eb1ng anh em Tr\u1ecbnh Gia, Tr\u1ecbnh Nh\u1ea1c m\u01b0u n\u1ed5i lo\u1ea1n. Tr\u00e1ng nghe tin l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd, b\u00e8n r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c H\u00f2a nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, t\u1eeb Ho\u00e0i Nh\u00e2n \u0111\u1ebfn m\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh tr\u0103m h\u1ecd \u1edf Qu\u1ea3ng Nam s\u01b0\u1edbng kh\u1ed5 th\u1ebf n\u00e0o. H\u00f2a th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u00faa th\u01b0\u1ee3ng r\u1ed9ng ra \u00e2n hu\u1ec7, hi\u1ec7u l\u1ec7nh nghi\u00eam minh, tr\u0103m h\u1ecd ai ch\u1eb3ng an c\u01b0 l\u1ea1c nghi\u1ec7p\u201d. Ch\u00faa vui m\u1eebng. \u0110\u1ee9c H\u00f2a ung dung l\u1ea5y b\u00e0i Ng\u1ecda Long c\u01b0\u01a1ng ng\u00e2m t\u1eeb trong tay \u00e1o ra ti\u1ebfn, n\u00f3i r\u1eb1ng: \u201cB\u00e0i n\u00e0y do th\u00e0y d\u1ea1y h\u1ecdc \u1edf nh\u00e0 t\u00f4i l\u00e0 \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb l\u00e0m\u201d. Ch\u00faa xem th\u1ea5y l\u1ea1, gi\u1ee5c sai \u0111i v\u1eddi \u0111\u1ebfn g\u1eb7p. Sau m\u1ea5y ng\u00e0y th\u00ec \u0110\u1ee9c H\u00f2a c\u00f9ng Duy T\u1eeb \u0111\u1ebfn ra m\u1eaft. L\u00fac \u1ea5y ch\u00faa m\u1eb7c \u00e1o tr\u1eafng \u0111\u1ee9ng \u1edf c\u1eeda b\u00ean [\u6396\u9580 d\u1ecbch m\u00f4n, c\u1eeda b\u00ean ph\u1ee5] ch\u1edd. Duy T\u1eeb nh\u00ecn th\u1ea5y, \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111i. Ch\u00faa t\u1ee9c th\u00ec \u00e1o m\u0169 ch\u1ec9nh t\u1ec1, ra v\u1eddi v\u00e0o. Duy T\u1eeb r\u1ea3o b\u01b0\u1edbc v\u00e0o l\u1ea1y. C\u00f9ng n\u00f3i chuy\u1ec7n. Ch\u00faa r\u1ea5t vui l\u00f2ng n\u00f3i : \u201cKhanh sao \u0111\u1ebfn mu\u1ed9n th\u1ebf ?\u201d T\u1ee9c th\u00ec trao cho ch\u1ee9c Nha \u00fay n\u1ed9i t\u00e1n, t\u01b0\u1edbc L\u1ed9c kh\u00ea h\u1ea7u, tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c qu\u00e2n c\u01a1 trong ngo\u00e0i v\u00e0 tham l\u00fd qu\u1ed1c ch\u00ednh. Ch\u00faa t\u1eebng v\u1eddi v\u00e0o trong b\u00e0n b\u1ea1c. Duy T\u1eeb b\u00e0y t\u1ecf h\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u u\u1ea9n s\u00fac trong l\u00f2ng, \u0111i\u1ec1u g\u00ec bi\u1ebft \u0111\u1ec1u n\u00f3i c\u1ea3. Ch\u00faa cho \u0110\u1ee9c H\u00f2a l\u00e0 bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, b\u00e8n tr\u1ecdng th\u01b0\u1edfng cho.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 15 [1628] (L\u00ea V\u0129nh T\u1ed9 n\u0103m 10, Minh S\u00f9ng Trinh n\u0103m 1), m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ch\u00ednh phi h\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u00e0 Ng\u1ecdc T\u00fa l\u00e0m ch\u00f9a Long \u00c2n \u9686\u6069\u5bfa (n\u0103m Minh M\u1ea1ng th\u1ee9 2 \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u00f9a S\u00f9ng \u00c2n \u69ae\u6069\u5bfa; n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1 \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u00f9a Ho\u1eb1ng \u00c2n \u5f18\u6069\u5bfa) \u1edf ph\u01b0\u1eddng Qu\u1ea3ng B\u00e1 (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c), thu\u1eadt l\u1ea1i c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Tri\u1ec7u T\u1ed5 v\u00e0 Th\u00e1i T\u1ed5 ta, d\u1ef1ng bia \u0111\u1ec3 ghi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9 th\u00eam nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1ecfe m\u1ea1nh sung l\u00e0m th\u00e2n binh. B\u1ea5y gi\u1edd c\u1ea7m qu\u00e2n t\u1eeb ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng dinh, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 cho \u0111\u1ebfn cai \u0111\u1ed9i th\u00ec chuy\u00ean d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi t\u00f4n th\u1ea5t v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Thanh Hoa, m\u00e0 con ch\u00e1u nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y l\u1edbn tu\u1ed5i th\u00ec sung l\u00e0m cai \u0111\u1ed9i t\u00f2ng qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c dinh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00faa cho m\u1ed9 th\u00eam ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 am hi\u1ec3u v\u00f5 ngh\u1ec7 \u1edf hai x\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng b\u1ed5 l\u00e0m th\u00e2n binh \u1edf c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee5c d\u1ee5ng.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 16 [1629] (L\u00ea \u0110\u1ee9c Long n\u0103m 1, Minh S\u00f9ng Trinh n\u0103m 2), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110\u1ee9c Long.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng l\u1ea1i b\u00e0n \u0111em \u0111\u1ea1i binh x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c mi\u1ec1n Nam. B\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh Th\u1ebf n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNay ph\u01b0\u01a1ng Nam vua t\u00f4i h\u00f2a thu\u1eadn, n\u01b0\u1edbc gi\u1ea7u binh m\u1ea1nh, m\u00e0 ta th\u00ec h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u00f3i k\u00e9m, qu\u00e2n nhu kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. Kh\u00f4ng b\u1eb1ng sai s\u1ee9 v\u00e0o ti\u1ebfn phong cho t\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng, \u1ee7y cho tr\u1ea5n th\u1ee7 hai x\u1ee9, l\u1ea1i khi\u1ebfn \u0111em qu\u00e2n ra \u0111\u00e1nh Cao B\u1eb1ng. N\u1ebfu v\u00e2ng m\u1ec7nh m\u00e0 \u0111\u1ebfn th\u00ec ta l\u1ea5y r\u1ea5t d\u1ec5. N\u1ebfu kh\u00f4ng nghe m\u1ec7nh th\u00ec ta \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh l\u00e0 c\u00f3 danh ngh\u0129a\u201d. Tr\u00e1ng theo l\u1eddi, sai L\u1ea1i b\u1ed9 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Minh \u0111em s\u1eafc ti\u1ebfn phong ch\u00faa l\u00e0m Ti\u1ebft ch\u1ebf Thu\u1eadn H\u00f3a Qu\u1ea3ng Nam nh\u1ecb x\u1ee9 th\u1ee7y b\u1ed9 ch\u01b0 dinh ki\u00eam t\u1ed5ng n\u1ed9i ngo\u1ea1i b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1 Th\u00e1i ph\u00f3 qu\u1ed1c c\u00f4ng, v\u00e0 gi\u1ee5c \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u00e1nh Cao B\u1eb1ng. S\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn. Ch\u00faa tri\u1ec7u qu\u1ea7n th\u1ea7n h\u1ecdp b\u00e0n. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i : S\u1eafc m\u1ec7nh c\u1ee7a vua L\u00ea kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng nh\u1eadn. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i : Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta c\u00f3 ri\u00eang b\u1edd c\u00f5i, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi truy\u1ec1n n\u1ed1i, h\u00e1 c\u00f2n \u0111\u1ee3i ai phong n\u1eefa. \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 h\u1ecd Tr\u1ecbnh m\u01b0\u1ee3n s\u1eafc m\u1ec7nh vua L\u00ea \u0111\u1ec3 nh\u1eed ta, n\u1ebfu ta nh\u1eadn s\u1eafc m\u1ec7nh m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 c\u1edb n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu ta kh\u00f4ng nh\u1eadn s\u1eafc m\u1ec7nh th\u00ec h\u1ecd t\u1ea5t \u0111\u1ed9ng binh. Vi\u1ec7c hi\u1ec1m kh\u00edch ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u00e3 g\u00e2y th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc cho sinh d\u00e2n. Hu\u1ed1ng chi th\u00e0nh qu\u00e1ch ta ch\u01b0a b\u1ec1n v\u1eefng, qu\u00e2n s\u0129 ch\u01b0a luy\u1ec7n t\u1eadp, \u0111\u1ecbch \u0111\u1ebfn th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 ch\u1ed1ng ? Chi b\u1eb1ng h\u00e3y t\u1ea1m nh\u1eadn cho h\u1ecd kh\u00f4ng ng\u1edd \u0111\u1ec3 ta chuy\u00ean vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7, r\u1ed3i sau d\u00f9ng k\u1ebf tr\u1ea3 l\u1ea1i s\u1eafc, b\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ta n\u1eefa\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa khen ph\u1ea3i, r\u1ed3i h\u1eadu \u0111\u00e3i s\u1ee9 Tr\u1ecbnh v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0103n Phong \u6587\u5c01 \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean \u5bcc\u5b89 d\u00f9ng qu\u00e2n Chi\u00eam Th\u00e0nh \u5360\u57ce \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u1ea3n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Vinh \u962e\u798f\u69ae (con tr\u01b0\u1edfng M\u1ea1c C\u1ea3nh Hu\u1ed1ng \u83ab\u666f\u8cba, l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Li\u00ean \u7389\u84ee, cho theo qu\u1ed1c t\u00ednh, sau \u0111\u1ed5i l\u00e0m [h\u1ec7 t\u00ednh] Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u962e\u6709) \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p y\u00ean v\u00e0 l\u1eadp dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean \u93ae\u908a\u71df. (Khi m\u1edbi m\u1edf mang, nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba gi\u1edbi \u0111\u1ec1u g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u1ea5n Bi\u00ean). V\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng \u1ea5y, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho d\u00f9ng \u1ea5n son.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 17 [1630], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, \u0111\u1eafp l\u0169y Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c \u9577\u80b2\u58d8 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong L\u1ed9c, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh). \u0110\u1ea7u l\u00e0 \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb t\u1eebng khuy\u00ean ch\u00faa \u0111\u1eebng n\u1ed9p thu\u1ebf cho h\u1ecd Tr\u1ecbnh. Ch\u00faa n\u00f3i : \u201cTi\u00ean v\u01b0\u01a1ng t\u00e0i tr\u00ed h\u01a1n \u0111\u1eddi c\u0169ng c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111i l\u1ea1i th\u00f4ng hi\u1ebfu. Ta nay nh\u1ecf m\u1ecdn kh\u00f4ng b\u1eb1ng ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ea5t \u0111ai binh gi\u00e1p l\u1ea1i kh\u00f4ng b\u1eb1ng m\u1ed9t ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi c\u1ee7a \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4, n\u1ebfu kh\u00f4ng n\u1ed9p thu\u1ebf c\u1ed1ng th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u0111ai \u0111\u1ec3 n\u1ed1i nghi\u1ec7p tr\u01b0\u1edbc?\u201d. Duy T\u1eeb th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n nghe n\u00f3i d\u1eabu c\u00f3 tr\u00ed tu\u1ec7, kh\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u00e2n th\u1eddi th\u1ebf. C\u1ee9 uy v\u0169 anh h\u00f9ng, m\u01b0u k\u1ebf s\u00e1ng su\u1ed1t c\u1ee7a ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t \u0111ai. Song th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd nh\u1eefng thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng \u1edf ba ty \u0111\u1ec1u t\u1ef1 h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u1ea5t \u0111\u1eb7t. (Th\u1eddi Th\u1ebf t\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea, Mai C\u1ea7u l\u00e0m t\u1ed5ng binh Thu\u1eadn H\u00f3a, th\u1eddi K\u00ednh t\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea, V\u0169 Ch\u00e2n l\u00e0m Hi\u1ebfn s\u00e1t Thu\u1eadn H\u00f3a), ph\u00e0m c\u1eed \u0111\u1ed9ng vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng b\u1ecb b\u1ecdn h\u1ecd ki\u1ec1m ch\u1ebf, n\u00ean ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i nh\u1eabn n\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf. Nay ch\u00faa th\u01b0\u1ee3ng chuy\u00ean ch\u1ebf m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng, quan li\u00eau \u0111\u1ec1u t\u1ef1 quy\u1ec1n c\u1ea5t \u0111\u1eb7t, m\u1ed9t l\u1eddi n\u00f3i ra ai c\u00f2n d\u00e1m tr\u00e1i. Th\u1ea7n xin hi\u1ebfn m\u1ed9t k\u1ebf, theo k\u1ebf \u1ea5y th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf, m\u00e0 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t \u0111ai v\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1ng n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn\u201d. Ch\u00faa h\u1ecfi k\u1ebf g\u00ec. Duy T\u1eeb th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cMu\u1ed1n m\u01b0u \u0111\u1ed3 s\u1ef1 nghi\u1ec7p v\u01b0\u01a1ng b\u00e1, c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 k\u1ebf v\u1ea1n to\u00e0n. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a n\u00f3i : Kh\u00f4ng m\u1ed9t l\u1ea7n kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 l\u00e2u d\u00e0i, kh\u00f4ng ph\u00ed t\u1ed5n t\u1ea1m th\u1eddi th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n m\u00e3i m\u00e3i. Th\u1ea7n xin hi\u1ebfn b\u1ea3n v\u1ebd, \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n hai tr\u1ea5n \u0111\u1eafp m\u1ed9t c\u00e1i l\u0169y d\u00e0i, tr\u00ean t\u1eeb ch\u00e2n n\u00fai Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn b\u00e3i c\u00e1t H\u1ea1c H\u1ea3i, nh\u00e2n th\u1ebf \u0111\u1ea5t m\u00e0 \u0111\u1eb7t ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 v\u1eefng bi\u00ean ph\u00f2ng. Qu\u00e2n \u0111\u1ecbch c\u00f3 \u0111\u1ebfn c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ch\u00faa theo k\u1ebf \u1ea5y, b\u00e8n huy \u0111\u1ed9ng \u0111\u00f4ng qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1eafp l\u0169y Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c, h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec xong.