{"id":57,"date":"2024-08-11T17:29:38","date_gmt":"2024-08-11T10:29:38","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=57"},"modified":"2024-08-11T17:29:38","modified_gmt":"2024-08-11T10:29:38","slug":"thuc-luc-ve-thai-tong-hieu-triet-hoang-de-nguyen-phuc-tan-ha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-thai-tong-hieu-triet-hoang-de-nguyen-phuc-tan-ha\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i T\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac T\u1ea7n (h\u1ea1)"},"content":{"rendered":"\n<p>Qu\u00fd m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 15 [1663] (L\u00ea C\u1ea3nh Tr\u1ecb n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 2), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ch\u00faa cho r\u1eb1ng trong tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Nh\u1eadt L\u1ec7, ngh\u1ec1 b\u1eafn c\u1ee7a qu\u00e2n ta ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tinh, mu\u1ed1n b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ph\u00e9p t\u1eadp b\u1eafn c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, sai \u0111\u1eafp \u1ee5 \u1edf Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc (chi\u1ec1u cao h\u01a1n 30 th\u01b0\u1edbc, chi\u1ec1u r\u1ed9ng h\u01a1n 130 th\u01b0\u1edbc), tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t \u0111\u1eb7t m\u1ed9t c\u00e1i x\u1ea1 h\u1ea7u (1. M\u1ed9t c\u00e1i khung c\u0103ng, \u1edf gi\u1eefa c\u00f3 c\u00e1i \u0111\u00edch \u0111\u1ec3 nh\u1eb1m b\u1eafn. Theo Chu l\u1ec5 ch\u00e9p, nh\u00e0 vua b\u1eafn th\u00ec d\u00f9ng da h\u1ed5, da g\u1ea5u, da b\u00e1o, ch\u01b0 h\u1ea7u th\u00ec d\u00f9ng da g\u1ea5u, da b\u00e1o, khanh \u0111\u1ea1i phu th\u00ec d\u00f9ng da nai \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u00edch.), khi\u1ebfn th\u1ee7y s\u01b0 \u0111i l\u1ea1i m\u00e0 b\u1eafn thi, l\u1ea5y b\u1eafn tr\u00fang hay kh\u00f4ng tr\u00fang m\u00e0 \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t. T\u1eeb \u0111\u1ea5y qu\u00e2n s\u0129 \u0111\u1ec1u c\u1ed1 g\u1eafng, ph\u00e9p b\u1eafn ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam tinh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, gi\u00f3 t\u00e2y b\u1eafc n\u1ed5i l\u00ean, c\u00e1t bay nh\u00e0 \u0111\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 16 [1664], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, Ch\u01b0\u1edfng dinh ti\u1ebft ch\u1ebf \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn \u962e\u6709\u9032 \u1ed1m, d\u00e2ng bi\u1ec3u xin v\u1ec1. Ch\u00faa kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u00f9ng ai thay \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng b\u00e0n \u0111\u1ecbnh. T\u00f4n Th\u1ea5t Y\u1ebfn \u5c0a\u5ba4\u71d5 th\u01b0a xin d\u00f9ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u962e\u6709\u93b0. Ch\u00faa sai tri\u1ec7u H\u1eefu Ti\u1ebfn v\u1ec1 tr\u1ea5n C\u1ef1u dinh \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, th\u0103ng H\u1eefu D\u1eadt l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh ti\u1ebft ch\u1ebf \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n \u7559\u5c6f v\u00e0 l\u1ea5y Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc H\u00f9ng \u5f35\u798f\u96c4 l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng V\u1ef9 D\u00e3 \u8466\u91ce\u6c5f ch\u1ea3y xi\u1ebft m\u1ea1nh, h\u1ea1 l\u1ec7nh huy \u0111\u1ed9ng d\u00e2n ba huy\u1ec7n \u0111\u1eafp k\u00e8 \u0111\u1eadp \u0111\u1ec3 ch\u1eafn gi\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 17 [1665], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, sai c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u1edf Ch\u00ednh dinh, C\u1ef1u dinh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Nam dinh c\u00f9ng c\u00e1c quan ch\u00e2u, huy\u1ec7n, h\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9nh b\u1ecb \u0111\u1ed3 qu\u00e2n kh\u00ed \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 4 l\u00e0m \u0111\u1ea1i duy\u1ec7t \u1edf ph\u1ee7 \u0110\u00f4ng Tr\u00ec (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Ph\u1ee7 Ao, nay l\u00e0 \u1ea5p \u0110\u00f4ng Tr\u00ec Th\u01b0\u1ee3ng). C\u00e1c dinh L\u01b0u \u0110\u1ed3n, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 B\u1ed1 Ch\u00ednh th\u00ec h\u1ed9i duy\u1ec7t \u1edf Ch\u00ednh dinh, l\u1ea5y \u0111\u1ed3 binh kh\u00ed c\u00f9n hay s\u1eafc \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t. L\u1ea1i sai v\u0103n th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c quan l\u1ea1i tam ty t\u1eadp ph\u00e9p c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a b\u1eafn cung, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u00fang th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng, ng\u1ef1a ch\u1eadm v\u00e0 b\u1eafn l\u1ea1c th\u00ec b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, m\u01b0a d\u1ea7m n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, nh\u1eefng k\u00e8 \u0111\u1eadp \u1edf s\u00f4ng V\u1ef9 D\u00e3 b\u1ecb l\u1edf, sai \u0111\u1eafp l\u1ea1i. M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, s\u1eeda l\u1ea1i ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5 \u5929\u59e5\u5bfa. \u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, m\u01b0a gi\u00f3 to, k\u00e8 \u0111\u1eadp s\u00f4ng V\u1ef9 D\u00e3 l\u1ea1i h\u1ecfng, h\u1ea1 l\u1ec7nh th\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u1eafp n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 18 [1666], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, \u1edf H\u1ed3 X\u00e1 \u80e1\u820d c\u00f3 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, n\u00fai Cam L\u1ed9 \u7518\u9732 l\u1edf, d\u00e0i 10 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u01b0a m\u00e1u xu\u1ed1ng s\u00f4ng Th\u1ea1ch H\u00e3n \u77f3\u634d, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecf 3 ng\u00e0y m\u1edbi trong.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn ch\u1ebft. H\u1eefu Ti\u1ebfn b\u1ec7nh n\u1eb7ng, b\u1ea3o thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cTa ch\u1ecbu h\u1eadu \u00e2n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc m\u00e0 h\u1ecd Tr\u1ecbnh ch\u01b0a tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00f3 l\u00e0 di h\u1eadn c\u1ee7a ta\u201d. N\u00f3i xong r\u1ed3i ch\u1ebft, 65 tu\u1ed5i. Tin bu\u1ed3n b\u00e1o l\u00ean, ch\u00faa r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng, t\u1eb7ng Hi\u1ec7p m\u01b0u t\u00e1 l\u00fd c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 ti\u1ebft ch\u1ebf Thu\u1eadn qu\u1eadn c\u00f4ng, cho ti\u1ec1n b\u1ea1c g\u1ea5m l\u1ee5a t\u00e1ng theo l\u1ec5 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng. H\u1eefu Ti\u1ebfn l\u00e0m t\u01b0\u1edbng l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u chi\u1ebfn c\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc H\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ed5 uy \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng \u864e\u5a01\u5927\u5c07 (1. \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng oai c\u1ecdp.), v\u1edbi Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt ti\u1ebfng t\u0103m ngang nhau, \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ea7n khai qu\u1ed1c. (N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng t\u1ef1 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12, phong Anh qu\u1ed1c c\u00f4ng).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, l\u1ea5y Tham t\u01b0\u1edbng T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00e1ng \u5c0a\u5ba4\u58ef l\u00e0m tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u Dinh, cai c\u01a1 T\u00e0i L\u1ec5 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m Tham t\u01b0\u1edbng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 19 [1667].<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, m\u1edf khoa thi, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 5 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 m\u00f4n ch\u00ednh \u0111\u1ed3, 14 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 m\u00f4n hoa v\u0103n, \u0111\u1ec1u b\u1ed5 d\u00f9ng c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ch\u00faa \u0111i ch\u01a1i ch\u00f9a H\u00f2a Vinh \u548c\u69ae\u5bfa. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ch\u00faa \u0111i ch\u01a1i c\u1eeda T\u01b0 Dung \u601d\u5bb9 (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 T\u01b0 Kh\u00e1ch \u601d\u5ba2, t\u1ee9c nay l\u00e0 T\u01b0 Hi\u1ec1n \u601d\u8ce2), th\u1ea5y n\u00fai Quy S\u01a1n \u601d\u8ce2 (nay l\u00e0 n\u00fai Linh Th\u00e1i \u9748\u8521) phong c\u1ea3nh \u0111\u00e1ng y\u00eau, tr\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2y th\u00e1p c\u1ed5, n\u1ed5i ti\u1ebfng linh thi\u00eang, sai th\u1ee7 b\u1ea1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n \u9673\u5ef7\u6069 \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n d\u00e2n d\u1eddi c\u00e2y th\u00e1p \u1ea5y \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u1ea5t d\u1ef1ng ch\u00f9a ph\u1eadt, c\u00f4ng vi\u1ec7c xong, g\u1ecdi t\u00ean ch\u00f9a l\u00e0 ch\u00f9a H\u00f2a Vinh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00faa ra ch\u01a1i, m\u1edf h\u1ed9i ch\u00f9a l\u1edbn 7 ng\u00e0y \u0111\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, \u1edf kinh k\u1ef3 b\u1ecb n\u1ea1n ch\u00e2u ch\u1ea5u. Ch\u00faa sai d\u1ef1ng \u0111\u00e0n l\u00e0m l\u1ec5 nh\u01b0\u01a1ng tr\u1eeb. Ch\u00e2u ch\u1ea5u \u00f9a xu\u1ed1ng bi\u1ec3n ch\u1ebft. L\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 20 [1668], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, khai k\u00eanh H\u1ed3 X\u00e1. Ch\u00faa th\u1ea5y k\u00eanh H\u1ed3 X\u00e1 b\u1ecb l\u1ea5p ngh\u1ebdn, \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn t\u1ea3i kh\u00f4ng ti\u1ec7n, mu\u1ed1n ph\u1ecfng theo vi\u1ec7c \u0111\u00e0o k\u00eanh \u1edf \u0111\u1eddi L\u00ea H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c \u9ece\u6d2a\u5fb7 (H\u1ed3 H\u00e1n Th\u01b0\u01a1ng \u80e1\u6f22\u84bc t\u1eebng m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng k\u00eanh t\u1eeb Th\u1ee7y Li\u00ean \u0111\u1ebfn H\u1ed3 X\u00e1, nh\u01b0ng b\u00f9n c\u00e1t \u0111\u00f9n l\u00ean, v\u1eeba kh\u01a1i l\u1ea1i l\u1ea5p, l\u00e0m m\u00e3i kh\u00f4ng th\u00e0nh. Khi L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng \u9ece\u8056\u5c0a \u0111i \u0111\u00e1nh Chi\u00eam Th\u00e0nh, ph\u00e1t qu\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o m\u1edbi th\u00e0nh, sau l\u1ea1i b\u1ed3i l\u1ea5p); b\u00e8n sai quan xem x\u00e9t \u0111\u1ecba h\u00ecnh xem nh\u1eefng n\u01a1i th\u1ea5p \u01b0\u1edbt th\u00ec v\u1ebd th\u00e0nh \u0111\u1ed3 b\u1ea3n ti\u1ebfn l\u00ean. Ch\u00faa th\u00e2n \u0111\u1ed1c c\u00e1c qu\u00e2n v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n ba huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 kh\u01a1i \u0111\u00e0o cho th\u00f4ng thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111i l\u1ea1i. Nh\u01b0ng ch\u1ec9 m\u1ea5y th\u00e1ng c\u00e1t l\u1ea1i b\u1ed3i l\u1ea5p. B\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh cho d\u00e2n \u1edf d\u1ecdc k\u00eanh t\u00f9y th\u1ebf m\u00e0 kh\u01a1i \u0111\u00e0o, h\u1eb1ng n\u0103m l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ea1n. Ch\u00faa sai \u0111\u1ea3o v\u0169, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t tu\u1ea7n th\u00ec m\u01b0a to.