{"id":599,"date":"2025-04-12T09:33:18","date_gmt":"2025-04-12T09:33:18","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/"},"modified":"2025-04-12T09:33:18","modified_gmt":"2025-04-12T09:33:18","slug":"chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/","title":{"rendered":"Ch\u00ednh bi\u00ean \u2013 \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Thi\u1ec7u Tr\u1ecb \u2013 quy\u1ec3n 01 \u2013 72"},"content":{"rendered":"<div>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n th\u1ee7<\/a> (quy\u1ec3n \u0111\u1ea7u, kh\u00f4ng t\u00ednh v\u00e0o \u0111\u1ec7 tam k\u1ef7)<\/h1>\n<p>[d\u1ee5]<\/p>\n<p>T\u1ef1 \u0110\u1ee9c n\u0103m th\u1ee9 30 [1877], th\u00e1ng 11, ng\u00e0y 21, d\u1ee5 r\u1eb1ng : C\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y x\u01b0a, b\u1eadc khai s\u00e1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi sau, b\u1ed9c n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 th\u00e0nh, \u0111\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 ch\u00ednh s\u1eed c\u1ee7a \u0111\u1eddi \u1ea5y, \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p c\u00f4ng \u0111\u1ee9c, l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu cho ng\u01b0\u1eddi sau. T\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay, s\u1eed bi\u00ean ch\u00e9p ch\u00ednh s\u1ef1 h\u1eb1ng ng\u00e0y v\u00e0 b\u1ea3n \u0111\u1ed3 c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u0111\u1ec3 trong h\u00f2m v\u00e0ng, \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng l\u1edbn c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. C\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u1ebf t\u00e1c ra v\u00e0 s\u1eeda sang l\u1ea1i, kh\u00f4ng g\u00ec to b\u1eb1ng vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1ea3n tri\u1ec1u ta, g\u00e2y d\u1ef1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p \u1edf c\u00f5i Nam, th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i, \u0111\u00e3 h\u01a1n 200 n\u0103m nay, \u0111\u1ee9c s\u00e1ng c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, k\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e2u l\u1eafm. Ngu\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc d\u00e0i l\u00e2u, r\u1ef1c r\u1ee1 trong s\u1eed s\u00e1ch ; c\u00f4ng li\u1ec7t gi\u1ed1ng nh\u01b0 vua V\u0103n vua V\u0169, th\u1ecbnh tr\u1ecb h\u01a1n vua Th\u00e0nh, vua Khang nh\u00e0 Chu ng\u00e0y x\u01b0a, c\u00f4ng d\u00e0y \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh, s\u00e1ng r\u00f5 nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng. B\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc((1) Ch\u1ec9 c\u00e1c ch\u00faa Nguy\u1ec5n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi Gia Long.1), b\u1ed9 Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 nh\u1ea5t k\u1ef7 c\u1ee7a Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 b\u1ed9 Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 nh\u1ecb k\u1ef7 c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0m xong \u0111\u01b0a ra kh\u1eafc in v\u00e0 c\u1ea5t v\u00e0o kho s\u00e1ch, th\u1ef1c l\u00e0 c\u1ee7a qu\u00fd b\u00e1u nh\u01b0 kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u1ed3ng, t\u1ea1c v\u00e0o \u0111\u00e1 kh\u00f4ng bao gi\u1edd m\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n<p><span id=\"more-639\"><\/span><\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, t\u01b0 ch\u1ea5t b\u1ea9m sinh l\u00e0 b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng th\u00e1nh, n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p th\u1ecbnh tr\u1ecb, v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc th\u00ec k\u00ednh tr\u1eddi, noi theo ph\u00e1p \u0111\u1ed9 c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, hi\u1ebfu th\u1ea3o v\u1edbi \u0111\u1ea5ng th\u00e2n, ho\u00e0 m\u1ee5c v\u1edbi h\u1ecd h\u00e0ng, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, t\u00ecm l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng, th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, tr\u1ecdng ngh\u1ec1 g\u1ed1c, s\u1eeda vi\u1ec7c v\u0103n, r\u00e8n vi\u1ec7c v\u00f5, \u01b0a chu\u1ed9ng s\u1ef1 ki\u1ec7m \u01b0\u1edbc, n\u00e9n b\u1ecf s\u1ef1 xa x\u1ec9, bi\u1ebft bao ch\u00ednh s\u1ef1 hay, s\u1eed s\u00e1ch kh\u00f4ng sao ch\u00e9p h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. Cho n\u00ean l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, ch\u00ednh s\u1ef1 b\u00ecnh ho\u00e0, gi\u00e1o ho\u00e1 th\u1ea5m kh\u1eafp, th\u1eddi ti\u1ebft ho\u00e0 thu\u1eadn, n\u0103m th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, s\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u ng\u00e0y m\u1ed9t t\u0103ng th\u00eam, vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u1ea1t ng\u00e0y b\u1edbt \u0111i nhi\u1ec1u, vi\u1ec7c v\u00f5 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, n\u01a1i bi\u00ean c\u1ea3nh y\u00ean t\u0129nh. Trong kho\u1ea3ng 7 n\u0103m, \u01a1n tr\u1ea1ch th\u1ea5m nhu\u1ea7n, c\u00e1c s\u0129 phu v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ec1u ca ng\u1ee3i th\u00e1i b\u00ecnh, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay c\u0169ng v\u1eabn nh\u01b0 ng\u00e0y x\u01b0a. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c v\u00e0 c\u00f4ng li\u1ec7t c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0m cho c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a hai Th\u00e1nh t\u1ed5 t\u1ecf r\u1ea1ng th\u00eam. C\u00f2n v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00e0m cho \u0111\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1nh v\u1edbi \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0 \u1edf ng\u01b0\u1eddi sau nh\u01b0 ta n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ta nh\u1edd anh linh c\u1ee7a ba vua tr\u01b0\u1edbc ((1) Ch\u1ec9 Gia Long, Minh M\u1ec7nh v\u00e0 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1) \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i ng\u00f4i tr\u1ecb d\u00e2n, h\u1eb1ng ng\u00e0y k\u00ednh c\u1ea9n, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn t\u1ed5 ti\u00ean, h\u00ecnh nh\u01b0 anh linh v\u1eabn th\u01b0\u1eddng l\u00ean xu\u1ed1ng \u0111\u00e2u \u0111\u00e2y, n\u00ean d\u1ea1 v\u1eabn ch\u0103m ch\u0103m. B\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 v\u1ec1 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 sai s\u1eed th\u1ea7n h\u1ebft l\u00f2ng bi\u00ean ch\u00e9p, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u00ea chu\u1ea9n ki\u1ec3m x\u00e9t b\u1ed5 th\u00eam v\u00e0o, khi\u1ebfn cho m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u t\u01b0\u1eddng t\u1eadn x\u00e1c \u0111\u00e1ng, ng\u00f5 h\u1ea7u l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3n t\u1eafc, truy\u1ec1n m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec3 gi\u00e3i ch\u00fat l\u00f2ng n\u1ed1i theo \u00fd ch\u00ed v\u00e0 s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ta.<\/p>\n<p>Nay c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ecdn S\u1eed qu\u00e1n T\u1ed5ng t\u00e0i l\u00e0 Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh, Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 Th\u1eadn, To\u1ea3n tu l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy B\u00ednh t\u00e2u r\u1eb1ng b\u1ea3n m\u1eabu v\u1ec1 b\u1ed9 Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, xin \u0111em kh\u1eafc in. Ta xem t\u1edd t\u00e2u, r\u1ea5t h\u00e0i l\u00f2ng, cho r\u1eb1ng \u0111\u00e1ng n\u00ean \u0111em ra kh\u1eafc in, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00f4ng li\u1ec7t to t\u00e1t c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean, Ch\u00ednh bi\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e1nh t\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc c\u00f9ng l\u01b0u truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m v\u1ec1 sau, \u0111\u1ec3 theo l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu. L\u1ea7n n\u00e0y, \u0111\u00e3 l\u00e0m xong b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau quy\u1ec3n, giao cho quan Th\u00e1i s\u1eed ch\u1ecdn ngay ng\u00e0y t\u1ed1t kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u1eafc in \u1edf trong S\u1eed qu\u00e1n, v\u00e0 giao cho c\u00e1c vi\u00ean to\u1ea3n tu ph\u1ea3i ki\u1ec3m so\u00e1t s\u1eeda ch\u1eefa c\u00e1c ch\u1eef vi\u1ebft v\u00e0 kho\u1ea3n th\u1ee9c cho r\u1ea5t k\u1ef9, c\u1ed1t ph\u1ea3i chu \u0111\u00e1o tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. C\u00e1c quan t\u1ed5ng t\u00e0i c\u0169ng ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng ki\u1ec3m \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec3 cho \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng to l\u1edbn n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng ho\u00e0n th\u00e0nh. C\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i l\u00e0m, th\u00ec c\u00e1c vi\u00ean c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m k\u00ednh c\u1ea9n cung \u1ee9ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m. Ph\u1ea3i tu\u00e2n theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>[c\u00e1c b\u00e0i bi\u1ec3u]<\/p>\n<p>[I]((2) B\u00e0i Bi\u1ec3u th\u1ee9 I n\u00e0y, theo b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean, s\u00e1ch Th\u01b0 vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc, k\u00fd hi\u1ec7u A.2772, \u0111\u1eb7t \u1edf ngay sau b\u00e0i D\u1ee5. C\u00f2n k\u00fd hi\u1ec7u s\u1ed1 A.27 th\u00ec l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u1edf d\u01b0\u1edbi b\u00e0i Bi\u1ec3u th\u1ee9 II sau \u0111\u00e2y. \u0110\u00f3 v\u00ec s\u1ef1 \u0111\u00f3ng s\u00e1ch c\u00f3 sai bi\u1ec7t. Nh\u01b0ng ch\u00fang t\u00f4i th\u1ea5y tr\u00ecnh b\u00e0y theo k\u00fd hi\u1ec7u A.2772 l\u00e0 \u0111\u00fang th\u1ee9 t\u1ef1 h\u01a1n, n\u00ean c\u1ee9 \u0111\u1ec3 v\u1eady, m\u00e0 ch\u1ec9 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh t\u1edd \u0111\u1ec1 ng\u00e0y th\u00e1ng v\u00e0 danh s\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi k\u00fd t\u00ean c\u1ee7a b\u00e0i Bi\u1ec3u th\u1ee9 II cho xu\u1ed1ng cu\u1ed1i b\u00e0i, nh\u01b0 trong k\u00fd hi\u1ec7u A.27 \u0111\u00e3 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t th\u00f4i.2)<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 T\u1ed5ng t\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c To\u1ea3n tu \u1edf Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n k\u00ednh t\u00e2u v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m xong b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, xin \u0111em ra kh\u1eafc in \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng to t\u00e1t. K\u00ednh ngh\u0129 : m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i c\u00f3 ch\u00ednh s\u1eed, l\u00e0 \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p c\u00e1c ch\u00ednh s\u1ef1, ch\u00ednh s\u1ef1 \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho thi\u00ean h\u1ea1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau, th\u00ec s\u00e1ch s\u1eed ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi sau. Xem nh\u01b0 vua Thu\u1ea5n n\u1ed1i ng\u00f4i vua Nghi\u00eau th\u00ec c\u00f3 thi\u00ean Nghi\u00eau \u0111i\u1ec3n, vua V\u0169 n\u1ed1i vua Thu\u1ea5n th\u00ec c\u00f3 thi\u00ean Thu\u1ea5n \u0111i\u1ec3n. T\u1eeb \u0111\u1eddi H\u1ea1, Th\u01b0\u01a1ng tr\u1edf v\u1ec1 sau, t\u1eeb \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, Minh tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u00ednh s\u1ef1 hay, l\u1eddi n\u00f3i t\u1ed1t c\u1ee7a c\u00e1c vua tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec vua sau \u0111\u1ec1u ph\u1ea3ng ph\u1ea5t nh\u01b0 c\u00f3 tr\u00f4ng th\u1ea5y nghe th\u1ea5y c\u1ea3, m\u00e0 ghi ch\u00e9p l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 thu\u1eadt l\u1ea1i c\u00f4ng t\u1ed1t c\u1ee7a vua tr\u01b0\u1edbc truy\u1ec1n l\u1ea1i cho con ch\u00e1u v\u1ec1 sau m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>B\u1ea3n tri\u1ec1u ta, th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i, m\u01b0u xa \u0111\u1ec3 l\u1ea1i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : l\u1ea5y v\u0169 c\u00f4ng m\u00e0 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh thi\u00ean h\u1ea1, l\u1ea5y gi\u00e1o ho\u00e1 m\u00e0 trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i b\u00ecnh, quy m\u00f4 s\u00e1ng nghi\u1ec7p v\u00e0 th\u1ee7 th\u00e0nh \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng l\u1ea1i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : \u0111\u1ee9c t\u1ed1t s\u00e1nh v\u1edbi \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m th\u00eam r\u1ef1c r\u1ee1 c\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], \u0111\u1ea7u ti\u00ean m\u1edf ra S\u1eed qu\u00e1n, sai quan s\u1eed th\u1ea7n l\u00e0m b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Li\u1ec7t th\u00e1nh((1) Ch\u1ec9 c\u00e1c ch\u00faa Nguy\u1ec5n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi Gia Long.1) v\u00e0 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, chia l\u00e0m Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean ; c\u00e2n nh\u1eafc \u00fd ngh\u0129a v\u00e0 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : n\u1ed1i theo ch\u00ed c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam S\u1eed c\u1ee5c \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u0111\u1ecbnh th\u00eam ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ec3 s\u00e1ng t\u1ecf h\u01a1n l\u00ean. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 [1844], b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u1ec1 Li\u1ec7t th\u00e1nh l\u00e0m xong, \u0111\u00e3 \u0111em kh\u1eafc in \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu cho sau n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta : k\u00ednh theo tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m t\u1ecf r\u1ea1ng th\u00eam v\u0103n gi\u00e1o. N\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 1 [1848], b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00e0m xong ; n\u0103m th\u1ee9 14 [1861], b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u0169ng l\u00e0m xong, \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a ra kh\u1eafc in v\u00e0 c\u1ea5t v\u00e0o kho s\u00e1ch c\u1ee7a nh\u00e0 vua r\u1ed3i.<\/p>\n<p>C\u00f4ng \u0111\u1ee9c r\u1ef1c r\u1ee1 c\u1ee7a t\u1ed5 t\u00f4ng ta \u0111\u00e3 th\u1ea5y r\u00f5 \u1edf trong c\u00e1c Ti\u1ec1n k\u1ef7((2) T\u1ee9c l\u00e0 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean2) v\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean ghi ch\u00e9p, g\u01b0\u01a1ng soi qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u00e3 n\u00eau ra r\u00f5 r\u1ec7t, th\u1ebf \u0111\u1ea1o r\u1ef1c r\u1ee1 m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edbi.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : \u00fd t\u1ee9 t\u1ef1 nhi\u00ean nh\u01b0 vua \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau, l\u00f2ng th\u01b0\u1eddng c\u1ed1 g\u1eafng nh\u01b0 vua V\u0103n v\u01b0\u01a1ng. N\u01a1i nh\u1ea1c ph\u1ee7 v\u1ecbnh c\u00e2u \u201ct\u1ee9 tr\u00f9ng\u201d((3) T\u1ee9 tr\u00f9ng : B\u1ed1n s\u1ef1 th\u00eam l\u00ean : nh\u1eadt tr\u00f9ng quang, nguy\u1ec7t tr\u00f9ng lu\u00e2n, tinh tr\u00f9ng huy, h\u1ea3i tr\u00f9ng nhu\u1eadn, ngh\u0129a l\u00e0 M\u1eb7t Tr\u1eddi v\u1ed1n \u0111\u00e3 s\u00e1ng l\u1ea1i s\u00e1ng th\u00eam, M\u1eb7t Tr\u0103ng v\u1ed1n \u0111\u00e3 s\u00e1ng l\u1ea1i c\u00f3 v\u00e0nh s\u00e1ng th\u00eam, sao v\u1ed1n \u0111\u00e3 s\u00e1ng l\u1ea1i s\u00e1ng t\u1ecf th\u00eam, bi\u1ec3n v\u1ed1n \u0111\u00e3 th\u1ea5m nhu\u1ea7n l\u1ea1i th\u1ea5m nhu\u1ea7n th\u00eam.3), l\u00f2ng tr\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c l\u1edbn ; trong C\u01a1 tr\u00f9((4) C\u01a1 tr\u00f9 : Ch\u00edn tr\u00f9 c\u1ee7a C\u01a1 t\u1eed trong thi\u00ean H\u1ed3ng ph\u1ea1m, Kinh Th\u01b0.4) n\u00eau l\u00ean \u201cng\u0169 thu\u1ef7\u201d((5) Ng\u0169 thu\u1ef7 : N\u0103m s\u1ef1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u. Trong kinh Xu\u00e2n thu ch\u00e9p r\u1eb1ng : \u201cNguy\u00ean ni\u00ean, xu\u00e2n v\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh nguy\u1ec7t, c\u00f4ng t\u1ee9c v\u1ecb\u201d ngh\u0129a l\u00e0 n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang c\u1ee7a nh\u00e0 vua, \u00f4ng \u1ea9n c\u00f4ng n\u01b0\u1edbc L\u1ed7 l\u00ean ng\u00f4i. Th\u00ec \u201cNguy\u00ean\u201d l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a kh\u00ed, \u201cXu\u00e2n\u201d l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ee7a b\u1ed1n\u00a0 m\u00f9a, \u201cv\u01b0\u01a1ng\u201d l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ecbu m\u1ec7nh nh\u00e0 vua, \u201cch\u00ednh nguy\u1ec7t\u201d l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ban ra ch\u00ednh gi\u00e1o, \u201cc\u00f4ng t\u1ee9c v\u1ecb\u201d l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m vua m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Ngh\u0129a n\u00e0y l\u00e0 ngh\u0129a trong kinh Xu\u00e2n thu. Kh\u00f4ng r\u00f5 sao l\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 c\u01a1 tr\u00f9.5), \u0111\u1ee9c trung ch\u00ednh n\u1ed1i gi\u1eef ng\u00f4i tr\u1eddi. Vi\u1ec7c l\u1ec5, nh\u1ea1c, h\u00ecnh, ch\u00ednh, ph\u00e9p c\u0169 tu\u00e2n theo ; vi\u1ec7c tu, t\u1ec1, tr\u1ecb, b\u00ecnh, \u0111\u1ee9c hay r\u1ea5t m\u1ef1c. Chay s\u1ea1ch k\u00ednh th\u1edd th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, ch\u0103m ch\u00fa h\u1eb1ng ng\u00e0y ; hi\u1ebfu th\u1ea3o \u0111\u1ed1i v\u1edbi T\u1eeb cung, s\u1edbm khuya th\u0103m h\u1ecfi. R\u1ea5t tr\u1ecdng \u0111\u00e3i c\u00e1c v\u1ecb phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 tu\u1ed5i, th\u1ebf l\u00e0 l\u1ea5y \u00e2n m\u00e0 ho\u00e0 m\u1ee5c v\u1edbi h\u1ecd h\u00e0ng ; kh\u00f4ng g\u1ecdi t\u00ean c\u00e1c b\u1eadc s\u01b0 ph\u00f3 hi\u1ec1n t\u00e0i, th\u1ebf l\u00e0 l\u1ea5y l\u1ec5 m\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi. K\u00ednh s\u1ee3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1m tr\u1eddi r\u0103n b\u1ea3o, r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng d\u01b0 lu\u1eadn, c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi tr\u1ef1c ng\u00f4n ; khuy\u00ean thi\u00ean h\u1ea1 ch\u0103m ch\u1ec9 ngh\u1ec1 n\u00f4ng, m\u1edf V\u1ee5 B\u1ea3n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 tr\u1ecdng ngh\u1ec1 g\u1ed1c. S\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n gian \u0111\u1ec1u x\u00e9t th\u1ea5u, vi\u1ec7c n\u00e0o h\u1ea1i th\u00ec b\u1ecf \u0111i, vi\u1ec7c n\u00e0o l\u1ee3i th\u00ec quy\u1ebft l\u00e0m ; x\u00e9t c\u00f4ng qu\u00e1 c\u1ee7a quan ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng, k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i th\u00ec tr\u1eebng tr\u1ecb, k\u1ebb c\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec khuy\u1ebfn kh\u00edch. Khoa H\u01b0\u01a1ng, khoa H\u1ed9i, th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng ra ; x\u00e1 t\u1ed9i x\u00e1 t\u00f4, chi\u1ebfu Ch\u1ec9 th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ban xu\u1ed1ng. L\u00e0m ra H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 ph\u00e1p \u0111\u1ed9 nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 ; l\u00e0m th\u00e0nh v\u0103n quy, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea1o h\u1ecdc Nho gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 th\u00eam. L\u1eddi ho\u00e0ng hu\u1ea5n ban ra, t\u1ecf b\u00e0y \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, ph\u00e9p thu\u1ef7 tr\u1eadn \u0111\u1eb7t m\u1edbi, n\u1ed1i theo v\u00f5 c\u00f4ng. \u0110\u1eb7t b\u00e0i ng\u00e2m, c\u00e2u v\u1ecbnh \u0111\u1ec3 n\u00f3i ra t\u00ednh t\u00ecnh, \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c thi\u00ean Nh\u00e3, T\u1ee5ng c\u1ee7a nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng, nh\u00e0 Chu thu\u1edf tr\u01b0\u1edbc ; c\u00f3 Ti\u00ean t\u1eadp, H\u1eadu t\u1eadp, \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i ngh\u0129a Kinh D\u1ecbch, ch\u1eb3ng kh\u00e1c g\u00ec c\u00e1c th\u1ee9 b\u00e0o, ph\u00f9((1) B\u00e0o, ph\u00f9 : t\u1ee9c l\u00e0 H\u00e0 \u0111\u1ed3, L\u1ea1c th\u01b0 (\u0111\u1ed3 c\u1ee7a s\u00f4ng H\u00e0 n\u00e9t ch\u1eef c\u1ee7a s\u00f4ng L\u1ea1c).1) c\u1ee7a s\u00f4ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c ng\u00e0y x\u01b0a. Ch\u00ednh tr\u1ecb, gi\u00e1o ho\u00e1, th\u1ea5m kh\u1eafp trong n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ; oai h\u00f9ng, \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 \u0111\u1ebfn c\u1ea3 n\u01a1i xa t\u00edt. Sai qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh Xi\u00eam La xa c\u00e1ch, l\u00e0 l\u1ea5y ch\u00ednh ngh\u0129a m\u00e0 h\u1ecfi t\u1ed9i k\u1ebb th\u00f9 ; r\u1ed9ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1ed7 v\u1ec1 Ch\u00e2n L\u1ea1p g\u1ea7n k\u1ec1, l\u00e0 l\u1ea5y l\u00f2ng nh\u00e2n m\u00e0 th\u00e2n y\u00eau n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf. Trong 7 n\u0103m tr\u00f9 t\u00ednh thay tr\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u00e1ch s\u1eeda sang gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u1ec1u h\u1ee3p nghi ; c\u1ea3 mu\u00f4n vi\u1ec7c m\u1edf mang, v\u00ec n\u01b0\u1edbc lo toan, m\u1ecdi t\u00e1c d\u1ee5ng gi\u00e3n co \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang m\u1ee9c. \u0110\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb b\u1edfi \u1edf ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra l\u00e0 th\u00e1nh, ng\u01b0\u1eddi noi theo l\u00e0 hi\u1ec1n minh ; nh\u1eefng tr\u1ecb \u0111\u1ea1o ch\u00e9p trong s\u1eed s\u00e1ch l\u01b0u truy\u1ec1n, th\u1ef1c \u0111\u00fang c\u00e2u ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1ng l\u00ean kh\u00f4ng tr\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi kh\u1ea3o l\u1ea1i kh\u00f4ng l\u1ea7m l\u1eabn.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t s\u00e1nh v\u1edbi tr\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a. Ngh\u0129 r\u1eb1ng : Nh\u1eefng \u0111\u1ee9c ch\u00ednh t\u1ed1t, l\u1eddi n\u00f3i hay c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho thi\u00ean h\u1ea1, m\u00e0 m\u01b0u hay c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 th\u1ec3 n\u00eau l\u00ean ti\u1ebfng t\u1ed1t cho mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i k\u00ednh c\u1ea9n chi\u1ec3u theo c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], bi\u00ean ch\u00e9p t\u1eebng vi\u1ec7c, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t \u0111\u1ecbnh. V\u1ec1 nh\u1eefng t\u00e2m ph\u00e1p v\u00e0 tr\u1ecb ph\u00e1p, \u0111\u1ee9c to c\u00f4ng l\u1edbn c\u1ee7a ti\u1ec1n th\u00e1nh, t\u1ecf r\u00f5 nh\u01b0 sao s\u00e1ng, nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi. Nay xin \u0111em b\u1ea3n m\u1eabu b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n cho ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t kh\u1edfi c\u00f4ng kh\u1eafc in, \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng to l\u1edbn n\u00e0y, m\u00e0 n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng li\u1ec7t gi\u00e1o ho\u00e1 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a ti\u1ec1n th\u00e1nh, t\u1ecf r\u00f5 l\u00f2ng hi\u1ebfu c\u1ee7a Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta \u0111\u00e3 noi theo \u00fd ch\u00ed v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, truy\u1ec1n l\u1ea1i v\u1ec1 sau m\u00e3i m\u00e3i. L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i xi\u1ebft n\u1ed7i tr\u00f4ng ng\u00f3ng.<\/p>\n<p>K\u00ednh t\u00e2u.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ec1 : T\u1ef1 \u0110\u1ee9c n\u0103m th\u1ee9 30 [1877], th\u00e1ng 11, ng\u00e0y m\u1ed3ng 3.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [L\u1eddi ph\u00ea] : Chu\u1ea9n y l\u1eddi t\u00e2u, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, k\u00ednh c\u1ea9n kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 :<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh<\/p>\n<p>L\u00ea B\u00e1 Th\u1eadn<\/p>\n<p>Ph\u1ea1m Huy B\u00ednh.<\/p>\n<p>\u00a0[II]<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i : Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n T\u1ed5ng t\u00e0i, Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i v\u00e0 To\u1ea3n tu, k\u00ednh c\u1ea9n t\u00e2u v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 kh\u1eafc in xong.<\/p>\n<p>G\u1ed7 kh\u1eafc b\u1ea3n in n\u00eau l\u00ean v\u1ebb s\u00e1ng ; l\u1ee5a \u0111\u1ec3 b\u1ecdc s\u00e1ch, t\u1ecf r\u00f5 \u0111i\u1ec1m hay. L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i r\u1ea5t vui m\u1eebng, k\u00ednh xin d\u00e2ng bi\u1ec3u k\u00e8m theo b\u1ed9 s\u00e1ch n\u00e0y ti\u1ebfn l\u00ean.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : ng\u00f4i b\u00e1u t\u1ef1 tr\u1eddi m\u1edf ra, c\u01a1 nghi\u1ec7p nh\u01b0 n\u00fai v\u1eefng, \u0111\u00e1 b\u1ec1n c\u00f2n m\u00e3i ; h\u00f2m s\u00e1ch th\u1ee9c m\u00e2y r\u1ef1c r\u1ee1, v\u1ebb s\u00e1ng c\u1ee7a sao Khu\u00ea, sao B\u00edch t\u1ecf th\u00eam. \u0110i\u1ec3n l\u1edbn huy ho\u00e0ng, ch\u1ee9ng c\u1ee9 r\u00f5 r\u1ec7t.<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i thi\u1ebft ngh\u0129 : tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc c\u00f3 quy m\u00f4 to l\u1edbn, d\u00f9 th\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc, th\u00e1nh sau, tr\u1ecb \u0111\u1ea1o ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t th\u00f4i ; l\u00e0m s\u1eed ch\u00e9p c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, n\u00eau t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e1p, truy\u1ec1n th\u1ee5 v\u1ec1 sau b\u1edfi \u0111\u00f3. S\u00e1ch c\u1ee7a nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, nh\u00e0 Ngu l\u1ea5y ch\u1eef \u201c\u0111i\u1ec3n\u201d((1) Th\u00ed d\u1ee5 : Nghi\u00eau \u0111i\u1ec3n, Thu\u1ea5n \u0111i\u1ec3n trong Kinh Th\u01b0.1) m\u00e0 g\u1ecdi, l\u00e0 c\u00f3 \u00fd n\u00eau l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1eddi sau ; s\u1eed c\u1ee7a \u0111\u1eddi \u0111\u1ebf, \u0111\u1eddi v\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y ch\u1eef \u201ck\u1ef7\u201d((2) Th\u00ed d\u1ee5 : Ng\u0169 \u0111\u1ebf k\u1ef7, H\u1ea1 k\u1ef7 trong S\u1eed k\u00fd.2) \u0111\u1eb7t t\u00ean, l\u00e0 c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ec3 l\u1ea1i k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng cho con ch\u00e1u. K\u1ecbp \u0111\u1ebfn hai nh\u00e0 H\u00e1n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, Nguy\u00ean, Minh, Thanh n\u1ed1i nhau tr\u1ed7i d\u1eady, v\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u00e1c tri\u1ec1u \u0110inh, L\u00ea, L\u00fd, Tr\u1ea7n, L\u00ea n\u01b0\u1edbc ta n\u1ed1i nhau d\u1ea5y l\u00ean, tuy r\u1eb1ng ch\u00ednh tr\u1ecb c\u00f3 thu\u1ea7n hay b\u00e1c ((3) Thu\u1ea7n : ch\u00ednh tr\u1ecb to\u00e0n theo v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o. B\u00e1c : ch\u00ednh tr\u1ecb c\u00f3 tham t\u1ea1p v\u1ec1 b\u00e1 \u0111\u1ea1o.3) kh\u00e1c nhau, th\u1ebf v\u1eadn c\u00f3 x\u01b0a hay nay kh\u00f4ng gi\u1ed1ng, nh\u01b0ng \u0111\u1eddi n\u00e0o d\u1ea5y l\u00ean, \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1eed s\u00e1ch ri\u00eang c\u1ee7a \u0111\u1eddi \u1ea5y. Cho n\u00ean, ngh\u00ecn n\u0103m v\u1ec1 sau c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a ngh\u00ecn n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc. Hu\u1ed1ng chi g\u1eb7p l\u00fac v\u1eadn h\u1ed9i \u0111\u01b0\u01a1ng h\u01b0ng th\u1ecbnh, tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3 th\u00e1i b\u00ecnh, c\u00f3 th\u1ec3 g\u00f3p l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u truy\u1ec1n t\u00e2m c\u1ed1t y\u1ebfu c\u1ee7a Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, V\u0169, Thang, V\u0103n, V\u0169, \u0111\u00e3 s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi Ng\u0169 \u0111\u1ebf, l\u1ea1i h\u01a1n c\u1ea3 tam v\u01b0\u01a1ng, t\u00f3m su\u1ed1t nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u00e9p v\u1ec1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u1ee7a Thi, Th\u01b0, D\u1ecbch, L\u1ec5, Xu\u00e2n thu, theo s\u00e1u kinh c\u0169, th\u00eam s\u1eed l\u00e0 b\u1ea3y, nh\u01b0 ng\u00e0y nay !.<\/p>\n<p>B\u1ea3n tri\u1ec1u ta, th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i, \u01a1n tr\u1ea1ch d\u00e0y s\u00e2u ; nghi\u1ec7p vua g\u00e2y m\u1edbi c\u01a1 \u0111\u1ed3, l\u00f2ng tr\u1eddi m\u1edf ra th\u1ecbnh tr\u1ecb. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, h\u1ee3p c\u00e1c kh\u00ed thi\u00eang, b\u00f3i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t ; th\u1eeba th\u1eddi m\u1edf v\u1eadn gi\u1eef c\u01a1 \u0111\u1ed3 ; l\u00e0m xong c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u00e1ng nghi\u1ec7p th\u1ee7 th\u00e0nh, quy m\u00f4 ri\u00eang bi\u1ec7t ; d\u00f9ng c\u1ea3 v\u0103n ho\u00e1, ch\u1ea5t ph\u00e1c, \u0111i\u1ec3n t\u1eafc r\u00f5 r\u00e0ng. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc m\u1edf ra, \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi sau \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, kh\u00e9o n\u1ed1i ch\u00ed h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh ; s\u00e1ng th\u00eam c\u00f4ng li\u1ec7t c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee9c t\u1ed1t th\u00eam l\u00ean. M\u01b0u xa \u0111\u1ec3 y\u00ean ng\u01b0\u1eddi sau, l\u00e2u d\u00e0i truy\u1ec1n n\u1ed1i ; t\u00f4 \u0111i\u1ec3m th\u00e1i b\u00ecnh th\u00eam \u0111\u1eb9p, r\u1ea1ng r\u1ee1 th\u00e0nh c\u00f4ng. T\u1ed1t \u0111\u1eb9p thay ! B\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 \u0111\u1ee9c Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, t\u1ef1 khi v\u00e2ng m\u1ec7nh bi\u00ean ch\u00e9p \u0111\u1ebfn nay, h\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua d\u1ea1y b\u1ea3o, \u0111\u00e3 nghi\u00eam h\u1ea1n \u0111\u1ec3 k\u00edch l\u1ec7 k\u1ebb l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, l\u1ea1i khoan dung \u0111\u1ec3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng th\u00e0nh c\u00f4ng. Khi l\u0169 ch\u00fang t\u00f4i bi\u00ean ch\u00e9p \u0111\u00e3 tr\u1ecdn b\u1ed9, k\u00ednh \u0111em nh\u1eefng b\u1ea3n m\u1eabu c\u1ed9ng 92 quy\u1ec3n d\u00e2ng tr\u00ecnh, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o sai nh\u1ea7m, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1n b\u1ea3o cho tra k\u1ef9 \u0111\u1ed5i l\u1ea1i, b\u1ed5 sung, ch\u1eafc r\u1eb1ng, m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c, l\u1eddi v\u0103n ch\u00e9p c\u00f3 \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng minh ; khu\u00f4n ph\u00e9p to l\u1edbn \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i ngh\u0129 : sau khi n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 v\u1eadn m\u1edf th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u00e2n v\u0103n ng\u00e0y m\u1ed9t to r\u00f5, th\u1ebf \u0111\u1ea1o ng\u00e0y m\u1ed9t ti\u1ebfn l\u00ean ; t\u00f4 \u0111i\u1ec3m cho th\u00e1i b\u00ecnh, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00e0y.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadn th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ecbnh tr\u1ecb, l\u1ea5y vi\u1ec7c r\u00f5 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng n\u00eau c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m l\u00f2ng. Vi\u1ec7c l\u1ec5, nh\u1ea1c, binh, h\u00ecnh, \u0111\u1ec1u theo ph\u00e9p c\u0169 ; vi\u1ec7c tu, t\u1ec1, tr\u1ecb, b\u00ecnh, c\u1ea7u \u0111\u1ebfn m\u1ee9c hay. K\u00ednh th\u1edd cung T\u1eeb Ninh, l\u00e0 d\u1ed1c l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o b\u1ec1 th\u00e2n \u0111\u00f3 ; tr\u1ecdng \u0111\u00e3i c\u00e1c phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng gi\u00e0, l\u00e0 d\u1ea1y vi\u1ec7c ho\u00e0 m\u1ee5c h\u1ecd h\u00e0ng \u0111\u00f3. V\u1ec1 s\u1ef1 k\u00ednh tr\u1eddi, th\u00ec ban chi\u1ebfu c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng ; v\u1ec1 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n th\u00ec V\u1ee5 B\u1ea3n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf ra. Ho\u00e0ng hu\u1ea5n ban xu\u1ed1ng, s\u1eed lu\u1eadn ban cho, m\u00e0 gi\u00e1o ho\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m kh\u1eafp ; thu\u1ef7 tr\u1eadn \u0111\u1eb7t ra, th\u00e2n \u0111\u1ebfn xem t\u1eadp, m\u00e0 v\u00f5 b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam minh. C\u00f2n nh\u01b0, n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p v\u00e0o phe \u0111\u1ea3ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, g\u00e2y s\u1ef1 qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, th\u00ec l\u1ea5y binh m\u00e0 tr\u1eebng tr\u1ecb, d\u00f9ng \u00e2n \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 v\u1ed7 v\u1ec1 ; vi\u1ec7c binh nhung \u0111\u00e3 xong, n\u01a1i bi\u00ean c\u1ea3nh y\u00ean t\u0129nh. Th\u1ecbnh \u0111\u1ea1i bi\u1ebft l\u00e0 nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! Trong kho\u1ea3ng 7 n\u0103m, \u0111\u1ea1o ho\u00e1 th\u1ea5m kh\u1eafp, Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u ; th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn ho\u00e0, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. S\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u m\u1ed7i n\u0103m t\u0103ng l\u00ean ; vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u1ea1t m\u1ed7i ng\u00e0y gi\u1ea3m b\u1edbt ; tr\u00ed tr\u1ecb t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, th\u00e0nh c\u00f4ng r\u1ee1 r\u00e0ng. Tr\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m v\u1ebb vang cho quy m\u00f4 r\u1ef1c r\u1ee1, c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u00e1ng n\u1ed1i theo c\u1ee7a th\u1eddi \u0111\u1ea1i th\u00e1i b\u00ecnh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t cho ng\u01b0\u1eddi sau, l\u00e0 nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua c\u00f3 \u00fd chu chu\u00e2n sai b\u1ecdn nho th\u1ea7n tu s\u1eeda ra b\u1ed9 s\u1eed n\u00e0y. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu [1841] \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9 n\u0103m \u0110inh M\u00f9i [1847], vi\u1ec7c ch\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang m\u00e0 v\u0103n \u0111\u1ee7 l\u00e0m b\u1eb1ng ch\u1ee9ng, kh\u1edfi c\u00f4ng t\u1eeb n\u0103m K\u1ef7 D\u1eadu [1849] \u0111\u1ebfn m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u0110inh S\u1eedu [1877] bi\u00ean t\u1eadp \u0111\u00e3 xong m\u00e0 pho s\u1eed \u0111\u00e1ng tin. Th\u1ea5y r\u1eb1ng : ti\u1ebfng t\u1ed1t c\u00f4ng c\u1ea3 c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf, l\u1ed3ng l\u1ed9ng nh\u01b0 tr\u1eddi, kh\u00f3 n\u00f3i ra h\u1ebft ; c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u1edf trong s\u1eed s\u00e1ch qu\u00fd b\u00e1u, r\u00e0nh r\u00e0nh t\u1eebng vi\u1ec7c, \u0111\u00e1ng n\u00ean ch\u00e9p ghi ; l\u00e0m xong \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng qu\u00fd b\u00e1u n\u00e0y, s\u1ebd c\u00f9ng v\u1edbi hai k\u1ef7 th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 hai((1) T\u1ee9c l\u00e0 \u0110\u1ec7 nh\u1ea5t k\u1ef7 ch\u00e9p v\u1ec1 Gia Long v\u00e0 \u0110\u1ec7 nh\u1ecb k\u1ef7 ch\u00e9p v\u1ec1 Minh M\u1ec7nh.1) c\u00f9ng l\u01b0u truy\u1ec1n m\u00e3i m\u00e3i, d\u00f9ng l\u00e0m b\u1ed9 s\u00e1ch \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ec1 sau, d\u00f9 \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn mu\u00f4n n\u0103m v\u1eabn nh\u01b0 ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i, l\u1ea1m d\u1ef1 trong b\u1ecdn s\u1eed th\u1ea7n ch\u00e9p s\u1eed, ch\u01b0a \u0111\u00e1ng v\u00e0o h\u1ea1ng c\u1ea7m b\u00fat ch\u00e9p bi\u00ean ; l\u00e0m k\u1ef7 truy\u1ec7n, l\u00e0m bi\u00ean ni\u00ean, c\u00f4ng phu d\u00e1m k\u1ec3 \u0111\u00e2u kh\u00f3 nh\u1ecdc ; n\u00e0o ch\u1eafp l\u1eddi, n\u00e0o so vi\u1ec7c, ngh\u0129a l\u1ec7 theo nh\u00e0 vua b\u1ea3o ban. V\u00e2ng theo m\u1ec7nh tr\u00ean, c\u1ed1 \u0111\u00e1p l\u1ea1i \u0111\u1ec3 tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c \u00fd ; th\u1ea5y in xong s\u00e1ch, r\u1ea5t hoan h\u1ec9 m\u00e0 d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac m\u1eebng. C\u00fai mong nh\u00e0 vua, ghi nh\u1edb l\u1eddi hu\u1ea5n th\u1ecb c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, l\u00e0m theo \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb c\u0169 ; n\u00ean t\u00f4n tr\u1ecdng nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u nghe th\u1ea5y, \u0111em l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m l\u00f2ng m\u00ecnh ; l\u1ea5y k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m n\u01a1i t\u1ef1a n\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 th\u1ecbnh tr\u1ecb l\u1ea1i th\u1ecbnh tr\u1ecb h\u01a1n n\u1eefa. S\u00e1ng th\u00eam \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, c\u00f3 d\u00e2n c\u00f3 ch\u00fang ban cho t\u1ef1 tr\u1eddi, gi\u1eef v\u1eefng c\u01a1 \u0111\u1ed3, b\u00f3i \u0111\u1eddi, b\u00f3i n\u0103m, \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 l\u1ecbch s\u1ed1.<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i xi\u1ebft n\u1ed7i tr\u00f4ng ng\u00f3ng vui m\u1eebng k\u00ednh xin \u0111em b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 72 quy\u1ec3n, m\u1ee5c l\u1ee5c 2 quy\u1ec3n, c\u1ed9ng 74 quy\u1ec3n, v\u1eeba m\u1edbi in xong l\u1ea7n n\u00e0y d\u00e2ng l\u00ean v\u00e0 k\u00e8m theo t\u1edd bi\u1ec3u t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ec1 : T\u1ef1 \u0110\u1ee9c n\u0103m th\u1ee9 32 [1879] th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 4.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [L\u1eddi ph\u00ea] : Xem r\u1ed3i.<\/p>\n<p>L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 :<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh<\/p>\n<p>\u0110\u1ed7 \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7ng V\u0103n Ki\u1ec1u<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Khuy\u1ebfn<\/p>\n<p>Tr\u1ea7n Kh\u00e1nh Ti\u1ebfn<\/p>\n<p>ph\u00e0m l\u1ec7<\/p>\n<p>1. ((1) \u0110\u1ea7u m\u1ed7i kho\u1ea3n trong Ph\u00e0m l\u1ec7, nguy\u00ean th\u01b0 \u0111\u1ec1u n\u00eau l\u00e0 ch\u1eef \u201cnh\u1ea5t\u201d. \u0110\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e1nh s\u1ed1 th\u1ee9 t\u1ef1 t\u1eeb 1 \u0111\u1ebfn 14 cho ti\u1ec7n ph\u00e2n bi\u1ec7t.1) Trong B\u1ea3n k\u1ef7 n\u00e0y t\u1ef1 n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] tr\u1edf v\u1ec1 sau, c\u00f3 chia ra, chua ni\u00ean hi\u1ec7u nh\u00e0 Thanh \u1edf d\u01b0\u1edbi, l\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m t\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o.<\/p>\n<p>2. Ch\u00e9p vi\u1ec7c g\u00ec th\u00ec bi\u00ean th\u00e1ng li\u1ec1n v\u1edbi m\u00f9a, m\u00f9a li\u1ec1n v\u1edbi n\u0103m. C\u00e1c vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ch\u00e9p ng\u00e0y l\u00e0m, duy c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec to t\u00e1t ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn m\u1edbi ch\u00e9p ng\u00e0y.<\/p>\n<p>3. C\u00e1c l\u1ec5 : t\u1ebf Giao, c\u00fang \u1edf T\u00f4n mi\u1ebfu, y\u1ebft c\u00e1o c\u00e1c l\u0103ng l\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ed1i tr\u1ecdng, n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng ch\u00e9p ; c\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c l\u1ec5 ch\u1ea7u, m\u1eebng, ban s\u00f3c, \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 ch\u00e9p l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, c\u00f2n sau kh\u00f4ng ch\u00e9p n\u1eefa.<\/p>\n<p>4. \u0110\u1ea7u xu\u00e2n duy\u1ec7t binh, gi\u1eefa m\u00f9a h\u1ea1 c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, th\u00ec n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng ch\u00e9p ; gi\u00e1n ho\u1eb7c b\u1eadn c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 ho\u00e3n vi\u1ec7c duy\u1ec7t binh, v\u00e0 ch\u00e9p l\u00e0 sai quan \u0111i c\u00e0y thay ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n.<\/p>\n<p>5. C\u00e1c vi\u1ec7c to nh\u01b0 l\u1ec5, nh\u1ea1c, h\u00ecnh, ch\u00ednh, t\u00ean quan ch\u1ee9c v\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9, h\u1ec5 vi\u1ec7c g\u00ec m\u1edbi l\u00e0m ra th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 \u201cs\u01a1\u201d [b\u1eaft \u0111\u1ea7u], n\u1ebfu sau c\u00f3 \u0111\u1ed5i l\u1ea1i th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 \u201cc\u1ea3i\u201d [\u0111\u1ed5i l\u1ea1i], nh\u00e2n c\u0169 \u0111\u00e3 c\u00f3 r\u1ed3i m\u00e0 l\u00e0m cho r\u00f5 th\u00eam ra th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 \u201cth\u00e2n \u0111\u1ecbnh\u201d [\u0111\u1ecbnh th\u00eam cho r\u00f5 ra].<\/p>\n<p>6. Ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ee7a vua th\u00ec l\u00e0 m\u1ec7nh l\u1ec7nh, l\u00e0 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 v\u00e0 l\u00e0 chu\u1ea9n y l\u1eddi t\u00e2u, c\u00f2n t\u1eeb sau c\u1ee9 theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m th\u00ec \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 \u201cchu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>7. C\u00e1c ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb c\u1ee7a trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 vua chu\u1ea9n y \u0111\u1ec1u ch\u00e9p c\u1ea3, duy c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec nh\u1ecf nh\u1eb7t th\u00ec l\u01b0\u1ee3c \u0111i.<\/p>\n<p>8. Vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 th\u00ec nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n, s\u1ed1 m\u1ee5c, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p \u0111\u1ee7 c\u1ea3, v\u00e0 chia ra chua r\u00f5, l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ef1c.<\/p>\n<p>9. Vi\u1ec7c g\u00ec ch\u00e9p c\u00f3 \u0111\u1ea7u \u0111u\u00f4i n\u1ed1i li\u1ec1n v\u1edbi nhau, thu\u1ed9c v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc th\u00ec d\u00f9ng nh\u1eefng ch\u1eef \u201cs\u01a1\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [khi tr\u01b0\u1edbc], \u201cti\u00ean th\u1ecb\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y], \u201cch\u00ed th\u1ecb\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [\u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y], thu\u1ed9c v\u1ec1 vi\u1ec7c sau th\u00ec d\u00f9ng nh\u1eefng ch\u1eef \u201ct\u1ea7m\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [r\u1ed3i], \u201cc\u1eadp\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [k\u1ecbp \u0111\u1ebfn] \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>10. C\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n phong t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u \u0111\u1ec1u ch\u00e9p c\u1ea3.<\/p>\n<p>11. Quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, quan v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c h\u00e0m g\u00ec \u0111\u1ec1u ch\u00e9p c\u1ea3 ; duy c\u00f3 \u0111\u1ed1c h\u1ecdc l\u00e0 ch\u1ee9c gi\u1eef vi\u1ec7c h\u1ecdc c\u1ea3 m\u1ed9t t\u1ec9nh, tuy m\u1edbi ng\u0169 ph\u1ea9m c\u0169ng ch\u00e9p. C\u00f2n th\u00ec tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u1edbi ch\u00e9p.<\/p>\n<p>12. C\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, th\u00e1i, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa ai m\u1ea5t \u0111i, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 \u201cho\u0103ng\u201d [ch\u1ebft].<\/p>\n<p>13. Quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m \u1ea5n quan, quan v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m l\u00e3nh binh tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 ai m\u1ea5t \u0111i, \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 \u201ct\u1ea5t\u201d [ch\u1ebft]. Quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, quan v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 c\u00f4ng lao, t\u00e0i n\u0103ng hay ti\u1ebft li\u1ec7t, sau khi ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ea5t, t\u1eb7ng c\u0169ng ch\u00e9p. Ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, khi ch\u1ebft, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u0169ng ch\u00e9p l\u00e0 \u201ct\u1ea5t\u201d [ch\u1ebft] ; c\u00f2n th\u00ec kh\u00f4ng ch\u00e9p.<\/p>\n<p>14. V\u1ec1 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t, n\u1ebfu g\u1eb7p ch\u1eef hu\u00fd ph\u1ea3i ki\u00eang th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i ch\u1eef kh\u00e1c ; duy c\u00f3 hai ch\u1eef : b\u00ean t\u1ea3 b\u1ed9 \u201cm\u1ecbch\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef \u201cb\u1ea1ch\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cmi\u00ean\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ] v\u00e0 b\u00ean t\u1ea3 b\u1ed9 thu\u1ef7 : b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef c\u1ed9ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [t\u1ee9c ch\u1eef \u201ch\u1ed3ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ], tu\u00e2n theo trong s\u1ed5 \u0111\u1eb7t t\u00ean, xin k\u00ednh c\u1ea9n b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra c\u00f3 \u00fd th\u1eadn tr\u1ecdng. C\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c c\u1ea3 ; nh\u01b0ng ch\u1ec9 chua r\u00f5 m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, c\u00f2n sau khi \u0111\u00e3 chua r\u1ed3i, th\u00ec ch\u00e9p th\u1eb3ng ngay t\u00ean \u0111\u1ed5i l\u1ea1i sau n\u00e0y. C\u00f2n t\u00ean \u0111\u1ea5t nh\u01b0 \u1ea5p An Long thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, theo d\u1ee5 \u1edf tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>\u201cPh\u00e0m l\u1ec7\u201d c\u1ee7a b\u1ed9 \u0110\u1ea1i Nam th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean, \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u00e0 h\u1ebft.<\/p>\n<p>t\u1ed5ng m\u1ee5c ((1) Theo s\u1ef1 \u0111\u00f3ng s\u00e1ch, k\u00fd hi\u1ec7u A.2772 (s\u00e1ch Th\u01b0 vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc) th\u00ec T\u1ed5ng m\u1ee5c n\u00e0y \u0111\u1eb7t ngay sau Ph\u00e0m l\u1ec7. C\u00f2n k\u00fd hi\u1ec7u A.27 l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u1edf sau m\u1ee5c Ch\u1ee9c danh.1)<\/p>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 1 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 2 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 3 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 4 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 5 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 6:\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3 nhu\u1eadn.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 7 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 8 :\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 9 :\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 10 :\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 11 : T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 12 :\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 13 :\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 14 :\u00a0 T\u00e2n S\u1eedu [1841], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 15 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 16 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 17 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 18 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 19 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 20 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 21 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 22 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 23 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 24 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 25 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 26 :\u00a0 Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 27 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 28 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 29 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 30 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 31 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 32 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 33 :\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 34 : Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 ba, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 11.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 35 :\u00a0\u00a0 Qu\u00fd M\u00e3o [1843], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 36 : Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 37 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 38 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 39 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 40 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 41 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 42 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 43 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 44 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 45 :\u00a0 Gi\u00e1p Th\u00ecn [1844], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 46 : \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 47 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a xu\u00e2n th\u00e1ng 3 \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1 th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 48 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 49 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 8.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 50 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 51 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 52 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 53 :\u00a0 \u1ea4t T\u1ef5 [1845], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 54 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 55 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 56 : B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a xu\u00e2n th\u00e1ng 3 \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1 th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 57 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 58 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 nhu\u1eadn.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 59 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 60 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 8.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 61 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a thu th\u00e1ng 9 \u0111\u1ebfn m\u00f9a \u0111\u00f4ng th\u00e1ng 10.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 62 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 63 :\u00a0 B\u00ednh Ng\u1ecd [1846], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 64 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 65 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 66 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 67 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 68 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 69 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 70 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 71 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8.<\/p>\n<p>Quy\u1ec3n th\u1ee9 72 :\u00a0 \u0110inh M\u00f9i [1847], Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 b\u1ea3y, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9.<\/p>\n<p>[ch\u1ee9c danh]<\/p>\n<p>V\u00e2ng s\u1eafc Ch\u1ec9 c\u1ee7a vua cho ch\u00e9p r\u00f5 c\u00e1c quan ch\u1ee9c t\u00ean h\u1ecd nh\u1eefng vi\u00ean (sung v\u00e0o l\u00e0m b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7) n\u00e0y : (t\u1eeb n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 29 [1876] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 t\u1eebng ti\u1ebft th\u1ee9 s\u1eeda l\u00e0m).<\/p>\n<p>T\u1ed5ng t\u00e0i :<\/p>\n<p>C\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n, Th\u00e1i b\u1ea3o, C\u1ea7n ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, qu\u1ea3n l\u00fd Binh b\u1ed9 s\u1ef1 v\u1ee5, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, sung Kinh di\u00ean gi\u1ea3ng quan, ki\u00eam l\u0129nh Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m, Tuy Th\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng, th\u1ea7n : Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf.<\/p>\n<p>V\u0103n minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, ki\u00eam qu\u1ea3n Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m s\u1ef1 v\u1ee5, sung Kinh k\u1ef3 h\u1ea3i ph\u00f2ng s\u1ee9, th\u1ea7n : Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, ki\u00eam l\u0129nh Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ea7n : Phan Thanh Gi\u1ea3n.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i :<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, th\u1ea7n : L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, th\u1ea7n : L\u00ea B\u00e1 Th\u1eadn.<\/p>\n<p>H\u00ecnh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, sung Kinh di\u00ean nh\u1eadt gi\u1ea3ng quan, ki\u00eam bi\u1ec7n Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m s\u1ef1 v\u1ee5, th\u1ea7n : Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u00ecnh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 ki\u00eam qu\u1ea3n Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, th\u1ea7n : Phan Huy V\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Tham tri quy\u1ec1n l\u0129nh L\u1ea1i b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, th\u1ea7n : Nguy\u1ec5n T\u01b0 Gi\u1ea3n.<\/p>\n<p>H\u00ecnh b\u1ed9 T\u1ea3 tham tri quy\u1ec1n sung Th\u01b0\u01a1ng b\u1ea1c, th\u1ea7n : L\u00ea Tu\u1ea5n.<\/p>\n<p>To\u1ea3n tu :<\/p>\n<p>L\u1ec5 b\u1ed9 T\u1ea3 tham tri : T\u00f4 Tr\u00e2n<\/p>\n<p>L\u1ec5 b\u1ed9 H\u1eefu tham tri ki\u00eam qu\u1ea3n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u1ea5n tri\u1ec7n, th\u1ea7n : Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi<\/p>\n<p>C\u00f4ng b\u1ed9 H\u1eefu tham tri ki\u00eam qu\u1ea3n \u0110\u00f4 s\u00e1t vi\u1ec7n \u1ea5n tri\u1ec7n, th\u1ea7n : Ph\u1ea1m Chi H\u01b0\u01a1ng<\/p>\n<p>Th\u1ef1 L\u1ea1i b\u1ed9 T\u1ea3 tham tri, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0B\u00f9i Qu\u1ef9<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i<\/p>\n<p>Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd H\u00ecnh b\u1ed9 s\u1ef1 v\u1ee5, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Huy<\/p>\n<p>H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea L\u01b0\u1ee3ng B\u1ea1t<\/p>\n<p>H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u00f9i S\u0129 Tuy\u1ec3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Huy B\u00ednh<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Huy<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Phong<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ki\u1ec1u<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Qu\u00fd \u0110\u1ee9c<\/p>\n<p>L\u0129nh Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Li\u00ean Huy<\/p>\n<p>H\u1ed3ng l\u00f4 t\u1ef1 thi\u1ebfu khanh, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Phan V\u0103n Nh\u00e3<\/p>\n<p>Bi\u00ean tu :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n : V\u0169 V\u0103n Tu\u1ea5n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n : Phan \u0110\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0Phan L\u1ecbch<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e0ng T\u1ecbch<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Huy Hu\u1ef3nh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00e1t V\u0103n Tu\u1ef5<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Vi\u1ec7n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea Ky<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ecbnh Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1eeba ch\u1ec9, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00f4 \u0110\u0103ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0169 Th\u1ea5u<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tuy\u1ec3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Chi\u1ec3u<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1ea1 Kh\u1eafc Qu\u1ea3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea Danh L\u00e2m<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7ng Long \u0110\u1ed1ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Phan Danh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Hi\u1ec3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00e3 N\u0103ng Ho\u1eb1ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Huy S\u00e1n<\/p>\n<p>Kh\u1ea3o hi\u1ec7u :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Bi\u00ean tu, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u01a1ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n t\u1ecbch, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1ef1c<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1ee5<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc L\u00fd<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n:\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cao Duy T\u1ef1<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u1ed3 S\u1ef9 \u0110\u0129nh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n D\u01b0\u01a1ng<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m h\u00e0m, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1eefu T\u1ef1<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m h\u00e0m, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Quang Kh\u1ea3n<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m h\u00e0m, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u1ed3 \u0110i\u1ec7n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Cung ph\u1ee5ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Phan Huy Khi\u00eam<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Cung ph\u1ee5ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u1ea1m Duy L\u1ed9c<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Cung ph\u1ee5ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea V\u0103n Tuy\u1ec3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Cung ph\u1ee5ng, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u01b0u Dao<\/p>\n<p>\u0110\u1eb1ng l\u1ee5c :<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u01b0\u01a1ng Gi\u1ea3ng<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u00ean<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea V\u0103n Thi<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Vi\u1ebft Khai<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea V\u0103n Ch\u00e2n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n : Nguy\u1ec5n L\u00fd<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Quang Qu\u00fdnh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Huy<\/p>\n<p>Thu ch\u01b0\u1edfng :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ki\u1ec3m th\u1ea3o, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mai V\u0103n Tr\u00ed<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Di\u1ec5m<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n T\u00e0i<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7ng Huy Trinh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e0ng H\u1eefu \u0110\u01b0\u1eddng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n D\u0129nh<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u0103ng<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u00f9i Xu\u00e2n Hi\u1ec3n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c Tr\u1ecb<\/p>\n<p>T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Phan Th\u1ee9<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m Th\u01b0 l\u1ea1i, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e0ng H\u1eefu Trinh<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u1ecbnh<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea V\u0103n T\u00fa<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea V\u0103n C\u00f4n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00ea Thanh<\/p>\n<p>T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m B\u00fat thi\u1ebfp th\u1ee9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ed7 \u0110oan<\/p>\n<p>Ch\u00e9p th\u00eam (t\u1eeb n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 30 [1877] \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 32 [1879] ti\u1ebft th\u1ee9 l\u00e0m n\u1ed1i ti\u1ebfp) :<\/p>\n<p>Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i :<\/p>\n<p>Th\u1ef1 L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 ki\u00eam qu\u1ea3n Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, th\u1ea7n : \u0110\u1ed7 \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7<\/p>\n<p>To\u1ea3n tu :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c \u0110\u1ecbch<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Khuy\u1ebfn<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ea7n Kh\u00e1nh Ti\u1ebfn<\/p>\n<p>Bi\u00ean tu :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Li\u00ean<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Qu\u00e1n<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ki\u1ec3m th\u1ea3o, th\u1ea7n : Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u1ec9nh<\/p>\n<p>Kh\u1ea3o hi\u1ec7u :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n Du<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110\u00e3i chi\u1ebfu, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0 Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00ednh<\/p>\n<p>Thu ch\u01b0\u1edfng :<\/p>\n<p>H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1, th\u1ea7n :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0169 \u0110\u1ee9c V\u1ecdng<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n <\/a>I<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Hi\u1ebfn t\u1ed5 Thi\u1ec7u thi\u00ean Long v\u1eadn, Ch\u00ed thi\u1ec7n Thu\u1ea7n hi\u1ebfu, Khoan minh Du\u1ec7 \u0111o\u00e1n, V\u0103n tr\u1ecb V\u0169 c\u00f4ng, Th\u00e1nh tri\u1ebft Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.<\/p>\n<p>T\u00ean hu\u00fd l\u00e0 [Mi\u00ean T\u00f4ng], l\u1ea1i hu\u00fd l\u00e0 [Tuy\u1ec1n \u66b6] t\u00ean t\u1ef1 l\u00e0 [Dung \u66e7] sinh ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00ed, 11 th\u00e1ng 5, n\u0103m \u0110inh M\u00e3o, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Gia Long n\u0103m th\u1ee9 6 (Thanh, Gia Kh\u00e1nh n\u0103m th\u1ee9 12) [1807], l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.\u00a0 M\u1eb9 l\u00e0 Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu h\u1ecd H\u1ed3, sinh nh\u00e0 vua \u1edf \u1ea5p Xu\u00e2n L\u1ed9c ph\u00eda \u0111\u00f4ng Kinh th\u00e0nh (sau n\u00e0y l\u1eadp l\u00ean ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf \u1edf ngay ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y).<\/p>\n<p>Vua sinh ra \u0111\u01b0\u1ee3c 13 ng\u00e0y th\u00ec m\u1eabu h\u1eadu m\u1ea5t, vua kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng m\u00e3i kh\u00f4ng th\u00f4i, Thu\u1eadn thi\u00ean Cao ho\u00e0ng h\u1eadu \u0111em v\u1ec1 nu\u00f4i \u1edf trong cung. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ebfn th\u0103m, m\u1eebng, n\u00f3i : \u201cTr\u1ebb con m\u1edbi sinh ra m\u00e0 bi\u1ebft kh\u00f3c th\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 t\u00ednh tr\u1eddi sinh, ng\u00e0y sau th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng gi\u1eef tr\u1ecdn \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu\u201d. \u1eb5m \u0111\u1ebfn, Th\u1ebf t\u1ed5 ph\u00e1n cho l\u1ea5y ch\u1eef v\u1ec1 b\u1ed9 \u201cnh\u1eadt\u201d \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean. [T\u1ee9c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Dung \u66e7, ch\u1eef Dung \u66e7 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cgi\u1eefa tr\u01b0a, \u0111\u1ee9ng b\u00f3ng\u201d.]<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u1ebfn nh\u00e0 h\u1ecdc \u0111\u1ecdc s\u00e1ch. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf d\u1ee5 b\u1ea3o cho bi\u1ebft \u0111\u1ea1o tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, b\u00ecnh thi\u00ean h\u1ea1 c\u1ed1t \u1edf ch\u00ed thi\u1ec7n c\u1ee7a s\u00e1ch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc ; nh\u00e2n th\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean cho nh\u00e0 h\u1ecdc \u1ea5y l\u00e0 Ch\u1ec9 Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 11 [1830], s\u00e1ch phong l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh c\u00f4ng. N\u0103m th\u1ee9 17 [1836], th\u00e1ng 8, v\u00e2ng t\u1ef7 th\u01b0 ki\u00eam nhi\u1ebfp ch\u1ee9c T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n ch\u00ednh gi\u1eef vi\u1ec7c \u0111\u1ecbnh ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, ch\u00ednh ph\u1ea3 h\u1ec7, ban gi\u00e1o l\u1ec7nh, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t t\u01b0\u1edbc l\u1ed9c, n\u00eau ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi li\u00eam khi\u1ebft t\u00e0i n\u0103ng, \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t n\u1ed5i ti\u1ebfng.<\/p>\n<p>Vua l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh nh\u00e2n hi\u1ebfu, \u0111\u01b0\u1ee3c vua cha y\u00eau qu\u00fd \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. M\u1ed7i khi nh\u00e2n c\u00f3 vi\u1ec7c t\u1ebf Giao, \u0111em t\u00ean vua m\u1eadt c\u00e1o v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ec3 xin tr\u1eddi trao m\u1ec7nh l\u1edbn cho vua. Th\u1ebf l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng c\u1ee7a X\u00e3 T\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i.<\/p>\n<p>[Minh M\u1ec7nh] n\u0103m th\u1ee9 21, ng\u00e0y 19, Th\u00e1nh t\u1ed5 se m\u00ecnh, cho g\u1ecdi vua v\u00e0o h\u1ea7u ; ng\u00e0y 28, g\u1ecdi vua \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc gi\u01b0\u1eddng ng\u1ef1, Th\u00e1nh t\u1ed5 c\u1ea7m l\u1ea5y tay vua b\u1ea3o cho bi\u1ebft l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i ng\u00f4i. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1ea5t. Qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd bi\u1ebft. V\u00e2ng d\u1ee5 Ch\u1ec9 c\u1ee7a cung T\u1eeb Th\u1ecd, qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng bi\u1ec3u khuy\u1ebfn ti\u1ebfn. Vua m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn.<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 1 [1841] (Thanh \u0110\u1ea1o Quang n\u0103m th\u1ee9 21) m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang (t\u1eeb ng\u00e0y 19 th\u00e1ng \u1ea5y v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 22 ; t\u1eeb ng\u00e0y 20 tr\u1edf v\u1ec1 sau, l\u00e0 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, \u0111em l\u1ec7nh Ch\u1ec9 b\u00e1 c\u00e1o trong ngo\u00e0i r\u1eb1ng : Minh M\u1ec7nh n\u0103m th\u1ee9 21 [1840], th\u00e1ng 12, ng\u00e0y 19, bu\u1ed5i chi\u1ec1u, \u0111\u1ee9c \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf((1) Ch\u1ec9 Minh M\u1ec7nh. Theo l\u1ec5 gi\u00e1o phong ki\u1ebfn, khi m\u1ed9t vua m\u1edbi ch\u1ebft, ch\u01b0a \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 ho\u1eb7c mi\u1ebfu hi\u1ec7u th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.1) se m\u00ecnh, cho g\u1ecdi ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf c\u00f9ng v\u00e0o h\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n Quang Minh. \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf di\u1ec7n d\u1ee5 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng t\u1eed Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh c\u00f4ng, [Mi\u00ean T\u00f4ng], k\u1ec3 v\u1ec1 tu\u1ed5i v\u00e0 \u0111\u1ee9c, \u0111\u00e1ng l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i b\u00e1u. L\u0169 c\u00e1c khanh n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u b\u1ec1n\u201d. Gi\u1edd H\u1ee3i ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1ea5t. Ta r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, trong l\u00f2ng nh\u01b0 c\u1eaft. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n k\u00ednh theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf khi c\u00f2n t\u1ec9nh, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n tuy\u00ean t\u1eeb Kh\u00e1nh ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu bi\u1ebft. V\u00e2ng theo T\u1eeb Ch\u1ec9 : cha truy\u1ec1n con n\u1ed1i l\u00e0 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng x\u01b0a nay ; r\u1ea5t mong c\u00e1c quan c\u00f9ng gi\u00fap t\u1ef1 qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u b\u1ec1n. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ed3ng thanh d\u00e2ng bi\u1ec3u khuy\u1ebfn ti\u1ebfn. Ta ngh\u0129 : ng\u00f4i b\u00e1u r\u1ea5t quan tr\u1ecdng, n\u00ean ph\u1ea3i theo l\u00f2ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Ch\u1ecdn ng\u00e0y 20 th\u00e1ng n\u00e0y, l\u00e0 ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, v\u1eabn theo l\u1ec5 ch\u1ebf \u0111\u1eddi x\u01b0a, \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m. C\u00f2n quy ch\u1ebf v\u1ec1 th\u1ee9 b\u1eadc \u0111\u1ec3 tang v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, s\u1ebd c\u00f3 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1ecdp b\u00e0n chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh. Duy c\u00f3 x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u1ed5 d\u00e2n v\u1eabn c\u00f2n kh\u00f4ng y\u00ean t\u0129nh, l\u1ea1i th\u00eam gi\u1eb7c Xi\u00eam gi\u00fap s\u1ee9c qu\u1ea5y nhi\u1ec5u n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, t\u1ea5t ph\u1ea3i m\u1ed9t phen h\u1ebft s\u1ee9c ti\u1ec5u tr\u1eeb, cho b\u1edd c\u00f5i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. C\u00e1c ch\u1ee9c Kinh l\u01b0\u1ee3c Tham t\u00e1n T\u00e1n l\u00fd, v\u00e0 T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tham t\u00e1n, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ph\u1ea3i n\u00ean khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u1ec1u h\u1ebft s\u1ee9c c\u00f9ng l\u00f2ng ti\u1ec5u tr\u1eeb cho h\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c, s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, nh\u1ea5t thi\u1ebft \u00e1o m\u0169 v\u1ec1 nhung trang \u0111\u1ec1u cho d\u00f9ng nhung trang nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7 \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n oai \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f9ng tr\u00e1ng ; \u0111\u1ee3i khi xong vi\u1ec7c, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u1ea3i ho\u00e0n, s\u1ebd theo l\u1ec5 ch\u1ebf \u0111\u1ec3 tang. Th\u1ebf l\u00e0 l\u0169 c\u00e1c khanh nh\u1edb l\u1ea1i c\u00e1i \u01a1n h\u1eadu \u0111\u00e3i c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf m\u00e0 ngh\u0129 vi\u1ec7c b\u00e1o \u0111\u00e1p \u1edf ng\u00e0y nay v\u1eady. C\u00e1c khanh n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh quy ch\u1ebf v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang cho trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : Tang \u0111\u1ec3 3 n\u0103m, l\u00e0 th\u00f4ng tang c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. Ta l\u00e0 con, ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1ec5. C\u00f2n Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 gi\u00e0, l\u1ea5y l\u1ec5 m\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, n\u00ean \u0111\u1ec3 tang m\u1ed9t n\u0103m, \u00e1o v\u00e9n g\u1ea5u, l\u00e0 ph\u1ea3i. T\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed tr\u1edf xu\u1ed1ng, th\u00ec b\u1ed9 L\u1ec5 n\u00ean b\u00e0n cho t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t :<\/p>\n<p>1. C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng n\u1eef, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng n\u1eef t\u00f4n, c\u00e1c con trai con g\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa v\u00e0 c\u00e1c con trai con g\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb \u1ea5y, c\u00e1c phi t\u1ea7n trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, c\u00e1c cung t\u1ea7n c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ecb vua tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c v\u1ee3 l\u1ebd c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n v\u1ec1 vua tr\u01b0\u1edbc, v\u1ee3 l\u1ebd c\u1ee7a th\u00e2n c\u00f4ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, \u00e1o s\u1ed5 g\u1ea5u.