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa l\u1ea1i h\u1ecfi Duy T\u1eeb v\u1ec1 k\u1ebf tr\u1ea3 l\u1ea1i s\u1eafc. Duy T\u1eeb th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cN\u00ean \u0111\u00fac m\u1ed9t c\u00e1i m\u00e2m \u0111\u1ed3ng hai \u0111\u00e1y, gi\u1ea5u s\u1eafc v\u00e0o trong, ngo\u00e0i s\u1eafm \u0111\u1ee7 v\u00e0ng b\u1ea1c l\u1ec5 v\u1eadt, l\u1ea5y t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i l\u00e0 V\u0103n Khu\u00f4ng \u6587\u5321 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m s\u1ee9 \u0111i t\u1ea1 \u01a1n. Th\u1ea7n xin ngh\u0129 h\u01a1n m\u01b0\u1eddi c\u00e2u v\u1ea5n \u0111\u00e1p \u0111\u1ec3 trao cho mang \u0111i, t\u00f9y c\u01a1 \u1ee9ng \u0111\u1ed1i. \u0110em [m\u00e2m \u1ea5y] ti\u1ebfn cho ch\u00faa Tr\u1ecbnh, r\u1ed3i th\u1eeba c\u01a1 m\u00e0 ra v\u1ec1. L\u00e0m th\u1ebf th\u00ec h\u1ecd Tr\u1ecbnh m\u1eafc k\u1ebf ta v\u1eady\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa theo l\u1eddi, sai V\u0103n Khu\u00f4ng v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111i \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4. V\u0103n Khu\u00f4ng \u0111\u1ebfn. Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng v\u1eddi v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn, h\u1ecfi : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c \u0111\u00f2i n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng nh\u00e0 Minh, Nam ch\u00faa l\u00e2u kh\u00f4ng n\u1ed9p l\u00e0 t\u1ea1i sao?\u201d. V\u0103n Khu\u00f4ng n\u00f3i : \u201cVoi v\u00e0 thuy\u1ec1n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ec7 c\u1ed1ng nh\u00e0 Minh, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi truy\u1ec1n l\u1ec7nh n\u00f3i kh\u00f4ng \u0111\u00fang cho n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m v\u00e2ng m\u1ec7nh\u201d. H\u1ecfi : \u201cSao kh\u00f4ng cho con \u0111\u1ebfn l\u00e0m con tin?\u201d Tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201cNam B\u1eafc ngh\u0129a nh\u01b0 m\u1ed9t nh\u00e0, \u0111\u00e3 th\u00e0nh t\u00edn v\u1edbi nhau th\u00ec d\u00f9ng con tin l\u00e0m g\u00ec?\u201d. H\u1ecfi : \u201cHo\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u1eddi Nam ch\u00faa \u0111i \u0111\u00e1nh Cao B\u1eb1ng, c\u1edb sao kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn?\u201d. Tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201cGi\u1eb7c Cao B\u1eb1ng l\u00e0 gi\u1eb7c kh\u1ed1n c\u00f9ng, s\u1ee9c qu\u00e2n Trung \u0110\u00f4 c\u0169ng th\u1eeba \u0111\u00e1nh. Ch\u00faa t\u00f4i v\u00e2ng m\u1ec7nh gi\u1eef hai x\u1ee9 Thu\u1eadn Qu\u1ea3ng, ph\u00eda Nam th\u00ec ch\u1ed1ng Chi\u00eam Th\u00e0nh, ph\u00eda b\u1eafc th\u00ec ph\u00f2ng gi\u1eb7c M\u1ea1c, ch\u1ec9 s\u1ee3 kh\u00f4ng gi\u1eef y\u00ean b\u1edd c\u00f5i cho n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111i xa\u201d. H\u1ecfi : \u201c\u0110\u1eafp l\u0169y Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c \u00fd mu\u1ed1n ch\u1ed1ng m\u1ec7nh vua hay sao?\u201d Tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201cCh\u1ecbu m\u1ec7nh gi\u1eef \u0111\u1ea5t, c\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u00f2ng b\u1ecb b\u1edd c\u00f5i cho b\u1ec1n, sao g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1ed1ng m\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1ee3c?\u201d H\u1ecfi : \u201cT\u01b0\u1edbng t\u00e1 \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam th\u1ebf n\u00e0o?\u201d Tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201cT\u00e0i ki\u00eam v\u0103n v\u00f5 nh\u01b0 \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb, Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt th\u00ec ch\u1eb3ng k\u00e9m v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi\u201d. H\u1ecfi : \u201cNg\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i Nam ch\u00faa l\u00e0 b\u1eadc anh h\u00f9ng h\u00e0o ki\u1ec7t, sao kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng ?\u201d Tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201cCh\u00faa t\u00f4i kh\u00f4ng m\u00ea t\u1eedu s\u1eafc, kh\u00f4ng th\u00edch \u0111\u00e0n h\u00e1t, ch\u1ec9 mu\u1ed1n \u0111em \u00e2n hu\u1ec7 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n ch\u00fang, uy t\u00edn c\u1ea3m ph\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi xa. \u1ede ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng th\u00ec M\u00e3 Cao \u746a\u7cd5 [Ma Cao], L\u1ea1c Gi\u00e0 \u52d2\u4f3d [Malacca] (\u0111\u1ec1u l\u00e0 thu\u1ed9c qu\u1ed1c c\u1ee7a T\u00e2y Ph\u01b0\u01a1ng), \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y th\u00ec V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng, Ai Lao, kh\u00f4ng \u0111\u00e2u l\u00e0 s\u1ee3 ph\u1ee5c. N\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ecdn V\u01b0\u01a1ng M\u00e3ng, T\u00e0o Th\u00e1o ti\u1ebfm l\u1ea1m danh ngh\u0129a, gi\u1ebft h\u1ea1i sinh d\u00e2n th\u00ec [ch\u00faa t\u00f4i] v\u00ec ngh\u0129a m\u00e0 \u0111i \u0111\u00e1nh, x\u00e2y d\u1ef1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u1edbn h\u01a1n th\u1ebf n\u1eefa\u201d. Tr\u00e1ng l\u1eb7ng y\u00ean. Quay b\u1ea3o b\u1ea7y t\u00f4i r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 Nam \u1ee9ng \u0111\u1ed1i nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y, ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc kh\u00f4ng th\u1ec3 k\u1ecbp \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. R\u1ed3i ti\u1ebfp \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0103n Khu\u00f4ng b\u01b0ng m\u00e2m \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea7y v\u00e0ng b\u1ea1c d\u00e2ng. Tr\u00e1ng nh\u1eadn. V\u0103n Khu\u00f4ng ngay h\u00f4m \u1ea5y l\u1ebbn ra c\u1eeda \u0111\u00f4 th\u00e0nh, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n v\u01b0\u1ee3t tr\u1edf v\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi Tr\u1ecbnh th\u1ea5y c\u00e1i m\u00e2m \u0111\u1ed3ng hai \u0111\u00e1y l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, t\u00e1ch ra xem th\u00ec \u1edf trong th\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ea1o s\u1eafc v\u00e0 m\u1ed9t t\u1edd thi\u1ebfp vi\u1ebft : \u201cM\u00e2u nhi v\u00f4 d\u1ecbch, m\u1ecbch phi ki\u1ebfn t\u00edch, \u00e1i l\u1ea1c t\u00e2m tr\u01b0\u1eddng, l\u1ef1c lai t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ecbch\u201d [\u77db\u800c\u7121\u814b\uff0c\u8994\u975e\u898b\u8de1\uff0c\u611b\u843d\u5fc3\u8178\uff0c\u529b\u4f86\u76f8\u6575] \u0111em tr\u00ecnh Tr\u00e1ng. Tr\u00e1ng h\u1ecfi b\u1ea7y t\u00f4i, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ai hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c. Thi\u1ebfu \u00fay Ph\u00f9ng Kh\u1eafc Khoan n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 \u1ea9n ng\u1eef [d\u01b0 b\u1ea5t th\u1ee5 s\u1eafc \u4e88\u4e0d\u53d7\u52d1] ta ch\u1eb3ng nh\u1eadn s\u1eafc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-group\"><div class=\"wp-block-group__inner-container is-layout-constrained wp-block-group-is-layout-constrained\">\n<div