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 21 [1669], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n \u1edf hai ph\u1ee7 Di\u00ean Ninh \u5ef6\u5be7 v\u00e0 Th\u00e1i Khang \u6cf0\u5eb7, sai v\u0103n ch\u1ee9c l\u00e0 H\u1ed3 Quang \u0110\u1ea1i \u80e1\u5149\u5927 \u0111\u1ebfn l\u00e0m.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, \u0111o ru\u1ed9ng d\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh t\u00f4 thu\u1ebf. B\u1ea5y gi\u1edd K\u00fd l\u1ee5c V\u0169 Phi Th\u1eeba \u6b66\u4e15\u627f d\u00e2ng l\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n nghe binh v\u00e0 t\u00e0i l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch l\u1edbn c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Kho t\u00e0ng \u0111\u1ea7y th\u00ec c\u1ee7a d\u00f9ng \u0111\u1ee7, c\u1ee7a d\u00f9ng \u0111\u1ee7 th\u00ec binh gi\u00e1p m\u1ea1nh. Nay d\u00e2n gian nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi chi\u1ebfm canh ru\u1ed9ng l\u1eadu m\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1ed9p thu\u1ebf. Xin sai quan bao \u0111\u1ea1c nh\u1eefng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u1ef1c canh l\u00e0m ru\u1ed9ng c\u00f4ng \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf m\u00e1 cung cho qu\u1ed1c d\u1ee5ng. Th\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 n\u00f4ng xu\u1ea5t th\u00f3c \u0111\u1ec3 nu\u00f4i binh l\u00ednh m\u00e0 binh l\u00ednh xu\u1ea5t l\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 nh\u00e0 n\u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eddi x\u01b0a\u201d. Ch\u00faa khen ph\u1ea3i, sai b\u1ecdn v\u0103n th\u1ea7n H\u1ed3 Quang \u0110\u1ea1i chia nhau bao \u0111\u1ea1c nh\u1eefng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u1ef1c c\u00e0y c\u1ea5y c\u1ee7a x\u00e3 d\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ba b\u1ef1c v\u00e0 chia c\u00e1c h\u1ea1ng ru\u1ed9ng m\u00f9a thu v\u00e0 \u0111\u1ea5t kh\u00f4 \u0111\u1ec3 thu th\u00f3c thu\u1ebf theo th\u1ee9 b\u1ef1c. Ru\u1ed9ng c\u00f4ng th\u00ec cho d\u00e2n chia nhau c\u00e0y \u0111\u1ec3 n\u1ed9p t\u00f4, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi khai kh\u1ea9n r\u1eebng hoang m\u00e0 c\u00e0y th\u00e0nh ru\u1ed9ng th\u00ec cho tr\u01b0ng l\u00e0m ru\u1ed9ng t\u01b0 [b\u1ea3n b\u1ee9c t\u01b0 \u0111i\u1ec1n] cho c\u00e0y m\u00e3i m\u00e0 n\u1ed9p thu\u1ebf ri\u00eang, x\u00e3 d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tranh chi\u1ebfm. T\u1eeb \u0111\u00f3 d\u00e2n h\u1ebft m\u1ed1i tranh ki\u1ec7n, y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n. V\u1ec1 sau ru\u1ed9ng kh\u1ea9n m\u1ed9t ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ty N\u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u1ec3 coi vi\u1ec7c thu thu\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>(Ru\u1ed9ng nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng m\u1ed7i m\u1eabu thu th\u00f3c 40 th\u0103ng, g\u1ea1o 8 h\u1ee3p ; ru\u1ed9ng nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng, m\u1ed7i m\u1eabu thu th\u00f3c 30 th\u0103ng, g\u1ea1o 6 h\u1ee3p ; ru\u1ed9ng tam \u0111\u1eb3ng m\u1ed7i m\u1eabu thu th\u00f3c 20 th\u0103ng, g\u1ea1o 4 h\u1ee3p. L\u1ea1i c\u1ee9 1 th\u0103ng th\u00f3c th\u00ec thu ti\u1ec1n ph\u1ee5 3 \u0111\u1ed3ng. Ru\u1ed9ng m\u00f9a thu v\u00e0 \u0111\u1ea5t kh\u00f4 th\u00ec kh\u00f4ng chia th\u1ee9 b\u1eadc, m\u1ed7i m\u1eabu thu 3 ti\u1ec1n, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 m\u1eabu th\u00ec thu 1 ti\u1ec1n. Duy quan \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, quan \u0111i\u1ec1n trang, ru\u1ed9ng hoang m\u1edbi kh\u1ea9n v\u00e0 \u0111\u1ea5t b\u00e3i b\u1ed3i th\u00ec chia c\u1ea5p l\u00e0m ng\u1ee5 l\u1ed9c (1. Ng\u1ee5 l\u1ed9c: L\u1ed9c l\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p cho c\u00e1c quan.), c\u00f2n th\u00ec thu ri\u00eang n\u1ed9p ri\u00eang.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh ph\u00e9p \u0111ong l\u01b0\u1eddng, c\u1ee9 10 nh\u00f3n tay (2. L\u1ea5y 2 hay 3 ng\u00f3n tay nh\u00f3n l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau, \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3n.) l\u00e0 1 v\u1ed1c, 10 v\u1ed1c l\u00e0 1 h\u1ee3p, 10 h\u1ee3p l\u00e0 1 th\u0103ng, 10 th\u0103ng l\u00e0 1 h\u1ed9c, 10 h\u1ed9c l\u00e0 1 th\u00f9ng. C\u00e1i h\u1ed9c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf th\u00ec m\u1ed7i h\u1ed9c c\u00f3 50 th\u0103ng, l\u1ea1i th\u00eam 25 th\u0103ng, th\u00e0nh m\u1ed7i h\u1ed9c l\u00e0 75 th\u0103ng. L\u1ea5y 500 th\u0103ng l\u00e0m m\u1ed9t th\u00f9ng. H\u1ed9c \u0111\u1ec3 ph\u00e1t l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n th\u00ec c\u00f3 33 th\u0103ng 5 h\u1ee3p. H\u1ed9c ph\u00e1t \u1edf N\u1ed9i ph\u1ee7 th\u00ec k\u00e9m h\u1ed9c ph\u00e1t cho qu\u00e2n 3 th\u0103ng ; th\u0103ng c\u0169ng gi\u1ea3m b\u1edbt).<\/p>\n\n\n\n<p>Canh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 22 [1670], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, c\u00e1c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 v\u00e0 Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n m\u01b0a n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n, n\u0103m s\u00e1u ng\u00e0y m\u1edbi b\u1edbt.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh T\u1ea1c nh\u00e0 L\u00ea sai L\u00ea \u0110\u1eafc \u0110\u1ed3ng \u9ece\u5f97\u4edd, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n B\u1ea3ng \u9673\u6625\u699c \u0111em th\u01b0 \u0111\u1ebfn c\u1eeda Nh\u1eadt L\u1ec7 n\u00f3i l\u00e0 ph\u1ee5ng m\u1ea1ng vua L\u00ea \u0111\u1ebfn h\u1ecfi vi\u1ec7c c\u1ed1ng ph\u00fa. Tr\u1ea5n th\u1ee7 B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tri\u1ec1u T\u00edn \u671d\u4fe1 \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa b\u1ea3o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng vi\u1ec7c l\u1ec5 nh\u1ea1c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng t\u1ef1 vua L\u00ea ra l\u1ec7nh. \u0110\u00f3 l\u00e0 h\u1ecd Tr\u1ecbnh gi\u1ea3 m\u1ea1ng vua, quy\u1ebft c\u1ef1 kh\u00f4ng n\u1ed9p\u201d. B\u1ecdn \u0110\u1eafc \u0110\u1ed3ng tr\u1edf v\u1ec1. Tr\u1ecbnh T\u1ea1c b\u00e0n mu\u1ed1n ph\u00e1t binh. B\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c Th\u00f4ng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) can r\u1eb1ng : \u201cBinh ph\u00e1p c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cBi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft m\u00ecnh, tr\u0103m tr\u1eadn kh\u00f4ng nguy\u201d. T\u00f4i tr\u1ed9m nghe \u1edf Nam H\u00e0, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi h\u00f2a thu\u1eadn, binh gi\u00e1p tinh m\u1ea1nh, ta ch\u01b0a n\u00ean khinh \u0111\u1ed9ng\u201d. T\u1ea1c b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, n\u00fai Ng\u1ecdc Tr\u1ea3n \u7389\u76de\u5c71 [H\u00f2n Ch\u00e9n] l\u1edf, d\u00e0i 6, 7, tr\u01b0\u1ee3ng, r\u1ed9ng 7 th\u01b0\u1edbc. Ch\u00faa sai quan c\u1ea7u \u0111\u1ea3o.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, \u1edf kinh k\u1ef3 ph\u00e1t h\u1ecfa, ch\u00e1y lan h\u01a1n 700 nh\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Nh\u00e2m th\u00e2n, c\u00f3 kh\u00ed l\u1ea1 hi\u1ec7n ra \u1edf ph\u01b0\u01a1ng th\u00e2n (3. T\u1ee9c l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y nam.) d\u00e0i nh\u01b0 t\u1ea5m l\u1ee5a, s\u1eafc \u0111\u1ecf v\u00e0ng, s\u00e1ng th\u00e2u \u0111\u00eam, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 m\u1edbi t\u1eaft. B\u1ea5y gi\u1edd nh\u1eefng tai d\u1ecb (4. Tai d\u1ecb: Nh\u1eefng vi\u1ec7c tai h\u1ecda qu\u00e1i d\u1ecb.) th\u01b0\u1eddng hi\u1ec7n ra lu\u00f4n, ng\u01b0\u1eddi ta b\u00e0n lu\u1eadn ph\u00e2n v\u00e2n b\u1ea5t nh\u1ea5t. Ch\u00faa n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTa ch\u1edb n\u00ean l\u1ea5y tai d\u1ecb l\u00e0m lo, ch\u1ec9 ngh\u0129 x\u00e9t m\u00ecnh s\u1eeda \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 ng\u0103n th\u00f4i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 23 [1671].<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, gi\u00f3 b\u00e3o, m\u01b0a nh\u01b0 tr\u00fat, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u00e2u t\u1edbi 3 th\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt b\u1ecb t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, vua L\u00ea b\u0103ng. Em l\u00e0 Duy Kho\u00e1i \u7dad\u79ac n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c \u967d\u5fb7, t\u1ee9c l\u00e0 Gia T\u00f4ng \u5609\u5c0a.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 24 [1672], (L\u00ea D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 11), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y Canh th\u00ecn, hai m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f9ng m\u1ecdc c\u1ecd s\u00e1t v\u00e0o nhau, h\u00ecnh nh\u01b0 \u0111\u1ea5u ch\u1ecdi, m\u1ed9t l\u00e1t th\u00ec m\u1ed9t c\u00e1i bi\u1ebfn \u0111i, c\u00f2n m\u1ed9t c\u00e1i v\u1eabn s\u00e1ng nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u1eed \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ebfn x\u00e2m l\u1ea5n. Tr\u1ecbnh C\u0103n l\u00e0m nguy\u00ean so\u00e1i th\u1ee7y qu\u00e2n, L\u00ea Th\u1eddi Hi\u1ebfn l\u00e0m th\u1ed1ng su\u1ea5t b\u1ed9 qu\u00e2n, l\u00e3nh qu\u00e2n 10 v\u1ea1n, g\u1ecdi l\u00ean l\u00e0 18 v\u1ea1n, chia \u0111\u1ea1o c\u00f9ng ti\u1ebfn. Tr\u1ecbnh T\u1ea1c d\u1eabn vua L\u00ea \u0111i ti\u1ebfp \u1ee9ng. Tr\u1ea5n th\u1ee7 ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tri\u1ec1u T\u00edn b\u00e1o tin l\u00ean. Ch\u00faa b\u1ea3o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng :<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTr\u1ecbnh T\u1ea1c kh\u00f4ng s\u1ee3 th\u1ea5t b\u1ea1i n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i t\u1ee9c b\u1ef1c m\u00e0 n\u1ed5i binh. Qu\u00e2n \u0111\u00e3 t\u1ee9c b\u1ef1c, t\u1ea5t b\u1ecb ti\u00eau di\u1ec7t. Nay ta mu\u1ed1n ch\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ecd, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m nguy\u00ean so\u00e1i\u201d. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cHo\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Hi\u1ec7p \u5354 (c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 Thu\u1ea7n \u6df3, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Hi\u1ec7p \u0110\u1ee9c h\u1ea7u \u638c\u5947\u5354\u5fb7\u4faf) h\u00f9ng d\u0169ng thao l\u01b0\u1ee3c h\u01a1n \u0111\u1eddi, c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn l\u00e0m nguy\u00ean so\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ch\u00faa cho l\u00e0 ph\u1ea3i, b\u00e8n cho Hi\u1ec7p l\u00e0m Nguy\u00ean so\u00e1i, nha \u00fay Mai Ph\u00fa L\u0129nh \u679a\u5bcc\u5dba (c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Nhu\u1eadn \u6f64) v\u00e0 K\u00fd l\u1ee5c V\u0169 Phi Th\u1eeba \u6b66\u4e15\u627f l\u00e0m tham m\u01b0u, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng \u5f35\u798f\u5d17 (con Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Ph\u1ea5n \u5f35\u798f\u596e) v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c B\u1ea3o \u962e\u5fb7\u5bf6 l\u00e0m t\u1ea3 h\u1eefu ti\u00ean phong. Sai t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i \u0111\u1ed1c su\u1ea5t ch\u1edf g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng \u1edf ba kho Lai C\u00e1ch, An Tr\u1ea1ch v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c \u0111\u1ec3 s\u1eb5n m\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t. (\u0110\u01b0\u1eddng ch\u1edf c\u00f3 hai l\u1ed1i, c\u00f3 l\u1ed1i \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y, c\u00f3 l\u1ed1i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. \u0110\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1eb7t 2 \u0111\u1ed9i Xa nh\u1ea5t v\u00e0 Xa nh\u1ecb, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i 50 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7t 4 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, c\u1ea5p cho xe c\u00f4ng 37 c\u1ed7, tr\u00e2u 74 con, m\u1ed7i xe \u0111\u00f3ng 2 tr\u00e2u, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi coi 7 xe, m\u1ed7i xe ch\u1edf 1.200 b\u00e1t g\u1ea1o, chuy\u1ec3n v\u1eadn r\u1ea5t l\u00e0 mau l\u1eb9). L\u1ea1i sai 5 c\u01a1 voi, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng 150 th\u1edbt voi \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc \u1edf x\u00e3 Ph\u00f9 T\u00f4n (nay \u0111\u1ed5i l\u00e0 Ph\u00f9 Ch\u00ednh).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p xu\u1ea5t qu\u00e2n. \u0110\u1ebfn ph\u1ee7 T\u00e2n Th\u1eafng \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng h\u1ecdp t\u1ea5t, chia sai b\u00e0y tr\u1ea1i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n. Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt gi\u1eef l\u0169y Sa Ph\u1ee5, Tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c gi\u1eef Ch\u00ednh l\u0169y, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng gi\u1eef l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh, Tr\u1ea5n th\u1ee7 B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tri\u1ec1u T\u00edn gi\u1eef l\u0169y \u0110\u1ed9ng H\u1ed3i, Tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u Dinh l\u00e0 Thu\u1eadn \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) gi\u1eef l\u0169y \u0110\u00e2u M\u00e2u, Cai c\u01a1 Thu\u1eadn Trung (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) gi\u1eef c\u1ea7u M\u1ed7i N\u1ea1i. Tham t\u01b0\u1edbng T\u00e0i L\u1ec5 \u0111em chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u00f3ng c\u1ecdc g\u1ed7 \u0111\u1ec3 ng\u0103n c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7. Th\u1ee7y b\u1ed9 li\u00ean l\u1ea1c l\u00e0m th\u1ebf d\u1ef1a nhau. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng v\u00e2ng l\u1ec7nh, c\u00f9ng n\u00f3i v\u1edbi nhau r\u1eb1ng : \u201cNguy\u00ean so\u00e1i hi\u1ec7u l\u1ec7nh nghi\u00eam minh, th\u1eadt l\u00e0 t\u00e0i l\u00e0m t\u01b0\u1edbng\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8 nhu\u1eadn, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh, chia \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn, \u0111\u1ec3 gi\u00e1m s\u00e1t Nguy\u1ec5n S\u1ee7ng l\u00e0m \u0110\u1ed1c th\u1ecb ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh, khi\u1ebfn thu h\u1ecdp h\u01b0\u01a1ng binh. Tr\u1ecbnh C\u0103n \u0111em qu\u00e2n sang s\u00f4ng Gianh, \u0111\u00f3ng \u1edf x\u00e3 \u0110\u00f4ng Cao v\u00e0 Thanh H\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, Tri\u1ec1u T\u00edn b\u00e0y l\u0169y \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u00e2n Tr\u1ecbnh, chia binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n \u0111em d\u00e2n ch\u00e2u v\u00e0o trong l\u0169y \u0110\u1ed9ng H\u1ed3i \u0111\u1ec3 c\u1ed1 th\u1ee7. B\u1ea5y gi\u1edd qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00f3ng t\u1eeb Ch\u00ednh Th\u1ee7y \u0111\u1ebfn S\u01a1n \u0110\u1ea7u, t\u1eeb Ph\u00fa X\u00e1 \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n Ninh, l\u1ea1i \u0111\u1eafp l\u0169y t\u1eeb S\u01a1n \u0110\u1ea7u \u0111\u1ebfn b\u1edd bi\u1ec3n, b\u00e0y m\u1ed9t ngh\u00ecn chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u1edf s\u00f4ng Gianh v\u00e0 c\u1eeda Nh\u1eadt L\u1ec7, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng b\u1ed9 binh, thanh th\u1ebf vang d\u1eady. Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p nghe tin, sai Tham t\u01b0\u1edbng T\u00e0i L\u1ec5 \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n \u0111\u1eafp ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u1edf l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh. Tham m\u01b0u \u0110\u1ed3ng Giang (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) m\u1ed9 d\u00e2n ven n\u00fai l\u00e0m l\u00ednh \u0111\u1ec3 gi\u1eef nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng xung y\u1ebfu \u1edf c\u00e1c c\u1eeda ngu\u1ed3n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng qu\u00e2n Tr\u1ecbnh th\u1ecdc v\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa th\u1ea5y qu\u00e2n Tr\u1ecbnh th\u1ebf to, tri\u1ec7u b\u00e0y t\u00f4i h\u1ecdp b\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n gi\u1eb7c nhi\u1ec1u, qu\u00e2n ta \u00edt, th\u1ebf kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u n\u00ean tr\u00ecnh b\u00e0y xem n\u00ean \u0111\u00e1nh hay n\u00ean gi\u1eef\u201d. Cai c\u01a1 T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c Minh th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n Tr\u1ecbnh v\u00e0o s\u00e2u, l\u1ee3i \u1edf s\u1ef1 \u0111\u00e1nh ch\u00f3ng, ta c\u1ee9 h\u00e0o s\u00e2u l\u0169y cao, gi\u1eef m\u00e3i \u0111\u1ec3 qu\u00e2n n\u00f3 nh\u1ee5t \u0111i. V\u1ea3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh th\u00e0nh l\u00e0 tai v\u1ea1 c\u1ee7a nh\u00e0 binh. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf t\u1ea5t s\u1ebd ph\u1ea3i nh\u00e2n \u0111\u00eam tr\u1ed1n \u0111i, ta th\u1eeba th\u1ebf \u0111\u00e1nh, m\u1ed9t ti\u1ebfng tr\u1ed1ng l\u00e0 ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ch\u00faa c\u00f2n cho kh\u00f3. Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n m\u1eadt th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n li\u1ec7u t\u00ednh qu\u00e2n Tr\u1ecbnh kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1edbi 10 v\u1ea1n m\u00e0 g\u1ecdi l\u00ean 18 v\u1ea1n l\u00e0 l\u00e1o. Vi\u1ec7c binh c\u1ea7n c\u00f3 ti\u1ebfng tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i m\u1edbi \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u1ef1c. Hai n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh nhau t\u1ea5t c\u00f3 gi\u00e1n \u0111i\u1ec7p. Xin phao l\u00ean l\u00e0 qu\u00e2n ta c\u00f3 16 v\u1ea1n v\u00e0 tuy\u1ec3n th\u00eam ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1eddng tr\u00e1ng 10 v\u1ea1n n\u1eefa, g\u1ecdi l\u00e0 26 v\u1ea1n, do ch\u00faa t\u1ef1 l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u00e2n chinh, \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u00e1n \u0111i\u1ec7p v\u1ec1 b\u1ea3o nhau. Th\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 vi\u1ec7c binh kh\u00f4ng ki\u00eang quy\u1ec1n bi\u1ebfn\u201d. Ch\u00faa cho l\u00e0 ph\u1ea3i. T\u1ee9c th\u00ec sai quan chia \u0111i hai x\u1ee9 \u0111\u1ec3 tuy\u1ec3n binh, v\u00e0 r\u0103n r\u1eb1ng : \u201cN\u1ebfu ch\u1eadm kh\u00f4ng k\u1ecbp k\u1ef3 h\u1ea1n ra qu\u00e2n th\u00ec l\u1ea5y qu\u00e2n ph\u00e1p tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t m\u00f9i, Ch\u00faa th\u00e2n \u0111\u1ed1c su\u1ea5t \u0111\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn. Sai \u0111\u1ed9i H\u1eefu b\u00ednh c\u01a1 Tam th\u1ee7y gi\u1eef c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung, \u0111\u1ed9i H\u1eadu th\u1ee7y gi\u1eef c\u1eeda Eo, c\u01a1 H\u1eadu th\u1ee7y gi\u1eef c\u1eeda Minh Linh [c\u1eeda T\u00f9ng], huy \u0111\u1ed9ng h\u1ebft h\u01b0\u01a1ng binh n\u0103m huy\u1ec7n b\u00e0y \u0111\u00f3ng \u1edf b\u1edd bi\u1ec3n Tr\u01b0\u1eddng Sa. T\u1eeb \u0111\u1ea5y ti\u1ebfng qu\u00e2n l\u1eebng l\u1eaby, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi y\u00ean. Thuy\u1ec1n ng\u1ef1 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Kim \u0110\u00f4i, nh\u00e2n gi\u00f3 nam, ch\u1ea1y th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn C\u1ef1u Dinh, \u0111\u00f3ng l\u1ea1i \u1edf ph\u1ee7 To\u00e0n Th\u1eafng (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 tr\u1ea1i To\u00e0n Th\u1eafng, \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ee7).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecbnh th\u1ec3 l\u1ec7 tr\u1ea1m \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. (Tr\u1ea1m \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y c\u1ea5p cho 4 c\u00e1i thuy\u1ec1n, m\u1ed7i thuy\u1ec1n 6 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 ch\u00e8o, chia l\u00e0m 16 \u0111\u1ed9, \u0111\u1ed9 nh\u1ea5t t\u1eeb Bao Vinh \u0111\u1ebfn V\u00e2n Kh\u1ed1t, \u0111\u1ed9 nh\u00ec \u0111\u1ebfn C\u01b0\u01a1ng Gi\u1ea3n, \u0111\u1ed9 ba \u0111\u1ebfn Tam Giang, \u0111\u1ed9 b\u1ed1n \u0111\u1ebfn V\u00e2n Tr\u00ecnh, \u0111\u1ed9 n\u0103m \u0111\u1ebfn Th\u00e1p Qu\u00e1n, \u0111\u1ed9 s\u00e1u \u0111\u1ebfn Ph\u01b0\u01a1ng Lang, \u0111\u1ed9 b\u1ea3y \u0111\u1ebfn C\u1ea7u Ng\u00f3i, \u0111\u1ed9 t\u00e1m \u0111\u1ebfn An Ti\u00eam, \u0111\u1ed9 ch\u00edn \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng Gi\u00e1m, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn H\u1ed9i M\u00f4n, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Nh\u0129 H\u1ea1, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi hai \u0111\u1ebfn An M\u1ef9, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi ba \u0111\u1ebfn C\u00e2u Ph\u1ee5 [C\u1ed3n C\u00e2u], \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi b\u1ed1n \u0111\u1ebfn \u0110\u1ed9 Th\u1ecb [Ch\u1ee3 \u0110\u00f2], \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi l\u0103m \u0111\u1ebfn Ch\u00e2u Th\u1ecb, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi s\u00e1u \u0111\u1ebfn H\u1ed3 X\u00e1 th\u00ec l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. Tr\u1ea1m \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 th\u00ec c\u1ea5p cho 4 con ng\u1ef1a, chia l\u00e0m 17 \u0111\u1ed9. \u0110\u1ed9 th\u1ee9 nh\u1ea5t t\u1eeb Vinh Quang \u0111\u1ebfn Ki\u1ec1u Th\u1ecb [Ch\u1ee3 C\u1ea7u], \u0111\u1ed9 nh\u00ec \u0111\u1ebfn K\u00eanh Th\u1ecb [Ch\u1ee3 K\u00eanh], \u0111\u1ed9 ba \u0111\u1ebfn Ch\u00e2u Th\u1ecb, \u0111\u1ed9 b\u1ed1n \u0111\u1ebfn H\u1ed3 X\u00e1, \u0111\u1ed9 n\u0103m \u0111\u1ebfn H\u00e0 K\u1ef3, \u0111\u1ed9 s\u00e1u \u0111\u1ebfn Ph\u1eadt Qu\u00e1n [Qu\u00e1n B\u1ee5t], \u0111\u1ed9 b\u1ea3y \u0111\u1ebfn Li\u00ean Qu\u00e1n [Qu\u00e1n Sen], \u0111\u1ed9 t\u00e1m \u0111\u1ebfn C\u00e1t Qu\u00e1n [Qu\u00e1n C\u00e1t], \u0111\u1ed9 ch\u00edn \u0111\u1ebfn Ba Nguy\u1ec7t, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn D\u00e2m H\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ebfn Tr\u00e0 Qu\u00e1n [Qu\u00e1n Tr\u00e0], \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi hai \u0111\u1ebfn Th\u1ecb Qu\u00e1n [Qu\u00e1n Ch\u1ee3], \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi ba \u0111\u1ebfn B\u1ed1i Ph\u1ee5, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi b\u1ed1n \u0111\u1ebfn Tr\u00e1ng Ki\u1ec7n, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi l\u0103m \u0111\u1ebfn Mi\u1ebfu M\u00edt, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi s\u00e1u \u0111\u1ebfn C\u1eeb H\u00e0, \u0111\u1ed9 m\u01b0\u1eddi b\u1ea3y \u0111\u1ebfn l\u0169y Sa Ph\u1ee5. Bao Vinh, V\u00e2n Kh\u1ed1t, C\u01b0\u01a1ng Gi\u1ea3n, V\u00e2n Tr\u00ecnh, Ph\u01b0\u01a1ng Lang, An Ti\u00eam, \u0110\u1ed3ng Gi\u00e1m, H\u1ed9i M\u00f4n, Nh\u0129 H\u1ea1, An M\u1ef9, Ch\u00e2u Th\u1ecb, H\u1ed3 X\u00e1, Vinh Quang, H\u00e0 K\u1ef3, Ba Nguy\u1ec7t, C\u1eeb H\u00e0 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean x\u00e3 th\u00f4n c\u00f2n bao nhi\u00eau l\u00e0 t\u00ean t\u1ee5c g\u1ecdi c\u00e1c \u0111\u1ea5t).