\u00a0 Nh\u1eefng h\u1ecd h\u00e0ng v\u1ec1 n\u0103m b\u1eadc \u0111\u1ec3 tang thu\u1ed9c b\u00ean n\u1ed9i b\u00ean ngo\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea9m cao th\u00ec theo ph\u1ea9m m\u00e0 mang \u00e1o tang, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea9m th\u1ea5p c\u0169ng theo ph\u1ea9m m\u00e0 mang \u00e1o tang. C\u00f2n v\u1ec1 h\u1ea1ng \u201c\u0111\u1ea3n v\u1ea5n\u201d((1) \u0110\u1ea3n v\u1ea5n : anh em xa c\u00f9ng chung t\u1ed5 n\u0103m \u0111\u1eddi.1), n\u1ebfu c\u00f3 quan ph\u1ea9m th\u00ec theo quan ph\u1ea9m m\u00e0 mang \u00e1o tang, ch\u01b0a c\u00f3 quan ph\u1ea9m th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o b\u1eb1ng v\u1ea3i tr\u1eafng.<\/p>\n<p>2. C\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00e0 ch\u1ee9c Bi\u1ec7n l\u00fd, \u00e1n s\u00e1t, t\u1ee9 ph\u1ea9m \u1ea5n quan, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, \u00e1o s\u1ed5 g\u1ea5u ; t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ec3 tang 1 n\u0103m ; t\u1eeb c\u1eedu ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec3 tang 9 th\u00e1ng. C\u00e1c con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a quan nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ec3 tang 1 n\u0103m, c\u1ee7a quan nh\u1ecb ph\u1ea9m \u0111\u1ec3 tang 9 th\u00e1ng, c\u1ee7a quan tam ph\u1ea9m \u0111\u1ec3 tang 5 th\u00e1ng. C\u00e1c m\u1ec7nh ph\u1ee5 c\u1ee7a quan vi\u00ean t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ec1u theo ph\u1ea9m c\u1ee7a ch\u1ed3ng m\u00e0 \u0111\u1ec3 tang. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u1ec3 tang th\u00ec c\u1ee9 theo l\u1ec5 m\u00e0 may \u00e1o tang. \u1edf tr\u1ea5n ngo\u00e0i th\u00ec d\u00f9ng \u00e1o kh\u0103n v\u1ea3i tr\u1eafng. T\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 c\u1ea3 th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o v\u1ea3i tr\u1eafng. \u1edf Kinh \u0111\u00f4 th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1ef1 ng\u00e0y ph\u00e1t tang ; \u1edf c\u00e1c tr\u1ea5n ngo\u00e0i th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ef1 ng\u00e0y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh n\u00e0y. T\u1eeb ng\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 tang cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft trong 27 th\u00e1ng, mi\u1ec5n h\u1ebft c\u00e1c vi\u1ec7c ch\u1ea7u s\u00f3c v\u1ecdng v\u00e0 tri\u1ec1u tham. C\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf ngo\u00e0i Kinh, c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, vi\u1ec7c c\u00fang t\u1ebf, \u0111\u1ec1u m\u1eb7c c\u00e1t ph\u1ee5c c\u1ea3.<\/p>\n<p>3. C\u1ea5m d\u00f9ng \u00e1o s\u1eafc \u0111\u1ecf, s\u1eafc t\u00eda. V\u1ec1 c\u00e1c quan vi\u00ean th\u00ec l\u1ea5y s\u1ed1 th\u00e1ng \u0111\u1ec3 tang l\u00e0m h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh, qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n th\u00ec h\u1ea1n c\u1ea5m l\u00e0 100 ng\u00e0y.<\/p>\n<p>4. C\u1ea5m d\u00f9ng \u00e2m nh\u1ea1c h\u00e1t x\u01b0\u1edbng trong 27 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>5. C\u1ea5m g\u1ea3 ch\u1ed3ng l\u1ea5y v\u1ee3. T\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean th\u00ec c\u1ea5m 100 ng\u00e0y ; t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u1ea5m 2 th\u00e1ng ; c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh, nh\u00e2n d\u00e2n c\u1ea5m 27 ng\u00e0y).<\/p>\n<p>Ban ra c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m c\u1ed9ng 7 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>1. Minh M\u1ec7nh n\u0103m th\u1ee9 22 [1841], th\u00e1ng gi\u00eang t\u1eeb ng\u00e0y 19 v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh g\u00ec \u0111\u1ec1u d\u00f9ng ch\u1eef \u201cl\u1ec7nh Ch\u1ec9\u201d, \u0111\u00f3ng \u1ea5n \u201cNg\u1ef1 ti\u1ec1n chi b\u1ea3o\u201d, d\u1ea5u ki\u1ec1m th\u00ec d\u00f9ng \u1ea5n \u201cV\u0103n l\u00fd m\u1eadt s\u00e1t\u201d, c\u00f2n b\u1ea3o t\u1ec9 th\u00ec \u0111\u1ee3i khi n\u00e0o l\u00ean ng\u00f4i r\u1ed3i m\u1edbi d\u00f9ng.<\/p>\n<p>2. Ph\u00e0m c\u00f3 ph\u00ea ph\u00e1n vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec b\u1ea3o t\u1ef7 v\u00e0 \u1ea5n tri\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u00f3ng b\u1eb1ng son \u0111\u1ecf, b\u1ea5t t\u1ea5t nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u00e2u n\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng b\u1eb1ng ch\u00e0m nh\u01b0 l\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh.<\/p>\n<p>3. Tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb v\u00e0 gi\u1ea5y t\u1edd c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n, v\u1ec1 ni\u00ean hi\u1ec7u \u0111\u1ec1u c\u1ee9 d\u00f9ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 22 ; \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau khi \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u, \u1edf Kinh th\u00ec ngay ng\u00e0y c\u1ea3i nguy\u00ean \u1ea5y, \u1edf tr\u1ea5n ngo\u00e0i th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7nh, l\u1eadp t\u1ee9c theo ni\u00ean hi\u1ec7u m\u1edbi m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>4. T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y 19 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i trong ngo\u00e0i, ph\u00e0m c\u00f3 \u0111\u1ec1 th\u1ec9nh c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng ch\u1eef \u201ckh\u1ea3i\u201d, ch\u1ed7 bi\u00ean ch\u1ee9c h\u00e0m th\u00ec x\u01b0ng l\u00e0 \u201cth\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>5. Sau khi l\u00ean ng\u00f4i, theo l\u1ec5 c\u00f3 t\u1ea5n t\u00f4n Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu l\u00e0m Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, nh\u01b0ng v\u00ec l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, c\u1ea7n ph\u1ea3i ngh\u0129 so\u1ea1n. Ph\u00e0m c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd th\u00ec x\u01b0ng l\u00e0 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. Ph\u00e0m v\u1ec1 tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed m\u1ed7 c\u00f4ng th\u00ec nay g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 m\u1ed7 c\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed th\u00ec nay g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ; c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng th\u00ec nay g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n m\u1ed7 c\u00f4ng ; tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa nay g\u1ecdi l\u00e0 th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : c\u00f4ng ch\u00faa nay g\u1ecdi l\u00e0 tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa ; ho\u00e0ng n\u1eef nay g\u1ecdi l\u00e0 ho\u00e0ng mu\u1ed9i.<\/p>\n<p>6. \u0110i\u1ec7n Ho\u00e0ng Ph\u01b0\u1edbc \u1edf v\u01b0\u1eddn Thi\u1ec7u Ph\u01b0\u01a1ng d\u00f9ng l\u00e0m n\u01a1i \u0111\u1ec3 tang ; \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, \u0111i\u1ec7n V\u0169 Hi\u1ec3n d\u00f9ng l\u00e0m ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n l\u00e0 ch\u1ed7 tri\u1ec7u ki\u1ebfn c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i. \u0110\u1ee3i khi h\u1ebft tang, s\u1ebd d\u1eddi \u0111\u1ebfn ng\u1ef1 \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Thanh \u0111\u1ec3 coi ch\u1ea7u, nghe vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>7. Ph\u00e0m c\u00f3 l\u1ec7nh Ch\u1ec9 ban b\u1ed1, ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u00f3ng tri\u1ec7n vu\u00f4ng c\u1ee7a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n kh\u1eafc 4 ch\u1eef \u201c\u0110\u1ed3ng di hi\u1ec7p cung\u201d \u0111\u1ec3 l\u00e0m tin, b\u1ea5t t\u1ea5t nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u00e2u n\u1ec7 trong h\u1ea1n ni\u00eam \u1ea5n. C\u00f2n \u1ea5n tri\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau h\u1ea1n khai \u1ea5n m\u1edbi d\u00f9ng).<\/p>\n<p>Sai b\u1ecdn th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa \u0111\u1ee9ng tr\u00f4ng coi v\u1ec1 nghi l\u1ec5 vi\u1ec7c tang. Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn s\u1eeda ch\u1eefa cung Kh\u00e1nh Ninh. L\u00e0m th\u00eam \u0111i\u1ec7n \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, d\u1ee1 b\u1ecf hai vi\u1ec7n L\u00fd thu\u1eadn v\u00e0 \u0110oan trang d\u1eddi v\u00e0o l\u00e0m \u1edf v\u01b0\u1eddn V\u0129nh Tr\u1ea1ch sau cung, g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ea3 H\u1eefu t\u00f2ng vi\u1ec7n ; nh\u00e0 h\u1eadu \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u00f4ng T\u00e2y t\u00f2ng vi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 \u1edf cho c\u00e1c cung nh\u00e2n c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Cho H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n sung ch\u1ee9c Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7.<\/p>\n<p>Cho : Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh, l\u1ea5y nguy\u00ean ch\u1ee9c quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5 ; Phan Thanh Gi\u1ea3n, T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, quy\u1ec1n sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t, Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf H\u00ecnh khoa, quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng ; L\u00ea V\u0103n Du, Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng, quy\u1ec1n h\u1ed9 quan ph\u00f2ng N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7. L\u1ea1i cho : Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, quy\u1ec1n th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam Ng\u00e3i, \u0111ang v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ee3i vua ch\u1ecdn, \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n qu\u1ea3n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Y\u00ean, quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, l\u00e0m l\u1ec5 th\u00e0nh ph\u1ee5c (\u1edf \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Thanh). Bu\u1ed5i chi\u1ec1u ng\u00e0y \u1ea5y, vua m\u1eb7c \u00e1o th\u01b0\u1eddng (kh\u0103n \u00e1o th\u00e2m) m\u1edf h\u00f2m Kim \u0110\u1eb1ng (\u1edf gian ch\u00ednh gi\u1eefa \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh \u0111\u1eb7t \u00e1n th\u1ebfp v\u00e0ng \u0111\u1ec3 h\u00f2m Kim \u0110\u1eb1ng. \u0110\u1eb7t ch\u1ed7 vua ng\u1ed3i xem, v\u00e0 ch\u1ed7 l\u00e0m l\u1ec5. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1ec1u m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c), xem kim s\u00e1ch v\u1ec1 \u0111\u1ebf h\u1ec7 c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 l\u00e0m ra, l\u1ea5y ch\u1eef th\u1ee9 nh\u1ea5t (b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef\u00a0 nh\u1eadt , gi\u1eefa ch\u1eef\u00a0 ph\u01b0\u01a1ng\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef s\u01a1 \u758b\u00a0 ) [t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n \u66b6] l\u00e0m t\u00ean c\u1ee7a vua. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u00e2n so\u1ea1n ra 20 ch\u1eef v\u1ec1 b\u1ed9 \u201cnh\u1eadt\u00a0\u00a0\u00a0 \u201d, c\u1ea5t trong h\u00f2m Kim \u0110\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 cho con ch\u00e1u n\u1ed1i ng\u00f4i v\u1ec1 sau, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00ean ng\u00f4i l\u1ea5y m\u1ed9t ch\u1eef l\u00e0m t\u00ean. Ch\u1eef \u201cnh\u1eadt\u201d, l\u1ea5y ngh\u0129a l\u00e0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho vua. C\u00f2n t\u00ean \u0111\u1eb7t l\u00fac b\u00e9 th\u00ec d\u00f9ng l\u00e0m t\u00ean t\u1ef1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, \u0111em t\u00ean m\u1edbi c\u1ee7a vua k\u00ednh c\u00e1o b\u00e0n th\u1edd ti\u00ean \u0111\u1ebf, v\u00e0 sai quan k\u00ednh c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu th\u1edd t\u1ed5 ti\u00ean, t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd bi\u1ebft.<\/p>\n<p>\u0110\u00fac s\u00e1ch v\u00e0ng. L\u1eddi v\u0103n trong s\u00e1ch n\u00f3i : C\u00f3 vua \u0111\u1ec3 tr\u1ecb, c\u00f3 th\u1ea7y \u0111\u1ec3 d\u1ea1y, l\u00e0 \u00fd chu ch\u00ed c\u1ee7a Tr\u1eddi gi\u00fap d\u00e2n. Ch\u1eef \u201cho\u00e0ng\u201d l\u00e0 l\u1edbn, ch\u1eef \u201c\u0111\u1ebf\u201d l\u00e0 tr\u00f4ng, l\u00e0 danh hi\u1ec7u to c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n ch\u1ecbu m\u1ec7nh. K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng t\u1eed Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh c\u00f4ng \u0111i\u1ec7n h\u1ea1, l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng s\u1edbm m\u1edf \u0111i\u1ec1m hay, h\u1ee3p \u0111\u1ea1o tr\u1eddi xi\u1ebft bao \u0111\u1ee9c t\u1ed1t. \u0110\u1ea1o t\u00e2m truy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e2ng l\u1eddi d\u1ea1y, c\u00f4ng t\u00e1c th\u00e1nh ng\u00e0y n\u1ed1i s\u00e1ng th\u00eam ; n\u01a1i th\u00e2n \u0111\u00e0i th\u1eed th\u00e1ch vi\u1ec7c l\u00e0m, \u0111\u1ea1o di lu\u00e2n tr\u1edf l\u00ean ho\u00e0 m\u1ee5c. Vi\u1ec7c then ch\u1ed1t ri\u00eang m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1, l\u00f2ng ti\u00ean \u0111\u1ebf t\u00ednh s\u1eb5n t\u1eeb l\u00e2u. Nh\u00e2n hi\u1ebfu \u0111\u1ed3n d\u1eady trong ngo\u00e0i, nh\u00e2n d\u00e2n tho\u1ea3 l\u00f2ng tr\u00f4ng ng\u00f3ng. Tr\u01b0\u1edbc khi ti\u00ean \u0111\u1ebf s\u1eafp m\u1ea5t, t\u1ef1a v\u00e0o gh\u1ebf ng\u1ecdc, \u0111\u00e3 b\u1ea3o r\u00f5 cho \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i ng\u00f4i. L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i k\u00ednh tu\u00e2n m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf khi h\u00e3y c\u00f2n t\u1ec9nh, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu bi\u1ebft. V\u00e2ng d\u1ee5 Ch\u1ec9 ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u0111i\u1ec7n h\u1ea1, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 l\u1edbn, \u0111\u1ee9c l\u1ea1i hay, \u0111\u00e1ng b\u1eadc tr\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc ; theo m\u1ec7nh cha, n\u1ed1i ng\u00f4i b\u00e1u, l\u00e0 l\u1ebd ch\u00ednh \u0111\u00e1ng c\u1ee7a x\u01b0a nay. Nay m\u1ec7nh tr\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, l\u0169 ch\u00fang t\u00f4i k\u00ednh d\u00e2ng Kim s\u00e1ch d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. K\u00ednh mong \u0111i\u1ec7n h\u1ea1, tr\u00ean ngh\u0129 \u0111\u1ebfn k\u1ebf l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, d\u01b0\u1edbi y theo l\u00f2ng suy t\u00f4n c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n, nh\u1eadn l\u1ea5y danh hi\u1ec7u to n\u00e0y, s\u1edbm l\u00ean n\u1ed1i gi\u1eef ng\u00f4i b\u00e1u. Noi theo ph\u00e9p l\u1edbn, \u0111\u1ee9c s\u00e1ng n\u1ed1i soi c\u1ea3 b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng ; gi\u1eef l\u1ea5y nh\u00e2n d\u00e2n, c\u01a1 \u0111\u1ed3 l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ebfn mu\u00f4n thu\u1edf.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, \u0111\u1eb7t t\u1eed cung((1) Ch\u1ec9 quan t\u00e0i vua ch\u00faa (b\u1eb1ng g\u1ed7 t\u1eed).1) c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh (n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1eddi Minh M\u1ec7nh, \u0111\u1ed3 tang nghi s\u01a1n l\u1ea1i 36 l\u1ea7n ; n\u0103m nay, \u0111\u1ed3 tang nghi s\u01a1n l\u1ea1i 54 l\u1ea7n).<\/p>\n<p>Ban \u0111\u1ea7u, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n : t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i c\u1eeda C\u00e0n Thanh, xin nh\u00e0 vua l\u00ean v\u00f5ng \u0111i theo sau t\u1eed cung. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eed cung \u1edf tr\u01b0\u1edbc, b\u00e1m v\u00e0o m\u00e0 g\u00e0o kh\u00f3c c\u0169ng c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7, l\u1ea1i ng\u1ed3i v\u00f5ng m\u00e0 theo sau, th\u00ec c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? Ta ph\u1ea3i \u0111i b\u1ed9 theo sau, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u00ednh\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m m\u1ed9t ng\u00e0y, gi\u00f3 b\u1ea5c m\u01b0a r\u00e9t. Sai quan Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu Th\u00e0nh ho\u00e0ng \u1edf Kinh \u0111\u00f4 c\u1ea7u t\u1ea1nh. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m, gi\u1edd T\u1ecb, m\u01b0a gi\u00f3 c\u00e0ng to h\u01a1n ; \u0111\u1ebfn gi\u1edd Ng\u1ecd, r\u01b0\u1edbc linh gi\u00e1 t\u1eeb \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Thanh ra, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00e1t th\u00ec m\u00e2y tan, m\u01b0a t\u1ea1nh, su\u1ed1t d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng l\u00fac \u0111i l\u00fac d\u1eebng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh t\u00fac. Sau khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, l\u1ea1i m\u01b0a gi\u00f3 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Ai c\u0169ng cho l\u00e0 nh\u1edd \u1edf anh linh c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi v\u1eady. L\u1ea1i sai T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111em l\u1ec5 v\u1eadt c\u00fang t\u1ea1 mi\u1ebfu Th\u00e0nh ho\u00e0ng v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho B\u1ea1ch 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n nh\u1ecf, ghi k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c tang, t\u1eeb T\u1ea1 Quang C\u1ef1 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c kim ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. H\u00e0ng v\u00f5 t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, h\u00e0ng v\u0103n t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3 l\u1ea1i d\u1ecbch, binh l\u00ednh, c\u00f4ng t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 2.000 quan ti\u1ec1n. C\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ra qu\u1ef3 \u0111\u00f3n c\u0169ng th\u01b0\u1edfng cho 100 quan ti\u1ec1n (Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, b\u1ed9 L\u1ec5 xin treo c\u1edd tr\u1eafng \u1edf tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i. Vua kh\u00f4ng cho. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1eb7t m\u1ed9t c\u00e1n c\u1edd to \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh b\u00ean Nam s\u00f4ng Ng\u1ef1 \u0111\u1ec3 treo c\u1edd tr\u1eafng).<\/p>\n<p>Vua v\u1ec1 cung. B\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : Quy ch\u1ebf v\u1ec1 cung \u0111i\u1ec7n c\u1ee7a c\u1ed5 nh\u00e2n, cung l\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi chung c\u1ea3 ; trong cung l\u1ea1i c\u00f3 \u0111i\u1ec7n, \u0111i\u1ec7n th\u00ec treo bi\u1ec3n v\u00e0o c\u1ed9t, cung th\u00ec treo bi\u1ec3n \u1edf c\u1eeda, l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u00ean ngo\u00e0i b\u00ean trong, m\u00e0 nghi\u00eam t\u00fac s\u1ef1 quan chi\u00eam v\u1eady. Cung, \u0111i\u1ec7n Kh\u00e1nh Ninh do ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0m s\u1eb5n \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i ch\u00ed k\u1ebf mu\u00f4n n\u0103m. Cung th\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 bi\u1ec3n c\u0169 r\u1ed3i, c\u00f2n \u0111i\u1ec7n th\u00ec ch\u01b0a c\u00f3 bi\u1ec3n. Nay ta k\u00ednh tu\u00e2n m\u1ec7nh l\u1ec7nh khi c\u00f2n t\u1ec9nh, \u0111\u1eb7t b\u00e0n th\u1edd \u1edf \u0111i\u1ec7n \u1ea5y, tinh linh l\u00ean xu\u1ed1ng, kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng nghi ng\u00fat \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y, t\u1ea5m l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o, th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb kh\u00f4ng c\u00f9ng c\u0169ng \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y. Nay n\u00ean t\u00f4n \u0111i\u1ec7n n\u00e0y t\u00ean l\u00e0 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u1ea5y ngh\u0129a l\u00e0 \u201cl\u00f2ng hi\u1ebfu ph\u1ea3i b\u1ec1n m\u00e3i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho \u0111\u1eddi sau\u201d((2) Do ch\u1eef trong Kinh Thi : \u201cV\u0129nh ng\u00f4n hi\u1ebfu t\u01b0, hi\u1ebfu t\u01b0 duy t\u1eafc\u201d.2). B\u1ed9 th\u1ea7n theo \u0111\u00fang m\u1eabu, l\u00e0m t\u1ea5m bi\u1ec3n \u0111em treo \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa \u0111i\u1ec7n, v\u00e0 d\u1eddi c\u00e1i bi\u1ec3n c\u0169 ra treo \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda cung.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ch\u1ef1c h\u1ea7u h\u1eb1ng ng\u00e0y \u1edf ban th\u1edd ti\u00ean \u0111\u1ebf :\u00a0 M\u1ed7i ng\u00e0y b\u1ed1n l\u1ec5 c\u00fang (c\u00fang s\u00e1ng s\u1edbm, c\u00fang d\u00e2ng c\u01a1m, c\u00fang \u0111i\u1ec3m t\u00e2m, c\u00fang bu\u1ed5i chi\u1ec1u), th\u00ec c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n thay l\u01b0\u1ee3t nhau ch\u1ef1c h\u1ea7u. C\u00e1c ng\u00e0y r\u1eb1m, m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn((1) \u00c2n ti\u1ebfn : c\u00fang tu\u1ea7n trong th\u1eddi gian \u0111\u1ec3 tang.1), vua th\u00e2n \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 ; n\u1ebfu vua c\u00f3 b\u1eadn vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec sai ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng hay ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0m l\u1ec5 thay. \u1edf trong ngo\u00e0i cung n\u00e0y, s\u1ef1 ra v\u00e0o \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u1ea1n c\u1ea5m. C\u00e1c Khoa, \u0110\u1ea1o thay phi\u00ean nhau ph\u00e1i hai ng\u01b0\u1eddi, ng\u00e0y \u0111\u00eam coi gi\u1eef ; n\u1ebfu th\u1ea5y c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00fang ph\u00e9p th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u00e0n h\u1eb7c ngay.<\/p>\n<p>(V\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 c\u1eaft qu\u1ea3n v\u1ec7 2 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 4 ng\u01b0\u1eddi, bi\u1ec1n binh 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn h\u1ed9 v\u1ec7 b\u00ean trong t\u01b0\u1eddng v\u1ec1 m\u1eb7t \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc. V\u1ec7 Th\u00e2n binh, v\u1ec7 C\u1ea5m binh c\u1eaft qu\u1ea3n v\u1ec7 2 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 6 ng\u01b0\u1eddi, bi\u1ec1n binh 300 ng\u01b0\u1eddi, \u0111i tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i t\u01b0\u1eddng v\u00e0 mang c\u1ea7m c\u00e1c \u0111\u1ed3 nghi tr\u01b0\u1ee3ng. L\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 nh\u1ecb, tam \u0111\u1eb3ng c\u1eaft th\u1ecb v\u1ec7 6 ng\u01b0\u1eddi, H\u1ed9 v\u1ec7 20 ng\u01b0\u1eddi, C\u1ea3nh t\u1ea5t Kim sang 15 ng\u01b0\u1eddi, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 15 ng\u01b0\u1eddi. Ty Loan gi\u00e1 c\u1eaft su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 1 ng\u01b0\u1eddi, bi\u1ec1n binh 40 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m x\u00e9t c\u00e1c l\u1ec5 v\u1eadt d\u00e2ng ti\u1ebfn v\u00e0 h\u01b0\u01a1ng n\u1ebfn m\u1ecdi vi\u1ec7c. C\u1eeda cung c\u1ee9 sau khi c\u00fang chi\u1ec1u xong th\u00ec \u0111\u00f3ng l\u1ea1i, c\u00f2n c\u00e1c c\u1eeda kh\u00e1c th\u00ec nghe ti\u1ebfng chu\u00f4ng t\u1ed1i ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng l\u1ea1i, nghe ti\u1ebfng b\u00e1o s\u00e1ng th\u00ec m\u1edf ra, \u0111\u1ec1u c\u00f3 h\u1ea1n c\u1ea5m. L\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn ng\u00e0y r\u1eb1m, m\u1ed3ng m\u1ed9t, v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0y \u0111\u1ea1i l\u1ec5 th\u00ec ngo\u00e0i c\u1eeda c\u0169ng treo c\u1edd tr\u1eafng).<\/p>\n<p>S\u1eafc d\u1ee5 r\u1eb1ng : Ph\u00e0m c\u00e1c quan \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c quan tr\u1edf v\u1ec1 v\u00e0 quan ngo\u00e0i hay h\u01b0u quan \u0111\u1ebfn Kinh, th\u00ec ng\u00e0y h\u00f4m tr\u01b0\u1edbc v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00f3c tr\u01b0\u1edbc ban th\u1edd, ng\u00e0y h\u00f4m sau m\u1edbi v\u00e0o b\u00e1i y\u1ebft \u1edf ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n (ba b\u1ed9 L\u1ea1i, L\u1ec5, Binh \u0111\u1ec1u theo ch\u1ee9c gi\u1eef m\u00e0 l\u00e0m).<\/p>\n<p>Cho Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Mi\u00ean Ph\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o ban l\u00e0m l\u1ec5 (Mi\u00ean Ph\u00fa l\u00e0 con th\u1ee9 8 c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec t\u1ed9i ph\u00f3ng ng\u1ef1a l\u00e0m b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o ban. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n xin cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m \u00e1o s\u1ed5 g\u1ea5u, ph\u00e0m g\u1eb7p l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0y \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ee9ng \u1edf h\u00e0ng sau c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ; c\u00f2n nh\u1eefng bu\u1ed5i c\u00fang s\u00e1ng, c\u00fang chi\u1ec1u th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Sau n\u00e0y n\u1ebfu bi\u1ebft h\u1ed1i l\u1ed7i, ch\u0103m h\u1ecdc, th\u00ec cho theo ban ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0m l\u1ec5, duy kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m th\u1eeba t\u1ebf hay nhi\u1ebfp t\u1ebf).<\/p>\n<p>Ho\u00e3n vi\u1ec7c \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t binh l\u00ednh \u1edf trong Kinh. L\u1ec7 c\u0169, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u m\u00f9a xu\u00e2n, c\u00e1c binh l\u00ednh \u1edf trong Kinh \u0111\u1ec1u h\u1ecdp c\u1ea3 \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t. N\u0103m \u1ea5y, v\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m nhi\u1ec1u c\u00f4ng vi\u1ec7c, h\u00e3y t\u1ea1m ho\u00e3n vi\u1ec7c \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t. C\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i, tr\u01b0\u1edbc kia, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng 1, th\u00e1ng 2, \u0111\u1ec1u h\u1ed9i h\u1ecdp \u0111\u1ec3 \u1ee9ng \u0111i\u1ec3m, r\u1ed3i luy\u1ec7n t\u1eadp n\u1eeda th\u00e1ng, xong vi\u1ec7c th\u00ec ban n\u00e0o v\u1ec1 ban \u1ea5y. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec ch\u00ednh l\u1ec7nh \u0111\u1ed5i m\u1edbi, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 15 th\u00e1ng gi\u00eang, g\u1ecdi v\u1ec1 \u0111\u1ec3 duy\u1ec7t v\u00e0 luy\u1ec7n t\u1eadp, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 2, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m. L\u1ea1i, hi\u1ec7n nay \u1edf T\u1ea3 k\u1ef3, H\u1eefu k\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u00fang v\u00e0o k\u1ef3 ph\u00e1i c\u00e1c quan ra ki\u1ec3m duy\u1ec7t, h\u00e3y t\u1ea1m ho\u00e3n m\u1ed9t l\u1ea7n, nh\u01b0ng Th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf c\u00e1c n\u01a1i \u1ea5y ph\u1ea3i gi\u1eef c\u00f4ng t\u00e2m m\u00e0 x\u00e9t duy\u1ec7t \u0111\u1ecbnh k\u1ebb h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi k\u00e9m t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i, l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u00f3n xu\u00e2n. Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111em ti\u1ebfn tr\u00e2u \u0111\u1ea5t v\u00e0 mang th\u1ea7n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng l\u00e0m n\u00fai xu\u00e2n, v\u00ec c\u1edb \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 qu\u1ed1c tang. Ch\u1ec9 c\u00f3 vi\u1ec7c cung ti\u1ebfn l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169.<\/p>\n<p>L\u00e0m \u0111\u1ea1i gi\u00e1 v\u00e0 l\u1ed7 b\u1ed9.<\/p>\n<p>(C\u1edd t\u1ea3 \u0111\u1ea1o 1 l\u00e1, c\u1edd ng\u0169 nh\u1ea1c 5 l\u00e1, c\u1edd t\u1ee9 h\u1ea3i 4 l\u00e1, c\u1edd ng\u0169 tr\u1ea5n 5 l\u00e1, c\u1edd t\u1ee9 \u0111\u1ed9c 4 l\u00e1, c\u1edd ng\u0169 tinh 5 l\u00e1, c\u1edd ng\u0169 h\u00e0nh 20 l\u00e1, c\u1edd long v\u00e2n m\u00e0u v\u00e0ng 20 l\u00e1, c\u1edd v\u00e2n c\u1ea9m 20 l\u00e1, c\u1edd thanh long, b\u1ea1ch h\u1ed5 2 l\u00e1, c\u1edd chu t\u01b0\u1edbc, huy\u1ec1n v\u0169 2 l\u00e1, c\u1edd long \u0111\u1ea1o n\u0103m s\u1eafc 6 l\u00e1, c\u1edd chinh c\u1ed5 2 l\u00e1, c\u1edd c\u1ea3nh t\u1ea5t 2 l\u00e1, c\u1edd b\u00e1t qu\u00e1i 8 l\u00e1, c\u1edd b\u1eafc \u0111\u1ea9u 1 l\u00e1, c\u1edd m\u00f4n k\u1ef3 8 l\u00e1, c\u1edd t\u00fac t\u0129nh 2 l\u00e1, c\u1edd nh\u1eadt nguy\u1ec7t 2 l\u00e1, c\u1edd phong v\u0169 2 l\u00e1, c\u1edd v\u00e2n l\u00f4i 2 l\u00e1, c\u1edd li\u1ec7t t\u00fa 28 l\u00e1, c\u1edd ch\u01b0 th\u00fa 12 l\u00e1, c\u1edd thu\u00fd anh 2 l\u00e1, c\u1edd tinh ti\u1ebfn thi\u1ec7n 2 l\u00e1, c\u1edd tinh n\u1ea1p ng\u00f4n 2 l\u00e1, c\u1edd tinh phu v\u0103n 2 l\u00e1, c\u1edd tinh ch\u1ea5n v\u0169 2 l\u00e1, c\u1edd tinh bao c\u00f4ng ho\u00e0i vi\u1ec5n 2 l\u00e1, c\u1edd tinh h\u00e0nh kh\u00e1nh thi hu\u1ec7 2 l\u00e1, c\u1edd tinh minh h\u00ecnh b\u1eadt gi\u00e1o 2 l\u00e1, c\u1edd tinh gi\u00e1o hi\u1ebfu bi\u1ec3u ti\u1ebft 2 l\u00e1, ph\u01b0\u1edbn d\u1eabn m\u00e0u \u0111\u1ecf s\u1eabm 4 c\u00e1i, ph\u01b0\u1edbn b\u00e1o v\u0129 4 c\u00e1i, ph\u01b0\u1edbn t\u00edn 4 c\u00e1i, ph\u01b0\u1edbn \u0111\u00f4n gi\u00e1o 4 c\u00e1i, ph\u01b0\u1edbn c\u00e1o ch\u1ec9 4 c\u00e1i, c\u1edd huy m\u00e0u v\u00e0ng 4 l\u00e1, c\u1edd x\u00ed ng\u0169 s\u1eafc 20 l\u00e1, s\u00e0o long \u0111\u1ea7u 8 c\u00e1i, d\u00f9 che b\u1eb1ng l\u00f4ng 8 c\u00e1i, k\u00edch x\u01b0\u1edfng 4 c\u00e1i, qua x\u01b0\u1edfng 8 c\u00e1i, nghi ho\u00e0ng x\u01b0\u1edfng 8 c\u00e1i, kim ph\u1ee7 16 c\u00e1i, kim vi\u1ec7t 16 c\u00e1i, l\u1eadp tr\u1ea3o 16 c\u00e1i, ngo\u1ea1 tr\u1ea3o 16 c\u00e1i, t\u00e0n c\u00e1n cong th\u00eau 9 r\u1ed3ng h\u1ea1ng l\u1edbn 1 c\u00e1i,t\u00e0n c\u00e1n cong th\u00eau 9 r\u1ed3ng h\u1ea1ng nh\u1ecf 1 c\u00e1i, t\u00e1n tr\u00f2n s\u1eafc v\u00e0ng 20 c\u00e1i, qu\u1ea1t v\u1ea3 c\u00e1c h\u1ea1ng 16 c\u00e1i. C\u00e1c xe ki\u1ec7u : t\u01b0\u1ee3ng l\u1ed9, c\u00e1ch l\u1ed9, m\u1ed9c l\u1ed9, kim l\u1ed9, ng\u1ecdc l\u1ed9, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; \u00e1n \u0111\u1ec3 kim b\u1ea3o 1 c\u00e1i, kim ti\u1ebft 4 c\u00e1i, ng\u1ecdc ti\u1ebft 6 c\u00e1i, ph\u1ea5t tr\u1ea7n, qu\u1ea1t l\u00f4ng 8 c\u00e1i, b\u00e1o v\u0129 sang 32 c\u00e1i, t\u00e1n vu\u00f4ng ng\u0169 v\u00e2n 4 c\u00e1i, l\u00f4 h\u01b0\u01a1ng mang tay 4 chi\u1ebfc, h\u1ed9p h\u01b0\u01a1ng 4 chi\u1ebfc, \u0111\u00e8n r\u1ed3ng 4 chi\u1ebfc, \u0111\u1ea1i nh\u1ea1c 2 b\u1ed9, ti\u1ec3u nh\u1ea1c 1 b\u1ed9).<\/p>\n<p>B\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c bang giao. S\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t k\u1ef9 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u0169, ph\u00e0m g\u1eb7p nh\u1eefng vi\u1ec7c qu\u1ed1c tang, b\u00e1o tang v\u00e0 xin phong, th\u00ec qu\u1ed1c th\u01b0 l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, vi\u1ec7c c\u1ed1ng, vi\u1ec7c m\u1eebng (ph\u00e0m l\u1ec7 sai s\u1ee9 sang nh\u00e0 Thanh, c\u1ee9 4 n\u0103m sai s\u1ee9 sang 1 l\u1ea7n. N\u0103m \u1ea5y \u0111\u00fang v\u00e0o k\u1ef3 sang c\u1ed1ng, l\u1ea1i g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft vua nh\u00e0 Thanh 60 tu\u1ed5i) th\u00ec s\u1ee9 b\u1ed9 c\u00f3 \u0111i hay kh\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. B\u1ed9 L\u1ec5 n\u00f3i : Vi\u1ec7c bang giao c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea x\u01b0a : Ph\u00e0m g\u1eb7p qu\u1ed1c tang, sai s\u1ee9 sang b\u00e1o tang, trong qu\u1ed1c th\u01b0 ch\u1ec9 n\u00f3i l\u00e0 vua n\u1ed1i ng\u00f4i t\u1ea1m gi\u1eef qu\u1ed1c \u1ea5n, \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh c\u1ee7a thi\u00ean tri\u1ec1u, ch\u1ee9 kh\u00f4ng sai ri\u00eang s\u1ee9 b\u1ed9 sang xin phong, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1edd bi\u1ec3u kh\u00e1c n\u1eefa. L\u1ea1i vi\u1ec7c tu\u1ebf c\u1ed1ng c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea x\u01b0a : n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00f3 qu\u1ed1c tang, th\u00ec s\u1ee9 b\u1ed9 sang c\u1ed1ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i n\u1eefa, c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt ti\u1ebfn c\u1ed1ng do s\u1ee9 b\u1ed9 b\u00e1o tang mang \u0111i c\u1ea3. Nay \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ee9 b\u1ed9 sang c\u1ed1ng m\u1eebng, l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ee9 b\u1ed9 sang tu\u1ebf c\u1ed1ng, hai s\u1ee9 b\u1ed9 c\u00f9ng \u0111i, th\u00ec s\u1ef1 th\u1ec3 h\u01a1i kh\u00e1c, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 l\u00e0m th\u1ebf bao gi\u1edd.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : kh\u00f3c th\u00ec kh\u00f4ng h\u00e1t, vi\u1ec7c c\u00e1t vi\u1ec7c hung kh\u00f4ng c\u00f9ng chung l\u00e0m m\u1ed9t, th\u1ebf l\u00e0 l\u1ec5. \u0110\u00e3 sang b\u00e1o qu\u1ed1c tang th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea1i\u00a0 m\u1eebng n\u1eefa. Nh\u00e0 Thanh ch\u1ec9 tr\u1ecdng ti\u1ebfn c\u1ed1ng, vi\u1ec7c c\u1ed1ng c\u00f2n mi\u1ec5n cho, hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c m\u1eebng ! Nay n\u00ean l\u00e0m qu\u1ed1c th\u01b0 sai s\u1ee9 sang b\u00e1o tang, l\u00e0m theo l\u1ec7 c\u0169. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft t\u01b0 sang T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng x\u00e9t duy\u1ec7t v\u00e0 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean cho (ph\u00e0m qu\u1ed1c th\u01b0 c\u1ee7a ta g\u1eedi sang, do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng T\u00e2y x\u00e9t r\u1ed3i cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec7 v\u1ec1 Y\u00ean Kinh ; duy vi\u1ec7c b\u00e1o tang l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng x\u00e9t duy\u1ec7t, r\u1ed3i chuy\u00ean do Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng T\u00e2y \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t. C\u00f2n c\u00e1c t\u01b0 v\u0103n c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh g\u1eedi sang ta th\u00ec do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng T\u00e2y giao cho ta, ch\u1ee9 kh\u00f4ng do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng). \u0110\u1ee3i khi nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd t\u01b0 c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh, r\u1ed3i vi\u1ec7c n\u00ean sai s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i hay kh\u00f4ng th\u1ebf n\u00e0o s\u1ebd \u0111\u1ecbnh sau, th\u1ebf l\u00e0 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. \u0110\u00ecnh th\u1ea7n n\u00ean ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e1ng sung ch\u1ee9c h\u1eadu m\u1ec7nh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i s\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u00ea t\u00ean t\u00e2u l\u00ean ngay. C\u00f2n hai s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111\u00e3 c\u1eed t\u1eeb m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, Phan T\u0129nh, Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c, B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn v\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt \u0111\u1ec1u g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh ; duy c\u00f3 b\u1ecdn Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo h\u00e3y t\u1ea1m \u1edf l\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh. C\u00e1c c\u1ed1ng ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd hay.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n c\u1eed Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n v\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 sung l\u00e0m ch\u1ee9c ch\u00e1nh, ph\u00f3 h\u1eadu m\u1ec7nh ; th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 Binh l\u00e0 B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong sung l\u00e0m Ch\u00e1nh, ph\u00f3 s\u1ee9. T\u1eadp t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean, vua chu\u1ea9n y. Cho g\u1ecdi Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t \u0111i ng\u1ef1a tr\u1ea1m v\u1ec1 Kinh.<\/p>\n<p>Sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u0129 so\u1ea1n c\u00e1c \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n v\u1ec1 c\u00e2u h\u1ecfi c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u0111\u1ec3 trao cho quan h\u1eadu m\u1ec7nh. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : C\u00e1c c\u00e2u h\u1ecfi, c\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi \u1edf n\u01a1i c\u1eeda \u1ea3i, ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u l\u00e0m ph\u00f2ng s\u1eb5n \u0111\u00f3 m\u00e0 th\u00f4i, v\u1ecb t\u1ea5t h\u1ecd \u0111\u00e3 h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng \u1edf trong c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 tr\u1ecdng y\u1ebfu : n\u0103m \u0111\u1ea7u Minh M\u1ec7nh, qu\u1ed1c tang b\u00e1o v\u00e0o th\u00e1ng 7, n\u0103m nay b\u00e1o v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, khi b\u00e1o ch\u1eadm khi b\u00e1o ch\u00f3ng, l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ; s\u1ee9 thi\u00ean tri\u1ec1u ch\u01b0a sang l\u00e0m l\u1ec5 s\u00e1ch phong m\u00e0 \u0111\u00e3 d\u00f9ng qu\u1ed1c \u1ea5n, l\u00e0 hai \u0111i\u1ec1u. K\u1ec3 ra, vi\u1ec7c trong thi\u00ean h\u1ea1, c\u00f3 l\u00fac th\u01b0\u1eddng, c\u00f3 l\u00fac bi\u1ebfn, c\u00e1ch x\u1eed s\u1ef1 cho h\u1ee3p l\u1ebd, c\u00f3 l\u00fac theo kinh, c\u00f3 l\u00fac t\u00f2ng quy\u1ec1n. Qu\u1ed1c tang l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng g\u1eb7p v\u00e0o k\u1ef3 tu\u1ebf c\u1ed1ng, qu\u1ed1c tang l\u1ea7n n\u00e0y th\u00ec v\u1eeba \u0111\u00fang v\u00e0o k\u1ef3 tu\u1ebf c\u1ed1ng, m\u00e0 k\u1ef3 h\u1ea1n c\u1ee7a s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i qua c\u1eeda \u1ea3i l\u00e0 v\u1ec1 th\u00e1ng 2, v\u00ec vi\u1ec7c c\u00f3 l\u00fac ho\u00e3n, l\u00fac c\u1ea5p, cho n\u00ean b\u00e1o tin c\u00f3 khi mu\u1ed9n, khi s\u1edbm, mi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i l\u1ebd th\u00ec th\u00f4i. Qu\u1ed1c \u1ea5n c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m tin : v\u1ec1 ph\u00eda nh\u00e0 Thanh, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u00e1ch phong ; v\u1ec1 ph\u00eda n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n n\u1ed1i. V\u0103n phong t\u1edd bi\u1ec3u, \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u00f3i l\u00e0 \u201cph\u1ee5ng th\u1ee7 qu\u1ed1c \u1ea5n\u201d r\u1ed3i, th\u00ec d\u00f9ng qu\u1ed1c \u1ea5n \u0111\u00f3ng v\u00e0o qu\u1ed1c th\u01b0 c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec. N\u1ebfu h\u1ecd c\u00f3 h\u1ecfi, th\u00ec ta \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00e2u \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1eddi. Nh\u1eefng \u0111\u1ea1i \u00fd nh\u01b0 th\u1ebf, b\u1ed9 L\u1ec5 c\u00e1c khanh n\u00ean n\u00f3i r\u00f5 cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, vua \u0111em vi\u1ec7c l\u00ean ng\u00f4i k\u00ednh c\u00e1o tr\u01b0\u1edbc ban th\u1edd ti\u00ean \u0111\u1ebf, l\u00e0m l\u1ec5 nh\u1eadn \u1ea5n truy\u1ec1n qu\u1ed1c kim b\u1ea3o, \u00e1o b\u00e0o v\u1ea1n ni\u00ean t\u1ef1 v\u1ecb (s\u00e1ng s\u1edbm ng\u00e0y \u1ea5y, trong \u0110\u1ea1i N\u1ed9i ban ra h\u00f2m \u1ea5n truy\u1ec1n qu\u1ed1c kim b\u1ea3o v\u00e0 h\u00f2m \u00e1o b\u00e0o v\u1ea1n ni\u00ean t\u1ef1 v\u1ecb. \u0110\u01b0\u1eddng quan \u1edf C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c b\u01b0ng ra \u0111\u1ec3 \u1edf tr\u00ean long \u0111\u00ecnh. H\u1eefu ty s\u1eafp \u0111\u1ee7 nghi tr\u01b0\u1ee3ng do c\u1eeda gi\u1eefa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Cung \u0111i ra, qua c\u1ea7u Trung \u0110\u1ea1o, ra c\u1eeda gi\u1eefa Ng\u1ecd M\u00f4n \u0111\u1ebfn cung Kh\u00e1nh Ninh, \u0111\u1eb7t l\u00ean \u00e1n th\u1ebfp v\u00e0ng \u1edf b\u00ean t\u1ea3. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn, m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, qu\u1ef3 \u1edf tr\u01b0\u1edbc b\u00e0n th\u1edd ti\u00ean \u0111\u1ebf. L\u1ec5 quan \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc ban th\u1edd kh\u1ea5n. Tr\u01b0\u1edbc d\u00e2ng h\u00f2m \u1ea5n, th\u1ee9 \u0111\u1ebfn h\u00f2m \u00e1o. Vua gi\u01a1 tay l\u00ean ngang tr\u00e1n nh\u1eadn l\u1ea5y. R\u1ed3i c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 b\u01b0ng \u0111\u1ee1 \u0111\u1eb7t l\u00ean \u00e1n th\u1ebfp v\u00e0ng \u1edf b\u00ean h\u1eefu. Vua l\u00e0m l\u1ec5 nh\u1eadn \u1ea5n v\u00e0 \u00e1o xong, ng\u1ef1 v\u1ec1 cung. H\u00f2m \u1ea5n v\u00e0 h\u00f2m \u00e1o do c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf Vi\u1ec7n v\u00e0 C\u00e1c k\u00ednh r\u01b0\u1edbc \u0111i, nghi tr\u01b0\u1ee3ng c\u0169ng nh\u01b0 l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc. Khi \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, quan th\u00e1i gi\u00e1m nh\u1eadn l\u1ea5y, ti\u1ebfn v\u00e0o trong n\u1ed9i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, ngo\u1ea3nh m\u1eb7t v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng B\u1eafc, qu\u1ef3 d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u00e2u (l\u1ea1y 5 l\u1ea1y). Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu c\u0169ng m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, ra y\u1ebft ki\u1ebfn. Qua 3 ng\u00e0y, sai ho\u00e0ng t\u1eed m\u1eb7c \u00e1o c\u00f3 b\u1ed5 t\u1eed, \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o \u0111\u1ec1n th\u1edd ho\u00e0ng t\u1ef7 l\u00e0 Th\u1ea7n phi.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t [1820] v\u1ec1 sau, ph\u00e0m c\u00e1c gi\u1ea5y t\u1edd, tr\u1eeb c\u00e1c b\u1ea3n t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c nha ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 v\u00e0o gi\u00e1 h\u1ed3 s\u01a1 cho \u0111\u1ee7, c\u00f2n ngo\u00e0i ra, b\u1ea5t th\u1ea7n c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1eef hay m\u1ed9t m\u1ea3nh gi\u1ea5y n\u00e0o c\u00f3 b\u00fat t\u00edch c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf ph\u00ea b\u1ea3o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n thu nh\u1eb7t g\u00f3i k\u00edn d\u00e2ng tr\u00ecnh \u0111\u1ec3 k\u00ednh c\u1ea9n c\u1ea5t gi\u1eef \u1edf t\u1ea7ng tr\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y Ninh l\u0103ng((1) L\u1ec5 mai t\u00e1ng vua ch\u00faa.1) s\u1ebd \u0111em thi\u00eau ho\u00e1 \u0111i.<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp r\u1eb1ng : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, tr\u1eddi cho nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng, th\u01a1 v\u0103n ng\u00e0y m\u1ed9t phong ph\u00fa, nh\u1eefng th\u01a1 l\u00e0m ra t\u1eeb t\u1eadp \u0111\u1ea7u \u0111\u1ebfn t\u1eadp th\u1ee9 n\u0103m((2) T\u1eadp th\u01a1 n\u00e0y (t\u1eeb s\u01a1 t\u1eadp \u0111\u1ebfn t\u1eadp th\u1ee9 5), t\u00e1c gi\u1ea3 Minh M\u1ec7nh l\u00e0m t\u1eeb n\u0103m 1827 \u0111\u1ebfn n\u0103m 1838. (Theo l\u1eddi Ch\u00ed c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111\u1ec3 \u1edf cu\u1ed1i Ng\u1ef1 ch\u1ebf thi l\u1ee5c t\u1eadp, s\u00e1ch Th\u01b0 vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc, k\u00fd hi\u1ec7uA.134, t\u1edd 3a.2), c\u00e1c b\u00e0i v\u0103n \u1edf s\u01a1 t\u1eadp, v\u00e0 c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 Ti\u1ec5u b\u00ecnh Nam B\u1eafc Xi\u00eam kh\u1ea5u ngh\u1ecbch ph\u1ec9, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c b\u00e0i minh kh\u1eafc v\u00e0o c\u1ed5 kh\u00ed, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 kh\u1eafc in, ban h\u00e0nh kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 ; duy c\u00f2n t\u1eadp th\u01a1 th\u1ee9 s\u00e1u, t\u1eadp v\u0103n th\u1ee9 hai v\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 Thi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u ch\u01b0a kh\u1eafc in \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0 m\u1ed9t thi\u00ean \u201cTr\u00f9 bi\u00ean\u201d ch\u01b0a k\u1ecbp l\u00e0m xong, th\u00e0nh ra b\u1ecf d\u1edf. V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng r\u1ef1c r\u1ee1 c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta do ch\u00ednh tay ng\u00e0i vi\u1ebft ra, n\u00e9t ch\u1eef c\u00f2n m\u1edbi. \u0110au x\u00f3t bi\u1ebft nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! L\u0169 c\u00e1c khanh n\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng xem x\u00e9t l\u00e0m ngay, n\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0a ra kh\u1eafc in, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng tr\u1ecb ho\u00e1 v\u0103n minh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ebfn mu\u00f4n v\u00e0n \u0111\u1eddi. (T\u1eadp th\u01a1 th\u1ee9 s\u00e1u t\u1eeb n\u0103m K\u1ef7 H\u1ee3i [1839] \u0111\u1ebfn n\u0103m Canh T\u00fd [1840] \u0111\u01b0\u1ee3c 573 b\u00e0i, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh 10 quy\u1ec3n ; t\u1eadp v\u0103n th\u1ee9 hai t\u1eeb n\u0103m T\u00e2n M\u00e3o [1831] \u0111\u1ebfn n\u0103m Canh T\u00fd [1840] \u0111\u01b0\u1ee3c 247 thi\u00ean, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh 10 quy\u1ec3n ; trong \u0111\u00f3 m\u1ee5c l\u1ee5c 1 quy\u1ec3n, d\u1ee5, ch\u01b0\u01a1ng 8 quy\u1ec3n, c\u00e1c b\u00e0i t\u1ef1, k\u00fd, minh, c\u00e2u \u0111\u1ed1i, \u0111i\u1ec1n t\u1eeb((3) \u0110i\u1ec1n t\u1eeb\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 : m\u1ed9t h\u00ecnh th\u1ee9c v\u0103n v\u1ea7n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, theo thanh lu\u1eadt c\u1ee7a t\u1ef1 \u0111i\u1ec7u m\u00e0 l\u1ef1a ch\u1eef \u0111\u1eb7t c\u00e2u d\u00e0i ng\u1eafn kh\u00e1c nhau, khi\u1ebfn cho \u00e2m ti\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi t\u1eebng \u0111i\u1ec7u m\u00e0 m\u00ecnh mu\u1ed1n l\u00e0m. Trong \u0110i\u1ec1n t\u1eeb g\u1ed3m c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec7u nh\u01b0 : Gi\u00e1 c\u00f4 thi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , C\u00e1n kh\u00ea sa\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , B\u1ed3 t\u00e1t man\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 v\u00e0 Y\u1ebfn quy l\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 v.v\u2026 (Xem nh\u1eefng b\u00e0i t\u1eeb kh\u00fac c\u1ee7a Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 l\u00e0m theo th\u1ec3 \u0110i\u1ec1n t\u1eeb n\u00e0y trong Ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u0103n, s\u01a1 t\u1eadp, s\u00e1ch Th\u01b0 vi\u1ec7n Khoa h\u1ecdc, k\u00fd hi\u1ec7u A.188, quy\u1ec3n 13, t\u1edd 25b-31b).3), v\u0103n d\u1ee5 t\u1ebf th\u00ec x\u1ebfp l\u00e0m quy\u1ec3n cu\u1ed1i).<\/p>\n<p>S\u1eafc cho N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : Ph\u00e0m nh\u1eefng s\u1eafc l\u1ec7nh v\u00e0 s\u00e1ch v\u1edf t\u1eeb khi c\u00f2n \u1edf Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3((1) Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 : n\u01a1i vua \u1edf khi c\u00f2n l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, ch\u01b0a l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i.1) ph\u1ea3i n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m nh\u1eadn c\u1ea5t gi\u1eef, l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea khai r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ee3i s\u1ebd d\u00e2ng v\u00e0o trong N\u1ed9i \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Kinh l\u01b0\u1ee3c tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, T\u00e1n l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ebfn n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : Th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 nh\u1eefng thuy\u1ec1n b\u00e8, s\u00fang \u0111\u1ea1n, kh\u00ed gi\u1edbi, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, quan binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o v\u00e0 c\u00e1c ph\u1ee7, \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec1u do \u1edf th\u00e0nh n\u00e0y cung c\u1ea5p cho c\u1ea3, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i c\u0103n b\u1ea3n tr\u1ecdng\u00a0 y\u1ebfu. Th\u1ebf m\u00e0 trong th\u00e0nh th\u00ec ch\u1eadt h\u1eb9p, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ed7 ch\u1ee9a qu\u00e2n l\u00ednh, m\u00e0 \u0111\u1ed1i ng\u1ea1n v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam, m\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ea5t La K\u1ebft, kho\u1ea3ng \u0111\u1ed9 v\u00e0i d\u1eb7m, thuy\u1ec1n c\u00f4ng v\u00e0 thuy\u1ec1n t\u01b0 \u0111\u1ed7 \u1edf \u0111\u1ea5y li\u1ec1n nh\u01b0 v\u1ea3y c\u00e1, nh\u1ee1 c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec b\u1ea5t ng\u1edd, sinh ra m\u1ed1i lo kh\u00f4ng nh\u1ecf. Nay c\u1ea3 h\u1ea1t Ch\u00e2n L\u1ea1p v\u1ec1 b\u00e8 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, v\u1eeba r\u1ed3i nghe n\u00f3i Ch\u1ea5t Tri g\u1ecdi h\u1ecdp c\u00e1c phi\u00ean m\u1ee5c \u0111\u1ebfn c\u1ea3 H\u1ea3i T\u00e2y, y\u00eau c\u1ea7u ta lui qu\u00e2n, m\u1edbi ra \u0111\u1ea7u th\u00fa. Th\u1ebf c\u0169ng \u0111\u1ee7 bi\u1ebft \u0111\u1ea1i kh\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 gi\u1ea3o quy\u1ec7t c\u1ee7a ch\u00fang. Nh\u1ee1 ra ch\u00fang \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, ho\u1eb7c l\u00e0 nh\u00e2n ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 ch\u1eb9n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u0169ng ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u1eebng. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t ph\u1ea3i c\u1ea7n l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi, nay man d\u00e2n \u1ea5y coi ta l\u00e0 c\u1eebu \u0111\u1ecbch, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng ch\u1ecbu v\u1ec1 v\u1edbi ta, th\u00ec ta ch\u1ec9 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i th\u00e0nh kh\u00f4ng m\u00e0 th\u00f4i. Quan qu\u00e2n mu\u1ed1n \u0111i \u0111\u1ebfn n\u01a1i n\u00e0o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, th\u1ebf m\u00e0 t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a \u0111\u1ecbch h\u01b0 th\u1ef1c th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i xa g\u1ea7n bao nhi\u00eau, n\u00fai r\u1eebng ch\u1eb1m l\u1ea7y \u0111i l\u1ea1i kh\u00f3 d\u1ec5 ra sao, m\u00ecnh kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u1ed9t t\u00fd g\u00ec c\u1ea3 ! Khi b\u1ecf thuy\u1ec1n, l\u00ean b\u1ed9, t\u1ea5t ph\u1ea3i chia qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef. V\u1eadn l\u01b0\u01a1ng qua n\u01a1i hi\u1ec3m tr\u1edf, ch\u1ec9 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng cho 3-4 ng\u00e0y th\u00f4i ; d\u00f9 c\u00f3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, r\u1ed3i c\u0169ng ph\u1ea3i b\u1ecf. Th\u1ebf l\u00e0 s\u1edf \u0111\u1eafc kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 b\u00f9 cho s\u1edf t\u1ed5n. Vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean xin \u0111\u1eafp cao r\u1ed9ng th\u00eam th\u00e0nh c\u0169 Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u00e0o h\u00e0o, c\u1eafm ch\u00f4ng, cho \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n v\u1eefng ; l\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00eam th\u00e0nh ngo\u00e0i \u1edf La K\u1ebft, ph\u00e1i \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef ; ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i ra v\u00e0o, chia \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n l\u1ebb \u0111\u00f3ng ch\u1eb7n ng\u0103n gi\u1eef, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 b\u00ecnh y\u00ean, \u0111i l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec lo ng\u1ea1i ; r\u1ed3i sau s\u1ebd tu\u1ef3 nghi d\u1eb9p y\u00ean v\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1, m\u01b0u t\u00ednh cho sau n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t.<\/p>\n<p>V\u1ea3 l\u1ea1i, chia \u0111\u1ed3n, \u0111\u1eb7t b\u1ea3o, t\u1ea5t ph\u1ea3i th\u00eam s\u1ed1 qu\u00e2n, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 t\u1ed1n ph\u00ed, nh\u01b0ng v\u00ec s\u1ef1 th\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>[Ch\u00fang t\u00f4i] l\u1ea1i nghe n\u00f3i b\u1ed1 vi\u00ean Qu\u1ea3n c\u01a1 hai c\u01a1 An man nh\u1ea5t v\u00e0 nh\u1ecb \u1edf S\u01a1n T\u0129nh b\u1ecb b\u1ecdn man t\u00f9 gi\u1ebft ch\u1ebft, n\u00ean qu\u1ea3n c\u01a1 \u1ea5y \u0111\u1ed1i v\u1edbi man t\u00f9 l\u00e0 th\u1ebf th\u00f9. H\u1eafn t\u1ef1 nguy\u1ec7n \u0111\u1ec3 v\u1ee3 con \u1edf trong th\u00e0nh, \u0111i h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i cho quan qu\u00e2n. X\u00e9t v\u1ec1 ch\u00e2n t\u00ecnh th\u00ec h\u1eafn c\u0169ng c\u00f3 l\u00f2ng mu\u1ed1n quy thu\u1eadn, nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1 h\u1eafn th\u00ec h\u1eafn c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eafc l\u1ef1c. Xin \u0111\u1eb7c c\u00e1ch gia \u01a1n cho h\u1eafn \u0111\u1ec3 th\u00eam khuy\u1ebfn kh\u00edch.<\/p>\n<p>Khi t\u1edd s\u1edb n\u00e0y \u0111\u1ebfn Kinh, g\u1eb7p vi\u1ec7c qu\u1ed1c tang, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea1i c\u00f9ng v\u1edbi Kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, v\u00e0 T\u00e1 l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5 \u0110inh V\u0103n Huy ti\u1ebfp t\u1ee5c d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c : Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 g\u1eedi th\u01b0 cho b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam b\u1ea3o cho bi\u1ebft \u0111\u1ea1i \u00fd v\u1ec1 vi\u1ec7c ho\u00e0 hay \u0111\u00e1nh, nh\u01b0ng v\u00ec th\u1ec3 th\u1ed1ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, m\u01b0u k\u1ebf vi\u1ec7c binh, r\u1ea5t l\u00e0 quan tr\u1ecdng, m\u00e0 s\u1ef1 th\u1ebf \u1edf n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, s\u1edbm chi\u1ec1u bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i m\u1ed9t kh\u00e1c. Hi\u1ec7n nay, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n li\u00ean k\u1ebft, d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i, l\u00e0m k\u1ebf c\u1ed1 th\u1ee7. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ta ch\u1ec9 \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf n\u01a1i ven s\u00f4ng v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 ti\u1ebfp c\u1eadn \u0111\u1ed3n, b\u1ea3o c\u1ee7a \u0111\u1ecbch m\u00e0 th\u00f4i ; c\u00f2n ch\u1ed7 s\u00e0o huy\u1ec7t ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 c\u1ee7a ch\u00fang th\u00ec ta ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0 : \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ch\u01b0a th\u1ec3 qua \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t Nam Th\u00e1i ; \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Long \u2013 T\u01b0\u1eddng c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft theo ven b\u1edd \u1edf \u0111\u1ea5t S\u01a1n T\u0129nh, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 ; \u0111\u1ea1o binh th\u00e0nh h\u1ea1t M\u1ef9 L\u00e2m c\u0169ng ch\u1ec9 t\u1eeb ph\u1ee7 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng \u0111i ph\u1ee7 H\u1ea3i T\u00e2y, r\u1ed3i l\u1ea1i t\u1eeb ph\u1ee7 H\u1ea3i T\u00e2y v\u1ec1 ph\u1ee7 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng ; \u0111\u1ea1o binh Kinh l\u01b0\u1ee3c c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111i v\u1ec1 nh\u1eefng ch\u1ed7 ti\u1ebfp gi\u00e1p ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y, c\u00f2n \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i th\u00e0nh, b\u1ea3o \u0111\u00f3ng qu\u00e2n th\u00ec b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf kh\u00f4ng \u0111i th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Cho n\u00ean, b\u1ecdn \u0111\u1ecbch v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do, ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f9ng qu\u1eabn. V\u00ec r\u1eb1ng \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng xa, \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng nhi\u1ec1u l\u1ed1i, n\u1ebfu c\u00f3 \u0111em qu\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, c\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i nghe t\u0103m h\u01a1i nhau, h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean. B\u1ecdn gi\u1eb7c n\u1ebfu th\u1ea5y th\u1ebf kh\u00f4ng ch\u1ed1ng n\u1ed5i, th\u00ec ch\u1ea1y tan \u0111i c\u00e1c ng\u1ea3, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Quan qu\u00e2n \u0111em l\u01b0\u01a1ng \u0111i s\u00e2u v\u00e0o, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u1edf l\u00e2u, m\u1ed9t khi v\u1eeba m\u1edbi r\u00fat v\u1ec1, th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1ee5 t\u1eadp nh\u01b0 c\u0169. Hu\u1ed1ng chi, kh\u00ed h\u1eadu \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00e1c v\u1edbi n\u01a1i trung th\u1ed5 : \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng m\u00e0 kh\u00ed n\u00f3ng d\u1eef d\u1ed9i, su\u1ed1t ng\u00e0y gi\u00f3 l\u1ed1c, c\u00e1t bay b\u1ee5i m\u00f9. N\u1ebfu kh\u00f4ng s\u1edbm xong vi\u1ec7c binh nhung, th\u00ec qu\u00e2n l\u00ednh b\u1ecb c\u1ea3m nhi\u1ec5m ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng ti\u1ec7n. [Ch\u00fang t\u00f4i] v\u00e2ng theo \u00fd nh\u00e0 vua d\u1ee5, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u c\u00e1ch d\u1ed7 b\u1ea3o, nh\u01b0ng h\u1ecd b\u1ecb che b\u1ecbp m\u00ea ho\u1eb7c \u0111\u00e3 qu\u00e1 s\u00e2u s\u1eafc, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u h\u1ecd c\u0169ng \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i \u0111\u1ee9c c\u1ee7a thi\u00ean tri\u1ec1u, th\u1ef1c kh\u00f4ng d\u00e1m qu\u00ean, ch\u1ec9 v\u00ec ch\u00fang t\u00f4i b\u1ecb kh\u1ed5 s\u1edf b\u1ee9c b\u00e1ch l\u1eeba d\u1ed1i \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 m\u00ecnh b\u00e0y t\u1ecf l\u00ean tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ph\u1ea3i r\u1ee7 nhau l\u00e0m gi\u1eb7c. Nay s\u1ee3 ph\u1ea3i t\u1ed9i, kh\u00f4ng d\u00e1m quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 n\u1eefa\u201d. Theo l\u1eddi h\u1ecd n\u00f3i, x\u00e9t vi\u1ec7c l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ra b\u1ecdn l\u1ea1i d\u1ecbch kh\u00f4ng t\u1ed1t, b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 v\u00f4 l\u1ea1i, h\u1ed1ng h\u00e1ch s\u00e1ch nhi\u1ec5u man d\u00e2n kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 k\u1ec3, kh\u00f4ng tr\u00e1ch b\u1ecdn man d\u00e2n l\u00e0m ph\u1ea3n l\u00e0 ph\u1ea3i. Vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua r\u1ed3i, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, lu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i m\u1ed9t phen m\u01b0u t\u00ednh m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u1ea1i \u0111o\u1ea1n. Nay \u0111\u00e3 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y l\u1eddi su\u00f4ng b\u1ea3o cho h\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea5t ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn binh uy ; nh\u01b0ng qu\u00e2n l\u00ednh \u00edt th\u00ec v\u00e2y b\u1eaft kh\u00f4ng kh\u1eafp, binh l\u00ednh nhi\u1ec1u th\u00ec l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c phi\u1ec1n ph\u00ed, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec. V\u1eady xin tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft chia qu\u00e2n c\u00e1c ng\u1ea3 bao v\u00e2y l\u00f9ng b\u1eaft ngay \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ed1n tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. K\u1ebb n\u00e0o b\u1ecb c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p theo gi\u1eb7c th\u00ec cho ra th\u00fa, k\u1ebb n\u00e0o ngoan ng\u1ea1nh kh\u00f4ng theo ta th\u00ec ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i ; tu\u1ef3 ti\u1ec7n chia \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 v\u1ed7 v\u1ec1 tr\u1ecb y\u00ean. Khi \u0111\u00e3 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y r\u1ed3i, s\u1ebd d\u1eddi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Nghi Ho\u00e0, V\u0169 C\u00f4ng, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn M\u1ef9 L\u00e2m v\u00e0 S\u01a1n T\u0129nh, n\u01a1i xa n\u01a1i g\u1ea7n c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 tr\u01b0\u1edbc sau, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec s\u1edf \u0111\u1eafc kh\u00f4ng b\u00f9 v\u1edbi s\u1edf t\u1ed5n, kh\u00f4ng bao gi\u1edd xong \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>S\u1edb d\u00e2ng l\u00ean, vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : R\u1ea5t mong \u1edf c\u00e1c khanh, c\u1ed1t l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho xong vi\u1ec7c s\u1edbm, \u0111\u1ec3 y\u00ean ch\u00ed c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta. C\u00f2n th\u00ec s\u1ebd c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 sau.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ec3 tang \u1edf nh\u00e0 D\u1ef1c Th\u1ea5t, b\u1ecf h\u1ebft nh\u1eefng s\u1ef1 ch\u01a1i th\u00edch, m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng v\u00e0 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c \u0111\u1ec1u d\u00f9ng v\u1ea3i m\u1ed9c, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00eau th\u00f9a v\u0103n v\u1ebb.<\/p>\n<p>T\u1eeb th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m ngo\u00e1i [Canh T\u00fd, 1840] g\u1eb7p vi\u1ec7c qu\u1ed1c tang, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb c\u1ee7a c\u00e1c nha ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 ph\u00ea chu\u1ea9n, nay ti\u1ebfp t\u1ee5c theo th\u1ee9 t\u1ef1 d\u00e2ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ee3i vua x\u1eed quy\u1ebft, theo l\u1ec7nh Ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. Trong th\u00ec s\u1eeda sang vi\u1ec7c l\u1edbn, ngo\u00e0i th\u00ec x\u00e9t \u0111o\u00e1n mu\u00f4n vi\u1ec7c, ch\u1ec9 trong kho\u1ea3ng 24 ng\u00e0y, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5y c\u1ea3.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng nghi ch\u00fa v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00ean ng\u00f4i. H\u00f4m \u1ea5y, \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0 \u0111\u1eb7t nghi ti\u1ebft \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u, d\u00e0n nh\u1ea1c kh\u00ed m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. Tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c c\u1eeda th\u00e0nh \u0111\u1ec1u treo c\u00e1c th\u1ee9 c\u1edd vui m\u1eebng. Vua \u0111\u1ed9i m\u0169 c\u1eedu long, m\u1eb7c \u00e1o b\u00e0o v\u00e0ng, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc, c\u1ea7m ng\u1ecdc tr\u1ea5n khu\u00ea. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn l\u00ean ng\u1ed3i b\u1ea3o to\u1ea1. Ph\u00e1t 9 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh. C\u00e1c quan v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5, \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u00e2ng l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n : d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0ng, tuy\u00ean \u0111\u1ecdc s\u00e1ch v\u00e0ng ; th\u1ee9 \u0111\u1ebfn d\u00e2ng kh\u00e1nh h\u1ea1 : d\u00e2ng bi\u1ec3u m\u1eebng v\u00e0 l\u1ec5 v\u1eadt m\u1eebng. Tuy\u00ean \u0111\u1ecdc t\u1edd bi\u1ec3u xong, N\u1ed9i c\u00e1c xin \u0111\u00f3ng \u1ea5n ng\u1ecdc c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0o t\u1edd \u00e2n chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 v\u00e0o trong \u1ed1ng Kim ph\u01b0\u1ee3ng. Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, ph\u00e1t 9 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh. Vua ng\u1ef1 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, ho\u00e0ng t\u1eed b\u00e9, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 b\u00e9, c\u00e1c c\u00f4ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111i\u1ec7t l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng. Vua ng\u1ef1 v\u00e0o trong n\u1ed9i. N\u1ed9i \u0111\u00ecnh l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng \u0111\u00fang nh\u01b0 nghi th\u1ee9c (trung cung v\u00e0 phi t\u1ea7n c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u, Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, Tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c ph\u1ee7 thi\u1ebfp v\u00e0 m\u1ec7nh ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u l\u00e0m l\u1ec5 3 l\u1ea7n qu\u1ef3, 6 l\u1ea7n v\u00e1i). Tuy\u00ean \u0111\u1ecdc \u00e2n chi\u1ebfu treo \u1edf l\u1ea7u Phu V\u0103n. Quan Kinh do\u00e3n \u0111em c\u00e1c quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf Kinh huy\u1ec7n((1) T\u1ee9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.1) c\u00f9ng c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o trong 6 huy\u1ec7n ((2) S\u00e1u huy\u1ec7n thu\u1ed9c Th\u1eeba Thi\u00ean.2) l\u00e0m l\u1ec5 l\u1ea1y \u00e2n chi\u1ebfu. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban b\u1ed1 trong ngo\u00e0i.<\/p>\n<p>L\u1eddi b\u00e0n n\u00e0y c\u1ee7a b\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng l\u00ean, vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : c\u00f3 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00e1c phi t\u1ea7n c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u ch\u00fac m\u1eebng, so v\u1edbi l\u1ec5, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n, n\u00ean b\u1ecf \u0111i ; c\u00f2n c\u00e1c vi\u1ec7c kh\u00e1c c\u1ee9 theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c lau ch\u00f9i b\u1ea3o t\u1ef7 (\u1ea5n ng\u1ecdc) v\u00e0 l\u00e0m s\u1ed5 k\u00ea r\u00f5 trong m\u1ed9t n\u0103m d\u00f9ng b\u1ea3o t\u1ef7 bao nhi\u00eau l\u1ea7n d\u00e2ng l\u00ean ; c\u00e1c h\u00f2m b\u1ea3o s\u00e1ch \u0111\u1ec3 v\u00e0o trong h\u00f2m v\u00e0ng.<\/p>\n<p>L\u1ec7 c\u0169, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m, sau khi \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng h\u00f2m \u1ea5n l\u1ea1i r\u1ed3i, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf Vi\u1ec7n v\u00e0 C\u00e1c m\u1eb7c b\u1ed5 ph\u1ee5c, t\u00e2u xin ban b\u1ea3o t\u1ef7 ra, k\u00ednh c\u1ea9n lau ch\u00f9i, r\u1ed3i k\u00e8m c\u1ea3 s\u1ed5 bi\u00ean vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng b\u1ea3o t\u1ef7 h\u1eb1ng n\u0103m d\u00e2ng v\u00e0o trong n\u1ed9i. Th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m ngo\u00e1i [Canh T\u00fd, 1840], v\u00ec c\u00f3 qu\u1ed1c tang, n\u00ean \u0111\u1ebfn b\u00e2y gi\u1edd m\u1edbi l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n <\/a>II<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd. Vua l\u00ean ng\u00f4i Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0. \u0110\u1ea1i x\u00e1. \u0110\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u. Ban chi\u1ebfu th\u01b0 cho thi\u00ean h\u1ea1. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cTa ngh\u0129 : M\u1ec7nh l\u1edbn v\u1ed1n t\u1eeb tr\u1eddi \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n, truy\u1ec1n n\u1ed1i ri\u00eang l\u00e0 b\u1edfi t\u1ea1i tam v\u01b0\u01a1ng ; b\u1eadc vua c\u1ed1t c\u00f3 \u0111\u1ee9c \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, ch\u00ednh danh v\u1ecb \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra nh\u1ea5t th\u1ed1ng. Cho n\u00ean l\u00e0m ch\u1ee7 vi\u1ec7c t\u1ebf ch\u00e9p trong Chu d\u1ecbch, n\u0103m \u0111\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u n\u00f3i \u1edf Xu\u00e2n Thu, l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00eau \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u00e0 t\u1ecf \u00fd ngh\u0129a v\u1ec1 \u0111\u1ed5i m\u1edbi v\u1eady.<\/p>\n<p>B\u1ea3n tri\u1ec1u ta : c\u00f5i Nam g\u00e2y d\u1ef1ng c\u01a1 \u0111\u1ed3, th\u00e1nh th\u1ea7n bao \u0111\u1eddi truy\u1ec1n n\u1ed1i ; ch\u1ee9a nh\u00e2n \u0111\u1ee9c, d\u00e0y gi\u00e1o ho\u00e1, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n hai tr\u0103m n\u0103m.<\/p>\n<p>Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : d\u1ef1ng l\u1ea1i d\u01b0 \u0111\u1ed3, th\u1ed1ng nh\u1ea5t b\u1edd c\u00f5i ; nh\u1eadn gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p to l\u1edbn, \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc con ch\u00e1u v\u1ec1 sau.<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta : k\u00ednh theo \u0111\u1ee9c t\u1ed1t ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, noi theo ph\u00e9p l\u1edbn \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, l\u1ec5, nh\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c tu s\u1eeda, h\u00ecnh, ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c thanh b\u00ecnh ; h\u1ed9 kh\u1ea9u m\u1ed7i n\u0103m m\u1ed9t t\u0103ng, b\u1edd c\u00f5i m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t r\u1ed9ng. \u0110\u1ee9c c\u00f4ng v\u0103n v\u00f5, t\u1eeb ngh\u00ecn x\u01b0a d\u1ec5 m\u1ea5y \u0111\u1eddi h\u01a1n ; nh\u00e2n tr\u1ea1ch s\u00e2u d\u00e0y, kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea3y \u0111\u1ec1u nhu\u1ea7n th\u1ea5m. Tu\u1ed5i h\u1ea1c c\u00f2n mu\u1ed1n th\u1ebb \u0111\u1ea7y nh\u00e0 bi\u1ec3n((1) B\u1edfi c\u00e2u ch\u1eef H\u00e1n : \u201cH\u1ea3i \u1ed1c thi\u00ean tr\u00f9\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 nh\u00e0 \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n b\u1ecf th\u1ebb m\u1ed7i ng\u00e0y th\u00eam \u0111\u1ea7y. \u00fd n\u00f3i tu\u1ed5i th\u1ecd.1), c\u1edd r\u1ed3ng \u0111\u00e3 v\u1ed9i tr\u1edf l\u1ea1i qu\u00ea tr\u1eddi((2) B\u1edfi c\u00e2u ch\u1eef H\u00e1n : \u201cQuy vu \u0111\u1ebf h\u01b0\u01a1ng\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 v\u1ec1 n\u01a1i qu\u00ea tr\u1eddi. \u00fd n\u00f3i l\u00e0 ch\u1ebft.2). C\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn c\u1ea3 non, h\u1ed3 ; th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t kh\u1eafp v\u1eddi hang, n\u00fai. Tuy l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb mu\u1ed1n b\u00edu theo kh\u00f4ng k\u1ecbp, nh\u01b0ng vi\u1ec7c n\u1ed1i ng\u00f4i l\u00e0 h\u1ec7 tr\u1ecdng kh\u00f3 kh\u0103n.<\/p>\n<p>Ta l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, khi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o c\u00f2n s\u1ed1ng, ta s\u1edbm h\u00f4m th\u0103m h\u1ecfi, h\u1ebft ph\u1eadn l\u00e0m con ; Ho\u00e0ng kh\u1ea3o c\u0169ng ch\u0103m ch\u00fa b\u1ea3o ban, nh\u1ee7 t\u1eadn m\u1eb7t, r\u1ec9 t\u1eadn tai, ta lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ea1y d\u1ed7. Ch\u1ed1n th\u00e2n \u0111\u00e0i \u0111\u00e3 giao cho t\u1eadp vi\u1ec7c, vi\u1ec7c c\u01a1 y\u1ebfu l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 b\u00e0n, l\u00e0 c\u1ed1t mu\u1ed1n cho ta quen bi\u1ebft vi\u1ec7c \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 cho tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u. \u0110\u1ee7 bi\u1ebft l\u00e0 ch\u00ed c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, s\u1ebd \u0111em c\u00e1i g\u00e1nh n\u1eb7ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 qu\u1ed1c gia m\u00e0 giao ph\u00f3 cho ta. \u0110i\u1ec1u \u0111\u00f3, th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i ai c\u0169ng bi\u1ebft c\u1ea3. \u0110\u1ebfn khi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta b\u1ec7nh n\u1eb7ng g\u1ea7n m\u1ea5t, cho g\u1ecdi c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 C\u01a1 m\u1eadt \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, b\u1ea3o r\u00f5 l\u1eddi c\u1ed1 m\u1ec7nh, cho ta n\u1ed1i ng\u00f4i.<\/p>\n<p>Ta ngh\u0129 : ph\u00f3 th\u00e1c r\u1ea5t n\u1eb7ng n\u1ec1, g\u00e1nh v\u00e1c th\u1ef1c kh\u00f3 n\u1ed5i, ngh\u0129 m\u00ecnh \u0111\u1ee9c b\u1ea1c l\u1ea5y l\u00e0m lo s\u1ee3. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], th\u00e1ng 12, ng\u00e0y 29, tri\u1ec1u th\u1ea7n tr\u0103m quan tu\u00e2n theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta khi c\u00f2n t\u1ec9nh, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu, \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 d\u1ee5 chu\u1ea9n y, c\u00e1c quan l\u1ea1i c\u00f9ng nhau d\u00e2ng bi\u1ec3u khuy\u1ebfn ti\u1ebfn. Ta \u0111\u01b0\u01a1ng khi \u0111\u1ec3 tang x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng, l\u00f2ng \u0111au nh\u01b0 c\u1eaft, song ta ngh\u0129 : n\u1ed1i ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc, theo vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0111\u1ea1i hi\u1ebfu, ng\u00f4i b\u00e1u kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf kh\u00f4ng l\u00e2u ng\u00e0y, n\u00ean m\u1edbi n\u00e9n l\u00f2ng x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng, l\u1ef1a theo c\u1ea3nh bi\u1ebfn tr\u00ean k\u00ednh theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, d\u01b0\u1edbi thu\u1eadn theo l\u00f2ng tin m\u1ebfn c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 13, th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m nay l\u00e0m l\u1ec5 k\u00ednh c\u00e1o Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t, Giao, Mi\u1ebfu v\u00e0 X\u00e3 T\u1eafc ; ng\u00e0y 16, k\u00ednh c\u00e1o ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ; ng\u00e0y 18, th\u00e2n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu bi\u1ebft ; ng\u00e0y 20 l\u00e0 ng\u00e0y B\u00ednh Ng\u1ecd, l\u00ean ng\u00f4i Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0.