class=\"wp-block-group is-vertical is-layout-flex wp-container-core-group-is-layout-8cf370e7 wp-block-group-is-layout-flex\">\n<p>[<em>Ch\u1eef m\u00e2u \u77db\u00a0kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i n\u00e1ch (d\u1ea5u ph\u1ebft) \u30ce th\u00e0nh ra ch\u1eef d\u01b0 \u4e88 (ta)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u1eef m\u1ecbch \u8994&nbsp;&nbsp;kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ki\u1ebfn \u898b  l\u00e0 ch\u1eef b\u1ea5t&nbsp;\u4e0d&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;   (kh\u00f4ng)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u1eef \u00e1i&nbsp;\u611b&nbsp; r\u01a1i m\u1ea5t ch\u1eef t\u00e2m \u5fc3&nbsp; th\u00e0nh ra ch\u1eef th\u1ee5 \u53d7&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; (nh\u1eadn)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>Ch\u1eef l\u1ef1c&nbsp;\u529b&nbsp; \u0111\u1ec3 c\u1ea1nh ch\u1eef lai&nbsp;\u4f86&nbsp; th\u00e0nh ch\u1eef s\u1eafc \u52d1&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;   (s\u1eafc)<\/em><\/p>\n\n\n\n<p><em>G\u00f3p l\u1ea1i th\u00e0nh c\u00e2u \u201cta kh\u00f4ng nh\u1eadn s\u1eafc\u201d<\/em>]<\/p>\n<\/div>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n<p>Tr\u00e1ng gi\u1eadn l\u1eafm, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i b\u1eaft V\u0103n Khu\u00f4ng, nh\u01b0ng kh\u00f4ng k\u1ecbp. t\u1ee9c th\u00ec mu\u1ed1n k\u00e9o qu\u00e2n v\u00e0o \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n Nam, nh\u01b0ng khi \u1ea5y \u1edf Cao B\u1eb1ng v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 tin b\u00e1o c\u1ea5p n\u00ean th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u0103n Khu\u00f4ng v\u1ec1, ch\u00faa m\u1eebng, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cDuy T\u1eeb th\u1eadt l\u00e0 T\u1eed Ph\u00f2ng (3. T\u1eed Ph\u00f2ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng, m\u01b0u th\u1ea7n c\u1ee7a H\u00e1n Cao t\u1ed5.) v\u00e0 Kh\u1ed5ng Minh (4. Kh\u1ed5ng Minh l\u00e0 Gia C\u00e1t L\u01b0\u1ee3ng, qu\u00e2n s\u01b0 c\u1ee7a L\u01b0u B\u1ecb th\u1eddi Tam qu\u1ed1c) ng\u00e0y nay\u201d. R\u1ed3i tr\u1ecdng th\u01b0\u1edfng. Th\u0103ng V\u0103n Khu\u00f4ng l\u00e0m Cai h\u1ee3p.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ea5y ch\u00e2u Nam B\u1ed1 Ch\u00ednh (t\u1ee9c l\u00e0 huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ng\u00e0y nay). B\u1ea5y gi\u1edd t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Kham \u962e\u514b\u52d8 (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng) gi\u1eef ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh, c\u00f2n tri ch\u00e2u Nguy\u1ec5n T\u1ecbch \u962e\u7c4d th\u1ee7 ch\u00e2u Nam B\u1ed1 Ch\u00ednh \u5357\u5e03\u653f\u5dde. \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb khuy\u00ean ch\u00faa n\u00ean \u0111\u00e1nh l\u1ea5y \u0111\u1ea5t c\u1ee7a T\u1ecbch tr\u01b0\u1edbc, gi\u1eef s\u00f4ng Gianh cho v\u1eefng c\u00f5i Nam. Ch\u00faa theo l\u1eddi, b\u00e8n sai Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh H\u00f9ng \u962e\u5ef7\u96c4 (ch\u00e1u Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111em qu\u00e2n t\u1eadp k\u00edch. Hai b\u00ean ch\u1ed1ng nhau. \u0110\u00ecnh H\u00f9ng ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh h\u0103ng, ch\u00e9m T\u1ecbch \u1edf tr\u1eadn, r\u1ed3i chi\u1ebfm gi\u1eef \u0111\u1ea5t, l\u1eadp l\u00e0m dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 dinh Ng\u00f3i \u5143\u71df), bi\u00ean d\u00e2n l\u00e0m binh, \u0111\u1eb7t 24 \u0111\u1ed9i thuy\u1ec1n, m\u00e0 l\u1ea5y Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Ph\u1ea5n \u5f35\u798f\u596e (c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 C\u00f4n, con Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Da, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Ph\u1ea5n qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n gi\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y Gi\u00e1p th\u00e2n, v\u01b0\u01a1ng phi l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb (con g\u00e1i c\u1ea3 M\u1ea1c K\u00ednh \u0110i\u1ec3n \u83ab\u656c\u5178, tr\u01b0\u1edbc kia K\u00ednh \u0110i\u1ec3n b\u1ea1i vong, theo ch\u00fa l\u00e0 C\u1ea3nh Hu\u1ed1ng \u666f\u8cba \u1ea9n \u1edf ch\u00f9a Lam S\u01a1n, \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn v\u00e0o h\u1ea7u ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 (1. Ch\u1ed7 vua ch\u00faa \u1edf khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i.), \u0111\u01b0\u1ee3c cho mang h\u1ecd Nguy\u1ec5n) m\u1ea5t, th\u1ecd 53 tu\u1ed5i, t\u1eb7ng hi\u1ec7u l\u00e0 Doanh C\u01a1, th\u1ee5y l\u00e0 Nh\u00e3 Ti\u1ebft, an t\u00e1ng \u1edf x\u00e3 Chi\u00eam S\u01a1n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Duy Xuy\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh Di\u1ec5n).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 18 [1631], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 H\u1eefu ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 K\u1ef3 m\u1ea5t. K\u1ef3 \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, \u00e2n uy \u0111\u1ec1u n\u1ed5i ti\u1ebfng. Khi m\u1ea5t d\u00e2n s\u0129 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, \u0111\u01b0\u1ee3c gia t\u1eb7ng Thi\u1ebfu b\u1ea3o Kh\u00e1nh qu\u1eadn c\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1ng theo l\u1ec5 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 ba l\u00e0 Anh tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u00e1m l\u00e0 T\u1ee9 l\u00e0m tham t\u01b0\u1edbng. Ch\u00faa lo Anh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ki\u00eau ng\u1ea1o, ph\u00f3ng t\u00fang, mu\u1ed1n ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u0103n th\u1ea7n \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi. V\u0103n ch\u1ee9c Ph\u1ea1m (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) xin \u0111i, t\u1ee9c th\u00ec trao ch\u1ee9c k\u00fd l\u1ee5c. B\u1ea5y gi\u1edd ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Nh\u00e2n L\u1ed9c h\u1ea7u (t\u1ee9c Th\u1ea7n t\u00f4ng Hi\u1ebfu chi\u00eau ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) v\u1ed1n c\u00f9ng Ph\u1ea1m b\u00e1i bi\u1ec7t n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea1m \u1edf \u0111\u00e2y th\u00ec minh c\u00f4ng c\u1ee9 g\u1ed1i cao m\u00e0 n\u1eb1m y\u00ean\u201d. T\u1eeb \u0111\u00f3 Anh c\u00f3 l\u00e0m g\u00ec hay kh\u00f4ng, Nh\u00e2n L\u1ed9c h\u1ea7u h\u1ebft \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, l\u0169y Nh\u1eadt L\u1ec7, t\u1ee9c l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng th\u00e0nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ng\u00e0y nay, \u0111\u1eafp xong. \u0110\u1ea7u l\u00e0 