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Tham \u0111\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Tr\u1ecbnh l\u00e0 V\u0103n L\u1ed9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) t\u1eebng \u0111em qu\u00e2n \u0111i l\u1ebbn quan n\u00fai M\u1eadt C\u1eadt \u0111\u1ec3 d\u00f2 th\u0103m L\u0169y \u0110\u1ed9ng H\u1ed3i. Tri\u1ec1u T\u00edn \u0111\u1ee9ng tr\u00ean l\u0169y tr\u00f4ng th\u1ea5y, n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ecbch \u0111\u1ebfn d\u00f2m ng\u00f3 ta, c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5c binh \u0111\u1ec3 b\u1eaft\u201d. Cai c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n V\u00e2n xin \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>Tri\u1ec1u T\u00edn cho \u0111i. Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u01a1ng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) b\u00e8n n\u00f3i v\u1edbi Tri\u1ec1u T\u00edn r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee5c binh l\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u00e1nh l\u1eeba, ph\u1ea3i gi\u1ea5u k\u00edn thanh t\u00edch \u1edf r\u1eebng r\u1eadm m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay M\u1eadt C\u1eadt m\u1ed9t qu\u1ea3 n\u00fai tr\u01a1 tr\u1ecdi, b\u1ed1n m\u1eb7t b\u1eb1ng ph\u1eb3ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea5t ph\u1ee5c binh. Hu\u1ed1ng chi V\u00e2n l\u1ea1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ea1nh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u01b0u, \u1eaft l\u1ee1 vi\u1ec7c l\u1edbn. Xin cho m\u1ed9t nh\u00e1nh qu\u00e2n ng\u1ea7m theo sau \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ti\u1ebfp \u1ee9ng\u201d. \u0110\u00eam h\u00f4m \u1ea5y V\u00e2n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf tr\u00ean n\u00fai M\u1eadt C\u1eadt. Qu\u1ea3 nhi\u00ean, V\u0103n L\u1ed9c d\u1eabn qu\u00e2n t\u1edbi v\u00e2y, ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u00e1nh g\u1ea5p. V\u00e2n \u0111\u00e1nh thua ch\u1ea1y. Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp chi\u1ebfn, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh h\u01a1i lui. V\u00e2n ch\u1ec9 ch\u1ea1y tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e2n. Tri\u1ec1u T\u00edn mu\u1ed1n l\u1ea5y qu\u00e2n ph\u00e1p tr\u1ecb t\u1ed9i. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng V\u00e2n tr\u01b0\u1edbc \u1edf Ngh\u1ec7 An c\u00f3 c\u00f4ng, ch\u1ec9 gi\u00e1ng l\u00e0m cai \u0111\u1ed9i cho v\u1ec1 nh\u00e0, m\u1ed7i n\u0103m c\u1ea5p cho ng\u1ee5 l\u1ed9c 100 quan cho tr\u1ecdn \u0111\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh m\u1eddi t\u01b0\u1edbng ta ra ngo\u00e0i l\u0169y n\u00f3i chuy\u1ec7n. Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p sai Cai h\u1ee3p T\u00fa Minh ra g\u1eb7p. S\u1ee9 Tr\u1ecbnh h\u1ecfi r\u1eb1ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc vua L\u00ea c\u00f3 s\u1eafc m\u00e0 c\u1ef1 tuy\u1ec7t kh\u00f4ng nh\u1eadn n\u00ean nay \u0111\u1ebfn v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y. T\u00fa Minh tr\u1ea3 l\u1eddi : \u201c\u00d4ng n\u00f3i nh\u1ea7m r\u1ed3i! Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng ta gi\u00fap nh\u00e0 vua, thi\u00ean h\u1ea1 ai c\u0169ng bi\u1ebft. Nay h\u1ecd Tr\u1ecbnh chuy\u00ean quy\u1ec1n, hi\u1ec7u l\u1ec7nh t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra, nh\u1eefng vi\u1ec7c x\u1ea3y ra \u0111\u1eddi Ch\u00ednh Tr\u1ecb (1. \u0110\u1eddi Ch\u00ednh Tr\u1ecb (L\u00ea Anh T\u00f4ng), Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m gi\u1ebft Nguy\u1ec5n U\u00f4ng, Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng ph\u1ea3i xin v\u00e0o tr\u1ea5n Thu\u1eadn H\u00f3a.) v\u00e0 \u0111\u1eddi Ho\u1eb1ng \u0110\u1ecbnh (2. N\u0103m Ho\u1eb1ng \u0110\u1ecbnh th\u1ee9 20, Tr\u1ecbnh T\u00f9ng gi\u1ebft vua K\u00ednh T\u00f4ng \u1edf n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n.) \u0111\u00e3 kh\u00f4ng n\u1ee1 n\u00f3i \u0111\u1ebfn . N\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u1ef1 s\u1ee9 gi\u1ea3 l\u00e0 c\u1ef1 h\u1ecd Tr\u1ecbnh ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ef1 nh\u00e0 L\u00ea. Nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1 binh t\u1edbi \u0111\u00e2y, mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh th\u00ec \u0111\u00e1nh, c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y th\u00e1ng l\u00e0m chi cho kh\u1ed5 ?\u201d. S\u1ee9 Tr\u1ecbnh kh\u00f4ng bi\u1ec7n b\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1eeb bi\u1ec7t m\u00e0 \u0111i. T\u00fa Minh v\u1ec1. Hi\u1ec7p khen r\u1eb1ng : \u201cT\u00fa Minh \u0111\u00e3 bi\u1ebft d\u00f9ng l\u1eddi n\u00f3i ch\u00ednh \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 khu\u1ea5t ph\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi\u201d, r\u1ed3i cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c. H\u1eefu D\u1eadt n\u00f3i : \u201cS\u1ee9 Tr\u1ecbnh v\u1ec1 b\u00e1o, h\u1ecd t\u1ea5t n\u1ed5i gi\u1eadn m\u00e0 \u0111\u1ed9ng binh. Xin ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u1eeda sang binh gi\u00e1p \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i\u201d. Hi\u1ec7p theo l\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Th\u1eddi Hi\u1ebfn \u9ece\u6642\u61b2 \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh. Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p \u5143\u5e25\u5354 th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00f3ng \u1edf C\u1eeb H\u00e0, sai c\u00e1c t\u01b0\u1edbng chia \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ed3n Sa Ch\u1ee7y v\u00e0 \u1edf c\u1eeda Nh\u1eadt L\u1ec7 \u0111\u1ec3 chia th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a gi\u1eb7c. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1ecbnh T\u1ea1c tri\u1ec7u c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn qu\u1edf tr\u00e1ch. Th\u1eddi Hi\u1ebfn l\u1ea1i \u0111\u1ed1c th\u00fac 3.000 qu\u00e2n \u0111\u1ebfn s\u00e1t d\u01b0\u1edbi l\u0169y, san h\u00e0o l\u1ea5p r\u00e3nh, h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh g\u1ea5p. Qu\u00e2n ta \u1edf tr\u00ean l\u0169y b\u00e0y s\u00fang b\u1eafn xu\u1ed1ng. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh bu v\u00e0o \u0111\u00f4ng nh\u01b0 ki\u1ebfn leo l\u00ean. Qu\u00e2n ta ch\u1ee5m m\u00e1c m\u00e0 \u0111\u00e2m. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e0o \u0111\u1ea5t kho\u00e9t th\u00e2n l\u0169y, ho\u1eb7c th\u1ea3 di\u1ec1u gi\u1ea5y nh\u00e2n gi\u00f3 m\u00e0 ph\u00f3ng h\u1ecfa, ho\u1eb7c b\u1eafn \u0111\u1ea1n l\u1eeda. Trong m\u1ed9t ng\u00e0y m\u00e0 l\u0169y s\u1eafp b\u1ecb h\u1ea1 ba b\u1ed1n l\u1ea7n. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng \u5f35\u798f\u5d17 xin b\u1ecf Tr\u1ea5n Ninh, lui gi\u1eef l\u0169y M\u1ed7i N\u1ea1i \u6bcf\u8010. Hi\u1ec7p \u0111\u00e1p r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n ta m\u00e0 lui th\u00ec \u0111\u1ecbch t\u1ea5t th\u1eeba th\u1ebf \u0111u\u1ed5i theo, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu g\u1eafng s\u1ee9c c\u1ed1 gi\u1eef, ta \u0111\u1ebfn c\u1ee9u ngay\u201d. B\u00e8n sai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn l\u0169y Sa Ph\u1ee5&nbsp; khi\u1ebfn H\u1eefu D\u1eadt \u0111em qu\u00e2n c\u1ee9u vi\u1ec7n Tr\u1ea5n Ninh. H\u1eefu D\u1eadt n\u00f3i : \u201cNhi\u1ec7m v\u1ee5 ta ph\u1ea3i gi\u1eef Sa Ph\u1ee5, Tr\u1ea5n Ninh kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u1eadn s\u1ef1 c\u1ee7a ta, ta kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111i\u201d. D\u1eadt l\u00ean tr\u00ean l\u0169y \u0111\u1ee9ng tr\u00f4ng xa th\u1ea5y kh\u00f3i l\u1eeda m\u00f9 tr\u1eddi, ti\u1ebfng s\u00fang kh\u00f4ng d\u1ee9t, bi\u1ebft l\u00e0 qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n Ninh r\u1ea5t g\u1ea5p, m\u1edbi ngh\u0129 l\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cTa n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111i th\u00ec nguy\u00ean so\u00e1i t\u1ea5t ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111i. C\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o ta l\u1ea1i \u0111\u00f9n \u0111\u1ecbch cho nguy\u00ean so\u00e1i \u0111\u00e1nh!\u201d T\u1ee9c th\u00ec d\u1eabn qu\u00e2n \u0111i. L\u1ea1i \u0111\u1ea1c ch\u1eebng r\u1eb1ng nguy\u00ean so\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111i r\u1ed3i, b\u1ea9m b\u00e1o kh\u00f4ng k\u1ecbp n\u1eefa, b\u00e8n v\u1ea1ch ch\u1eef \u1edf c\u00e2y \u0111a gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1eefu D\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n Ninh r\u1ed3i, xin nguy\u00ean so\u00e1i d\u1eddi qu\u00e2n thay gi\u1eef Sa Ph\u1ee5\u201d. Khi D\u1eadt \u0111\u1ebfn th\u00ec l\u0169y b\u1ecb ph\u00e1 v\u1ee1 h\u01a1n 30 tr\u01b0\u1ee3ng, h\u1ea7u nh\u01b0 kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. B\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u00eam t\u1ed1i m\u00f2, c\u00e1ch nhau gang th\u01b0\u1edbc m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1eadn nhau. H\u1eefu D\u1eadt sai b\u00f3 c\u1ee7i v\u00e0 c\u1ecf kh\u00f4 l\u00e0m \u0111u\u1ed1c, \u0111\u1ed1t l\u1eeda soi s\u00e1ng r\u00f5 nh\u01b0 ban ng\u00e0y. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ng\u1edd c\u00f3 ph\u1ee5c binh, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1edbi g\u1ea7n. H\u1eefu D\u1eadt k\u00edp sai qu\u00e2n s\u0129 d\u1ef1ng v\u00e1n l\u00e0m ph\u00ean, l\u1ea5y s\u1ecdt tre \u0111\u1ef1ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u0111\u1eafp v\u00e1 nh\u1eefng ch\u1ed7 l\u0169y v\u1ee1 l\u1edf. S\u00e1ng s\u1edbm qu\u00e2n Tr\u1ecbnh h\u1ebft s\u1ee9c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh th\u00ec l\u0169y \u0111\u00e3 b\u1ec1n v\u1eefng r\u1ed3i, kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Hi\u1ec7p nghe tin H\u1eefu D\u1eadt t\u1eeb ch\u1ed1i kh\u00f4ng \u0111i c\u1ee9u vi\u1ec7n, t\u1ee9c th\u00ec th\u00e2n \u0111\u1ed1c \u0111\u1ea1i qu\u00e2n th\u1eb3ng \u0111\u00eam \u0111i lu\u00f4n. Gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng nh\u00ecn th\u1ea5y d\u1ea5u ch\u1eef H\u1eefu D\u1eadt v\u1ea1ch \u1edf c\u00e2y \u0111a m\u1edbi bi\u1ebft H\u1eefu D\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111i, b\u00e8n d\u1eddi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn gi\u1eef l\u0169y Sa Ph\u1ee5. L\u1ea1i nghe t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 tham \u0111\u1ed1c Th\u1eafng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111em h\u01a1n 30 chi\u1ebfn thuy\u1ec1n t\u1eeb c\u1eeda bi\u1ec3n ti\u1ebfn v\u00e0o,&nbsp; mu\u1ed1n ch\u1eb9n b\u1ebfn s\u00f4ng Tr\u1ea5n Ninh \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng vi\u1ec7n binh c\u1ee7a ta, t\u1ee9c th\u00ec sai cai c\u01a1 Ki\u00ean L\u1ec5 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd)&nbsp;nh\u00e2n \u0111\u00eam th\u1eb3ng t\u1edbi \u0111\u1ed3n Sa Ch\u1ee7y, \u0111\u1eafp \u0111\u00e0i c\u00e1t, \u0111\u1eb7t s\u00fang l\u1edbn, r\u00ecnh thuy\u1ec1n c\u1ee7a Th\u1eafng \u0111\u1ebfn th\u00ec b\u1eafn. L\u1ea1i khi\u1ebfn Tham t\u01b0\u1edbng T\u00e0i L\u1ec5 \u0111em chi\u1ebfn thuy\u1ec1n ra c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi gi\u00e1p \u0111\u00e1nh. Th\u1ee7y binh c\u1ee7a Tr\u1ecbnh qu\u1ea3 b\u1ecb Ki\u00ean L\u1ec5 \u0111\u00e1nh \u00fap, m\u00e0 Tr\u1ea5n Ninh l\u1ea1i c\u00f3 H\u1eefu D\u1eadt \u0111\u1ebfn c\u1ee9u n\u00ean b\u1ed9 binh c\u1ee7a Tr\u1ecbnh kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c. Qu\u00e2n ta c\u00f9ng v\u1edbi qu\u00e2n Tr\u1ecbnh m\u1ea5y ng\u00e0y \u0111\u00e1nh nhau k\u1ecbch li\u1ec7t. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ch\u1ebft x\u00e1c ch\u1ea5t th\u00e0nh \u0111\u1ed1ng, qu\u00e2n ta c\u0169ng b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111\u00f3ng \u1edf To\u00e0n Th\u1eafng nghe tin Tr\u1ea5n Ninh nguy c\u1ea5p, sai s\u1ee9 ch\u1ea1y t\u1edbi qu\u00e2n trung h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh binh s\u1ef1. H\u1eefu D\u1eadt n\u00f3i v\u1edbi s\u1ee9 gi\u1ea3 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia \u1edf Ngh\u1ec7 An ta \u0111i s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5t kh\u00e1ch m\u00e0 qu\u00e2n Tr\u1ecbnh c\u00f2n ch\u1eb3ng d\u00e1m l\u00e0m g\u00ec, hu\u1ed1ng nay l\u0169y cao h\u00e0o s\u00e2u, ta l\u00e0 ch\u1ee7 m\u00e0 Tr\u1ecbnh l\u00e0 kh\u00e1ch, th\u00ec c\u00f2n s\u1ee3 g\u00ec n\u1eefa\u201d. T\u1ee9c th\u00ec d\u00e2ng bi\u1ec3u n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n xin ra s\u1ee9c c\u1ed1 gi\u1eef v\u00e0 ph\u00e1 gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 \u01a1n n\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu c\u00f3 s\u01a1 su\u1ea5t \u0111\u1ec3 x\u1ea9y ra chuy\u1ec7n lo, xin l\u1ea5y qu\u00e2n ph\u00e1p b\u1eaft t\u1ed9i th\u1ea7n\u201d. S\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111em bi\u1ec3u v\u1ec1 d\u00e2ng. Ch\u00faa&nbsp; xem xong, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1eefu D\u1eadt t\u1eeb l\u00fac l\u00ean \u0111\u00e0n l\u00e0m t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn nay, v\u1ea1ch k\u1ebf hi\u1ebfn m\u01b0u, \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y. Nay l\u1ea1i nghe l\u1eddi n\u00f3i n\u00e0y, ta kh\u00f4ng lo n\u1eefa\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, Tr\u1ecbnh T\u1ea1c th\u1ea5y \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n Ninh \u0111\u00e3 lu\u00f4n m\u1ea5y th\u00e1ng m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u1ea3 \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u1ea5t \u1ea9m th\u1ea5p, tr\u1eddi r\u00e9t bu\u1ed1t, s\u0129 t\u1ed1t kh\u00f3 \u1edf l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n xin vua L\u00ea v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf Ph\u00f9 L\u1ed9, sai L\u00ea Th\u1eddi Hi\u1ebfn \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n Ch\u00ednh Th\u1ee7y. Th\u1eddi Hi\u1ebfn b\u00e8n h\u1ecdp c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, l\u1ea1i \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n Ninh. Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p sai cai c\u01a1 Ng\u00f4 Th\u1eafng L\u00e2m \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng h\u01a1n 60 th\u1edbt voi \u0111i quanh theo b\u00e3i bi\u1ec3n Tr\u01b0\u1eddng Sa m\u00e0 ra v\u00e0o l\u0169y Sa Ph\u1ee5. L\u1ea1i sai 4 chi\u1ebfc binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a th\u1ee7y \u0111\u1ed9i ch\u00e8o nhanh ra bi\u1ec3n, \u0111\u1ebfn ngang c\u1eeda R\u00f2n, s\u00e1ng \u0111i chi\u1ec1u v\u1ec1, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho qu\u00e2n Tr\u1ecbnh sinh ng\u1edd. Th\u1eddi Hi\u1ebfn li\u1ec1n ngay \u0111\u00e1nh l\u0169y. Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ed1 gi\u1eef, nhu\u1ec7 kh\u00ed g\u1ea5p m\u01b0\u1eddi. Th\u1eddi Hi\u1ebfn kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i nghe tin Tr\u1ecbnh C\u0103n \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n \u0111\u1ebfn s\u00f4ng Gianh th\u00ec b\u1ecb c\u1ea3m gi\u00f3 \u0111\u1ed9c \u1ed1m n\u1eb7ng ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1 B\u1eafc, Th\u1eddi Hi\u1ebfn c\u00e0ng s\u1ee3, n\u1eeda \u0111\u00eam r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1. Qu\u00e2n ta \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn n\u00fai L\u1ec7 \u0110\u1ec7 th\u00ec qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u00e3 sang s\u00f4ng r\u1ed3i. Tr\u1ecbnh T\u1ea1c l\u1ea1i d\u1eabn vua L\u00ea v\u1ec1 \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4. B\u1ea5y gi\u1edd t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An \u0110\u00e0o Quang Nhi\u00eau ch\u1ebft. T\u1ea1c l\u1ea1i sai L\u00ea Th\u1eddi Hi\u1ebfn thay \u0111\u00f3ng \u1edf dinh H\u00e0 Trung, chia binh \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ecdng y\u1ebfu ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh ph\u00f2ng gi\u1eef nghi\u00eam ng\u1eb7t, l\u1ea5y s\u00f4ng Gianh \ud850\udd77\u6c5f l\u00e0m gi\u1edbi tuy\u1ebfn. (Ph\u00eda nam s\u00f4ng l\u00e0 Nam H\u00e0 \u5357\u6cb3, ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng l\u00e0 B\u1eafc H\u00e0 \u5317\u6cb3). T\u1eeb \u0111\u1ea5y Nam B\u1eafc ngh\u1ec9 binh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p d\u1eabn qu\u00e2n v\u1ec1 Th\u1ea1ch X\u00e1. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai \u0111em v\u00e0ng l\u1ee5a th\u01b0\u1edfng cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 v\u00e0 \u1ee7y l\u1ea1o c\u00e1c qu\u00e2n, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 25 [1673], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p kh\u1ea3i ho\u00e0n, \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc y\u1ebft ki\u1ebfn. Ch\u00faa r\u1ea5t m\u1eebng, th\u01b0\u1edfng cho 100 l\u1ea1ng v\u00e0ng, 1.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 50 t\u1ea5m g\u1ea5m.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa ng\u1ef1 v\u1ec1 ph\u1ee7 ch\u00ednh Kim Long, t\u1ebf c\u00e1o tr\u1eddi \u0111\u1ea5t t\u00f4n mi\u1ebfu, gia phong c\u00e1c v\u1ecb linh th\u1ea7n, m\u1edf ti\u1ec7c l\u1edbn khao t\u01b0\u1edbng s\u0129, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng m\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng theo th\u1ee9 b\u1ef1c. Mi\u1ec5n 3 n\u0103m t\u00f4 thu\u1ebf cho nh\u00e2n d\u00e2n ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i l\u0169y. L\u1ea1i mi\u1ec5n thu\u1ebf th\u01b0\u1eddng t\u00e2n v\u00e0 ti\u1ebft li\u1ec7u cho hai huy\u1ec7n Khang L\u1ed9c v\u00e0 L\u1ec7 Th\u1ee7y. Tr\u0103m h\u1ecd ai c\u0169ng vui m\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, b\u00e3o to, nh\u00e0 c\u1eeda nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00e0n ng\u1eadp, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u00e2u 3 th\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 26 [1674], (L\u00ea \u0110\u1ee9c Nguy\u00ean n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 14), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn, h\u1ebft th\u1ea3y theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai cai c\u01a1 \u0111\u1ea1o Nha Trang \u7259\u838a\u9053 dinh Th\u00e1i Khang \u6cf0\u5eb7\u71df l\u00e0 Nguy\u1ec5n D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m \u962e\u63da\u6797 (con Qu\u1eadn c\u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u0129a \u962e\u6587\u7fa9 l\u00e0 Th\u1ed1ng su\u1ea5t dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh) \u0111em qu\u00e2n c\u1ee9u n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u771f\u81d8. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 N\u1eb7c \u00d4 \u0110\u00e0i \u533f\u70cf\u82d4 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p m\u01b0u l\u00e0m ph\u1ea3n, l\u00e0m c\u1ea7u phao v\u00e0 x\u00edch s\u1eaft, \u0111\u1eafp th\u00e0nh Nam Vang \u5357\u69ae\u57ce, nh\u01b0ng c\u00f2n s\u1ee3 vua l\u00e0 N\u1eb7c N\u1ed9n \u533f\u5ae9, ch\u01b0a d\u00e1m h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, b\u00e8n ng\u1ea7m c\u1ea7u vi\u1ec7n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La \u66b9\u7f85, n\u00f3i phao r\u1eb1ng vua Xi\u00eam La \u0111\u00e3 ph\u00e1t 2 v\u1ea1n qu\u00e2n b\u1ed9, 2 ngh\u00ecn qu\u00e2n th\u1ee7y, v\u00e0 m\u1ed9t ngh\u00ecn voi ng\u1ef1a \u0111\u1ebfn h\u1ecfi N\u1eb7c N\u1ed9n v\u1ec1 t\u1ed9i c\u1ef1 m\u1ec7nh. N\u1eb7c N\u1ed9n c\u1ea3 s\u1ee3, ch\u1ea1y v\u1ec1 Th\u00e1i Khang. Dinh th\u1ea7n \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u1eb7c N\u1ed9n l\u00e0 phi\u00ean th\u1ea7n, c\u00f3 vi\u1ec7c nguy c\u1ea5p, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ee9u\u201d. B\u00e8n sai D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m l\u00e0m Th\u1ed1ng binh, t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i th\u1ee7 h\u1ee3p l\u00e0 Nguy\u1ec5n Di\u00ean Ph\u00e1i \u962e\u5ef6\u6d3e l\u00e0m Tham m\u01b0u, V\u0103n S\u00f9ng \u6587\u5d07 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m Th\u1ecb chi\u1ebfn, \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ecdn D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m chia binh l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam \u0111\u00e1nh \u00fap ph\u00e1 c\u00e1c l\u0169y S\u00e0i G\u00f2n \u67f4\u68cd [S\u00e0i C\u00f4n] (nay l\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ef5 Gia \u0110\u1ecbnh \u5609\u5b9a) v\u00e0 B\u00edch \u0110\u00f4i \u78a7\u5806 [G\u00f2 B\u00edch], ch\u1eb7t c\u1ea7u phao v\u00e0 x\u00edch s\u1eaft, th\u1eb3ng ti\u1ebfn v\u00e2y th\u00e0nh Nam Vang. N\u1eb7c \u00d4 \u0110\u00e0i ho\u1ea3ng s\u1ee3 ch\u1ea1y ch\u1ebft, N\u1eb7c Thu \u533f\u79cb \u0111\u1ebfn qu\u00e2n m\u00f4n xin h\u00e0ng. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o v\u1ec1, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u00e0n r\u1eb1ng N\u1eb7c Thu l\u00e0 d\u00f2ng \u0111\u00edch th\u00ec phong l\u00e0m vua ch\u00ednh, \u0111\u00f3ng \u1edf th\u00e0nh Long \u00dac \u9f8d\u6fb3 [U \u0110\u00f4ng], N\u1eb7c N\u1ed9n \u533f\u5ae9 l\u00e0m vua th\u1ee9 nh\u00ec, \u0111\u00f3ng \u1edf th\u00e0nh S\u00e0i G\u00f2n \u67f4\u68cd\u57ce, c\u00f9ng coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng n\u0103m tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Th\u1ebf l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Di\u00ean Ph\u00e1i v\u00e0 V\u0103n S\u00f9ng ch\u1ebft \u1edf trong qu\u00e2n. Di\u00ean Ph\u00e1i sau khi ch\u1ebft c\u00f3 \u1ee9ng hi\u1ec7n linh thi\u00eang, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n M\u1ef9 Tho \u7f8e\u6e6b (nay thu\u1ed9c \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u5b9a\u7965).