<\/p>\n<p>Ta, m\u1ed9t l\u00f2ng k\u00ednh s\u1ee3, \u0111\u1ec3 gi\u1eef m\u00e3i m\u1ec7nh Tr\u1eddi \u0111\u00e3 ban cho ; m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u0103m lo, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i t\u1ecf t\u1ef1 c\u00f4ng c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o. L\u1ea5y n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu l\u00e0m n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] \u0111\u1ec3 ch\u00ednh huy x\u01b0ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ea1i th\u1ed1ng. \u0110\u00e3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1o tr\u1eddi l\u00ean ng\u00f4i b\u00e1u, n\u00ean ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u0111\u1ec3 ban \u01a1n. Nh\u1eefng \u01a1n ban ra g\u1ed3m c\u00f3 23 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(1. C\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>2. C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, quan \u1edf Kinh t\u1eeb Ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, quan \u1edf ngo\u00e0i tr\u1ea5n t\u1eeb T\u00f2ng tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 ch\u1ee9c \u00e1n s\u00e1t m\u00e0 \u1edf d\u01b0\u1edbi t\u00ean kh\u00f4ng chua l\u00e0 b\u1ecb gi\u00e1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ngang v\u1edbi c\u00f3 qu\u00e2n c\u00f4ng gia th\u00eam m\u1ed9t c\u1ea5p ; c\u00f2n v\u1ec1 h\u00e0ng v\u0103n quan trong Kinh t\u1eeb B\u1ed9, Vi\u1ec7n, T\u1ee9, c\u00e1c ch\u00ednh nha, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o h\u00e0m t\u1eeb Ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ; quan ngo\u00e0i tr\u1ea5n t\u1eeb T\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 th\u1ed5 Tri ch\u00e2u, Tri huy\u1ec7n ; v\u1ec1 h\u00e0ng v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7n \u0111ang l\u00e0m su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng theo m\u1ee9c th\u01b0\u1eddng gia th\u00eam m\u1ed9t c\u1ea5p.<\/p>\n<p>3. \u1edf ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh, \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, mi\u1ebfu th\u1edd c\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, mi\u1ebfu \u0111\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng, mi\u1ebfu th\u00e0nh ho\u00e0ng v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u00fang t\u1ebf, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00fang t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>4. C\u00e1c n\u00fai to s\u00f4ng l\u1edbn \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>5. Thu\u1ebf l\u1ec7 ti\u1ec1n th\u00f3c v\u1ec1 nh\u00e2n \u0111inh, \u0111i\u1ec1n, th\u1ed5 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] n\u00e0y, \u0111\u1ec1u tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u1ed9p.<\/p>\n<p>6. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o c\u00f2n thi\u1ebfu l\u1ea1i ti\u1ec1n, th\u00f3c v\u1ec1 c\u00e1c thu\u1ebf s\u1ea3n v\u1eadt, ho\u1eb7c vay m\u01b0\u1ee3n th\u00f3c c\u00f4ng ch\u01b0a tr\u1ea3 xong, \u0111\u1ec1u tha cho c\u1ea3.<\/p>\n<p>7. Khoa Canh T\u00fd l\u00e0 khoa thi ch\u00ednh v\u00e0o th\u1eddi Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho ho\u00e3n \u0111\u1ebfn n\u0103m nay, l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu [1841], m\u00f9a thu thi H\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ebfn m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842] th\u00ec thi H\u1ed9i, nay chu\u1ea9n \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu n\u0103m nay thi H\u01b0\u01a1ng, m\u00f9a xu\u00e2n sang n\u0103m thi H\u1ed9i l\u00e0 \u00e2n khoa ; c\u00f2n khoa ch\u00ednh c\u1ee7a n\u0103m Canh T\u00fd l\u1ea1i ho\u00e3n \u0111\u1ebfn sang n\u0103m t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m Nh\u00e2m D\u1ea7n (1842), m\u00f9a thu th\u00ec thi H\u01b0\u01a1ng, n\u0103m sau l\u00e0 n\u0103m Qu\u00fd M\u00e3o (1843], m\u00f9a xu\u00e2n th\u00ec thi H\u1ed9i.<\/p>\n<p>8. C\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i tr\u1ea5n, t\u1eeb th\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u1ea5p ho\u1eb7c khai ph\u1ee5c \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho hai th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng.<\/p>\n<p>9. C\u00e1c V\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u Th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n trong Kinh v\u00e0 hai th\u1eeba, ty \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00f9ng l\u00e0 hai ty Phi\u00ean, Ni\u1ebft \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, v\u00e0 ty An bi\u00ean \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng l\u01b0\u01a1ng ti\u1ec1n 1 th\u00e1ng. C\u00f2n c\u00e1c thu\u1ed9c l\u1ea1i, l\u1ec5 sinh, y sinh, t\u01b0\u1ee3ng sinh, ph\u00e1p l\u1ee5c, chi\u00eam h\u1eadu v\u00e0 c\u00e1c ty l\u1ea1i t\u1ea1p ng\u1ea1ch, kh\u00f4ng k\u1ec3 \u1edf trong Kinh hay ngo\u00e0i tr\u1ea5n, c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng hay kh\u00f4ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng.<\/p>\n<p>10. C\u00e1c gi\u00e1m sinh, \u1ea5m sinh, h\u1ecdc sinh theo h\u1ecdc \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed g\u00e1m v\u00e0 c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, t\u00fa t\u00e0i, s\u0129 nh\u00e2n theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 hay \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t th\u00e1ng.<\/p>\n<p>11. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh ch\u00ednh ng\u1ea1ch \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n v\u00e0 c\u00e1c th\u1ee3 hi\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c c\u1ee5c trong Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng. C\u00f2n h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c binh phu t\u1ea1p ng\u1ea1ch \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u1ecbt c\u00e1c lo\u00e0i s\u00fac sinh \u1edf Kinh, tr\u1ea1m, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng.<\/p>\n<p>12. C\u00e1c gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba h\u1ea1t theo l\u1ec7, m\u1ed7i th\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 5 ti\u1ec1n v\u00e0 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, chu\u1ea9n chi\u1ebfu theo nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o hi\u1ec7n t\u1ea1i ng\u0169 t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6, th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p \u0111\u1ee7 l\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i th\u00e1ng l\u00e0 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>13. C\u00e1c l\u00ednh tr\u1ea1m \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>14. C\u00e1c h\u1ed9 bi\u1ec7t n\u1ea1p \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u1ed9p ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, th\u00ec v\u1ec1 tr\u00e1ng h\u1ea1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 quan 2 ti\u1ec1n ; v\u1ec1 h\u1ea1ng d\u00e2n \u0111inh gi\u00e0 \u1ed1m m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 6 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>15. C\u00e1c quan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea3i gi\u00e1ng, c\u00e1ch m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng hay vi\u1ec7c t\u01b0, h\u1ec5 b\u1ecb gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 1, 2 c\u1ea5p cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c c\u1ea3. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb c\u00e1ch m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c, cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>16. C\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n t\u1eeb c\u1eedu ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t b\u1ed5ng, th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3 ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u00ec vi\u1ec7c c\u00f4ng hay vi\u1ec7c t\u01b0, \u0111\u1ec1u khoan tha cho c\u1ea3.<\/p>\n<p>17. C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1ea9n d\u1eadt \u1edf r\u1eebng n\u00fai m\u00e0 t\u00e0i ph\u1ea9m gi\u1ecfi giang h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, chu\u1ea9n cho th\u01b0\u1ee3ng ty s\u00e1t h\u1ea1ch, l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 d\u00f9ng.<\/p>\n<p>18. \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 t\u1eebng nghi\u00ean c\u1ee9u v\u1ec1 qu\u00e2n l\u01b0\u1ee3c, m\u1ea1nh kho\u1ebb b\u1ea1o d\u1ea1n, bi\u1ebft ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u1ee5ng binh, ho\u1eb7c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1eafn cung c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a t\u00e0i gi\u1ecfi, th\u1ea1o thu\u1ed9c ngh\u1ec1 v\u00f5, ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o s\u1ee9c kho\u1ebb h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e1c \u0111\u1ed3 n\u1eb7ng \u0111em \u0111i xa \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 c\u00f3 t\u00ean trong qu\u00e2n t\u1ecbch hay d\u00e2n t\u1ecbch, \u0111\u1ec1u cho c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty ki\u1ec3m x\u00e9t r\u1ed3i \u0111\u01b0a v\u1ec1 b\u1ed9 s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, s\u1ebd tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u00f9ng.<\/p>\n<p>19. Nh\u1eefng t\u00fa t\u00e0i c\u00e1c khoa tu\u1ed5i t\u1eeb 40 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, cho ph\u00e9p c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p gi\u1ea5y cho v\u1ec1 Kinh, do b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 cho s\u00e1t h\u1ea1ch, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 l\u00e0m gi\u00e1o ch\u1ee9c. N\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u1edf l\u00e0ng h\u1ecdc t\u1eadp \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i thi khoa sau c\u0169ng cho.<\/p>\n<p>20. T\u1eeb l\u00fac m\u1edd m\u1edd s\u00e1ng ng\u00e0y 20, th\u00e1ng gi\u00eang, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea1m t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed v\u00e0 nh\u1eefng t\u1ed9i nh\u00e2n \u0111ang b\u1ecb giam c\u1ea7m, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u00ecnh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u0110\u00f4 s\u00e1t vi\u1ec7n v\u00e0 \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 x\u00e9t r\u00f5 t\u1ed9i tr\u1ea1ng nguy\u00ean \u00e1n, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n lu\u1eadn r\u1ed3i l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 khoan gi\u1ea3m cho.<\/p>\n<p>21. T\u1eeb m\u1edd m\u1edd s\u00e1ng ng\u00e0y 20 th\u00e1ng gi\u00eang, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea1m t\u1ed9i t\u1eeb sung qu\u00e2n, ph\u00e1t l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i g\u00ec, \u0111\u00e3 k\u1ebft \u00e1n hay ch\u01b0a k\u1ebft \u00e1n, \u0111\u1ec1u khoan mi\u1ec5n tha cho v\u1ec1 c\u1ea3.<\/p>\n<p>22. T\u1eeb m\u1edd m\u1edd ng\u00e0y 20 th\u00e1ng gi\u00eang, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n can \u00e1n \u0111i tr\u1ed1n tr\u00e1nh, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m hay t\u00f2ng ph\u1ea1m, h\u1ec5 bi\u1ebft h\u1ed1i t\u1ed9i quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c ra th\u00fa \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, h\u1ea1n \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 6 n\u0103m nay l\u00e0 h\u1ebft. Nh\u01b0ng ph\u1ea3i do th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y k\u00ea r\u00f5 tu\u1ed5i, qu\u00ea qu\u00e1n, can t\u1ed9i g\u00ec, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, do B\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho khoan gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>23. Ph\u00e0m c\u00e1c \u00e1n ph\u1ea3i b\u1ed3i l\u1ea1i tang v\u1eadt m\u00e0 ch\u01b0a b\u1ed3i xong, tr\u1eeb nh\u1eefng \u00e1n n\u00e0o x\u00e9t ra r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng x\u1ebbo x\u00e9n v\u00e0o \u0111\u1ea5y th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3, c\u00f2n th\u00ec \u1edf Kinh do b\u1ed9 H\u00ecnh, \u1edf ngo\u00e0i tr\u1ea5n do c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111em c\u00e1c nguy\u00ean \u00e1n c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi can ph\u1ea1m \u1ea5y v\u00e0 s\u1ed1 tang ph\u1ea3i b\u1ed3i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho khoan gi\u1ea3m hay mi\u1ec5n h\u1eb3n).<\/p>\n<p>\u201c\u00d4i ! Ch\u00ednh ng\u00f4i gi\u1eef m\u1ec7nh, ta m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i d\u00f5i kh\u00f4ng qu\u00ean, thu Ph\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi mu\u00f4n h\u1ecd h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc c\u00f2n ch\u00e1n. V\u1eady n\u00ean b\u00e1 c\u00e1o r\u1ed9ng kh\u1eafp, \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>T\u1edd x\u00e1 th\u01b0 ban xu\u1ed1ng, trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u h\u1ea3 l\u00f2ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y m\u01b0a d\u1ea7m li\u1ec1n m\u1ea5y tu\u1ea7n, \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay, tr\u1eddi s\u00e1ng, kh\u00ed thanh, ai c\u0169ng b\u1ea3o l\u00e0 \u0111i\u1ec1m th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ecbnh tr\u1ecb.<\/p>\n<p>D\u00e2ng l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd 2000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ban cho c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c nam n\u1eef trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t kh\u00f4ng l\u00e0m ch\u1ee9c g\u00ec v\u00e0 h\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf x\u00e3 V\u0103n X\u00e1, h\u1ecd H\u1ed3 \u1edf gi\u00e1p T\u00e2y, th\u00f4n Linh Chi\u1ec3u m\u1ed9t s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (10 v\u1ecb th\u00e2n c\u00f4ng ban ti\u1ec1n 6.000 quan, 6 v\u1ecb qu\u1ed1c c\u00f4ng, ban ti\u1ec1n 2.400 quan ; 18 v\u1ecb qu\u1eadn c\u00f4ng, ban ti\u1ec1n 5.400 ; 4 v\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ban ti\u1ec1n 1.600 quan ; 7 v\u1ecb ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ban ti\u1ec1n 2.000 quan ; 30 v\u1ecb ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, ban ti\u1ec1n 6.000 quan ; 48 v\u1ecb ho\u00e0ng mu\u1ed9i, ban ti\u1ec1n 9.600 quan ; b\u1ecdn T\u00f4n th\u1ea5t chi g\u1ea7n c\u00f3 qu\u1eadn c\u00f4ng, h\u1ea7u t\u01b0\u1edbc, con trai, con g\u00e1i v\u1ec1 ch\u00e1u vua, con trai con g\u00e1i c\u1ee7a c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, ban ti\u1ec1n 4.000 quan ; c\u00e1c ch\u1ee9c quan v\u1ec1 h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t chi xa, c\u00f9ng con trai, con g\u00e1i v\u1ec1 c\u00e1c ng\u00e0nh, ban ti\u1ec1n 3.000 quan : h\u1ecd Tr\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ban 500 quan ; c\u1ea3 x\u00e3 V\u0103n X\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c ban 200 quan ; h\u1ecd H\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban 500 quan, c\u1ea3 gi\u00e1p T\u00e2y th\u00f4n Linh Chi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ban 200 quan). Th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn v\u00e0 h\u1ea1ng nh\u1ecf cho c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean (t\u1eeb 90 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn v\u00e0 h\u1ea1ng nh\u1ecf m\u1ed7i th\u1ee9 1 \u0111\u1ed3ng ; t\u1eeb 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn ; t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n nh\u1ecf).<\/p>\n<p>Vua \u0111\u00e3 th\u00e2n ra coi ch\u00ednh s\u1ef1, m\u1ed7i ng\u00e0y bu\u1ed5i s\u00e1ng, bu\u1ed5i chi\u1ec1u, m\u1eb7c \u00e1o tr\u1eafng, ng\u1ef1 ra ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n, cho g\u1ecdi c\u00e1c quan v\u00e0o b\u00e0n lu\u1eadn ch\u00ednh s\u1ef1. C\u00e1c quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng h\u1ea7u v\u00e0 chi\u00eam b\u00e1i \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 l\u1ec7 ng\u1ef1 \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n. C\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i v\u00e0o ra m\u1eaft, vua cho ng\u1ed3i v\u00e0 cho u\u1ed1ng tr\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch ung dung. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n nh\u01b0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n v\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, vua ch\u1ec9 g\u1ecdi t\u00ean quan, ch\u1ee9 kh\u00f4ng g\u1ecdi t\u00ean th\u1ef1c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh th\u1ee9 b\u1eadc t\u1eebng ban trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 (nh\u01b0 bi\u1ec3u v\u0103n ch\u00fac m\u1eebng, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft vi\u1ebft t\u00ean ho\u00e0ng t\u1eed, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. Khi \u0111\u1ee9ng v\u00e0o ban th\u1ee9 \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0 th\u00ec ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, th\u1ee9 \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ec1u li\u1ec7t v\u00e0o l\u00e0m m\u1ed9t h\u00e0ng, khi \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh th\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f2n b\u00e9, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f2n b\u00e9, c\u0169ng li\u1ec7t v\u00e0o m\u1ed9t h\u00e0ng.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh vi\u1ec7c c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2ng t\u1eadp h\u1ea1p((1) T\u1eadp h\u1ea1p : t\u1edd bi\u1ec3u \u0111\u1ec3 trong h\u1ed9p g\u1ed7, ngo\u00e0i c\u00f3 b\u1ecdc c\u00e1i t\u00fai b\u1eb1ng l\u1ee5a.1) v\u00e0o h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb nh\u00e0 vua.<\/p>\n<p>L\u1ec7 c\u0169, c\u00e1c ch\u1ee9c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00fang k\u1ef3 h\u1ea1n d\u00e2ng t\u1eadp h\u1ea1p. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec vua \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 tang, d\u1ee5 cho c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n c\u1ea5p ho\u1eb7c c\u00f3 t\u00e2u b\u00e0y vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u1ec1u l\u00e0m m\u1eadt t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean; c\u00f2n nh\u1eefng t\u1eadp t\u00e2u v\u1ec1 h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00ecnh c\u1ea3, \u0111\u1ee3i sau khi h\u1ebft tang, s\u1ebd theo l\u1ec7 c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh m\u00e0u s\u1eafc v\u1ec1 m\u0169 \u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c quan vi\u00ean.<\/p>\n<p>(1. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ef1c h\u1ea7u \u1edf ban th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf, tr\u1eeb ra c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1edf ty L\u1ec5 b\u1ed9 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i m\u1eb7c ph\u1ee5c s\u1eafc theo nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng l\u1ec7, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng sung v\u00e0o ban, th\u00ec ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 quan vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5 \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o tr\u1eafng ; \u0111\u1ebfn khi h\u00e0nh l\u1ec5, \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o tang. C\u00e1c th\u00e1i gi\u00e1m, cung gi\u00e1m khi \u1ee9ng tr\u1ef1c, d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en ho\u1eb7c c\u00f9ng m\u1ed9t lo\u1ea1t \u00e1o m\u00e0u ch\u00e0m hay \u00e1o \u0111en ; ng\u00e0y h\u00e0nh l\u1ec5, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o tr\u1eafng. C\u00e1c th\u1ecb v\u1ec7, h\u1ed9 v\u1ec7, th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n((1) Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n : ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng c\u01a1m cho vua.1), th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o tr\u1eafng. C\u00f2n c\u00e1c binh \u0111inh th\u00ec \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en.<\/p>\n<p>2. C\u00e1c quan \u1edf trong Kinh, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng v\u00e0o ch\u1ea7u \u1edf ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n ho\u1eb7c ch\u1ee9c h\u1ea7u \u1edf t\u1ea3, h\u1eefu vu, c\u0169ng l\u00e0 ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, \u00e1o s\u1ed5 g\u1ea5u, th\u00ec trong 27 th\u00e1ng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ec3 tang 1 n\u0103m, th\u00ec c\u00f2n trong gi\u1ed7 ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng((2) Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng : gi\u1ed7 \u0111\u1ea7u.2), \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en. C\u00f2n nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 tang \u0111\u1ea1i c\u00f4ng th\u00ec trong v\u00f2ng 9 th\u00e1ng, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u0169ng d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en. N\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu, \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, cung T\u1eeb Th\u1ecd, s\u1edf Th\u1ef1c l\u1ee5c, qu\u00e1n Qu\u1ed1c s\u1eed, c\u00f9ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean, theo l\u1ec7 ph\u1ea3i v\u00e0o b\u00e1i m\u1ea1ng th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 \u0111\u00e3 h\u1ebft tang hay ch\u01b0a, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en. Ph\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c sai ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c quan, n\u1ebfu l\u00e0 vi\u1ec7c binh th\u00ec d\u00f9ng nhung ph\u1ee5c, n\u1ebfu l\u00e0 vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en.<\/p>\n<p>3. Khi vua \u0111\u1ebfn ban th\u1edd ti\u00ean \u0111\u1ebf, v\u00e0 ng\u1ef1 ra \u0111\u00e2u, t\u1eeb ngo\u00e0i c\u1eeda cung tr\u1edf ra, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 c\u00f2n trong hay \u0111\u00e3 ngo\u00e0i l\u1ec5 ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng, nh\u1eefng vi\u00ean ch\u1ee9c h\u00e0ng v\u00f5 theo h\u1ea7u mang \u0111\u1ed3 nghi tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1eeb ch\u1ee9c qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en, c\u00f2n c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng theo h\u1ea7u nh\u01b0 ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f9ng c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 ch\u01b0a h\u1ebft tang \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en. N\u1ebfu g\u1eb7p c\u00e1c ng\u00e0y l\u1ec5 s\u00f3c((3) S\u00f3c : m\u1ed3ng m\u1ed9t.3), v\u1ecdng((4) V\u1ecdng : ng\u00e0y r\u1eb1m.4), l\u1ec5 \u00e2n, ti\u1ebfn, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o d\u1ef1 v\u00e0o ban ch\u00e0o l\u1ea1y, th\u00ec c\u1ee9 chi\u1ebfu theo \u00e1o \u0111\u1ec3 tang m\u00e0 ch\u00e0o l\u1ea1y, trong c\u1ea3 27 th\u00e1ng \u0111\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>4. G\u1eb7p nh\u1eefng ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu hay \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean v\u00e0 ti\u1ebft Thanh minh l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c l\u0103ng, theo l\u1ec7 vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5, ho\u1eb7c sai quan \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 thay, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5 ; c\u00f2n c\u00e1c quan vi\u00ean ch\u1ee9c v\u00f5 v\u00e0 binh l\u00ednh \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1 \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en.<\/p>\n<p>5. C\u00e1c ch\u1ee9c \u0111i\u1ec3n h\u1ed9, vi\u00ean ch\u1ee9c v\u00f5 v\u00e0 binh l\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, Th\u00e1i Ho\u00e0, c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, Ng\u1ecd M\u00f4n, k\u1ef3 \u0111\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c c\u1eeda th\u00e0nh \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en.<\/p>\n<p>6. Ph\u00e0m ai \u0111i qua s\u00e2n \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i kh\u0103n tr\u1eafng tr\u00ean \u0111\u1ea7u.<\/p>\n<p>7. Ph\u00e0m quan vi\u00ean \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i Kinh \u0111\u00f4, vi\u00ean n\u00e0o ch\u01b0a h\u1ebft tang, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n tr\u1eafng \u00e1o \u0111en. N\u1ebfu c\u00f3 sai ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c quan : vi\u1ec7c binh th\u00ec m\u1eb7c nhung ph\u1ee5c, vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en. Nh\u1eefng vi\u00ean n\u00e0o \u0111\u00e3 h\u1ebft tang th\u00ec ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en.<\/p>\n<p>8. V\u1ec1 \u0111\u1ea1i l\u1ec5 l\u00ean ng\u00f4i, c\u00f3 \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u, th\u00ec ng\u00e0y \u00e2n chi\u1ebfu ban \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 t\u00e0n, t\u00e1n, nghi tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u1ea9m ph\u1ee5c, \u0111\u00f3n ti\u1ebfp \u0111\u00fang nh\u01b0 nghi th\u1ee9c, c\u00f3 b\u00e0y nh\u00e3 nh\u1ea1c nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. C\u00f2n khi c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 ban \u0111\u1ebfn, theo l\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u00f3n ti\u1ebfp, th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n \u00e1o \u0111en).<\/p>\n<p>Sai s\u1ee9 sang nh\u00e0 Thanh b\u00e1o tang. Cho : th\u1ef1 C\u00f4ng b\u1ed9 H\u1eefu tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 H\u1eefu tham tri sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh s\u1ee9 ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 H\u1eefu th\u1ecb lang, sung ch\u1ee9c Gi\u00e1p ph\u00f3 s\u1ee9 ; Bi\u1ec7n l\u00fd Binh b\u1ed9 B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong l\u00e0m Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, sung ch\u1ee9c \u1ea5t ph\u00f3 s\u1ee9. \u0110\u1eb7c c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng cho m\u0169 \u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c cao h\u01a1n m\u1ed9t b\u1eadc (C\u00e1c n\u0103m th\u01b0\u1eddng, th\u01b0\u1edfng m\u0169 \u00e1o cho s\u1ee9 b\u1ed9 th\u00ec : ch\u00e1nh s\u1ee9 m\u0169 \u00e1o ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, gi\u00e1p \u1ea5t ph\u00f3 s\u1ee9 m\u0169 \u00e1o t\u00f2ng tam ph\u1ea9m. N\u0103m nay, ch\u00e1nh s\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u0169 \u00e1o ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m, gi\u00e1p \u1ea5t ph\u00f3 s\u1ee9 m\u0169 \u00e1o ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m. L\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng cho ch\u00e1nh s\u1ee9 v\u00e0 gi\u00e1p ph\u00f3 s\u1ee9 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1i \u00e1o ng\u1eafn, tay r\u1ed9ng, b\u1eb1ng v\u00f3c to\u00e0n t\u01a1 m\u00e0u lam s\u1eabm, 1 c\u00e1i \u00e1o ng\u1eafn, tay h\u1eb9p, b\u1eb1ng \u0111o\u1ea1n \u0111\u1eadu 8 s\u1ee3i t\u01a1 b\u00f4ng tr\u00f2n nh\u1ecb t\u1eafc, m\u00e0u xanh da tr\u1eddi, 1 c\u00e1i \u00e1o d\u00e0i tay h\u1eb9p, b\u1eb1ng v\u0169 ti, m\u00e0u quan l\u1ee5c s\u1eabm, 1 c\u00e1i qu\u1ea7n nhi\u1ec5u ta m\u00e0u lam nh\u1ea1t. Qu\u1ea7n \u00e1o c\u1ee7a \u1ea5t ph\u00f3 s\u1ee9 c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf, duy kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i \u00e1o tay r\u1ed9ng. L\u1ea1i ban th\u00eam 3 b\u1ed9 m\u0169, \u00e1o b\u00e0o \u0111en, \u0111ai s\u1eebng. C\u00e1c h\u00e0nh nh\u00e2n th\u00ec ban cho 8 b\u1ed9 l\u1ec5 ph\u1ee5c).<\/p>\n<p>Cho : Binh b\u1ed9 H\u1eefu th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 Tham tri, sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh h\u1eadu m\u1ec7nh ; \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng gia h\u00e0m Th\u1ecb lang Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 l\u00e0m th\u1ef1 L\u1ec5 b\u1ed9 T\u1ea3 th\u1ecb lang, sung ch\u1ee9c Ph\u00f3 h\u1eadu m\u1ec7nh. M\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u0169, \u00e1o, b\u00e0o \u0111en, \u0111ai s\u1eebng m\u1ed7i th\u1ee9 1 b\u1ed9 ; c\u00e1c quan t\u1ec9nh \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n c\u0169ng th\u1ebf. Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho \u0110\u00ecnh T\u00e2n 60 l\u1ea1ng b\u1ea1c, T\u1ebf M\u1ef9 40 l\u1ea1ng b\u1ea1c. B\u1ecdn \u0110\u00ecnh T\u00e2n c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111i tr\u01b0\u1edbc, s\u1ee9 b\u1ed9 n\u1ed1i ti\u1ebfp chia \u0111i sau, \u0111\u1ee3i ng\u00e0y sang qua c\u1eeda \u1ea3i.<\/p>\n<p>Cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, gia th\u00eam h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ea3o, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, sung l\u00e0m C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Tuy Th\u1ecbnh nam Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0o n\u0103m \u0111\u1ea7u th\u1eddi Minh M\u1ec7nh, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ngh\u0129 vi\u1ec7c con n\u1ed1i ng\u00f4i, gi\u1eef th\u1eeba t\u1ef1 l\u00e0 quan tr\u1ecdng, r\u1ea5t c\u1ea9n th\u1eadn trong vi\u1ec7c ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m s\u01b0 ph\u00f3, \u0111\u1eb7c m\u1ec7nh cho khanh sung ch\u1ee9c B\u1ea1n \u0111\u1ed9c \u1edf to\u00e0 Kinh Di\u00ean, r\u1ed3i th\u0103ng ch\u1ee9c T\u00e1n thi\u1ec7n. Khuy\u00ean gi\u00fap ta trong tu\u1ed5i non tr\u1ebb, 9 n\u0103m hun \u0111\u00fac, mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta r\u1ea5t khen ng\u1ee3i v\u00e0 h\u00e0i l\u00f2ng. \u0110\u1ebfn khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ra N\u1ed9i c\u00e1c, khanh \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u00e0o C\u00e1c l\u00e0m vi\u1ec7c : v\u00e2ng Ch\u1ec9 tinh t\u01b0\u1eddng, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thanh tho\u1ea3. Vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt m\u1edbi d\u1ef1ng ra, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m C\u01a1 m\u1eadt \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, thi th\u1ed1 c\u00e1c m\u01b0u k\u1ebf, b\u00e0n gi\u00fap vi\u1ec7c qu\u00e2n qu\u1ed1c ; \u0111i Kinh l\u01b0\u1ee3c \u1edf t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 th\u00ec qu\u00e9t s\u1ea1ch b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n, \u0111i \u0111\u1ea1c \u0111i\u1ec1n \u1edf Nam, th\u00ec l\u00e0m l\u1ee3i d\u00e2n \u00edch n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta khen ng\u1ee3i l\u00e0 c\u00f9ng l\u00f2ng c\u00f9ng \u0111\u1ee9c, \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2n tay. \u0110\u1ebfn k\u1ef3 x\u00e9t c\u00f4ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n gia cho \u01a1n \u0111i\u1ec3n nh\u01b0 : vinh phong cho th\u1ebf t\u1eadp, l\u00e0 ghi c\u00f4ng c\u00f9ng s\u00f4ng n\u00fai l\u00e2u d\u00e0i ; gia ban kim ng\u01b0((1) Kim ng\u01b0 : con c\u00e1 \u0111\u00fac b\u1eb1ng v\u00e0ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111eo.1) l\u00e0 ng\u1ee5 \u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c vua t\u00f4i t\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eafc.<\/p>\n<p>\u201cNg\u00e0y th\u00e1ng 12 n\u0103m ngo\u00e1i, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta se m\u00ecnh, trong khi b\u1ec7nh n\u1eb7ng s\u1eafp m\u1ea5t, c\u00f3 g\u1ecdi ta \u0111\u1ebfn, c\u1ea7m tay, b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf h\u1ea7u ta \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 21 n\u0103m, l\u00e0m t\u00f4i h\u1ebft \u0111\u1ea1o, c\u00f4ng trung m\u1ed9t l\u00f2ng, khi t\u00ednh m\u01b0u k\u1ebf trong qu\u00e2n tr\u01b0\u1edbng, khi ra c\u00f4ng s\u1ee9c n\u01a1i bi\u00ean \u0111\u00ecnh, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n k\u1ef3 c\u1ef1u, con n\u00ean l\u1ea5y l\u1ec5 \u01b0u \u0111\u00e3i, n\u00f3i c\u00e2u g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i nghe, b\u00e0y k\u1ebf g\u00ec c\u0169ng n\u00ean theo, sau n\u00e0y s\u1ebd cho d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u1edf nh\u00e0 th\u1ebf th\u1ea5t\u201d. Ta \u0111au th\u01b0\u01a1ng kh\u00f4n xi\u1ebft, k\u00ednh c\u1ea9n ghi l\u00f2ng, v\u1eabn mong Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta th\u00e1nh th\u1ec3 v\u00f4 s\u1ef1, ban Ph\u01b0\u1edbc cho thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea7n d\u00e2n c\u00f2n l\u00e2u, ng\u1edd \u0111\u00e2u l\u00f2ng tr\u1eddi kh\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta xe m\u00e2y l\u00ean ch\u1ea7u tr\u1eddi ! Tr\u00f4ng n\u01a1i \u0110\u1ec9nh H\u1ed3 ((2) \u0110\u1ec9nh H\u1ed3 : n\u01a1i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ng\u00e0y x\u01b0a c\u01b0\u1ee1i r\u1ed3ng bay l\u00ean tr\u1eddi (th\u00e0nh ng\u1eef ch\u1ec9 vua ch\u1ebft).2), l\u00f2ng nh\u1eefng th\u1ea3m thi\u1ebft, v\u00edu l\u1ea5y k\u00eau g\u00e0o c\u0169ng kh\u00f4ng k\u1ecbp n\u1eefa ! Nh\u01b0ng ta ngh\u0129 : s\u1ef1 ph\u00f3 th\u00e1c r\u1ea5t tr\u1ecdng, c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, nh\u01b0 tr\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f9ng, \u01a1n s\u00e2u ch\u01b0a ch\u00fat b\u00e1o \u0111\u00e1p, c\u1ed1t l\u00e0m sao cho n\u00eau ra c\u00f4ng li\u1ec7t, t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, ch\u0103m lo vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c t\u1ed1t, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng t\u1ed1t c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Nay k\u00ednh theo di ch\u1ec9, \u01b0u \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 m\u1ec7nh c\u00f4ng th\u1ea7n, chu\u1ea9n cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u0103ng th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, gia th\u00eam h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ea3o, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Khanh n\u00ean k\u00ednh theo di ch\u1ec9 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, ph\u00e0m c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u1edbn hay nh\u1ecf, c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng s\u1eeda ch\u1eefa, c\u1ed1 c\u00f4ng gi\u00fap r\u1eadp, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00f2ng c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf k\u00fd th\u00e1c v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 nh\u1eefng ch\u1ed7 ta thi\u1ebfu s\u00f3t\u201d.<\/p>\n<p>Gia h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ea3o cho Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m nh\u01b0ng v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh ((3) H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 Ninh B\u00ecnh.3). D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, l\u0129nh H\u00e0 \u2013 Ninh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea7u Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, t\u1ecf ra c\u00f4ng tr\u1ea1ng v\u1ec1 th\u1eddi Gia Long, d\u1ef1ng n\u00ean c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u1edf th\u1eddi Minh M\u1ec7nh, c\u00f5i T\u00e2y gi\u1ebft \u0111u\u1ed5i qu\u00e2n Xi\u00eam, l\u1eadp c\u00f4ng n\u01a1i bi\u00ean t\u00e1i, mi\u1ec1n Nam d\u1eb9p y\u00ean ngh\u1ecbch t\u1eb7c, r\u1ea1ng r\u1ee1 nhi\u1ec1u qu\u00e2n c\u00f4ng. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u01b0u \u0111\u00e3i \u00e2n l\u1ec5, cho t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1n c\u00f4ng, th\u01b0\u1eddng b\u1ea3o ta r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m gi\u1eef l\u00f2ng trung ch\u00ednh, th\u1ef1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i ch\u00ednh tr\u1ef1c\u201d. Ta nghe l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o \u1ea5y, v\u1eabn th\u01b0\u1eddng ghi l\u00f2ng. N\u0103m ngo\u00e1i Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m c\u00f3 v\u1ec1 Kinh ch\u00fac m\u1eebng. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta b\u1ea3o Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m r\u1eb1ng : \u201cTa tin d\u00f9ng ng\u01b0\u01a1i, giao ph\u00f3 cho gi\u1eef tr\u1ea5n l\u1edbn, ng\u01b0\u01a1i h\u00e3y v\u1ec1 t\u1ec9nh th\u00e0nh, v\u1ed7 v\u1ec1 nh\u00e2n d\u00e2n, \u0111\u1ec3 cho nh\u00e2n d\u00e2n m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ch\u1ed7 \u1edf, sau n\u00e0y tr\u1eabm s\u1ebd g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n g\u00ec !\u201d. Ng\u1edd \u0111\u00e2u, Ti\u00ean \u0111\u1ebf l\u00ean ch\u1ea7u tr\u1eddi, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 l\u00f2ng mong mu\u1ed1n. Ti\u1ebfng n\u00f3i d\u00e1ng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n ph\u1ea3ng ph\u1ea5t \u0111\u00f3, tr\u00f4ng th\u1ea5y cung ki\u1ebfm c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, th\u00eam n\u1ed7i x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng !<\/p>\n<p>\u201cTa, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, noi theo ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, lo ngh\u0129 vi\u1ec7c tr\u1ecb \u0111\u1ea1o, \u01b0u \u0111\u00e3i b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Nay chu\u1ea9n cho Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea7u Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u00eam h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ea3o, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh. Khanh n\u00ean thi th\u1ed1 ra nhi\u1ec1u m\u01b0u k\u1ebf vi\u1ec7c l\u00e0m, \u0111\u1ec3 cho n\u01a1i bi\u00ean qu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng ch\u1eafc, t\u1ee9c l\u00e0 l\u00e0m cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng ch\u1eafc, gi\u00fap ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i tr\u1ebb gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 nghi\u1ec7p to l\u1edbn n\u00e0y. Th\u1ebf l\u00e0 khanh \u0111\u00e3 b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n h\u1eadu tri ng\u1ed9 v\u00e0 \u00fd \u1ee7y nhi\u1ec7m mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh hi\u1ec7u c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>Cho V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 l\u00e0m Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1. Cho H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, V\u00e2n H\u1ed9i nam Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1. Cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh. Cho Th\u01b0\u01a1ng th\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ea1i L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i. Cho Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9. B\u1ed5 Phan Huy Th\u1ef1c l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng. C\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean sung ch\u1ee9c tr\u00f4ng coi c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>Cho : Binh b\u1ed9 Th\u1ecb lang Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Tr\u1ea5n T\u00e2y t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0((1) An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean.1). D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c Binh b\u1ed9 Th\u1ecb lang, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0. B\u1ed5 Binh b\u1ed9 T\u1ea3 tham tri L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Tr\u1ea5n T\u00e2y tham t\u00e1n.<\/p>\n<p>Cho : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai, \u0111\u1ec1u v\u1eabn ki\u00eam ch\u1ee9c Qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7, d\u1ef1 v\u00e0o ban \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh l\u00e0m Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, sung ch\u1ee9c Qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 ki\u00eam coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c v\u00f5, H\u1ecfa ph\u00e1o, T\u00e0i th\u1ee5. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb, qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp l\u00e0m Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, sung ch\u1ee9c Qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7, ki\u00eam coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c ch\u1ea5n, Kim sang v\u00e0 L\u00fd thi\u1ec7n. Cho Ng\u0169 \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 V\u0169 Huy Dung l\u00e0m Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, sung ch\u1ee9c Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7, ki\u00eam coi qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n. Cho Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng \u1edf th\u1ef1 Ho\u00e0 thanh Ho\u00e0ng V\u0103n Tr\u1ea7n l\u00e0m Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, sung ch\u1ee9c Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7, ki\u00eam coi qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0. Cho V\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c. Cho V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, ki\u00eam coi qu\u1ea3n ty tr\u1ea5n ph\u1ee7. \u0110i\u1ec1u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf H\u1eadu v\u1ec7 Long v\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c. C\u1ea3i b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c. \u0110i\u1ec1u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf T\u1ea3 v\u1ec7 qu\u00e2n Ti\u1ec1n phong, nh\u01b0ng sung ch\u1ee9c Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho quan qu\u00e2n thu\u1ed9c ng\u1ea1ch Tu\u1ea7n s\u00e1t \u0111i\u1ec3n h\u1ed9. L\u1ec7 c\u0169 ph\u00e0m g\u1eb7p khi m\u1edbi c\u00f3 qu\u1ed1c tang, th\u00ec c\u1ea3 ba th\u00e0nh((1) Ba th\u00e0nh : Cung th\u00e0nh, Ho\u00e0ng th\u00e0nh v\u00e0 Kinh th\u00e0nh.1) \u1edf Kinh \u0111\u00f4 \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u1ec7nh gi\u1edbi nghi\u00eam, c\u00e1c c\u1eeda trong ngo\u00e0i th\u00e0nh \u0111\u1ec1u ph\u00e1i th\u00eam quan qu\u00e2n tu\u1ea7n s\u00e1t tr\u00f4ng coi, c\u1ee9 nghe ti\u1ebfng chu\u00f4ng bu\u1ed5i t\u1ed1i th\u00ec \u0111\u00f3ng c\u1eeda l\u1ea1i, nghe ti\u1ebfng chu\u00f4ng bu\u1ed5i s\u00e1ng th\u00ec m\u1edf ra. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u1ecf l\u1ec7nh gi\u1edbi nghi\u00eam, nh\u1eefng quan qu\u00e2n ph\u00e1i \u0111\u1ebfn t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng 1 th\u00e1ng, c\u00f2n nh\u1eefng quan qu\u00e2n ph\u00e1i \u0111\u1ebfn th\u00eam th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng n\u1eeda th\u00e1ng v\u00e0 r\u00fat v\u1ec1 \u0111\u1ed9i ng\u0169 c\u0169, c\u1eeda th\u00e0nh l\u1ea1i m\u1edf \u0111\u00f3ng nh\u01b0 ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : Ph\u00e0m nh\u1eefng qu\u1ea3n su\u1ea5t, vi\u00ean bi\u1ec1n thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i ng\u0169 trong Kinh c\u00f3 khuy\u1ebft, th\u00ec l\u1ea5y nh\u1eefng ch\u1ee9c quan ngo\u00e0i tr\u1ea5n c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng v\u00e0 l\u00e2u n\u0103m th\u0103ng b\u1ed5 v\u00e0o. C\u00e1c v\u1ec7 binh \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y c\u00f3 khuy\u1ebft c\u0169ng theo l\u1ec7 sung \u0111i\u1ec1n ngay.<\/p>\n<p>L\u1ea1i s\u1eafc cho ba b\u1ed9 H\u1ed9, Binh, C\u00f4ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tr\u00f9 t\u00ednh : Ph\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng s\u01a1n l\u0103ng, c\u1ea7n \u0111\u1ebfn nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u g\u00ec, th\u00ec ph\u1ea3i \u0111em c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn s\u1eb5n \u1edf n\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ee3i khi h\u1ebft tang s\u1ebd kh\u1edfi c\u00f4ng. V\u1ec1 m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc Hi\u1ebfu S\u01a1n c\u0169ng ph\u1ea3i ph\u00e1i binh l\u00ednh s\u1eeda sang cho \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ea3ng kh\u1ea3i. Nh\u1eefng nh\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf g\u1ea7n li\u1ec1n S\u01a1n l\u0103ng n\u1ebfu t\u00ecnh nguy\u1ec7n d\u1eddi \u0111i ch\u1ed7 kh\u00e1c, th\u00ec li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p ti\u1ec1n cho.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Tham t\u00e1n L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c d\u00e2ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cXi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 \u0111\u01b0a th\u01b0 sang xin ho\u00e0. Th\u00e0nh h\u1ea1t ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0a th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi, gi\u1ee5c h\u1ecd ph\u1ea3i lui qu\u00e2n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 th\u1eed xem l\u00f2ng h\u1ecd th\u1ef1c d\u1ed1i th\u1ebf n\u00e0o. Th\u01b0 \u1ea5y giao cho Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng mang \u0111i. Ch\u1ea5t Tri m\u1eddi v\u00e0o h\u1ed9i ki\u1ebfn r\u1ea5t ni\u1ec1m n\u1edf, l\u1ea1i \u0111\u01b0a th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi n\u00f3i r\u00f5 \u00fd ngh\u0129a n\u1ebfu ho\u00e0 th\u00ec qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n hai n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc c\u1ea3. Sau \u0111\u00f3 h\u1ecd \u0111\u00e3 r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n r\u1ed3i\u201d. Vua ph\u00ea r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u tr\u00f4ng coi ch\u00ednh s\u1ef1, \u0111\u00e3 c\u00f3 tin t\u1ed1t nh\u01b0 th\u1ebf, m\u00ecnh kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh m\u00e0 h\u1ecd t\u1ef1 r\u00fat qu\u00e2n, l\u00e0 nh\u1edd \u1edf anh linh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi v\u00e0 uy li\u1ec7t c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>T\u1eadp t\u00e2u \u1ea5y giao xu\u1ed1ng cho c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t b\u00e0n, \u0111\u1ec1u n\u00f3i l\u00e0 b\u1ecdn man d\u00e2n tr\u1edf m\u1eb7t l\u00e0m lo\u1ea1n, cho n\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ed1i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam kh\u00f4ng c\u00f3 can thi\u1ec7p g\u00ec, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam t\u1ef1 \u0111\u1ebfn gi\u00fap s\u1ee9c cho k\u1ebb l\u00e0m c\u00e0n, m\u1ed9t tr\u1eadn \u1edf Sa T\u00f4n, b\u1ecb qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, \u0111\u1ea9y l\u00f9i r\u1ed3i ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c xin ho\u00e0, r\u00fat qu\u00e2n b\u1ecf v\u1ec1. V\u1ea3 l\u1ea1i, h\u1ecd \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111u\u1ed1i l\u00fd, t\u1ef1 xin ho\u00e0 tr\u01b0\u1edbc, ta c\u0169ng n\u00ean l\u1ea5y vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch. Xin truy\u1ec1n cho T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 Tham t\u00e1n ((1) Ch\u1ec9 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng v\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c.1) l\u00e0m th\u01b0 \u0111\u00e1p l\u1ea1i (trong th\u01b0 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 sau : N\u01b0\u1edbc ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam x\u01b0a nay kh\u00f4ng c\u00f3 hi\u1ec1m kh\u00edch g\u00ec, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc v\u00ec c\u1edb n\u01b0\u1edbc V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng gi\u1ebft b\u1ecdn h\u00e0nh nh\u00e2n, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u01b0a th\u01b0 tr\u00e1ch h\u1ecfi m\u00e0 th\u00f4i, ch\u01b0a v\u1ed9i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn binh l\u1ef1c. K\u1ecbp \u0111\u1ebfn khi gi\u1eb7c Kh\u00f4i l\u00e0m ph\u1ea3n, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n gi\u00fap s\u1ee9c l\u00e0m b\u1eady, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta m\u1edbi \u0111em qu\u00e2n giao chi\u1ebfn v\u1edbi Xi\u00eam. Nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Thu\u1eadn C\u1ea3ng v\u00e0 Ph\u1ee7 L\u1eadt, qu\u00e2n Xi\u00eam m\u1ea5y l\u1ea7n thua ch\u1ea1y, qu\u00e2n ta c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111i ki\u1ec3m so\u00e1t b\u1edd c\u00f5i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u H\u1ea3i \u0110\u00f4ng v\u00e0 H\u1ea3i T\u00e2y m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u01b0\u1ee3t qua bi\u00ean gi\u1edbi \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn c\u00f9ng.<\/p>\n<p>N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, N\u1eb7c Ong Giun <a>[<\/a><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Duong\">Ang Duong<\/a>, N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00f4n, N\u1eb7c Ong \u0110u\u00f4ng \u533f\u8789\ud85d\udc52] g\u1eedi m\u1eadt th\u01b0 xin n\u01b0\u1edbc ta \u0111em qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh l\u1ea5y x\u1ee9 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n, h\u1eafn xin l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng. N\u0103m sau, N\u1eb7c Ong Em <a>[<\/a><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa] tr\u1ed1n v\u1ec1, c\u0169ng n\u00f3i \u0111\u00e1nh l\u1ea5y x\u1ee9 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n d\u1ec5 nh\u01b0 tr\u1edf b\u00e0n tay. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u00e8m nghe c\u1ea3. C\u1ed1t l\u1ea5y t\u00ecnh ngh\u0129a giao h\u1ea3o v\u1edbi n\u01b0\u1edbc l\u00e1ng gi\u1ec1ng ch\u01b0a t\u1eebng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng g\u00ec \u0111\u1ec3 kh\u1edfi h\u1ea5n n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ea3. Duy c\u00f3 n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, x\u01b0a nay v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta b\u1ed3i \u0111\u1eafp g\u00e2y d\u1ef1ng cho, sau vua n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 Ch\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 con n\u1ed1i, l\u1ea1i l\u1eadp con g\u00e1i l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ee7 vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang. \u0110\u1ebfn khi ph\u00e1t ra c\u00e1i \u00e1n Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n m\u01b0u tr\u1ed1n, th\u00ec ch\u1ec9 b\u1eaft t\u1ed9i Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n th\u00f4i, c\u00f2n Ng\u1ecdc V\u00e2n th\u00ec l\u1ea1i d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o to\u00e0n. B\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong cho quan ch\u1ee9c, c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 \u00fd v\u1ed7 nu\u00f4i. Gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 m\u1ee5c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 ch\u00ed, l\u1eeba d\u1ed1i m\u00ea ho\u1eb7c b\u1ecdn d\u00e2n ngu, r\u1ee7 nhau l\u00e0m gi\u1eb7c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u1edbi ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn binh l\u1ef1c. B\u1ea5y gi\u1edd n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 tr\u00f3t nh\u1eb9 d\u1ea1 nghe theo l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a b\u1ecdn l\u00e0m b\u1eady \u1ea5y, \u0111em qu\u00e2n v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean gi\u1edbi m\u00e0 \u0111\u1ebfn, nay \u0111\u00e3 hi\u1ec3u r\u00f5 ph\u1ea3i tr\u00e1i, t\u1ef1 xin ho\u00e0 tr\u01b0\u1edbc. B\u1ea3n qu\u00e2n m\u00f4n \u0111\u00e3 t\u00e2u r\u00f5, v\u00e2ng th\u00e1nh Ch\u1ec9 ph\u00ea ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cng\u1eebng vi\u1ec7c binh, th\u00f4i chi\u1ebfn tranh, c\u0169ng l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc cho qu\u00e2n d\u00e2n, v\u00e0 l\u00e0 l\u1ee3i \u00edch cho c\u1ea3 hai n\u01b0\u1edbc. Nay n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 th\u00ec quan qu\u00e2n b\u1ea3n qu\u1ed1c ph\u1ea3i n\u00ean theo gi\u1edbi m\u1ed1c m\u00e0 canh gi\u1eef b\u1edd c\u00f5i c\u1ee7a m\u00ecnh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi h\u1ea5n n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00e0n b\u1eady\u201d. C\u00f2n nh\u01b0 s\u1ef1 th\u1ebf ho\u00e0 h\u1ea3o nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, b\u1ea3n qu\u00e2n m\u00f4n kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 chuy\u00ean, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i c\u00f3 th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam g\u1eedi sang, s\u1ebd l\u1ea1i chuy\u1ec3n t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i c\u00f3 th\u00e1nh Ch\u1ec9, ch\u1eafc r\u1eb1ng vi\u1ec7c ho\u00e0 h\u1ea3o th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng th\u00e0nh, v.v\u2026). Xem h\u1ecd \u0111\u00e1p l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ee3i c\u00f3 qu\u1ed1c th\u01b0 c\u1ee7a h\u1ecd g\u1eedi \u0111\u1ebfn, s\u1ebd tu\u1ef3 nghi m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea r\u1eb1ng : M\u1ecdi l\u1eddi b\u00e0n \u0111\u00e3 h\u1ee3p nhau, chu\u1ea9n cho theo ngh\u1ecb m\u00e0 l\u00e0m. C\u00e1c khanh \u1edf ngo\u00e0i c\u00f5i T\u00e2y, n\u00ean li\u1ec7u l\u00fd cho \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n h\u1eadu v\u1ec1 s\u1ef1 tri ng\u1ed9 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t c\u1ee7a ta.<\/p>\n<p>B\u00e0n c\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn gi\u1eb7c r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf x\u1ee9 Li\u1ec7t \u0110i\u1ec7t (thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean), T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng ((1) V\u0129nh Long v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.1) l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong sai C\u1ea9m y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ho\u00e0ng V\u0103n Qu\u00fd chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, l\u1ea5y lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 4 \u0111\u1ed3n, th\u1eeba th\u1eafng chuy\u1ec3n sang \u0111\u00e1nh \u1edf C\u1ea7n S\u01b0. Phong l\u1ea1i ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh c\u00e1c mi\u1ec1n n\u00fai \u1edf huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, v\u1eeba g\u1eb7p th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean L\u00ea Quang Huy\u00ean \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb Giang Th\u00e0nh \u0111\u1ebfn, chia nhau \u0111i d\u1eb9p c\u00e1c b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf H\u00e0 \u00c2m. Qu\u00e2n ta \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, \u0111\u1ed1t c\u00e1c nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 c\u00e1c th\u1ee9 t\u00edch tr\u1eef, ch\u00e1y g\u1ea7n h\u1ebft s\u1ea1ch, ch\u00e9m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Phong \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 d\u1eb9p trong h\u1ea1t T\u0129nh Bi\u00ean, c\u00f2n Huy\u00ean th\u00ec l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 Giang Th\u00e0nh. R\u1ed3i sau, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i ng\u1ea7m v\u1ec1 H\u00e0 \u00c2m, \u0111\u1eb7t tr\u1ea1i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf th\u00e0nh C\u1ed5 Man. Qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1 c\u00f3 \u0111\u1ebfn v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ebf r\u1ea5t h\u0103ng h\u00e1i. Phong b\u00e8n \u0111em b\u1ecdn th\u1ef1 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Duy Tr\u00e1ng, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ho\u00e0ng V\u0103n Qu\u00fd, Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n Tri v\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Ho\u1eb1ng \u0111\u1eb5n ph\u00e1 n\u01a1i \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft hi\u1ec3m tr\u1edf, \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf hai n\u00fai Ch\u00e2n Chi\u00eam [\u771f\u68ee\u5c71 n\u00fai Treang ho\u1eb7c Chang, Ch\u00e2n Chi\u00eam, Ch\u00e2n Sum c\u00e1ch b\u1edd k\u00eanh V\u0129nh T\u1ebf h\u01a1n 4 km, nay thu\u1ed9c \u0111\u1ecba huy\u1ec7n Kiri Vong, t\u1ec9nh Takeo.] v\u00e0 Tham \u0110\u0103ng [Th\u00e2m \u0110\u0103ng \u6df1\u7c26\u5c71, Th\u00e2m \u0110\u01b0ng, S\u00e2m \u0110\u0103ng, Phnom Ba-yang, \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng n\u00fai Ch\u00e2n Sum.] (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m). L\u1ea1i ph\u1ee5c binh \u1edf th\u00e0nh c\u0169 n\u00fai Ch\u00e2n Chi\u00eam \u0111\u1ec3 d\u1ee5 gi\u1eb7c, ba m\u1eb7t \u0111\u00e1nh \u1eadp l\u1ea1i, ch\u00e9m ngay \u1edf m\u1eb7t tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c v\u00e0 20 t\u00ean \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a \u0111\u1ecbch ; c\u00f2n th\u00ec b\u1eafn ch\u1ebft, \u0111\u00e2m ch\u1ebft c\u0169ng nhi\u1ec1u, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi c\u00e1c h\u1ea1ng.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn r\u1ea5t khen ng\u1ee3i, th\u01b0\u1edfng cho : Phong 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng to ; Duy Tr\u00e1ng 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n nh\u1ecf, 1 b\u1ed9 ng\u1ecdc \u0111eo s\u1eafc tr\u1eafng c\u00f3 d\u00e2y x\u00e2u ng\u1ecdc san h\u00f4 r\u1ee7 xu\u1ed1ng. C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p. T\u1eeb b\u1ecdn Ho\u00e0ng V\u0103n Qu\u00fd tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng nh\u1eabn, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c v\u1ec1 qu\u00e2n c\u00f4ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u00e9m, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 50 quan ti\u1ec1n, ch\u00e9m, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 5 quan ti\u1ec1n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1eafn ch\u1ebft hay \u0111\u00e2m ch\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 quan ti\u1ec1n. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng n\u1eb7ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p 2 quan ti\u1ec1n, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng nh\u1eb9 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda (t\u1eeb \u0111\u00e2y, v\u1ec1 chi\u1ebfn tr\u1eadn, ph\u00e0m ban th\u01b0\u1edfng v\u00e0 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf). C\u00f2n c\u00e1c binh, d\u00f5ng trong h\u00e0ng \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn th\u01b0\u1edfng chung cho 800 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ecdn Phong r\u1eb1ng : Nay s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c trong huy\u1ec7n h\u1ea1t H\u00e0 \u00c2m v\u00e0 H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 b\u1ecb quan qu\u00e2n ph\u00e1 tan h\u1ebft c\u1ea3, kh\u00f4ng c\u00f2n ch\u1ed7 n\u00e0o \u1ea9n n\u00e1u \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng n\u1eefa, n\u00ean nh\u00e2n th\u1ebf th\u1eafng \u1ea5y, d\u00f2 b\u1eaft b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a \u0111\u1ecbch \u0111em ra x\u1eed t\u1ed9i, v\u00e0 chi\u00eau ph\u1ee7 nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf v\u00f9ng \u1ea5y tr\u1edf v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp c\u01b0\u1edbp b\u00f3c \u1edf mi\u1ec1n th\u01b0\u1ee3ng du Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c. Phong nh\u00e2n l\u00fac ban \u0111\u00eam, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u00fap, ph\u00e1 tan \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho Phong k\u1ef7 l\u1ee5c qu\u00e2n c\u00f4ng 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ((1) \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0.1) Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u1ea1 V\u0103n Linh h\u1ee3p s\u1ee9c nhau c\u00f9ng d\u1eb9p b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Nam Ninh v\u00e0 Nam Th\u00e1i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y n\u1ed5i lo\u1ea1n, sai V\u0103n Tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y c\u00f9ng v\u1edbi quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c, sau l\u1ea1i g\u1ecdi v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf T\u00e2y Ninh v\u00e0 Nam Ninh, khi \u0111i khi v\u1ec1 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u00e0 ph\u1ee7 d\u1ee5. Khi \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u00e0 \u0110inh Tu\u00e2n t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Thi\u00ean th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng, \u0111em h\u01a1n 700 ng\u01b0\u1eddi M\u00e1n Ch\u00e0m ti\u1ebfn s\u00e1t \u0111\u1ebfn b\u1ea3o ((2) B\u1ea3o : th\u00e0nh nh\u1ecf \u0111\u1eafp b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t.2) ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh. Vi\u00ean nhi\u1ebfp ph\u1ee7 l\u00e0 Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ed1 gi\u1eef, b\u1eaft gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean Tu\u00e2n, b\u1ecdn gi\u1eb7c do \u0111\u00f3 tan v\u1ee1. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, th\u01b0\u1edfng cho Th\u1eadn qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n nh\u1ecf.<\/p>\n<p>V\u0103n Tr\u1ecdng t\u1ef1 ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Nam Ninh, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1o binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng chia nhau \u0111i d\u1eb9p. V\u00ec th\u1ea5y th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec1u theo gi\u1eb7c c\u1ea3, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng xa r\u1ed9ng, kh\u00f3 l\u00f2ng \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n t\u01b0 cho Tr\u1ea5n T\u00e2y ph\u00e1i qu\u00e2n t\u1eeb \u0111\u1ed3n L\u01b0 An \u0111i xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 hai b\u00ean \u0111\u00e1nh \u1eadp l\u1ea1i. Vua nghe th\u1ea5y th\u1ebf, qu\u1edf tr\u00e1ch r\u1eb1ng : Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng l\u00e0 \u0111\u1ea1i vi\u00ean gi\u1eef m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u1ec7t g\u00ec v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c, t\u1ef1 ti\u1ec7n t\u01b0 cho Tr\u1ea5n T\u00e2y th\u00eam binh ti\u1ebfp vi\u1ec7n \u0111\u1ec3 d\u1eb9p, sao l\u1ea1i tr\u00ec tr\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u1ebf. B\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n l\u00ednh, sao c\u0169ng l\u00e2u nay kh\u00f4ng l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng c\u00e1n g\u00ec, \u0111\u00e1ng khinh b\u1ec9 l\u1eafm ! [C\u00e1c khanh] \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean ra s\u1ee9c c\u1ed1 g\u1eafng, di\u1ec7t tr\u1eeb cho h\u1ebft gi\u1ed1ng gi\u1eb7c \u1edf trong h\u1ea1t \u1ea5y, kh\u00f4ng n\u00ean tr\u00f9ng tr\u00ecnh k\u00e9o d\u00e0i, ch\u1edd qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n, nh\u1edd ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u00e0m xong vi\u1ec7c, m\u1edbi ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Kinh l\u01b0\u1ee3c Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf c\u1ea7u Nh\u00e2m L\u1ecbch b\u1ecb thua. H\u1ed3i th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m ngo\u00e1i, V\u0103n \u0110i\u1ec3n c\u00f9ng v\u1edbi Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, T\u00e1n l\u00fd Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 T\u00e1 l\u00fd \u0110inh V\u0103n Huy \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u1edf th\u00e0nh h\u1ea1t \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p, th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng \u1ee7y cho b\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m, C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em 4 v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh binh \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng v\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c. Khi \u0111\u1ebfn t\u1ea5n X\u00e0 N\u0103ng, l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u xin \u0111\u1eafp th\u00eam th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 \u0111\u1eafp th\u00e0nh bao ngo\u00e0i La K\u1ebft, chia \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n ch\u1eafn gi\u1eef \u0111\u1ec3 \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>Vua cho l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a b\u1ecdn C\u00f4ng Tr\u1ee9 ch\u1ec9 t\u1ecf ra cho ng\u01b0\u1eddi ta bi\u1ebft m\u00ecnh l\u00e0 y\u1ebfu, n\u00ean kh\u00f4ng cho l\u00e0m. Ch\u1ee3t nghe th\u1ea5y b\u1ed1n xung quanh th\u00e0nh \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c r\u1ee7 nhau t\u1ee5 t\u1eadp, b\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea1i quay v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y, d\u00f2 th\u00e1m bi\u1ebft c\u00f3 b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 t\u00ean C\u1ed1, t\u00ean M\u00ea, t\u00ean \u0110\u1ed9t \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n h\u1ecdp qu\u00e2n \u1edf c\u1ea7u Nh\u00e2m L\u1ecbch, V\u0103n \u0110i\u1ec3n b\u00e8n chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Khi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u c\u1ea7u, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0a th\u01b0 xin h\u00e0ng. V\u0103n \u0110i\u1ec3n sai nh\u1eadn l\u1ea5y th\u01b0, ch\u01b0a k\u1ecbp phi\u00ean d\u1ecbch, th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 1.000 t\u00ean \u0111\u00e3 x\u00f4ng ra khi\u00eau chi\u1ebfn. V\u0103n \u0110i\u1ec3n t\u00ednh n\u00f3ng n\u1ea3y, kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee7, m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111em qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 voi sang qua c\u1ea7u, th\u1eb3ng t\u1edbi lu\u1ef9 gi\u1eb7c. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 sai ng\u01b0\u1eddi ng\u0103n l\u1ea1i, kh\u00f4ng k\u1ecbp. B\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1eb7n ngang \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i, d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed7 hi\u1ec3m tr\u1edf b\u1eafn ra. Qu\u00e2n l\u00ednh c\u1ee7a V\u0103n \u0110i\u1ec3n ch\u1ebft m\u1ea5t h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n 60 ng\u01b0\u1eddi. V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1, d\u00e2ng s\u1edb xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua qu\u1edf tr\u00e1ch r\u1eb1ng : \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng xu\u1ea5t qu\u00e2n, m\u1edbi g\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c nh\u1ecf, m\u0169i nh\u1ecdn \u0111\u00e3 b\u1ecb to\u1ea3 chi\u1ebft, l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta xi\u1ebft n\u1ed7i kinh ng\u1ea1c ! Ta nh\u1edb l\u1ea1i khi V\u0103n \u0110i\u1ec3n b\u1eaft \u0111\u1ea7u ra \u0111i, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t l\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean n\u00f3ng n\u1ea3y, h\u1ea5p t\u1ea5p \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi ta th\u1eeba c\u01a1 ch\u1ed7 m\u00ecnh s\u01a1 h\u1edf, nay qu\u1ea3 nhi\u00ean th\u1ebf. Ngh\u0129 l\u1ea1i s\u1ef1 s\u00e1ng su\u1ed1t bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, ta b\u1ea5t gi\u00e1c \u1ee9a n\u01b0\u1edbc m\u1eaft! Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng l\u1ea1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u1eebng tr\u1ea3i tr\u1eadn m\u1ea1c \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u0103n c\u1ea3n th\u00ec c\u00f2n tr\u00f4ng mong g\u00ec n\u1eefa ! T\u1ed9i \u1ea5y s\u1ebd \u0111\u00e1ng n\u00ean tr\u1ecb, nh\u01b0ng v\u00ec t\u1ed9i \u1ea5y x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc khi \u0111\u1ea1i x\u00e1, th\u00ec tha cho. Chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111eo t\u1ed9i l\u1eadp c\u00f4ng.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 r\u1eb1ng : Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u0169 c\u00e1c khanh m\u1ea5y l\u1ea7n t\u00e2u b\u00e0y xin \u0111\u1eafp th\u00eam th\u00e0nh b\u1ea3o, ph\u00e1i binh chia gi\u1eef, l\u00e0 v\u00ec b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 d\u1ef1a th\u1ebf n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0m ti\u1ebfp vi\u1ec7n, c\u00e0n r\u1ee1 ng\u00f4ng cu\u1ed3ng, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 th\u00e0nh cao, h\u00e0o s\u00e2u, ch\u1ee9a nhi\u1ec1u l\u01b0\u01a1ng c\u1ecf, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam c\u0169ng \u0111\u00e3 xin ho\u00e0, c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn. L\u0169 c\u00e1c khanh \u0111em \u0111i 3.000 qu\u00e2n m\u1ea1nh, m\u00e0 b\u1ea5y l\u00e2u kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, ch\u1ec9 th\u1ea5y \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, bo bo gi\u1eef th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0n r\u1ed7i, th\u00ec c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? L\u0169 c\u00e1c khanh c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m coi vi\u1ec7c qu\u00e2n, c\u00f2n cho vi\u1ec7c v\u00e0o s\u00e2u trong \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh b\u1eaft l\u00e0 kh\u00f3, th\u00ec \u0111\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0o cho xong vi\u1ec7c ? K\u1ec3 ra, trong vi\u1ec7c h\u00e0nh qu\u00e2n, \u0111\u1ed5i b\u01b0\u1edbc thay h\u00ecnh, th\u1ef1c kh\u00f3 l\u00f2ng \u1edf xa m\u00e0 li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ta c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u0103n tr\u1edf vi\u1ec7c c\u1ee7a c\u00e1c khanh l\u00e0m \u0111\u00e2u. Nh\u01b0ng n\u00ean th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi b\u1ecdn T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, ho\u1eb7c chia nhau \u0111i ti\u1ec5u ho\u1eb7c h\u1ee3p s\u1ee9c c\u00f9ng v\u00e2y, tu\u1ef3 nghi n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o th\u00ec l\u00e0m, \u0111\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm th\u00ec th\u00f4i. N\u1ebfu c\u1ee9 t\u00e2u b\u00e0y r\u1ed1i r\u00edt l\u00ean, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e0m cho qu\u00e2n c\u1eafm m\u1ed9t ch\u1ed7, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c hao ph\u00ed, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec ta d\u00f9 c\u00f3 ngh\u0129 th\u01b0\u01a1ng t\u00f4i c\u0169, kh\u00f4ng n\u1ee1 tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u01b0ng c\u00f2n vi\u1ec7c ph\u1ee5 \u01a1n \u0111o\u00e1i th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tri ng\u1ed9 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf th\u00ec sao ? C\u00e1c khanh c\u00f3 y\u00ean t\u00e2m kh\u00f4ng ? C\u00e1c khanh ph\u1ea3i toan t\u00ednh \u0111\u1ea5y, ch\u1edb cho l\u1eddi ta n\u00f3i l\u00e0 c\u00e2u v\u0103n vi\u1ebft cho \u0111\u1ee7 l\u1ec1 l\u1ed1i.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea Quang Huy\u00ean d\u1eb9p tan b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf \u0111\u1ea5t Si Gia (t\u00ean \u0111\u1ea5t thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Huy\u00ean t\u1eeb H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng chuy\u1ec3n v\u1ec1 Giang Th\u00e0nh, \u0111i d\u1eb9p b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf C\u1ed5 Th\u01a1m, l\u1ea1i \u0111\u00e1nh tan c\u00e1c x\u1ee9 Suy T\u1ed1n [Tri T\u00f4n], M\u00f4ng M\u1eadu, lu\u00f4n lu\u00f4n th\u1eafng tr\u1eadn, \u0111\u01b0\u1ee3c vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n ban chi\u1ebfu khen th\u01b0\u1edfng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, Huy\u00ean \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 Giang Th\u00e0nh, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i r\u1ee7 nhau v\u1ec1 t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf x\u1ee9 Si Gia, d\u1ef1ng \u0111\u1eb7t tr\u1ea1i s\u00e1ch, c\u00f3 \u0111\u1ed9 h\u01a1n 1.000 qu\u00e2n. Huy\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng l\u00e3nh binh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt \u0111em b\u1ecdn Qu\u1ea3n c\u01a1 Mai V\u0103n T\u00edch chia \u0111\u1ed1c qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u00e0o n\u00fai, m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng, h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc. B\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y tan. [Quan qu\u00e2n] ch\u00e9m ngay \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 28 t\u00ean, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nh\u1eefng n\u01a1i kho ch\u1ee9a, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u kh\u00ed gi\u1edbi, b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn. Vua ph\u00ea r\u1eb1ng : \u201cc\u0169ng t\u1ea1m tho\u1ea3 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi\u201d. Th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Huy\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi k\u1ef7 l\u1ee5c qu\u00e2n c\u00f4ng 1 th\u1ee9. L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : Cho ph\u00e9p tu\u1ef3 nghi \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u1ec3 s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, r\u1ed3i chuy\u1ec3n v\u1ec1 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u Qu\u1ea3ng Khai, chia \u0111i v\u1ed7 y\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c binh d\u00f5ng \u0111\u00f3ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng 1 th\u00e1ng, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i chuy\u1ec3n v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eeda th\u00e1ng. L\u1ea1i d\u1ee5 cho bi\u1ebft \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0 b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u1edbi ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7n binh, v\u00ec n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f3 gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp ; [m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi] ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng b\u1ed9i ph\u1ea7n, \u0111\u1ec3 s\u1edbm xong vi\u1ec7c, r\u1ed3i s\u1ebd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 \u0111\u1ed9i ng\u0169 hay d\u00e2n t\u1ecbch. C\u00f2n c\u00e1c binh, d\u00f5ng \u1edf t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 \u0111\u00f3ng ch\u1eb7n \u1edf \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng n\u1eeda th\u00e1ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u00f9 giam \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 V\u0129nh Long m\u01b0u v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, b\u1ecb gi\u1ebft ch\u1ebft c\u1ea3. Trong b\u1ecdn t\u00f9 giam, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 t\u1ed1 gi\u00e1c ra \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 200 quan ti\u1ec1n. Nh\u00e2n th\u1ebf, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e0 Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec1u nghi\u00eam s\u1ee9c cho quan \u0111\u1ec1 lao v\u00e0 l\u00ednh coi ng\u1ee5c ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u00fd canh gi\u1eef, c\u1ea9n th\u1eadn nh\u1eefng s\u1ef1 b\u1ea5t ng\u1edd.