ch\u00faa sai \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u0111i Qu\u1ea3ng B\u00ecnh xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf s\u00f4ng n\u00fai. B\u1ecdn Duy T\u1eeb \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng B\u00ecnh x\u00e9t bi\u1ebft h\u1ebft nh\u1eefng h\u00ecnh tr\u1ea1ng cao th\u1ea5p r\u1ed9ng h\u1eb9p. Khi v\u1ec1 Duy T\u1eeb n\u00f3i v\u1edbi ch\u00faa r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n xem t\u1eeb c\u1ee7a bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7 \u0111\u1ebfn n\u00fai \u0110\u00e2u M\u00e2u, ph\u00eda ngo\u00e0i c\u00f3 n\u01b0\u1edbc khe, b\u00f9n l\u1ea7y s\u00e2u \u0111\u1ecdng, nh\u00e2n \u0111\u00f3 d\u00f9ng l\u00e0m h\u00e0o r\u00e3nh; trong th\u00ec \u0111\u1eafp l\u0169y Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c\u201d. Ch\u00faa ng\u1ea1i kh\u00f3. Duy T\u1eeb nh\u00e2n c\u00e1o \u1ed1m, th\u00e1c \u00fd v\u00e0o nh\u1eefng b\u00e0i ng\u00e2m v\u1ecbnh \u0111\u1ec3 v\u00ed, l\u1eddi r\u1ea5t kh\u00edch thi\u1ebft. Ch\u00faa li\u1ec1n l\u00e0m cho. Duy T\u1eeb c\u00f9ng v\u1edbi H\u1eefu D\u1eadt tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c. Duy T\u1eeb \u0111\u1ebfn, t\u00ednh c\u00f4ng h\u1ecdp d\u00e2n \u0111\u1ec3 kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u1eafp kh\u00f4ng l\u0169y d\u00e0i. L\u0169y cao 1 tr\u01b0\u1ee3ng 5 th\u01b0\u1edbc, ngo\u00e0i \u0111\u00f3ng g\u1ed7 lim, trong \u0111\u1eafp \u0111\u1ea5t, l\u00e0m n\u0103m b\u1ef1c, voi ng\u1ef1a \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u1ef1a n\u00fai men khe, d\u00e0i h\u01a1n 3.000 tr\u01b0\u1ee3ng, m\u1ed7i tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb7t m\u1ed9t kh\u1ea9u s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n, c\u00e1ch 3 ho\u1eb7c 5 tr\u01b0\u1ee3ng l\u1eadp m\u1ed9t ph\u00e1o \u0111\u00e0i, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t kh\u1ea9u s\u00fang n\u00f2ng l\u1edbn. Thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n ch\u1ee9a nh\u01b0 n\u00fai. M\u1ea5y th\u00e1ng \u0111\u1eafp xong l\u0169y, th\u00e0nh m\u1ed9t n\u01a1i ng\u0103n ch\u1eb7n chia h\u1eb3n hai mi\u1ec1n Nam B\u1eafc. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t x\u00edch s\u1eaft ch\u1eafn ngang c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7 \u65e5\u9e97 v\u00e0 Minh Linh \u660e\u9748 (1. Nh\u1eadt L\u1ec7 l\u00e0 c\u1eeda \u0110\u1ed3ng H\u1edbi, Minh Linh l\u00e0 c\u1eeda T\u00f9ng).<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa c\u00f9ng \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb ng\u00e0y \u0111\u00eam m\u01b0u t\u00ednh ch\u1ed1ng h\u1ecd Tr\u1ecbnh. Duy T\u1eeb mong \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi anh t\u00e0i ti\u1ebfn d\u1eabn gi\u00fap ch\u00faa. M\u1ed9t h\u00f4m Duy T\u1eeb n\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y m\u1ed9t con h\u00f9m \u0111en t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng Nam v\u00e0o, li\u1ec1n th\u00fac qu\u00e2n v\u00e2y b\u1eaft, b\u1ed7ng h\u00f9m m\u1ecdc \u0111\u00f4i c\u00e1nh, nh\u1ea3y l\u00ean kh\u00f4ng bay m\u00faa. T\u1ec9nh d\u1eady, Duy T\u1eeb \u0103n m\u1eb7c ch\u1ec9nh t\u1ec1, ng\u1ed3i ch\u1edd. Ch\u1ee3t c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf x\u00e3 V\u00e2n Trai huy\u1ec7n Ng\u1ecdc S\u01a1n x\u1ee9 Thanh Hoa l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn \u962e\u6709\u9032 (bi\u1ec3u danh l\u00e0 Thu\u1eadn Ngh\u0129a \u9806\u7fa9) t\u1eeb ngo\u00e0i \u0111\u1ebfn, m\u1eb7c \u00e1o \u0111en, c\u1ea7m qu\u1ea1t l\u00f4ng, b\u00e1i y\u1ebft d\u01b0\u1edbi th\u1ec1m. Duy T\u1eeb th\u1ea5y d\u00e1ng v\u1ebb kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng, h\u1ecfi th\u00ec x\u01b0ng h\u1ecd t\u00ean. H\u1ecfi tu\u1ed5i th\u00ec n\u00f3i sinh n\u0103m Nh\u00e2m d\u1ea7n. Duy T\u1eeb nghe m\u1eebng th\u1ea7m, cho l\u00e0 \u00e1m h\u1ee3p v\u1edbi m\u1ed9ng, b\u00e8n gi\u1eef l\u1ea1i c\u00f9ng b\u00e0n b\u1ea1c. H\u1eefu Ti\u1ebfn th\u00f4ng minh, kh\u1ecfe m\u1ea1nh, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, Duy T\u1eeb qu\u00fd tr\u1ecdng l\u1eafm, \u0111em con g\u00e1i g\u1ea3 cho, r\u1ed3i ti\u1ebfn l\u00ean, ch\u00faa cho l\u00e0m \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, coi thuy\u1ec1n \u0110\u1ecbch c\u1ea7n qu\u00e2n N\u1ed9i th\u1ee7y. H\u1eefu Ti\u1ebfn th\u01b0\u1eddng ban \u0111\u00eam di\u1ec5n t\u1eadp qu\u00e2n l\u00ednh. Trong qu\u00e2n c\u00f3 k\u1ebb tr\u00e1i lu\u1eadt, l\u1eadp t\u1ee9c ch\u00e9m ng\u01b0\u1eddi K\u1ef3 tr\u01b0\u1edfng (2. Ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m c\u1edd trong \u0111\u1ed9i) \u0111\u1ec3 th\u1ebf m\u1ec7nh, c\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u1ec1u s\u1ee3. Duy T\u1eeb nghe th\u1ea5y kinh ng\u1ea1c, v\u1ed9i v\u00e0o h\u1ea7u. B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa \u0111\u01b0\u01a1ng ng\u1ed3i xem Chi\u1ebfn qu\u1ed1c s\u00e1ch. Nh\u00e2n c\u00f9ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn binh ph\u00e1p x\u01b0a nay, Duy T\u1eeb ung dung n\u00f3i \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n T\u00f4n V\u0169 T\u1eed \u5b6b\u6b66\u5b50 d\u1ea1y binh ph\u00e1p \u1edf cung vua Ng\u00f4 m\u00e0 ch\u00e9m \u00e1i c\u01a1 c\u1ee7a vua. Ch\u00faa r\u1ea5t khen vua Ng\u00f4 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi quy\u1ebft \u0111o\u00e1n, T\u00f4n V\u0169 T\u1eed l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nghi\u00eam, cho n\u00ean m\u1edbi d\u1ef1ng n\u00ean nghi\u1ec7p b\u00e1. Duy T\u1eeb nh\u00e2n \u0111\u1ea5y \u0111em vi\u1ec7c H\u1eefu Ti\u1ebfn ch\u00e9m ng\u01b0\u1eddi K\u1ef3 tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 xin t\u1ed9i. Ch\u00faa n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cBinh kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u th\u00ec gi\u1ebft, c\u00f3 t\u1ed9i g\u00ec ?\u201d. R\u1ed3i d\u1ea7n th\u0103ng H\u1eefu Ti\u1ebfn l\u00e0m cai \u0111\u1ed9i. T\u1eeb \u0111\u00f3 s\u0129 t\u1ed1t ai c\u0169ng s\u1ee3 ph\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7t ty N\u1ed9i ph\u00e1o t\u01b0\u1ee3ng (3. N\u1ed9i ph\u00e1o t\u01b0\u1ee3ng : th\u1ee3 \u0111\u00fac s\u00fang \u1edf trong n\u1ed9i) v\u00e0 hai \u0111\u1ed9i T\u1ea3 H\u1eefu ph\u00e1o t\u01b0\u1ee3ng. L\u1ea5y d\u00e2n hai x\u00e3 Phan X\u00e1, Ho\u00e0ng Giang (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong L\u1ed9c) l\u00e0nh ngh\u1ec1 \u0111\u00fac s\u00fang sung b\u1ed5 v\u00e0o (ty N\u1ed9i ph\u00e1o t\u01b0\u1ee3ng 1 th\u1ee7 h\u1ee3p, 1 ty quan, 38 ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3; hai \u0111\u1ed9i T\u1ea3 H\u1eefu ph\u00e1o t\u01b0\u1ee3ng th\u00ec 12 ty quan, 48 ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3. Vi\u1ec7c \u0111\u00fac \u0111\u1ea1i b\u00e1c, m\u1ed7i kh\u1ea9u d\u00f9ng 12 kh\u1ed1i s\u1eaft, 10 c\u00e2n gang, ti\u1ec1n than 3 quan 5 ti\u1ec1n. \u0110\u00fac s\u00fang tay th\u00ec c\u1ee9 10 c\u00e2y d\u00f9ng 30 kh\u1ed1i s\u1eaft, 30 c\u00e2n gang, 10 quan ti\u1ec1n than).