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Qu\u00fd d\u1eadu, m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f3 qu\u1ea7ng ba v\u00f2ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, Th\u1ed1ng binh Nguy\u1ec5n D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m th\u1eafng tr\u1eadn kh\u1ea3i ho\u00e0n, th\u0103ng l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Th\u00e1i Khang, kinh l\u00fd vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, m\u01b0a \u0111\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110\u1ee9c Nguy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 27 [1675], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, sao Th\u00e1i b\u1ea1ch \u0111i d\u1ecdc tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, vua L\u00ea b\u0103ng. Em l\u00e0 Duy H\u1ee3p n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0129nh Tr\u1ecb, t\u1ee9c l\u00e0 Hy T\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1edf khoa thi l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 4 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 m\u00f4n ch\u00ednh \u0111\u1ed3, 17 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 m\u00f4n hoa v\u0103n. L\u1ea1i thi th\u00e1m ph\u1ecfng, l\u1ea5y 7 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch. Ph\u00e9p thi th\u00ec thi m\u1ed9t ng\u00e0y, h\u1ecfi tr\u1ea1ng binh d\u00e2n v\u00e0 vi\u1ec7c L\u00ea Tr\u1ecbnh. Ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o X\u00e1 sai ty. Thi th\u00e1m ph\u1ecfng b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y B\u00ednh t\u00fd, Ho\u00e0ng T\u00f4n (t\u1ee9c l\u00e0 Hy t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) sinh. \u00e1nh s\u00e1ng \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t \u0111\u1ea7y nh\u00e0. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ng\u00e0y Gi\u00e1p tu\u1ea5t th\u00e1ng 9 m\u00f9a thu n\u0103m Gi\u00e1p d\u1ea7n, \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y Nam hi\u1ec7n ra m\u1ed9t l\u1ed7, m\u00e2y s\u1eafc cu\u1ed9n quanh, t\u1ef1 gi\u1eefa m\u1ed9t lu\u1ed3ng \u00e1nh s\u00e1ng tr\u00f2n t\u1ecfa xu\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9c gi\u1ea3 cho l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, b\u1ea3o t\u1ea5t c\u00f3 ch\u00e2n ch\u00faa gi\u00e1ng sinh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y qu\u1ea3 l\u00e0 c\u00f3 nghi\u1ec7m.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Nguy\u00ean so\u00e1i Hi\u1ec7p m\u1ea5t. \u0110\u1ea7u l\u00e0 Hi\u1ec7p v\u00e2ng l\u1ec7nh ra qu\u00e2n, d\u01b0\u1edbi tr\u01b0\u1edbng th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng gi\u00e1p s\u0129 h\u1ea7u \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Qu\u1ea3ng B\u00ecnh \u0111em con g\u00e1i m\u00ecnh nhan s\u1eafc tuy\u1ec7t \u0111\u1eb9p \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn. Hi\u1ec7p gi\u1eadn l\u1eafm, nh\u01b0ng th\u01b0\u01a1ng v\u00ec ngh\u00e8o t\u00fang b\u00e8n cho ti\u1ec1n b\u1ea3o v\u1ec1. Ai nghe th\u1ea5y c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c \u0111\u1ee9c l\u01b0\u1ee3ng. Khi d\u1eb9p xong gi\u1eb7c tr\u1edf v\u1ec1, tuy\u1ec7t h\u1eb3n kh\u00f4ng cho \u0111\u00e0n b\u00e0 con g\u00e1i y\u1ebft ki\u1ebfn, d\u1ef1ng am nh\u1ecf th\u1edd Ph\u1eadt, th\u1ec9nh tho\u1ea3ng ra ch\u01a1i, b\u00e0n \u0111\u1ea1o thuy\u1ebft ph\u00e1p \u0111\u1ec3 t\u1ef1 vui. \u0110\u1ebfn \u0111\u1ea5y b\u1ecb b\u1ec7nh \u0111\u1eadu m\u00f9a \u75d8 m\u00e0 m\u1ea5t, m\u1edbi 23 tu\u1ed5i. Ch\u00faa r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng n\u00f3i : \u201cHi\u1ec7p v\u00ec n\u01b0\u1edbc d\u1eb9p n\u1ea1n, c\u00f3 c\u00f4ng l\u1edbn v\u1edbi x\u00e3 t\u1eafc, tu\u1ed5i sao th\u1ecd ng\u1eafn th\u1ebf!\u201d. T\u1eb7ng Minh ngh\u0129a tuy\u00ean l\u1ef1c c\u00f4ng th\u1ea7n khai ph\u1ee7 ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n C\u1ea9m y v\u1ec7 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Thi\u1ebfu \u00fay qu\u1eadn c\u00f4ng. T\u00e1ng \u1edf x\u00e3 Hi\u1ec1n S\u0129, l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf x\u00e3 V\u00e2n Th\u00ea (n\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng&nbsp; t\u1ef1 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12 phong l\u00e0 Qu\u1ed1c Oai c\u00f4ng).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, Tr\u1ecbnh T\u1ea1c sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 H\u1eefu \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c Tr\u1ecbnh Li\u1ec5u tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An ki\u00eam tr\u1ea5n ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 28 [1676] (L\u00ea V\u0129nh Tr\u1ecb n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 15), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, m\u01b0a l\u1ee5t, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u00e2u 4 th\u01b0\u1edbc. Trong kinh k\u1ef3 c\u00f3 n\u1ea1n s\u00e2u keo, l\u00faa m\u00e1 t\u1ed5n h\u1ea1i, d\u00e2n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Nh\u00e2m tu\u1ea5t, sao ch\u1ed5i m\u1ecdc \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u00f4ng B\u1eafc \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 10 m\u1edbi l\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nha \u00fay Mai Ph\u00fa L\u0129nh \u679a\u5bcc\u5dba t\u1ed1 c\u00e1o t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i l\u00e0 V\u0103n Gi\u00e1o \u6587\u6559 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) b\u1ecba \u0111\u1eb7t th\u01a1 s\u1ea5m c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng: \u201cH\u1ea7u \u0111\u00e1o k\u00ea minh ho\u00e0n th\u00e1nh gi\u00e1, th\u1ed1 c\u01b0 lam th\u01b0\u1ee3ng m\u00e3 long phi \u7334\u5230\u96de\u9cf4\u9084\u8056\u99d5\uff0c\u5154\u5c45\u85cd\u4e0a\u99ac\u9f8d\u98db\u201d. [Ngh\u0129a l\u00e0: Kh\u1ec9 \u0111\u1ebfn g\u00e0 g\u00e1y xe vua v\u1ec1, th\u1ecf \u1edf tr\u00ean ch\u00f9a ng\u1ef1a r\u1ed3ng bay]. V\u0103n Gi\u00e1o b\u1ecb gi\u1ebft. Ch\u01b0a bao l\u00e2u th\u00ec Ph\u00fa L\u0129nh th\u1ed5 huy\u1ebft ch\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi ta cho \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e1o \u1ee9ng s\u1ef1 vu oan gi\u00e1 h\u1ecda. (V\u1ee3 V\u0103n Gi\u00e1o l\u00e0 ch\u00e1u g\u00e1i h\u1ecd Ph\u00fa L\u0129nh b\u1ecb V\u0103n Gi\u00e1o b\u1ecf, v\u00ec \u0111\u00f3 g\u00e2y th\u00f9 o\u00e1n).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 29 [1677], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to, m\u1ed7i \u0111\u1ea5u g\u1ea1o gi\u00e1 3 ti\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, l\u1ea5y K\u00fd l\u1ee5c V\u0169 Phi Th\u1eeba l\u00e0m Nha \u00fay.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 30 [1678], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, sai d\u00e2n \u1edf C\u1ef1u Dinh v\u00e0 hai huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng l\u00e0m ph\u1ee7 An Ti\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 s\u00e2u keo.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 31 [1679], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, t\u01b0\u1edbng c\u0169 nh\u00e0 Minh l\u00e0 Long M\u00f4n t\u1ed5ng binh \u9f8d\u9580\u7e3d\u5175 D\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n \u0110\u1ecbch \u694a\u5f65\u8fea v\u00e0 Ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn \u9ec3\u9032 [Hu\u1ef3nh T\u1ea5n], Cao L\u00f4i Li\u00eam t\u1ed5ng binh \u9ad8\u96f7\u5ec9\u7e3d\u5175 Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean \u9673\u4e0a\u5ddd v\u00e0 ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Tr\u1ea7n An B\u00ecnh \u9673\u5b89\u5e73 \u0111em h\u01a1n 3.000 qu\u00e2n v\u00e0 h\u01a1n 50 chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung \u601d\u5bb9 v\u00e0 \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u6cb1\u3d9e, t\u1ef1 tr\u1ea7n l\u00e0 b\u00f4 th\u1ea7n \u900b\u81e3 (1. B\u1ec1 t\u00f4i v\u00ec n\u01b0\u1edbc m\u1ea5t n\u00ean tr\u1ed1n ra ngo\u00e0i.) nh\u00e0 Minh, ngh\u0129a kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m t\u00f4i nh\u00e0 Thanh, n\u00ean \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 xin l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb [ch\u00faa Nguy\u1ec5n]. B\u1ea5y gi\u1edd b\u00e0n b\u1ea1c r\u1eb1ng : Phong t\u1ee5c ti\u1ebfng n\u00f3i c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec1u kh\u00e1c, kh\u00f3 b\u1ec1 sai dung, nh\u01b0ng h\u1ecd b\u1ecb th\u1ebf c\u00f9ng b\u1ee9c b\u00e1ch \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y th\u00ec kh\u00f4ng n\u1ee1 c\u1ef1 tuy\u1ec7t. Nay \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 \u6771\u6d66 (t\u00ean c\u1ed5 c\u1ee7a Gia \u0110\u1ecbnh) n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng ph\u00ec nhi\u00eau ngh\u00ecn d\u1eb7m, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u01b0a r\u1ed7i m\u00e0 kinh l\u00fd, chi b\u1eb1ng nh\u00e2n l\u1ea5y s\u1ee9c c\u1ee7a h\u1ecd cho \u0111\u1ebfn khai kh\u1ea9n \u0111\u1ec3 \u1edf, l\u00e0m m\u1ed9t vi\u1ec7c m\u00e0 l\u1ee3i ba \u0111i\u1ec1u. Ch\u00faa theo l\u1eddi b\u00e0n, b\u00e8n sai \u0111\u1eb7t y\u1ebfn \u00fay l\u1ea1o khen th\u01b0\u1edfng, trao cho quan ch\u1ee9c khi\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1. L\u1ea1i c\u00e1o d\u1ee5 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p r\u1eb1ng nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 c\u00f3 \u00fd kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p ra ngo\u00e0i. B\u1ecdn Ng\u1ea1n \u0110\u1ecbch \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft t\u1ea1 \u01a1n \u0111\u1ec3 \u0111i. Binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a Ng\u1ea1n \u0110\u1ecbch v\u00e0 Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn \u0111i v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n L\u00f4i L\u1ea1p \u96f7\u5de4 (nay thu\u1ed9c Gia \u0110\u1ecbnh), tr\u00fa \u0111\u00f3ng \u1edf M\u1ef9 Tho \u7f8e\u6e6b (nay thu\u1ed9c \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng); Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean v\u00e0 An B\u00ecnh \u0111i v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n C\u1ea7n Gi\u1edd \u82b9\u84a2 [C\u1ea7n Tr\u1eeb, C\u1ea7n D\u1eeba], tr\u00fa \u0111\u00f3ng \u1edf B\u00e0n L\u00e2n \u76e4\u8f54 (nay thu\u1ed9c Bi\u00ean H\u00f2a \u908a\u548c). H\u1ecd v\u1ee1 \u0111\u1ea5t hoang, d\u1ef1ng ph\u1ed1 x\u00e1, thuy\u1ec1n bu\u00f4n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Thanh \u6e05\u4eba v\u00e0 c\u00e1c n\u01b0\u1edbc T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng \u897f\u6d0b, Nh\u1eadt B\u1ea3n \u65e5\u672c, Ch\u00e0 V\u00e0 \u95cd\u5a46 [\u0110\u1ed3 B\u00e0] \u0111i l\u1ea1i t\u1ea5p n\u1eadp, do \u0111\u00f3 m\u00e0 phong h\u00f3a H\u00e1n \u6f22\u98a8 [phong h\u00f3a v\u0103n minh] th\u1ea5m d\u1ea7n v\u00e0o \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>Thi nhi\u00eau h\u1ecdc \u9952\u5b78. Ra l\u1ec7nh ch\u1ec9 thi h\u1ecdc tr\u00f2 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 \u6b63\u9014, h\u1ecdc tr\u00f2 hoa v\u0103n \u83ef\u6587 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Th\u1ee7 h\u1ee3p Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n \u9673\u5ef7\u6069 can r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ed1c tri\u1ec1u ta thi h\u1ecdc tr\u00f2, nho v\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u l\u1ea5y, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 c\u1ea3. Nay kh\u00f4ng cho hoa v\u0103n d\u1ef1 thi, s\u1ee3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd r\u1ed9ng nu\u00f4i nh\u00e2n t\u00e0i c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u\u201d. Ch\u00faa kh\u00f4ng nghe.