<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 19 [1632], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, c\u00f3 l\u1ec7nh mua h\u1ebft c\u00e1c s\u1ea3n v\u1eadt h\u1ed3 ti\u00eau, k\u1ef3 nam, y\u1ebfn s\u00e0o, cho tri\u1ec7u \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb v\u00e0o \u0111\u1ecbnh gi\u00e1. Duy T\u1eeb c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n can, m\u1eb7c \u00e1o ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n ti\u1ebfn v\u00e0o, ch\u00faa hi\u1ec3u \u00fd, b\u00e8n b\u00e3i l\u1ec7nh mua.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u thi h\u00e0nh ph\u00e9p duy\u1ec7t tuy\u1ec3n [duy\u1ec7t d\u00e2n tuy\u1ec3n l\u00ednh], theo l\u1eddi \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb xin. Ph\u00e9p \u1ea5y l\u01b0\u1ee3c theo quy l\u1ec7 \u0111\u1eddi H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c tri\u1ec1u L\u00ea : 6 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tuy\u1ec3n l\u1edbn, 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tuy\u1ec3n nh\u1ecf. \u0110\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n th\u00ec th\u00e1ng gi\u00eang sai quan khi\u1ebfn c\u00e1c t\u1ed5ng x\u00e3 l\u00e0m s\u1ed5 h\u1ed9 t\u1ecbch, chia l\u00e0m ch\u00ednh h\u1ed9 v\u00e0 kh\u00e1ch h\u1ed9, m\u1ed7i lo\u1ea1i chia c\u00e1c h\u1ea1ng tr\u00e1ng, qu\u00e2n, d\u00e2n, l\u00e3o, t\u1eadt, c\u1ed1, c\u00f9ng, \u0111\u00e0o (1. T\u1eadt : ng\u01b0\u1eddi t\u00e0n t\u1eadt; c\u1ed1 : ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thu\u00ea; c\u00f9ng : ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o kh\u1ed1n; \u0111\u00e0o : ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf tr\u1ed1n.), c\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 th\u00ec duy\u1ec7t tuy\u1ec3n. Ba huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n, Ph\u00fa Vang \u0111\u1eb7t m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng, ba huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng, Minh Linh \u0111\u1eb7t m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng, hai huy\u1ec7n Khang L\u1ed9c, L\u1ec7 Th\u1ee7y v\u00e0 ch\u00e2u Nam B\u1ed1 Ch\u00ednh \u0111\u1ec1u m\u1ed7i n\u01a1i m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng. n\u0103m ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Ho\u00e0i Nh\u00e2n, Ph\u00fa Y\u00ean, m\u1ed7i ph\u1ee7 m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng. Trong m\u1ed9t th\u00e1ng tuy\u1ec3n xong, chi\u1ebfu t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 thu thu\u1ebf theo ng\u1ea1ch b\u1ef1c kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>(Ph\u00e9p thu\u1ebf th\u00ec c\u00f3 ti\u1ec1n sai d\u01b0 (2. Ti\u1ec1n sai d\u01b0 : \u0110\u00e3 ch\u00fa th\u00edch \u1edf tr\u00ean.) :&nbsp; \u1edf Thu\u1eadn H\u00f3a, v\u1ec1 ch\u00ednh h\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi tr\u00e1ng h\u1ea1ng n\u1ed9p 2 quan, qu\u00e2n h\u1ea1ng 1 quan 5 ti\u1ec1n, d\u00e2n h\u1ea1ng 8 ti\u1ec1n, l\u00e3o h\u1ea1ng 1 quan, t\u1eadt h\u1ea1ng, c\u1ed1 h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u 5 ti\u1ec1n, c\u00f9ng h\u1ea1ng 3 ti\u1ec1n, \u0111\u00e0o h\u1ea1ng 2 ti\u1ec1n. V\u1ec1 kh\u00e1ch h\u1ed9 th\u00ec tr\u00e1ng h\u1ea1ng 1 quan, qu\u00e2n h\u1ea1ng 7 ti\u1ec1n, d\u00e2n h\u1ea1ng, l\u00e3o h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u 5 ti\u1ec1n, c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1ed1, c\u00f9ng, \u0111\u00e0o, t\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, ch\u00ednh h\u1ed9 th\u00ec tr\u00e1ng h\u1ea1ng 2 quan, qu\u00e2n h\u1ea1ng 1 quan 7 ti\u1ec1n, d\u00e2n h\u1ea1ng 8 ti\u1ec1n, l\u00e3o h\u1ea1ng 9 ti\u1ec1n; c\u1ed1 h\u1ea1ng l\u1ea1i chia l\u00e0m 3 h\u1ea1ng : h\u1ea1ng nh\u1ea5t 1 quan 5 ti\u1ec1n, h\u1ea1ng nh\u00ec 1 quan, h\u1ea1ng ba 7 ti\u1ec1n; t\u1eadt h\u1ea1ng 6 ti\u1ec1n, c\u00f9ng h\u1ea1ng 3 ti\u1ec1n, \u0111\u00e0o h\u1ea1ng 2 ti\u1ec1n. V\u1ec1 kh\u00e1ch h\u1ed9 th\u00ec tr\u00e1ng h\u1ea1ng 1 quan 2 ti\u1ec1n, qu\u00e2n h\u1ea1ng 1 quan, d\u00e2n h\u1ea1ng, l\u00e3o h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u 6 ti\u1ec1n, t\u1eadt h\u1ea1ng 4 ti\u1ec1n, c\u00e1c h\u1ea1ng c\u00f9ng, \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. L\u1ea1i c\u00f3 ti\u1ec1n th\u01b0\u1eddng t\u00e2n [c\u01a1m m\u1edbi], ti\u1ec1n ti\u1ebft li\u1ec7u [l\u1ec5 t\u1ebft], ti\u1ec1n thay c\u01b0\u1edbc m\u1ec5 [g\u1ea1o c\u01b0\u1edbc], t\u00f9y h\u1ea1ng m\u00e0 thu, nhi\u1ec1u \u00edt kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, duy hai h\u1ea1ng c\u00f9ng, \u0111\u00e0o \u1edf trong ch\u00ednh h\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng trong kh\u00e1ch h\u1ed9 th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. T\u00f3m l\u1ea1i thu\u1ebf ch\u00ednh h\u1ed9 th\u00ec n\u1eb7ng, thu\u1ebf kh\u00e1ch h\u1ed9 th\u00ec nh\u1eb9. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c v\u1eady).<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ed1 binh \u0111inh c\u00f3 khuy\u1ebft th\u00ec chi\u1ebfu trong qu\u00e2n h\u1ea1ng m\u00e0 tuy\u1ec3n b\u1ed5. M\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u1edbn th\u00ec c\u00f3 l\u1ec7nh cho h\u1ecdc tr\u00f2 c\u00e1c huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn tr\u1ea5n dinh \u0111\u1ec3 kh\u1ea3o th\u00ed m\u1ed9t ng\u00e0y. Ph\u00e9p thi d\u00f9ng m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1, m\u1ed9t \u0111\u1ea1o v\u0103n s\u00e1ch, h\u1ea1n trong m\u1ed9t ng\u00e0y l\u00e0m xong, l\u1ea5y tri ph\u1ee7 tri huy\u1ec7n l\u00e0m s\u01a1 kh\u1ea3o, k\u00fd l\u1ee5c l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o. Ng\u01b0\u1eddi thi tr\u00fang th\u00ec cho l\u00e0m nhi\u00eau h\u1ecdc, mi\u1ec5n thu\u1ebf sai d\u01b0 n\u0103m n\u0103m. K\u1ef3 \u1ea5y g\u1ecdi l\u00e0 \u201cthi qu\u1eadn v\u00e0o m\u00f9a xu\u00e2n \u6625\u5929\u90e1\u8a66 [xu\u00e2n thi\u00ean qu\u1eadn th\u00ed]\u201d. L\u1ea1i thi vi\u1ebft ch\u1eef Hoa v\u0103n [\u83ef\u6587\u5b57\u9ad4 Hoa v\u0103n t\u1ef1 th\u1ec3] (3. Hoa v\u0103n : ch\u1eef Trung Hoa, t\u1ee9c ch\u1eef H\u00e1n), ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u00fang th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ba ty X\u00e1 sai, L\u1ec7nh s\u1eed, T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i. Ba ty c\u00f3 khuy\u1ebft th\u00ec ng\u01b0\u1eddi quy\u00ean ti\u1ec1n n\u1ed9p th\u00f3c