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, n\u00fai H\u1ea3i V\u00e2n l\u1edf.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, n\u00fai La Ch\u1eed (t\u00ean x\u00e3) l\u1edf.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, l\u1ee5t to.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 32 [1680] (L\u00ea Ch\u00ednh H\u00f2a n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 19), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai n\u1ed9i t\u1ea3 T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c Minh, n\u1ed9i h\u1eefu Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng ki\u1ec3m tra ti\u1ec1n c\u00f4ng c\u00e1c huy\u1ec7n x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, \u1edf Cam L\u1ed9 \u0111\u1ea5t s\u1ee5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, hai huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 H\u1ea3i L\u0103ng m\u01b0a n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n v\u00e0 m\u01b0a tro, l\u00faa c\u1ea5y kh\u00f4 h\u00e9o.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, gi\u00f3 b\u00e3o, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t ng\u1eadp, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t s\u00e2u h\u01a1n tr\u01b0\u1ee3ng, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Ch\u00ednh H\u00f2a.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, d\u1ef1ng hai kho \u1edf hai x\u00e3 Tr\u01b0\u1eddng X\u00e1 v\u00e0 T\u00e2n An (m\u1ed9t thu\u1ed9c \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng, m\u1ed9t thu\u1ed9c Minh Linh). B\u1ea5y gi\u1edd th\u00f3c t\u00f4 c\u00f4ng \u0111i\u1ec1n \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n do s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1eb7t kho \u0111\u1ec3 thu tr\u1eef. L\u1ea1i c\u00f3 ri\u00eang quan \u0111i\u1ec1n trang v\u00e0 quan \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho hu\u00e2n th\u00edch qu\u00fd th\u1ea7n (1. Nh\u1eefng b\u00e0 con c\u1ee7a vua c\u00f3 c\u00f4ng to v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i qu\u00fd t\u1ed9c.) v\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng c\u00f3 c\u00f4ng l\u00e0m ru\u1ed9ng ng\u1ee5 l\u1ed9c (hu\u00e2n th\u00edch qu\u00fd th\u1ea7n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 m\u1eabu, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 5 m\u1eabu, cai c\u01a1 4 m\u1eabu, cai \u0111\u1ed9i 3 m\u1eabu, n\u1ed9i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng 3 m\u1eabu r\u01b0\u1ee1i, ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng 2 m\u1eabu r\u01b0\u1ee1i), c\u00f2n th\u1eeba \u0111\u1ec1u cho d\u00e2n c\u1ea5y m\u01b0\u1edbn, \u0111\u1ebfn m\u00f9a l\u00faa ch\u00edn thu ho\u1ea1ch \u0111\u1ec3 sung vi\u1ec7c chi d\u00f9ng c\u1ee7a N\u1ed9i ph\u1ee7. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00faa sai \u0111\u1eb7t kho \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 33 [1681], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Gi\u00e1p tu\u1ea5t, \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y Nam c\u00f3 hai ng\u00f4i sao lay chuy\u1ec3n nh\u01b0 h\u00ecnh ch\u1ecdi nhau, m\u1ed9t l\u00e1t th\u00ec l\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, Ch\u01b0\u1edfng dinh ti\u1ebft ch\u1ebf \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt ch\u1ebft, 78 tu\u1ed5i, c\u00f3 di bi\u1ec3u l\u1eddi r\u1ea5t kh\u00edch thi\u1ebft. Ch\u00faa xem xong, than th\u1edf. T\u1eb7ng T\u00e1n tr\u1ecb t\u0129nh n\u1ea1n c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n C\u1ea9m y v\u1ec7 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Chi\u00eau qu\u1eadn c\u00f4ng. H\u1eefu D\u1eadt l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u00e1ng su\u1ed1t, c\u00f2n t\u00e0i thao l\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ea7u do t\u01b0 c\u00e1ch v\u0103n ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m gi\u00e1m chi\u1ebfn, danh v\u1ecdng v\u1ed1n \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ebfn khi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u00ec nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u1ef1ng b\u00e0y m\u01b0u l\u1edbn, \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi l\u1ea5y l\u00e0m \u1ef7 tr\u1ecdng, t\u1eebng v\u00ed v\u1edbi Kh\u1ed5ng Minh, B\u00e1 \u00d4n. Sau khi ch\u1ebft, d\u00e2n Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ti\u1ebfc nh\u1edb, g\u1ecdi l\u00e0 B\u1ed3 T\u00e1t \u83e9\u85a9, l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf Th\u1ea1ch X\u00e1 \u77f3\u820d (n\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng t\u1ef1 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12 phong T\u0129nh qu\u1ed1c c\u00f4ng).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y N\u1ed9i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng \u5f35\u798f\u5d17 cho th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, \u0111\u00e0o k\u00eanh Trung \u0110an. Ch\u00faa ra xem. Khi v\u1ec1 \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Thanh K\u1ec7 d\u1eebng l\u1ea1i, ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c n\u1ed9i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng thi ng\u1ef1a, cho ng\u1ef1a \u0111\u1ee9ng \u1edf t\u00e2y qu\u00e1n Tri\u1ec1u S\u01a1n, h\u1ec5 nghe l\u1ec7nh th\u00ec nh\u1ea5t t\u1ec1 ph\u00f3ng c\u01b0\u01a1ng, ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng b\u1eafn x\u00e3 V\u1ea1n Xu\u00e2n th\u00ec d\u1eebng. Ch\u00faa b\u1ea3o b\u1ec1 t\u00f4i theo h\u1ea7u r\u1eb1ng : \u201cBinh ph\u1ea3i nh\u1edd v\u00e0o s\u1ee9c ng\u1ef1a, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng di\u1ec5n t\u1eadp c\u0169ng l\u00e0 gi\u1ea3ng v\u00f5 \u0111\u1ea5y\u201d. B\u00e8n sai s\u1eeda ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng quan t\u1eeb V\u1ea1n Xu\u00e2n \u0111\u1ebfn qu\u00e1n Thanh K\u1ec7, \u0111\u1eafp \u0111\u00e0i ng\u1ef1 m\u00e3, ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 m\u00e3 \u0111\u1ed9i t\u1ea3 h\u1eefu th\u1eddi th\u01b0\u1eddng t\u1eadp t\u00e0nh. Do \u0111\u1ea5y qu\u00e2n k\u1ef5 x\u1ea1 \u0111\u1ec1u t\u00e0i gi\u1ecfi c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, \u0111\u00e0o k\u00eanh Mai X\u00e1 (t\u00ean x\u00e3). B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa \u0111i s\u0103n \u1edf C\u1ed5 L\u00e2m (t\u00ean \u0111\u1ea5t), thuy\u1ec1n qua k\u00eanh Th\u1ecb M\u00f4n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u1ed7 n\u00e0y s\u00f3ng gi\u00f3 b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, thuy\u1ec1n bu\u00f4n nhi\u1ec1u khi ch\u00ecm \u0111\u1eafm. Ch\u00faa mu\u1ed1n \u0111\u00e0o k\u00eanh m\u1edbi, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 Mai X\u00e1 t\u00ean l\u00e0 Th\u1ebf (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) v\u1ebd m\u1ed9t b\u1ee9c \u0111\u1ed3 d\u00e2ng l\u00ean, xin \u0111\u00e0o t\u1eeb x\u00e3 Mai X\u00e1 \u0111\u1ebfn b\u1ebfn qu\u00e1n Nh\u0129 H\u1ea1. Ch\u00faa theo l\u1eddi, sai c\u00e1c qu\u00e2n v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n hai huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 H\u1ea3i L\u0103ng \u0111\u00e0o, l\u1ea5y ngo\u1ea1i h\u1eefu Ho\u1eb1ng L\u1ec5 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c, m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec \u0111\u00e0o xong. Kh\u00e1ch bu\u00f4n \u0111i l\u1ea1i l\u1ea5y l\u00e0m ti\u1ec7n l\u1ee3i. Ch\u00faa h\u1eadu th\u01b0\u1edfng cho t\u00ean Th\u1ebf. L\u1ea1i sai \u0111o ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u0111\u00e0o l\u00e0m k\u00eanh h\u1ebft bao nhi\u00eau \u0111\u1ec3 tr\u1eeb ng\u1ea1ch thu\u1ebf cho x\u00e3 Mai X\u00e1 v\u00e0 x\u00e3 L\u00e2m Xu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 34 [1682], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, b\u1ecdn th\u00e1m t\u1eed t\u1eeb \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 v\u1ec1 n\u00f3i r\u1eb1ng ngo\u00e0i B\u1eafc H\u00e0, \u1edf Cao B\u1eb1ng v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng c\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng. Tr\u1ecbnh T\u1ea1c chia qu\u00e2n \u0111i ch\u1ed1ng c\u1ef1, \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4 b\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecf kh\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa b\u00e0n mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh B\u1eafc H\u00e0, r\u1ed3i v\u00ec qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, \u1edf x\u00e3 An Ng\u1ea1n \u0111\u1ea5t s\u1ee5t m\u1ea5y ch\u1ee5c tr\u01b0\u1ee3ng, s\u1eafc n\u01b0\u1edbc xanh nh\u01b0 ch\u00e0m, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u01a1i \u0111en b\u1ed1c l\u00ean, tr\u00f4ng nh\u01b0 kh\u00f3i m\u00f9, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ebfn g\u1ea7n, sau 4, 5 n\u0103m m\u1edbi kh\u00f4.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Nh\u00e2m ng\u1ecd, c\u00f3 hai ng\u00f4i sao ph\u1ea1m v\u00e0o g\u00f3c m\u1eb7t tr\u0103ng, th\u01b0\u1eddng theo tr\u0103ng m\u00e0 \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh T\u1ea1c nh\u00e0 L\u00ea ch\u1ebft, con l\u00e0 C\u0103n n\u1ed1i ng\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 35 [1683], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, m\u1edf khoa thi l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 4 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3, 34 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 hoa v\u0103n, 4 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang v\u1ec1 th\u00e1m ph\u1ecfng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y T\u00e2n t\u1ef5, sao y\u00eau ph\u1ea1m m\u1eb7t tr\u0103ng, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9 m\u1edbi t\u1eaft.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y M\u1eadu d\u1ea7n, sao c\u1edd hi\u1ec7n \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng Nam, s\u1eafc n\u1eeda \u0111\u1ecf n\u1eeda tr\u1eafng, d\u00e0i \u01b0\u1edbc h\u01a1n 30 th\u01b0\u1edbc, n\u0103m sau m\u1edbi l\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ec7nh d\u1ecbch ph\u00e1t, qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ch\u00faa sai s\u1eeda l\u1ec5 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o c\u00e1c th\u1ea7n k\u1ef3 m\u1edbi y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 36 [1684], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y Nh\u00e2m ng\u1ecd, c\u1ea7u v\u1ed3ng tr\u1eafng hi\u1ec7n su\u1ed1t tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn. B\u00e3i b\u1ecf ph\u00e9p thi nhi\u00eau h\u1ecdc \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng ; ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c h\u1ecdc tr\u00f2 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 ai c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ee3i khoa thi m\u00e0 \u1ee9ng c\u1eed. B\u1ea7y t\u00f4i xin theo ph\u00e9p c\u0169. Ch\u00faa kh\u00f4ng nghe.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Nh\u00e2m th\u00e2n, sao Th\u00e1i b\u1ea1ch \u0111i d\u1ecdc tr\u1eddi, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 m\u1edbi l\u1eb7n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 Di\u1ec5n (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 H\u00e1n) m\u1ea5t. Di\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp l\u00e0m Th\u1ebf t\u1eed, phong l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng dinh Ph\u01b0\u1edbc M\u1ef9 h\u1ea7u, \u0111\u1ebfn nay m\u1ea5t, 45 tu\u1ed5i. Ch\u00faa r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, t\u1eb7ng T\u00e1n l\u00fd d\u01b0\u01a1ng v\u00f5 c\u00f4ng th\u1ea7n khai ph\u1ee7 th\u01b0\u1ee3ng tr\u1ee5 qu\u1ed1c ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 thi\u1ebfu s\u01b0 Ph\u01b0\u1edbc qu\u1eadn c\u00f4ng. T\u00e1ng \u1edf n\u00fai Tr\u00fac L\u00e2m (t\u00ean x\u00e3, thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0), l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf x\u00e3 Th\u1ebf L\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y Qu\u00fd h\u1ee3i, c\u00f3 \u0111\u00e0n qu\u1ea1 h\u01a1n ngh\u00ecn con \u0111\u1eadu k\u00eau \u1edf l\u1ea7u ph\u00eda nam N\u1ed9i ph\u1ee7, b\u1eafn c\u0169ng kh\u00f4ng tan.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n t\u1ef5, nguy\u00ean phi l\u00e0 Chu th\u1ecb b\u0103ng, th\u1ecd 60 tu\u1ed5i, t\u1eb7ng T\u00e1n qu\u1ed1c ch\u00ednh phu nh\u00e2n. T\u00e1ng \u1edf n\u00fai An Ninh (t\u00ean x\u00e3, thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0), t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh H\u01b0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y th\u1ee7 h\u1ee3p Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n l\u00e0m cai h\u1ee3p.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 37 [1685], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, \u1edf Cam L\u1ed9 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd trong c\u00f5i v\u00f4 s\u1ef1, th\u00f3c l\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. Ch\u00faa c\u00e0ng s\u1eeda sang ch\u00ednh tr\u1ecb, kh\u00f4ng x\u00e2y \u0111\u00e0i t\u1ea1, kh\u00f4ng g\u1ea7n con h\u00e1t g\u00e1i \u0111\u1eb9p, b\u1edbt nh\u1eb9 dao d\u1ecbch thu\u1ebf m\u00e1, tr\u0103m h\u1ecd vui v\u1ebb, \u0111\u1ec1u khen l\u00e0 \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y \u1ea5t m\u00f9i, c\u00f3 sao sa t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng bay sang ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y, \u00e1nh s\u00e1ng l\u00f2e ra b\u1ed1n ph\u00eda.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 ba l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u0103n (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 Huy\u1ec1n) m\u1ea5t, t\u1eb7ng Thu\u1ea7n t\u00edn c\u00f4ng th\u1ea7n H\u1eefu qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 thi\u1ebfu b\u1ea3o C\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn c\u00f4ng. T\u00e1ng \u1edf x\u00e3 Th\u1ebf L\u1ea1i, l\u1eadp \u0111\u1ec1n \u0111\u1ec3 th\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, gi\u00f3 to, g\u1eaby c\u00e2y t\u1ed1c nh\u00e0, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t m\u00eanh m\u00f4ng, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u00e2u 4, 5 th\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, n\u00fai L\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc l\u1edf, sai quan c\u1ea7u \u0111\u1ea3o.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 38 [1686], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y \u0110inh m\u00e3o, m\u1eb7t tr\u1eddi m\u1ecdc h\u01a1i khuy\u1ebft m\u1ed9t b\u00ean, m\u1ed9t l\u00e1t l\u1ea1i tr\u00f2n. Ch\u1ee3t c\u00f3 gi\u00f3 to n\u1ed5i l\u00ean, \u0111\u00e1 c\u00e1t bay tung.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Tr\u00e0 Kh\u00fac (t\u00ean x\u00e3) \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u1ea1n kh\u00f4.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea7m D\u1ee7 D\u1ee7 thu\u1ed9c x\u00e3 Th\u1ee7y Li\u00ean, huy\u1ec7n L\u1ec7 Th\u1ee7y, n\u01b0\u1edbc c\u1ea1n th\u1ea5y \u0111\u00e1y, ch\u1ed1c l\u00e1t n\u01b0\u1edbc l\u1ea1i ch\u1ea3y ra \u0111\u1ea7y nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y Canh t\u00fd, c\u1ea7u v\u1ed3ng tr\u1eafng m\u1ecdc t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f4ng sang ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y Nam, s\u1eafc tr\u1eafng nh\u01b0 l\u1ee5a.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, \u1edf x\u00e3 Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u00f4 huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea5t s\u1ee5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, khai k\u00eanh H\u00e0 K\u1ef3. Ch\u00faa ra xem, d\u1eebng ch\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 c\u0169 T\u00e2n An. Cho n\u01a1i n\u00e0y th\u1ebf \u0111\u1ea5t eo h\u1eb9p v\u00e0 \u1edf k\u1ec1 b\u00ean s\u00f4ng, sai ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t d\u1eddi \u0111\u1eafp ph\u1ee7 m\u1edbi, sau l\u1ea1i th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 39 [1687], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ch\u00faa kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfe, ng\u00e0y \u0110inh d\u1eadu tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ho\u1eb1ng \u00c2n h\u1ea7u \u0111\u1ebfn b\u1ea3o r\u1eb1ng: \u201cTa b\u00ecnh sinh ra v\u00e0o gian hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 gi\u1eef nh\u00e0 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc. M\u00e0y n\u1ed1i ng\u00f4i ph\u1ea3i s\u1eeda th\u00eam nh\u00e2n ch\u00ednh cho y\u00ean b\u1edd c\u00f5i. C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ec1u do ta c\u1ea5t d\u00f9ng, ph\u1ea3i \u0111em l\u00f2ng tin d\u00f9ng c\u00f9ng m\u01b0u m\u1ecdi vi\u1ec7c, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn ti\u1ec3u nh\u00e2n l\u1ebbn v\u00e0o\u201d. L\u1ea1i tri\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTa v\u1edbi c\u00e1c khanh m\u1ed9t ch\u00ed kh\u00ed v\u1edbi nhau m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u01b0u \u0111\u1ed3 ch\u01b0a tr\u1ecdn. Nay con ta tu\u1ed5i c\u00f2n nh\u1ecf, mong nh\u1edd c\u00e1c khanh \u0111\u1ed3ng t\u00e2m gi\u00fap \u0111\u1ee1, cho c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u1ed5 t\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ee1 r\u00e0ng. \u0110\u1eebng qu\u00ean l\u1eddi \u1ea5y\u201d. B\u1ea7y t\u00f4i \u0111\u1ec1u xin l\u00e0m nh\u01b0 vi\u1ec7c c\u0169 c\u1ee7a Chu C\u00f4ng n\u1ea1p s\u00e1ch trong h\u00f2m kim \u0111\u1eb1ng ((1) Vua V\u0169 V\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu \u1ed1m g\u1ea7n ch\u1ebft, tri\u1ec7u Chu C\u00f4ng v\u00e0o d\u1eb7n c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, giao Chu C\u00f4ng gi\u00fap con m\u00ecnh l\u00e0 Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng. Chu C\u00f4ng l\u00e0m b\u1ea3n s\u00e1ch xin n\u1ed9p m\u00ecnh ch\u1ebft thay kh\u1ea5n \u1edf nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu. T\u1edd s\u00e1ch \u1ea5y b\u1ecf v\u00e0o trong c\u00e1i h\u00f2m bu\u1ed9c gi\u00e2y v\u00e0ng.). Ch\u00faa c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c khanh y\u00eau ta, nh\u01b0ng s\u1ed1 tr\u1eddi th\u00ec sao \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. N\u00f3i xong th\u00ec b\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u1edf ng\u00f4i 39 n\u0103m, th\u1ecd 68 tu\u1ed5i.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111em b\u1ea7y t\u00f4i d\u00e2ng th\u1ee5y hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110\u1ea1i nguy\u00ean s\u00fay t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh C\u00f4ng Cao \u0110\u1ee9c H\u1eadu D\u0169ng Tri\u1ebft v\u01b0\u01a1ng. T\u00e1ng \u1edf n\u00fai H\u1ea3i C\u00e1t. Th\u1ebf t\u00f4ng hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf truy t\u00f4n l\u00e0 Ngh\u1ecb t\u1ed5 Tuy\u00ean Uy Ki\u1ebfn V\u0169 Anh Minh Trang Ch\u00ednh Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c Th\u1ea7n C\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 [truy t\u00f4n] nguy\u00ean phi l\u00e0 T\u1eeb M\u1eabn Chi\u00eau Th\u00e1nh Trang phi, th\u1ee9 phi l\u00e0 T\u1eeb Thi\u00ean Hu\u1ec7 Th\u00e1nh T\u0129nh phi. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 truy t\u00f4n l\u00e0 Tuy\u00ean Uy Ki\u1ebfn V\u00f5 Anh Minh Trang Ch\u00ednh Th\u00e1nh \u0110\u1ee9c Th\u1ea7n C\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1i t\u00f4ng, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng H\u01b0ng, [truy t\u00f4n] nguy\u00ean phi l\u00e0 T\u1eeb M\u1eabn Chi\u00eau Th\u00e1nh C\u00f4ng T\u0129nh Trang Th\u1eadn Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh H\u01b0ng, th\u1ee9 phi l\u00e0 T\u1ee9 Li\u00ean Hu\u1ec7 Th\u00e1nh Trinh Thu\u1eadn T\u0129nh Nh\u00e2n Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Quang H\u01b0ng.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Qu\u00fd m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 15 [1663] (L\u00ea C\u1ea3nh Tr\u1ecb n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 2), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ch\u00faa cho r\u1eb1ng trong tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Nh\u1eadt L\u1ec7, ngh\u1ec1 b\u1eafn c\u1ee7a qu\u00e2n ta ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tinh, mu\u1ed1n b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc ph\u00e9p t\u1eadp b\u1eafn c\u1ee7a Th\u00e1i T\u1ed5, sai \u0111\u1eafp \u1ee5 \u1edf Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc (chi\u1ec1u cao h\u01a1n &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-thai-tong-hieu-triet-hoang-de-nguyen-phuc-tan-ha\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u00e1i T\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac T\u1ea7n (h\u1ea1)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[131,34,35,37,52,57,63,70,80,84,82,90,101,104,109,119,122,123,8,9],"tags":[],"class_list":["post-57","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-04-nguyen-phuc-tan","category-34","category-35","category-37","category-ban-lan","category-can-gio","category-duong-ngan-dich","category-hoang-tien","category-my-tho","category-nac-non","category-nac-ong-dai","category-nac-thu","category-nguyen-duong-lam","category-nguyen-huu-dat","category-nguyen-huu-tien","category-sai-gon","category-ton-that-hiep","category-ton-that-yen","category-tran-an-binh","category-tran-thuong-xuyen"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=57"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/57\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=57"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=57"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=57"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}