c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c sung b\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n \u5c0a\u5ba4\u4fca (con T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec5n \u5c0a\u5ba4\u6f14) l\u00e0m tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Th\u00f4ng \u5b8b\u798f\u901a (b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0m cai c\u01a1) tr\u1ed1n v\u1ec1 v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh. \u0110\u1ea7u l\u00e0 con g\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc Th\u00f4ng l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb l\u1ea5y ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 K\u1ef3, sinh \u0111\u01b0\u1ee3c 3 con trai, Ph\u01b0\u1edbc Th\u00f4ng m\u1eebng cho r\u1eb1ng sau n\u00e0y h\u1eb3n \u0111\u01b0\u1ee3c vinh hi\u1ec3n. K\u1ecbp khi K\u1ef3 m\u1ea5t, Ph\u01b0\u1edbc Th\u00f4ng \u0111\u1ea1i th\u1ea5t v\u1ecdng, b\u00e8n d\u1eabn gia quy\u1ebfn l\u1ebbn ra c\u1eeda Eo [ \u6e1c\u6d77\u53e3 No\u00e3n H\u1ea3i Kh\u1ea9u] (1. Ch\u1eef H\u00e1n l\u00e0\u00a0\u6e1c \u0111\u1ecdc l\u00e0 No\u00e3n h\u1ea3i kh\u1ea9u hay c\u1eeda No\u00e3n. nh\u01b0ng x\u00e9t c\u1eeda bi\u1ec3n n\u00e0y t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Eo, m\u00e0 Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u1ea1p l\u1ee5c c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u00e9p l\u00e0 Y\u00eau m\u00f4n, n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i \u0111o\u00e1n r\u1eb1ng ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 do ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (\u0111\u1ecdc l\u00e0 eo), in l\u1ea7m th\u00e0nh.), nay l\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An [ \u9806\u5b89\u6d77\u53e3 Thu\u1eadn An h\u1ea3i kh\u1ea9u], tr\u1ed1n \u0111i, duy c\u00f3 T\u1ed1ng th\u1ecb \u1edf l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 20 [1633], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng sai Tr\u1ecbnh T\u1ea1c \u912d\u67de l\u00e0 tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1ee7a bi\u1ec3n K\u1ef3 La \u5947\u7f85\u6d77\u53e3 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n K\u1ef3 Anh), Tr\u1ecbnh L\u1ec7 \u912d\u68e3 \u0111em b\u1ed9 binh \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, tri\u1ec7u tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n v\u1ec1, cho Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u thay. Tu\u1ea5n \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, hi\u1ec7u l\u1ec7nh nghi\u00eam minh, quan d\u00e2n y\u00ean \u1ed5n. B\u1ea5y gi\u1edd Anh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam ng\u1ea7m c\u00f3 ch\u00ed kh\u00e1c, mu\u1ed1n ra tr\u1ea5n Qu\u1ea3ng B\u00ecnh \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh, b\u00e8n m\u1eadt sai ng\u01b0\u1eddi ra b\u00e0n m\u01b0u v\u1edbi v\u0103n ch\u1ee9c Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 L\u00fd Minh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd). L\u00fd Minh t\u1eadp h\u1ee3p nh\u1eefng b\u1ecdn b\u1ea5t m\u00e3n \u1edf trong h\u1ea1t m\u00ecnh cai qu\u1ea3n, ki\u1ec7n vu cho Tu\u1ea5n l\u00e0 l\u1ea5n x\u00e9t h\u00e0 kh\u1eafc tr\u0103m h\u1ecd, xin \u0111\u1ed5i Tu\u1ea5n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 Anh ra thay. Ch\u00faa l\u00fac \u0111\u1ea7u tin l\u1eddi, b\u00e3i Tu\u1ea5n m\u00e0 v\u1eddi Anh. Nh\u01b0ng Anh \u0111i s\u0103n xa h\u01a1n m\u1ed9t tu\u1ea7n kh\u00f4ng v\u1ec1. Ch\u00faa gi\u1eadn l\u1eafm, b\u00e8n cho Ki\u1ec1u thay, Ki\u1ec1u \u0111\u1ebfn tr\u1ea5n, y\u00eau th\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n d\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u tin ph\u1ee5c. Do \u0111\u1ea5y Anh th\u1ea5t v\u1ecdng, l\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi k\u1ebf L\u00fd Minh. L\u00fd Minh m\u1eadt th\u01b0 b\u00e1o r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u m\u1edbi l\u1ea1i, d\u00e2n \u0111\u01b0\u01a1ng \u00e1i m\u1ed9, hu\u1ed1ng chi l\u1ea1i l\u00e0 h\u1ecd ngo\u1ea1i [con r\u1ec3] c\u1ee7a ch\u00faa, th\u1ebf kh\u00f3 lung lay. Nh\u01b0ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00fat nh\u00e1t n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n B\u1eafc \u0111\u1ebfn b\u1ee9c th\u00ec h\u1eafn h\u1eb3n ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, khi \u1ea5y m\u00e0 m\u01b0u th\u00ec vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Anh m\u1eebng, t\u1ee9c th\u00ec vi\u1ebft th\u01b0 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111em \u0111i xin quy thu\u1eadn v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng d\u1eabn vua L\u00ea \u0111i, t\u1ef1 th\u1ed1ng l\u0129nh \u0111\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 th\u1eb3ng t\u1edbi c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa sai \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n M\u1ef9 Th\u1eafng \u962e\u7f8e\u52dd v\u00e0 \u0111\u1ed1c chi\u1ebfn Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1. Tr\u1ea5n th\u1ee7 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u xin \u0111\u00f3ng c\u1ecdc g\u1ed7 \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n c\u1ee7a bi\u1ec3n. Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt xin \u0111\u1eafp l\u0169y Tr\u01b0\u1eddng Sa \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 l\u0169y ch\u00ednh. Ch\u00faa \u0111\u1ec1u theo c\u1ea3. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh b\u1eafn s\u00fang l\u00e0m hi\u1ec7u. Kh\u00f4ng th\u1ea5y Anh \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp \u1ee9ng. Tr\u00e1ng ng\u1edd, lui qu\u00e2n xa l\u0169y \u0111\u1ec3 ch\u1edd. H\u01a1n m\u1ed9t tu\u1ea7n, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ch\u00e1n n\u1ea3n, qu\u00e2n ta x\u00f4ng ra \u0111\u00e1nh m\u1ea1nh. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh v\u1ee1 ch\u1ea1y, ch\u1ebft qu\u00e1 n\u1eeda. Tr\u00e1ng b\u00e8n l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Li\u1ec7t (con Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Kham) cho gi\u1eef ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 ch\u00ednh r\u1ed3i r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 21 [1634], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, n\u1ed9i t\u00e1n \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb b\u1ec7nh n\u1eb7ng, ch\u00faa th\u00e2n t\u1edbi th\u0103m. Duy T\u1eeb kh\u00f3c v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1nh minh, ch\u01b0a b\u00e1o \u0111\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat \u0111\u1ec9nh, nay b\u1ec7nh \u1ed1m \u0111\u1ebfn th\u1ebf n\u00e0y, c\u00f2n n\u00f3i g\u00ec n\u1eefa\u201d, r\u1ed3i ch\u1ebft, n\u0103m \u1ea5y 63 tu\u1ed5i. Ch\u00faa th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc kh\u00f4ng ngu\u00f4i, t\u1eb7ng l\u00e0 Hi\u1ec7p m\u01b0u \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ee9c c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn Kim t\u1eed vinh l\u1ed9c \u0111\u1ea1i phu, \u0111\u01b0a v\u1ec1 t\u00e1ng \u1edf T\u00f9ng Ch\u00e2u. (Cha l\u00e0 \u0110\u00e0o T\u00e1 H\u00e1n \u9676\u4f50\u6f22, m\u1eb9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb, sau \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng). Duy T\u1eeb c\u00f3 t\u00e0i l\u01b0\u1ee3c v\u0103n v\u00f5, ph\u00e0m \u0111\u00e3 m\u01b0u t\u00ednh tr\u00f9 ho\u1ea1ch g\u00ec, h\u1ec5 l\u00e0m th\u00ec tr\u00fang th\u1eddi c\u01a1, gi\u00fap vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc c\u00f3 8 n\u0103m m\u00e0 c\u00f4ng nghi\u1ec7p r\u1ee1 r\u00e0ng, \u0111\u1ee9ng h\u00e0ng \u0111\u1ea7u c\u00f4ng th\u1ea7n khai qu\u1ed1c. (N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5, cho t\u00f2ng t\u1ef1 t\u1ea1i Th\u00e1i mi\u1ebfu; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12, \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc Ho\u1eb1ng qu\u1ed1c c\u00f4ng. T\u1eadp s\u00e1ch H\u1ed5 tr\u01b0\u1edbng khu c\u01a1 \u864e\u5e33\u6a1e\u6a5f\u96c6 do \u00f4ng l\u00e0m c\u00f2n l\u01b0u truy\u1ec1n \u1edf \u0111\u1eddi).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Li\u1ec7t m\u1eadt khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi t\u00e2m ph\u00fac \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0a tin h\u1eb9n ph\u1ea3n h\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111\u1ec3 theo v\u1ec1. Ch\u00faa nh\u1eadn l\u1eddi, h\u1eb9n Kh\u1eafc Li\u1ec7t \u0111\u1ebfn h\u1ecdp. Kh\u1eafc Li\u1ec7t th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u1ebft \u01b0\u1edbc. Tr\u1edf v\u1ec1 r\u1ed3i, b\u00e8n \u0111\u1eafp th\u00eam \u0111\u1ed3n Ph\u1eadt C\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 chia qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef Ho\u00e0nh S\u01a1n. Tr\u1ecbnh Tr\u00e1ng nghe bi\u1ebft lo r\u1eb1ng \u0111\u00e1nh ngay th\u00ec sinh bi\u1ebfn, n\u00ean h\u00e3y \u0111\u1ec3 y\u00ean. Kh\u1eafc Li\u1ec7t t\u1ef1 l\u1ea5y l\u00e0m \u0111\u1eafc ch\u00ed, ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam ki\u00eau ng\u1ea1o c\u00e0n r\u1ee1. V\u00ec th\u1ebf ch\u00faa kh\u00f4ng tin n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 22 [1635] (L\u00ea D\u01b0\u01a1ng H\u00f2a n\u0103m 1, Minh S\u00f9ng Trinh n\u0103m 8), m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng H\u00f2a.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1eafc m\u1ea5t \u1edf \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4, vua L\u00ea t\u1eb7ng ch\u1ee9c Th\u00e1i t\u1ec3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh h\u1ee3i, ch\u00faa kh\u00f4ng kh\u1ecfe, tri\u1ec7u th\u1ebf t\u1eed Nh\u00e2n L\u1ed9c h\u1ea7u v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u00ea v\u00e0o ch\u1ea7u, b\u1ea3o Kh\u00ea r\u1eb1ng : \u201cTa v\u00e2ng n\u1ed1i nghi\u1ec7p tr\u01b0\u1edbc, ch\u00ed ta c\u1ed1t tr\u00ean gi\u00fap nh\u00e0 vua, d\u01b0\u1edbi c\u1ee9u sinh d\u00e2n. Nay Th\u1ebf t\u1eed ch\u01b0a l\u1ecbch duy\u1ec7t, m\u1ecdi vi\u1ec7c l\u1edbn qu\u00e2n qu\u1ed1c ta \u1ee7y h\u1ebft cho hi\u1ec1n \u0111\u1ec7 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh\u201d. Kh\u00ea c\u00fai \u0111\u1ea7u kh\u00f3c n\u00f3i: \u201cTh\u1ea7n d\u00e1m \u0111\u00e2u kh\u00f4ng \u0111em h\u1ebft s\u1ee9c ng\u1ef1a h\u00e8n \u0111\u1ec3 lo b\u00e1o \u0111\u00e1p\u201d. Ch\u00faa l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cKh\u1eafc Li\u1ec7t l\u00e0 ti\u1ec3u nh\u00e2n ph\u1ea3n b\u1ed9i, tr\u01b0\u1edbc kia ta c\u00f9ng n\u00f3 \u01b0\u1edbc h\u1eb9n, c\u0169ng l\u00e0 k\u1ebf chi\u00eau n\u1ea1p t\u1ea1m th\u1eddi. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ch\u1edb n\u00ean qu\u00e1 tin n\u00f3 m\u00e0 lo v\u1ec1 sau\u201d. Th\u1ebf t\u1eed v\u00e0 Kh\u00ea l\u1ea1y kh\u00f3c v\u00e2ng m\u1ec7nh. H\u00f4m \u1ea5y ch\u00faa b\u0103ng, \u1edf ng\u00f4i 22 n\u0103m, th\u1ecd 73 tu\u1ed5i. Th\u1ebf t\u1eed n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng th\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110\u1ea1i \u0111\u00f4 th\u1ed1ng tr\u1ea5n nam ph\u01b0\u01a1ng t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Th\u1ee5y D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1ng \u1edf n\u00fai Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n, sau c\u1ea3i t\u00e1ng \u1edf n\u00fai H\u1ea3i C\u00e1t (t\u00ean ph\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0). Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf truy t\u00f4n l\u00e0 Tuy\u00ean t\u1ed5 Hi\u1ec3n M\u00f4 Quang Li\u1ec7t \u00d4n Cung Minh Du\u1ec7 D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Hi\u1ebfu v\u0103n v\u01b0\u01a1ng [v\u00e0 truy t\u00f4n] phi l\u00e0 Huy Cung T\u1eeb Thu\u1eadn phi. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 truy t\u00f4n l\u00e0m Hi\u1ec3n M\u00f4 Quang Li\u1ec7t \u00d4n Cung Minh Du\u1ec7 D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Hy t\u00f4ng, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Di\u1ec5n, [truy t\u00f4n] phi l\u00e0m Huy Cung T\u1eeb Th\u1eadn \u00d4n Th\u1ee5c Thu\u1eadn Trang Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh Di\u1ec5n.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hy t\u00f4ng Hi\u1ec3n M\u00f4 Quang Li\u1ec7t \u00d4n Cung Minh Du\u1ec7 D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Nguy\u00ean \u6e90, sinh n\u0103m Qu\u00fd h\u1ee3i [1563] (L\u00ea Ch\u00ednh Tr\u1ecb n\u0103m 6, Minh Gia T\u0129nh n\u0103m 42), l\u00e0 con th\u1ee9 s\u00e1u c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng h\u1eadu Nguy\u1ec5n &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hy-tong-hieu-van-hoang-de-nguyen-phuc-nguyen\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hy t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Nguy\u00ean<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[128,30,25,95,104,109,116,16],"tags":[],"class_list":["post-40","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-02-nguyen-phuc-nguyen","category-30","category-dao-duy-tu","category-nguyen-cuu-kieu","category-nguyen-huu-dat","category-nguyen-huu-tien","category-phung-khac-khoan","category-trinh-trang"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=40"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/40\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=40"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=40"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=40"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}