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 s\u1eed B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n t\u00e2u r\u1eb1ng : T\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 n\u0103m ngo\u00e1i ri\u00eang b\u1ecb tai ho\u1ea1, l\u1ea1i b\u1ecb m\u1ea5t m\u00f9a, xin c\u1ea5m ch\u1ec9 c\u00e1c vi\u1ec7c t\u1ea1p t\u1ee5ng, t\u1ea1m ho\u00e3n vi\u1ec7c g\u1ecdi l\u00ednh, \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee1 kh\u1ed5. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : Nh\u00e2n d\u00e2n c\u00f3 vi\u1ec7c b\u1ea5t b\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111i th\u01b0a ki\u1ec7n, ph\u00e1p lu\u1eadt ch\u01b0a t\u1eebng ng\u0103n c\u1ea5m. Nay nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u1ea5m h\u1ebft, th\u00ec t\u00ecnh tr\u1ea1ng oan u\u1ed5ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n b\u1ea1ch ra \u0111\u01b0\u1ee3c ? Chu\u1ea9n cho vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t ki\u1ec7n, tr\u1eeb ra nh\u1eefng vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 \u00e1n m\u1ea1ng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, tham tang th\u00ec t\u00ecnh tr\u1ea1ng quan tr\u1ecdng, th\u00ec c\u1ee9 theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m, c\u00f2n h\u1ebft th\u1ea3y nh\u1eefng vi\u1ec7c ki\u1ec7n v\u1eb7t t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, qua t\u1ed5ng l\u00fd x\u1eed \u0111o\u00e1n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng hay nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng oan khu\u1ea5t b\u00e1ch thi\u1ebft, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c ph\u1ea3i theo l\u00fd m\u00e0 ph\u00e1n \u0111o\u00e1n, x\u00e9t x\u1eed cho ch\u00f3ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft b\u1edb d\u00e2y d\u01b0a, l\u00e0m li\u00ean lu\u1ef5 \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n vi\u1ec7c g\u1ecdi s\u1ed1 l\u00ednh thi\u1ebfu th\u00ec t\u1ea1m ho\u00e3n cho 3 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 Loan gi\u00e1. V\u1ec7 Loan gi\u00e1 tr\u01b0\u1edbc kia ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ee9c Ph\u00f3 v\u1ec7, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1edbi \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>Cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n t\u1eeb nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ti\u1ec1n b\u1ed5ng h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c chi theo l\u1ec7 c\u0169. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820 \u2013 1840] \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n gi\u1ea3m b\u1edbt ti\u1ec1n b\u1ed5ng, \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 21 [1840] b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi h\u00e0nh. Sau nh\u00e2n ng\u00e0y kh\u00e1nh ti\u1ebft, gia h\u1ea1n cho m\u1ed9t n\u0103m n\u1eefa. Vua m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, qu\u00fd m\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, gia \u01a1n cho vi\u00ean n\u00e0o t\u1eeb nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, ti\u1ec1n b\u1ed5ng v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c chi theo l\u1ec7 c\u0169 ; \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 [1842] tr\u1edf \u0111i, m\u1edbi c\u1ea5p theo l\u1ec7 m\u1edbi.<\/p>\n<p>X\u00e9t c\u00f4ng c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c h\u1ea7u vua khi c\u00f2n \u1edf ti\u1ec1m \u0111\u1ec3. Cho Tr\u01b0\u1edfng s\u1eed Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ch\u00ed b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u00e1i b\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh bang bi\u1ec7n Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ; c\u00f2n m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t l\u00ean b\u1ed5 \u0111i ch\u1ed7 kh\u00e1c hay th\u0103ng b\u1ed5 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Kh\u1edfi ph\u1ee5c cho Nguy\u1ec5n Ba l\u00e0m T\u01b0 v\u1ee5, nh\u01b0ng do x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y ph\u00e1i b\u1ed5 (Ba tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb t\u1ed9i ph\u00e1t v\u00e3ng l\u00e0m binh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y). Cho Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh l\u00e0m Ki\u1ec3m th\u1ea3o sung ch\u1ee9c H\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c (Ninh tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb c\u00e1ch v\u1ec1). C\u00e1c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n D\u1ef1c ch\u1ea5n khi tr\u01b0\u1edbc d\u1ed3n l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam v\u00e0 sung v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 Loan gi\u00e1, l\u1ec7 thu\u1ed9c d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ed9i qu\u00e2n D\u1ef1c v\u0169 ; s\u1ed1 m\u1ed9 binh c\u00f2n th\u1eeba th\u00ec b\u1ed5 l\u00e0m thu\u1ed9c binh c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, y\u1ebft mi\u1ebfu Tri\u1ec7u t\u1ed5((1) Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Kim).1), y\u1ebft mi\u1ebfu Th\u00e1i t\u1ed5((2) Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng).2). Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd y\u1ebft mi\u1ebfu H\u01b0ng t\u1ed5((3) H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu khang Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc No\u00e3n).3), y\u1ebft mi\u1ebfu Th\u1ebf t\u1ed5((4) Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Gia Long, Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc \u00e1nh).4). Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c vi\u00ean, nh\u00e2n b\u1ed3i t\u1ebf, ch\u1ea5p s\u1ef1, theo h\u1ea7u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n, k\u1ef7 l\u1ee5c hay l\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. R\u1ed3i sai quan trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1ebf c\u00e1o Nguy\u00ean mi\u1ebfu((5) Nguy\u00ean mi\u1ebfu : th\u1edd Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu n\u00e0y \u1edf Thanh Ho\u00e1.5) v\u00e0 mi\u1ebfu th\u1edd Tr\u1eebng Qu\u1ed1c c\u00f4ng((6) T\u1ee9c Nguy\u1ec5n Ho\u1eb1ng D\u1ee5, sinh ra Nguy\u1ec5n Kim.6).<\/p>\n<p>Cho : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, gia h\u00e0m Tham tri Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n l\u00ean th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh, v\u1eabn sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh B\u00f9i Qu\u1ef9 l\u00ean th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh ; th\u1ef1 Th\u00f4ng ch\u00ednh ph\u00f3 s\u1ee9, bi\u1ec7n l\u00fd Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng s\u1ef1 v\u1ee5 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i. B\u1ed5 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9. Cho B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9. Cho nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Y\u00ean quy\u1ec1n bi\u1ec7n l\u00fd L\u1ec5 b\u1ed9 s\u1ef1 v\u1ee5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5. Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng. Lang trung b\u1ed9 Binh, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh. \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quang th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng. Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5. L\u1ec5 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5. H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n l\u00e0 Phan T\u00ednh l\u00e0 Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7. Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Du l\u00e0m Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng coi gi\u1eef quan ph\u00f2ng c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7. Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i B\u1ea3n l\u00e0m bi\u1ec7n l\u00fd Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng s\u1ef1 v\u1ee5.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung l\u00e0m vi\u1ec7c trong C\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp gia h\u00e0m Tham tri. Cho L\u00ea B\u00e1 T\u00fa l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, \u0111\u1ec1u v\u1eabn tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c trong C\u00e1c.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, quy\u1ec1n l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch v\u1ec1 b\u1ed9. Cho : Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u00fd Th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n ; nguy\u00ean Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn l\u00e0m Ph\u1ee7 th\u1eeba \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean ; th\u1ef1 Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Trung l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 H\u01b0ng Y\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Ph\u00fa Y\u00ean ; Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Ph\u00fa Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u00ea Khi\u00eam Quang h\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng c\u1ee7a ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Cung l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Thanh Ho\u00e1 ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; nguy\u00ean Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; H\u00ecnh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung quy\u1ec1n bi\u1ec7n C\u00f4ng b\u1ed9 s\u1ef1 v\u1ee5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n h\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng c\u1ee7a ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Ngh\u1ec7 An ; \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Ngh\u1ec7 An ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m danh s\u00e1ch c\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m t\u1eeb t\u1ed9i sung qu\u00e2n v\u00e0 t\u1ed9i l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o n\u00ean l\u01b0u l\u1ea1i, hay n\u00ean tha, ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5 r\u00e0ng t\u00e2u xin vua \u0111\u1ecbnh. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u00c2n \u0111i\u1ec3n m\u1edbi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u kh\u00f4ng nh\u01b0 \u00e2n \u0111i\u1ec3n t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e1ng n\u00ean nh\u1ea5t lu\u1eadt gi\u1ea3m tha cho c\u1ea3, nh\u01b0ng v\u00ec b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ch\u01b0a d\u1eb9p xong. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c tha ra ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i c\u00e1c n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9, hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c sai ph\u00e1i, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn khi c\u00f4ng vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c xong s\u1ebd x\u00e9t. L\u1ea1i nh\u01b0 con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 d\u1eddi \u0111\u1ebfn \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u1ec1 ph\u00eda nam, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n v\u00e0 ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf ngh\u0129 \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, cho h\u1ecd \u0111\u1ebfn \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t y\u00ean vui, bi\u1ec7t ri\u00eang gi\u1edbi h\u1ea1n, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u0103ng b\u00ecnh. Nay h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c sinh s\u1ed1ng y\u00ean nghi\u1ec7p, kh\u00f4ng n\u00ean l\u1ea1i d\u1eddi \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c n\u1eefa. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 S\u01a1n \u00c2m l\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Mi\u00ean, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 chia \u0111i cho \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean r\u1ed3i ; nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m b\u1ecb an tr\u00ed \u1edf H\u00f2n C\u1ecf ((1) Nguy\u00ean th\u01b0 ch\u00e9p l\u00e0 Th\u1ea3o D\u1eef (\u1edf tr\u01b0\u1edbc C\u1eeda T\u00f9ng).1) \u0111\u1ec1u l\u00e0 k\u1ebb \u0111i\u00ean cu\u1ed3ng gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c k\u1ebb \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c ra th\u00fa, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i tha cho c\u1ea3, th\u00ec l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c kh\u00f4ng may cho l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n. B\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n xin c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u0169, c\u0169ng t\u1ea1m tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng.<\/p>\n<p>C\u00f2n nh\u01b0 th\u00e2n thu\u1ed9c c\u1ee7a b\u1ecdn t\u1ed9i ph\u1ea1m l\u00e0 L\u00ea Ch\u1ea5t v\u00e0 L\u00ea V\u0103n Duy\u1ec7t \u0111\u00e3 ch\u1ebft, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb t\u1ed9i l\u00e2y \u0111em \u0111i an tr\u00ed \u1edf t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, th\u00ec cha \u00f4ng h\u1ecd \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u1ecbu t\u1ed9i, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng r\u1ed3i. Hu\u1ed1ng chi, h\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u00e0 tr\u1ebb th\u01a1 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, n\u00ean gia \u01a1n gi\u1ea3m tha cho h\u1ecd ngay. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, \u0111\u1ed9i Ninh Bi\u00ean \u1edf H\u01b0ng Ho\u00e1, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c b\u1ecdn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 b\u1eaft ph\u1ea3i \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn, theo s\u1ef1 ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf ch\u1ed7 ph\u00e1t ph\u1ed1i c\u0169. V\u1ea3 l\u1ea1i \u0111em \u0111i cho \u1edf linh tinh v\u00e0 cho \u0111i canh t\u00e1c \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, h\u1ea1t n\u00e0o c\u0169ng nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t kia m\u00e0 th\u00f4i. Hu\u1ed1ng chi, t\u1ed9i sung l\u00e0m binh, c\u00f2n nh\u1eb9 h\u01a1n t\u1ed9i sung qu\u00e2n v\u00e0 t\u1ed9i l\u01b0u, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c tha, k\u1ebb kia ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i th\u00ec l\u00e0m sao t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng nh\u00e2n th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n nh\u01b0 m\u1ed9t ? Tr\u1eeb ra nh\u1eefng t\u1ed9i ph\u1ea1m \u0111\u00e3 \u0111em \u0111i cho \u1edf x\u00e3 th\u00f4n n\u00e0o t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, nay hi\u1ec7n \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 binh, s\u1ed5 d\u00e2n r\u1ed3i, v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb binh ng\u0169 b\u1ecb can \u00e1n \u0111u\u1ed5i v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u0169, n\u00ean cho l\u01b0u l\u1ea1i ng\u1ea1ch c\u0169, c\u00f2n th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u00ec quan s\u1ef1 hay v\u00ec d\u00e2n s\u1ef1, ng\u00e0y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ee5 n\u00e0y, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo \u00e2n chi\u1ebfu tha v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n, y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n, ch\u1ecbu sai d\u1ecbch. N\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o \u0111\u00e3 l\u1eadp th\u00e0nh s\u1ea3n nghi\u1ec7p, t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u1edf l\u1ea1i, th\u00ec cho s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o x\u00e3 th\u00f4n s\u1edf t\u1ea1i, l\u00e0m binh l\u00ednh th\u00ec c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng theo l\u1ec7, m\u1ed7i th\u00e1ng 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o ; n\u0103m ph\u00e1t qu\u1ea7n \u00e1o m\u1ed9t l\u1ea7n. Ai ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u00ec vi\u1ec7c qu\u00e2n m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ed9i tham tang, tu\u1ed5i v\u00e0 s\u1ee9c c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf n\u01a1i nguy\u00ean qu\u00e1n ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 d\u1ee5ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc c\u00e2n nh\u1eafc, c\u1ea7u cho \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i l\u1ebd c\u1ee7a ta.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd, sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh t\u1ebf th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o ((1) Th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o : c\u00e1c th\u1ea7n c\u1edd v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi.1) (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 10 [1829], ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n t\u1ebf \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh quay v\u1ec1 ph\u00eda nam Kinh th\u00e0nh. \u00e1n \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa \u0111\u1eb7t m\u1ed9t b\u00e0i v\u1ecb c\u1ee7a th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o ; \u00e1n b\u00ean t\u1ea3 \u0111\u1eb7t 3 b\u00e0i v\u1ecb c\u1ee7a th\u1ea7n : K\u1ef3 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng, L\u1ee5c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng, Ng\u0169 ph\u01b0\u01a1ng k\u1ef3 ; \u00e1n b\u00ean h\u1eefu \u0111\u1eb7t 4 b\u00e0i v\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed1n th\u1ea7n : Ch\u1ee7 t\u1ebf chi\u1ebfn thuy\u1ec1n ch\u00ednh th\u1ea7n, th\u1ea7n Kim, c\u1ed5, gi\u00e1c, s\u00fang, ph\u00e1o, th\u1ea7n cung n\u1ed7, phi sang, phi th\u1ea1ch, th\u1ea7n k\u1ef3 v\u1ec1 tr\u1eadn ti\u1ec1n, tr\u1eadn h\u1eadu, th\u1ea7n Ng\u0169 X\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u quay m\u1eb7t v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng Nam). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : theo nh\u01b0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 Minh, nh\u00e0 Thanh th\u00ec vi\u1ec7c t\u1ebf c\u00e1c th\u1ea7n b\u00ean ngo\u00e0i Kinh \u0111\u00f4, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng b\u1ecf. Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Minh, n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00f3 \u0111\u1ea1i tang th\u00ec c\u00e1c l\u1ec5 t\u1ebf \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc v\u00e0 t\u1ebf trung t\u1ef1((2) Trung t\u1ef1 : th\u1ec3 l\u1ec7 v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u1ebf c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh chia l\u00e0m ba th\u1ee9 t\u1ebf : \u0110\u1ea1i t\u1ef1 nh\u01b0 t\u1ebf Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t, X\u00e3 T\u1eafc, Th\u00e1i mi\u1ebfu v.v\u2026 Trung t\u1ef1 nh\u01b0 t\u1ebf M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng, Ti\u00ean N\u00f4ng v.v\u2026 Ti\u1ec3u t\u1ef1 nh\u01b0 t\u1ebf c\u00e1c \u0111\u1ec1n, c\u00e1c mi\u1ebfu th\u1ea7n v.v\u20262) \u0111\u1ec1u sai quan m\u1eb7c t\u1ebf ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. Nay \u0111\u1ea7u xu\u00e2n t\u1ebf th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o, c\u0169ng thu\u1ed9c v\u1ec1 binh, xin \u0111\u1ebfn ng\u00e0y, sai quan kh\u00e2m m\u1ea1ng v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u00e2n hi\u1ebfn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 \u00e1o m\u00e3ng ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5, \u0111\u1eb7t nh\u00e3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. Khi t\u1ebf xong, chi\u1ebfu l\u1ec7, b\u1eafn 3 ph\u00e1t \u0111\u1ea1i b\u00e1c. C\u00f2n nh\u01b0 t\u1ebf \u1edf \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc v\u00e0 c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, V\u0103n Mi\u1ebfu, \u0111\u00e0n Ti\u00ean N\u00f4ng, c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 ph\u1ea9m ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5 ; c\u00f2n t\u1ebf \u1edf c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 l\u1ec5 ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5. \u0110\u1ec1u \u0111\u1eb7t nh\u00e3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. C\u00f2n l\u1ec7 l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m. Vua y theo.<\/p>\n<p>Sai V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf b\u00f3i ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ebf Giao.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n <\/a>III<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, m\u1ed3ng m\u1ed9t l\u00e0 ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn. X\u00e2y d\u1ef1ng s\u01a1n l\u0103ng. Sai c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, gia h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean l\u00e0m \u0110\u1ed5ng l\u00fd tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m, Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ec5, Tham tri Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m ph\u00f3.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : X\u01b0a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta tr\u00f9 t\u00ednh n\u01a1i ph\u1ea7n m\u1ed9 mu\u00f4n n\u0103m, \u0111\u00e3 xem \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t t\u1ed1t \u1edf n\u00fai C\u1ea9m K\u00ea x\u00e3 An B\u1eb1ng. Ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y n\u01b0\u1edbc u\u1ed1n quanh, n\u00fai ch\u1ea7u l\u1ea1i, kh\u00ed v\u01b0\u1ee3ng m\u1ea1ch t\u1ed1t, l\u1ea1i h\u01a1i g\u1ea7n v\u1edbi s\u01a1n l\u0103ng c\u1ee7a li\u1ec7t th\u00e1nh, nh\u00e2n th\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean cho n\u00fai \u1ea5y l\u00e0 \u201cHi\u1ebfu S\u01a1n\u201d. Ph\u00e0m t\u1eeb n\u01a1i th\u00e0nh \u0111\u1eafp quanh huy\u1ec7t, v\u00e0 th\u00e0nh b\u1ecdc b\u00ean ngo\u00e0i, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean d\u1ef1ng \u0111i\u1ec7n, l\u1ea7u, \u0111\u00ecnh, t\u1ea1, \u0111\u01b0\u1eddng, vi\u1ec7n cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng n\u01a1i n\u00ean \u0111\u00e0o h\u1ed3 ao, l\u00e0m c\u1ea7u, d\u1ef1ng c\u1eeda, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nh\u1ea5t nh\u1ea5t ph\u00ea b\u1ea3o r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf trong b\u1ea3n \u0111\u1ed3. M\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y t\u1ed1t, \u0111\u00e3 s\u1eeda sang qua loa r\u1ed3i. Nay k\u00ednh theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o khi c\u00f2n s\u1ed1ng chi\u1ec3u theo ki\u1ec3u m\u1eabu \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, k\u00ednh c\u1ea9n kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m \u1edf n\u00fai \u1ea5y. C\u00f4ng tr\u00ecnh to t\u00e1t, c\u1ea7n ph\u1ea3i d\u00f9ng l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec hai b\u1ed9 Binh v\u00e0 C\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c ph\u00e1i \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c (7 vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, 140 vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 7.000 bi\u1ec1n binh, l\u1ea1i d\u1ecbch c\u00e1c nha, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m, gi\u00e1m th\u00e0nh v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ee3, t\u1ed5ng c\u1ed9ng h\u01a1n 2.000 ng\u01b0\u1eddi). T\u1eeb vi\u00ean \u0111\u1ed5ng l\u00fd cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n, binh t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng. Binh th\u00ec c\u1ee9 2 th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thay phi\u00ean. Th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ph\u1ea3i th\u1eddi th\u01b0\u1eddng qua l\u1ea1i b\u00e0n t\u00ednh, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, \u1ed5n tho\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Sai l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 Tham tri T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ee9ng tr\u00f4ng coi v\u1ec1 nghi ti\u1ebft vi\u1ec7c tang.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ecdn T\u1ea1 Quang C\u1ef1 v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y s\u01a1n l\u0103ng r\u1ea5t l\u00e0 to l\u1edbn. L\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a quan t\u00e0i \u0111i d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t l\u00e0 quy ch\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1eddi x\u01b0a, n\u01b0\u1edbc ta l\u00e0m theo, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb nay. Ng\u00e0y nay ta l\u00e0 con, c\u00e1c khanh l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i, ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n, th\u1eadn tr\u1ecdng, ch\u1edb \u0111\u1ec3 c\u00f3 s\u1ef1 \u0103n n\u0103n v\u1ec1 sau\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 b\u1ecdn L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ebf bi\u1ec7n ra nghi th\u1ee9c vi\u1ec7c tang, r\u1ea5t quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, n\u1ebfu sai m\u1ed9t ly th\u00ec l\u1ea7m l\u1ed7i kh\u00f4ng nh\u1ecf. L\u0169 c\u00e1c khanh ph\u1ea3i m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n k\u00ednh c\u1ea9n, \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i t\u1ea5m l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o c\u1ee7a ta\u201d. C\u00e1c vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u1ea1y xin v\u00e2ng m\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Vua, tr\u01b0\u1edbc qu\u1ea7n th\u1ea7n, trong khi x\u01b0ng t\u1ee5ng c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t n\u1ee9c n\u1edf kh\u00f4ng th\u00f4i. T\u1eeb b\u1ea5y gi\u1edd tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m nh\u1eefng m\u1eabu m\u1ef1c \u0111\u00e3 v\u1ebd ra cho vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng, vua \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 b\u1ea3o r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ebfn 2-3 l\u1ea7n. T\u1eeb ch\u1ed7 x\u00e2y cung \u0111i\u1ec7n cho \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u00e0o h\u1ed3 ao c\u00f9ng l\u00e0 nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, kh\u00f4ng c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng r\u1ea5t m\u1ef1c k\u1ef9 c\u00e0ng, th\u1eadn tr\u1ecdng, t\u01b0\u01a1m t\u1ea5t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. M\u1ed7i khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, th\u00e2n \u0111\u1ebfn coi xem. L\u1ea1i b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t l\u00f2ng t\u00f4n th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i con, ai ai c\u0169ng th\u1ebf. T\u1eeb ho\u00e0ng th\u00e2n cho \u0111\u1ebfn \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, c\u0169ng cho ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i nhau \u0111\u1ebfn n\u01a1i c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng x\u00e2y l\u0103ng, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ea5y nghe s\u1ef1 g\u00ec, ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec th\u00ec b\u00e0n v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed5ng l\u00fd tr\u00f9 ngh\u0129 m\u00e0 l\u00e0m, c\u1ed1t l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi h\u1ebft l\u00f2ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra \u00fd ngh\u0129a ng\u01b0\u1eddi \u1edf nh\u00e0 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng suy b\u00ec g\u00ec nhau\u201d. C\u00e1c v\u1ec7 C\u1ea9m y, Th\u1ecb v\u1ec7, H\u1ed9 v\u1ec7 c\u00f9ng v\u1edbi B\u1ed9, Vi\u1ec7n v\u00e0 c\u00e1c Nha c\u0169ng \u0111\u1ec1u ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean\u00a0 chia \u0111\u00f3ng \u1edf hai s\u1edf c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng (m\u1ed7i s\u1edf : su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u1ee7a v\u1ec7 C\u1ea9m y 1 vi\u00ean, bi\u1ec1n binh 20 ng\u01b0\u1eddi ; th\u1ecb v\u1ec7 2 vi\u00ean, h\u1ed9 v\u1ec7 4 vi\u00ean, thu\u1ed9c vi\u00ean c\u1ee7a B\u1ed9, Vi\u1ec7n v\u00e0 c\u00e1c Nha m\u1ed7i n\u01a1i 1 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ec3 theo l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp c\u00f3 t\u00e2u v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn bi\u1ec1n binh qu\u00e1 h\u1eadu. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 c\u00f4ng t\u00e1c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng kh\u00e1c, sao \u00fd c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i nh\u1ecf nh\u1eb7t th\u1ebf ! Ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i nh\u1edb l\u1ea5y : l\u1ea7n sau b\u1ecdn bi\u1ec1n binh lu\u00e2n phi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i \u0111\u1ebfn c\u0169ng theo th\u1ebf m\u00e0 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng cho h\u1ecd\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u1edf nh\u00e0 \u0111\u1ec3 tang, ch\u0103m lo m\u1ecdi vi\u1ec7c. Nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng t\u1ea5u c\u1ee7a c\u00e1c nha d\u00e2ng l\u00ean, d\u00f9 r\u1eb1ng \u0111\u00eam khuya c\u0169ng ph\u00ea ph\u00e1n vi\u1ec7c n\u00e0o ra vi\u1ec7c \u1ea5y, ch\u01b0a t\u1eebng ch\u00fat n\u00e0o nh\u00e0n r\u1ed7i. M\u1ed9t h\u00f4m, vua b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0 b\u1eadc sinh tri, ta l\u00e0 k\u1ebb \u00edt \u0111\u1ee9c, \u0111\u00e2u d\u00e1m s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n mu\u00f4n ; song, ta ngh\u0129 vi\u1ec7c ph\u00f3 th\u00e1c l\u00e0 h\u1ec7 tr\u1ecdng, kh\u00f4ng d\u00e1m y\u00ean r\u1ed7i l\u00fac n\u00e0o. M\u1ed7i khi xem th\u1ea5y c\u00e1c nha c\u00f3 bu\u1ed3m l\u00ean ngh\u0129 xin vi\u1ec7c g\u00ec, ta ti\u1ec7n b\u00fat ph\u00ea \u0111\u1ed5i l\u1ea1i. L\u0169 c\u00e1c khanh ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 l\u1ea1i, n\u1ebfu th\u1ea5y vi\u1ec7c g\u00ec ch\u01b0a ph\u1ea3i, th\u00ec n\u00ean \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cL\u0169 ch\u00fang t\u00f4i vi\u1ec7c n\u00e0o c\u0169ng k\u00ednh c\u1ea9n x\u00e9t l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u th\u1ea5y \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec qu\u1ea3n ng\u1ea1i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng b\u1ed5 cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, L\u1ec5 b\u1ed9 H\u1eefu tham tri, gia h\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, h\u01b0u tr\u00ed, l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0. Tu\u00e2n khi m\u1edbi nghe c\u00f3 qu\u1ed1c tang, t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0o Kinh l\u00e0m l\u1ec5 vi\u1ebfng, sau l\u1ea1i theo ban v\u00e0o chi\u00eam b\u00e1i. Vua m\u1eddi v\u00e0o ra m\u1eaft, h\u1ecfi th\u0103m v\u00e0 y\u00ean \u1ee7i h\u1ed3i l\u00e2u. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTi\u00ean sinh, ng\u01b0\u1eddi tuy \u1edf \u0111i\u1ec1n vi\u00ean m\u00e0 l\u00f2ng v\u1eabn m\u1ebfn cung vua, ta r\u1ea5t khen ng\u1ee3i\u201d. V\u00ec th\u1ebf, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1ed5 n\u00e0y. Tu\u00e2n l\u1ea5y c\u1edb l\u00e0 tu\u1ed5i gi\u00e0 hay \u1ed1m, xin v\u1ec1. Vua l\u1ea1i sai gia th\u01b0\u1edfng cho 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 30 s\u00fac l\u1ee5a, chu\u1ea9n cho v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed. Tu\u00e2n d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ecf t\u00ecnh v\u00e0 t\u1ea1 \u01a1n, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 sau : \u201cTh\u1ea7n kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m quan, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 h\u01b0u, th\u1ebf l\u00e0 nguy\u1ec7n v\u1ecdng c\u1ee7a l\u00fac tu\u1ed5i th\u1eeba \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i. Duy c\u00f3 mong r\u1eb1ng nh\u00e0 vua r\u1ed9ng l\u00f2ng hi\u1ebfu \u0111\u1ec3 h\u1eadu lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng, t\u1ecf 9 kinh((1) C\u1eedu kinh : 9 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1 : 1 \u2013 s\u1eeda m\u00ecnh, 2 \u2013 t\u00f4n tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, 3 \u2013 k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n, 4 \u2013 k\u00ednh b\u1eadc \u0111\u1ea1i t\u00e0n, 5 \u2013 th\u1ec3 t\u1ea5t c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i, 6 \u2013 coi d\u00e2n nh\u01b0 con, 7 \u2013 l\u00e0m cho c\u00e1c th\u1ee3 v\u1ec1 v\u1edbi m\u00ecnh, 8 \u2013 v\u1ed7 v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi xa, 9 \u2013 l\u00e0m cho ch\u01b0 h\u1ea7u m\u1ebfn.1) \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng tr\u1ecb \u0111\u1ea1o ; ph\u1ea3i c\u1ea7n ph\u1ea3i ki\u1ec7m, c\u00f3 khoan c\u00f3 nh\u00e2n, \u0111\u1ec3 cho thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh, th\u1ebf l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t mong c\u1ee7a th\u1ea7n\u201d. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1edd bi\u1ec3u r\u1eb1ng : M\u1ea5y c\u00e2u n\u00f3i trong b\u00e0i bi\u1ec3u t\u1ea1, c\u00f3 ph\u1ea7n h\u01a1n h\u1eb3n hai h\u1ecd S\u1edb((2) Hai h\u1ecd S\u1edb : t\u1ee9c S\u1edb Qu\u1ea3ng, S\u1edb Th\u1ee5 \u0111\u1eddi H\u00e1n. Qu\u1ea3ng l\u00e0 Th\u00e1i ph\u00f3, ch\u00e1u g\u1ecdi b\u1eb1ng ch\u00fa l\u00e0 Th\u1ee5 l\u00e0m Thi\u1ebfu ph\u00f3, l\u00e0m quan \u0111\u1ed3ng th\u1eddi, sau 2 ch\u00fa ch\u00e1u t\u1eeb quan v\u1ec1 h\u01b0u.2) ng\u00e0y x\u01b0a. Vua l\u1ea1i b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y x\u01b0a, \u0111\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n, hai h\u1ecd S\u1edb sau khi t\u1eeb quan v\u1ec1\u00a0 h\u01b0u, kh\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u1ebfn cung khuy\u1ebft l\u1ea7n n\u00e0o, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e2u khuy\u00ean can g\u00ec th\u1ea5y ch\u00e9p trong s\u1eed c\u1ea3. Nay ti\u00ean sinh ch\u1ed1ng g\u1eady v\u00e0o Kinh l\u00e0m l\u1ec5 vi\u1ebfng, do l\u00f2ng c\u1ea3m k\u00edch nh\u00e2n vi\u1ec7c t\u1ea1 \u01a1n \u0111\u1ec3 khuy\u00ean r\u0103n, c\u00e0ng r\u00f5 l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n. L\u1ea5y \u0111\u1ea5y m\u00e0 b\u00e0n, th\u00ec hai h\u1ecd S\u1edb b\u1eb1ng th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eeda ch\u1eefa \u0111\u00ea b\u1ed1i t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, d\u00e2n ba huy\u1ec7n Kim \u0110\u1ed9ng, Ti\u00ean L\u1eef, Ph\u00f9 C\u1eeb \u1edf v\u1ec1 h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng C\u1eedu An, k\u00eau xin \u0111\u1eafp th\u00eam \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u00e2u xin \u0111\u1eafp ngang l\u00f2ng s\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u1edbt c\u00f4ng \u0111\u1eafp l\u1ea5p. Vi\u1ec7c n\u00e0y giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean. Xin v\u1ec1 t\u1ea3 ng\u1ea1n s\u00f4ng \u1ea5y c\u1ee9 theo \u0111\u00ea c\u0169 b\u1ed3i \u0111\u1eafp th\u00eam, v\u1ec1 h\u1eefu ng\u1ea1n th\u00ec \u0111\u1eafp \u0111\u00ea m\u1edbi, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi lo ng\u1eadp l\u1ee5t. Vua cho l\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y l\u00e0 tho\u1ea3 h\u1ee3p. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u00ean \u0111\u1ebf ph\u00ea chu\u1ea9n. Ta tu\u00e2n theo l\u1eddi d\u1ea1y c\u0169, l\u00f2ng ta th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n ba huy\u1ec7n \u1ea5y ch\u1ecbu tai ho\u1ea1 ri\u00eang, song, m\u1ed9t phen s\u1eeda \u0111\u1eafp, c\u00f4ng tr\u00ecnh tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c, quan h\u1ec7 kh\u00f4ng nh\u1ecf, n\u00ean x\u00e9t cho r\u1ea5t k\u1ef9 r\u1ed3i s\u1ebd l\u00e0m. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u00e0o ra s\u00f4ng C\u1eedu An, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ti\u00eau ti\u1ebft n\u01b0\u1edbc l\u0169. Theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n \u0111\u1eafp ngang l\u00f2ng s\u00f4ng, th\u00ec n\u01b0\u1edbc ti\u00eau ti\u1ebft \u0111i \u0111\u1eb1ng n\u00e0o, e r\u1eb1ng c\u00e1c t\u1ec9nh th\u01b0\u1ee3ng du kh\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i l\u1ee3i h\u1eb1ng n\u0103m, m\u00e0 con \u0111\u00ea m\u1edbi \u0111\u1eafp ngang, ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ed7 th\u1ebf n\u01b0\u1edbc xung k\u00edch, g\u1eb7p khi n\u01b0\u1edbc to, ch\u1ea5t \u0111\u1ea5t ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n ch\u1eafc, t\u1ea5t nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 lo ng\u1ea1i. So s\u00e1nh v\u1ec1 m\u1eb7t l\u1ee3i h\u1ea1i, th\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e1c \u0111i l\u00e0 ph\u1ea3i. Duy c\u00f3 nh\u00e2n d\u00e2n ba huy\u1ec7n \u1ea5y, m\u1ea5y n\u0103m c\u00e0y c\u1ea5y kh\u00f4ng ti\u1ec7n, ri\u00eang ch\u1ecbu tai h\u1ea1i, th\u00ec tr\u00f9 t\u00ednh k\u1ebf th\u1ee9 hai l\u00e0, v\u1ec1 m\u1ea1n t\u1ea3 ng\u1ea1n s\u00f4ng \u1ea5y, c\u1ee9 theo \u0111\u00ea c\u0169, s\u1eeda \u0111\u1eafp l\u1ea1i, r\u1ed3i s\u1ebd \u0111\u1eafp con \u0111\u00ea m\u1edbi \u1edf b\u00ean h\u1eefu s\u00f4ng \u1ea5y, b\u1ecf c\u00e1ch h\u01a1i r\u1ed9ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c cho d\u1ec5. C\u00f2n con s\u00f4ng c\u0169 \u0111o\u1ea1n n\u00e0o u\u1ed1n v\u00f2ng, n\u00f4ng h\u1eb9p, th\u00ec s\u1ebd l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t khai r\u1ed9ng \u0111\u00e0o s\u00e2u, \u0111\u1ec3 cho l\u1ed1i n\u01b0\u1edbc l\u01b0u th\u00f4ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng v\u1ec1 vi\u1ec7c xin \u0111\u1ebfn ng\u00e0y khai \u1ea5n th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m nay, m\u1edbi li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng \u0111i\u1ec1u b\u1eaft d\u00e2n phu kh\u1edfi c\u00f4ng s\u1eeda \u0111\u1eafp, th\u00ec \u0111\u00e3 qu\u00e1 k\u1ef3 r\u1ed3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c \u0111i kh\u00e1m \u0111\u1ecba th\u1ebf \u0111\u1ec3 \u0111\u1eafp con \u0111\u00ea m\u1edbi, c\u00f4ng cu\u1ed9c tr\u00f9 t\u00ednh h\u1ed7 gi\u00e1, v\u00e0 \u0111i v\u1ec1 t\u00e2u b\u00e1o, kh\u00f4ng kh\u1ecfi m\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00ec gi\u1edd. K\u1ef3 Ti\u1ec3u m\u00e3n l\u1ea1i ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, s\u1ee3 ch\u1eadm qu\u00e1 kh\u00f4ng k\u1ecbp vi\u1ec7c. N\u1eeda ch\u1eebng b\u1ecf d\u1edf, c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc m\u1ea5t toi, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch d\u1ef1 ph\u00f2ng cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o t\u01b0\u1eddng t\u1eadn v\u1eady. T\u1ec9nh th\u1ea7n H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng l\u1eadp t\u1ee9c ph\u1ea3i n\u00ean : m\u1ed9t m\u1eb7t, chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho d\u00e2n trong h\u1ea1t s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u00ea c\u0169 \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1ee5 l\u00faa chi\u00eam n\u0103m nay ; m\u1ed9t m\u1eb7t, th\u00e2n \u0111i kh\u00e1m x\u00e9t \u0111\u1ecba th\u1ebf ch\u1ed7 \u0111\u1eafp c\u00e1c \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea m\u1edbi, tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng tr\u00ecnh v\u1eadt li\u1ec7u, cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n x\u00e1c \u0111\u00e1ng, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 cu\u1ed1i \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ea7u xu\u00e2n, khi n\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng h\u1ebft v\u00e0 nh\u00e0 n\u00f4ng r\u1ed7i vi\u1ec7c, thu\u00ea m\u01b0\u1edbn, \u0111\u1ec1u b\u1eaft d\u00e2n phu v\u00e0 d\u00e2n ba huy\u1ec7n, theo nh\u01b0 l\u1eddi \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, kh\u1edfi c\u00f4ng s\u1eeda \u0111\u1eafp, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 mong \u0111\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n v\u1eefng, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 s\u1ef1 sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng ng\u01b0\u01a1i n\u00ean ph\u00f2ng ng\u1eeba tai ho\u1ea1n m\u1ed9t c\u00e1ch c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, ch\u1ee9 kh\u00f4ng d\u00e1m d\u00f9ng s\u1ee9c d\u00e2n b\u1eeba b\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh, d\u00e1m n\u00f3i th\u1eb3ng, m\u1ea1nh d\u1ea1n can ng\u0103n. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c th\u00e1nh \u0111\u1ebf minh v\u01b0\u01a1ng th\u1ed1ng tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, nghe l\u1eddi th\u1eb3ng l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, nh\u01b0 vua Nghi\u00eau th\u00ec d\u1ef1ng c\u1edd ((1) D\u1ef1ng c\u1edd : vua Thu\u1ea5n (kh\u00f4ng ph\u1ea3i vua Nghi\u00eau) \u0111\u1eb7t ra c\u1edd ti\u1ec3u thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i hay.1) l\u00e0m b\u1ea3ng ((2) L\u00e0m b\u1ea3ng : ng\u00e0y x\u01b0a \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 c\u00e1i b\u1ea3ng ph\u1ec9 b\u00e1ng \u0111\u1ec3 ai c\u00f3 can ng\u0103n vi\u1ec7c g\u00ec bi\u00ean v\u00e0o \u0111\u1ea5y.2), vua Thu\u1ea5n th\u00ec tr\u00f4ng nghe xa r\u1ed9ng, vua V\u0169 th\u00ec theo c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u00e1nh th\u00e0nh ng\u0169 \u00e2m. Vua V\u0103n V\u01b0\u01a1ng h\u1ecfi c\u1ea3 t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi Ngu quan ((3) T\u00e1m Ngu quan : vua V\u0103n V\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu h\u1ecfi \u0111\u1ebfn c\u1ea3 t\u00e1m ng\u01b0\u1eddi Ngu quan, t\u1ee9c l\u00e0 quan tr\u00f4ng coi ch\u1eb1m n\u00fai. B\u1ea3n ch\u1eef H\u00e1n ch\u00e9p l\u00e0 t\u00e1m h\u1ecd Qu\u1eafc l\u00e0 sai, v\u00ec h\u1ecd Qu\u1eafc ch\u1ec9 c\u00f3 hai l\u00e0 \u0110\u00f4ng Qu\u1eafc v\u00e0 T\u00e2y Qu\u1eafc.3). Nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u00e0 T\u1ed1ng trong th\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb, \u0111\u1ec1u cho ti\u1ebfn c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh, n\u00f3i th\u1eb3ng, can th\u1eb3ng, \u0111\u1ec3 b\u00e0n h\u1ecfi v\u1ec1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o. Cho n\u00ean, b\u1ea5y gi\u1edd b\u1ec1 t\u00f4i hay, ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap gi\u1ecfi, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i cao, n\u1ebft t\u1ed1t ra l\u00e0m quan r\u1ea5t nhi\u1ec1u, tr\u1ecb c\u00f4ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc h\u01b0ng th\u1ecbnh, l\u00e0 v\u00ec c\u1edb \u1ea5y. Ta n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, h\u01b0\u1edfng c\u01a1 nghi\u1ec7p th\u00e1i b\u00ecnh, ngh\u0129 vi\u1ec7c g\u00e1nh v\u00e1c n\u1eb7ng n\u1ec1, s\u1ee3 kh\u00f4ng c\u00e1ng \u0111\u00e1ng n\u1ed5i. Nh\u01b0ng ngh\u0129 : trong kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1, ngh\u0129a l\u00fd kh\u00f4ng c\u00f9ng, m\u00e0 s\u1ef1 nghe bi\u1ebft c\u1ee7a m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00ec c\u00f3 h\u1ea1n. Khi m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, v\u1eabn n\u01a1m n\u1edbp nh\u01b0 d\u00f9ng d\u00e2y c\u01b0\u01a1ng n\u00e1t m\u00e0 k\u00ecm s\u00e1u ng\u1ef1a. Cho n\u00ean, mu\u1ed1n kh\u1eafp t\u00ecm c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi, r\u1ed9ng m\u1edf m\u1ecdi \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ea5y nghe, m\u1edbi mong c\u00f3 s\u1ef1 b\u1ed5 \u00edch. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 m\u1edf \u00e2n khoa thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i ; ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 m\u1ed9t t\u00e0i ngh\u1ec7, m\u1ed9t k\u1ef9 n\u0103ng g\u00ec, \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p gi\u1ea5y cho v\u1ec1 Kinh, \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>Ta l\u1ea1i ngh\u0129 : t\u00ecm ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i kh\u00f4ng c\u1ee9 v\u1ec1 m\u1eb7t n\u00e0o, ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t d\u00f9ng v\u00ec vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ed1t, ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau ra v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i hay, kh\u00f4ng n\u00ean h\u1ea1n ch\u1ebf v\u1ec1 m\u1ed9t m\u1eb7t n\u00e0o, ph\u1ea3i n\u00ean t\u00ecm xa h\u1ecfi r\u1ed9ng, th\u00ec nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i hay m\u1edbi kh\u00f4ng b\u1ecb che l\u1ea5p \u1edf d\u01b0\u1edbi, do \u0111\u00f3 hi\u1ec1n t\u00e0i m\u1edbi c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u v\u00e0 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u00e0ng th\u00eam h\u01b0ng th\u1ecbnh. Ph\u1ea3i n\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 n\u00e0y cho c\u00e1c tr\u1ef1c k\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh h\u1ecfi x\u00e9t cho th\u1ef1c k\u1ef9, ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh d\u00e1m n\u00f3i th\u1eb3ng, m\u1ea1nh d\u1ea1n can ng\u0103n, \u0111\u1ec1u cho th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p gi\u1ea5y d\u1eabn v\u1ec1 Kinh, do B\u1ed9 s\u00e1t h\u1ea1ch, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 b\u1ed5 d\u00f9ng. L\u1ea1i ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ec9 l\u1ea5y n\u00fai khe l\u00e0m th\u00edch, kh\u00f4ng c\u1ea7u ti\u1ebfn \u0111\u1ea1t, m\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, c\u00f3 t\u00e0i kinh lu\u00e2n, v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi mong m\u1ecfi x\u01b0a nay, c\u0169ng cho k\u00ea t\u00ean t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd sai \u0111em l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ebfn m\u1eddi, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng \u00e2n c\u1ea7n c\u1ee7a ta l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng nh\u01b0\u1eddng m\u1ed9t b\u00ean chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n\u201d.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, c\u1ea3i b\u1ed5 l\u00e0m Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 nh\u01b0ng ki\u00eam qu\u1ea3n Quang l\u1ed9c t\u1ef1 \u1ea5n v\u1ee5.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eadp th\u01a1 th\u1ee9 s\u00e1u v\u00e0 t\u1eadp v\u0103n th\u1ee9 hai c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf l\u00e0m ra, sau khi kh\u1eafc xong, xin nh\u00e0 vua l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a n\u00eau l\u00ean \u0111\u1ea7u t\u1eadp\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cC\u00e1c t\u1eadp v\u0103n th\u01a1, c\u00f3 b\u00e0i T\u1ef1a, c\u00f3 b\u00e0i B\u1ea1t, nh\u01b0ng T\u1ef1a l\u00e0 l\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, B\u1ea1t l\u00e0 l\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi. \u0110\u1ed1i v\u1edbi th\u01a1 v\u0103n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, ta l\u00e0 con, ch\u1ec9 l\u00e0m b\u00e0i B\u1ea1t l\u00e0 ph\u1ea3i, c\u00f2n T\u1ef1a \u0111\u00e2u d\u00e1m ?\u201d. Vua b\u00e8n th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i B\u1ea1t ph\u1ee5 \u1edf d\u01b0\u1edbi((1) B\u00e0i B\u1ea1t trong Th\u00e1nh ch\u1ebf v\u0103n \u0111\u1ec7 nh\u1ecb t\u1eadp \u0111\u1ec1 ng\u00e0y 2, th\u00e1ng 6, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] ; b\u00e0i B\u1ea1t trong Th\u00e1nh ch\u1ebf thi l\u1ee5c t\u1eadp \u0111\u1ec1 ng\u00e0y 8, th\u00e1ng 6, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841].1). L\u1ea1i sai c\u00e1c quan \u1edf C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0m l\u1eddi Ch\u00ed ph\u1ee5 sau t\u1eadp. C\u00f2n v\u1ec1 t\u1eadp th\u01a1 Thi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u th\u00ec sai C\u00e1c th\u1ea7n((2) C\u00e1c th\u1ea7n : b\u1ec1 t\u00f4i trong N\u1ed9i c\u00e1c.2) l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i B\u1ea1t.<\/p>\n<p>Cho g\u1ecdi L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng v\u1ec1 Kinh, th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00f4ng vi\u1ec7c vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, cho d\u1ef1 v\u00e0o ban \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb. Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i Ng\u00f4 V\u0103n Tr\u1ea1ch, th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh quan ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long v\u00f5 Phan V\u0103n L\u0103ng, b\u1ed5 ra l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh quan [t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i].<\/p>\n<p>X\u00e9t c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u1ec1 quan s\u1ef1((3) Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 \u201cquan ph\u1ea1m\u201d.3) \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 H\u00ecnh tu\u00e2n theo \u00e2n chi\u1ebfu n\u0103m ngo\u00e1i x\u00e9t l\u1ea1i c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi quan ph\u1ea1m \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u00e3 xin l\u00e0m l\u00ednh \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, c\u1ed9ng 161 ng\u01b0\u1eddi. Vua xem b\u1ea3n danh s\u00e1ch r\u1ed3i ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c can ph\u1ea1m c\u1ee7a h\u1ecd, t\u00ecnh t\u1ed9i n\u1eb7ng nh\u1eb9 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i v\u00e0 s\u1ee9c c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ; v\u1ea3 l\u1ea1i, trong khi c\u00f3 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, c\u0169ng n\u00ean li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng gia \u01a1n \u0111\u1ec3 cho \u01a1n hu\u1ec7 c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta thu Ph\u01b0\u1edbc ban cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam r\u1ed9ng\u201d. Vua b\u00e8n tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m l\u00ednh g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i n\u1eefa. T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1eadn v\u00e0 \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c h\u00e0m T\u01b0 v\u1ee5, L\u00ea V\u0103n Luy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o. C\u00f2n th\u00ec ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, ho\u1eb7c b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t th\u00ec sung b\u1ed5 l\u00e0m h\u1ed9 v\u1ec7. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tu\u1ed5i v\u00e0 s\u1ee9c c\u00f2n m\u1ea1nh kho\u1ebb th\u00ec giao \u0111i sai ph\u00e1i \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u00e0 y\u1ebfu th\u00ec tha cho v\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 b\u1ed1 m\u1eb9 gi\u00e0 hay l\u00e0 con m\u1ed9t c\u00f9ng l\u00e0 do binh ng\u0169 xu\u1ea5t th\u00e2n th\u00ec giao v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n hay nguy\u00ean ng\u0169. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ed3i ti\u1ec1n tang c\u00f2n thi\u1ebfu, ph\u1ea3i b\u1ed3i xong r\u1ed3i tha cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, quan \u1edf Khoa \u0110\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Khu\u00ea, Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Du t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m v\u1ec1 quan s\u1ef1 \u0111em ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa x\u00f4i, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ph\u1ea3i t\u1ef1 lo l\u1ea5y, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00f4ng chu bi\u1ec7n k\u1ecbp\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201ctrong l\u00fac bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f3 vi\u1ec7c, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i con ph\u1ea3i n\u00ean g\u1eafng s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc, ch\u1ee9c l\u00e0m quan \u1edf Khoa \u0110\u1ea1o ph\u1ea3i n\u00ean khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u1edbi ph\u1ea3i, nay l\u1ea1i cho l\u00e0 \u0111i l\u1ea1i kh\u00f3 nh\u1ecdc xa c\u00e1ch, ch\u1ea3 ho\u00e1 ra m\u1edf m\u00f4i cho ng\u01b0\u1eddi tr\u00e1nh ch\u1ed7 n\u1ecd \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kia \u01b0 ? Th\u1ebf l\u00e0 \u00fd ki\u1ebfn th\u1ebf n\u00e0o ? L\u1eddi th\u1ec9nh c\u1ea7u \u1ea5y kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ebfn n\u1eefa. V\u1ec1 s\u1ed1 25 t\u00ean n\u00ean ph\u00e1t v\u00e3ng \u1ea5y, m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 3 quan ti\u1ec1n. Khi \u0111\u1ebfn h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y r\u1ed3i l\u1ea1i c\u1ea5p cho m\u1ed7i th\u00e1ng 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o n\u1eefa. \u0110\u1ee3i khi n\u00e0o x\u00e9t ra c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111\u00edch x\u00e1c l\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ed1 g\u1eafng, chu\u1ea9n cho T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 Tham t\u00e1n l\u00e0m gi\u1ea5y t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng((1) V\u0129nh Long v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.1) l\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111em qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u d\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf M\u1ef9 L\u00e2m. Huy\u00ean, khi tr\u01b0\u1edbc \u1edf H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, d\u1eddi qu\u00e2n v\u1ec1 th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, r\u1ed3i chuy\u1ec3n sang H\u1ea3i T\u00e2y \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ti\u1ec5u, d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea1i chuy\u1ec3n v\u1ec1 S\u01a1n T\u0129nh, b\u1ecb vi\u00ean Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7u tham h\u1eb7c. Vua cho l\u00e0 trong khi \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111i d\u1eb9p gi\u1eb7c, h\u00e3y t\u1ea1m chu\u1ea9n cho gi\u1ebft gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng. Huy\u00ean v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, v\u1eeba g\u1eb7p b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 h\u01a1n 3 v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, nh\u00e2n ban \u0111\u00eam, v\u00e2y \u0111\u00e1nh th\u00e0nh h\u1ea1t. Huy\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi Bang bi\u1ec7n Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Hi\u1ec7p t\u00e1n Cao H\u1eefu D\u1ef1c chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh gi\u1ebft r\u1ea5t d\u1eef, b\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea3i lui. Huy\u00ean l\u1ea1i chuy\u1ec3n v\u1ec1 S\u01a1n T\u0129nh, nghe c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c 500 t\u00ean r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf s\u1ed1c ((2) Ngang v\u1edbi \u0111\u01a1n v\u1ecb th\u00f4n, x\u00f3m Vi\u1ec7t Nam.2) S\u01a1n B\u1ed1c, Huy\u00ean l\u1eadp t\u1ee9c t\u00e1ch ph\u00e1i th\u1ef1 L\u00e3nh binh V\u0129nh Long L\u00ea Khoan M\u1ea1nh, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng chia \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 b\u1ed9 c\u00f9ng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Huy\u00ean \u0111\u1ed1c su\u1ea5t binh d\u00f5ng n\u1ed1i theo sau. B\u1ecdn gi\u1eb7c d\u1ef1a v\u00e0o n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu, d\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1. Quan qu\u00e2n h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u00e1nh ph\u00e1, ch\u00e9m ngay tr\u1eadn ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c 4 t\u00ean, gi\u1ebft ch\u1ebft h\u01a1n 50 t\u00ean. B\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan. Quan qu\u00e2n \u0111\u1ed1t h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ed7 kho ch\u1ee9a c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c r\u1ed3i v\u1ec1. Vua cho l\u00e0 c\u00f4ng v\u00e0 t\u1ed9i c\u1ee7a Huy\u00ean c\u00f9ng ngang nhau, b\u00e8n tha cho t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, L\u00ea Khoan M\u1ea1nh v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n nh\u1ecf : t\u1eeb Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; th\u01b0\u1edfng chung cho c\u00e1c bi\u1ec1n binh 500 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 l\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea3i n\u00ean th\u1eeba th\u1eafng di\u1ec7t tr\u1eeb b\u1ecdn d\u01b0 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c \u1edf M\u1ef9 L\u00e2m \u0111\u1ec3 cho h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Th\u1ebf r\u1ed3i Huy\u00ean d\u1eddi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn M\u1ef9 L\u00e2m, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n c\u01a1 thu\u1ed9c c\u01a1 An man Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb l\u00e0 Vu Khi\u00eam v\u00e0 T\u00f4n Ly \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 xin theo \u0111i \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c gi\u00fap vi\u1ec7c. Vu Khi\u00eam l\u00e0m h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn s\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng Di, g\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c \u01b0\u1edbc h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c. B\u1ecdn L\u00ea Khoan M\u1ea1nh v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u1ea1i ti\u1ebfn qu\u00e2n h\u1ee3p ti\u1ec5u \u1edf s\u1ed1c Ch\u1ebf L\u0103ng, b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan tr\u1ed1n \u1ea9n, r\u1ed3i l\u1ea1i r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf ng\u00f2i B\u00f4ng Tr\u1eadt. M\u1ea1nh v\u00e0 Ho\u00e0ng chia qu\u00e2n ra hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu ng\u00f2i \u1ea5y, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ph\u00f2ng ng\u1ef1. Li\u1ec1n m\u1ea5y ng\u00e0y \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng tr\u1eadn. Ho\u00e0ng b\u1ed7ng b\u1ecb \u1ed1m, tr\u1edf v\u1ec1 qu\u00e2n th\u1ee9, Huy\u00ean sai Qu\u1ea3n c\u01a1 Phan \u0110\u1ee9c Chi\u00eau \u0111\u1ebfn thay. Ch\u1ee3t c\u00f3 b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 8.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed9t nhi\u00ean k\u00e9o \u0111\u1ebfn. Chi\u00eau v\u1eeba \u0111\u00e1nh v\u1eeba l\u00f9i, b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u1eeba c\u01a1 \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n Nh\u1eadt \u0110i\u1ec1m c\u1ed1 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn ; binh \u0111inh b\u1ecb ch\u1ebft 7 ng\u01b0\u1eddi, s\u00fang v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi b\u1ecb m\u1ea5t nhi\u1ec1u. M\u1ea1nh \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n, b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1edbi lui. \u0110\u00eam h\u00f4m \u1ea5y, T\u00f4n Ly c\u0169ng tr\u1ed1n \u0111i, Huy\u00ean b\u00e8n ti\u1ebfp h\u1ed9 c\u00e1c binh d\u00e2n \u1edf c\u01a1 An man v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh ((1) T\u1ee9c l\u00e0 Hoa ki\u1ec1u.1) \u0111\u1ea7u h\u00e0ng h\u01a1n 1.600 ng\u01b0\u1eddi chuy\u1ec3n v\u1ec1 cho \u1edf t\u1ea1i Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, \u0110\u1ee9c Chi\u00eau b\u1ecb x\u1eed tr\u1ea3m giam h\u1eadu ((2) T\u1ed9i \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i ch\u00e9m nh\u01b0ng c\u00f2n giam \u0111\u1ec3 x\u00e9t l\u1ea1i.2), Huy\u00ean v\u00e0 M\u1ea1nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; Nguy\u1ec5n Nh\u1eadt \u0110i\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p. Huy\u00ean l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb M\u1ef9 L\u00e2m v\u1ec1 S\u01a1n T\u0129nh, nh\u00e2n nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 c\u1ee7a b\u1ecdn Man xin ho\u00e0, b\u00e8n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i kh\u00f4ng ti\u1ebfn n\u1eefa. Vua xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch qu\u00e1 l\u1eafm.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 ((3) An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean.3) l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong d\u1eb9p gi\u1eb7c \u1edf Ba Xuy\u00ean, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec1n m\u1ea5y tr\u1eadn. Th\u1ed5 m\u1ee5c \u1edf Ba Xuy\u00ean l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_%E1%BB%9F_Ba_Xuy%C3%AAn_(1841)\">S\u01a1n T\u1ed1t<\/a> (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1) ng\u1ea7m th\u00f4ng v\u1edbi th\u1ed5 t\u0103ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y m\u01b0u toan g\u00e2y vi\u1ec7c. Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, Tr\u1ea7n L\u00e2m (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m \u00e1n ph\u1ee7 s\u1ee9) c\u00f3 hai chi\u1ebfc thuy\u1ec1n ri\u00eang, b\u1ecb Tri ph\u1ee7 L\u00ea Quang Khi\u00eam \u1ee9c hi\u1ebfp l\u1ea5y m\u1ea5t. Nh\u00e2n th\u1ebf, L\u00e2m mang l\u00f2ng o\u00e1n, \u0111em \u0111\u1ea3ng kho\u1ea3 h\u1ee3p v\u1edbi b\u1ecdn S\u01a1n T\u1ed1t, qu\u00e2n \u0111\u00f4ng \u0111\u1ebfn 5, 6 ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, v\u00e2y s\u00e1t b\u1ea3o ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean. Tri huy\u1ec7n L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh b\u1ecf huy\u1ec7n ch\u1ea1y, Nhi\u1ebfp ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Th\u00e0nh c\u1ed1 gi\u1eef, \u0111\u1ee3i qu\u00e2n c\u1ee9u vi\u1ec7n. Phong \u1edf T\u0129nh Bi\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o tin, l\u1eadp t\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Duy Tr\u00e1ng \u0111em Ph\u00f3 c\u01a1 Chu V\u0103n Tuy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n \u0111i v\u1ed9i \u0111\u1ebfn c\u1ee9u : \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u1ea5y l\u1ea1i huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, \u0111\u00e1nh gi\u1ebft ph\u00e1 h\u1ebft nh\u1eefng qu\u00e3ng \u0111\u01b0\u1eddng v\u01b0\u1edbng t\u1eafc, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Ba Xuy\u00ean. Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0103n \u0111\u00e2m ch\u1ebft S\u01a1n T\u1ed1t \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n. Tr\u1ea7n L\u00e2m l\u1ea1i thu nh\u1eb7t b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi Thanh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ngh\u00ecn t\u00ean \u0111\u00f3ng \u1edf ch\u1ee3 B\u00e3i Sao (t\u1ee9c ph\u1ed1 V\u0129nh Xuy\u00ean) [B\u00e3i X\u00e0u nay thu\u1ed9c huy\u1ec7n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/M%E1%BB%B9_Xuy%C3%AAn\">M\u1ef9 Xuy\u00ean<\/a>, S\u00f3c Tr\u0103ng], \u0111\u1eafp lu\u1ef9 gi\u1eef hi\u1ec3m, l\u00e0m r\u00e0o tre ch\u1eafn ng\u0103n ng\u00f2i, \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a quan qu\u00e2n b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf. Phong \u0111\u1ed1c c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 hai m\u1eb7t \u0111\u00e1nh \u1eadp v\u00e0o, th\u1eafng lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn, l\u1ea1i v\u1eeba g\u1eb7p vi\u1ec7n binh \u0111\u1ebfn, th\u1eeba th\u1eafng \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn x\u1ee9 Ch\u1ebf H\u01b0ng, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean c\u1eeb m\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c v\u00e0 \u0111\u1ea3ng kho\u1ea3 69 \u0111\u1ee9a \u0111em ch\u00e9m \u0111\u1ea7u b\u00eau \u0111i c\u00e1c n\u01a1i, gi\u1ebft ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 140 t\u00ean. Tr\u1ea7n L\u00e2m ch\u1ea1y tr\u1ed1n, quan qu\u00e2n thu h\u1ebft c\u00e1c th\u1ee9 t\u00edch tr\u1eef, \u0111\u1ed1t h\u1ebft \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n, b\u00e8, kh\u00ed gi\u1edbi v\u00f4 k\u1ec3.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y Phong th\u1eafng tr\u1eadn lu\u00f4n lu\u00f4n, r\u1ea5t khen ng\u1ee3i, th\u01b0\u1edfng cho h\u00e0m Tham tri, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 2 c\u1ea5p, cho kim b\u00e0i, nh\u1eabn v\u00e0ng, \u0111\u1ed3ng h\u1ed3, \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc, \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 t\u00e0i n\u0103ng : cho Nguy\u1ec5n Duy Tr\u00e1ng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf 1 \u0111\u1ed3ng ; Chu V\u0103n Tuy\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, v\u00e0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00f2n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 2.000 quan ti\u1ec1n d\u00f9ng khao th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc. L\u1ea1i sai Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng x\u00e9t r\u00f5 v\u1ec1 c\u1edb kh\u1edfi h\u1ea5n \u1edf Ba Xuy\u00ean, L\u00ea Quang Khi\u00eam b\u1ecb kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i l\u00e0m kh\u00edch \u0111\u1ed9ng bi\u1ebfn lo\u1ea1n, sung l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>Khoa \u0111\u1ea1o L\u01b0u Qu\u1ef9 v\u00e0 Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c d\u00e2ng th\u01b0 \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n m\u01b0\u1eddi vi\u1ec7c :<\/p>\n<p>(1 \u2013 Th\u1eadn tr\u1ecdng trong s\u1ef1 ham chu\u1ed9ng (Kinh Th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : Ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn s\u1ef1 ham chu\u1ed9ng. V\u00ec trong t\u1ea5m l\u00f2ng c\u1ee7a vua, mu\u00f4n vi\u1ec7c b\u1edfi \u0111\u1ea5y m\u00e0 ra. Ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean ham th\u00edch c\u00e1i g\u00ec, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi h\u1ebft th\u1ea3y h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng theo. Th\u1ebf cho n\u00ean b\u1eadc l\u00e0m vua ng\u00e0y x\u01b0a \u01b0a th\u00edch \u0111i\u1ec1u nh\u00e2n, th\u00ec ai ai c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n c\u1ea3 ; \u01b0a th\u00edch \u0111i\u1ec1u ngh\u0129a th\u00ec ai ai c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u00f2ng ngh\u0129a c\u1ea3 ; th\u00edch an nh\u00e0n h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c th\u00ec m\u1ecdi th\u1ee9 thanh s\u1eafc \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ; th\u00edch \u0111\u1ed3 ch\u01a1i qu\u00fd th\u00ec c\u00e1c th\u1ee9 tr\u00e2n k\u1ef3 qu\u00e1i l\u1ea1 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn. Kh\u1eafp trong thi\u00ean h\u1ea1, h\u1ebft m\u1ecdi nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u xem \u00fd s\u1edf th\u00edch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean m\u00e0 l\u00e0m cho tho\u1ea3 m\u00e3n c\u00e1i s\u1edf th\u00edch \u1ea5y. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb l\u00f2ng ngh\u0129 nho nh\u1ecf, r\u1ed3i l\u1ed9 ra c\u00e1i vi\u1ec7c l\u00e0m r\u00f5 r\u1ec7t, m\u00e0 vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 hay d\u1edf quan h\u1ec7 v\u00e0o \u0111\u1ea5y, ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn l\u1eafm. Nay Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o t\u00e2m t\u1ecf r\u1ea1ng, trong l\u00f2ng trong s\u00e1ng, c\u1ed1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ed1ng nh\u01b0 tr\u1eddi r\u1ed3i, c\u00e0ng mong \u0111\u1ee9c trong s\u00e1ng \u1ea5y m\u1edf r\u1ed9ng th\u00eam ra, c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c \u01b0a chu\u1ed9ng trong l\u00f2ng t\u1eeb l\u00fac ban \u0111\u1ea7u, th\u00ec m\u1ecdi s\u1ef1 ch\u1ea1y theo hi\u1ebfu th\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u00e1ng c\u1ea3).<\/p>\n<p>2 \u2013 M\u1edf r\u1ed9ng l\u00f2ng th\u00e0nh t\u00edn. (Kinh D\u1ecbch c\u00f3 n\u00f3i : B\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n c\u1ea3m ho\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 thi\u00ean h\u1ea1 ho\u00e0 b\u00ecnh. V\u00ec d\u00e2n tuy tr\u00ed ngu, nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 linh t\u00ednh, s\u1ef1 \u01b0a gh\u00e9t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, kh\u00f4ng s\u1ef1 g\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft, \u0111i\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u00e1i, kh\u00f4ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00f4ng r\u00f5. Cho n\u00ean, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n h\u1ecd b\u1eb1ng m\u01b0u tr\u00ed th\u00ec sinh ra gian tr\u00e1, ch\u1ec9 b\u1ea3o h\u1ecd b\u1eb1ng s\u1ef1 nghi ng\u1edd th\u00ec sinh ra \u0111\u01a1n b\u1ea1c, ch\u1ec9 c\u00f3 l\u1ea5y th\u00e0nh t\u00edn m\u00e0 c\u1ea3m ho\u00e1 h\u1ecd, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ed h\u01b0\u1edbng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. T\u1eeb \u0111\u1eddi H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng tr\u1edf v\u1ec1 sau, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c ch\u00e2n th\u1ef1c, chuy\u00ean l\u1ea5y tr\u00ed thu\u1eadt m\u00e0 tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, cho n\u00ean gi\u1ea3 l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u00e2n, m\u00e0 vi\u1ec7c nh\u00e2n \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 c\u1ea3m ho\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, g\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m vi\u1ec7c ngh\u0129a, m\u00e0 vi\u1ec7c ngh\u0129a \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1eeda ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ebft d\u00e2n. Tr\u1ecb ho\u00e1 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1ea7n m\u1ef9 v\u00ec c\u1edb th\u00e0nh t\u00edn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1eady. C\u00fai xin Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng, v\u1ed1n \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t r\u1ea5t th\u00e0nh th\u1ef1c kh\u00f4ng ng\u1eebng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m theo \u0111\u1ea1o r\u1ea5t l\u00e0 trung ch\u00ednh, m\u1ed9t ch\u00ednh l\u1ec7nh n\u00e0o ban ra, ch\u1eafc nh\u01b0 v\u00e0ng \u0111\u00e1, m\u1ed9t m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0o thi h\u00e0nh, \u0111\u00fang nh\u01b0 b\u1ed1n m\u00f9a, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o sai tr\u00e1i, m\u00e0 ho\u00e0 thu\u1eadn \u1ee9ng theo ngay).<\/p>\n<p>3 \u2013 Bi\u1ebft r\u00f5 tr\u1ecb th\u1ec3. (K\u1ec3 ra, v\u1ec1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o, c\u1ed1t ph\u1ea3i bi\u1ebft th\u1ec3 c\u00e1ch. Th\u1ec3 c\u00e1ch v\u1ec1 tr\u1ecb \u0111\u1ea1o, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c, ch\u1ec9 c\u00f3 khoan v\u00e0 nghi\u00eam m\u00e0 th\u00f4i. Kinh Th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ecb d\u00e2n ph\u1ea3i khoan\u201d. Kh\u1ed5ng T\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKhoan th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi\u201d. Th\u00ec \u0111\u1ee7 bi\u1ebft l\u00e0 c\u1ed5 nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u1ed1t y\u1ebfu ph\u1ea3i khoan ; c\u00f2n nghi\u00eam ch\u1ec9 gi\u00fap cho khi n\u00e0o kh\u00f4ng th\u1ec3 dung khoan \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u1ea5t thi\u1ebft vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng d\u00f9ng khoan c\u1ea3, th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1eebng tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ea1o ngh\u1ecbch. Nghi\u00eam, c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf h\u1ebft, nh\u01b0ng t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u1ea5y khoan l\u00e0m ch\u1ee7, th\u00ec nghi\u00eam c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u00e1i qu\u00e1. T\u00f3m l\u1ea1i, c\u1ed1t ph\u1ea3i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc cho \u0111\u00fang vi\u1ec7c l\u00e0m m\u00e0 th\u00f4i. Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta n\u1ed1i ng\u00f4i sau khi thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh, ch\u1ea5n h\u01b0ng gi\u1ec1ng m\u1ed1i, s\u1eeda sang m\u1ecdi vi\u1ec7c, tuy vi\u1ec7c n\u00e0o c\u0169ng d\u00f9ng khoan h\u1eadu, nh\u01b0ng ch\u01b0a t\u1eebng chuy\u00ean l\u1ea5y khoan l\u00e0m c\u1ed1t y\u1ebfu. Hi\u1ec7n nay, vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 nghi\u00eam ch\u1ec9nh, nh\u1eefng ph\u00e1p \u0111i\u1ec3n v\u1ec1 tr\u1ecb k\u1ebb b\u1ea1o, c\u1ea5m k\u1ebb gian \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u00e0 t\u01b0\u1eddng t\u1eadn l\u1eafm, th\u1ea7n d\u00e2n ai c\u0169ng k\u00ednh thu\u1eadn c\u1ea3 r\u1ed3i. C\u00fai v\u1ecdng nh\u00e0 vua t\u1ecf l\u00f2ng vui v\u1ebb d\u1ec5 d\u00e0ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u00ednh s\u00e1ch khoan r\u1ed9ng, trong khi c\u00e1c quan \u0111\u01b0\u01a1ng r\u00f5 r\u00e0ng ph\u1ea5n kh\u1edfi l\u00e0m vi\u1ec7c, ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ea1o thu\u1ea7n h\u1eadu r\u1ed9ng r\u00e3i \u0111\u1ec3 l\u1eadp n\u00ean ch\u00ednh s\u00e1ch khoan r\u1ed9ng, \u0111\u1ec3 t\u00f4n tr\u1ecdng s\u1ef1 trung h\u1eadu, gi\u1eef kh\u1eafp kh\u00ed ho\u00e0 h\u1ee3p, nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec tr\u1ecb \u0111\u1ea1o r\u1ea5t thu\u1ea7n tu\u00fd kh\u00f4ng g\u00ec h\u01a1n n\u1eefa).<\/p>\n<p>4 \u2013 (Kinh Th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi\u201d, Kh\u1ed5ng T\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ed1t \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1t\u201d. C\u00e1c \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, Ngu, Tam \u0111\u1ea1i s\u1edf d\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh, c\u00e1c \u0111\u1eddi H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng s\u1edf d\u0129 b\u1ecb suy, l\u00e0 do \u1edf qu\u00e2n t\u1eed, ti\u1ec3u nh\u00e2n ti\u1ebfn hay lui m\u00e0 th\u00f4i. K\u1ec3 ra, c\u00e1c vua \u0111\u1eddi H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng bi\u1ebft qu\u00e2n t\u1eed th\u00ec n\u00ean cho ti\u1ebfn, ti\u1ec3u nh\u00e2n th\u00ec ph\u1ea3i cho lui, nh\u01b0ng v\u00ec ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed th\u00ec d\u1ec5 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi s\u1ee3 m\u00e0 ti\u1ec3u nh\u00e2n th\u00ec d\u1ec5 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi \u01b0a, cho n\u00ean b\u1ecb m\u00ea ho\u1eb7c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ec9nh ng\u1ed9 ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay nh\u00e0 vua l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh minh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi c\u1ea3 r\u1ed3i. Mong r\u1eb1ng : t\u1ecf r\u1ed9ng th\u00eam \u00e1nh s\u00e1ng c\u1ee7a M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng, ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5 l\u00e0 ng\u1ecdc hay l\u00e0 \u0111\u00e1. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u1ecdng h\u1eadu c\u1ea9n t\u00edn th\u00ec th\u00e2n c\u1eadn, k\u1ebb n\u00e0o khinh su\u1ea5t n\u00f3ng n\u1ea3y, hay sinh s\u1ef1 th\u00ec xa ra. Th\u1ebf th\u00ec ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n k\u00e9o nhau ra nhi\u1ec1u m\u00e0 ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t).<\/p>\n<p>5 \u2013 Ch\u0103m s\u00f3c d\u00e2n \u0111en. (Kinh Th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ee9c c\u1ed1t \u1edf c\u00f3 ch\u00ednh s\u1ef1 hay, m\u00e0 ch\u00ednh s\u1ef1 hay c\u1ed1t \u1edf ch\u0103m s\u00f3c cho d\u00e2n\u201d. M\u1ea1nh T\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb\u201d. V\u00ec r\u1eb1ng, d\u00e2n l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, g\u1ed1c c\u00f3 v\u1eefng th\u00ec n\u01b0\u1edbc m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Tr\u1ea3i xem c\u00e1c \u0111\u1eddi t\u1eeb x\u01b0a, \u0111\u1eddi n\u00e0o gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n th\u00ec th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng h\u01b0ng th\u1ecbnh, \u0111\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n th\u00ec th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng suy vong. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1ee9ng nghi\u1ec7m r\u00f5 r\u00e0ng t\u1eeb x\u01b0a v\u1eabn th\u1ebf r\u1ed3i. K\u1ec3 ra, l\u00f2ng con ng\u01b0\u1eddi ta, ai ch\u1eb3ng gh\u00e9t s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, gh\u00e9t ch\u1ed7 nguy m\u00e0 mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 y\u00ean. Th\u00e1nh nh\u00e2n bi\u1ebft r\u00f5 l\u00e0 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 g\u00f2 \u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean m\u1edbi ch\u0103m v\u1ed7 nu\u00f4i, cho ngh\u1ec9 ng\u01a1i, cho l\u00e0m c\u00f3 ch\u1eebng m\u1ef1c, sai b\u1ea3o c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng m\u1ed9t ai l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean s\u1edf. \u0110\u00f3 ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c hay, m\u00e0 mu\u00f4n d\u00e2n ai c\u0169ng m\u1ebfn. B\u1ea3n tri\u1ec1u ta, t\u1eeb sau khi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng y\u00ean r\u1ed3i, h\u01a1n 40 n\u0103m v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 d\u1ea7n l\u00e0nh l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 c\u0169 r\u1ed3i. Song, t\u1eeb m\u1ea5y n\u0103m nay, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, \u0111\u1ea1i h\u1ea1n v\u00e0 t\u1eadt d\u1ecbch, kh\u00f4ng may c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i n\u01a1i, c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n phong ph\u00fa th\u00ec c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i b\u00e1u, ra ch\u00ednh l\u1ec7nh, ban nh\u00e2n \u00e2n, \u01a1n tr\u1ea1ch to l\u1edbn \u0111\u00e3 th\u1ea5m kh\u1eafp, kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n c\u1ea3. C\u00e0ng mong nh\u00e0 vua ch\u0103m s\u00f3c \u0111\u1ebfn s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 ng\u1ea5m ng\u1ea7m c\u1ee7a d\u00e2n, d\u00e8 d\u1eb7t v\u00e0 ch\u0103m nu\u00f4i s\u1ee9c d\u00e2n. Ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u1ee7a d\u00e2n, s\u1ee9c d\u00e2n m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i th\u1eadn tr\u1ecdng, kh\u00f4ng v\u1ed9i v\u00e3 m\u00e0 l\u00e0m, th\u00ec d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean nghi\u1ec7p m\u00e0 nh\u00e2n \u00e2n kh\u1eafp c\u1ea3 b\u1ed1n bi\u1ec3n v\u1eady).<\/p>\n<p>6 \u2013 C\u1ea9n th\u1eadn v\u1ec1 t\u00e0i l\u1ee3i. (K\u1ec3 ra, c\u1ee7a d\u00f9ng l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quy\u1ec1n tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng lo t\u00edch lu\u1ef9 tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c x\u1ea3y ra. Song s\u1ef1 l\u1ea5y c\u1ee7a d\u00e2n ph\u1ea3i c\u00f3 ph\u00e1p ch\u1ebf, c\u00e1ch l\u00e0m ra c\u1ee7a ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i \u0111\u1ec3 cho kh\u00f4ng m\u1ea5t l\u1ebd ph\u1ea3i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu l\u00e0m t\u1ed1n c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u1ec3 cho c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, m\u1ed9t khi d\u00e2n \u0111\u00e3 ngh\u00e8o th\u00ec n\u01b0\u1edbc gi\u00e0u v\u1edbi ai ! Cho n\u00ean, th\u00e1nh nh\u00e2n bi\u1ebft r\u00f5 l\u00e0 ngu\u1ed3n l\u1ee3i kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u00e0m cho d\u00e2n gi\u00e0u, c\u1ee7a c\u1ee7a d\u00e2n t\u1ee9c l\u00e0 c\u1ee7a c\u1ee7a vua. C\u1ee7a \u0111\u1ec3 \u1edf d\u00e2n t\u1ee9c nh\u01b0 l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u1edf kho b\u00ean ngo\u00e0i m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o d\u00e2n gi\u00e0u m\u00e0 vua l\u1ea1i thi\u1ebfu ti\u00eau bao gi\u1edd ! M\u1ea1nh T\u1eed n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u1ee3i\u201d. S\u00e1ch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201ct\u1ee5 c\u1ee7a l\u1ea1i th\u00ec d\u00e2n ph\u1ea3i tan, t\u00e1n c\u1ee7a ra th\u00ec d\u00e2n t\u1ee5 l\u1ea1i\u201d. \u0110\u1ee7 bi\u1ebft r\u1eb1ng, l\u1ea5y t\u00e0i l\u1ee3i l\u00e0m l\u1ee3i v\u1eabn kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u1ea5y nh\u00e2n ngh\u0129a l\u00e0m l\u1ee3i. Vua Th\u00e0nh Thang ng\u00e0y x\u01b0a kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd l\u00e0m cho t\u00e0i l\u1ee3i sinh ra nhi\u1ec1u, m\u00e0 mu\u1ed1n d\u00e2n tin m\u1ebfn ; vua V\u0169 V\u01b0\u01a1ng tung c\u1ee7a, ph\u00e1t th\u00f3c, m\u00e0 mu\u1ed1n h\u1ecd vui th\u00edch c\u1ea3m ph\u1ee5c, th\u1ebf th\u00ec c\u1ee7a tuy t\u00e1n ra, nh\u01b0ng d\u00e2n t\u1ee5 l\u1ea1i, th\u00ec c\u1ee7a ch\u01b0a t\u1eebng tan \u0111i m\u1ea5t. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 14 [1833], vi\u00ean H\u1ed9 ph\u1ee7 \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t s\u1edf quan thu\u1ebf \u1edf Nh\u01b0 L\u1ec7. Ti\u00ean \u0111\u1ebf d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 thi\u1ebfu c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf ch\u1ed7 c\u1ee7a c\u1ea3i. Nay l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam quan \u1ea3i \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n \u00fd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean l\u00e0m cho \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i \u00edch kh\u00f4ng ? D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong \u0111\u00e1ng n\u00ean b\u1eaft t\u1ed9i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m r\u0103n cho nh\u1eefng k\u1ebb n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed1i l\u1ee3i sau n\u00e0y, nh\u01b0ng h\u00e3y t\u1ea1m tha cho. L\u1ea1i ph\u1ea3i b\u1ea3o cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 ch\u0103n d\u00e2n bi\u1ebft r\u1eb1ng : ph\u1ea3i v\u00e2ng theo ch\u00ednh l\u1ec7nh \u1edf tr\u00ean m\u00e0 tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ee9c ho\u00e1 \u0111\u1ec3 cho tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp kh\u00f4ng c\u00f3, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean nghi\u1ec7p, ru\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang, h\u1ed9 kh\u1ea9u ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam l\u00ean, th\u00ec \u00edch qu\u1ed1c l\u1ee3i d\u00e2n c\u00f2n g\u00ec to h\u01a1n n\u1eefa. N\u1ebfu c\u1ee9 l\u1ea5y l\u1ee3i l\u00e0m l\u1ee3i m\u00e0 n\u00f3i, th\u00ec ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i chuy\u00ean v\u1ec1 v\u01a1 v\u00e9t c\u00f3p nh\u1eb7t, ta kh\u00f4ng th\u00edch nghe\u201d. Xem nh\u01b0 th\u1ebf, l\u0169 th\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u00e3 th\u1ea5y l\u00f2ng nh\u00e2n c\u1ee7a Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi r\u1ea5t h\u1eadu kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 k\u1ec3. L\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf c\u00f2n r\u1ef1c r\u1ee1 trong s\u1eed s\u00e1ch, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau. Nay Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, ph\u00e0m nh\u1eefng thu\u1ebf l\u1ec7 c\u1ee7a d\u00e2n gian v\u1ec1 n\u0103m nay v\u00e0 t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839] v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ai c\u00f2n thi\u1ebfu l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u tha cho c\u1ea3, th\u1ef1c \u0111\u00e3 th\u1ec3 theo l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n c\u1ee7a Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n gi\u00e0u v\u1eady. C\u00e0ng mong nh\u00e0 vua l\u1ea5y \u0111\u1ee9c l\u00e0m g\u1ed1c, cho t\u00e0i l\u1ee3i l\u00e0m ng\u1ecdn, l\u00e0m theo ch\u00ednh s\u00e1ch cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e0u, l\u1ea5y c\u1ee7a d\u00e2n ch\u1ec9 trong s\u1ed1 ch\u00ednh cung m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u00e0 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0103n, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, [th\u00ec n\u01b0\u1edbc s\u1ebd] kh\u00f4ng lo g\u00ec thi\u1ebfu c\u1ee7a d\u00f9ng n\u1eefa).<\/p>\n<p>7 \u2013 Kh\u00f4ng d\u00f9ng v\u1eadt l\u1ea1. Thi\u00ean L\u1eef ngao trong Kinh Th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng qu\u00fd v\u1eadt l\u1ea1, coi khinh c\u00e1c \u0111\u1ed3 d\u00f9ng\u201d. V\u0169 v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n, m\u00e0 Thi\u1ec7u C\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i r\u0103n nh\u01b0 th\u1ebf, v\u00ec s\u1ee3 r\u1eb1ng n\u1ebfu theo s\u1ef1 \u01b0a mu\u1ed1n c\u1ee7a tai m\u1eaft m\u00ecnh, th\u00ec l\u00f2ng l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng v\u00e0 c\u00e0n r\u1ee1 b\u1edfi \u0111\u00f3 sinh ra, kh\u00f4ng th\u1ec3 cho l\u00e0 n\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t m\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1eef g\u00ecn \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i, ti\u1ec1n v\u00e0 thu\u1ebf c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec1u do d\u00e2n cung \u1ee9ng c\u1ea3, m\u00e0 d\u00e2n th\u00ec su\u1ed1t n\u0103m kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u1edbi c\u00f3 ti\u1ec1n, vua th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 m\u1edbi th\u00e0nh ra c\u00f3 ti\u1ec1n. Nh\u1eefng ti\u1ec1n c\u1ee7a h\u1eefu d\u1ee5ng \u1ea5y c\u00f3 n\u00ean \u0111em ti\u00eau ph\u00ed v\u00e0o nh\u1eefng vi\u1ec7c v\u00f4 \u00edch kh\u00f4ng ? N\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, b\u1edd c\u00f5i mu\u00f4n d\u1eb7m, s\u1ea3n v\u1eadt do \u0111\u1ea5t sinh ra c\u0169ng \u0111\u1ee7 cung c\u1ea5p cho vi\u1ec7c chi d\u00f9ng trong m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Nh\u1eefng th\u1ee9 qu\u00fd b\u00e1u k\u1ef3 l\u1ea1 c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng xa, \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt m\u00e0 th\u00e1nh nh\u00e2n kh\u00f4ng cho l\u00e0 qu\u00fd. C\u00fai xin nh\u00e0 vua \u0111\u1eebng l\u1ea5y v\u1eadt h\u1eefu d\u1ee5ng \u0111\u1ed5i l\u1ea5y nh\u1eefng v\u1eadt v\u00f4 d\u1ee5ng, \u0111\u1eebng l\u1ea5y th\u1ee9 v\u00f4 \u00edch l\u00e0m h\u1ea1i v\u1eadt c\u00f3 \u00edch, th\u00ec r\u1ea5t l\u00e0 thi\u1ec7n m\u1ef9, kh\u00f4ng g\u00ec h\u01a1n n\u1eefa).<\/p>\n<p>8 \u2013 C\u00f4ng b\u00ecnh trong vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u1ea1t. K\u1ec3 ra, h\u00ecnh ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 gi\u00e1o ho\u00e1, c\u1ea5m d\u00e2n l\u00e0m b\u1eady, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng x\u00e9t ra, Kinh Th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea3i n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n, vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u1ea1t r\u1ea5t l\u00e0 th\u1eadn tr\u1ecdng. Ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y x\u01b0a b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u1edbi ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c h\u00ecnh, nh\u01b0ng l\u00f2ng s\u00e1ng su\u1ed1t, c\u1ea9n th\u1eadn, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t bao gi\u1edd v\u1eabn \u0111\u1ec3 v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y, v\u00ec cho r\u1eb1ng h\u00ecnh ng\u1ee5c l\u00e0 t\u00ednh m\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n li\u00ean quan v\u00e0o \u0111\u1ea5y, nguy\u00ean kh\u00ed c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc quan h\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3. H\u00ecnh ph\u1ea1t kh\u00f4ng \u0111\u00fang, th\u00ec d\u00e2n kh\u00f4ng c\u00f2n xoay tr\u1edf l\u00e0m sao \u0111\u01b0\u1ee3c. Cho n\u00ean, c\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng, ph\u1ea3i tin \u0111\u00fang, \u0111\u1ec3 cho kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ea3y n\u00e0o qu\u00e1 nh\u1eb9 hay qu\u00e1 n\u1eb7ng. T\u1eeb \u0111\u1eddi T\u1ea7n, H\u00e1n tr\u1edf xu\u1ed1ng, v\u1ec1 \u00e2n \u0111\u1ee9c ng\u00e0y m\u1ed9t k\u00e9m \u0111i, ch\u1ec9 chuy\u00ean l\u1ea5y ph\u00e1p lu\u1eadt tr\u00f3i bu\u1ed9c thi\u00ean h\u1ea1, \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt m\u1ed7i ng\u00e0y th\u00eam ng\u1eb7t, l\u01b0\u1edbi ph\u00e9p m\u1ed7i ng\u00e0y th\u00eam nhi\u1ec1u. Ng\u01b0\u1eddi x\u00e9t x\u1eed h\u00ecnh ng\u1ee5c ch\u1ec9 l\u1ea5y s\u1ef1 qu\u00e1 nghi\u1ec7t l\u00e0m \u0111\u1eafc s\u00e1ch, coi m\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 c\u1ecf r\u00e1c. D\u01b0\u1edbi k\u1ebft l\u00f2ng o\u00e1n c\u1ee7a d\u00e2n, tr\u00ean tr\u00e1i kh\u00ed ho\u00e0 c\u1ee7a tr\u1eddi, th\u1ef1c b\u1edfi \u1edf \u0111\u00f3. Nay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y : khi Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f2n sinh th\u1eddi, th\u1eadn tr\u1ecdng vi\u1ec7c x\u00e9t ng\u1ee5c, c\u00f4ng minh trong vi\u1ec7c x\u1eed t\u1ed9i, nh\u1eefng \u00e1n thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ea1i h\u00ecnh, t\u1ea5t ph\u1ea3i hai ba l\u1ea7n Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2n. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea1m ph\u00e9p m\u00e0 t\u00ecnh c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng khoan gi\u1ea3m cho, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i c\u00e1i \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t l\u00e0m cho sinh v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng, m\u00e0 nu\u00f4i nguy\u00ean kh\u00ed c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, th\u1ebf l\u00e0 l\u00f2ng r\u1ea5t nh\u00e2n h\u1eadu. C\u00fai xin nh\u00e0 vua m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu sinh c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u1ec3 theo \u00fd c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf th\u1eadn tr\u1ecdng vi\u1ec7c h\u00ecnh, \u0111\u1ecbnh th\u00eam \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt b\u1eaft t\u1ed9i k\u1ebb bu\u1ed9c t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi n\u1eb7ng qu\u00e1, nghi\u00eam c\u1ea5m nh\u1eefng vi\u1ec7c x\u1eed ra ngo\u00e0i ph\u00e1p lu\u1eadt, t\u1ed9i n\u00e0o c\u00f2n ng\u1edd th\u00ec x\u1eed nh\u1eb9, k\u1ebb l\u1ea7m l\u1ee1 th\u00ec tha cho. X\u00e9t t\u1ed9i ph\u1ea3i theo \u0111\u00fang c\u00e1c \u0111i\u1ec1u trong lu\u1eadt. C\u00e1c ty x\u00e9t t\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gia n\u1eb7ng th\u00eam tr\u00ean b\u1ea3n t\u1ed9i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i ; c\u1ed1t l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho kh\u00f4ng c\u00f3 ai \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eb9 qu\u00e1 hay b\u1ecb n\u1eb7ng qu\u00e1, \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang m\u1ee9c trung b\u00ecnh, th\u00ec vi\u1ec7c h\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng minh m\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u ph\u1ee5c).<\/p>\n<p>9 \u2013 T\u1ecf r\u00f5 gi\u00e1o ho\u00e1. (K\u1ec3 ra, gi\u00e1o ho\u00e1 l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t c\u1ea7n c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, gi\u00e1o ho\u00e1 c\u00f3 t\u1ed1t th\u00ec phong t\u1ee5c m\u1edbi \u0111\u1ed5i ra hay \u0111\u01b0\u1ee3c. Ng\u00e0y x\u01b0a, s\u1ef1 d\u1ea1y d\u1ed7 \u1edf nh\u00e0 h\u1ecdc hi\u1ec7u, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb vi\u1ec7c qu\u00e9t r\u1eeda, \u1ee9ng \u0111\u1ed1i cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u1ec7c s\u1eeda m\u00ecnh, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t trong nh\u00e0, tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, b\u00ecnh thi\u00ean h\u1ea1, ph\u00e9p d\u1ea1y r\u1ea5t \u0111\u1ee7 v\u00e0 k\u1ef9 l\u1eafm. Cho n\u00ean, tr\u00ean th\u00ec tr\u1ecb \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh, d\u01b0\u1edbi th\u00ec phong t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. T\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1eddi H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng v\u1ec1 sau, s\u1ef1 d\u1ea1y d\u1ed7 \u1edf nh\u00e0 h\u1ecdc hi\u1ec7u kh\u00f4ng s\u1eeda sang, nh\u1eefng thuy\u1ebft d\u1ecb \u0111oan n\u1ed5i l\u00ean nh\u01b0 ong, v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u1ea1y d\u1ed7 ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 trau gi\u1ed3i v\u1ec1 ngh\u1ec1 nh\u1ecf m\u1ecdn l\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng c\u00fa, v\u0103n t\u1ef1 m\u00e0 th\u00f4i ; c\u00f2n v\u1ec1 c\u00e1ch d\u1ea1y \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u1ee7a \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i th\u00ec ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y bao gi\u1edd. Cho n\u00ean, nh\u00e2n t\u00e0i ng\u00e0y m\u1ed9t k\u00e9m, phong t\u1ee5c ng\u00e0y m\u1ed9t suy, l\u00e0 do \u1edf s\u1ef1 gi\u00e1o ho\u00e1 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. \u0110\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf khi c\u00f2n sinh th\u1eddi, ch\u0103m ch\u0103m l\u1ea5y vi\u1ec7c d\u1ea1y b\u1ea3o d\u00e2n, g\u00e2y phong t\u1ee5c t\u1ed1t l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft. Chia \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ecdc quan, ban b\u1ed1 ra hu\u1ea5n \u0111i\u1ec1u ; v\u1ec1 ch\u00ednh h\u1ecdc th\u00ec n\u00eau r\u00f5 l\u00ean, v\u1ec1 t\u00e0 gi\u00e1o th\u00ec ru\u1ed3ng b\u1ecf h\u1eb3n. Ph\u00e0m \u0111\u00e3 \u0111em d\u1ea1y, kh\u00f4ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00f4ng r\u1ea5t hay. \u0110\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n gi\u00e1o ho\u00e1 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, ch\u1eafc ai c\u0169ng \u0111\u1ec1u n\u00ean hay c\u1ea3. Nay Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee9ng ch\u1ee7 gi\u00e1o ho\u00e1 \u1edf tr\u00ean, l\u00e0m gi\u01b0\u1eddng m\u1ed1i cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, tr\u00f4ng th\u1ea5y khu\u00f4n ph\u00e9p c\u1ee7a \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n, ai c\u0169ng c\u1ea3m ho\u00e1 v\u00e0 h\u01b0ng kh\u1edfi c\u1ea3. C\u00e0ng mong nh\u00e0 vua t\u1ecf ra phong c\u00e1ch vui v\u1ebb d\u1ec5 d\u00e0ng, khuy\u00ean nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 n\u1ebft t\u1ed1t bi\u1ebft li\u00eam s\u1ec9. Ph\u00e0m nh\u1eefng d\u1ecb \u0111oan, t\u00e0 thuy\u1ebft l\u00e0m m\u00ea ho\u1eb7c d\u00e2n, t\u1ea5t ph\u1ea3i nghi\u00eam c\u1ea5m m\u00e0 c\u1ef1 tuy\u1ec7t h\u1ebft \u0111i. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o trung trinh ti\u1ebft ngh\u0129a th\u00ec c\u1ea5t d\u00f9ng c\u00e1c con ch\u00e1u \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u1ec7t, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0m quan trong s\u1ea1ch ngay th\u1eb3ng th\u00ec \u0111\u1ebfn k\u1ef3 x\u00e9t h\u1ecfi cho k\u1ef9 \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng. S\u1ef1 d\u1ea1y d\u1ed7 c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee9c gi\u1eef vi\u1ec7c h\u1ecdc, kh\u00f4ng nh\u1eefng d\u1ea1y v\u1ec1 bi\u00ean ch\u00e9p xem \u0111\u1ecdc v\u00e0 l\u00e0m v\u0103n b\u00e0i m\u00e0 th\u00f4i, c\u00f2n ph\u1ea3i ng\u00e0y \u0111\u00eam d\u00f9i m\u00e0i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c phong ho\u00e1 c\u1ee7a d\u00e2n. Ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c quan ph\u1ee7 huy\u1ec7n kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 coi v\u1ec1 x\u1eed ki\u1ec7n, thu thu\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i, c\u00f2n ph\u1ea3i hi\u1ec3u d\u1ee5 m\u1edf b\u1ea3o ngh\u0129a l\u00fd, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1nh ki\u1ec3m c\u1ee7a d\u00e2n. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec \u0111\u1ea1o h\u1ecdc c\u00e0ng s\u00e1ng t\u1ecf ra, t\u00e2m thu\u1eadt ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i, s\u1ebd thu h\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n v\u00e0 g\u00e2y th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1ee5c l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n).<\/p>\n<p>10 \u2013 R\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00f4n lu\u1eadn. (Kinh Thi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1ecfi c\u1ea3 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi c\u1eaft c\u1ecf, ki\u1ebfm c\u1ee7i\u201d. Kinh Th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u00e0n c\u1ea3 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9 d\u00e2n\u201d. C\u1eaft c\u1ecf, ki\u1ebfm c\u1ee7i l\u00e0 h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t nh\u1ecf m\u1ecdn ; th\u1ee9 d\u00e2n l\u00e0 h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t h\u00e8n. Nh\u1eefng l\u1eddi thi\u1ec3n c\u1eadn, c\u00f3 ch\u00ed l\u00fd \u1edf trong \u0111\u00f3, th\u00e1nh nh\u00e2n c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1ecf qua. Ngu Thu\u1ea5n ng\u00e0y x\u01b0a \u0111\u1eb7t ra c\u1edd Ti\u1ebfn thi\u1ec7n, d\u1ef1ng l\u00ean c\u00e1i b\u1ea3ng ph\u1ec9 b\u00e1ng. K\u1ec3 ra, vua Thu\u1ea5n l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n, l\u00e0m g\u00ec c\u00f2n c\u00f3 l\u1ed7i \u0111\u00e1ng can, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i ch\u0103m ch\u00fa lo ng\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf ? Nh\u01b0ng m\u00e0, hay h\u1ecfi th\u00ec bi\u1ebft r\u1ed9ng, nghe nhi\u1ec1u th\u00ec s\u00e1ng th\u00eam. C\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i \u0111i\u00ean d\u1ea1i vi\u1ec3n v\u00f4ng, th\u00ec c\u00e0ng th\u1ea5y th\u00e1nh nh\u00e2n c\u00f3 l\u00f2ng tha th\u1ee9. V\u00ec th\u1ebf, cho n\u00ean l\u00f2ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng \u0111\u1ea1t l\u00ean ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean m\u00e0 th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1ea1i c\u00e0ng th\u00eam th\u00e1nh. Nay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y : nh\u00e0 vua khi m\u1edbi tr\u00f4ng coi ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec ki\u1ebfn ngh\u1ecb cho th\u00eam s\u00e1ng t\u1ecf th\u00ec l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u b\u00e0y l\u00ean. L\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a nh\u00e0 vua r\u1ed9ng r\u00e3i bi\u1ebft nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! L\u00f2ng c\u1ee7a nh\u00e0 vua nh\u1ea5t tr\u00ed bi\u1ebft l\u00e0 bao ! Th\u1ef1c gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t c\u1ee7a Ngu Thu\u1ea5n \u01b0a l\u1eddi n\u00f3i hay, c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng. C\u00e0ng mong nh\u00e0 vua m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n can ng\u0103n, t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp thu l\u1eddi can. L\u1ea5y tr\u00ed l\u1ef1 c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0m tr\u00ed l\u1ef1 m\u00ecnh, l\u1ea5y tai m\u1eaft c\u1ee7a b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m tai m\u1eaft m\u00ecnh, th\u00ec \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh c\u00e0ng s\u00e1ng m\u00e0 tr\u1ecb c\u00e0ng th\u00eam r\u1ed9ng v\u1eady).<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng l\u1eddi c\u1ee7a b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1u nh\u1eb7t l\u01b0\u1ee3m \u1edf trong s\u00e1ch ra. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, \u0111em l\u00f2ng th\u00e0nh t\u00edn \u0111\u1ec3 gi\u00e1 ng\u1ef1 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, x\u00e9t r\u00f5 tr\u1ecb th\u1ec3 \u0111\u1ec3 ban ra ch\u00ednh s\u1ef1 : th\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i nh\u00e2n d\u00e2n th\u00ec tha thu\u1ebf t\u00f4, xu\u1ed1ng l\u1ec7nh x\u00e1, c\u1ea9n th\u1eadn d\u00f9ng c\u1ee7a th\u00ec chu\u1ed9ng ti\u1ebft ki\u1ec7m, b\u1edbt xa x\u1ec9. \u0110\u1eb7t nh\u00e0 h\u1ecdc hi\u1ec7u, ban ra hu\u1ea5n \u0111i\u1ec1u, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 vi\u1ec7c gi\u00e1o ho\u00e1. \u0110\u1eb7t tr\u1ed1ng \u0111\u1ec3 ai mu\u1ed1n can ng\u0103n th\u00ec \u0111\u00e1nh l\u00ean ; ch\u1ebf h\u00f2m d\u00e2ng th\u01b0 \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i. Nh\u1eefng ch\u00ednh t\u1ed1t ph\u00e9p hay, r\u00f5 r\u1ec7t l\u00e0 \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t hay c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh. Ta c\u1ee9 k\u00ednh theo nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a duy tr\u00ec r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i n\u00f3i th\u1eeba ra n\u1eefa. Hu\u1ed1ng chi trong th\u01b0 \u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ee5c \u201cC\u00f4ng b\u00ecnh trong vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u1ea1t\u201d, l\u1ea1i ch\u01b0a n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng. K\u1ec3 ra, vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c l\u00e0 t\u00ednh m\u1ec7nh c\u1ee7a d\u00e2n, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu ch\u1ec9 l\u1ea5y ti\u1ebfng l\u00e0 khoan r\u1ed9ng, m\u00e0 nh\u1ea5t kh\u00e1i t\u1ed9i n\u00e0o ng\u1edd th\u00ec x\u1eed nh\u1eb9, l\u1ea7m l\u1ee1 th\u00ec tha b\u1ed5ng, bi\u1ebft \u0111\u00e2u r\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebb vin l\u1ea5y c\u00e2u \u1ea5y m\u00e0 d\u1ee5ng t\u00ecnh tha bu\u1ed9c v\u00e0o \u0111\u1ea5y \u01b0 ? Duy c\u00f3 hai m\u1ee5c v\u1ec1 \u201cTh\u1eadn tr\u1ecdng trong s\u1ef1 ham chu\u1ed9ng\u201d v\u00e0 \u201cC\u1ea9n th\u1eadn d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi\u201d, th\u00ec c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, m\u00e0 c\u00e1c khanh kh\u00f4ng qu\u00ean ch\u1ee9c s\u1ef1 c\u1ee7a m\u00ecnh, bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean, n\u00ean th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t t\u1ea5m l\u1ee5a\u201d.<\/p>\n<p>Truy x\u00e9t l\u1ea1i chi\u1ebfn c\u00f4ng \u1edf Sa T\u00f4n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y cu\u1ed9c th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Sa T\u00f4n, th\u00ec \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng ch\u1ee9c ban th\u01b0\u1edfng r\u1ed3i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea c\u00f4ng tr\u1ea1ng d\u00e2ng l\u00ean, th\u00ec t\u1eeb c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n, binh d\u00f5ng, l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i t\u1ed9i sung l\u00e0m binh \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Tham t\u00e1n L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Gi\u1ea3ng, khi tr\u01b0\u1edbc, \u1edf H\u1ea3i T\u00e2y, cho r\u1eb1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111i ti\u1ec5u, \u0111i b\u1eaft \u0111\u00e3 t\u1ea1m r\u1ed7i, b\u00e8n \u0111\u1ec3 T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u1ef3 \u1edf l\u1ea1i coi gi\u1eef, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u1eafp n\u00fai \u0111\u1ea5t, lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t, v\u00e0 chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft. B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, Gi\u1ea3ng nghe n\u00f3i m\u1ea1n sau Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ecdn gi\u1eb7c qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, b\u00e8n sai \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf b\u1ea3o Sa T\u00f4n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ch\u1ed1ng gi\u1eef. B\u1ecdn Gi\u1ea3ng \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u00ec \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c t\u1ee5 h\u1ecdp kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, l\u0169 l\u1edbn 3.000 \u0111\u1ebfn 4.000, l\u0169 nh\u1ecf kh\u00f4ng k\u00e9m 400 \u0111\u1ebfn 500 t\u00ean. V\u1ec1 m\u1ea1n t\u00e2y c\u1ea7u Nh\u00e2m L\u1ecbch, m\u1ed9t gi\u1ea3i lu\u1ef9 d\u00e0i h\u01a1n 1.000 tr\u01b0\u1ee3ng, b\u1ecdn gi\u1eb7c d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, d\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i, l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf. Gi\u1ea3ng c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em 5.000 binh d\u00f5ng, chia 3 \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. \u0110\u1ea7u ti\u00ean ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u1ef9 Thuy\u1ebft N\u1ed9t, l\u1ea1i ti\u1ebfn qu\u00e2n xuy\u00ean qua \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh : b\u1ecdn gi\u1eb7c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft, ch\u1ea1y tan c\u1ea3. Quan qu\u00e2n th\u1eeba th\u1eafng l\u00f9ng b\u1eaft, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 12 s\u1edf \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, \u0111\u1ec1u ph\u00e1 b\u1eb1ng \u0111i c\u1ea3. Sau v\u00ec kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c v\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0\u01a1ng, [quan qu\u00e2n] ph\u1ea3i r\u00fat v\u1ec1. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Gi\u1ea3ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n 1 \u0111\u1ed3ng ; t\u1eeb L\u00e3nh binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u01b0\u1edfng cho kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; binh d\u00f5ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay, b\u1ecdn gi\u1eb7c nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft tan r\u00e3, ng\u00e0y m\u1ed9t c\u00f9ng qu\u1eabn, nay \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i chi\u00eau ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1eeb ra, nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0o ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i quan qu\u00e2n th\u00ec gi\u1ebft h\u1ebft kh\u00f4ng tha, c\u00f2n th\u00ec b\u1ea5t lu\u1eadn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m \u0111\u00e3 tr\u00f3t b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1eaft \u00e9p ph\u1ea3i theo, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111em n\u1ed9p quan th\u00ec c\u00f3 th\u01b0\u1edfng, ho\u1eb7c k\u1ebb n\u00e0o ra th\u00fa t\u1ed9i \u1edf qu\u00e2n m\u00f4n hay n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i n\u00e0o, \u0111\u1ec1u tha t\u1ed9i cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n. C\u00f2n nh\u01b0 nh\u1eefng th\u1ed5 m\u1ee5c n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc sau v\u1eabn quy thu\u1eadn sai ph\u00e1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c, th\u00ec cho c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng ban cho quan ch\u1ee9c, c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng. C\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n theo quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, c\u0169ng c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n \u0111\u1ec3 h\u1ecd vui l\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi ta. Sau \u0111\u00f3, quan \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y k\u00ea khai c\u00e1c bi\u1ec1n binh, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1t \u1ea5y h\u01a1n 50 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5t b\u1ed5, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long v\u00e0 ti\u1ec1n g\u1ea1o c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng v\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c t\u00e2u r\u1eb1ng : C\u00e1c bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n nay c\u00f2n l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf b\u1ea3o H\u1ea3i \u0110\u00f4ng c\u00f3 h\u01a1n 2.600 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 kh\u00f3, c\u00e1c bi\u1ec1n binh l\u1ea1i b\u1ecb \u1ed1m nhi\u1ec1u. H\u01a1n n\u1eefa, c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf xung quanh b\u1ea3o \u1ea5y \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n \u0111i h\u1ebft c\u1ea3. Ng\u1ed3i gi\u1eef \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng, c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edch g\u00ec. Xin r\u00fat Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Tuy\u00ean ph\u1ee7 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan \u0110\u00ecnh Vinh \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 t\u1ea5n S\u00e0 N\u0103ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef. Vua nghe theo. R\u1ed3i sau l\u1ea1i r\u00fat v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Cho L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean. Cho L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An. \u0110i\u1ec1u b\u1ed5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu l\u00e0m L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn ; V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 \u1edf H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Tuy\u00ean l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 v\u1ec7 Long v\u00f5 ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o nh\u1ecb l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u01b0ng Bi\u1ec3u l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 \u1edf H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho hai b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 C\u00f4ng c\u00f9ng l\u00e0 N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1, c\u00e1c nha \u0110\u1ed1c c\u00f4ng, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng r\u1eb1ng : Ph\u00e0m hai s\u1edf l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u g\u00ec, ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc, nh\u01b0 c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u00e1 Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 g\u1ea1ch t\u1ed1t th\u00ec b\u1ed9 C\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c t\u01b0 gi\u1ea5y \u0111i mua cho \u0111\u1ee7. Sau \u0111\u00f3, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh \u0111em n\u1ed9p th\u1ee9 g\u1ea1ch vu\u00f4ng c\u1ea1nh c\u1ee7a x\u00e3 B\u00e1t Tr\u00e0ng 10 v\u1ea1n vi\u00ean. Tr\u1ea3 ti\u1ec1n theo gi\u00e1 c\u00f4ng, d\u00e2n \u1ea5y kh\u00f4ng d\u00e1m nh\u1eadn, t\u1ef1 nguy\u1ec7n xin n\u1ed9p v\u00e0o c\u1ee7a c\u00f4ng. H\u1ed9 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u1ea3i \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean ; vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n m\u1ecdn th\u00edch l\u00e0m vi\u1ec7c ngh\u0129a, \u0111\u00e1ng khen\u201d. Th\u01b0\u1edfng cho 3.000 quan ti\u1ec1n v\u00e0 ho\u00e3n gi\u1ea3m cho ti\u1ec1n thu\u1ebf c\u00f2n thi\u1ebfu (v\u1ec1 l\u1ec7 n\u1ed9p g\u1ea1ch t\u1ed1t c\u1ee7a n\u0103m nay, v\u00e0 t\u00f4 ru\u1ed9ng b\u1ecb tai h\u1ea1i c\u1ee7a n\u0103m ngo\u00e1i).<\/p>\n<p>Cho c\u00e1c Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 : Nghi Ho\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ea7n, T\u01b0 Ngh\u0129a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec3, Tr\u1ea5n Man qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ef1c, S\u01a1n T\u0129nh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Lang v\u00e0 \u0110i\u1ec7n qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ecbnh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n mui \u0111en \u0111\u1ec3 d\u1ef1 b\u1ecb khi theo h\u1ea7u.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t vi\u1ec7c h\u00ecnh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa suy l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi, l\u00e0m ra ch\u00ednh s\u00e1ch th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ea3m k\u00edch, ph\u00e1t sinh m\u1ed1i l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m, h\u1ebft s\u1ee9c \u0103n n\u0103n t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a m\u00ecnh khi tr\u01b0\u1edbc, y\u00ean ph\u1eadn gi\u1eef ph\u00e9p, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh, l\u1ea1i kh\u00f4ng t\u1ed1t \u01b0. N\u1ebfu c\u1ee9 gi\u1eef m\u00e3i th\u00f3i c\u0169, quen l\u00e0m vi\u1ec7c \u00e1c kh\u00f4ng ch\u1eeba, th\u00ec cho b\u1ecdn b\u1ed9 bi\u1ec1n hay x\u00e3 d\u00e2n b\u1eaft gi\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i. Ch\u1edb b\u1ea3o l\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ea1y b\u1ea3o tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u00e3 gi\u1ebft. Chu\u1ea9n cho sao \u0111\u1ea1o d\u1ee5 n\u00e0y g\u1eedi c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t vi\u1ec7c h\u00ecnh b\u00ean ngo\u00e0i sao l\u1ee5c l\u1ea5y, r\u1ed3i \u0111em treo d\u00e1n l\u00ean, \u0111\u1ec3 nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u bi\u1ebft.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i tu\u00e2n theo \u00e2n chi\u1ebfu l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u1ea5p v\u00e0 \u0111em c\u00e1c ch\u1ee9c nh\u00e0n t\u1ea3n li\u1ec7t v\u00e0o l\u00e0m nha m\u00f4n ch\u00ednh ng\u1ea1ch, t\u00e2u l\u00ean xin l\u00e0m \u0111\u1ecbnh l\u1ec7. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : Vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 16 [1835], b\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n xin ph\u00e2n bi\u1ec7t, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u00ean \u0111\u1ebf t\u1ef1 tay ph\u00ea b\u1ea3o, cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i r\u1ed3i. Nay n\u00ean c\u1ee9 theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m, sao l\u1ea1i sinh ra ngh\u1ecb lu\u1eadn kh\u00e1c \u0111i n\u1eefa ? Duy c\u00f3 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c ch\u1ee9c gi\u1eef vi\u1ec7c, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc n\u1eefa, th\u00ec T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 nay cho \u0111em l\u00ean l\u00e0m Ch\u00ednh nha cho h\u1ee3p s\u1ef1 th\u1ec3. C\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 n\u0103m \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e0m qua. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 h\u00e0m, th\u00ed th\u1ef1, quy\u1ec1n th\u1ef1 v\u00e0 th\u00ed sai \u0111\u1ec1u chi\u1ec3u theo h\u00e0m c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e0nh ph\u00e1p v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u00ed tr\u1ecb, tr\u0103m vua c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau, m\u00e0 noi theo ph\u00e9p c\u0169, l\u1eddi d\u1ea1y x\u01b0a \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, th\u00f4ng minh t\u1ef1 tr\u1eddi ph\u00fa t\u00ednh, c\u00f4ng h\u1ecdc r\u1ea5t uy\u00ean th\u00e2m, tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u0103m lo, mu\u00f4n vi\u1ec7c ch\u1ea5n ch\u1ec9nh ; ph\u00e0m nh\u1eefng l\u1ec5 nh\u1ea1c ph\u00e1p \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 l\u00e0m ra, c\u00f4ng vi\u1ec7c ki\u1ebfn thi\u1ebft r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng x\u00e9t nghi\u1ec7m x\u01b0a v\u00e0 nay, r\u1ed3i h\u1ecdp l\u1ea1i ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng c\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u00fac k\u1ebft. Cho n\u00ean ch\u00ednh s\u1ef1 t\u1ed1t, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 hay, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con ch\u00e1u v\u00e0 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Ta v\u00e2ng nh\u1eadn s\u1ef1 ph\u00f3 th\u00e1c, v\u1eabn ngh\u0129 vi\u1ec7c noi theo ph\u00e9p l\u1edbn c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng t\u1ed1t c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc. Ta \u0111\u01b0\u01a1ng ngh\u0129 c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i trong ngo\u00e0i c\u00f9ng gi\u1eef quy m\u00f4 \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i l\u1ec7ch g\u00ec. M\u1edbi \u0111\u00e2y, c\u1ee9 theo nh\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u1ea5p, l\u1ea1i \u0111em c\u00e1c ch\u1ee9c nh\u00e0n t\u1ea3n li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng ch\u00ednh nha, ta xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 hi\u1ec3u d\u1ee5, b\u1ea3o ph\u1ea3i tu\u00e2n theo l\u1ec7 c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m r\u1ed3i. Song, ta c\u00f2n ngh\u0129 : vi\u1ec7c thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed1i. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5ng h\u00e0nh \u1edf d\u01b0\u1edbi, ho\u1eb7c c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a th\u1ec3 theo \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd \u1ea5y c\u1ee7a ta. V\u1eady truy\u1ec1n b\u1ea3o cho c\u00e1c nha m\u00f4n trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh : t\u1ef1 \u0111\u00e2y v\u1ec1 sau, ph\u00e0m l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh v\u00e0 vi\u1ec7c g\u00ec gi\u1ed1ng nhau m\u00e0 l\u00e0m t\u00ecnh l\u00fd h\u01a1i kh\u00e1c, t\u1ea5t ph\u1ea3i tu\u1ef3 nghi ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, l\u1ea5y \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 b\u00e0n xin, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c chu t\u1ea5t tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. Ngo\u00e0i ra, vi\u1ec7c g\u00ec t\u1eeb kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long [1802-1819], Minh M\u1ec7nh [1820-1840] \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh v\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m qua r\u1ed3i, th\u00ec chu\u1ea9n cho s\u1ee9c xu\u1ed1ng c\u00e1c s\u1edf thu\u1ed9c kh\u1ea3o s\u00e1t l\u1ea1i cho k\u1ef9 c\u00e0ng, l\u00e0m th\u00e0nh t\u1eafc l\u1ec7, sau c\u1ee9 theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m. Vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u, th\u00ec trong t\u1edd t\u00e2u ph\u1ea3i vi\u1ec7n d\u1eabn cho x\u00e1c \u0111\u00e1ng, ngh\u0129 xin thi h\u00e0nh. Vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean bu\u1ed3m l\u00ean, th\u00ec trong gi\u1ea5y bu\u1ed3m l\u00ean \u1ea5y ph\u1ea3i k\u1ec3 ra r\u00f5 r\u00e0ng, bu\u1ed3m l\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t, khi\u1ebfn cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch \u1ea5y b\u1edfi \u0111\u00e2u m\u00e0 ra, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f3 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c noi theo hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i, gi\u00fap cho tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh m\u00e3i m\u00e3i, h\u00e1 ch\u1eb3ng t\u1ed1t \u01b0 ! Ch\u1edb n\u00ean t\u1ef1 l\u00e0m ra v\u1ebb th\u00f4ng minh, c\u1ed1 bi\u1ec7n lu\u1eadn c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p, l\u00e0m cho r\u1ed1i ren m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho vi\u1ec7c c\u1ea3.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, quy\u1ec1n l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n cho c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng ((1) Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd g\u1ea7n trong T\u00f4n th\u1ea5t v\u00e0 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng.1) qu\u1ef3 l\u1ea1y \u1edf N\u1ed9i \u0111\u00ecnh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : Ho\u00e0ng th\u00e2n nh\u01b0 c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng Ki\u1ebfn An, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n, Di\u00ean Kh\u00e1nh, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn, An Kh\u00e1nh v\u00e0 T\u1eeb S\u01a1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 em Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, v\u00e0 l\u00e0 ch\u00fa ta, hu\u1ed1ng chi c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u1ea5y tu\u1ed5i ng\u00e0y m\u1ed9t cao, l\u1ec5 n\u00ean tr\u1ecdng \u0111\u00e3i,\u00a0 h\u00e1 n\u00ean b\u1eaft ph\u1ea3i ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ch\u1ea7u h\u1ea7u, h\u01a1i m\u1ed9t t\u00ed l\u00e0 qu\u1ef3 l\u1ea1y. V\u1ec1 ph\u1ea7n c\u00e1c b\u1eadc ch\u00fa \u1ea5y c\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 theo \u0111\u00fang l\u1ec5, nh\u01b0ng ta th\u00ec c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng. C\u00f2n nh\u01b0 nh\u1eefng khi tri\u1ec1u h\u1ed9i v\u00e0 c\u00e1c \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 l\u1edbn, th\u00ec ph\u1eadn vua t\u00f4i c\u1ed1 nhi\u00ean ph\u1ea3i th\u1ebf. Ta kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea5y l\u00f2ng ri\u00eang m\u1ed9t m\u00ecnh l\u00e0m tr\u00e1i quy ch\u1ebf ng\u00e0n x\u01b0a. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eefng khi g\u1ecdi v\u00e0o h\u1ecfi han \u1edf n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n th\u00ec kh\u00e1c h\u1eb3n khi c\u00f3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u1edf n\u01a1i \u0111\u1ea1i \u0111\u00ecnh. X\u01b0a c\u00f3 c\u00e2u : \u201cL\u1ec5 l\u00e0 b\u1edfi s\u1ef1 ph\u1ea3i l\u1ebd m\u00e0 ra\u201d \u0111\u00e1ng n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc tu\u1ef3 nghi. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m nh\u1eefng khi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi v\u00e0o n\u1ed9i \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 h\u1ecfi han ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng ngay \u1edf ng\u1ef1 ti\u1ec1n, th\u00ec gia \u00e2n cho c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng b\u1eadc ch\u00fa kh\u00f4ng ph\u1ea3i qu\u1ef3 l\u1ea1y, ch\u1ec9 l\u00e0m l\u1ec5 m\u1ed9t v\u00e1i c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 t\u1ecf ra \u0111\u1ecbnh ph\u1eadn vua t\u00f4i, v\u00e0 \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi c\u00e1c quan m\u1ed9t ch\u00fat. C\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng n\u00ean hi\u1ec3u r\u00f5 \u00fd c\u1ee7a ta k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u tu\u1ed5i, qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n thu\u1ed9c, ch\u1edb n\u00ean khi\u00eam t\u1ed1n, t\u1ef1 nh\u00fan m\u00ecnh qu\u00e1. Ph\u1ea3i n\u00ean vui l\u00e0m \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t l\u00e2u d\u00e0i, l\u00e0m ph\u00ean che cho nh\u00e0 vua m\u00e3i m\u00e3i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Chu\u1ea9n cho N\u1ed9i c\u00e1c sao l\u1ee5c \u0111\u1ea1o d\u1ee5 n\u00e0y, c\u1ea5p cho m\u1ed7i v\u1ecb m\u1ed9t b\u1ea3n.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean g\u1ea1o k\u00e9m, vua cho l\u1ea5y gi\u00e1 h\u1ea1 b\u00e1n cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Sai quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang v\u00e0 Mai Kh\u1eafc M\u1eabn \u0111i kh\u00e1m v\u00e0 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c qu\u00e2n \u0111i\u1ec1n \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. Kho\u1ea3ng Minh M\u1ec7nh, sai quan \u0111i qu\u00e2n c\u1ea5p ru\u1ed9ng \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. Ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u00ec b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng h\u00e0o b\u00e1 chi\u1ebfm, n\u00ean ph\u1ea7n ru\u1ed9ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ru\u1ed9ng t\u1ed1t, ru\u1ed9ng x\u1ea5u kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau. V\u00ec th\u1ebf, d\u00e2n tranh ki\u1ec7n l\u1eabn nhau tr\u01b0\u1edbc sau c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 300 l\u00e1 \u0111\u01a1n, \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u k\u00eau v\u1ec1 ph\u1ea7n ru\u1ed9ng r\u1ed9ng h\u1eb9p, nhi\u1ec1u \u00edt, xin chia t\u1eebng x\u1ee9 c\u1ea5p l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 V\u0103n Ho\u00e0) xin c\u1ee9 theo s\u1ed1 ru\u1ed9ng m\u00e0 d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u00e3 th\u00fa ra \u1ea5y, chia l\u00e0m hai ph\u1ea7n \u0111\u1ec1u nhau : m\u1ed9t ph\u1ea7n sung c\u00f4ng, m\u1ed9t ph\u1ea7n cho l\u00e0m ru\u1ed9ng t\u01b0, nh\u01b0ng ph\u1ea3i ch\u1eefa l\u1ea1i \u0111\u1ecba b\u1ea1. L\u1ea1i xin ph\u00e1i hai vi\u00ean quan \u1edf Khoa \u0110\u1ea1o, c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 hi\u1ec1n n\u0103ng c\u00f4ng ch\u00ednh, \u0111i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh \u1ea5y, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c qu\u00e2n \u0111i\u1ec1n l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho d\u00e2n ai c\u0169ng c\u00f3 t\u00e0i s\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0u ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o c\u00f9ng gi\u00fap l\u1eabn nhau. Th\u1ef1c l\u00e0 ph\u00e9p hay c\u1ee7a mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Nay b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng h\u00e0o, l\u00fd d\u1ecbch thay \u0111\u1ed5i th\u00eam b\u1edbt, chi\u1ebfm l\u1ea5y ti\u1ec7n l\u1ee3i m\u1ed9t m\u00ecnh, l\u00e0m cho d\u00e2n ngh\u00e8o h\u00e8n y\u1ebfu, kh\u00f4ng nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec tuy l\u00e0 chia \u0111\u1ec1u m\u00e0 v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd ban \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ra ph\u00e1p ch\u1ebf. L\u1eddi ngh\u0129 xin c\u1ee7a \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee7 ki\u1ebfn. Nh\u01b0ng l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ed1ng. Chia t\u1eebng \u0111o\u1ea1n, t\u00e1ch l\u00e0m \u0111\u00f4i, v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 hay c\u1ea3, to\u00e0n c\u1ea5p cho c\u00f9ng m\u1ed9t x\u1ee9, v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 d\u1edf c\u1ea3. Ph\u1ea3i kh\u00e9o tr\u00f9 t\u00ednh m\u00e0 l\u00e0m, b\u1ecf c\u00e1i kh\u00f4ng hay \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u00e1i hay l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1eeda sang, c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1eadn nhi\u1ec1u, c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i k\u1ebb kh\u00f4ng ra g\u00ec, th\u1eeba c\u01a1 g\u00e2y ra m\u1ed1i t\u1ec7, th\u1ebf t\u1ea5t nhi\u00ean l\u00e0 kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi. B\u00e2y gi\u1edd n\u00ean tu\u1ef3 nghi ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, b\u1ecf nh\u1eefng s\u1ef1 g\u00ec qu\u00e1 l\u1eafm m\u00e0 th\u00f4i, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i h\u1ebft c\u1ea3, l\u00e0m cho r\u1ed1i ren l\u1ea1i th\u00eam n\u00e1o \u0111\u1ed9ng phi\u1ec1n nhi\u1ec5u m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u00e8n sai b\u1ecdn Qu\u1ed1c Lang \u0111i \u0111\u1ebfn B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng kh\u00e1m x\u00e9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m. B\u1ecdn Qu\u1ed1c Lang \u0111\u1ebfn n\u01a1i, \u0111\u1ea7u ti\u00ean tr\u00edch ra nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i g\u00ec l\u1eafm, ph\u00ea b\u00e1c \u0111\u01a1n \u0111i, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u l\u1ea5y l\u1eddi hi\u1ec3u b\u1ea3o, tu\u1ef3 vi\u1ec7c ph\u00e2n x\u1eed, d\u00e2n m\u1edbi th\u00f4i kh\u00f4ng tranh ki\u1ec7n nhau n\u1eefa.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : S\u1ed1 ru\u1ed9ng t\u01b0, nh\u1eefng th\u1eeda linh tinh kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y m\u1ed9t s\u00e0o tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 60 m\u1eabu, xin mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1eaft ra t\u1eebng \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ec3 qu\u00e2n c\u1ea5p. Vua \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1ecfi b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 b\u1ecdn Th\u1ebf Hi\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch. H\u1ecd th\u01b0a r\u1eb1ng : D\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u00e3 xin \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 ti\u1ec7n, s\u1ed5 s\u00e1ch c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u0169. N\u1ebfu \u0111em s\u1ed1 ru\u1ed9ng \u1ea5y giao h\u1ebft cho b\u1ecdn \u0111i\u1ec1n ch\u1ee7, th\u00ec s\u1ed5 \u0111i\u1ec1n kh\u00f4ng kh\u1ecfi m\u1ed9t phen thay \u0111\u1ed5i. Th\u00e0nh ra th\u00eam vi\u1ec7c. V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ed1 ru\u1ed9ng th\u1eeba l\u1ebb, kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00f3 th\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu theo l\u1eddi xin \u1ea5y, th\u00ec ngo\u00e0i 300 l\u00e1 \u0111\u01a1n \u1ea5y l\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01a1n kh\u00e1c t\u1edbi t\u1ea5p khi\u1ebfu n\u1ea1i, phi\u1ec1n nhi\u1ec5u kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 k\u1ec3. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i m\u00e0 ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u1ea1i ti\u1ebfc g\u00ec. Song n\u1ebfu l\u00e0m l\u1ea1i s\u1ed5 s\u00e1ch, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 b\u1eadn r\u1ed9n, c\u1ea7u cho th\u00f4i h\u1eb3n vi\u1ec7c tranh nhau m\u00e0 m\u1ed1i tranh gi\u00e0nh v\u1eabn kh\u00f4ng th\u00f4i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u00e0m cho d\u00e2n b\u1edbt s\u1ef1 t\u1ed5n ph\u00ed v\u1eady. Ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t l\u1ea5y s\u1ed5 s\u00e1ch l\u00e0m nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, \u0111em chia ra qu\u00e2n c\u1ea5p l\u00e0 ph\u1ea3i\u201d. Khi b\u1ecdn Qu\u1ed1c Lang v\u1ec1, vua khen l\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdn vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Cho : Qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n ((1) (2) B\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 con g\u00e1i c\u1ee7a N\u1eb7c Ch\u0103n, ch\u00faa n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean. Sau khi N\u1eb7c Ch\u0103n ch\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f3 con trai, Minh M\u1ea1ng b\u00e8n phong cho b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Qu\u1eadn ch\u00faa ho\u1eb7c Huy\u1ec7n qu\u00e2n. (Th\u1ef1c l\u1ee5c ch\u00ednh bi\u00ean. K\u1ef7 III, quy\u1ec3n IV, t\u1edd 18a-19b).1) 1.000 quan ti\u1ec1n, Huy\u1ec7n qu\u00e2n Ng\u1ecdc Thu v\u00e0 Ng\u1ecdc Nguy\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 500 quan ti\u1ec1n. B\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n t\u1ef1 ngh\u0129 r\u1eb1ng m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n phong m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u1edf b\u1ed9 b\u00e0n vi\u1ec7c m\u1eb7c \u00e1o tang, l\u1ea1i kh\u00f4ng k\u1ec3 \u0111\u1ebfn m\u00ecnh, trong l\u00f2ng th\u1eafc m\u1eafc, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y n\u00f3i v\u1edbi t\u1ec9nh th\u1ea7n, t\u1ec9nh th\u1ea7n kh\u00f4ng bi\u1ebft cho \u0111\u1ec3 tang th\u1ebf n\u00e0o, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3 ch\u01b0a xong, t\u1eeb T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 Tham t\u00e1n tr\u1edf xu\u1ed1ng c\u00f2n ph\u1ea3i m\u1eb7c \u0111\u1ed3 nhung ph\u1ee5c. B\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 n\u1eef l\u01b0u ch\u01b0a n\u00ean cho \u0111\u1ec3 tang tr\u01b0\u1edbc t\u01b0\u1edbng s\u0129, h\u00e3y \u0111\u1ee3i khi xong vi\u1ec7c binh, r\u1ed3i s\u1ebd b\u00e0n l\u00e0m c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t ph\u1ee7 Ho\u00e0 Th\u1ecbnh v\u00e0 hai huy\u1ec7n T\u00e2n Th\u1ecbnh v\u00e0 B\u00ecnh Long \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh. T\u1ec9nh th\u1ea7n Gia \u0110\u1ecbnh cho l\u00e0 t\u1ec9nh \u1ea5y ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, xin tu\u1ef3 theo \u0111\u1ecba th\u1ebf chia \u0111\u1eb7t th\u00eam ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c th\u1ed1ng tr\u1ecb. Vua nghe theo. (Tr\u00edch l\u1ea5y hai t\u1ed5ng Ho\u00e0 \u0110\u1ed3ng, Ho\u00e0 L\u1ea1c c\u1ee7a huy\u1ec7n T\u00e2n Ho\u00e0, chia l\u00e0m b\u1ed1n t\u1ed5ng Ho\u00e0 \u0110\u1ed3ng th\u01b0\u1ee3ng, Ho\u00e0 \u0110\u1ed3ng h\u1ea1, Ho\u00e0 L\u1ea1c th\u01b0\u1ee3ng, Ho\u00e0 L\u1ea1c h\u1ea1, theo t\u00ean c\u0169, g\u1ecdi l\u00e0 huy\u1ec7n T\u00e2n Ho\u00e0, \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 Ho\u00e0 Th\u1ecbnh \u0111\u1ec3 ki\u00eam l\u00fd. Ph\u1ee7 l\u1ef5 \u0111\u1eb7t \u1edf th\u00f4n Thu\u1eadn Ngh\u0129a. L\u1ea5y hai t\u1ed5ng Th\u1ecbnh H\u1ed9i, Th\u1ecbnh M\u1ee5c chia l\u00e0m b\u1ed1n t\u1ed5ng Th\u1ecbnh H\u1ed9i th\u01b0\u1ee3ng, Th\u1ecbnh H\u1ed9i h\u1ea1, Th\u1ecbnh M\u1ee5c th\u01b0\u1ee3ng, Th\u1ecbnh M\u1ee5c h\u1ea1, \u0111\u1eb7t l\u00e0m huy\u1ec7n T\u00e2n Th\u1ecbnh, l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o ph\u1ee7 Ho\u00e0 Th\u1ecbnh, \u0111\u1eb7t huy\u1ec7n l\u1ef5 \u1edf th\u00f4n B\u00ecnh Qu\u00fd [B\u00ecnh Qu\u1edbi]. L\u1ea1i tr\u00edch l\u1ea5y 60 x\u00e3 th\u00f4n \u1edf huy\u1ec7n B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, 8 th\u00f4n \u1edf huy\u1ec7n T\u00e2n Long, 6 th\u00f4n \u1edf huy\u1ec7n C\u1eedu An, chia l\u00e0m 4 t\u1ed5ng B\u00ecnh Th\u1ecbnh th\u01b0\u1ee3ng, B\u00ecnh Th\u1ecbnh h\u1ea1, C\u1ea7u An th\u01b0\u1ee3ng, C\u1ea7u An h\u1ea1, \u0111\u1eb7t l\u00e0m huy\u1ec7n B\u00ecnh Long, l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o ph\u1ee7 T\u00e2n B\u00ecnh, \u0111\u1eb7t\u00a0 huy\u1ec7n l\u1ef5 \u1edf th\u00f4n T\u00e2n Th\u00e1i [T\u00e2n Th\u1edbi]. V\u1ec1 vi\u1ec7c chi d\u00f9ng c\u00f4ng cho b\u1ecdn l\u1ea1i, l\u1ec7 c\u1ee7a 3 nha n\u00e0y \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n thu\u1ed9c ng\u1ea1ch gi\u1ea3n khuy\u1ebft).<\/p>\n<p>Th\u1ef1 ph\u1ee7 l\u00e0 L\u00ea Quang Huy\u00ean \u0111\u00e1nh tan b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ki\u00ean Giang. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf huy\u1ec7n Ki\u00ean Giang n\u1ed5i d\u1eady, b\u1ecb quan qu\u00e2n m\u1ea5y l\u1ea7n ti\u1ec5u di\u1ec7t, b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n tho\u00e1t l\u00e0 l\u0169 t\u00ean Suy, t\u00ean S\u1ed1c (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m An ph\u1ee7 s\u1ee9) l\u1ea1i h\u1ecdp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi nhau, m\u01b0u toan g\u00e2y vi\u1ec7c. \u1edf t\u1ec9nh ph\u00e1i cho tr\u00fa ph\u00f2ng th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec1u c\u00f9ng v\u1edbi quy\u1ec1n sung Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n Qu\u1ef3nh, Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng, nhi\u1ebfp huy\u1ec7n Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1eadp h\u1eb9n ng\u00e0y c\u00f9ng nhau \u0111i ti\u1ec5u di\u1ec7t. V\u0103n \u0110i\u1ec1u \u0111i tr\u01b0\u1edbc, g\u1eb7p gi\u1eb7c, li\u1ec1n \u0111\u00e1nh nhau. Qu\u1ef3nh nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng s\u00fang th\u00ec d\u1eebng l\u1ea1i. Tr\u1ecdng v\u00e0 T\u1eadp l\u1ea1i tr\u00f9ng tr\u00ecnh \u0111i sau. V\u0103n \u0110i\u1ec1u qu\u00e2n \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, c\u1ed1 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n. C\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n v\u00e0 binh \u0111inh b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eafn ch\u1ebft 19 ng\u01b0\u1eddi ; b\u1ecf m\u1ea5t hai c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, Qu\u1ef3nh, Tr\u1ecdng v\u00e0 T\u1eadp \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t ph\u1ed1i l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Truy t\u1eb7ng cho V\u0103n \u0110i\u1ec1u ch\u1ee9c Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1. Huy\u00ean \u1edf H\u00e0 Ch\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o l\u1eadp t\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi L\u00e3nh binh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt \u0111em 600 binh d\u00f5ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn. B\u1ecdn Th\u1ed5 ph\u1ec9 v\u00e0 Thanh ph\u1ec9 h\u1ecdp nhau \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf c\u00e1c x\u1ee9 C\u00e2y Tr\u00e2m, C\u00f9 Ho\u00e1 v\u00e0 L\u00e3ng T\u01b0\u1ee3ng [L\u00e1ng T\u01b0\u1ee3ng] (\u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea5t thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u00ean Giang) t\u1eebng \u0111\u00e0n t\u1eebng l\u0169, h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng tr\u0103m t\u00ean, n\u01b0\u01a1ng ch\u1ed7 hi\u1ec3m, d\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i. Quan qu\u00e2n h\u0103ng h\u00e1i \u0111ua nhau ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh. T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng do kinh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn, b\u1eafn hai ph\u00e1t s\u00fang \u201c\u0110\u1ea1i lu\u00e2n xa\u201d ((1) \u0110\u1ea1i lu\u00e2n xa : xe b\u00e1nh l\u1edbn ch\u1edf s\u00fang.1), b\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1ecb ch\u1ebft lu\u00f4n 17 \u0111\u1ee9a, ho\u1ea3ng s\u1ee3 ch\u1ea1y tan. Quan qu\u00e2n c\u00e0n qu\u00e9t lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y, ph\u00e1 tan s\u00e0o huy\u1ec7t, \u0111\u1ed1t h\u1ebft \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, ba l\u1ea7n \u0111\u00e1nh ba l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3. Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c 2 c\u1ea5p, Quang M\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng. T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1 nh\u1eabn v\u00e0ng, 1 kim b\u00e0i, 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. T\u1eeb Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Mai V\u0103n T\u00edch tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c. C\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 300 quan ti\u1ec1n. H\u01a1n 700 ng\u01b0\u1eddi Kinh, Th\u1ed5 v\u00e0 Thanh ra th\u00fa. S\u1ee9c cho \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 ti\u1ec7n an nghi\u1ec7p. Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1eadp v\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n, v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u1eafc l\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u00f2ng qu\u00e2n n\u1eefa, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u \u1edf huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 c\u1ed1 s\u1ee9c chi\u00eau t\u1eadp. Sau \u0111\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Bi\u00ean. \u00e1n ph\u1ee7 s\u1ee9 L\u00ea Quang Nguy\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n Do v\u00e0 Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n T\u00fac \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn Nguy\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y ch\u1eadm b\u00e1o tin v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi, truy\u1ec1n cho b\u1ecdn T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Tham t\u00e1n L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Kinh l\u01b0\u1ee3c Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, v\u00e0 T\u00e1n l\u00fd Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em s\u1ef1 tr\u1ea1ng d\u1eb9p gi\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ed1 h\u01b0\u01a1ng d\u0169ng hi\u1ec7n \u0111\u00e3 g\u1ecdi ra, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng xem n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ea1i hay n\u00ean th\u1ea3 ra v\u1ec1, n\u01a1i n\u00e0o thi\u1ebfu c\u0169ng kh\u00f4ng g\u1ecdi ra b\u1ed5 sung n\u1eefa.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn Gi\u1ea3ng d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb khi th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng y\u00ean, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 h\u01a1n s\u00e1u th\u00e1ng, m\u00e0 n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, \u0111\u1ec3 nh\u00e0 vua ph\u1ea3i s\u1edbm tr\u01b0a v\u1ea5t v\u1ea3, th\u1ef1c l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a b\u1ecdn th\u1ea7n, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy b\u1ecdn Th\u1ed5 nh\u00e2n xu\u1ea9n \u0111\u1ed9ng, kh\u00f4ng nh\u1eefng 10 ph\u1ee7 23 huy\u1ec7n trong h\u1ea1t \u0111\u1ec1u l\u00e0m gi\u1eb7c c\u1ea3, lan c\u1ea3 \u0111\u1ebfn trong \u0111\u1ecba h\u1ea1t c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0, b\u1ecdn l\u1edbn \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, b\u1ecdn nh\u1ecf ch\u1eb3ng k\u00e9m v\u00e0i tr\u0103m. Th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00e1c n\u01a1i th\u00fac \u0111\u1ea9y phi\u1ebfn ho\u1eb7c c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n, t\u1ef1 l\u1eadp b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, kh\u00f4ng ph\u1ee5c thu\u1ed9c l\u1eabn nhau. L\u00fac \u0111\u1ea7u, ch\u00fang nh\u1edd n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam vi\u1ec7n tr\u1ee3, l\u1ea1i r\u1ee7 r\u00ea c\u00e1c t\u00ean t\u1ed9i ph\u1ea1m tr\u1ed1n \u0111i l\u00e0 l\u0169 gi\u1eb7c Ma, gi\u1eb7c C\u1ed1, gi\u1eb7c Y, gi\u1eb7c Y\u1ebft c\u00f9ng h\u1ecdp l\u1ea1i gi\u00fap nhau l\u00e0m b\u1eady. Ch\u00fang cho l\u00e0 v\u00e2y c\u00e1nh nhi\u1ec1u \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ecba th\u1ec3 hi\u1ec3m tr\u1edf quan qu\u00e2n kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eeb tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Sa T\u00f4n, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam b\u1ecb thua ch\u1ea1y tan. Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri t\u1eeb tr\u1ea5n H\u1ea3i T\u00e2y r\u00fat v\u1ec1, th\u00ec b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng r\u1eadm, s\u1ee3 qu\u00e2n ta l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, m\u01b0u t\u00ednh c\u1ed1 ch\u1ebft \u0111\u1ec3 gi\u1eef. T\u1eeb c\u00e1c ph\u1ee7 S\u01a1n T\u0129nh, H\u1ea3i T\u00e2y v\u00e0 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng tr\u1edf xu\u1ed1ng, hai b\u00ean b\u1edd d\u1ecdc s\u00f4ng, cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u1eefng n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu l\u1ee3i h\u1ea1i \u1edf b\u1ed1n xung quanh g\u1ea7n h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ed3n b\u1ea3o t\u1eebng \u0111o\u1ea1n m\u1ed9t, l\u00fac xu\u1ea5t hi\u1ec7n, l\u00fac r\u00fat \u0111i, kh\u00f4ng ch\u1eebng m\u1ef1c n\u00e0o. Ch\u1ec9 v\u00ec \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ea5t r\u1ed9ng l\u1edbn, cho n\u00ean b\u1ecdn ch\u00fang n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00e0m m\u1ea1ng s\u1ed1ng. Qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh m\u1ea1n \u0110\u00f4ng th\u00ec ch\u00fang tr\u1ed1n sang m\u1ea1n T\u00e2y, l\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 n\u1ecd th\u00ec h\u1edf ch\u1ed7 kia. Ph\u00e0m nh\u1eefng n\u01a1i ch\u00fang t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm c\u00e2y k\u00edn, xen v\u00e0o \u0111\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eb1m s\u00e2u \u0111\u1ea7m l\u1edbn, quan qu\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfn nhanh \u0111\u01b0\u1ee3c. Ngo\u00e0i \u0111\u1ea5y ra, c\u1ecf r\u1eadm ng\u1eadp m\u1eaft, c\u00e1t b\u1ee5i m\u00f9 tr\u1eddi, l\u1ea1i th\u00eam n\u1eafng n\u00f3ng d\u1eef qu\u00e1, qu\u00e2n \u0111i su\u1ed1t ng\u00e0y kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 h\u1edbp n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 u\u1ed1ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m trinh s\u00e1t v\u00e0 d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng, t\u00ecnh th\u1ebf c\u1ee7a gi\u1eb7c h\u01b0 th\u1ef1c th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i kh\u00f3 d\u1ec5 ra sao, kh\u00f4ng l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi l\u1ea1i, qu\u00e2n mang l\u01b0\u01a1ng \u0111i, ch\u1ec9 cung c\u1ea5p \u0111\u1ee7 4 \u2013 5 ng\u00e0y, nh\u1ee1 ra c\u00f3 khi kh\u00f4ng cung c\u1ea5p n\u1ed1i ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i \u0111em qu\u00e2n tr\u1edf v\u1ec1. Cung c\u00e1ch ti\u1ebfn lui, x\u00e9t ra c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 kh\u00f4ng ti\u1ec7n. Th\u1ec3 theo \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 d\u00f9ng nhi\u1ec1u c\u00e1ch \u0111\u1ec3 chi\u00eau ph\u1ee7, nh\u01b0ng b\u1ecdn ch\u00fang nh\u1ea5t h\u01b0\u1edbng m\u00ea ho\u1eb7c, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u1ee9a n\u00e0o ra th\u00fa c\u1ea3 ! Ch\u1eafc r\u1eb1ng trong h\u1eb1ng tu\u1ea7n, h\u1eb1ng th\u00e1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eb9p xong \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c n\u00e0y. N\u1ebfu \u0111\u1ec3 ch\u1eadm \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5 tr\u1edf \u0111i th\u00ec khi \u1ea5y \u0111\u01b0\u01a1ng k\u1ef3 m\u01b0a l\u1ee5t, qu\u00e2n \u0111i l\u1ea1i c\u00e0ng kh\u00f3 kh\u0103n l\u1eafm. C\u00f2n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u01b0\u01a1ng \u0103n c\u1ee7a qu\u00e2n, c\u1ea3 h\u1ea1t n\u00e0y chi d\u00f9ng m\u1ed7i th\u00e1ng ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 2 v\u1ea1n 6 \u2013 7 ngh\u00ecn. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u1eabn nh\u1edd \u1edf t\u1ec9nh An Giang ch\u1edf \u0111\u1ebfn c\u1ea5p cho, nh\u01b0ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, th\u1ebf n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xi\u1ebft, ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u0111i l\u00ean, kh\u00f4ng kh\u1ecfi t\u1ed1n m\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u00e0y ; hai b\u00ean b\u1edd d\u1ecdc s\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf m\u1ed9t ch\u00fat, t\u1ea5t ph\u1ea3i ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i h\u1ed9 t\u1ed1ng, m\u1edbi gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 lo ng\u1ea1i. Nay \u1edf Ba Xuy\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c, th\u00ec qu\u00e2n nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, bu\u1ed9c ph\u1ea3i do m\u1ed9t m\u00ecnh t\u1ec9nh An Giang v\u1eadn ch\u1edf cung c\u1ea5p nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i c\u1ea7n ph\u00e1i m\u1ed9t \u0111\u1ea1o thuy\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u00e1p t\u1ea3i l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c. L\u1ea1i nh\u01b0, nh\u1eefng ph\u1ee7 b\u1ea3o \u1edf \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u c\u00e1c ph\u1ee7 S\u01a1n T\u0129nh v\u00e0 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ecba th\u1ebf xa c\u00e1ch nhau, \u0111\u1ec3 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef, th\u00ec ch\u1eb3ng qua ng\u1ed3i gi\u1eef m\u1ed9t v\u00f2ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng, m\u00e0 m\u1ed7i th\u00e1ng ph\u1ea3i chuy\u00ean ch\u1edf ti\u1ebfp t\u1ebf l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, ch\u1ec9 th\u00eam cho s\u1ef1 \u00e1p t\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc. L\u0169 th\u1ea7n s\u1edbm khuya h\u1ebft l\u00f2ng h\u1ebft s\u1ee9c ngh\u0129 ng\u1ee3i, ch\u01b0a bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, n\u00ean m\u1edbi ch\u1eadm vi\u1ec7c t\u1ea5u b\u00e1o. Vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o ch\u01b0a y\u00ean, th\u00ec m\u1ed9t ng\u00e0y \u1ea5y c\u00f2n l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a l\u0169 th\u1ea7n, ch\u1ee9 \u0111\u00e2u d\u00e1m ng\u1ea1i s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc, s\u1ee3 vi\u1ec7c nguy hi\u1ec3m, \u0111\u1ec3 nh\u00e0 vua ph\u1ea3i lo ng\u1ea1i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c tr\u00f4ng v\u1ec1 mi\u1ec1n T\u00e2y ! V\u00ec s\u1ef1 th\u1ebf kh\u00f3, n\u00ean ph\u1ea3i ch\u1eadm, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n c\u00f2n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb v\u1eabn th\u1ea7n ph\u1ee5c x\u01b0a nay, s\u1ef1 th\u1ebf c\u00f2n d\u1ec5 h\u01a1n.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng c\u00e2u n\u00f3i trong t\u1edd s\u1edb, c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 m\u00e3n l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi. B\u1ecdn gi\u1eb7c Man, Th\u1ed5, l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb tr\u1ed1n ch\u1ebft ch\u1ea1y v\u00e0o r\u1eebng r\u1eadm, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng d\u1ec5 \u0111\u00e1nh, m\u00e0 l\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng ch\u01b0a bi\u1ebft ng\u00e0y n\u00e0o xong vi\u1ec7c, th\u1ebf th\u00ec vi\u1ec7c qu\u00e2n vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng ng\u00e0y chi ph\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u, binh v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u kh\u1ed1n, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0o cho xong vi\u1ec7c ? B\u1ecdn c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i gi\u1ecfi, t\u01b0\u1edfng l\u00e2u ng\u00e0y, \u0111\u00e3 t\u1eebng tr\u1ea3i \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh. Ta m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, tuy \u00e2n t\u00edn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tin, nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng d\u00e1m l\u1ed7i \u0111\u1ea1o th\u1ec3 t\u1ea5t \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i. Th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh \u0111\u1ed1t ng\u00f3n tay \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 n\u1eeda n\u0103m r\u1ed3i, m\u00e0 c\u00f2n c\u1ea7m c\u1ef1 v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1ecdn m\u00e3i, ho\u1eb7c gi\u1ea3 ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c khanh ch\u01b0a h\u1ebft \u0111\u1ea1o ch\u0103ng ? N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf, th\u00ec sao l\u1ea1i ch\u1eadm ch\u1ea1p \u0111\u1ebfn th\u1ebf ? Tuy r\u1eb1ng \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng l\u1edbn, ch\u1ea1y kh\u1eafp n\u00fai m\u00e0 t\u00ecm gi\u1ed1ng th\u00fa, s\u1ef1 th\u1ebf c\u0169ng c\u00f3 ch\u1eadm v\u00e0 kh\u00f3 th\u1ef1c. Song, c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf n\u01a1i bi\u00ean t\u00e1i, c\u01a1 m\u01b0u c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 quen, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u1eadn d\u1ee5ng m\u1ed9t c\u01a1 m\u01b0u, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng k\u1ebf \u0111\u1ec3 cho c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdn, m\u00e0 l\u1ea1i ng\u1ed3i y\u00ean \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n l\u00ednh th\u00e0nh bi\u1ebfng nh\u00e1c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c b\u1ecb t\u1ed1n ph\u00ed, ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc l\u00e1ng gi\u1ec1ng th\u1ea5y th\u1ebf khinh nh\u1eddn, sinh l\u00f2ng d\u00f2m d\u1ecf, th\u00ec ta c\u00f2n tr\u00f4ng mong g\u00ec n\u1eefa. K\u1ec3 ra, th\u1ebf tuy c\u00f3 kh\u00f3 d\u1ec5, nh\u01b0ng vi\u1ec7c binh c\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u1ebfn th\u00f4ng, ho\u1eb7c n\u00ean tr\u01b0\u1edbc ch\u1ed7 kh\u00f3 m\u00e0 sau ch\u1ed7 d\u1ec5, ho\u1eb7c n\u00ean b\u1ecf n\u01a1i xa m\u00e0 \u0111\u00e1nh n\u01a1i g\u1ea7n, kh\u00f4ng n\u00ean m\u1ed9t m\u1ef1c c\u00e2u n\u1ec7. N\u1ebfu c\u1ee9 \u0111\u00f3ng l\u1ea1i m\u1ed9t ch\u1ed7, su\u1ed1t ng\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec, sao b\u1eb1ng h\u00e3y m\u01b0u t\u00ednh ch\u1ed7 d\u1ec5 \u0111\u00e1nh \u0111\u00e3, r\u1ed3i sau \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f3 l\u00e0 h\u01a1n. Hi\u1ec7n nay, huy\u1ec7n Ba Xuy\u00ean \u1edf An Giang c\u00f2n c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c xu\u1ea9n \u0111\u1ed9ng, D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong tuy nhi\u1ec1n l\u1ea7n b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn, nh\u01b0ng ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, c\u00f2n \u0111\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y th\u00eam bi\u1ec1n binh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111em v\u1ec1 \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ti\u1ec5u. V\u1ec1 \u0111\u1ecba h\u1ea1t Nam Sinh, Nam Th\u00e1i, d\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u1eabn th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o th\u00ec th\u1ee5t \u1edf qu\u00e3ng Th\u00f4ng B\u00ecnh v\u00e0 Quang Ho\u00e1. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n h\u1ee3p qu\u00e2n bao v\u00e2y, c\u0169ng ch\u01b0a qu\u00e9t s\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c. Hai vi\u1ec7c n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n c\u1ea5p. Nay chu\u1ea9n cho : L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c tr\u00edch l\u1ea5y h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh tr\u1edf v\u1ec1 An Giang, th\u1ed1ng su\u1ea5t tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf 2 x\u1ee9 An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111em 1.000 bi\u1ec1n binh t\u1eeb Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111i g\u1ea5p \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 Nam Ninh, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y c\u00f9ng h\u1ecdp l\u1ea1i, ba \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh \u1eadp l\u1ea1i. C\u00f2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y th\u00ec hi\u1ec7n \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 \u0110inh V\u0103n Huy, c\u0169ng n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng c\u01a1 nghi, tu\u1ef3 th\u1ebf chia \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p ; ho\u1eb7c th\u1eeba l\u00fac b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng ng\u1edd, \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u00fap, ho\u1eb7c \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nh\u1eefng n\u01a1i ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u1ec3 ch\u00fang kh\u00f4ng c\u00f2n tr\u00f4ng nh\u1edd l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong 3 c\u01a1 An man, \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00f2ng quy thu\u1eadn, n\u00ean gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u1ecdn l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o th\u00f4ng thu\u1ed9c \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft, d\u00f9ng l\u00e0m h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o. \u1edf S\u01a1n T\u0129nh v\u00e0 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng tuy l\u00e0 m\u1ed9t v\u00f2ng \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean v\u1ee9t b\u1ecf, ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef, \u0111\u1ec3 t\u00ednh vi\u1ec7c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p cho sau n\u00e0y. Ph\u1ea3i li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng ch\u1ec9 l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ed9 tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 1.000 qu\u00e2n, \u0111\u1ee7 ch\u1ed1ng gi\u1eef th\u00f4i, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u01b0u l\u1ea1i nhi\u1ec1u qu\u00e2n l\u00e0m g\u00ec, \u0111\u1ec3 nh\u1eb9 \u0111\u1ee1 vi\u1ec7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng. H\u1ea3i T\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u tr\u1ecdng y\u1ebfu, ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef s\u1ef1 qu\u1ea5y r\u1ed1i b\u00ean ngo\u00e0i. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a ta bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, th\u00ec b\u1ea3o r\u00f5 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 c\u00e1c khanh li\u1ec7u th\u00f4i. N\u1ebfu c\u00e1c khanh c\u00f3 m\u01b0u k\u1ebf g\u00ec hay h\u01a1n th\u1ebf n\u1eefa, c\u0169ng c\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p b\u00e0y t\u1ecf r\u00f5 r\u00e0ng r\u1ed3i cho ch\u1ea1y ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111em v\u1ec1 t\u00e2u l\u00ean ta bi\u1ebft, \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 nghi m\u00e0 l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng n\u00ean h\u1ecdp c\u1ea3 \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i, ch\u1ec9 ng\u1ed3i \u0111\u1ea5y l\u00e0m m\u1ea5t c\u1ea3 th\u1eddi c\u01a1, c\u00f4ng vi\u1ec7c. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 m\u1ed9t ng\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 vai, th\u00ec ta m\u1ed9t ng\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean gi\u1ea5c. L\u0169 c\u00e1c khanh ph\u1ea3i ngh\u0129 l\u1eafm m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Sau \u0111\u00f3, d\u00f2 x\u00e9t ra Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri mu\u1ed1n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y m\u01b0u l\u1eadp N\u1eb7c Ong Giun l\u00e0m Cao Mi\u00ean tr\u01b0\u1edfng. B\u1ecdn Gi\u1ea3ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea1i sai L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m h\u00e3y t\u1ea1m \u1edf l\u1ea1i Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 b\u00e0n t\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>B\u1edbt thu\u1ebf t\u00f4 cho nh\u1eefng ru\u1ed9ng m\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i b\u1ecb m\u1ea5t m\u00f9a \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 N\u1ed9i, Ninh B\u00ecnh, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh. Nh\u1eefng thu\u1ebf n\u00e0o ph\u1ea3i n\u1ed9p, cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng \u0111i thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng sang H\u1ea1 Ch\u00e2u ((1) T\u1ee9c l\u00e0 Xin-ga-po (Singapore).1) c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n IV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ban l\u1ecbch Hi\u1ec7p k\u1ef7 v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Cho Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai (t\u1ee9c Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ng\u00e0y nay) ((1) Ch\u1ec9 T\u1ef1 \u0110\u1ee9c [1848-1883].1) ra \u1edf gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 h\u1ecdc t\u1eadp.<\/p>\n<p>C\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng n\u1eef v\u00e0 cung nh\u00e2n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m \u1ea5y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 cung \u0111\u1ed1n cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed t\u1eeb ng\u00e0y ra nh\u00e0 gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ecdc t\u1eadp (m\u1ed7i th\u00e1ng 39 c\u00e2n d\u1ea7u, 6 c\u00e2n 9 l\u1ea1ng s\u00e1p ong, 1 c\u00e2n 14 l\u1ea1ng ch\u00e8 t\u00e0u, 2 ch\u0129nh n\u01b0\u1edbc m\u1eafm, 600 c\u00e2n c\u1ee7i, 150 c\u00e2n than, 1 ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1i).<\/p>\n<p>\u0110\u00fac s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng v\u1ec1 l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n (s\u00e1ch l\u00e0m 9 t\u1edd b\u1eb1ng v\u00e0ng 10 tu\u1ed5i, m\u1ed7i t\u1edd d\u00e0i 6 t\u1ea5c 3 ph\u00e2n 4 ly, r\u1ed9ng 3 t\u1ea5c 5 ph\u00e2n 1 ly, c\u00e2n n\u1eb7ng h\u01a1n 97 l\u1ea1ng. \u1ea5n d\u00f9ng th\u1ee9 v\u00e0ng t\u1eeb 5 \u0111\u1ebfn 8 tu\u1ed5i, c\u00e2n n\u1eb7ng h\u01a1n 111 l\u1ea1ng) l\u00e0m s\u00e1ch b\u1eb1ng g\u1ed7 th\u01a1m, \u1ea5n b\u1eb1ng g\u1ed7 th\u01a1m (d\u00f9ng g\u1ed7 th\u01a1m b\u1ea1ch \u0111\u00e0n), s\u00e1ch b\u1ecdc b\u1eb1ng l\u1ee5a, \u1ea5n b\u1ecdc b\u1eb1ng l\u1ee5a (d\u00f9ng th\u1ee9 g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n t\u1ed1t nh\u1ea5t, th\u00eau kim tuy\u1ebfn, b\u00e1t b\u1ea3o v\u00e0 r\u1ed3ng \u1ed5 nh\u1ecf).<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng c\u00e1c ch\u1eef qu\u1ed1c hu\u00fd :<\/p>\n<p>\u2013 Khi l\u00e0m v\u0103n th\u00ec \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ecdc tr\u00e1nh sang \u00e2m kh\u00e1c, t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng g\u1ed3m c\u00f3 3 ch\u1eef sau \u0111\u00e2y :<\/p>\n<p>Ch\u1eef : v\u1ec1 t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef nh\u1eadt ( ), \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 t\u1ee9c ch\u1eef Tuy\u1ec1n ( \u66b6\u00a0\u00a0\u00a0 ). Ch\u1eef, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef nh\u1eadt (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef c\u00e1ch (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef tr\u00f9ng (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung ( \u66e7\u00a0 ). Ch\u1eef, b\u00ean tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef th\u1ecb (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef T\u00f4ng ( \u5b97\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m, khi l\u00e0m v\u0103n th\u00ec tu\u1ef3 ngh\u0129a trong c\u00e2u v\u0103n \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ecdc sang \u00e2m kh\u00e1c, t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, g\u1ed3m c\u00f3 21 ch\u1eef :<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef ng\u1ecdc (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u1edf gi\u1eefa ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0 , t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0 ). Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef m\u1ee5c (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef ng\u01b0 (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , t\u1ee9c ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef nh\u00e2n (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu tr\u00ean ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef th\u1ecb (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef T\u00f4ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef y (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi v\u1edbi c\u1ed1c (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef ng\u1ecdc (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef c\u1ed1c (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef xa (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef c\u1ed1c (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef kim (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef c\u1ed1c (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef kim (\u00a0 \u00a0\u00a0), b\u00ean h\u1eefu, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef m\u1ed9c (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef c\u1ed1c (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef xa (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef c\u00f4ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0 ), li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef \u1ea5p (\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef qua (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef thu\u1ef7 (\u00a0\u00a0\u00a0 ), gi\u1eefa ch\u1eef c\u00e1ch (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef tr\u00f9ng (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef thu\u1ef7 (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef c\u00e1ch (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef tr\u00f9ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef t\u00e2m (\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef ng\u01b0 (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef nghi\u1ec5m (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef t\u00fac (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef nh\u1eadp (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef v\u01b0\u01a1ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef ng\u01b0 (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef b\u1ea1ch (\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef thu\u1ef7 (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef tr\u00f9ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef b\u1ea1ch (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi ch\u1eef thu\u1ef7 (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ch\u1eef c\u00f9ng \u00e2m m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f3 \u00e2m kh\u00e1c n\u1eefa, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ecdc sang \u00e2m kh\u00e1c, l\u00e0m v\u0103n th\u00ec vi\u1ebft b\u1edbt n\u00e9t \u0111i, t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, g\u1ed3m c\u00f3 27 ch\u1eef nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>C\u00e1c ch\u1eef :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ch\u1eef \u00e2m h\u01a1i gi\u1ed1ng nh\u01b0ng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng l\u1eafm, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u1ecdc \u00e2m ch\u00ednh c\u1ee7a n\u00f3, l\u00e0m v\u0103n th\u00ec cho vi\u1ebft b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t, g\u1ed3m c\u00f3 7 ch\u1eef nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>C\u00e1c ch\u1eef :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .<\/p>\n<p>[Tr\u00e1nh ch\u1eef T\u00f4ng trong Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Mi\u00ean T\u00f4ng (\u962e\u798f\u7dbf\u5b97)]<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ch\u1eef khi l\u00e0m v\u0103n ph\u1ea3i vi\u1ebft ch\u1eef xuy\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) l\u00ean tr\u00ean ch\u1eef \u1ea5y, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ecdc tr\u1ea1nh sang ti\u1ebfng kh\u00e1c, t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, g\u1ed3m hai ch\u1eef nhau sau :<\/p>\n<p>Ch\u1eef, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef hoa (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef th\u1eadp (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Hoa (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Ch\u1eef, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef mi\u00ean (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef qu\u00e1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Th\u1eadt (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>[Tr\u00e1nh t\u00ean m\u1eb9 ru\u1ed9t vua Thi\u1ec7u Tr\u1ecb l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/H%E1%BB%93_Th%E1%BB%8B_Hoa\">H\u1ed3 Th\u1ecb Hoa<\/a> (\u80e1\u6c0f\u83ef) ho\u1eb7c H\u1ed3 Th\u1ecb Th\u1eadt (\u80e1\u6c0f\u5be6)]<\/p>\n<p>\u2013 Ch\u1eef, khi l\u00e0m v\u0103n ph\u1ea3i b\u1edbt n\u00e9t, khi \u0111\u1ecdc tr\u1ea1nh sang \u00e2m kh\u00e1c, t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1eef :<\/p>\n<p>Ch\u1eef, tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef th\u1ea3o (\u00a0\u00a0\u00a0 ), d\u01b0\u1edbi l\u00e0 ch\u1eef ho\u00e1 (\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Hoa (\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>L\u1ea1i xin \u0111\u1ed5i T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 l\u00e0 Th\u00e2n \u0111\u00e0i, T\u00f4n th\u1ea5t l\u00e0m Kinh th\u1ea5t.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : T\u00f4i con t\u00f4n k\u00ednh vua cha, n\u00ean m\u1edbi ki\u00eang t\u00ean hu\u00fd, l\u00e0 l\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean th\u1ebf. Song, c\u1ea7n n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t, b\u1ea3o cho r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft k\u00ednh m\u00e0 ki\u00eang hu\u00fd, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i cho sau n\u00e0y. N\u1ebfu nh\u1ea5t nh\u1ea5t c\u00e2u n\u1ec7, ch\u1eef g\u00ec c\u0169ng c\u1ea5m c\u1ea3, th\u00ec l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ta nh\u1edb l\u1ea1i khi c\u00f2n b\u00e9, h\u1ed3i ni\u00ean hi\u1ec7u Gia Long, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u1eb5m ta \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00e1u ra m\u1eaft \u00f4ng, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta m\u1eebng m\u1edbi c\u00f3 ch\u00e1u \u0111\u00edch t\u00f4n, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y b\u1ed9 \u201cnh\u1eadt\u201d (\u00a0\u00a0 ) \u0111\u1eb7t t\u00ean. Ho\u00e0ng t\u1ed5 ch\u00ednh tay vi\u1ebft ch\u1eef \u201cdung\u201d tr\u00ean l\u00e0 ch\u1eef nh\u1eadt (\u00a0\u00a0 \u00a0), d\u01b0\u1edbi v\u1ec1 b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef c\u00e1ch (\u00a0\u00a0\u00a0 ), b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef tr\u00f9ng (\u00a0\u00a0 ), t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0 \u66e7\u00a0 ) \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1eb7t t\u00ean. V\u1ec1 sau, ho\u00e0ng t\u1ed9c ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng nhi\u1ec1u, Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ra ph\u1ea3 \u0111\u1eb7t t\u00ean, cho r\u00f5 chi ph\u00e1i g\u1ea7n hay xa, \u0111\u1ec3 d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ebfn mu\u00f4n n\u0103m. Ti\u1ebfc r\u1eb1ng ch\u01b0a k\u1ecbp l\u00e0m. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta noi theo ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc nh\u00e0 Chu ng\u00e0y x\u01b0a. \u0110\u1ec3 b\u00f3i xem s\u1ed1 n\u0103m h\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c, s\u1ed1 \u0111\u1eddi truy\u1ec1n n\u1ed1i, b\u00e8n \u0111\u1eb7t ra b\u00e0i th\u01a1, chia ra th\u1ebf h\u1ec7 v\u1ec1 d\u00f2ng vua, th\u1ebf h\u1ec7 v\u1ec1 d\u00f2ng c\u00e1c phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t k\u1ebb th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi s\u01a1. M\u1ed9t ch\u1eef tr\u00ean th\u00ec l\u1ea5y ch\u1eef trong b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 chia th\u1ebf th\u1ee9, m\u1ed9t ch\u1eef d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn theo b\u1ed9 \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00f9ng ngang vai. <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90%E1%BA%BF_h%E1%BB%87_thi\">B\u00e0i th\u01a1<\/a> v\u1ec1 d\u00f2ng l\u00e0m vua r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u7dbf\u6d2a\u81ba\u5bf6\u6c38<\/p>\n<p>\u4fdd\u8cb4\u5b9a\u9686\u9577<\/p>\n<p>\u8ce2\u80fd\u582a\u7e7c\u8ff0<\/p>\n<p>\u4e16\u745e\u570b\u5609\u660c\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>\u201cMi\u00ean h\u1ed3ng \u01b0ng b\u1ea3o v\u0129nh<\/p>\n<p>B\u1ea3o qu\u00fd \u0111\u1ecbnh long tr\u01b0\u1eddng,<\/p>\n<p>Hi\u1ec1n n\u0103ng kham k\u1ebf thu\u1eadt,<\/p>\n<p>Th\u1ebf thu\u1ef5 qu\u1ed1c gia x\u01b0\u01a1ng\u201d<\/p>\n<p>((1) Ngh\u0129a l\u00e0 : d\u00e0i l\u1edbn gi\u1eef ng\u00f4i b\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u, h\u01b0\u1edfng ng\u00f4i t\u00f4n qu\u00fd l\u00e2u d\u00e0i th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng, b\u1eadc hi\u1ec1n n\u0103ng \u0111\u1ec1u n\u1ed1i ch\u00ed noi vi\u1ec7c, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi c\u00f3 \u0111i\u1ec1m hay, n\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh t\u1ed1t.1).<\/p>\n<p>Cho n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh cho \u0111\u1eb7t t\u00ean 2 ch\u1eef (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ((2) Mi\u00ean T\u00f4ng, t\u00ean c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2). V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea3i n\u00ean c\u00e0ng th\u00eam c\u1ea3nh t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 nh\u1eadn l\u1ea5y t\u00ean t\u1ed1t \u0111\u1eb9p n\u00e0y\u201d. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u1ea1i th\u00e2n so\u1ea1n ra 20 ch\u1eef v\u1ec1 b\u1ed9 \u201cnh\u1eadt\u201d, c\u1ea5t trong h\u00f2m ch\u1eb1ng d\u00e2y v\u00e0ng, \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i sau. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u1ea1i l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ebfn l\u00fac n\u00e0o n\u1ed1i ng\u00f4i, m\u1edbi n\u00ean l\u1ea5y m\u1ed9t ch\u1eef l\u00e0m t\u00ean. \u0110\u1eb7t b\u1ed9 \u201cnh\u1eadt\u201d l\u00e0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, l\u1ea5y \u00fd ngh\u0129a M\u1eb7t Tr\u1eddi t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho vua, v\u00e0 l\u1ea5y t\u00ean \u0111\u1eb7t cho l\u00fac b\u00e9 l\u00e0m t\u00ean t\u1ef1. K\u00ednh v\u00e2ng l\u1eddi \u0111\u1ea5y\u201d. \u0110\u1ebfn khi ta v\u00e2ng theo di m\u1ec7nh, l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i b\u00e1u, k\u00ednh c\u00e1o ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, th\u00e2n \u0111em c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n k\u00ednh c\u1ea9n m\u1edf h\u00f2m ch\u1eb1ng d\u00e2y v\u00e0ng, k\u00ednh theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o khi c\u00f2n sinh th\u1eddi, l\u1ea5y ch\u1eef v\u1ec1 \u0111\u1eddi th\u1ee9 1 (b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef nh\u1eadt\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Tuy\u1ec1n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u00e0m t\u00ean ; k\u00ednh c\u00e1o nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee9c Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng h\u1eadu bi\u1ebft, v\u00e0 l\u1ea5y t\u00ean ta \u0111\u1eb7t cho t\u1eeb l\u00fac b\u00e9 l\u00e0m t\u00ean t\u1ef1. Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta s\u00e2u xa nhi\u1ec7m nh\u1eb7t : ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t t\u00ean hai ch\u1eef, l\u00e0 l\u1ea5y ngh\u0129a r\u1eb1ng mong cho t\u00f4ng th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec3 giao ph\u00f3 cho tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ng\u00e0y nay \u0111\u00f3. Ngh\u0129 l\u1ea1i ng\u00e0y x\u01b0a t\u1ed5 kh\u1ea3o \u0111\u1eb7t cho ta t\u00ean t\u1ed1t \u0111\u1eb9p n\u00e0y, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ng\u1ee5 \u00fd \u1edf trong, xi\u1ebft bao th\u01b0\u01a1ng c\u1ea3m, kh\u00f3c ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft. Nay b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n d\u00e2ng ch\u1eef hu\u00fd, nh\u00e2n th\u1ec3 ta k\u1ec3 chuy\u1ec7n l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 ghi l\u00f2ng c\u1ea3m nh\u1edb c\u1ee7a ta. T\u1ef1u trung l\u1eddi b\u00e0n v\u1ec1 t\u00ean hu\u00fd, t\u00ean t\u1ef1, b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ec1u xin nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, th\u00ec kh\u00f4ng t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t t\u00ean hu\u00fd, t\u00ean t\u1ef1 cho ta, m\u00e0 ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau, c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u1ed5 t\u00f4ng, con ch\u00e1u bi\u1ebft x\u01b0ng h\u00f4 ra l\u00e0m sao ? Ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f3 c\u00e2u n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ec9 ki\u00eang t\u00ean hu\u00fd ch\u1ee9 kh\u00f4ng ki\u00eang t\u00ean t\u1ef1\u201d. Th\u00e1i T\u00f4ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng t\u00ean hu\u00fd l\u00e0 Th\u1ebf D\u00e2n, cho n\u00ean b\u1ed9 D\u00e2n \u0111\u1ed5i l\u00e0m b\u1ed9 H\u1ed9, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ebfn sau c\u00f3 t\u00ean x\u01b0ng l\u00e0 \u0110\u1ea1i T\u00f4ng((1) \u0110\u1ea1i T\u00f4ng : m\u1ed9t vua nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng.1) th\u00ec kh\u00f4ng l\u1ea5y \u00fd ngh\u0129a g\u00ec. V\u00ec t\u00ean hu\u00fd v\u00e0 t\u00ean t\u1ef1 kh\u00f4ng chia ra r\u00f5 r\u00e0ng, n\u00ean con ch\u00e1u c\u0169ng kh\u00f3 m\u00e0 ki\u00eang tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay b\u1ed9 L\u1ec5 c\u00e1c khanh l\u1ea1i v\u00ec ch\u1eef t\u00ean ti\u1ec3u t\u1ef1 c\u1ee7a ta((2) Ti\u1ec3u t\u1ef1 c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb l\u00e0 Mi\u00ean T\u00f4ng.2), xin \u0111em T\u00f4ng nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111\u1ed5i l\u00e0m Th\u00e2n \u0111\u00e0i, \u0111\u00e3 l\u00e0 t\u00fang ch\u1eef, hu\u1ed1ng chi l\u1ea1i xin \u0111\u1ed5i T\u00f4ng th\u1ea5t l\u00e0m Kinh th\u1ea5t, th\u00ec c\u00e0ng qu\u00ea h\u1ee7 qu\u00e1 ! Nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m l\u1eddi x\u00e1c \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 b\u1ea3o r\u00f5 cho \u0111\u1eddi sau ? Nay \u0111\u1ecbnh : ch\u1eef t\u00ean c\u1ee7a ta l\u00e0 ch\u1eef Dung (\u00a0\u00a0\u00a0 ), khi l\u00e0m v\u0103n th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef Hy (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), ch\u1eef Tuy\u1ec1n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef Minh (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), c\u00f2n ch\u1eef ti\u1ec3u t\u1ef1 l\u00e0 Mi\u00ean T\u00f4ng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) th\u00ec khi l\u00e0m v\u0103n hay khi x\u01b0ng h\u00f4, ch\u1ec9 c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng 2 ch\u1eef li\u1ec1n m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu ch\u1ec9 d\u00f9ng 1 ch\u1eef T\u00f4ng (\u00a0\u00a0\u00a0 ) th\u00ec khi d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c t\u1ebf tr\u1eddi, t\u1ebf t\u00f4n mi\u1ebfu th\u00ec c\u1ee9 theo \u0111\u00fang m\u1eb7t ch\u1eef m\u00e0 vi\u1ebft. C\u00f2n v\u1ec1 ch\u1ee9c ch\u1ebf hay l\u00e0m v\u0103n ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, th\u00ec cho vi\u1ebft b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t, khi \u0111\u1ecdc th\u00ec \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u201ct\u00f4n\u201d, c\u0169ng \u0111\u1ee7 t\u1ecf ra k\u00ednh tr\u1ecdng r\u1ed3i. C\u00f2n c\u00e1c ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m, tra theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, khi l\u00e0m v\u0103n, tuy c\u00f3 c\u1ea5m, nh\u01b0ng ta ngh\u0129 : ch\u1eef vi\u1ebft \u0111\u00e3 kh\u00e1c, th\u00ec kh\u00f4ng quan h\u1ec7 g\u00ec l\u1eafm, n\u1ebfu ch\u1eef n\u00e0o c\u0169ng b\u1eaft ph\u1ea3i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c, th\u00ec ch\u1eef ngh\u0129a kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 sai l\u1ea7m, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec3n t\u1eafc truy\u1ec1n m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m n\u00f3i tr\u00ean, th\u00ec t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u n\u00ean theo l\u1ec7 c\u1ea5m ch\u1ec9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, c\u00f2n khi l\u00e0m v\u0103n \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u1ea5m n\u1eefa, \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi sau c\u00f3 th\u1ec3 noi theo d\u00f9ng l\u00e0m ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. N\u00ean \u0111em d\u1ee5 n\u00e0y th\u00f4ng b\u00e1o trong ngo\u00e0i, l\u1ea1i sao l\u1ee5c cho Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n tu\u00e2n theo, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o r\u00f5 cho con ch\u00e1u tr\u0103m \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau \u0111\u1ec1u bi\u1ebft \u00fd ta.<\/p>\n<p>Cho g\u1ecdi b\u1ecdn l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, Bang bi\u1ec7n Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n, B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Cung, B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 V\u0169 Vi\u1ebft S\u0129, B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Phan Tr\u01b0\u1edbc, \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt, L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu, th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, L\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn, L\u00e3nh binh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn v\u1ec1 Kinh l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ee3i l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 t\u00f4n d\u00e2ng t\u00ean thu\u1ef5 [cho Th\u00e1nh t\u1ed5]((3) Ch\u1ec9 Minh M\u1ec7nh.3).<\/p>\n<p>Cho : T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean((4) H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean.4) l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung quy\u1ec1n t\u1ea1m h\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean, B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb quy\u1ec1n t\u1ea1m h\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean((1) S\u01a1n T\u00e2y, H\u01b0ng Ho\u00e1 v\u00e0 Tuy\u00ean Quang.1) l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>B\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u1edf l\u00e2u n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9, d\u00e2ng s\u1edb xin s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng h\u1eb1ng n\u0103m cho ph\u00e9p ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh t\u1ea1i kho \u1edf Kinh. Vua y cho. Nh\u00e2n vi\u1ec7c \u1ea5y, vua xu\u1ed1ng s\u1eafc ch\u1ec9 r\u1eb1ng : T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ph\u00e0m vi\u00ean ch\u1ee9c n\u00e0o \u1edf Kinh sai \u0111i ra ngo\u00e0i, t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 l\u0129nh thay l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho c\u1ea3.<\/p>\n<p>Cho Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00ea V\u1ea1n Hanh l\u00e0m Lang trung V\u0169 kh\u1ed1. Khi \u1ea5y c\u00f3 vi\u00ean ph\u00f3 s\u1ee9 sang nh\u00e0 Thanh v\u1ec1 l\u00e0 Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c (nguy\u00ean l\u00e0 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang gia h\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129) t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i v\u1ec1 Kinh chi\u00eam b\u00e1i vua. Vua sai b\u1ed9 L\u1ea1i x\u00e9t xem ch\u1ee9c Lang trung trong s\u00e1u b\u1ed9 c\u00f3 b\u1ed9 n\u00e0o khuy\u1ebft th\u00ec b\u1ed5 cho. Chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, b\u1ed9 H\u00ecnh suy c\u1eed ch\u1ee9c Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf b\u1ed9 \u1ea5y l\u00e0 L\u00ea T\u1eeb th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung. Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng h\u1eb7c b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 tr\u00e1i l\u1eddi v\u00e0 khinh nh\u1eddn (trong t\u1eadp t\u00e2u n\u00f3i r\u1eb1ng : Bu\u1ed5i s\u00e1ng h\u00f4m \u1ea5y, Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c v\u00e0o chi\u00eam b\u00e1i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eafc ch\u1ec9 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung, x\u00e9t b\u1ed9 n\u00e0o khuy\u1ebft th\u00ec \u0111i\u1ec1u b\u1ed5. B\u1ed9 H\u00ecnh hi\u1ec7n d\u1ef1 trong ban ch\u1ea7u, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nghe r\u1ed3i, th\u1ebf m\u00e0 bu\u1ed5i chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y \u0111\u00e3 v\u1ed9i suy c\u1eed L\u00ea T\u1eeb th\u0103ng l\u00ean Lang trung. S\u1edb t\u00e2u \u1ea5y c\u00f3 ph\u1ea7n tr\u00e1i l\u1eddi v\u00e0 khinh nh\u1eddn). Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9 H\u00ecnh tuy l\u00e0 trong l\u00f2ng kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1ebft t\u00edch t\u01b0 t\u00ecnh g\u00ec \u0111\u00e1ng tr\u00e1ch, nh\u01b0ng b\u1ecdn \u0111\u01b0\u1eddng quan V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, B\u00f9i Qu\u1ef9 v\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1ng truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf. Th\u01b0\u1edfng cho X\u01b0\u1edfng 1 t\u1ea5m l\u1ee5a ; c\u00f2n T\u1eeb th\u00ec cho c\u1ee9 gi\u1eef ch\u1ee9c c\u0169, l\u1ea1i l\u1ea5y Ph\u00e1c th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Quan \u1edf Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn, Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng, V\u0169 Danh Tr\u00ec v\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i r\u1eb1ng : Qu\u00e2n l\u00ednh ch\u1ec9 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1eafc l\u1ef1c trong v\u00f2ng t\u1eeb 40 tu\u1ed5i tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00f4i, t\u1ef1 ngo\u00e0i 40 tu\u1ed5i tr\u1edf \u0111i, kh\u00ed l\u1ef1c \u0111\u00e3 suy, kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i vi\u1ec7c n\u1eefa, m\u00e0 l\u1ea1i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn 60 tu\u1ed5i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1i ng\u0169, v\u00ec th\u1ebf c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi l\u1ebbn tr\u1ed1n. S\u00e1u n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tuy\u1ec3n l\u00ednh, d\u00e2n s\u1ed1 t\u0103ng h\u00e1o kh\u00f4ng th\u1ef1c, kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u00e2n d\u00e2n v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 xi\u00eau t\u00e1n. Nay xin vi\u1ec7c tuy\u1ec3n l\u00ednh t\u00ednh \u0111\u1ebfn sau khi tuy\u1ec3n v\u00e0o 20 n\u0103m l\u00e0m h\u1ea1n, m\u00e3n h\u1ea1n cho v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1ecbch ch\u1ecbu sai d\u1ecbch. Tuy\u1ec3n duy\u1ec7t th\u00ec c\u1ee9 10 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n, kh\u00f4ng c\u1ea7n s\u1ed1 nhi\u1ec1u hay \u00edt.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi b\u00e0n c\u00f3 ph\u1ea7n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u00fd. K\u1ec3 ra, ng\u01b0\u1eddi ta 40 tu\u1ed5i, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ea1nh. Hi\u1ec7n nay, c\u00e1c binh \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, tr\u1ea1c tu\u1ed5i 40 tr\u1edf l\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng v\u1ea1n, n\u1ebfu c\u1ee9 nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n xin c\u1ee7a c\u00e1c khanh, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecb b\u1ecf r\u01a1i \u1edf n\u01a1i th\u00f4n d\u00e3, m\u00e0 thay \u0111\u1ed5i lu\u00f4n lu\u00f4n, s\u1ebd c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 phi\u1ec1n nhi\u1ec5u.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea1i vi\u1ec7c xin h\u1ea1n ph\u1ea3i ra l\u00ednh, t\u00ednh \u0111\u1ebfn 20 n\u0103m l\u00e0m m\u1ee9c, m\u00e3n h\u1ea1n cho v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1ecbch l\u00e0m d\u00e2n, th\u1ebf th\u00ec binh \u0111inh \u1edf \u0111\u1ed9i ng\u0169 \u0111\u00e3 20 n\u0103m, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u00e3 am hi\u1ec3u vi\u1ec7c c\u00f4ng, l\u1ea1i t\u1eadp quen vi\u1ec7c tr\u1eadn m\u1ea1c, ch\u00ednh \u0111\u01b0\u01a1ng v\u00e0o l\u00fac sai ph\u00e1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c, sao l\u1ea1i b\u1ecf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y m\u00e0 l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ch\u01b0a quen vi\u1ec7c \u1edf n\u01a1i h\u00e0ng ng\u0169 ? Hu\u1ed1ng chi, trong b\u1ecdn \u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t s\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean, b\u1ea5y gi\u1edd l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c, l\u1ea1i l\u1ea5y ni\u00ean h\u1ea1n m\u00e0 b\u1ecf h\u1ecd \u01b0 ? C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng may b\u1ecb \u1ed1m \u0111au kh\u00f4ng th\u1ec3 sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, th\u00ec c\u0169ng cho l\u00e0 ni\u00ean h\u1ea1n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea3i v\u1ec1 \u01b0 ? L\u1ea1i c\u00e0ng b\u1ea5t th\u00f4ng l\u1eafm.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng : H\u1ea1n ra l\u00ednh \u0111\u1ebfn 60 tu\u1ed5i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1, th\u00ec l\u1eddi \u1ea5y c\u0169ng sai nh\u1ea7m l\u1eafm. V\u1ea3, vi\u1ec7c l\u1ea5y binh \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh l\u00e0 \u0111\u1ebfn 55 tu\u1ed5i, th\u00ec th\u1ea3i cho v\u1ec1, nh\u01b0ng t\u1ef1u trung c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1ed1m y\u1ebfu, \u1edf Kinh do b\u1ed9 Binh, \u1edf ngo\u00e0i do c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t nghi\u1ec7m, n\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c n\u1eefa, c\u0169ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3i v\u1ec1, kh\u00f4ng c\u1ee9 g\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn 55 tu\u1ed5i hay ch\u01b0a. Th\u1ebf th\u00ec c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn 60 tu\u1ed5i bao gi\u1edd ?<\/p>\n<p>\u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nu\u00f4i qu\u00e2n l\u00ednh, \u1edf h\u00e0ng ng\u0169 th\u00ec c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng, \u1edf nh\u00e0 th\u00ec c\u00f3 ru\u1ed9ng kh\u1ea9u ph\u1ea7n, \u0111\u1ec3 nu\u00f4i cha m\u1eb9 v\u1ee3 con. C\u00f2n vi\u1ec7c v\u1eabn c\u00f3 k\u1ebb l\u1ea9n tr\u1ed1n, l\u00e0 v\u00ec l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ta trong s\u1ef1 \u0111i hay \u1edf, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 c\u1ea3nh hu\u1ed1ng ri\u00eang bi\u1ec7t. Nh\u1eefng k\u1ebb ti\u1ebft th\u1ee9 l\u1ea9n tr\u1ed1n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 b\u1ecdn binh m\u1edbi \u0111i\u1ec1n th\u1ebf, l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng quen th\u00e2n, ch\u1ee9 c\u00f3 v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0 m\u00e0 l\u1ea9n tr\u1ed1n \u0111\u00e2u ? \u0110\u1ed5 cho l\u00e0 v\u00ec c\u1edb \u1ea5y, c\u0169ng l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea1i, vi\u1ec7c 6 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tuy\u1ec3n duy\u1ec7t, l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 d\u00e2n s\u1ed1 t\u0103ng hay h\u00e1o m\u00e0 chia thu\u1ebf m\u00e1 t\u1ea1p d\u1ecbch cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u00eam l\u00ean. \u0110\u00e3 t\u1eebng v\u00e2ng th\u00e1nh d\u1ee5 ban ra nghi\u00eam s\u1ee9c cho quan kh\u00e2m m\u1ea1ng coi vi\u1ec7c tuy\u1ec3n duy\u1ec7t v\u00e0 c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 n\u01a1i n\u00e0o s\u1ed1 h\u1ed9 t\u0103ng hay h\u00e1o, \u0111\u1ec3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho n\u01a1i n\u00e0o d\u00e2n \u0111\u00f4ng hay d\u00e2n \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft bu\u1ed9c d\u00e2n x\u00e3 n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i t\u0103ng l\u00ean s\u1ed1 nhi\u1ec1u. M\u1ed9t khi c\u00f3 ph\u00e1t xu\u1ea5t ra chuy\u1ec7n g\u00ec, th\u00ec \u0111em ngay quan l\u1ea1i gi\u1eef vi\u1ec7c tuy\u1ec3n duy\u1ec7t v\u00e0 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u0129 tr\u1ecb r\u1ea5t nghi\u00eam kh\u00f4ng tha. L\u1eddi th\u00e1nh d\u1ee5 r\u00f5 r\u00e0ng, m\u00e0 chu chu\u00e2n tha thi\u1ebft bi\u1ebft nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! X\u01b0a nay v\u1eabn noi theo m\u00e0 l\u00e0m, th\u1ef1c l\u00e0 ph\u00e9p hay. N\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng hay quan coi vi\u1ec7c tuy\u1ec3n duy\u1ec7t n\u00e0o b\u1eaft \u00e9p d\u00e2n x\u00e3 n\u00e0o t\u0103ng l\u00ean s\u1ed1 h\u00e3o kh\u00f4ng \u0111\u00fang, th\u00ec l\u00e0 t\u1ec7 h\u1ea1i do ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra \u0111\u00f3 th\u00f4i. Nay Khoa \u0111\u1ea1o c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ea3i n\u00f3i ra, sao kh\u00f4ng n\u00eau ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m b\u1eady \u1ea5y ra m\u00e0 \u0111\u00e0n h\u1eb7c nghi\u00eam ng\u1eb7t, \u0111\u1ec3 r\u0103n ng\u01b0\u1eddi sau, l\u1ea1i \u0111\u1ed5 cho l\u00e0 ph\u00e9p ch\u01b0a hay, v\u1ed9i v\u00e3 mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i l\u1ea1i, th\u1ebf l\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ebf n\u00e0o ? V\u1ea3 l\u1ea1i, trong h\u1ea1n 6 n\u0103m, nh\u1eefng tr\u00e1ng h\u1ea1ng c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u1ea1ng l\u00e3o, h\u1ea1ng l\u00e3o nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 g\u1ea7n \u0111\u1ebfn suy y\u1ebfu. N\u1ebfu l\u1ea5y 10 n\u0103m m\u1ed9t k\u1ef3, th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 y\u1ebfu v\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng g\u00f3p sai ph\u00e1i, th\u00e0nh ra ch\u1ec9 l\u00e0m kh\u1ed5 cho d\u00e2n ta m\u00e0 th\u00f4i. L\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y l\u1ea1i l\u00e0m phi\u1ec1n lu\u1ef5 cho d\u00e2n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd t\u1ed1t y\u00eau d\u00e2n v\u00e0 ch\u0103n nu\u00f4i d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>\u201cV\u1ea3 l\u1ea1i, binh v\u00e0 d\u00e2n l\u00e0 vi\u1ec7c to, c\u00e1c li\u1ec7t th\u00e1nh ta ng\u00e0y x\u01b0a, ki\u1ec1m ch\u1ebf \u0111\u1ebfn h\u1ebft m\u1ee9c, ng\u0103n ng\u1eeba c\u1ea3 m\u1ecdi vi\u1ec7c, lo s\u00e2u ngh\u0129 xa, s\u00e1ng l\u1eadp ra ph\u00e9p t\u1eafc, th\u1ef1c \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn m\u1ee9c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng v\u00e0 hay l\u1eafm r\u1ed3i. \u0110\u1ec3 l\u01b0u truy\u1ec1n r\u00f5 r\u00e0ng cho con ch\u00e1u mu\u00f4n \u0111\u1eddi v\u1ec1 sau, c\u1ee9 noi theo ph\u00e9p c\u0169 \u0111\u00e3 l\u1eadp th\u00e0nh. Ta ph\u1ea3i n\u00ean lo ngh\u0129, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i d\u1ea5u hay c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, nh\u1eefng ch\u00ednh t\u1ed1t ph\u00e9p hay, ph\u1ea3i gi\u1eef m\u00e3i kh\u00f4ng d\u00e1m sai. L\u1ee1 ra khi n\u00e0o ta c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec sai l\u1ea7m, th\u00edch thay \u0111\u1ed5i h\u00e3o huy\u1ec1n, th\u00ec Khoa \u0111\u1ea1o ph\u1ea3i c\u1ed1 can ng\u0103n cho b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m h\u1ed1t ngay th\u1eb3ng \u0111\u1ee9ng gi\u1eefa tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, b\u00e0y t\u1ecf \u0111i\u1ec1u ph\u1ea3i, mong cho vua l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f3 l\u00e0m. Sao l\u1ea1i \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac ban \u0111\u1ea7u ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ea7u ti\u00ean d\u00e2ng th\u01b0 n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i ph\u00e9p c\u0169 ? D\u01b0\u1edbi tai m\u1eaft quan chi\u00eam c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, s\u1ebd b\u1ea3o ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 l\u01b0\u1ee3ng r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 thu nh\u1eb7t l\u1eddi n\u00f3i ch\u0103ng ? Hay b\u1ea3o ai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i l\u1eddi huy\u1ec5n ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 l\u00e0m h\u1ecfng ph\u00e9p ch\u0103ng ? T\u1edd t\u1ea5u n\u00e0y kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0n \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111em t\u1edd d\u1ee5 n\u00e0y bi\u00ean v\u00e0o l\u00e0m quy ch\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u00e0i Khoa \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec3 r\u0103n ng\u01b0\u1eddi s\u1edbm thay, t\u1ed1i \u0111\u1ed5i, l\u00e0m huy\u1ec5n ho\u1eb7c vi\u1ec7c ph\u1ea3i tr\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng mi\u1ebfu th\u1edd Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Cao Mi\u00ean \u1edf x\u00e3 D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 \u0111\u1ebfn m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a thu th\u00ec l\u00e0m l\u1ec5. L\u1ec7 t\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ed3 th\u1edd c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 mi\u1ebfu th\u1edd Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Chi\u00eam Th\u00e0nh. \u0110\u1eb7t 10 ng\u01b0\u1eddi mi\u1ebfu phu. Tr\u01b0\u1edbc kia, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 16 [1835], \u0111\u1eb7t ra th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y ; n\u0103m th\u1ee9 21 [1840], s\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u1ecdn n\u01a1i l\u00e0m mi\u1ebfu th\u1edd Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Cao Mi\u00ean, nh\u01b0ng ch\u01b0a kh\u1edfi c\u00f4ng, nay m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m. (N\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 10 [1857], quan Khoa \u0111\u1ea1o t\u00e2u xin \u0111\u00ecnh b\u00e3i l\u1ec7 t\u1ebf \u1edf mi\u1ebfu \u1ea5y. V\u00e2ng Ch\u1ec9 ph\u00e1n r\u1eb1ng : N\u1eb7c Ong Giun l\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng, qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ed5 d\u00e2n, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi, th\u00ec c\u00e1c c\u1ed1 v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u1ea5y, t\u1ee9c th\u1eddi h\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i, \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed7 t\u1ef1a n\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng nh\u01b0 ng\u00e0y x\u01b0a \u0111\u1ec3\u00a0 h\u01b0\u01a1ng l\u1ea1nh kh\u00f3i t\u00e0n n\u1eefa, th\u00ec l\u1ec7 l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf mi\u1ebfu \u1ea5y, chu\u1ea9n y l\u1eddi b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e3 t\u00e2u, cho \u0111\u00ecnh b\u00e3i ngay).<\/p>\n<p>Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9, \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang, B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n, Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, Phan Tr\u00ed Ho\u00e0 d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c s\u1ee9 b\u1ed9 sang nh\u00e0 Thanh v\u00e0 ph\u00e1i vi\u00ean xu\u1ea5t d\u01b0\u01a1ng, N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 c\u00f3 \u0111\u01b0a thanh \u0111\u01a1n sang, x\u00e9t ra trong \u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 b\u00e0y ch\u01a1i, ch\u00fang t\u00f4i t\u01b0\u1edfng nh\u1eefng th\u1ee9 \u1ea5y l\u00e0 v\u1eadt qu\u00fd b\u00e1u, hi\u1ec7n nay kh\u00f4ng c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, xin ch\u1ec9 mua s\u00e1ch v\u1edf, b\u00fat m\u1ef1c, v\u1ecb thu\u1ed1c, \u0111o\u1ea1n b\u1eb1ng l\u00f4ng, \u0111o\u1ea1n m\u00e0u, c\u00f2n th\u00ec xin b\u1ecf b\u1edbt \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng thi\u1ebfu g\u00ec ti\u1ec1n, v\u1ed1n kh\u00f4ng l\u1ea5y nh\u1eefng th\u1ee9 \u1ea5y l\u00e0m l\u1ee3i, m\u00e0 b\u1ea3o l\u00e0 th\u1ee9 n\u00ean mua th\u1ee9 kh\u00f4ng n\u00ean mua, \u0111\u00e3 l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i, hu\u1ed1ng chi trong thanh \u0111\u01a1n k\u00ea ra c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee9 ng\u1ecdc ch\u00e2u minh nguy\u1ec7t \u0111\u1ec3 soi xe, sao l\u1ea1i b\u1ea3o l\u00e0 \u0111\u1ed3 qu\u00fd l\u1ea1 m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ea7n d\u00f9ng, th\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ea7n d\u00f9ng ? Ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, tr\u00ean ngh\u0129 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 c\u00e1ng \u0111\u00e1ng n\u1ed5i g\u00e1nh n\u1eb7ng ph\u00f3 th\u00e1c, d\u01b0\u1edbi ngh\u0129 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho tho\u1ea3 m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng d\u00e2n tr\u00f4ng ng\u00f3ng, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng lo l\u1eafng c\u1ed1 g\u1eafng, ch\u0103m ch\u00fa, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fac r\u1ed7i \u0111\u1ec3 \u0103n c\u01a1m. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac \u0111\u1ec3 tang th\u01b0\u01a1ng bu\u1ed3n, h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, th\u1ee9 g\u00ec h\u01a1i c\u00f3 hoa m\u1ef9 m\u1ed9t ch\u00fat, \u0111\u1ec1u b\u1ecf kh\u00f4ng d\u00f9ng. Thi h\u00e0nh ra m\u1ed9t ch\u00ednh l\u1ec7nh n\u00e0o, c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u ngh\u0129 c\u00e1ch gi\u00fap \u0111\u1ee1 can ng\u0103n, n\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, th\u00ec cho can ng\u0103n \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa ngay, l\u00fac n\u00e0o ta c\u0169ng s\u1eb5n l\u00f2ng ti\u1ebfp thu. B\u1ecdn Khoa \u0111\u1ea1o c\u00e1c khanh h\u1eb1ng ng\u00e0y ch\u1ea7u h\u1ea7u \u1edf tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i kh\u00f4ng m\u1eaft th\u1ea5y tai nghe hay sao ? Th\u1ebf m\u00e0 n\u0103m ngo\u00e1i b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9 \u0111\u00e3 t\u1eebng cho vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3, l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec3 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta bi\u1ebft. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 ban d\u1ee5 hi\u1ec3u th\u1ecb r\u00f5 r\u00e0ng. B\u1ecdn khanh \u0111\u00e1ng l\u1ebd ph\u1ea3i nh\u1eadn x\u00e9t cho r\u00f5 duy\u00ean c\u1edb \u1ea5y l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee9 theo l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, t\u01b0 \u0111i \u0111\u1ec3 l\u00e0m. \u0110em c\u00e1i c\u00f3 \u0111\u1ed5i l\u1ea5y c\u00e1i kh\u00f4ng l\u00e0 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng x\u01b0a nay, c\u00f3 li\u00ean quan g\u00ec \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3 m\u00e0 ph\u1ea3i s\u0103ng s\u1eafc n\u00f3i m\u00e3i ? Sao kh\u00f4ng s\u1ee3 r\u1eb1ng con ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 b\u00eanh v\u1ef1c bi\u1ec7n b\u00e1c nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u00f3 can ph\u1ea1m v\u00e0o c\u00f4ng ngh\u1ecb c\u1ee7a quan l\u1ea1i \u01b0 ? Nay nh\u00e2n l\u00fac ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, thi\u1ebfu g\u00ec vi\u1ec7c \u0111\u00e1ng n\u00f3i, l\u1ea1i c\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y m\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng n\u00e0y s\u1edb kh\u00e1c t\u00e2u b\u00e0y l\u1ea3m nh\u1ea3m m\u00e3i, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y l\u00e0 m\u00f9 qu\u00e1ng \u01b0 ? C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 ta hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u01a1ng d\u00e0nh ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i, ai bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u g\u00ec c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i, \u0111\u00e3 n\u00f3i th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e3i b\u00e0y h\u1ebft l\u00f2ng. T\u1edd t\u00e2u \u1ea5y ta h\u00e3y t\u1ea1m tha cho, kh\u00f4ng nghi\u00eam tr\u00e1ch. Chu\u1ea9n cho N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111em thanh \u0111\u01a1n c\u1ee7a hai ph\u00e1i b\u1ed9 \u1ea5y c\u1ee9 theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u00ecnh l\u00ean ta xem \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 n\u1eefa, khi\u1ebfn cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft vi\u1ec7c \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 do t\u1ef1 \u00fd ta. L\u1ea1i cho C\u00e1c th\u1ea7n sao l\u1ee5c l\u1eddi th\u00e1nh d\u1ee5 ban cho b\u1ecdn Khoa \u0111\u1ea1o xem \u0111\u1ec3 h\u1ecd bi\u1ebft t\u1ef1 t\u1ec9nh ng\u1ed9.<\/p>\n<p>Cho binh b\u1ecb \u0111\u1ea1o Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 H\u1ed3 Ng\u1ecdc T\u00e0i l\u00e0m th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 s\u1ee9 H\u1ea3i T\u00e2y ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Phan T\u0129nh ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ; L\u1ea1i khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n l\u00e0m th\u1ef1 H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n l\u00e0m th\u1ef1 H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 C\u00f4ng sung M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c c\u00f4ng Doanh thi\u1ec7n ty l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Hu\u00e2n l\u00e0m th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng, sung M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c c\u00f4ng s\u1ef1 v\u1ee5 ; Gi\u00e1o th\u1ee5 ph\u1ee7 Kho\u00e1i Ch\u00e2u l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy Th\u1ee5c l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Gi\u00e1o th\u1ee5 ph\u1ee7 Ti\u00ean H\u01b0ng l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Cung l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0.<\/p>\n<p>C\u1ea3i b\u1ed5 Lang trung bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c trong N\u1ed9i c\u00e1c.<\/p>\n<p>Cho V\u0169 Th\u00e0nh Phong l\u00e0 vi\u00ean ch\u1ee9c b\u1ecb c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Lang trung bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9. Phong, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh, v\u00ec \u1ed1m ph\u1ea3i c\u00e1ch ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ec7nh \u0111\u00e3 kh\u1ecfi, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c b\u1ed5 d\u00f9ng (kh\u00f4ng bao l\u00e2u, l\u1ea1i v\u00ec \u1ed1m, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u).<\/p>\n<p>Cho Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ea3i \u0110\u00f4ng l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Tr\u1ea5n T\u00e2y, L\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 nh\u01b0ng v\u1eabn sung l\u00e0m L\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u xin : Ph\u00e0m nh\u1eefng k\u1ebb c\u1eeb kh\u00f4i, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c ra th\u00fa, h\u00e3y t\u1ea1m giam gi\u1eef l\u1ea1i ; c\u00f2n nh\u1eefng k\u1ebb t\u00f2ng ph\u1ea1m cho d\u00e2n cam k\u1ebft, nh\u1eadn \u0111em v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua cho l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t, h\u1ea1t n\u00e0o c\u0169ng th\u1ebf c\u1ea3. L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u00ean ngo\u00e0i bi\u1ebft : Ph\u00e0m nh\u1eefng b\u1ecdn c\u1eeb kh\u00f4i, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c, k\u1ebb n\u00e0o trong h\u1ea1n t\u1ef1 ra th\u00fa t\u1ed9i, chu\u1ea9n cho h\u00e3y t\u1ea1m giam gi\u1eef l\u1ea1i, nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i bi\u00ean r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean v\u00e0 t\u1ed9i tr\u1ea1ng c\u1ee7a ch\u00fang, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho khoan gi\u1ea3m. C\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, b\u1ecdn k\u1ebb c\u01b0\u1edbp, v\u00e0 c\u00e1c t\u1ea1p ph\u1ea1m kh\u00e1c, t\u00ecnh t\u1ed9i h\u01a1i nh\u1eb9, th\u00ec chu\u1ea9n cho d\u00e2n x\u00e3 s\u1edf t\u1ea1i l\u0129nh v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p, nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i h\u1ebft h\u1ea1n m\u1edbi l\u00e0m danh s\u00e1ch h\u1ebft th\u1ea3y ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 cho khoan gi\u1ea3m ho\u1eb7c tha.<\/p>\n<p>Giam hai th\u1ea7y thu\u1ed1c l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ea1 v\u00e0 \u0110\u1eb7ng C\u00f4ng Tu\u1ea5n v\u00e0o ng\u1ee5c. Khi tr\u01b0\u1edbc, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf y\u1ebfu n\u1eb7ng, b\u1ecdn H\u1ea1 ch\u1eefa thu\u1ed1c kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng hi\u1ec7u, \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n x\u00e9t, \u0111\u1ec1u n\u00f3i l\u00e0 : [b\u1ecdn H\u1ea1] bi\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i, l\u00e0 b\u1ea5t trung ; d\u00e1m t\u1ef1 theo \u00fd m\u00ecnh, l\u00e0 b\u1ea5t k\u00ednh. T\u1ed9i b\u1ea5t trung v\u00e0 b\u1ea5t k\u00ednh kh\u00f4ng g\u00ec to b\u1eb1ng. Xin kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu. Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9 v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n l\u1ea1i cho r\u1eb1ng t\u1ed9i c\u1ee7a b\u1ecdn H\u1ea1 ch\u1ec9 l\u00e0 ch\u1eefa thu\u1ed1c kh\u00f4ng c\u00f4ng hi\u1ec7u m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 s\u1ef1 l\u1ea7m l\u1ee1, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn H\u1ea1 gi\u1eef vi\u1ec7c ch\u1eefa thu\u1ed1c, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi v\u00e0o th\u0103m b\u1ec7nh, th\u00ec xem m\u1ea1ch h\u1ecfi b\u1ec7nh, tr\u00f4ng kh\u00ed s\u1eafc, nghe ti\u1ebfng n\u00f3i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng k\u1ef9, k\u00ea d\u00e2ng ph\u01b0\u01a1ng thu\u1ed1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng hi\u1ec3u, th\u1ebf m\u00e0 m\u1ed7i khi ta c\u00f3 Ch\u1ec9 h\u1ecfi, th\u00ec c\u1ee9 n\u00f3i l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 qua kh\u1ecfi. C\u00e2u n\u00f3i l\u1edd m\u1edd nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec3 n\u00f3i d\u1ed1i ai ch\u0103ng ? \u0110\u00ecnh th\u1ea7n kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i b\u1ea5t trung, b\u1ea5t k\u00ednh, th\u1ef1c \u0111\u00e3 x\u00e1c \u0111\u00e1ng. Nay Khoa \u0111\u1ea1o l\u1ea1i cho l\u00e0 b\u1ed1c thu\u1ed1c kh\u00f4ng l\u1ea7m \u0111\u1ec3 b\u00eanh v\u1ef1c. N\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 b\u1ed1c thu\u1ed1c l\u1ea7m, th\u00ec khi \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em ra ch\u00ednh ph\u00e1p r\u1ed3i, v\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 x\u1eed t\u1ed9i m\u1ed9t th\u00e2n m\u1ed9t m\u1ea1ng b\u1ecdn H\u1ea1 m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1ee9 c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay ph\u1ea3i b\u00e0n lu\u1eadn l\u00f4i th\u00f4i n\u1eefa ?\u201d Vua b\u00e8n chu\u1ea9n theo l\u1eddi \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, nh\u01b0ng sau gi\u1ea3m xu\u1ed1ng t\u1ed9i \u0111\u01b0a l\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u1edf tr\u00ean ngu\u1ed3n.<\/p>\n<p>X\u01b0\u1edfng thuy\u1ec1n H\u1ea3i Y\u1ebfn c\u1ee7a qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ecb ch\u00e1y. \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0169 V\u0103n T\u1eeb th\u00e2n \u0111\u1ed1c b\u1ecdn bi\u1ec1n binh ch\u1eefa t\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n. Ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef x\u01b0\u1edfng b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 ; qu\u1ea3n vi\u00ean \u0110o\u00e0n Kim v\u00ec t\u1ed9i th\u1ea5t s\u00e1t, ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh tu\u1ed5i th\u1ecd 100 tu\u1ed5i. (T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb 3 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 1 ng\u01b0\u1eddi th\u1ecd 110 tu\u1ed5i ; t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh 1 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu th\u1ea3o, \u0111\u00e0n b\u00e0 trinh ti\u1ebft \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh. (Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n L\u1ee5c Ng\u1ea1n, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, l\u00fac b\u00e9, \u0111\u1ec3 tang m\u1eb9, th\u01b0\u01a1ng bu\u1ed3n h\u1ebft \u0111\u1ea1o ; l\u00fac l\u1edbn, \u0111\u1ec3 tang cha, l\u00e0m nh\u00e0 \u1edf c\u1ea1nh m\u1ed3, th\u00fa r\u1eebng kh\u00f4ng d\u00e1m x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u1ebfn. L\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 2 t\u1ea5m sa, 1 t\u1ea5m bi\u1ec3n g\u1ea1ch. L\u00ea Th\u1ecb T\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u1ea5t, t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, go\u00e1 ch\u1ed3ng t\u1eeb khi c\u00f2n tr\u1ebb, \u1edf v\u1eady h\u1ea7u m\u1eb9 ch\u1ed3ng, nu\u00f4i em \u0111\u1ebfn khi con g\u00e1i c\u1ee7a Th\u1ecb T\u1ec3 ch\u1ebft, m\u1eb9 ch\u1ed3ng th\u01b0\u01a1ng t\u00ecnh, b\u1ea3o \u0111i l\u1ea5y ch\u1ed3ng kh\u00e1c, kh\u00f4ng nghe, sau m\u1eb9 ch\u1ed3ng ch\u1ebft, tr\u01b0\u1edbc sau gi\u1eef ti\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c).<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean((1) \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0.1) Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng v\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n h\u1ed9i ti\u1ec5u b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf huy\u1ec7n Nam Th\u00e1i, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 r\u1ee7 nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t ph\u1ee7 Nam Ninh, t\u1eebng \u0111\u00e0n l\u0169 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn t\u00ean. Tr\u1ecdng \u0111em theo binh d\u00f5ng h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb \u0111\u1ea5t L\u1ed9 C\u00f4 (thu\u1ed9c h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y) ti\u1ebfn \u0111i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00e1nh c\u00e1c x\u1ee9 X\u00f4 M\u00f4, B\u00e0o Xuy v\u00e0 D\u1ea7n Th\u0103ng (\u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea5t, thu\u1ed9c Tr\u1ea5n T\u00e2y) \u0111\u1ec1u ph\u00e1 tan c\u1ea3. L\u1ea1i ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n Nam Th\u00e1i c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng h\u1ee3p l\u00e0m m\u1ed9t, r\u1ed3i chia \u0111i v\u00e2y ti\u1ec5u \u1edf Tr\u00e0 C\u00e2u, \u0110\u1ea1m \u0110\u00e0 v\u00e0 B\u00edch \u0110\u1ed9ng (\u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea5t, thu\u1ed9c h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y), \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o l\u00ean, vua th\u01b0\u1edfng cho Tr\u1ecdng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n v\u00e0 T\u1ea1 V\u0103n Linh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; t\u1eeb Qu\u1ea3n c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng hay c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>R\u1ed3i Tr\u1ecdng l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111i tr\u1ed1n c\u1ea3, binh d\u00f5ng c\u1ee7a hai \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn x\u1ee9 G\u00f2 B\u1eafc s\u00e1t v\u1edbi ph\u1ee7 l\u1ef5 Nam Ninh, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng d\u1ea7n \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua th\u1ea5y Tr\u1ecdng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf n\u01a1i h\u00e0ng tr\u1eadn m\u00e3i, chu\u1ea9n cho v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u00f2n nh\u1eefng bi\u1ec1n binh c\u1ee7a Tr\u1ecdng \u0111em \u0111i th\u00ec giao cho L\u00e3nh binh Ng\u00f4 V\u0103n Giai v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Tr\u1ea7n Nh\u1eef \u0110oan qu\u1ea3n l\u0129nh \u0111em v\u1ec1 T\u00e2y Ninh ; \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng th\u00ec r\u00fat v\u1ec1 b\u1ea3o Th\u00f4ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i D\u1ee5 cho b\u1ecdn Giai v\u00e0 Uy\u1ec3n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u trong h\u1ea1t nh\u01b0 Thanh L\u01b0u, Quang Ho\u00e1, T\u00e2n Thu\u1eadn, S\u1ed1c Lam (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh), Th\u00f4ng B\u00ecnh v\u00e0 B\u00f4ng Nguy\u00ean (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng) l\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 quan y\u1ebfu l\u1ee3i h\u1ea1i, chia \u0111i ph\u00f2ng gi\u1eef, nh\u01b0ng ph\u1ea3i hi\u1ec3u th\u1ecb cho r\u1ed9ng kh\u1eafp l\u00e0 b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u1ea7u m\u1ee5c hay \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c ra th\u00fa v\u00e0 tha t\u1ed9i cho.<\/p>\n<p>Th\u1ea3 cho Qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, Huy\u1ec7n qu\u00e2n l\u00e0 Ng\u1ecdc Thu v\u00e0 Ng\u1ecdc Nguy\u00ean v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Kinh l\u01b0\u1ee3c Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y ta l\u1ea1i tr\u00f9 t\u00ednh chia r\u00f5 khu v\u1ef1c, nh\u01b0ng d\u00e2n th\u00ec ch\u01b0a l\u1eadp th\u00e0nh s\u1ed5 \u0111inh, binh th\u00ec ch\u01b0a l\u1eadp th\u00e0nh s\u1ed5 l\u00ednh, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ch\u01b0a \u0111o t\u00ednh th\u00e0nh s\u1ed1 m\u1eabu s\u00e0o, s\u00f4ng, ng\u00f2i, quan \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 ch\u01b0a \u0111\u1eb7t th\u00e0nh ng\u1ea1ch thu\u1ebf. N\u0103m ngo\u00e1i, Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n m\u01b0u tr\u1ed1n \u0111i, n\u00ean b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n ph\u1ea3i \u0111em v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh. R\u1ed3i b\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 ch\u00ed ngoa truy\u1ec1n l\u00e0 b\u1eaft qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a h\u1ecd, gi\u1ebft \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ecd, xui gi\u1ee5c c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n h\u00f9a nhau sinh vi\u1ec7c. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam nh\u00e2n th\u1ebf x\u00fai th\u00eam v\u00e0o, m\u01b0\u1ee3n danh ngh\u0129a \u0111em t\u00ean Giun v\u1ec1 \u0111\u1ec3 l\u1eadp, nh\u01b0ng ng\u1ea7m c\u00f3 \u00fd tranh \u0111\u1ea5t Cao Mi\u00ean v\u1edbi ta. B\u1ecdn kia ngu m\u00ea kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i coi ta l\u00e0 c\u1eebu \u0111\u1ecbch, coi ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam l\u00e0 \u00e2n nh\u00e2n, cho n\u00ean 10 ph\u1ee7, 23 huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3n ta m\u00e0 theo n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, c\u1ea3 \u0111\u1ebfn th\u1ed5 d\u00e2n 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n theo v\u1ec1 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u1ed1i v\u1edbi Cao Mi\u00ean, h\u00f4 \u1ee9ng r\u1ea5t nh\u1ea1y b\u00e9n, th\u00ec \u0111\u1ea5t \u0111ai nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf Cao Mi\u00ean nay tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft c\u1ea3, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea5t \u0111ai nh\u00e2n d\u00e2n ng\u00e0y x\u01b0a n\u1eefa. N\u1ebfu \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft h\u1ebft kh\u1eafp h\u1ebft r\u1eebng n\u00fai, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch l\u1ee3i g\u00ec, m\u00e0 l\u1ea1i th\u00e0nh ra xua \u0111u\u1ed5i b\u1ecdn Man d\u00e2n v\u1ec1 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, c\u00f2n ta s\u1edf \u0111\u1eafc ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng m\u00e0 th\u00f4i. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 d\u1ecbch ra ch\u1eef Man, ni\u00eam y\u1ebft \u1edf c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng, \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng quay v\u1ec1 v\u1edbi ta, nh\u01b0ng b\u1ecdn h\u1ecd c\u1ea7m l\u00f2ng c\u1ed1 ch\u1ebft, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m quay v\u1ec1, th\u00ec ta c\u00f3 mu\u1ed1n l\u1ea5y \u0111\u1ea5t c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0m qu\u1eadn huy\u1ec7n, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a h\u1ecd l\u00e0m binh d\u00e2n, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa r\u1ed3i !<\/p>\n<p>\u201cTr\u01b0\u1edbc gi\u1edd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 qua l\u1ea1i, h\u1ecd v\u1eabn th\u01b0\u1eddng h\u1ecfi Ng\u1ecdc V\u00e2n \u1edf \u0111\u00e2u, v\u00e0 t\u00ean Y\u1ec3m b\u00e2y gi\u1edd th\u1ebf n\u00e0o. H\u1ecd mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f4ng th\u1ea5y m\u1eb7t. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1eadp qu\u00e1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, d\u00f9 s\u1ed1ng ch\u1ebft c\u0169ng ph\u1ea3i nghe m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c, hu\u1ed1ng chi b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 n\u1eef ch\u00faa c\u1ee7a h\u1ecd \u01b0 ! Xin ban s\u1eafc xu\u1ed1ng cho t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u01b0a b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n, Ng\u1ecdc Thu, Ng\u1ecdc Nguy\u00ean v\u1ec1 t\u1ea5t c\u1ea3 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. C\u00f2n nh\u01b0 b\u1ecdn t\u00ean Y\u1ec3m, t\u00ean Giao, Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu, La Ki\u00ean, \u1ed1c T\u00e2m \u0111\u1ec1u tha t\u1ed9i cho, sai qu\u00e2n h\u1ed9 d\u1eabn v\u1ec1 an tr\u00ed \u1edf b\u1ea3n h\u1ea1t, b\u1eaft ch\u00fang ph\u1ea3i \u0111i chi\u00eau t\u1eadp c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c v\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u01b0a t\u1edd s\u1edb \u1ea5y xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n, \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ebf trong thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00e2u n\u1ec7 m\u1ed9t m\u1ed1i, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1i th\u1ec3, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i m\u00e0 l\u00e0m cho xong vi\u1ec7c. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 n\u1eef l\u01b0u, nay ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb mong, cho v\u1ec1 x\u1ee9 c\u0169 \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 l\u00f2ng mong c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec. C\u00f2n nh\u01b0 l\u0169 t\u00ean Y\u1ec3m, t\u00ean Giao, Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu v\u00e0 La Ki\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o tha cho v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin cho \u0111em Ng\u1ecdc V\u00e2n, Ng\u1ecdc Thu, Ng\u1ecdc Nguy\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb n\u00f4 b\u1ed9c theo h\u1ea7u c\u00f9ng l\u00e0 t\u00ean \u1ed1c T\u00e2m gi\u1ea3i v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n coi qu\u1ea3n c\u1ee7a T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 Tham t\u00e1n, b\u1eaft ph\u1ea3i chi\u00eau t\u1eadp b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n, b\u1ea3o nhau v\u1ec1 quy thu\u1eadn, cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i t\u1ed9i l\u1ed7i c\u0169, sinh s\u1ed1ng \u0111\u1eddi m\u1edbi. N\u1ebfu c\u00f2n k\u1ebb n\u00e0o gi\u1eef l\u00f2ng m\u00ea mu\u1ed9i kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1ec9nh ng\u1ed9, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ebfn ti\u1ec5u v\u00e0 gi\u1ebft. Nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 v\u1eeba v\u1ed7 v\u1ec1 v\u1eeba c\u00e0n qu\u00e9t, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c xong vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Vua nghe theo. Sai tha cho b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n v\u1ec1. Ti\u1ec1n c\u1ee7a Ng\u1ecdc V\u00e2n c\u00f2n g\u1eedi \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh h\u01a1n 5.000 quan, g\u1ea1o 3.000 ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 l\u1ea1i cho c\u1ea3. B\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n khi \u0111\u00e3 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec c\u1ea3.<\/p>\n<p>Khao th\u01b0\u1edfng v\u00e0 u\u00fd l\u1ea1o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u00e0m t\u00f4i tri\u1ec1u ta, l\u00e2u \u0111\u1ebfn bao nhi\u00eau \u0111\u1eddi nay r\u1ed3i. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd r\u1ea5t l\u00e0 nhu nh\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam b\u00ean c\u1ea1nh ch\u00e0 \u0111\u1ea1p tranh chi\u1ebfm m\u1ea5t \u0111\u1ea5t. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long [1802-1819], Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u0111\u00e3 t\u1eebng r\u1ed9ng \u01a1n gi\u00fap cho n\u01b0\u1edbc b\u1ecb di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed5i d\u1eady, d\u00f2ng d\u00f5i kh\u00f4ng ai th\u1edd c\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba t\u1ef1, sai t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ebfn gi\u1eef y\u00ean n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, g\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc, l\u1eadp Ch\u0103n l\u00e0m phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t quan \u0111\u1ec3 b\u1ea3o h\u1ed9 cho. Ch\u1ec9 v\u00ec Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u1ea5y kh\u00f4ng kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n ch\u00fang, \u0111\u1ec3 cho em\u00a0 h\u1eafn l\u00e0 t\u00ean Nguy\u00ean, t\u00ean Y\u1ec3m, t\u00ean Giun m\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u00e1i ph\u00e9p, ng\u1ea7m sang n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, \u0111\u1ecbnh \u0111em vi\u1ec7n binh v\u1ec1 \u0111\u00e1nh, r\u1ed1t cu\u1ed9c l\u1ea1i s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng. T\u00f3m l\u1ea1i l\u00e0 ho\u00e0n to\u00e0n nh\u1edd \u1edf uy \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf. Th\u1ebf m\u00e0 phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u1ea5y kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1ef1 c\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i k\u1ebb \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch b\u00ean ngo\u00e0i. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn n\u0103m Qu\u00fd T\u1ef5 [1833], b\u1ecdn gi\u1eb7c Xi\u00eam th\u1eeba c\u01a1, s\u01a1 h\u1edf, \u0111\u1ed1c h\u1ebft qu\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc sang x\u00e2m chi\u1ebfm \u0111\u1ed1t ph\u00e1 h\u1ebft c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y sang n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u n\u01b0\u1edbc ta, th\u00ec n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd c\u00f2n c\u00f3 g\u00ec n\u1eefa kh\u00f4ng !.<\/p>\n<p>\u201cKhi \u1ea5y, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ngh\u0129 th\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0m t\u00f4i b\u1ea3n tri\u1ec1u l\u00e2u n\u0103m, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ph\u1ea3i tuy\u1ec7t di\u1ec7t m\u1edbi \u0111\u1eb7c c\u00e1ch sai b\u1ecdn B\u00ecnh kh\u1ea5u T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u1ea7n V\u0103n N\u0103ng, Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n v\u00e0 nguy\u00ean Tham t\u00e1n hi\u1ec7n nay l\u00e0 Tr\u1ea5n T\u00e2y T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111em qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh, d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c Xi\u00eam, s\u1eeda sang l\u1ea1i n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 h\u1ed9 t\u1ed1ng phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, th\u00ec Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n n\u01b0\u1edbc n\u1eefa r\u1ed3i.<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vua c\u0169 Cao Mi\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 con n\u1ed1i d\u00f5i, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i, \u0111\u1ec1u phong cho l\u00e0m Qu\u1eadn ch\u00faa v\u00e0 Huy\u1ec7n qu\u00e2n, c\u1ea5p cho b\u1ed5ng l\u1ed9c, m\u0169 \u00e1o \u0111\u1ec3 n\u1ed1i nghi\u1ec7p, nh\u00e2n \u0111\u1eb7t l\u00e0m to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y : chia \u0111\u1eb7t qu\u1eadn huy\u1ec7n, b\u1ed5 quan, ph\u00e2n ch\u1ee9c \u0111\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u1ea5y tr\u00f4ng nom cho d\u00e2n. Th\u1ed5 t\u00f9 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u00f9ng, trao cho quan ch\u1ee9c, \u0111\u1ec3 t\u1ea5m th\u00e2n h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang. C\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y v\u00e0 \u1edf Xi\u00eam quay v\u1ec1 c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn v\u1ea1n. Ph\u00e0m c\u00f3 n\u0103m n\u00e0o b\u1ecb m\u1ea5t m\u00f9a \u0111\u00f3i k\u00e9m, \u0111\u1ec1u ch\u1ea9n c\u1ea5p cho, \u0111\u1ec3 sinh s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 m\u00e3n. L\u1ea1i cho t\u00ean h\u1ecd, b\u1ecf h\u1ebft ch\u00ednh l\u1ec7nh phi\u1ec1n h\u00e0, c\u1ee9u v\u1edbt d\u00e2n t\u1eeb n\u01a1i l\u1ea7m than, \u0111\u1eb7t l\u00ean ch\u0103n chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1edf. Trong 8 n\u0103m nay, s\u1eeda sang x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, t\u1ed5n ph\u00ed \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn v\u1ea1n c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc. Vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ph\u1ea3i ngh\u0129 ng\u1ee3i, m\u01b0u t\u00ednh kh\u00f4ng s\u00f3t vi\u1ec7c g\u00ec. T\u1eeb \u0111\u00f3 vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5y, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, c\u00f5i xa n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, n\u01a1i n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i k\u00ednh s\u1ee3 v\u0169 l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta. Th\u1ebf m\u00e0 m\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i [1840], c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00f2ng lang s\u00f3i, t\u00ednh man r\u1ee3 t\u1eeb b\u00ean ngo\u00e0i g\u00e2y n\u00ean, xui gi\u1ee5c b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n k\u00e9o nhau n\u1ed5i lo\u1ea1n. \u0110\u00f3 c\u0169ng do \u1edf b\u1ecdn quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ed7 v\u1ec1 ch\u1ed1ng gi\u1eef kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o, l\u1ed7i \u1ea5y kh\u00f4ng ch\u1ed1i c\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. Nh\u01b0ng nh\u1edd \u01a1n Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta c\u00f2n \u0111\u1ec3 th\u1ec3 di\u1ec7n cho T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 Tham t\u00e1n, ch\u1ec9 tr\u1eebng tr\u1ecb qua loa, v\u1eabn cho gi\u1eef quy\u1ec1n ti\u1ec5u b\u1eaft, \u0111\u1ec3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1o hi\u1ec7u sau n\u00e0y. L\u1ea1i nh\u1edd \u1edf Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ng\u1ea7m v\u1eadn m\u01b0u s\u00e2u, bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc c\u01a1 s\u1ef1, sai Ch\u01b0\u1edfng T\u1ea3 qu\u00e2n Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n sung l\u00e0m Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m sung l\u00e0m Tham t\u00e1n, th\u1ef1 T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 sung l\u00e0m T\u00e1n l\u00fd, \u0111em qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb Kinh tr\u1edf v\u1ec1 Nam ti\u1ebfn \u0111i h\u1ed9i ti\u1ec5u. Qu\u00e2n bi\u1ec1n binh \u0111\u00f4ng nh\u01b0 m\u00e2y k\u00edn, k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi. Tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc chi\u1ebfm c\u00f4ng \u0111\u1ea7u. N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam s\u1ee3 m\u1ea5t v\u00eda, b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c gi\u00fap s\u1ee9c l\u00e0m b\u1eady \u1edf H\u1ea3i T\u00e2y c\u0169ng ph\u1ea3i xin ho\u00e0 lui qu\u00e2n ra ngay kh\u1ecfi c\u00f5i. B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 ngo\u1ea1i vi\u1ec7n, th\u00ec c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u1ed9t tr\u1eadn d\u1eb9p tan \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ta t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i l\u00e0 xong vi\u1ec7c, c\u1edd \u0111\u1ecf b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn, \u0111\u1ec3 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 l\u00f2ng lo ngh\u0129 v\u1ec1 m\u1ea1n T\u00e2y. Kh\u00f4ng ng\u1edd k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y th\u00e1ng, l\u1ea1i g\u1eb7p \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c tang, m\u00e0 n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1ecdn sinh l\u00f2ng, l\u1ea1i m\u01b0u toan d\u00f2m ng\u00f3. Ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, l\u1ea1i bu\u1ed5i m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, \u00e2n t\u00edn ch\u01b0a \u0111\u1ee7 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tin, uy l\u1ec7nh ch\u01b0a \u0111\u1ee7 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ee3. Song, ta c\u1ed1 n\u1ed1i ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a l\u00e0m xong, \u0111\u00e2u d\u00e1m \u0103n kh\u00f4ng ng\u1ed3i r\u1ed7i m\u00e0 \u0111\u00f9n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c !<\/p>\n<p>\u201cM\u1edbi \u0111\u00e2y, c\u00e1c kinh l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n v\u00e0 t\u00e1n l\u00fd c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng t\u00ean t\u00e2u l\u00ean, m\u01b0u t\u00ednh t\u00ecnh h\u00ecnh n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, v\u00e0 ngh\u0129 xin c\u00e1c \u0111i\u1ec1u. Ta xem xong, suy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn v\u00e0i b\u1ed1n l\u1ea7n, th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u c\u00f2n l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 l\u00f2ng. \u0110\u00e3 giao ngay xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i t\u01b0\u1eddng t\u1eadn. K\u1ecbp khi d\u00e2ng l\u1eddi b\u00e0n l\u00ean, ta l\u1eadp t\u1ee9c chu\u1ea9n y l\u1eddi b\u00e0n giao xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 theo m\u00e0 thi h\u00e0nh. Th\u1ebf l\u00e0 ta c\u0169ng \u0111\u00e0nh mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng theo l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a c\u00e1c khanh \u0111\u00f3. Nh\u01b0ng x\u00e9t ra s\u1ef1 th\u1ebf hi\u1ec7n nay, g\u1ea3y con to\u00e1n m\u00e0 t\u00ednh cho \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i, th\u00ec c\u1ea3 h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ph\u1ea3i n\u00ean th\u1eddi th\u01b0\u1eddng tr\u00f4ng nom x\u1eed tr\u00ed, m\u00e0 c\u1ed1t y\u1ebfu trong vi\u1ec7c tr\u00f4ng nom x\u1eed tr\u00ed \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ea7u ti\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam s\u1ee3 v\u00e0 ph\u1ee5c m\u00ecnh, r\u1ed3i sau m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay c\u1ee9 trong t\u1edd s\u1edb n\u00f3i r\u1eb1ng : ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u00fd mu\u1ed1n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn H\u1ea3i T\u00e2y, ch\u1eb3ng qua y\u00eau c\u1ea7u ta l\u1ea1i l\u1eadp l\u00ean n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t c\u00e1t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, thu\u1ed9c v\u1ec1 b\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u01b0\u1edbc ta \u0111\u00e3 l\u00e2u, vi\u1ec7c \u1ea5y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng th\u1ec3 theo \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu h\u1ecd bi\u1ebft \u0111u\u1ed1i l\u00fd m\u00e0 r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, th\u00ec hai n\u01b0\u1edbc th\u00f4i vi\u1ec7c chi\u1ebfn tranh, ta giao h\u1ea3o v\u1edbi n\u01b0\u1edbc h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec. N\u1ebfu h\u1ecd kh\u00f4ng th\u1ebf, th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh. H\u1ecd \u0111em qu\u00e2n \u0111i xa, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ph\u1ea3i l\u1ea5y \u1edf th\u1ed5 d\u00e2n. Nay, th\u1ed5 d\u00e2n lo \u0103n c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7, l\u1ea5y \u0111\u00e2u gi\u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c cho k\u1ebb \u0111\u1ecbch, li\u1ec7u k\u1ebb \u0111\u1ecbch c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7m c\u1ef1 v\u1edbi ta \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi, quan qu\u00e2n ta \u1edf \u0111\u1ea5y, l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7, ch\u1ec9 m\u1ed9t th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef n\u1ed5i, c\u1ea3 s\u00e1u t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 c\u0169ng \u0111\u1ee7 cung c\u1ea5p qu\u00e2n nhu. T\u00ecnh th\u1ebf ch\u1ee7 kh\u00e1ch c\u00f3 kh\u00e1c nhau, th\u00ec c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c thua \u0111\u00e3 quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh d\u1eef m\u1ed9t phen cho ch\u1eeba, \u0111\u1ec3 h\u1ecd s\u1ee3 khi\u1ebfp m\u00e3i m\u00e3i, th\u00ec d\u00f9 \u0111\u01b0\u1eddng Th\u1ee5c hi\u1ec3m tr\u1edf, c\u0169ng c\u00f3 l\u1ed1i th\u00f4ng, n\u01b0\u1edbc H\u1ed3 \u1edf n\u01a1i sa m\u1ea1c, kh\u00f4ng s\u00e0o huy\u1ec7t n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng qu\u00e9t s\u1ea1ch, c\u00f2n lo g\u00ec l\u00e0 r\u1ed9ng l\u1edbn, ng\u1ea1i g\u00ec l\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf n\u1eefa ?<\/p>\n<p>\u201cL\u0169 c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u l\u00e0 quan to, t\u00e0i gi\u1ecfi, l\u00e0m t\u01b0\u1edbng l\u00e2u ng\u00e0y, gi\u00fap r\u1eadp hai tri\u1ec1u, n\u1ed1i \u0111\u1eddi ch\u1ecbu \u01a1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, l\u1ecbch duy\u1ec7t trong ngo\u00e0i, \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u1eadp c\u00f4ng n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, ti\u1ebfn l\u00ean ch\u1ee9c cao. C\u00e1c t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng, c\u00e1c binh d\u00f5ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1ea1y d\u1ed7 r\u00e8n luy\u1ec7n s\u1eb5n s\u00e0ng cho m\u1eb7c \u0111\u1eb9p, \u0103n ngon, ch\u0103n nu\u00f4i \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00e0y, ph\u1ea3i n\u00ean nh\u1edb l\u1ea1i \u01a1n h\u1eadu \u0111\u00e3i c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 t\u00e1c th\u00e0nh nu\u00f4i d\u1ea1y m\u00e0 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e1o \u0111\u00e1p \u1edf ng\u00e0y nay. V\u00ec th\u1ebf, nay ta l\u1ea1i ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y, \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u th\u1ecb cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u1edf n\u01a1i h\u00e0ng tr\u1eadn bi\u1ebft.<\/p>\n<p>\u201cV\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1ef1 m\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 g\u1ed1i g\u01b0\u01a1m n\u1eb1m gi\u00e1o, ra s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 l\u00e2u, ta v\u1eabn th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn, th\u1ee9c ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng. Tuy r\u1eb1ng \u0111\u00e3 t\u1eebng ti\u1ebft th\u1ee9, tu\u1ef3 vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho, song c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 y\u00ean \u1ee7i c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc. Nay chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 tr\u00edch ra 1.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 10.000 quan ti\u1ec1n, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1ec3 khao th\u01b0\u1edfng v\u00e0 ban cho. L\u1ea1i ph\u00e1i cho Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng mang t\u1edd d\u1ee5 n\u00e0y \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y tuy\u00ean \u0111\u1ecdc v\u00e0 khao th\u01b0\u1edfng u\u00fd l\u1ea1o t\u1eeb Kinh l\u01b0\u1ee3c T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n B\u00ecnh Th\u00e0nh b\u00e1 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Tham t\u00e1n \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Long \u2013 T\u01b0\u1eddng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean, T\u00e1n l\u00fd th\u1ef1 T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Di\u00ean H\u1ef1u t\u1eed \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Hi\u1ec7p t\u00e1n Cao H\u1eefu D\u1ef1c, T\u00e1 l\u00fd \u0110inh V\u0103n Huy cho \u0111\u1ebfn b\u1ecdn l\u00e3nh binh, qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n su\u1ea5t, c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i binh d\u00f5ng, tu\u1ef3 t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 ban cho.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 do ta nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u1edf n\u01a1i h\u00e0ng tr\u1eadn, \u0111\u00e3i cho \u01a1n hu\u1ec7 \u01b0u h\u1eadu, truy\u1ec1n b\u1ea3o cho bi\u1ebft c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m. Ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng h\u1ebft s\u1ee9c. T\u01b0\u1edbng su\u00fd th\u00ec ph\u1ea3i xem x\u00e9t c\u01a1 h\u1ed9i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi qu\u00e2n \u0111\u1ecbch, cho s\u1ef1 quy\u1ebft th\u1eafng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n to\u00e0n : c\u00e1c t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ef1 m\u00ecnh ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n l\u00ednh, ch\u00e9m qu\u00e2n gi\u1eb7c, b\u1eaft k\u1ebb \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c ; binh d\u00f5ng th\u00ec h\u0103ng h\u00e1i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u00ecnh, x\u00f4ng pha n\u01a1i gi\u00e1o m\u00e1c, ch\u1ec9 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c gi\u1ebft gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng. Ph\u00e0m khi ra tr\u1eadn, n\u1ebfu c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean nh\u01b0 kinh l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n, t\u00e1n l\u00fd, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c c\u0169ng \u0111i v\u00e0o \u0111\u1ea5y, th\u00ec t\u1eeb l\u00e3nh binh tr\u1edf xu\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o nh\u00fat nh\u00e1t l\u00f9i b\u01b0\u1edbc, chu\u1ea9n cho ch\u00e9m \u0111\u1ea7u ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n l\u00ednh, b\u00eau cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam qu\u00e2n lu\u1eadt. C\u1ed1t ph\u1ea3i t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u m\u1ed9t l\u00f2ng, qu\u00e2n s\u0129 theo l\u1ec7nh, th\u00ec kh\u00f4ng m\u1ea5y ch\u1ed1c m\u00e0 n\u01a1i bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, binh d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, ta c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, n\u00eau ra hu\u00e2n li\u1ec7t c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a th\u00eam ph\u1ea7n r\u1ef1c r\u1ee1, m\u00e0 l\u0169 c\u00e1c khanh c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, t\u1ea5t nhi\u00ean nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng to nh\u1ea5t, kh\u1eafc bia ghi c\u00f4ng, c\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh qu\u00fd tr\u1ecdng h\u01a1n n\u1eefa. N\u1ebfu c\u1ee9 l\u1eefng l\u1edd tr\u00f4ng ng\u00f3ng, s\u1ee3 co l\u1ea1i kh\u00f4ng d\u00e1m ti\u1ebfn qu\u00e2n, th\u00ec vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam minh, ta c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y t\u00ecnh ri\u00eang m\u00e0 b\u1ecf ph\u00e9p c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c khanh ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng l\u00ean !\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb, qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd, nh\u01b0ng sung V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng sung Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i : Ph\u1ed1 \u0110\u00f4ng Ba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0m ph\u1ed1 \u0110\u00f4ng Gia ; c\u1ea7u \u0110\u00f4ng Ba l\u00e0m c\u1ea7u \u0110\u00f4ng Gia, n\u00fai Thu\u00fd Ba l\u00e0m n\u00fai Thu\u00fd V\u00e2n, c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung l\u00e0m c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Thanh Ho\u00e1 c\u00f3 b\u1ec7nh d\u1ecbch. Vua sai c\u00e1c quan \u1edf t\u1ec9nh h\u1ea1t \u1ea5y l\u1eadp \u0111\u00e0n \u0111\u1ec3 c\u00fang. Ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u1ec7nh th\u00ec c\u1ea5p cho thu\u1ed1c, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh ki\u1ec3u m\u1eabu b\u00e0i ng\u00e0 c\u1ee7a thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 (M\u1eb7t b\u00e0i tr\u00ean bi\u00ean ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00f4ng t\u01b0\u1edbc n\u00e0o, d\u01b0\u1edbi bi\u00ean thu\u1ed9c l\u1ea1i l\u00e0 ch\u1ee9c g\u00ec nh\u01b0 nh\u1eefng ch\u1eef \u201ctr\u01b0\u1edfng s\u1eed, ph\u00f3 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, qu\u1ea3n gia\u201d\u2026 C\u00f2n c\u00e1c ph\u1ee7 thu\u1ed9c c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, m\u00e0 n\u00ean c\u1ea5p cho b\u00e0i ng\u00e0, th\u00ec bi\u00ean r\u00f5 ch\u1ed7 nh\u00e0 c\u00f9ng \u1edf v\u00e0o h\u00e0ng m\u1ea5y, th\u1ee9 m\u1ea5y, chi\u1ebfu bi\u00ean ch\u1ee9c quan thu\u1ed9c v\u00e0o nh\u00e0 n\u00e0o, t\u00ean \u0111\u1ec1 l\u00e0 g\u00ec).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u1ea5p l\u1ea1i b\u00e0i ng\u00e0 c\u1ee7a thu\u1ed9c l\u1ea1i T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 c\u00e1i n\u00e0o c\u00f3 bi\u00ean ch\u1eef c\u00f9ng d\u1ea1ng v\u1edbi ch\u1eef hu\u00fd ; c\u00f2n c\u00e1c \u1ea5n tri\u1ec7n, bi\u1ec3n ng\u1ea1ch v\u00e0 my m\u00f4n c\u1ee7a c\u00e1c s\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1eddng th\u00ec v\u1eabn c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nh\u01b0 l\u1ed1i c\u0169.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n <\/a>V<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, \u0111\u00fac ti\u1ec1n \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u00f4ng b\u1ea3o\u201d (ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng l\u1edbn, n\u1eb7ng 9 ph\u00e2n ; ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng nh\u1ecf v\u00e0 ti\u1ec1n k\u1ebdm m\u1edbi \u0111\u1ec1u n\u1eb7ng 6 ph\u00e2n). B\u1ed9 H\u1ed9 xin \u0111\u00fac ti\u1ec1n ki\u1ec3u m\u1edbi, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 l\u00e0 ch\u00ednh l\u1ec7nh m\u1edbi. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y l\u00e0 ph\u1ea3i. Sai \u0111\u00fac th\u1eed \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n m\u1eabu m\u1edbi. Ti\u1ec1n m\u1eabu \u0111\u00fac xong. Sai giao cho c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec3 kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u00fac. Th\u1ee3 ch\u00ednh ng\u1ea1ch, th\u1ee3 thu\u00ea, l\u00f2 ch\u00ednh, l\u00f2 ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 c\u1ea5p theo nh\u01b0 l\u1ec7 (l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 16 [1835]).<\/p>\n<p>Sai Th\u1ee7y s\u01b0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ph\u1ea1m V\u0103n C\u1ee5c qu\u1ea3n l\u0129nh c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n (thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn, thuy\u1ec1n Hi\u1ec7u, thuy\u1ec1n B\u1eafc t\u00e0o) g\u1ed3m 124 chi\u1ebfc \u0111\u1ec3 ch\u1edf c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00f4ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0o Kinh.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, Bang bi\u1ec7n Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 c\u00e1c quan to \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn h\u1ecdp ban l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng. Theo nh\u01b0 h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a nh\u00e0 Minh v\u00e0 nh\u00e0 Thanh th\u00ec g\u1eb7p khi c\u00f3 qu\u1ed1c tang, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ecdp nhau ph\u00fang ph\u1ea3i t\u1ef1 bi\u1ec7n l\u1ea5y h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ph\u1ea9m v\u1eadt. B\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 c\u1ea3m c\u00e1ch kh\u00f4ng \u1edf l\u1ec5 v\u1eadt, m\u00e0 c\u1ea3m c\u00e1ch \u1edf l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh\u201d, m\u1ed9t m\u1ea3nh t\u00e2m h\u01b0\u01a1ng, c\u1ed1t \u1edf t\u1ecf l\u00f2ng trung t\u00edn m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi ta ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ef1 bi\u1ec7n l\u1ea5y l\u1ec5 v\u1eadt th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00f3ng g\u00f3p ri\u00eang v\u1edbi nhau, c\u0169ng ganh nhau d\u00e2ng l\u1ec5 \u0111\u1ec3 ph\u00f2 ph\u1ec9nh. Vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i x\u1ea5u \u1ea5y ? Vua b\u00e8n sai N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ph\u00e1t ra c\u00e1c th\u1ee9 h\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c t\u1ed1t l\u00e0m b\u1eb1ng k\u1ef3 nam, b\u1ea1ch \u0111\u00e0n, long n\u00e3o, x\u1ea1 h\u01b0\u01a1ng, B\u1ed9 ph\u1ea3i s\u1eeda bi\u1ec7n l\u1ec5 v\u1eadt. L\u00e0m l\u1ec5 xong, ng\u00e0y h\u00f4m sau, v\u00e0o l\u1ea1y ch\u00e0o vua \u1edf ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n. Vua cho g\u1ecdi v\u00e0o, \u0111\u1ec1u h\u1ecfi \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf s\u1edf t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. R\u1ed3i kh\u00f3c b\u1ea3o Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m r\u1eb1ng : \u201cKhanh l\u00e0 b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, ng\u01b0\u1eddi c\u0169, c\u00f3 c\u00f4ng lao \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u00ean \u0111\u1ebf r\u1ea5t qu\u00fd tr\u1ecdng, nay Ti\u00ean \u0111\u1ebf m\u1ed9t s\u1edbm xa b\u1ecf thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u1edbn lao cho ta ! Ta mong \u1edf c\u00e1c b\u1eadc nguy\u00ean l\u00e3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng x\u00fam l\u1ea1i gi\u00fap \u0111\u1ee1. Khanh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y nghe tin qu\u1ed1c tang, d\u00e2ng s\u1edb xin v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 vi\u1ebfng. Nh\u01b0ng ta ngh\u0129 r\u1eb1ng : H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i tr\u1ecdng y\u1ebfu c\u1ee7a B\u1eafc K\u1ef3, h\u00e3y t\u1ea1m l\u01b0u khanh \u1edf l\u1ea1i, nay ta g\u1ecdi khanh v\u1ec1. Khanh c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ta nh\u1eefng ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u00f3\u201d. H\u1eefu T\u00e2m c\u1ea3m k\u00edch kh\u00f3c l\u00ean, r\u1ed3i l\u1ea1y t\u1ea1. Vua l\u1ea1i truy\u1ec1n cho ng\u1ed3i, ban tr\u00e0, r\u1ed3i thong th\u1ea3 h\u1ecfi : \u201cTa l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, v\u00e2ng n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n tho\u1ea3 y\u00ean t\u0129nh hay kh\u00f4ng ?\u201d. T\u00e2m th\u01b0a : \u201cTrong n\u01b0\u1edbc c\u00f3 b\u1eadc tr\u01b0\u1edfng qu\u00e2n l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc, nh\u00e2n t\u00ecnh b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u \u1ed5n tho\u1ea3 y\u00ean t\u0129nh c\u1ea3. T\u00f4i l\u1ea1i nghe n\u00f3i khi \u00e2n chi\u1ebfu \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng vui m\u1eebng c\u1ed5 v\u00f5, t\u01b0\u1edfng mong th\u00e1i b\u00ecnh\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ta th\u1ea5y B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i l\u00e0 ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a y\u00ean, xin luy\u1ec7n t\u1eadp binh l\u00ednh trong t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 gi\u00fap th\u00eam vi\u1ec7c tr\u1ea5n t\u0129nh. Ta bi\u1ebft l\u00e0 Trinh kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t s\u1ef1 l\u00fd, n\u00ean th\u1eed h\u1ecfi khanh \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi Do\u00e3n U\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cT\u00ean Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri v\u1eabn l\u00e0m thanh th\u1ebf b\u00ean ngo\u00e0i cho b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Man, ph\u1ecfng ch\u1eebng ch\u00fang c\u00f3 th\u1ec3 \u1edf l\u00e2u \u0111\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. U\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri \u0111em qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng mang theo m\u1ed9t \u0111\u1ea5u l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c n\u00e0o, \u0111\u1ec1u do ng\u01b0\u1eddi Man cung c\u1ea5p cho c\u1ea3. Ng\u01b0\u1eddi Man kh\u1ed1n qu\u1eabn, t\u1ea5t nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 cung c\u1ea5p n\u1ed1i ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam c\u00f3 mu\u1ed1n v\u01b0\u1ee3t c\u00f5i m\u00e0 \u0111\u1ebfn, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u00fang \u0111\u00e3 thi\u1ebfu \u0103n, ta n\u00ean nh\u00e2n l\u00fac qu\u00e2n m\u00ecnh r\u1ed7i r\u00e3i, \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi ch\u00fang kh\u00f3 nh\u1ecdc t\u1eeb xa \u0111\u1ebfn, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng d\u1ec5 th\u00e0nh c\u00f4ng. K\u1ef9 n\u0103ng c\u1ee7a b\u1ecdn h\u1ecd nh\u01b0 con chim Tinh v\u1ec7 l\u1ea5p bi\u1ec3n, chim \u01afng th\u1ee9u l\u00e0m th\u00eam t\u1ed5, ch\u1eb3ng \u0111\u00e1nh c\u0169ng ph\u1ea3i tan\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00fac, vua d\u1ee5 qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng, Ngu l\u1ea5y thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0m c\u1ee7a c\u00f4ng, Tam v\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0m c\u1ee7a ri\u00eang, l\u00e0m c\u1ee7a c\u00f4ng th\u00ec truy\u1ec1n cho ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, l\u00e0m c\u1ee7a ri\u00eang th\u00ec truy\u1ec1n cho con. Truy\u1ec1n cho con t\u1ea5t ph\u1ea3i cho con tr\u01b0\u1edfng, l\u00e0 l\u1ea5y s\u1ef1 \u1edf ng\u00f4i ch\u00ednh th\u1ed1ng l\u00e0m tr\u1ecdng. Vua V\u0103n \u0111\u1ebf nh\u00e0 H\u00e1n l\u00e0 con v\u1ee3 l\u1ebd, l\u00e0m phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u1ea5t \u0110\u1ea1i, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u00f3n v\u1ec1, l\u1eadp l\u00e0m vua. Cho n\u00ean, khi m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, ng\u1ea3nh v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng t\u00e2y khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng ba l\u1ea7n, ng\u1ea3nh v\u1ec1 h\u01b0\u1edbng nam khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng hai l\u1ea7n, l\u00e0 b\u1edfi c\u1edb \u1ea5y. L\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u00f2n ch\u00ea l\u00e0 gi\u1ea3 d\u1ed1i. V\u00ec s\u1ef1 khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng do l\u00f2ng th\u1ef1c, th\u00ec g\u1ea7n nh\u01b0 l\u00e0 m\u00e0u m\u00e8.<\/p>\n<p>Qu\u1ed1c tri\u1ec1u ta, l\u1ebd ch\u00ednh \u0111\u00e1ng v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u1ed1i d\u00f5i r\u1ea5t l\u00e0 minh b\u1ea1ch, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0 Th\u00e1i t\u1eed, v\u00e2ng n\u1ed1i ng\u00f4i Tr\u1eddi ; ta l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng, n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn. Trong kho\u1ea3ng tr\u01b0\u1edbc sau, quang minh ch\u00ednh \u0111\u1ea1i, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m ra h\u01b0 v\u0103n khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng \u1ea5y n\u1eefa ? Ta k\u00ednh nh\u1edb l\u1ea1i : \u0111\u1ea7u n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00ean ng\u00f4i, trong \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i l\u00e0 n\u00ean theo l\u1ed1i khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng nh\u01b0 H\u00e1n V\u0103n ng\u00e0y x\u01b0a. C\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y l\u00e0 ngh\u0129a l\u00fd g\u00ec, m\u00ea ho\u1eb7c qu\u00e1 l\u1eafm ! M\u1edbi r\u1ed3i, ta nh\u00e2n khi ghi ch\u00e9p c\u00f4ng vi\u1ec7c, k\u00ea l\u1ea1i l\u1eddi hu\u1ea5n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta trong l\u00fac nh\u00e0n r\u1ed7i, ng\u1eabu nhi\u00ean l\u00e0m th\u00e0nh b\u00e0i th\u01a1, m\u1ed7i c\u00e2u l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ecdt n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, g\u1ea1t n\u01b0\u1edbc m\u1eaft m\u00e0 vi\u1ebft ra. Nay ta \u0111\u1ecdc cho c\u00e1c khanh nghe, \u0111\u1ec3 r\u00f5 \u00fd ta. Ta ch\u1ec9 bi\u1ebft s\u1edbm t\u1ed1i k\u00ednh s\u1ee3, c\u1ed1 g\u1eafng n\u1ed1i noi \u00fd ch\u00ed v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e2u d\u00e1m b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i l\u1ed1i khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng m\u00e0u m\u00e8 \u1ea5y ! (Trong b\u00e0i th\u01a1 c\u00f3 c\u00e2u : \u201cV\u0103n nh\u01b0\u1ee3ng h\u01b0 t\u00ecnh c\u1ed5 s\u1edf nghi\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 khi\u00eam nh\u01b0\u1ee3ng m\u00e0u m\u00e8 l\u00e0 c\u00e1i t\u00ecnh h\u00e3o, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd !).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, t\u1ebf Tr\u1eddi \u0110\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1ebf Giao, l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u1ea5t, tr\u01b0\u1edbc nh\u1ea5t, \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p ngu\u1ed3n g\u1ed1c, nh\u1edb l\u1ea1i l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u. S\u00e1ch L\u1ec5 k\u00fd n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ec3 tang th\u00ec trong ba n\u0103m kh\u00f4ng \u0111i t\u1ebf, ch\u1ec9 c\u00f3 t\u1ebf Tr\u1eddi v\u00e0 t\u1ebf X\u00e3 T\u1eafc th\u00ec b\u1ecf d\u00e2y th\u1eaft \u0111\u1ec3 tang m\u00e0 \u0111i l\u00e0m l\u1ec5\u201d. T\u1ebf Giao n\u0103m nay, xin nh\u00e0 vua m\u1eb7c \u00e1o c\u1ed5n, \u0111\u1ed9i m\u0169 nh\u1ec7n, \u0111em \u0111\u1ee7 nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1i gi\u00e1, th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 ; tr\u0103m quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c m\u0169 \u00e1o l\u00e0m l\u1ec5, ch\u00edn l\u1ea7n t\u1ea5u \u0111\u1ec1u n\u1ed5i nh\u1ea1c, duy c\u00f3 ph\u01b0\u1eddng \u00e2m nh\u1ea1c theo h\u1ea7u ki\u1ec7u vua, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t c\u00e1c \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. Khi nh\u00e0 vua tr\u1edf v\u1ec1 trai cung, tr\u0103m quan l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cT\u1ebf Giao n\u0103m nay c\u0169ng l\u00e0 b\u1ecf d\u00e2y th\u1eaft, \u0111i l\u00e0m l\u1ec5, m\u00e0 l\u1ea1i nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng \u1edf trai cung, ta th\u1ea5y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00f2ng, v\u1eady mu\u1ed1n mi\u1ec5n cho vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng \u1ea5y\u201d. B\u1ecdn C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : T\u1ebf xong l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng, l\u00e0 theo l\u1ec7 c\u0169. Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng, m\u1edbi \u0111i t\u1ebf Tr\u1eddi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, tai m\u1eaft nh\u00e2n d\u00e2n bu\u1ed5i m\u1edbi, ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng n\u00ean noi theo \u0111i\u1ec3n c\u0169. \u00fd vua v\u1eabn ch\u01b0a cho l\u00e0 ph\u1ea3i. Khi \u0111\u1ebfn trai cung, c\u00e1c quan v\u00e0o h\u1ea7u, vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 to l\u1edbn, t\u1ea5t ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 v\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n. Trong kho\u1ea3ng \u0111\u00f3, nh\u00e2n b\u1eadn vi\u1ec7c, c\u00f3 ba l\u1ea7n (2 l\u1ea7n k\u00ednh c\u00e1o, 1 l\u1ea7n l\u1ec5 t\u1ea1) sai ta l\u00e0m thay, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u00e2n. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839], tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y t\u1ebf Giao m\u1ea5y ng\u00e0y, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta trong ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ebb, ta xin ch\u1ecdn ng\u00e0y kh\u00e1c l\u00e0m l\u1ec5. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCon ch\u1ec9 bi\u1ebft c\u00f3 m\u1ed9t, ch\u01b0a bi\u1ebft \u0111\u1ebfn hai. L\u00e0m vua cai tr\u1ecb mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc, ph\u1ea3i k\u00ednh Tr\u1eddi, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc t\u1ed5 ti\u00ean, ch\u0103m ch\u00ednh s\u1ef1, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau d\u00e2n, b\u1ed1n vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o l\u00e3ng qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi, v\u00ec d\u00e2n c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, l\u1eadp l\u00ean l\u1ec5 t\u1ebf k\u00ednh c\u1ea9n, \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u00e0y nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, thay \u0111\u1ed5i sao \u0111\u01b0\u1ee3c ? Con kh\u00f4ng nh\u1edb vi\u1ec7c Th\u1ea7n T\u00f4ng nh\u00e0 Minh \u01b0 ?\u201d. Ta kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i n\u1eefa. T\u1ed1i h\u00f4m \u1edf trai cung, ta h\u1ea7u \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh, su\u1ed1t \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o khen ta l\u00e0 hi\u1ebfu k\u00ednh, l\u1ea5y c\u00e1i nh\u1eabn m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng to c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o v\u1eabn \u0111eo \u1edf tay ban cho ta ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t. L\u1eddi v\u00e0ng ng\u1ecdc c\u00f2n v\u0103ng v\u1eb3ng b\u00ean tai, tinh linh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o v\u1eabn ph\u1ea3ng ph\u1ea5t \u1edf tr\u00ean Tr\u1eddi. Nay ngh\u0129 l\u1ea1i chuy\u1ec7n c\u0169, trong l\u00f2ng b\u1ed3i h\u1ed3i, xi\u1ebft bao th\u01b0\u01a1ng c\u1ea3m ! Vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng ta \u1edf trai cung, n\u00ean mi\u1ec5n \u0111i l\u00e0 ph\u1ea3i\u201d. Qu\u1ea7n th\u1ea7n 2 \u2013 3 l\u1ea7n n\u00e0i xin, vua m\u1edbi cho.<\/p>\n<p>Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, vua tr\u1edf v\u1ec1, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan vi\u00ean ch\u1ea5p s\u1ef1 v\u00e0 b\u1ed3i t\u1ebf \u0111\u0129nh b\u1ea1c v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; quan v\u0103n t\u1eeb t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, quan v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch, bi\u1ec1n binh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 4.000 quan ti\u1ec1n. Su\u1ed1t d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n b\u00e1i v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 3.000 quan ti\u1ec1n. T\u1eeb \u0111\u1ea5y h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, trong Kinh k\u1ef3 l\u00e2u kh\u00f4ng m\u01b0a, sai Kinh do\u00e3n Ph\u1ea1m Kh\u00f4i, B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t k\u1ebf ti\u1ebfp nhau c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua nh\u00e2n vi\u1ec7c t\u1ebf Giao, l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eadt \u0111\u1ea3o, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, m\u01b0a r\u1ea5t to, th\u1ea5m kh\u1eafp g\u1ea7n xa.<\/p>\n<p><a>\u0110\u1ed5i l\u1ea1i danh hi\u1ec7u hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1. Hai n\u01b0\u1edbc n\u00e0y x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 Nam B\u00e0n, l\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i Chi\u00eam Th\u00e0nh, L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eam Th\u00e0nh, l\u1eadp cho con ch\u00e1u vua n\u01b0\u1edbc \u1ea5y g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Nam B\u00e0n, \u1edf ph\u00eda t\u00e2y n\u00fai Th\u1ea1ch Bi.<\/a><\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 : ph\u00eda t\u00e2y gi\u00e1p n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1, \u0111\u00f4ng gi\u00e1p \u0111\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc S\u01a1n t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 b\u1ecdn Man ch\u1ecbu thu\u1ebf \u1edf Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, b\u1eafc gi\u00e1p b\u1ecdn Man ch\u01b0a quy ph\u1ee5c \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 : ph\u00eda \u0111\u00f4ng gi\u00e1p Th\u1ee7y X\u00e1, t\u00e2y gi\u00e1p \u0111\u1ea5t S\u01a1n Ph\u1ee7 th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, b\u1eafc gi\u00e1p b\u1ecdn Man c\u00f3 b\u1ed9 l\u1ea1c nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Khi b\u1ea3n tri\u1ec1u m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, th\u01b0\u1eddng c\u1ee9 5 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n sai s\u1ee9 ti\u1ebfn c\u1ed1ng s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng (n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ee5 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1). \u0110\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ta th\u01b0\u1edfng cho th\u1ee9 g\u00ec, h\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u01b0u truy\u1ec1n l\u1ea1i l\u00e0m c\u1ee7a b\u00e1u \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi. \u0110\u1ea7u n\u0103m Gia Long [1802-1819], s\u1ee9 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u1ebfn Ph\u00fa Y\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu v\u00e0 cho v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Sau, v\u00ec n\u01b0\u1edbc \u1ea5y kh\u00f4ng y\u00ean, kh\u00f4ng sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12 [1831], n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 m\u1edbi sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng d\u1ecbch l\u1ea1i n\u00f3i nh\u1ea7m l\u00e0 H\u1ecfa X\u00e1, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e2n theo c\u0169ng cho l\u00e0 H\u1ecfa X\u00e1. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh th\u1ea7n Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd v\u00e2ng l\u1eddi th\u00e1nh d\u1ee5, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01b0\u1edbc \u1ea5y, h\u1ecfi r\u00f5 t\u00ecnh tr\u1ea1ng r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ee9c c\u1ed1ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta \u0111\u00e3 g\u1ea7n 20 n\u0103m nay, ch\u1ec9 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng d\u1ecbch nh\u1ea7m \u201cthu\u1ef7\u201d ra \u201cho\u1ea3\u201d. Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 V\u0129nh Li\u1ec7t v\u1eabn kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng, xin \u0111\u1ed5i t\u00ean n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u1ea1i cho \u0111\u00fang. N\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 c\u0169ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u0111\u00e3 l\u00e2u, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c. Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 Ma Th\u00e1t c\u0169ng mu\u1ed1n ph\u1ee5 v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 h\u1ee3p nhau d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta uy \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng kh\u1eafp. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tuy \u1edf c\u00f5i xa, n\u01a1i hoang, ch\u1eb3ng ai kh\u00f4ng mu\u1ed1n d\u00e2ng b\u00e0y l\u1ec5 c\u1ed1ng \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n, c\u0169ng t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh t\u00f4n k\u00ednh b\u1ec1 tr\u00ean. Th\u1ee7y, H\u1ecfa v\u1ed1n l\u00e0 hai n\u01b0\u1edbc, n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa nh\u1ecf m\u00e0 \u1edf xa, n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y \u1edf g\u1ea7n m\u00e0 l\u1ea1i to, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc v\u00e0o c\u1ed1ng, n\u00f3i l\u00e0 n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa, ch\u1ee9 kh\u00f4ng n\u00f3i n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh minh, \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd, bi\u1ebft l\u00e0 th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb ; cho n\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u sai quan th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, r\u1ed3i l\u1ea1i sai quan t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] m\u00f9a thu, sai quan \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn h\u1ecfi s\u1ef1 tr\u1ea1ng n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, h\u1ecfi \u0111i h\u1ecfi l\u1ea1i, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh tr\u1ea1ng, \u0111\u1ebfn nay qu\u1ea3 nhi\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1eady, giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n lu\u1eadn cho k\u1ef9, n\u1ebfu l\u00e0 nh\u1ea7m th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u1ea1i cho \u0111\u00fang, n\u01b0\u1edbc n\u00e0o \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng th\u00ec ti\u1ebfn d\u1eabn cho h\u1ecd. C\u00f2n vi\u1ec7c ti\u1ebfn c\u1ed1ng chung nhau, ba n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec1u cho tu\u1ef3 \u00fd \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi xa, \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 l\u00f2ng th\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Khi t\u1edd d\u1ee5 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, c\u1ea3 hai n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u r\u1ea5t m\u1eebng, xin \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn Kinh (m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi s\u1ee9 sang l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi s\u1ee9 sang m\u1eebng vua l\u00ean ng\u00f4i). Vua \u01b0ng cho. R\u1ed3i ban cho Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 l\u00e0 Ma Th\u00e1t : h\u1ecd l\u00e0 C\u1eedu, t\u00ean l\u00e0 L\u1ea1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf m\u1ec7nh l\u1ec7nh m\u1edbi. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho ph\u00e1i nh\u00e2n c\u1ee7a t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Quy\u1ec1n v\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ho\u1ea1t c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 v\u00e0 H\u1ecfa X\u00e1 c\u1ed1ng chung v\u1edbi nhau b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y (c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111em c\u1ed1ng : n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 th\u00ec c\u1ed1ng 2 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi, 2 c\u00e1i s\u1eebng t\u00ea. N\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 th\u00ec c\u1ed1ng 1 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi, 1 s\u1eebng t\u00ea. C\u1ee9 \u0111\u1ebfn n\u0103m T\u00fd, Ng\u1ecd, M\u00e3o, D\u1eadu th\u00ec n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 ph\u1ea3i ch\u1ecdn sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i s\u1ee9 v\u00e0 mang c\u1ea3 ph\u1ea9m v\u1eadt c\u1ee7a hai n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn c\u1ed1ng. Theo l\u1ec7, th\u01b0\u1edfng cho Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 1 c\u00e1i kh\u0103n nhi\u1ec5u m\u00e0u lam d\u00e0i 8 th\u01b0\u1edbc, \u00e1o d\u00e0i b\u1eb1ng sa d\u00e0y m\u00e0u lam, m\u00e0u tr\u1eafng 1 c\u1eb7p, \u00e1o nhung v\u1ea3i trong l\u00f3t l\u1ee5a m\u00e0u, tay h\u1eb9p 1 c\u00e1i, \u00e1o sa d\u00e0y m\u00e0u lam, m\u00e0u tr\u1eafng tay h\u1eb9p 1 c\u1eb7p, \u00e1o sa nam to\u00e0n t\u01a1, tay h\u1eb9p c\u00e1c m\u00e0u 5 chi\u1ebfc, qu\u1ea7n nhi\u1ec5u m\u00e0u lam, m\u00e0u h\u1ed3ng m\u1ed7i m\u00e0u 1 chi\u1ebfc, qu\u1ea7n l\u1ee5a nam m\u00e0u c\u00e1nh ki\u1ebfn 2 chi\u1ebfc, 1 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u c\u00f3 1 c\u00e1i n\u1eadm, 3 c\u00e1i ch\u00e9n, 1 c\u00e1i khay. Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u00e1i kh\u0103n nhi\u1ec5u m\u00e0u lam d\u00e0i 8 th\u01b0\u1edbc, \u00e1o d\u00e0i b\u1eb1ng sa d\u00e0y m\u00e0u lam, m\u00e0u tr\u1eafng 1 c\u1eb7p, \u00e1o nhung v\u1ea3i trong l\u00f3t l\u1ee5a m\u00e0u, tay h\u1eb9p 1 chi\u1ebfc, \u00e1o sa nam to\u00e0n t\u01a1, tay h\u1eb9p c\u00e1c m\u00e0u 3 chi\u1ebfc, qu\u1ea7n nhi\u1ec5u m\u00e0u lam, m\u00e0u h\u1ed3ng m\u1ed7i m\u00e0u 1 chi\u1ebfc, 1 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u. L\u1ea1i c\u1ea5p cho Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng hai n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u 1 c\u1eb7p \u00e1o m\u00e3ng tam ph\u1ea9m v\u1ec1 v\u00f5 giai. Th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n V\u0103n Quy\u1ec1n l\u00e0m \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ho\u1ea1t l\u00e0m C\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, b\u1ecdn tu\u1ef3 ph\u00e1i, th\u00f4ng ng\u00f4n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u1eb7p \u00e1o b\u1eb1ng nhi\u1ec5u nam v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c).<\/p>\n<p>B\u1ecdn Kinh l\u01b0\u1ee3c Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u00e0nh h\u1ea1t ch\u00fang t\u00f4i c\u00f3 ph\u00e1i Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u01a1ng mang th\u01b0 sang B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n. Khi m\u1edbi \u0111\u1ebfn, th\u00ec s\u1ef1 kho\u1ea3n \u0111\u00e3i c\u0169ng kh\u00e1 \u00e2n c\u1ea7n, \u0111\u1ebfn sau khi \u0111\u00e3 d\u1ecbch th\u01b0 \u1ea5y ra, th\u00ec Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri kh\u00f4ng ti\u1ebfp ph\u00e1i \u1ee7y c\u1ee7a ta n\u1eefa, m\u00e0 gi\u1ee5c ph\u1ea3i v\u1ec1 ngay, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi. H\u1ea1t t\u00f4i l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 n\u1eefa, sai Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf ty An Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i \u0111em \u0111i v\u00e0 th\u0103m d\u00f2 t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a \u0111\u1ecbch. Khi \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t M\u1eadt Th\u01b0\u1eddng Th\u1ee7 v\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng ngh\u1ebdn, kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i tr\u1edf v\u1ec1. L\u1ea1i nghe n\u00f3i r\u1eb1ng : Ch\u1ea5t Tri vi\u1ec7n c\u1edb l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Trung v\u00e0 Nguy\u1ec5n Song Thanh h\u1ee9a h\u1eb9n h\u00e3o v\u1edbi h\u1ecd l\u00e0 quan qu\u00e2n s\u1ebd r\u00fat v\u1ec1 Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c, r\u1ed3i sau kh\u00f4ng gi\u1eef \u0111\u00fang l\u1eddi h\u1ee9a. H\u1ecd s\u1ebd l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn H\u1ea3i T\u00e2y, s\u1eeda \u0111\u1eafp l\u1ea1i th\u00e0nh c\u0169 Long T\u00f4n, l\u1eadp t\u00ean Giun l\u00e0m Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng Cao Mi\u00ean, chia qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n nh\u1eefng n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu l\u1ee3i h\u1ea1i, m\u01b0u t\u00ednh ch\u1eafn ngang con \u0111\u01b0\u1eddng qua l\u1ea1i t\u1eeb H\u1ea3i \u0110\u00f4ng \u0111\u1ebfn X\u00e0 N\u0103ng. H\u1ea1t ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ph\u00f2ng gi\u1eef c\u1ea9n m\u1eadt h\u01a1n l\u00ean r\u1ed3i\u201d. V\u00e0 l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n \u1edf hai t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean hi\u1ec7n nay \u00edt qu\u00e1, xin ph\u00e1i Kinh binh \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 th\u00eam s\u1ee9c \u0111\u00e1nh v\u00e0 gi\u1eef\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e1i nh\u00e2n \u0111i th\u0103m d\u00f2 v\u1ec1 n\u00f3i v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c c\u1ea3. Khi n\u00e0o k\u1ebb \u0111\u1ecbch mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi m\u00e0 l\u1ea1i \u0111em t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 n\u00e0o ti\u1ebft l\u1ed9 cho ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft bao gi\u1edd ! V\u00f4 lu\u1eadn l\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a h\u1ecd th\u1ef1c hay kh\u00f4ng th\u1ef1c, qu\u00e2n gi\u1eb7c Xi\u00eam c\u00f3 \u0111\u1ebfn hay kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, qu\u00fd h\u1ed3 t\u1ef1 m\u00ecnh ph\u1ea3i h\u0103ng h\u00e1i t\u1ef1 c\u01b0\u1eddng, k\u00edch l\u1ec7 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129, s\u1eafp s\u1eb5n gi\u00e1o m\u00e1c, c\u1ed1t l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u h\u1ebft l\u00f2ng c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m vi\u1ec7c, ch\u1edb n\u00ean l\u1ed9 ra m\u1ed9t \u00edt n\u00e0o c\u00f3 \u00fd nh\u00fat nh\u00e1t m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Trong binh ph\u00e1p c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1edb c\u1eady l\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, c\u1ed1t c\u1eady \u1edf m\u00ecnh \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00f2ng b\u1ecb s\u1eb5n\u201d, ch\u00ednh l\u00e0 th\u1ebf \u0111\u00f3. Nay bi\u1ec1n binh \u1edf H\u1ea3i \u0110\u00f4ng \u0111\u00e3 v\u1ec1 \u1edf X\u00e0 N\u0103ng, \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean v\u00e0 qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n S\u01a1n T\u0129nh \u0111\u1ec1u r\u00fat v\u1ec1 m\u1ed9t lo\u1ea1t \u0111\u1ec3 cho s\u1ee9c qu\u00e2n th\u00eam m\u1ea1nh. Ta ngh\u0129 : S\u1ef1 th\u1ec3 ng\u00e0y nay, t\u1ef1 h\u1ecd \u0111\u00e3 vi b\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec m\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean l\u1ea1i g\u1eedi th\u01b0 sang h\u1ecd l\u00e0m g\u00ec. Ch\u1ec9 n\u00ean \u0111o \u0111\u1eafn s\u1ee9c m\u00ecnh, s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi, c\u1ed1t t\u00ednh th\u1ebf n\u00e0o cho vi\u1ec7c n\u00ean \u0111\u00e1nh nay n\u00ean gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n to\u00e0n l\u00e0 h\u01a1n.<\/p>\n<p>\u201cN\u0103m nay hai v\u1ec7 bi\u1ec1n binh c\u1ee7a t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ph\u1ea3i sang \u0111\u00f3ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 r\u00fat v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf An Giang \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i ; l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam 2 v\u1ec7 c\u01a1 binh \u1edf T\u1ea3 K\u1ef3 \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u00f3ng gi\u1eef, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u00eam sinh l\u1ef1c. L\u0169 c\u00e1c khanh ph\u1ea3i gi\u1eef v\u1eefng trong l\u00f2ng, v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n l\u00ednh, nu\u00f4i s\u1eb5n nhu\u1ec7 kh\u00ed, ch\u1ee9a s\u1eb5n oai h\u00f9ng, \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng khi d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. N\u1ebfu b\u1ecdn gi\u1eb7c Xi\u00eam d\u00e1m \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u00e1nh cho m\u1ed9t tr\u1eadn r\u1ea5t h\u0103ng, gi\u1ebft cho r\u1ea5t nhi\u1ec1u, l\u00e0m cho h\u1ecd ph\u1ea3i khi\u1ebfp s\u1ee3. N\u1ebfu s\u1ef1 th\u1eafng l\u1ee3i c\u1ee7a h\u1ecd \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00e1nh ngay, m\u00e0 ta ch\u01b0a ti\u1ec7n c\u00e0n qu\u00e9t ti\u00eau di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ngay, th\u00ec ph\u00eda ta, qu\u00e2n gi\u1ecfi, l\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec1u, kh\u00ed gi\u1edbi t\u1ed1t, th\u00e0nh b\u1ec1n v\u1eefng, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 hi\u1ec3m y\u1ebfu l\u1ee3i h\u1ea1i, ta \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u00e0o s\u00e2u, lu\u1ef9 cao \u0111\u1ec3 gi\u1eef, lo g\u00ec kh\u00f4ng ch\u1eafc ch\u1eafn ? H\u1ecd \u0111em qu\u00e2n \u1edf xa \u0111\u1ebfn, qu\u00e2n c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00ec l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u00e0ng kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u00e0ng xa th\u00ec qu\u00e2n l\u00ednh c\u00e0ng d\u1ec5 m\u1ecfi m\u1ec7t, ti\u1ebfn l\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch l\u1ee3i g\u00ec, r\u00fat lui kh\u00f4ng n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea5t ph\u1ea3i kh\u1ed1n qu\u1eabn ngay. Ta \u0111em qu\u00e2n no \u0111\u1ee7 m\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi qu\u00e2n b\u1ecb \u0111\u00f3i, \u0111em qu\u00e2n nh\u00e0n r\u1ed7i m\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi qu\u00e2n b\u1ecb nh\u1ecdc m\u1ec7t, t\u00ecnh th\u1ebf ch\u1ee7 v\u00e0 kh\u00e1ch c\u00f3 kh\u00e1c nhau, th\u00ec b\u1ea5y gi\u1edd th\u1eeba c\u01a1 h\u1ed9i m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, \u0111\u00e1nh m\u1ed9t tr\u1eadn l\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng, t\u1ef1 th\u1ea5y m\u00ecnh c\u00f3 th\u1eeba s\u1ee9c \u0111\u00e1nh. C\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i lu\u00f4n lu\u00f4n sai ng\u01b0\u1eddi sang gi\u1ea3ng gi\u1ea3i, \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 kho\u1ebb y\u1ebfu c\u1ee7a m\u00ecnh l\u00e0m g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng Ch\u1ea5t \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf \u0111\u1ea5t B\u00fat L\u00ea. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Long Xuy\u00ean giao th\u00f4ng v\u1edbi b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean, d\u1eabn v\u00e0o \u0111\u1ed3n Giang Th\u00e0nh, gi\u1ebft vi\u00ean Th\u1ee7 ng\u1eef \u0110o\u00e0n V\u0103n Th\u1ea1ch, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ef1 v\u00e0 m\u1ea5y t\u00ean bi\u1ec1n binh. T\u1ec9nh th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, sai Ch\u1ea5t \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed1ng gi\u1eef, Ch\u1ea5t \u0111\u1ed1c su\u1ea5t Th\u1ee7 ng\u1eef \u1edf G\u1ec1nh X\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n L\u1eabm chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i ti\u1ec5u b\u1eaft, \u0111\u1ebfn x\u1ee9 C\u00e1i H\u01b0\u01a1u, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c, \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t B\u00fat L\u00ea, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u1ebfn h\u01a1n 200 \u0111\u1ee9a, ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Ch\u1ea5t v\u00e0 L\u1eabm ch\u00e9m ngay t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 15 t\u00ean v\u1eeba \u0111\u1ea7u m\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ea3ng kho\u1ea3 c\u1ee7a gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c nhi\u1ec1u t\u00ean b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft, \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y tan c\u1ea3, ph\u00e1 b\u1eb1ng h\u01a1n 30 n\u01a1i \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, \u0111\u1ed1t h\u1ebft c\u00e1c kho ch\u1ee9a. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, th\u01b0\u1edfng cho Ch\u1ea5t h\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, cho L\u1eabm ch\u1ee9c Cai \u0111\u1ed9i, nh\u01b0ng v\u1eabn l\u00e0m Th\u1ee7 ng\u1eef ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng v\u00e0 1 c\u00e1i ng\u00e2n b\u00e0i.<\/p>\n<p>D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong b\u1ecb thua tr\u1eadn \u1edf s\u00f4ng nh\u00e1nh thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn S\u1ed1c Tr\u0103n [S\u00f3c Tr\u0103ng]. \u0110\u1ea5t V\u0129nh Xuy\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1, b\u1ecdn gi\u1eb7c Th\u1ed5 v\u00e0 gi\u1eb7c Thanh tr\u1ed1n v\u00e0o c\u00e1c x\u1ee9 M\u00e3 T\u1ed9c, S\u1ed1c Tr\u0103n v\u00e0 Tr\u00e0 T\u00e2m, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn h\u01a1n 6.000 t\u00ean. Phong t\u1eadp h\u1ecdp binh d\u00f5ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1.200 t\u00ean, chia l\u00e0m 3 \u0111\u1ea1o : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf Th\u1ea7n c\u01a1 Trung v\u1ec7 l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ea1i, Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Chu V\u0103n Tuy\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n N\u1ed9i \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n trung \u0111\u1ea1o ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n, th\u00ed sai Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ni\u00ean, bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1n, L\u00ea V\u0103n Th\u00fa \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n Ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o ; C\u1ea9m y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n Qu\u00fd, th\u00ed sai Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7t, bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Long, \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n H\u1eadu \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y ti\u1ebfn qu\u00e2n, Phong c\u00e1o \u1ed1m kh\u00f4ng \u0111i, \u1ee7y cho L\u00e3nh binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Duy Tr\u00e1ng qu\u1ea3n su\u1ea5t c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh ch\u1ed7 s\u00f4ng nh\u00e1nh thu\u1ed9c x\u1ee9 M\u00e3 T\u1ed9c. V\u0103n Tu\u1ea5n v\u00e0 V\u0103n Nguy\u1ec7t b\u1ea3o Tr\u00e1ng r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc thu\u1ef7 tri\u1ec1u xu\u1ed1ng m\u00e0 s\u00f4ng nh\u00e1nh l\u1ea1i nh\u1ecf, kh\u00f4ng n\u00ean v\u00e0o s\u00e2u\u201d. Tr\u00e1ng n\u00f3i : \u201cTri\u1ec1n s\u00f4ng nh\u00e1nh n\u00e0y l\u00e0 n\u01a1i gi\u00e0u c\u00f3 ph\u00ec nhi\u00eau, b\u1ecf n\u01a1i n\u00e0y c\u00f2n \u0111i ch\u1ed7 n\u00e0o h\u01a1n ?\u201d. Tr\u00e1ng ra hi\u1ec7u cho qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn v\u00e0o. L\u00fac \u1ea5y b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1edf ti\u1ec7c u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ec1u b\u1ecf ch\u1ea1y tr\u1ed1n. C\u00e1c binh d\u00f5ng \u0111i \u0111\u1ea5y tranh nhau x\u00f4ng v\u00e0o : ng\u01b0\u1eddi th\u00ec c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y t\u00e0i v\u1eadt, k\u1ebb th\u00ec ng\u1ed3i xu\u1ed1ng \u0103n u\u1ed1ng, ng\u1ea3 c\u1edd, v\u1ea5t kh\u00ed gi\u1edbi, kh\u00f4ng chu\u1ea9n b\u1ecb m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o. B\u1ecdn gi\u1eb7c th\u1eeba c\u01a1, \u0111\u00e1nh \u00fap to\u00e1n qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o, gi\u1ebft h\u1ea1i qu\u00e2n l\u00ednh, c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y s\u00fang v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi. Ho\u00e0ng V\u0103n Qu\u00fd k\u00eau g\u1ecdi qu\u00e2n c\u1ee9u vi\u1ec7n. Tr\u00e1ng n\u00f3i truy\u1ec1n \u0111i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 qu\u00e2n n\u00e0o \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn gi\u1eb7c nghe th\u1ea5y n\u00f3i th\u1ebf, c\u00e0ng \u0111\u00e1nh g\u1ea5p. V\u0103n Qu\u00fd v\u00e0 V\u0103n Nguy\u1ec7t \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e2m ch\u1ebft ; V\u0103n Long c\u1ed1 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft. Qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o b\u1ecb tan r\u00e3. Qu\u00e2n hai \u0111\u1ea1o trung v\u00e0 ti\u1ec1n v\u1ea5t c\u1ea3 kh\u00ed gi\u1edbi m\u00e0 ch\u1ea1y. Tr\u00e1ng kinh s\u1ee3 li\u1ec1u x\u00f4ng v\u00e0o trong \u0111\u00e1m gi\u00e1o m\u00e1c, m\u1ed9t m\u00ecnh tho\u00e1t ra \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u0103n Tu\u1ea5n, V\u0103n \u0110\u1ea1i, V\u0103n N\u1ed9i v\u00e0 V\u0103n Ni\u00ean \u0111\u1ec1u ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. V\u0103n Nh\u1ea1n \u0111\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1eddng th\u00fac \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 11 t\u00ean gi\u1eb7c, V\u0103n Tuy\u00ean ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 7 t\u00ean, r\u1ed3i s\u1ee9c ki\u1ec7t, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ee9u vi\u1ec7n \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn, bi\u1ec1n d\u00f5ng b\u1ecb ch\u1ebft h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ea5t 14 c\u1ed7 s\u00fang l\u1edbn, b\u1ecf m\u1ea5t binh kh\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Duy c\u00f3 Tr\u00e1ng v\u00e0 V\u0103n Th\u00fa \u0111\u1ec1u b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng ch\u1ea1y v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, li\u1ec1n ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1i ph\u00e1i Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Mai V\u0103n \u0110\u1ed5ng \u0111em 600 binh d\u00f5ng \u0111\u1ebfn ngay qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a V\u0103n Phong, nh\u00e2n ban \u0111\u00eam, \u0111\u00e1nh \u00fap, ph\u00e1 lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 20 s\u1edf \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 c\u1ee7a gi\u1eb7c, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf lu\u1ef9 ch\u1ea1y h\u1ebft. Phong cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u00f2i v\u00e0 s\u00f4ng nh\u00e1nh kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 10 ng\u00e0y, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111\u1ebfn S\u1ed1c Tr\u0103n v\u00e0 T\u1ea7m Vu Gia l\u00e0 hai n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu, c\u1eafm r\u00e0o l\u1ea5p s\u00f4ng nh\u00e1nh, hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng nh\u00e1nh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eafp lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1ec1u b\u1ecb ngh\u1ebdn. Phong chia \u1ee7y cho Qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n V\u0103n Ho\u1eb1ng \u0111em 600 qu\u00e2n do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 ch\u1edf thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn x\u1ee9 T\u1ea7m Vu Gia ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh l\u00e0 Mai V\u0103n \u0110\u1ed5ng \u0111\u1ed1c su\u1ea5t Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Quang, bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u01a1ng, Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh, bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 Cao V\u0103n Hi\u00ean \u0111em 800 binh d\u00f5ng chia hai m\u1eb7t thu\u1ef7 b\u1ed9 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh n\u01a1i s\u00f4ng nh\u00e1nh \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n. Phong l\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb l\u00e0 ch\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ebb xin l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u00f3ng \u1edf ph\u1ee7 b\u1ea3o \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef.<\/p>\n<p>R\u1ed3i th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 1.000 \u0111\u1ee9a \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y r\u1ed1i thu\u1ef7 \u0111\u1ed3n \u1edf ph\u1ee7. Phong \u0111\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u00e1nh l\u1ea1i, b\u1ecdn gi\u1eb7c lui ch\u1ea1y. Phong cho r\u1eb1ng gi\u1eb7c \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn th\u00ec kh\u00f4ng \u0111u\u1ed5i theo n\u1eefa, b\u00e8n thu qu\u00e2n v\u1ec1. Qu\u00e2n c\u1ee7a V\u0103n Ho\u1eb1ng \u0111\u1ebfn x\u1ee9 T\u1ea7m Vu Gia, c\u0169ng ch\u00e9m v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat \u00edt, r\u1ed3i ph\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, r\u00fat v\u1ec1. Qu\u00e2n c\u1ee7a V\u0103n \u0110\u1ed5ng \u0111\u1ebfn x\u1ee9 S\u1ed1c Tr\u0103n h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u00e1nh ph\u00e1, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 6 t\u00ean v\u00e0 ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 10 t\u00ean gi\u1eb7c, ph\u00e1 b\u1eb1ng lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t, khai th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng ; \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u, \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 mai ph\u1ee5c s\u1eb5n \u1edf r\u1eebng r\u1eadm b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng l\u1ea5y nhi\u1ec1u gi\u00e1o nh\u1ecdn ph\u00f3ng b\u1eeba ra : Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft ; binh \u0111inh ng\u00e3 xu\u1ed1ng s\u00f4ng ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i c\u0169ng nhi\u1ec1u ; Mai V\u0103n \u0110\u1ed5ng c\u0169ng b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e2m ch\u1ebft ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Quang v\u00e0 Cao V\u0103n Hi\u00ean \u0111\u1ebfn c\u1ee9u c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. B\u1ecb m\u1ea5t kh\u1ea9u s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n l\u1edbn b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi c\u00e1c h\u1ea1ng.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Duy Tr\u00e1ng b\u1ecb thua, vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, Phong b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c nh\u01b0ng v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u nhi\u1ec7m, Tr\u00e1ng b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u00f3ng xi\u1ec1ng gi\u1ea3i v\u1ec1. Vua sai Ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf Kinh l\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng g\u1ea5p \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Ba Xuy\u00ean \u0111\u1ec3 x\u00e9t r\u00f5 duy\u00ean c\u1edb b\u1ecb thua tr\u1eadn. \u0110\u1ebfn khi l\u1ea1i nghe tin b\u1ecb thua l\u1ea7n n\u00e0y, vua than r\u1eb1ng : \u201cK\u1ebb t\u00e0i h\u00e8n kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1ch \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, c\u00f2n n\u00f3i l\u00e0m g\u00ec n\u1eefa ! L\u1eadp t\u1ee9c l\u1ea1i sai Tham t\u00e1n L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u1ea1i theo Ch\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 c\u1ea7m qu\u00e2n thay. (Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 Ch\u1ec9 cho \u0110\u1ee9c t\u1ed5ng th\u1ed1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00e1c qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean, l\u1ea1i ki\u00eam l\u0129nh Quan ph\u00f2ng t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, sau \u0111\u00f3 nghe tin Xi\u00eam m\u1ee5c l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn, \u0110\u1ee9c l\u1ea1i l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y). \u0110\u1ee9c b\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecb \u1ed1m, \u1ee7y cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111i thay. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, vua chu\u1ea9n cho Huy\u00ean v\u1eabn gi\u1eef ch\u1ee9c \u0111ang l\u00e0m quy\u1ec1n l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0. Sau \u0111\u00f3, Huy\u00ean g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng s\u1ee3 s\u1ec7t, b\u1ecb ng\u00f4n quan ((1) Ch\u1ee9c quan c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n h\u1eb7c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111i\u1ec1u sai tr\u00e1i.1) th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng \u0111\u00e0n h\u1eb7c. Vua l\u1ea1i sai Huy\u00ean ch\u1ec9 chuy\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c. Vua l\u1ea1i sai Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang, h\u1ed9 l\u00fd Quan ph\u00f2ng t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0, \u0111i ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn ngay.<\/p>\n<p>Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua \u0111\u1ec3 \u0111i nh\u1eadn ch\u1ee9c, vua y\u00ean \u1ee7i r\u1eb1ng : \u201cKhanh c\u00f3 l\u00f2ng trung trinh, ch\u0103m vi\u1ec7c, ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u1ed3i, chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111em vi\u1ec7c kh\u00f3 kh\u0103n m\u00e0 giao cho khanh, ch\u00ednh l\u00e0 d\u1ecbp \u0111\u1ec3 cho khanh l\u1eadp c\u00f4ng v\u00e0 b\u00e1o \u0111\u00e1p ta \u0111\u00f3. Ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y do D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong \u0111\u00e3 l\u00e0m sinh chuy\u1ec7n ra, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n nh\u00e2n th\u1ebf m\u1edbi hung h\u0103ng n\u1ed5i d\u1eady, qu\u00e2n l\u00ednh nh\u00e2n th\u1ebf m\u1edbi s\u1ee3 h\u00e3i m\u00e0 m\u1ea5t tinh th\u1ea7n. Khanh khi \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh \u1ea5y, ph\u00e0m c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c trong t\u1ec9nh, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i ch\u1ea5n ch\u1ec9nh l\u1ea1i c\u1ea3, r\u1ed3i sau s\u1ebd c\u00f9ng v\u1edbi B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean b\u00e0n t\u00ednh vi\u1ec7c binh, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ec3 m\u1ed9t d\u1ea3i Ba Xuy\u00ean s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, d\u1ea7n d\u1ea7n s\u1ebd m\u01b0u t\u00ednh \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c h\u1ee3p qu\u00e2n v\u1edbi th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y. Ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f3 c\u00e2u : \u201cKh\u00f4ng g\u1eb7p ch\u1ed7 g\u1ed1c v\u1eb7n th\u1edb qu\u00e1nh, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3 d\u00f9ng s\u1eafc b\u00e9n\u201d, khanh ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng lo ngh\u0129, ch\u1edb ph\u1ee5 l\u00f2ng ta \u00e2n c\u1ea7n mong khanh l\u00e0m cho k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. \u0110\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u01b0\u01a1ng n\u1eafng, n\u00f3ng d\u1eef, khanh h\u00e3y t\u1ea1m ngh\u1ec9, t\u1eafm g\u1ed9i 2-3 ng\u00e0y r\u1ed3i s\u1ebd \u0111i.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y thua tr\u1eadn \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n, t\u01b0\u1edbng s\u0129 hao h\u1ee5t m\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1u do D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong l\u00e0m l\u1ee1 vi\u1ec7c. Xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u1edf ph\u1ed1 V\u0129nh Xuy\u00ean, v\u00ec D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t d\u00e2n hay gi\u1eb7c, cho qu\u00e2n v\u00e0o l\u00f9ng c\u01b0\u1edbp tr\u00e0n, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 h\u1ea1i l\u00e2y \u0111\u1ebfn nh\u1eefng l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, l\u00e0m cho h\u1ecd o\u00e1n gi\u1eadn qu\u00e1 l\u1eafm, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecdn gi\u1eb7c thu h\u00fat t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, c\u00e0ng th\u00eam hung h\u0103ng. X\u00e9t ra l\u00e0 b\u1edfi t\u1ef1 Phong kh\u00eau chuy\u1ec7n ra c\u1ea3. Hu\u1ed1ng chi Phong x\u01b0a nay v\u1eabn quen mi\u1ec7ng l\u01b0\u1ee1i l\u00e9m l\u1ec9nh, h\u01a1i \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t tr\u1eadn nho nh\u1ecf n\u00e0o, th\u00ec m\u00faa m\u00e9p khua m\u00f4i, th\u00eau d\u1ec7t c\u00f4ng tr\u1ea1ng, \u0111\u1ec3 h\u00f2ng nh\u1eadn th\u01b0\u1edfng, n\u1ebfu c\u00f3 tr\u1eadn n\u00e0o h\u01a1i th\u1ea5t l\u1ee3i m\u1ed9t ch\u00fat, l\u1ea1i \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. T\u1ee9c nh\u01b0 tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n, c\u00e1o \u1ed1m kh\u00f4ng \u0111i, sau l\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb \u0111au ch\u00e2n \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n, th\u1eadm ch\u00ed khi b\u1ecdn gi\u1eb7c r\u00fat lui, l\u1ea1i cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng nhi\u1ec1u khe ng\u00f2i, gi\u1eb7c \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn, th\u00ec kh\u00f4ng n\u00ean \u0111u\u1ed5i n\u1eefa. L\u1ea9n tr\u00e1nh d\u1ed1i tr\u00e1 h\u00e8n nh\u00e1t nh\u01b0 th\u1ebf, mu\u1ed1n gi\u1ea5u \u0111i bao nhi\u00eau l\u1ea1i c\u00e0ng l\u1ed9 ra b\u1ea5y nhi\u00eau, t\u1ed9i kh\u00f4ng k\u1ec3 xi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong, chu\u1ea9n n\u00ean c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1eadp t\u1ee9c, kh\u00f4ng cho l\u00e0m n\u1eefa, sung l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i, n\u1ebfu h\u01a1i c\u00f3 l\u00f9i b\u01b0\u1edbc nh\u00fat nh\u00e1t ch\u00fat n\u00e0o, th\u00ec cho ch\u00e9m ngay \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1eadn vong nh\u01b0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1n, Chu V\u0103n Tuy\u00ean, Mai V\u0103n \u0110\u1ed5ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia t\u1eb7ng m\u1ed9t h\u00e0m v\u00e0 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ea1i, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ni\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n N\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n Long, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Quang, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh, Cao V\u0103n Hi\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u gia t\u1eb7ng cho m\u1ed9t h\u00e0m. C\u1ee9 chi\u1ebfu theo h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng m\u00e0 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t ; l\u1ea1i cho [m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi] \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con t\u1eadp \u1ea5m l\u00e0m C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9.<\/p>\n<p>Vua g\u1eb7p t\u1edd s\u1edb c\u1ee7a Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng g\u1eedi \u0111\u1ebfn, n\u00f3i r\u00f5 nh\u1eefng duy\u00ean do Phong cho qu\u00e2n l\u00ednh \u0111i c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a mang v\u1ec1, sinh ra l\u1ee1 vi\u1ec7c, kh\u1edfi \u0111\u1ea7u t\u1eeb Tr\u00e1ng, g\u00e2y n\u00ean \u1edf Phong ; v\u1ea3 l\u1ea1i Tr\u00e1ng v\u1edbi Phong l\u00e0 ch\u1ed7 th\u00f4ng gia, cho n\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u1eabn che ch\u1edf, t\u00e2ng b\u1ed1c cho nhau, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 h\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng.<\/p>\n<p>Vua gi\u1eadn, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTr\u00e1ng khi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tham c\u1ee7a, khinh su\u1ea5t ti\u1ebfn qu\u00e2n, sau l\u1ea1i v\u1ed9i v\u00e0ng ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec c\u00e1i l\u1ed7i l\u00e0m h\u1ecfng vi\u1ec7c hao qu\u00e2n, c\u00f2n g\u00ec h\u01a1n n\u1eefa ! h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i tra x\u00e9t l\u00e0m g\u00ec ? Truy\u1ec1n cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, khi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, cho d\u1eabn ngay Tr\u00e1ng \u0111i kh\u1eafp c\u00e1c qu\u00e2n doanh \u0111\u1ec3 b\u00eau t\u1ed9i, r\u1ed3i l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em ch\u00e9m. Phong c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng xi\u1ec1ng gi\u1ea3i giao cho t\u1ec9nh An Giang x\u00e9t h\u1ecfi, tr\u1ecb t\u1ed9i. D\u1ee5 n\u00e0y ch\u01b0a \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec Phong \u0111\u00e3 \u1ed1m ch\u1ebft. \u0110\u1ebfn sau k\u1ebft \u00e1n xong d\u00e2ng l\u00ean, c\u00e1c con c\u1ee7a Phong t\u1eeb 15 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u01b0a ra l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu \u1edf n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 cho c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi Man qu\u1ea5y r\u1ed1i, th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, V\u0129nh Long, An Giang cho \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0 c\u0169ng b\u1ecb b\u1ecdn ch\u00fang khua \u0111\u1ed9ng. Ta ngh\u0129 : b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n tuy ngu t\u1ed1i, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 con \u0111\u1ecf c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ea3, b\u1ecb ch\u00fang phi\u1ebfn ho\u1eb7c \u0111\u01b0a m\u00ecnh v\u00e0o t\u1ed9i, l\u00f2ng ta l\u1ea5y l\u00e0m \u0111au x\u00f3t l\u1eafm, c\u1ea7n n\u00ean m\u1edf r\u1ed9ng l\u1ed1i tho\u00e1t, ch\u1ec9 b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng cho h\u1ecd. Ph\u00e0m nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tr\u00f3t \u0111i l\u00e0m gi\u1eb7c hay b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1eaft \u00e9p ph\u1ea3i theo, th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ee5c hay \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ebfn th\u00fa t\u1ed9i \u1edf tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n m\u00f4n ho\u1eb7c \u1edf nha m\u00f4n s\u1edf t\u1ea1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khoan tha cho t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 l\u1eadp t\u1ee9c cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n ; r\u1ed3i v\u1ec1 b\u00e1o c\u00e1o l\u1eabn nhau, r\u1ee7 c\u00e1c \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng s\u1edbm bi\u1ebft quay \u0111\u1ea7u tr\u1edf v\u1ec1, kh\u1ecfi b\u1ecb ch\u00e9m gi\u1ebft. N\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 tr\u00f3t ch\u1ee9a gi\u1ea5u s\u00fang \u0111\u1ea1n t\u01b0, \u0111em n\u1ed9p h\u1ebft cho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 gi\u00e1 tr\u1ea3 l\u1ea1i ti\u1ec1n cho. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o khi tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb b\u1ecdn quan l\u1ea1i nh\u0169ng nhi\u1ec5u kh\u1ed5 \u1ee9c, c\u0169ng cho l\u00e0m \u0111\u01a1n n\u00f3i r\u00f5 l\u00fd do, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp t\u1ee9c r\u1eeda s\u1ea1ch cho n\u1ed7i oan u\u1ed5ng. Khi t\u1edd d\u1ee5 n\u00e0y g\u1eedi \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i d\u1ecbch ra ti\u1ebfng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, cho d\u00e1n \u1edf nhi\u1ec1u n\u01a1i, \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. H\u1ea1n ra th\u00fa \u0111\u1ebfn h\u1ebft n\u0103m nay l\u00e0 c\u00f9ng.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh m\u1eabu t\u1edd t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 (t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00e2u, v\u1ecb n\u00e0o \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc r\u1ed3i, th\u00ec trong t\u1edd t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft bi\u00ean t\u01b0\u1edbc, sau bi\u00ean \u0111\u1ebfn t\u00ean ; v\u1ecb n\u00e0o ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u1ec9 bi\u00ean m\u1ea5y ch\u1eef th\u1ea7n t\u00ean l\u00e0\u2026 th\u00f4i).<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 gi\u1eef ch\u1ee9c L\u00e3nh binh An Giang ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0110\u1ed3ng B\u00e1 Huy\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n \u0110inh th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf Ti\u1ec1n phong T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean \u0110i\u1ec1u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua \u0111\u1ec3 \u0111i, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c l\u00e2u n\u0103m, \u0111\u00e3 t\u1eebng theo \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, c\u01a1 m\u01b0u v\u1ec1 vi\u1ec7c binh ch\u1eafc l\u00e0 th\u00f4ng th\u1ea1o l\u1eafm. Nay b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf An Giang, l\u00fac xu\u1ea5t hi\u1ec7n, l\u00fac \u1ea9n n\u00e1u, kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u00e2u l\u00e0 ch\u1eebng, ph\u1ea3i n\u00ean tr\u00f9 t\u00ednh cho \u0111\u00fang c\u01a1 nghi, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi s\u1ef1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee7y nhi\u1ec7m. L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n l\u1ea1y t\u1ea1, vua l\u1ea1i ban cho chi\u1ebfc \u00e1o m\u1ed5 b\u1ee5ng b\u1eb1ng nhung v\u1ea3i m\u00e0u quan l\u1ee5c, trong l\u00f3t l\u1ee5a m\u00e0u, c\u00e1i qu\u1ea7n nhi\u1ec5u m\u00e0u lam v\u00e0 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>D\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u0103ng ho\u00e0ng t\u1ec9 ((1) Ho\u00e0ng t\u1ec9 : m\u1eb9 sinh vua.1) l\u00e0 Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng, ph\u00e1i c\u00e1c b\u1ed9, ty, khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ecb v\u1ec7 m\u1ed7i th\u00e1ng \u0111i tu\u1ea7n v\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t 2 l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, l\u00e0 ti\u1ebft Thanh minh. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, vua \u0111i thuy\u1ec1n v\u1ec1 th\u0103m c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng \u1edf Hi\u1ebfu S\u01a1n. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng tr\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng s\u01a1n l\u0103ng r\u1ea5t l\u00e0 n\u1eb7ng n\u1ec1, l\u1edbn lao, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ta kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn quan qu\u00e2n kh\u00f3 nh\u1ecdc, m\u1ecfi m\u1ec7t, nh\u01b0ng ng\u1eb7t v\u00ec vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u1edf S\u01a1n l\u0103ng, ng\u00e0y th\u00e1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, hi\u1ec7n nay vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng m\u00f9a xu\u00e2n \u0111\u01b0\u01a1ng b\u1eadn, ta kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 d\u00e2n ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y, cho n\u00ean b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 ph\u1ea3i d\u00f9ng s\u1ee9c qu\u00e2n l\u00ednh nhi\u1ec1u. K\u1ec3 t\u1eeb khi kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u1ebfn nay, ch\u01b0a qu\u00e1 hai th\u00e1ng, m\u00e0 v\u1ea1n ni\u00ean c\u01a1 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n xong. T\u1ea5m l\u00f2ng ch\u00e2n th\u1eadt, b\u00e1o ngh\u0129a, l\u00e0m g\u1ea5p vi\u1ec7c c\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf, ta r\u1ea5t khen ng\u1ee3i. Th\u01b0\u1edfng cho quan \u0111\u1ed5ng l\u00fd v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u1ea1c l\u1ea1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (2 \u0111\u1ed5ng l\u00fd m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; 3 ph\u00f3 \u0111\u1ed5ng l\u00fd m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 7 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; 9 tu\u1ef3 bi\u1ec7n v\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; 4 lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i v\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 154 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 3 quan ti\u1ec1n ; c\u00e1c ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, ki\u1ec3m th\u1ea3o, linh \u0111\u00e0i lang, th\u1ecb v\u1ec7, y vi\u1ec7n 15 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 quan ti\u1ec1n). Bi\u1ec1n binh v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung h\u01a1n 3.000 quan ti\u1ec1n. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n \u0111i l\u1ea1i tr\u00f4ng coi l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng h\u1eadu (10 l\u1ea1ng b\u1ea1c).<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o T\u1ea1 Quang C\u1ef1 v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u Thanh l\u1ea5y c\u1ee7a v\u00e0 s\u1ee9c d\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u01a1n l\u0103ng, c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn m\u1ea5y n\u0103m kh\u00f4ng xong, n\u01b0\u1edbc \u1edf hang \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m \u0111\u1ea7y \u1ee9 l\u00ean, h\u1ea1i \u0111\u1ebfn ru\u1ed9ng c\u1ee7a d\u00e2n, ta kh\u00f4ng l\u00e0m th\u1ebf. C\u00f4ng vi\u1ec7c l\u1ea7n n\u00e0y, kh\u00f4ng t\u1eebng b\u1eaft d\u00e2n ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc, ch\u1ec9 \u0111em qu\u00e2n l\u00ednh t\u00fac v\u1ec7 ra l\u00e0m, c\u1ea5p cho nhi\u1ec1u l\u01b0\u01a1ng. D\u00e2n kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng, m\u00e0 binh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ed ch\u00fat \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng nh\u1edd, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 binh v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i c\u1ea3 \u01b0 ? L\u0169 c\u00e1c khanh n\u00ean gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1 th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, ch\u1edb n\u00ean \u0111\u1ed1c tr\u00e1ch nghi\u1ec7t qu\u00e1, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd ta.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 ((1) L\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 : l\u0103ng c\u1ee7a Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Gia Long).1), l\u0103ng C\u01a1 Th\u00e1nh ((2) L\u0103ng C\u01a1 Th\u00e1nh : l\u0103ng c\u1ee7a H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu Khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc No\u00e3n), th\u00e2n ph\u1ee5 c\u1ee7a Gia Long.2), l\u0103ng Thu\u1ef5 Th\u00e1nh ((3) L\u0103ng Thu\u1ef5 Th\u00e1nh : l\u0103ng c\u1ee7a Hi\u1ebfu Khang ho\u00e0ng h\u1eadu (m\u1eb9 c\u1ee7a Gia Long).3). Sai ho\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng, ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u1ebfn l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m l\u1ec5. Th\u01b0\u1edfng cho quan qu\u00e2n th\u1ee7 h\u1ed9 l\u0103ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ; c\u00e1c n\u1eef quan v\u00e0 n\u00f4 t\u1ef3 200 quan ; c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh theo l\u1ec7 c\u0169 th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n. Gia th\u01b0\u1edfng cho quan l\u1ea1i \u0111i theo h\u1ea7u 1.000 quan ti\u1ec1n. Ti\u1ebft Thanh minh, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan theo h\u1ea7u b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2y, sau n\u00e0y theo l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Vua v\u1ec1 \u0111\u1ebfn b\u1ebfn l\u1ea7u Phu V\u0103n, \u0111\u1ed5i m\u1eb7c \u00e1o tr\u1eafng v\u1ec1 cung. Qu\u00e2n c\u1ea3nh t\u1ea5t h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111i tr\u01b0\u1edbc, d\u00f9ng kh\u0103n m\u0169 \u0111i tr\u1eadn. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec7 s\u0129 \u0103n m\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u00fang l\u1ec5 nghi l\u00e0 l\u1ed7i \u1edf quan cai qu\u1ea3n. Vua giao vi\u1ec7c n\u00e0y xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 Binh \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai v\u00e0o ch\u1ea7u. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng, ph\u00e1i c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng, khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, \u0111\u00e1ng l\u1ebd ph\u1ea3i theo ban \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u, c\u1edb g\u00ec l\u1ea1i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, \u0111\u1ebfn g\u1ea7n chi\u1ec1u c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5y v\u1ec1 ban. Con th\u1eed ngh\u0129 xem : h\u1ecdc quy \u1edf cung Ki\u1ec1u \u0110\u00f4ng c\u00f3 d\u1ea1y th\u1ebf kh\u00f4ng ? Ta k\u00ednh theo ph\u00e9p nh\u00e0, \u00e2n c\u1ea7n d\u1ea1y b\u1ea3o, mu\u1ed1n ch\u1ec9 d\u1eabn cho bi\u1ebft l\u1ec5 nghi, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u theo \u0111\u00fang khu\u00f4n ph\u00e9p, gi\u1eef m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng t\u1ed1t. C\u00f3 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u g\u00ec tr\u00e1i l\u1ec5, ta kh\u00f4ng th\u00edch nghe \u0111\u1ebfn. L\u1ea7n n\u00e0y h\u00e3y t\u1ea1m ghi l\u1ed7i, ph\u1ea1t b\u1ed5ng 1 n\u0103m. C\u00f2n c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi t\u00e1n thi\u1ec7n v\u00e0 gi\u1ea3ng t\u1eadp th\u00ec tr\u00e1ch nhi\u1ec7m khuy\u00ean d\u1ea1y \u1edf \u0111\u00e2u ? C\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 gi\u00e1ng tr\u00e1ch \u0111\u1ec3 r\u0103n d\u1ea1y. Ph\u1ea3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 n\u00e0y cho c\u1ea3 H\u1ed3ng B\u1ea3o k\u00ednh theo. Ta kh\u00f4ng n\u00f3i n\u1eefa, n\u1ebfu l\u1ea7n sau c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng \u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n \u0111\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Cho ph\u00e9p c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi m\u00e0 m\u00ecnh bi\u1ebft. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng l\u1ed1i l\u00e0m ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u1ed1t ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi. Ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i tr\u00f4ng coi ch\u00ednh s\u1ef1, ch\u1ec9 ngh\u0129 chuy\u00ean d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u0169, ch\u0103m t\u00ecm tr\u1ecb \u0111\u1ea1o, song, vi\u1ec7c bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi hay k\u1ebb d\u1edf, Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f2n l\u1ea5y l\u00e0m kh\u00f3, c\u0169ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m nh\u00e0, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u00ecm ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u g\u1ed7 t\u1ed1t, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng v\u00e0o nh\u1eefng r\u01b0\u1eddng c\u1ed9t rui m\u00e8. Nh\u1eefng khanh, t\u1ec3 v\u00e0 quan l\u1ea1i t\u1ed1t c\u1ee7a ta \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea7y t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta c\u1ea3. X\u01b0a nay v\u1eabn \u1ee7y th\u00e1c cho nh\u1eefng ch\u1ee9c tr\u1ecdng\u00a0 y\u1ebfu nh\u01b0 th\u1ec3 tai m\u1eaft, trong ngo\u00e0i c\u00f9ng gi\u00fap l\u1eabn nhau, \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa nh\u1eefng ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t c\u1ee7a k\u1ebb \u00edt \u0111\u1ee9c n\u00e0y. Nh\u01b0ng b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua, ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c, m\u1edbi l\u00e0 trung \u00e1i r\u1ea5t m\u1ef1c. Chu\u1ea9n cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u00ecnh bi\u1ebft l\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i \u0111\u1ee9c gi\u1ecfi giang. V\u1ec1 b\u00ean v\u0103n : \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m b\u1ed1 ch\u00ednh ; th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed v\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 ki\u00eam t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t v\u00e0 lang trung trong s\u00e1u b\u1ed9 ; tham tri, ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed v\u00e0 tu\u1ea7n ph\u1ee7 ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf c\u00e1c khoa \u0111\u1ea1o ; th\u1ecb lang, kinh do\u00e3n v\u00e0 b\u1ed1 ch\u00ednh ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m tri ph\u1ee7, \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7 ; lang trung, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5, ph\u1ee7 th\u1eeba v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m tri huy\u1ec7n, tri ch\u00e2u. V\u1ec1 b\u00ean v\u00f5 : ch\u01b0\u1edfng qu\u00e2n \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, kinh l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00f4 th\u1ed1ng l\u0129nh t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m l\u00e3nh binh v\u00e0 ph\u00f3 l\u00e3nh binh ; th\u1ed1ng ch\u1ebf, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 th\u1ed1ng ch\u1ebf ki\u00eam t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7 ; l\u00e3nh binh v\u00e0 ph\u00f3 l\u00e3nh binh ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m qu\u1ea3n c\u01a1. Kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c h\u1ea1t m\u00ecnh hay h\u1ea1t kh\u00e1c, t\u1ea5t ph\u1ea3i bi\u1ebft \u0111\u00edch x\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y nh\u00e2n ph\u1ea9m h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi c\u1ea5p b\u1eadc \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, th\u00ec chu\u1ea9n cho k\u00ea t\u00ean ra ti\u1ebfn c\u1eed, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, giao cho b\u1ed9 d\u1eabn v\u00e0o ra m\u1eaft, \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u00f9ng. Kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd h\u00e0ng, b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng. N\u1ebfu nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ri\u00eang, ch\u1ec9 t\u1ef1 mua l\u1ea5y t\u1ed9i l\u1ed7i m\u00e0 th\u00f4i. Ngo\u00e0i ra, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 t\u00e0i kinh lu\u00e2n thao l\u01b0\u1ee3c, h\u1ecdc r\u1ed9ng, v\u0103n hay, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0m ch\u1ee9c g\u00ec, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 ph\u1ea9m c\u1ea5p cao th\u1ea5p, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea t\u00ean t\u00e2u tr\u00ecnh, ta c\u0169ng \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho th\u0103ng l\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed5 s\u1ee9c gi\u00fap vi\u1ec7c. \u201cMu\u1ed1n x\u00e9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan, th\u00ec x\u00e9t \u1edf ch\u1ed7 ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y th\u1ebf n\u00e0o\u201d, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u00f5 r\u00e0ng. \u0110\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap n\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t ni\u1ec1m c\u00f4ng trung, c\u1ed1t sao cho ti\u1ebfn c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i t\u1ea5m l\u00f2ng chu ch\u00ed c\u1ee7a ta t\u00ecm h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i ra gi\u00fap ch\u00ednh s\u1ef1\u201d.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n c\u00e1c v\u1ee5 l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 T\u00fa l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng, l\u1ea1i sung l\u00e0m Doanh ki\u1ebfn ph\u00f3 \u0111\u1ed5ng l\u00fd. Ph\u00e1i th\u00eam hai v\u1ec7 binh trong Kinh v\u00e0 c\u01a1 binh \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh (c\u01a1 binh n\u00e0y thao di\u1ec5n \u1edf Kinh) \u0111\u1ebfn s\u1edf c\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng \u1edf Hi\u1ebfu S\u01a1n l\u00e0m vi\u1ec7c. T\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u00e0 qu\u1ea3n c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng hi\u1ec7n \u0111ang l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng 2 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>L\u00e0m b\u00e0i ng\u00e0 c\u1ea5p cho c\u00e1c l\u00e3nh binh v\u00e0 ph\u00f3 l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh. (Tr\u00ean m\u1eb7t b\u00e0i kh\u1eafc m\u1ea5y ch\u1eef \u201cl\u00e3nh binh ho\u1eb7c ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf t\u1ec9nh, h\u1ea1t n\u00e0o\u201d).<\/p>\n<p>Cho l\u00e0m l\u1ec5, t\u1ebf c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u binh d\u00f5ng ch\u1ebft tr\u1eadn \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o binh Tr\u1ea5n T\u00e2y, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng t\u1ea1i ngo\u00e0i c\u00f5i nam Kinh th\u00e0nh. Sai m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 Binh \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Sai t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh mua thu\u1ed1c theo th\u1eddi gi\u00e1 \u0111em \u0111\u1ebfn An Giang v\u00e0 Tr\u1ea5n T\u00e2y d\u00f9ng \u0111\u1ec3 c\u1ea5p ph\u00e1t.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i : ph\u1ee7 Th\u0103ng Ba((1) Ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1eef \u201cba\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i vi\u1ebft l\u00e0 \u201choa\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 c\u1ea3. V\u00ec nguy\u00ean th\u01b0 ki\u00eang hu\u00fd, n\u00ean \u0111\u1ed5i \u201choa\u201d ra \u201cba\u201d.1) t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0m ph\u1ee7 Th\u0103ng B\u00ecnh ; huy\u1ec7n M\u1ed9 Ba t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0m huy\u1ec7n M\u1ed9 \u0110\u1ee9c ; ph\u1ee7 H\u00e0 Ba t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0m ph\u1ee7 H\u00e0 Thanh, huy\u1ec7n K\u1ef3 Ba l\u00e0m huy\u1ec7n K\u1ef3 Anh, huy\u1ec7n Ba Xuy\u00ean l\u00e0m huy\u1ec7n C\u1ea9m Xuy\u00ean ; huy\u1ec7n H\u1ea1 Ba t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0m huy\u1ec7n H\u1ea1 Hoa, huy\u1ec7n Ba Kh\u00ea l\u00e0m huy\u1ec7n C\u1ea9m Kh\u00ea ; huy\u1ec7n Ph\u00f9 Ba t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0m huy\u1ec7n Ph\u00f9 An ; huy\u1ec7n Kim Ba t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0m huy\u1ec7n Kim Anh ; huy\u1ec7n Th\u1ea5t Tuy\u1ec1n t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0m huy\u1ec7n Th\u1ea5t Kh\u00ea ; huy\u1ec7n B\u00ecnh Tuy\u1ec1n t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0m huy\u1ec7n B\u00ecnh Xuy\u00ean ; huy\u1ec7n Ba L\u00e2m \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0m huy\u1ec7n \u0110\u00e0o L\u00e2m ; huy\u1ec7n Ph\u00f9 Dung \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0m huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u1eeb ; huy\u1ec7n Ba Phong t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0m huy\u1ec7n Nghi\u00eam Phong ; c\u1ee5c B\u1ea3o tuy\u1ec1n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o. \u1ea5n tri\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c n\u01a1i \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u1ea1i m\u00e0 c\u1ea5p cho c\u1ea3. Duy c\u00f3 t\u1ec9nh Thanh Ba l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t Ph\u01b0\u1edbc, ch\u01b0a n\u1ee1 thay \u0111\u1ed5i. Khi l\u00e0m v\u0103n cho vi\u1ebft l\u00e0 Thanh t\u1ec9nh, c\u00f2n quan ph\u00f2ng \u1ea5n tri\u1ec7n, c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u0169. \u0110\u1ed5i : Thanh Ba t\u1ea3 v\u1ec1 l\u00e0m Thanh t\u1ec9nh T\u1ea3 v\u1ec7 ; Thanh Ba t\u1ea3 h\u1eefu Th\u1ee7y v\u1ec7 l\u00e0m Thanh t\u1ec9nh t\u1ea3 h\u1eefu Th\u1ee7y hai v\u1ec7 ; \u0111\u1ed9i Ba t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m \u0111\u1ed9i Thanh t\u01b0\u1ee3ng ; v\u1ec7 Tuy\u1ec1n v\u0169 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0m v\u1ec7 Ti\u1ec7p v\u0169. \u0110\u1ed3 k\u00fd, \u1ea5n v\u00e0 ki\u1ec1m \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u1ea1i m\u00e0 c\u1ea5p cho. C\u00f2n c\u00e1c t\u1ed5ng, x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, c\u1eeda \u1ea3i, b\u1ebfn s\u00f4ng, \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, \u0111\u1ed3n canh c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef hu\u00fd hay t\u1ef1 d\u1ea1ng gi\u1ed1ng nhau, \u0111\u1ec1u cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ki\u1ec3m tra \u0111\u1ed5i l\u1ea1i. Duy c\u00f3 c\u00e1c c\u00e1o s\u1eafc t\u1eeb ng\u00e0y 28 th\u00e1ng 12 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u1ea5p cho c\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh th\u00ec v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nh\u01b0 c\u0169, kh\u00f4ng \u0111\u1ed5i l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t ba c\u1eeda \u1ea3i Trung Th\u1ea3ng, Na L\u1ea1n v\u00e0 L\u1ec7nh C\u1ea5m \u1edf t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng. T\u1ec9nh th\u1ea7n n\u01a1i \u1ea5y t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cBa \u0111\u1ed3n Trung Th\u1ea3ng, Na L\u1ea1n v\u00e0 Ph\u1ea7n H\u00e0 \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ecdn l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Thanh qua l\u1ea1i, n\u00ean \u0111\u1eb7t hai c\u1eeda \u1ea3i \u1edf Trung Th\u1ea3ng v\u00e0 Na L\u1ea1n. Duy c\u00f3 \u0111\u1ed3n Ph\u1ea7n H\u00e0 th\u00ec b\u1ecdn l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft \u0111\u1ec3 tr\u1ed1n thu\u1ebf, n\u00ean \u0111\u1eb7t c\u1eeda \u1ea3i \u1edf ph\u1ed1 L\u1ec7nh C\u1ea5m g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda \u1ea3i L\u1ec7nh C\u1ea5m, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 ng\u1ea1ch, c\u1ea5p gi\u1ea5y v\u00e0 thu thu\u1ebf (ng\u1ea1ch thu\u1ebf quan \u1edf Na L\u1ea1n l\u00e0 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c, \u1edf Trung Th\u1ea3ng l\u00e0 80 l\u1ea1ng, \u1edf L\u1ec7nh C\u1ea5m l\u00e0 70 l\u1ea1ng). B\u1eaft \u0111\u1ea7u thu thu\u1ebf t\u1eeb th\u00e1ng 3 n\u0103m nay. Vua y theo.<\/p>\n<p>Cho T\u00e1n l\u00fd Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 quy\u1ec1n sung Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c b\u1ecb \u1ed1m, cho v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Vua l\u1ea1i ban cho s\u00e2m qu\u1ebf \u1edf kho Th\u01b0\u1ee3ng ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa v\u1ed1n bi\u1ebft khanh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m ch\u1ec9, c\u1ea9n th\u1eadn, nh\u01b0ng mu\u1ed1n y\u00eau vua, ph\u1ea3i b\u1ea3o d\u01b0\u1ee1ng l\u1ea5y m\u00ecnh, ch\u1edb n\u00ean lo ngh\u0129 qu\u00e1, ng\u00e0y th\u1edd vua c\u00f2n d\u00e0i, vi\u1ec7c b\u00e1o \u0111\u00e1p \u01a1n vua c\u00f2n nhi\u1ec1u !\u2026\u201d.<\/p>\n<p>Sung ph\u00e1i Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t th\u1ea7n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111i ti\u1ec5u ph\u1ee7 \u0111\u00e3 l\u00e2u m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, xin t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn m\u1ed7i h\u1ea1t ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea5y h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng 1.000 ho\u1eb7c 500 ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u1ebfn th\u00e0nh h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y sai ph\u00e1i \u0111\u1ec3 binh l\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam m\u1ea1nh\u201d. Vua gh\u00e9t l\u00e0 khinh su\u1ea5t n\u00f3i c\u00e0n, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cBinh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, ch\u1ec9 lo vi\u1ec7c kh\u00f3 v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng m\u00e0 th\u00f4i. Hu\u1ed1ng chi c\u01a1 m\u01b0u \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ecdn kinh l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n tr\u00f9 t\u00ednh \u0111\u1ec3 l\u00e0m. Tri\u1ec7n kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ef1 th\u1ebf, l\u1ea1i mu\u1ed1n g\u1ecdi b\u1eaft d\u00e2n \u0111inh, kh\u00f4ng nh\u1eefng hoang mang v\u00f4 \u00edch l\u1ea1i c\u00f2n g\u00e2y ra kinh h\u00e3i r\u1ed1i ren n\u1eefa. L\u1eddi xin \u1ea5y kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0n \u0111\u1ebfn\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Bi\u00ean Ho\u00e0 x\u00e2m nhi\u1ec5u \u0111\u1ed3n Chu Nham, con \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc Ba Xuy\u00ean, l\u1ea1i b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u0103n tr\u1edf. V\u1eady xin l\u1ea5y 2.000 qu\u00e2n \u1edf Kinh ho\u1eb7c \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, chia l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o : m\u1ed9t \u0111\u1ea1o t\u1eeb c\u1eeda Kim D\u1eef \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean, m\u1ed9t \u0111\u1ea1o t\u1eeb M\u1ef9 Thanh t\u1ea5n \u0111\u1ebfn Ba Xuy\u00ean, \u0111\u00e1nh gi\u1ebft cho th\u1eadt d\u1eef, r\u1ed3i \u0111em qu\u00e2n th\u1eafng tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng Tr\u1ea5n T\u00e2y, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cX\u01b0\u1edfng l\u00e0 m\u1ed9t th\u01b0 sinh nh\u1ecf m\u1ecdn, c\u00f4ng vi\u1ec7c binh c\u01a1 \u0111\u00e3 th\u00e0nh thu\u1ed9c g\u00ec, m\u00e0 d\u00e1m d\u00e2ng t\u1ea5u t\u1eadp m\u1ed9t m\u00ecnh xin ph\u00e1i th\u00eam qu\u00e2n, th\u00ec \u0111\u1ec3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kinh l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o ? Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 b\u1ea3o cho bi\u1ebft t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i n\u0103ng khinh su\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf, s\u1ebd b\u1ecb l\u1ed7i kh\u00f4ng nh\u1ecf\u201d.<\/p>\n<p>R\u00fat b\u1ecf binh \u1edf th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn gi\u1eb7c Man tr\u00e0n \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng du t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u1ea5n \u0111em qu\u00e2n \u0111i d\u00f2 b\u1eaft. Khi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t Tr\u00e0 La, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf trong r\u1eebng k\u00e9o ra, Tu\u1ea5n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. C\u00f3 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng B\u00f9i V\u0103n An ch\u00e9m t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 X\u00e0 Non, d\u01b0 \u0111\u1ea3ng ch\u1ea1y tan c\u1ea3. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, An \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 v\u01b0\u1ee3t l\u00ean Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, Tu\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. Sau \u0111\u00f3, v\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c Man tr\u1ed1n xa, vua l\u1ea1i sai r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, vua th\u00e2n \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n t\u00f4n d\u00e2ng t\u00ean thu\u1ef5 v\u00e0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1ebf minh v\u01b0\u01a1ng, n\u00eau l\u00ean c\u00f4ng to, t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, n\u00f3i \u0111\u1ebfn th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng kh\u00f3 t\u1ecf ra \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i l\u1ea5y ch\u1eef \u201cthi\u00ean\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean h\u00e8m. Duy c\u00f3 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ef1 r\u1ea5t c\u00f4ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ecbnh lu\u1eadn cho mu\u00f4n \u0111\u1eddi sau, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t l\u00e0 to.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, l\u00e0 b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng th\u00e1nh, n\u1ed1i nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 b\u00ecnh y\u00ean, d\u1ef1ng n\u00ean n\u1ec1n th\u1ecbnh tr\u1ecb, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn th\u00e1i b\u00ecnh, d\u1ea1y b\u1ea3o l\u00e2u ng\u00e0y, phong ho\u00e1 n\u00ean t\u1ed1t, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 21 n\u0103m, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng l\u1ea5y vi\u1ec7c k\u00ednh tr\u1eddi b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc t\u1ed5 ti\u00ean l\u00e0m l\u00f2ng, ch\u0103m ch\u00ednh s\u1ef1, th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n d\u00e2n l\u00e0m g\u1ed1c. V\u1ec1 vi\u1ec7c hi\u1ebfu th\u1edd T\u1eeb vi ((1) Ch\u1ec9 m\u1eb9 vua.1) th\u00ec tu\u1ea7n n\u00e0o ti\u1ebft \u1ea5y, d\u00e2ng ch\u00e9n ch\u00fac m\u1eebng, v\u1eadt l\u1ea1 c\u1ee7a ngon h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng ; t\u1ef1 c\u1ea7m c\u01b0\u01a1ng ng\u1ef1a, \u0111\u1ec3 d\u1eabn xe \u0111i. Th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t b\u1eadc r\u1ea5t hi\u1ebfu, x\u01b0a nay ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y. V\u00ec vi\u1ec7c y\u00eau nu\u00f4i d\u00e2n ch\u00fang, th\u00ec x\u00e1 t\u1ed9i, tha t\u00f4, b\u1ecf xa x\u1ec9, chu\u1ed9ng ti\u1ebft ki\u1ec7m, ban g\u1ea1o v\u00e0 l\u1ee5a \u0111\u1ec3 nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ph\u00e1t th\u00f3c v\u00e0 ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 gi\u00fap d\u00e2n t\u00fang, kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng tho\u1ea3 b\u1ec1 sinh s\u1ed1ng. Th\u1ebf l\u00e0 b\u1eadc r\u1ea5t nh\u00e2n. Th\u00e2n ra c\u00e0y, chu\u1ed9ng ngh\u1ec1 g\u1ed1c, khuy\u00ean thi\u00ean h\u1ea1 ch\u0103m ch\u1ec9 vi\u1ec7c n\u00f4ng ; c\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, c\u00f9ng qu\u1ea7n th\u1ea7n m\u01b0u toan vi\u1ec7c tr\u1ecb. N\u1eafng m\u01b0a suy t\u00ednh, li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng tr\u00e1i \u0111\u1ea1o tr\u1eddi ; l\u1ec5 nh\u1ea1c d\u1ef1ng n\u00ean, ng\u01b0\u1eddi sau ch\u1eb3ng c\u00f2n nghi ho\u1eb7c. Hu\u1ed1ng chi, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, v\u1ed1n b\u1eadc ch\u00ed th\u00e1nh, l\u1ea1i nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng ; l\u00fac th\u01b0 nh\u00e0n, \u0111\u1ec3 t\u00e2m v\u00e0o \u0111\u1ea1o ch\u00ednh th\u1ed1ng, t\u1eadp v\u0103n t\u1ecf ngh\u0129a s\u00e1u kinh ; khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, s\u00e1ng t\u00e1c ra m\u1ecdi b\u00e0i, th\u01a1 v\u1ecbnh l\u01b0u truy\u1ec1n mu\u00f4n thu\u1edf. M\u1edf mang v\u0103n tr\u1ecb, \u0111\u1eb7t quan ch\u1ee9c cho s\u00e1u c\u00f5i \u0111\u1ec1u xu\u00e2n ; r\u1ef1c r\u1ee1 v\u00f5 c\u00f4ng, m\u1edf c\u00f5i b\u1edd cho \u0111\u1ea5t \u0111ai nh\u1ea5t th\u1ed1ng. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 ng\u00e0y r\u1ed9ng, h\u1ed9 kh\u1ea9u ng\u00e0y t\u0103ng. \u0110\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng l\u1edbn v\u1ec1 th\u1ee7 th\u00e0nh, l\u1ea1i ki\u00eam c\u1ea3 khai s\u00e1ng. Nh\u1eefng m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c xa r\u1ed9ng, ch\u00ednh s\u00e1ch gi\u1ecfi giang, kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 c\u00f5i Vi\u00eam Bang n\u00e0y hi\u1ebfm th\u1ea5y, m\u00e0 t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng nghe. Th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta cao ng\u1ea5t, to l\u1edbn nh\u01b0 tr\u1eddi, thu nh\u1eb7t c\u1ea3 c\u1ee7a ngh\u00ecn x\u01b0a m\u00e0 h\u1ecdp l\u1ea1i n\u00ean b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m cho n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta \u1ee9c mu\u00f4n \u0111\u1eddi l\u00e0m n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, r\u1ea5t hay, r\u1ea5t t\u1ed1t, kh\u00f3 n\u00f3i cho h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Ta k\u00ednh theo di m\u1ec7nh, n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn n\u00e0y, \u0111\u01b0\u01a1ng ngh\u0129 vi\u1ec7c c\u00e1ng n\u1ed5i g\u00e1nh n\u1eb7ng ch\u01b0a xong, b\u1ed7ng g\u1eb7p bu\u1ed5i \u00f4m cung k\u00eau g\u00e0o ((2) X\u01b0a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf tu \u0111\u1eafc, c\u01b0\u1ee1i r\u1ed3ng l\u00ean tr\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i gi\u01b0\u01a1ng cung b\u1eafn con r\u1ed3ng kh\u00f4ng k\u1ecbp, \u00f4m l\u1ea5y cung m\u00e0 k\u00eau.2) kh\u00f4ng k\u1ecbp, \u0111au x\u00f3t trong d\u1ea1, c\u1eaft x\u00e9 n\u00e0o b\u1eb1ng. C\u00f4ng \u0111\u1ee9c m\u00e3i \u0111\u1ebfn tr\u0103m \u0111\u1eddi, kh\u00f3 b\u00e0y t\u1ecf ra h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta ch\u1ec9 ngh\u0129 n\u1ed1i theo l\u00f2ng nh\u00e2n nh\u01b0 tr\u1eddi c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 gi\u00e3i t\u1ecf ch\u00fat l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u00ednh c\u1ee7a ta. Kinh L\u1ec5 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1edd ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng l\u00e0 t\u1ed5, th\u1edd ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u00e0 t\u00f4ng\u201d. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0 b\u1eadc th\u00f4ng minh th\u00e1nh tri\u1ebft, s\u00e1ng nghi\u1ec7p th\u1ee7 th\u00e0nh \u0111\u1ec1u hay c\u1ea3. K\u00ednh d\u00e2ng mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh t\u1ed5, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i theo c\u00f4ng \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh l\u1edbn c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta l\u00e0m ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh cho con ch\u00e1u mu\u00f4n \u0111\u1eddi sau theo m\u00e3i. V\u1eady n\u00ean h\u1ecdp b\u00e0n d\u00f9ng nh\u1eefng ch\u1eef t\u1ed1t \u0111\u1eb9p v\u1ec1 t\u00ean thu\u1ef5 d\u00e2ng l\u00ean. Chu\u1ea9n cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 truy\u1ec1n Ch\u1ec9 h\u1ecdp c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u00f4, \u0111\u00e0i, b\u1ed9, c\u00e1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 b\u00e0n. C\u1ea7n ph\u1ea3i tra x\u00e9t c\u1ed5 l\u1ec5 cho k\u1ef9, tham ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1eddi nay, cho \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t m\u1ef1c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, \u0111\u1ec3 ph\u1ee5 l\u00f2ng ta b\u00e1o \u0111\u00e1p \u01a1n s\u00e2u y\u00eau d\u1ea5u c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta nh\u01b0 tr\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f9ng, v\u00e0 \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 l\u00f2ng nh\u1edb m\u1ebfn c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n trong thi\u00ean h\u1ea1\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 ch\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1eddi x\u01b0a, t\u00ean hi\u1ec7u th\u1edd \u1edf mi\u1ebfu x\u01b0ng l\u00e0 \u201ct\u1ed5\u201d, v\u00ec l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng. T\u1eeb H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, Minh cho \u0111\u1ebfn Thanh, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1ed7i \u0111\u1eddi m\u1ed9t kh\u00e1c. Qu\u1ed1c tri\u1ec1u ta tham ch\u01b0\u1edbc l\u1ec5 ch\u1ebf x\u01b0a nay, d\u1ef1ng l\u00ean b\u1ed1n mi\u1ebfu, t\u00f4n d\u00e2ng mi\u1ebfu hi\u1ec7u, c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, r\u00f5 r\u1ec7t mu\u00f4n \u0111\u1eddi, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean h\u00e8m ph\u1ea3i x\u01b0ng ch\u1eef \u201cthi\u00ean\u201d, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebb th\u1ea7n t\u1eed d\u00e1m t\u1ef1 \u00fd m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra. Ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u1edbn th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn danh hi\u1ec7u l\u1edbn, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a c\u1ea3. K\u00ednh ngh\u0129 : \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, t\u00e0i ch\u00ed th\u1ea5u kh\u1eafp mu\u00f4n v\u1eadt, \u0111\u1ea1o ho\u00e1 che ch\u1edf mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng. K\u00ednh tr\u1eddi, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc t\u1ed5 ti\u00ean, ch\u0103m vi\u1ec7c y\u00eau th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n ch\u00fang. Trong 21 n\u0103m th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u00e0y. T\u00f4n vua cha ph\u1ed1i v\u1edbi tr\u1eddi, b\u00e1o \u0111\u00e1p r\u1ea5t long h\u1eadu ; th\u0103m s\u01a1n l\u0103ng, t\u1ebf t\u00f4n mi\u1ebfu, l\u1ec5 n\u00e0o c\u0169ng th\u00e2n \u0111i. L\u00e0m m\u1edbi mi\u1ebfu Th\u1ebf t\u1ed5, cho ch\u00ednh th\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng ; d\u1ef1ng l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd, \u0111\u1ec3 hi\u1ebfu d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Khi h\u1ea7u c\u01a1m, khi th\u0103m h\u1ecfi, \u0111\u1ee7 l\u1ec5 nghi d\u00e2ng mi\u1ebfng ng\u1ecdt b\u00f9i ; vi\u1ec7c tang ma, vi\u1ec7c ph\u1ee5ng th\u1edd, l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n ch\u00e9p trong \u0111i\u1ec3n l\u1ec5. N\u1ed1i anh linh l\u00ean xu\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n, c\u00f4ng l\u1edbn l\u00e0m r\u1ee1 r\u00e0ng \u0111\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc ; r\u1ed9ng l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb. Th\u0103m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, k\u00ednh vi\u1ec7c tr\u1eddi, l\u00f2ng ri\u00eang v\u1eadn d\u1ee5ng ; g\u1eafng tinh th\u1ea7n, m\u01b0u tr\u1ecb \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ee9c r\u1ea5t tinh thu\u1ea7n. Ng\u00e0y hai bu\u1ed5i ra coi ch\u1ea7u, l\u1eafm s\u1edb nhi\u1ec1u ch\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng h\u1ec1 b\u1ecf \u0111\u1ecdng ; \u0111\u00eam \u0111\u00e3 khuya c\u00f2n x\u00e9t vi\u1ec7c, s\u00e1u b\u1ed9 tr\u0103m ty, th\u01b0\u1eddng v\u1eabn h\u1ed9i b\u00e0n. Nh\u1eefng s\u00e1ng t\u00e1c ban ra, l\u00e0m cho \u0111\u1ea1o nguy\u00ean s\u00e1ng th\u00eam, v\u0103n gi\u00e1o r\u1ed9ng kh\u1eafp. V\u0103n hai t\u1eadp, th\u01a1 s\u00e1u t\u1eadp, l\u1eddi th\u00e1nh r\u00f5 t\u1ef1a tr\u1eddi, sao ; d\u00e2n c\u00f3 hu\u1ea5n, quan c\u00f3 ch\u00e2m, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc ch\u1eafc nh\u01b0 v\u00e0ng ng\u1ecdc. M\u1edf ra s\u1eed qu\u00e1n, s\u00e1ch v\u1edf san \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y nhi\u1ec1u ; \u0111\u1eb7t th\u00eam h\u1ecdc quan, tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc d\u1ea1y nu\u00f4i c\u00e0ng gi\u1ecfi. M\u1edf th\u00eam khoa thi, \u0111\u1ecbnh m\u1eabu v\u0103n m\u1edbi. S\u00e1ch v\u1edf ban ra, ch\u1eef vi\u1ebft r\u00e0nh r\u1ecdt. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 k\u1ebb s\u0129, ch\u1ea5n h\u01b0ng \u0111\u1ea1o Nho, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ebfn ch\u1ed1n. Suy ra l\u00e0m m\u1ecdi c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 th\u00ec : d\u00f9ng v\u0169 nh\u01b0ng kh\u00f4ng mu\u1ed1n gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 th\u00e1nh nh\u01b0ng l\u1ea1i nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng ; s\u0103n b\u1eafn c\u00f3 ch\u1eebng, c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a b\u1eafn s\u00fang \u0111\u1ec1u bi\u1ebft ; tr\u1ecb qu\u00e2n c\u00f3 l\u1ec5, k\u1ef7 lu\u1eadt r\u1ea5t m\u1ef1c nghi\u00eam minh. Qu\u00e2n nh\u00e0 vua \u0111i \u0111\u00e1nh n\u01a1i n\u00e0o, m\u01b0u nh\u01b0 th\u1ea7n, d\u1ec5 ai \u0111\u00e3 bi\u1ebft ? B\u1ecdn c\u01b0\u1edbp \u1edf Xi\u00eam La, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf Phi\u00ean An \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c ; \u0111\u1ea5t S\u01a1n \u00c2m \u1edf Ninh B\u00ecnh, \u0111\u1ea5t \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh \u1edf Tuy\u00ean Quang, d\u00f9 hi\u1ec3m c\u0169ng tan. Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1eb7t ra h\u01a1n 20 ph\u1ee7 huy\u1ec7n c\u00f5i m\u1edbi, h\u1ed9 kh\u1ea9u bi\u00ean trong s\u1ed5 \u0111\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u00e0i v\u1ea1n. M\u1ea1n Nam B\u1eafc th\u00ec d\u1eb9p y\u00ean, m\u1ea1n T\u00e2y Nam th\u00ec m\u1edf r\u1ed9ng. C\u00f5i b\u1edd g\u1ea7n \u0111\u1ebfn mu\u00f4n d\u1eb7m, oai th\u1ea7n l\u1eebng \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng xa. C\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00e3 n\u00ean, vi\u1ec7c v\u0169 c\u0169ng xong, m\u00e0 vi\u1ec7c binh nhung kh\u00f4ng qu\u00ean r\u00e8n luy\u1ec7n, vi\u1ec7c d\u1ea1y v\u00f5 v\u1eabn th\u01b0\u1eddng m\u1edf mang. \u0110\u1eb7t ra V\u00f5 mi\u1ebfu, d\u1ef1ng bia V\u00f5 c\u00f4ng. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 k\u00edch l\u1ec7 t\u01b0\u1edbng s\u0129 h\u00f9ng m\u1ea1nh oai qu\u00e2n th\u01b0\u1eddng l\u00e0m ngay t\u1eeb khi ch\u01b0a c\u00f3 vi\u1ec7c. V\u00ec l\u00e0 b\u1eadc s\u00e1ng su\u1ed1t, cho n\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1ea7n g\u1ea1i. Tr\u00f9 t\u00ednh t\u00ecnh th\u1ebf c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf ngo\u00e0i mu\u00f4n d\u1eb7m, th\u1ea5y r\u00f5 ti\u00ean c\u01a1 ; m\u01b0u toan ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u1edf trong c\u1eedu tr\u00f9ng, \u0111\u00fang nh\u01b0 kh\u1edbp d\u1ea5u. Cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng n\u1ed7i d\u00e2n gian ng\u1ea5m ng\u1ea7m \u0111au kh\u1ed5, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngay th\u1eb3ng ho\u1eb7c gian t\u00e0, d\u00f9 vi\u1ec7c nh\u1ecf hay to, th\u1ebf kh\u00f3 hay d\u1ec5, c\u0169ng do \u1edf tr\u00ed tu\u1ec7 cao c\u1ea3 bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi vi\u1ec7c, x\u00e9t r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c lo\u00e0i, v\u00ec l\u00e0 c\u00f3 quy\u1ebft \u0111o\u00e1n, cho n\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng b\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf. B\u00e3i c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c, \u0111\u1eb7t ra l\u01b0u quan, c\u00e1ch b\u1ecf h\u1ebft t\u1ec7 h\u1ea1i noi theo t\u1ee5c c\u0169 ; n\u00e9n quy\u1ec1n t\u01b0 gia, nghi\u00eam c\u1ea5m phe \u0111\u1ea3ng, kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00e1i th\u00f3i b\u00e8 ph\u00e1i h\u00f9a nhau. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u1ee3i hay h\u1ea1i, n\u00ean l\u00e0m n\u00ean b\u1ecf, nh\u1eefng ph\u00e9p c\u0169 hay m\u1edbi c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i thay, c\u0169ng t\u1eebng tham ch\u01b0\u1edbc v\u1edbi nh\u00e2n t\u00ecnh v\u00e0 d\u01b0 lu\u1eadn, m\u00e0 b\u1ecf c\u00e1i tr\u00e1i, d\u00f9ng c\u00e1i ph\u1ea3i, \u0111\u1ec1u t\u1ef1 m\u00ecnh quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. Cho n\u00ean tu\u1ef3 th\u1eddi l\u1eadp ra ph\u00e9p m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u00e1i, chuy\u1ec3n bi\u1ebfn cho ti\u1ec7n d\u00e2n m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u1ecfi. M\u1edf ra T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ((1) T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ch\u00ednh th\u1ef1c ra l\u00e0 T\u00f4ng nh\u00e2n ph\u1ee7. B\u1ea5y gi\u1edd v\u00ec ki\u00eang hu\u00fd \u201cM\u1ef9 T\u00f4ng\u201d n\u00ean \u0111\u1ed5i ra l\u00e0 Th\u00e2n \u0111\u00e0i (vi\u1ec7c \u0111\u1ed5i n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb Thi\u1ec7u Tr\u1ecb b\u00e1c b\u1ecf).1), l\u00e0 ch\u00ednh s\u1ef1 tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i ho\u00e0 m\u1ee5c h\u1ecd h\u00e0ng ; \u0111\u1eb7t ra th\u1ee9 b\u1eadc trong cung, l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a b\u1ea3o cho nghi\u00eam ch\u1ec9nh gia ph\u00e1p. So\u1ea1n ra d\u00f2ng l\u00e0m \u0111\u1ebf, d\u00f2ng l\u00e0m phi\u00ean, \u0111\u1ec3 r\u00f5 r\u1ec7t th\u1ed1ng k\u1ef7 ; ch\u00e9p ra ph\u1ea3 c\u1ee7a vua, ph\u1ea3 c\u1ee7a h\u1ecd, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng. Ch\u00edn v\u1ea1c ((2) Ch\u00edn v\u1ea1c : t\u1ee9c c\u1eedu \u0111\u1ec9nh, ch\u1ea1m kh\u1eafc h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng : M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng, n\u00fai, s\u00f4ng, hoa c\u1ecf v\u00e0 b\u00e1ch v\u1eadt : 1. Cao \u0111\u1ec9nh, 2. Nh\u00e2n \u0111\u1ec9nh, 3. Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec9nh, 4. Anh \u0111\u1ec9nh, 5. Ngh\u1ecb \u0111\u1ec9nh, 6. Thu\u1ea7n \u0111\u1ec9nh, 7. Tuy\u00ean \u0111\u1ec9nh, 8. D\u1ee5 \u0111\u1ec9nh, 9. Huy\u1ec1n \u0111\u1ec9nh (\u0111\u00fac n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836]).2) \u0111\u00fac xong, \u0111\u1ec3 v\u1eefng c\u01a1 \u0111\u1ed3 l\u00e2u m\u00e3i, hai c\u1eeda m\u1edbi m\u1edf, cho n\u01a1i \u0111\u1ebf khuy\u1ebft th\u00eam t\u00f4n. Ch\u1ec9 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, \u0111\u1eb7t nh\u00e3 nh\u1ea1c, ban ra phong ho\u00e1 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ; c\u00e0y t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, ch\u0103m t\u1ea7m tang, khuy\u1ebfn kh\u00edch ngh\u1ec1 g\u1ed1c c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. Suy t\u1eebng ng\u00e0y m\u01b0a, t\u00ednh t\u1eebng ng\u00e0y n\u1eafng, \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ho\u00e0 \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, gi\u00fap c\u00f4ng ho\u00e1 d\u1ee5c ; b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ebf ra \u0111\u1ed3 v\u1eadt, \u0111\u1ec3 so \u0111\u1ec1u lu\u1eadt \u0111\u1ed9, th\u1ed1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ea5u c\u00e2n. \u0110\u1eb7t C\u00f4ng Ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 s\u1ef1 \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n gian \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1t l\u00ean ; \u0111\u1eb7t tr\u1ed1ng \u0110\u0103ng V\u0103n \u0111\u1ec3 s\u1ef1 oan u\u1ed5ng c\u1ee7a k\u1ebb d\u01b0\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5u t\u1edbi. T\u00ean quan trong ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh r\u00f5, \u0111\u1ec3 l\u00e0m quan c\u00f3 ph\u00e9p t\u1eafc th\u01b0\u1eddng ; \u00e1o m\u1eb7c Nam B\u1eafc \u0111\u1ec1u nh\u01b0 nhau, \u0111\u1ec3 m\u1ecdi nh\u00e0 kh\u00f4ng kh\u00e1c phong t\u1ee5c. Ph\u00e2n ch\u00e2u, chia t\u1ec9nh, l\u1edbn nh\u1ecf c\u00f9ng gi\u1eef nhau ; t\u00ednh m\u1eabu, chia ru\u1ed9ng, c\u00f5i b\u1edd \u0111\u1ec1u m\u1ed9t lo\u1ea1t. \u0110\u1eb7t ra vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho phong ho\u00e1 ph\u00e9p \u0111\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c trang nghi\u00eam ; l\u1eadp ra vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho c\u01a1 m\u01b0u then ch\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea9n m\u1eadt. Ch\u1ee9c N\u1ed9i c\u00e1c ch\u1ec9 h\u00e0m tam ph\u1ea9m, ph\u00f2ng s\u1ef1 chuy\u00ean quy\u1ec1n, b\u1ea3n th\u00e0nh hu\u1ea5n s\u1eed qu\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn ; ng\u1ea1ch th\u00e1i gi\u00e1m chia l\u00e0m n\u0103m b\u1eadc, kh\u00f4ng d\u1ef1 ch\u00ednh s\u1ef1, l\u1eddi th\u00e1nh d\u1ee5 nh\u00e0 h\u1ecdc c\u00f2n ghi. C\u00f9ng l\u00e0, kh\u1ea3o x\u00e9t c\u00f4ng t\u1ed9i m\u00e0 quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ecfi giang ; s\u1eeda l\u1ea1i lu\u1eadt l\u1ec7 m\u00e0 t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam t\u00fac. Pho Ch\u00ednh y\u1ebfu l\u01b0u truy\u1ec1n l\u00e0m m\u1eabu m\u1ef1c ; t\u1eadp Ti\u1ec5u b\u00ecnh k\u1ec3 l\u1ea1i s\u1ef1 ch\u0103m lo. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u1eadp n\u00ean kinh k\u1ef7, \u0111\u1eb7t ra ph\u00e1p ch\u1ebf, \u0111\u1ec1u l\u00e0 thu nh\u1eb7t nh\u1eefng \u0111\u1ea1i th\u00e0nh c\u1ee7a tr\u0103m vua, \u0111\u1ec3 cho tr\u1ecb th\u1ec3 c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam hay. Vi\u1ec7c n\u00e0o ph\u1ea3i tu\u1ef3 theo th\u1ebf t\u1ee5c m\u00e0 c\u1ea3i c\u00e1ch, \u0111\u1ec1u l\u00e0m tham ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi x\u01b0a cho h\u1ee3p \u0111\u1eddi nay ; tr\u1ecb ho\u00e1 c\u00f9ng \u0111\u1ea1o ho\u00e1 l\u00e0 m\u1ed9t, kh\u00f4ng ngo\u00e0i s\u1ef1 bi\u1ebfn th\u00f4ng cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n l\u1ee3i. \u0110\u00e3 c\u1ea5m l\u00e0 ph\u1ea3i th\u00f4i, ra l\u1ec7nh th\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c B\u1eafc tri\u1ec1u khen ph\u1ee5c : \u0111\u1ee9c \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 r\u1ea5t hay, gi\u00e1o ho\u00e1 l\u1ea1i c\u00e0ng r\u1ed9ng kh\u1eafp, l\u00e0m cho n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi tin theo. \u0110\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi qu\u1ea7n th\u1ea7n th\u00ec nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1eddng khuy\u00ean b\u1ea3o, h\u1ebft l\u00f2ng g\u00e2y d\u1ef1ng, b\u1ed5 d\u00f9ng cho con ch\u00e1u, v\u1ebb vang cho m\u1eb9 cha. Y\u00eau m\u1ebfn c\u00e1c s\u0129 phu th\u00ec ai t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c khen th\u01b0\u1edfng, m\u1ecdi \u00e2n l\u1ec5 \u0111\u1ec1u ban cho, \u1edf nh\u00e0 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u1eadu, \u0111\u01b0\u1eddng khoa c\u1eed ban \u01a1n v\u1ebb vang. V\u1ec1 vi\u1ec7c nu\u00f4i qu\u00e2n l\u00ednh th\u00ec nghi\u00eam c\u1ea5m vi\u1ec7c sai l\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c t\u01b0, h\u1eadu \u0111\u00e3i khi c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111i ra h\u00e0ng tr\u1eadn. Vi\u1ec7c x\u00e9t h\u00ecnh ng\u1ee5c th\u00ec l\u00f2ng hi\u1ebfu sinh t\u1ecf ra \u1edf vi\u1ec7c Ph\u01b0\u1edbc l\u1ea1i m\u1edbi t\u00e2u th\u00eam ; \u00fd c\u00f4ng b\u1eb1ng th\u1eadn tr\u1ecdng \u1edf t\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c tha hay ph\u1ea3i gi\u1ebft. \u00e1n \u0111\u00e3 th\u00e0nh r\u1ed3i m\u00e0 \u0111i\u1ec3n khoan h\u1ed3ng th\u01b0\u1eddng v\u1eabn ban ra ; t\u1ed9i \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh r\u1ed3i m\u00e0 t\u00f9 x\u1eed t\u1eed ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e3n. L\u1ea1i nh\u01b0 : tha t\u00f4 ru\u1ed9ng, gi\u1ea3m b\u1edbt thu\u1ebf, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u1eb1ng n\u0103m ; nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, gi\u00fap k\u1ebb c\u00f9ng, c\u00f3 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t. \u0110\u1eafp th\u00e0nh, s\u1eeda \u0111\u1ed3n, k\u1ebb l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 ti\u1ec1n thu\u00ea ; \u0111\u00e0o s\u00f4ng, \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, vi\u1ec7c l\u1ee3i d\u00e2n kh\u00f4ng h\u1ec1 ng\u1ea1i ph\u00ed. D\u00f9 l\u00e0 Man, L\u1ea1o \u1edf ngo\u00e0i c\u00f5i xa, l\u1ea5y m\u1ed9t l\u00f2ng nh\u00e2n m\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i ; cho \u0111\u1ebfn d\u00e2n th\u01b0\u1eddng m\u1edbi v\u1ec1 quy ph\u1ee5 c\u0169ng m\u1ed9t l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 d\u1ea1y nu\u00f4i. Nh\u00e2n tr\u1ea1ch ban xu\u1ed1ng ng\u00e0y m\u1ed9t s\u00e2u d\u00e0y ; \u0111\u1ea1o ho\u00e1 th\u1ea7m nhu\u1ea7n l\u00e2u ng\u00e0y th\u00e0nh n\u1ebfp. Th\u1ecbnh tr\u1ecb h\u01a1n c\u1ea3 tr\u0103m vua ; c\u00f4ng to \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u ngh\u00ecn thu\u1edf. T\u1ed1t \u0111\u1eb9p r\u1ed9ng l\u1edbn, l\u00f2ng tr\u1eddi thu\u1eadn theo. D\u01b0\u1edbi s\u00f4ng m\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00f3ng \u00eam, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111i\u1ec1m ra l\u00faa t\u1ed1t. T\u1ecf ra kh\u00ed thu\u1eadn, \u0111\u1ee7 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh. \u0110\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c vun \u0111\u1eafp c\u1ed9i g\u1ed1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, c\u1ed1 k\u1ebft l\u00f2ng tin c\u1ee7a d\u00e2n, n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef g\u00ecn n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd \u0111\u1ec1u do \u1edf \u0111\u00f3. C\u00f4ng \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec1u t\u1ed1t c\u1ea3 hai, c\u00f3 th\u1ec3 truy\u1ec1n m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i cho ng\u01b0\u1eddi sau n\u1ed1i theo, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1eadc c\u00f3 to\u00e0n th\u1ec3 v\u1ec1 ch\u00ed nh\u00e2n, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf ? Xin k\u00ednh c\u1ea9n d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 l\u00e0 Th\u1ebf thi\u00ean X\u01b0\u01a1ng v\u1eadn Ch\u00ed hi\u1ebfu Thu\u1ea7n \u0111\u1ee9c V\u0103n v\u00f5 Minh \u0111o\u00e1n S\u00e1ng thu\u1eadt \u0110\u1ea1i th\u00e0nh H\u1eadu tr\u1ea1ch Phong c\u00f4ng Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh t\u1ed5\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, vua th\u00e2n d\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5. L\u1eddi s\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>T\u00f4i nghe : D\u1ef1ng n\u00ean c\u00f4ng l\u1edbn trong thi\u00ean h\u1ea1, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u1edbn \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u thi\u00ean h\u1ea1 ; l\u00e0m n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn trong thi\u00ean h\u1ea1, t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn ti\u1ebfng l\u1edbn nh\u1ea5t c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1. Cho n\u00ean c\u00e1i \u0111\u1ec9nh c\u00f3 l\u1eddi minh m\u00e0 c\u00f4ng l\u1edbn t\u1ecf b\u00e0y ; \u1edf mi\u1ebfu c\u00f3 b\u00e0i t\u1ee5ng m\u00e0 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t r\u00f5 r\u1ec7t ; \u0111\u1ec1u c\u00f9ng m\u1ed9t \u00fd ngh\u0129a c\u1ea3. K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ec7 h\u1ea1, c\u00f3 \u0111\u1ee7 th\u1ebf c\u00e1ch c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c tu\u1ef3 th\u1eddi c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n. Ch\u00ed th\u00e0nh kh\u00e9o v\u1eadn chuy\u1ec3n kh\u00f4ng th\u00f4i, k\u00e9m g\u00ec t\u1ea1o ho\u00e1 ; v\u1eadn l\u1edbn m\u1ed7i ng\u00e0y th\u00eam m\u1edf m\u1edbi, ti\u1ebfng v\u01b0\u1ee3t ngh\u00ecn x\u01b0a. H\u01a1n 200 n\u0103m Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t tr\u1eddi d\u00e0nh, trong 21 n\u0103m \u0111\u1ea1o l\u1edbn tin th\u1ef1c. K\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n \u0111\u1ee7 l\u1ec5, theo ph\u00e9p t\u1ed5 l\u00e0m m\u1eabu, l\u00f2ng ch\u00ed hi\u1ebfu c\u1ea3m c\u00e1ch \u0111\u1ebfn tr\u1eddi ; h\u1ee3p v\u1edbi kh\u00ed th\u00e1i ho\u00e0, l\u00e0m n\u00ean \u0111\u1ea1o d\u00e0i l\u00e2u, \u0111\u1ee9c tinh thu\u1ea7n s\u00e1nh v\u1edbi m\u1ec7nh l\u1edbn. To\u00e1t ra l\u00e0m v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, th\u00ec v\u0103n th\u01a1 l\u1eddi t\u01b0\u01a1i s\u00e1ng, ban b\u1ed1 ra s\u00e1ch v\u1edf ; chuy\u1ec3n ra th\u00e0nh v\u0169 c\u00f4ng, th\u00ec c\u00f5i t\u00e2y nam m\u1edf r\u1ed9ng, m\u1ea1n nam b\u1eafc d\u1eb9p y\u00ean. V\u0103n \u0111\u1ec3 d\u1ea1y b\u1ea3o \u0111\u1eddi sau, v\u0169 c\u00f3 c\u00f4ng lao to l\u1edbn. N\u1ed7i \u1ea9n kh\u00fac c\u1ee7a d\u00e2n x\u00e9t r\u00f5 h\u1ebft c\u01a1 vi m\u1ecdi vi\u1ec7c, t\u00ednh c\u01a1 m\u01b0u trong n\u01b0\u1edbc, ngo\u00e0i ngh\u00ecn d\u1eb7m quy\u1ebft \u0111o\u00e1n kh\u00f4ng sai, thi\u00ean h\u1ea1 ai c\u0169ng ph\u1ee5c l\u00e0 s\u00e1ng su\u1ed1t. Hi\u1ec7u l\u1ec7nh ch\u1eafc nh\u01b0 v\u00e0ng \u0111\u00e1, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t \u0111\u00fang nh\u01b0 b\u1ed1n m\u00f9a, thi\u00ean h\u1ea1 ai c\u0169ng khen l\u00e0 minh \u0111o\u00e1n. Ph\u00e9p t\u00e2m truy\u1ec1n, ph\u00e9p tr\u00ed tr\u1ecb, ngu\u1ed3n g\u1ed1c truy\u1ec1n th\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf \u0111\u1ebf, v\u01b0\u01a1ng ; l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc tr\u1eddi, l\u00e0m sau tr\u1eddi, s\u00e1ng t\u00e1c thu\u1eadt theo g\u1ed3m c\u1ea3 minh, th\u00e1nh. Ng\u1ecdc ph\u1ea3 chia ra d\u00f2ng \u0111\u1ebf, d\u00f2ng phi\u00ean, \u0111\u1ec3 th\u1ed1ng h\u1ec7 nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 ; c\u1ea5p b\u1eadc \u0111\u1eb7t ra \u1edf n\u01a1i cung c\u1ea5m, cho phong ho\u00e1 trong nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam. \u0110\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, ch\u1ebf nh\u00e3 nh\u1ea1c, s\u1eeda ch\u1ebf \u0111\u1ed9, kh\u1ea3o v\u0103n t\u1eeb, r\u1ea5t l\u00e0 k\u1ef9 c\u00e0ng ; chia trong n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t quan ch\u1ee9c tr\u1ecb vi\u1ec7c qu\u00e2n, ban ph\u00e1p lu\u1eadt, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc c\u1ea3 \u0111\u1eddi nay, \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, thu l\u1ea5y \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u00e0nh c\u1ee7a tr\u0103m vua ; th\u00f4ng \u0111\u1ea1t m\u1ecdi chuy\u1ec3n bi\u1ebfn th\u1eddi c\u01a1, \u0111\u1eb7t ra ph\u00e9p th\u00edch trung cho mu\u00f4n thu\u1edf. T\u1eadp Ch\u00ednh y\u1ebfu ch\u00e9p \u0111\u1ee7 \u0111i\u1ec3n t\u1eafc, b\u1ed9 \u0110\u1ea1i Nam m\u1edf n\u1ec1n v\u0103n minh. Kh\u00f4ng nh\u1eefng t\u1eeb \u0111\u1eddi \u0110inh, L\u00fd, Tr\u1ea7n, L\u00ea \u0111\u1ebfn gi\u1edd ch\u01b0a t\u1eebng nghe, cho \u0111\u1ebfn c\u1ea3 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, Minh, Thanh \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng \u00edt th\u1ea5y. \u0110\u1ea1o hay c\u00e0ng r\u00f5 th\u00ec \u01a1n hu\u1ec7 c\u00e0ng d\u00e0y, h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ee9c v\u00f4 c\u00f9ng c\u1ee7a \u0111\u1ea5t tr\u1eddi ; nh\u00e2n th\u1ea5m \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u th\u00ec gi\u00e1o ho\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, ngang v\u1edbi \u0111\u1ee9c s\u00e1ng m\u00e3i c\u1ee7a nh\u1eadt nguy\u1ec7t. T\u1eeb g\u1ea7n \u0111\u1ebfn xa, c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 che ch\u1edf, \u0111\u1ec1u m\u1ed9t l\u00f2ng t\u00f4n th\u00e2n ; c\u1ea3 th\u1ea7n l\u1eabn d\u00e2n, ch\u00fac t\u1ee5ng \u0111i\u1ec1u k\u00ednh th\u00e2n, ca ng\u1ee3i s\u1ef1 l\u1ea1c l\u1ee3i. Tr\u1eddi d\u00e0nh cho m\u1ec7nh l\u1edbn, c\u01a1 \u0111\u1ed3 ch\u1eafc d\u00e0i l\u00e2u nh\u01b0 nh\u00e0 Chu x\u01b0a((1) Nh\u00e0 Chu x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c 800 n\u0103m, g\u1ed3m 30 \u0111\u1eddi vua. \u00fd n\u00f3i t\u1ed9 v\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i.1) ; tr\u1eddi x\u00e9t \u0111\u1ebfn c\u00f4ng to, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh s\u1edbm \u1ee9ng hi\u1ec7u nh\u01b0 vua V\u0169 tr\u01b0\u1edbc((2) \u0110\u1eddi H\u1ea1 V\u0169 c\u00f3 con r\u00f9a \u1edf s\u00f4ng L\u1ea1c n\u1ed5i l\u00ean tr\u00ean l\u01b0ng c\u00f3 nh\u1eefng s\u1ed1 t\u1eeb 1 \u0111\u1ebfn 9, vua V\u0169 nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m ra 9 tr\u00f9, t\u1ee9c l\u00e0 L\u1ea1c th\u01b0.2). Tr\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 nghi\u1ec7p l\u1edbn c\u1ee7a m\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1eddi th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i ; d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eefng b\u1ec1n c\u01a1 \u0111\u1ed3 c\u1ee7a \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m nh\u00e2n ngh\u0129a vun tr\u1ed3ng. Vi\u1ec7c ph\u1ee5ng th\u1edd c\u00f3 \u0111\u00e2u d\u00e1m nh\u00e3ng, t\u00f4n k\u00ednh cha l\u00e0m l\u00f2ng, t\u00e1n c\u00f4ng \u0111\u1ee9c bi\u1ebft sao cho c\u00f9ng, x\u01b0ng l\u00e0 tr\u1eddi m\u1edbi \u0111\u00e1ng. K\u00ednh ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o \u0111\u00e0n t\u1ebf Tr\u1eddi v\u00e0 nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu, th\u00e2n d\u1eabn c\u00e1c h\u1ecd h\u00e0ng trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 k\u00ednh \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e0 Th\u1ebf thi\u00ean X\u01b0\u01a1ng v\u1eadn Ch\u00ed hi\u1ebfu Thu\u1ea7n \u0111\u1ee9c V\u0103n v\u00f5 Minh \u0111o\u00e1n S\u00e1ng thu\u1eadt \u0110\u1ea1i th\u00e0nh H\u1eadu tr\u1ea1ch Phong c\u00f4ng Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh t\u1ed5.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, anh linh c\u1ea3m c\u00e1ch, tin th\u1ef1c c\u00f3 th\u1eeba ; c\u00f4ng li\u1ec7t r\u00f5 t\u1ecf r\u00f5, n\u1ed1i theo m\u00e3i m\u00e3i. \u1edf lu\u00f4n c\u1ea1nh tr\u1eddi, kh\u00ed anh linh l\u00ean xu\u1ed1ng r\u00f5 r\u1ec7t ; s\u00e1nh tr\u1eddi cao s\u00e1ng, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t tr\u00f9ng \u0111i\u1ec7p c\u00f2n nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban chi\u1ebfu th\u01b0 cho trong ngo\u00e0i bi\u1ebft. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng : X\u01b0a c\u00e1c t\u00ean v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 \u0111\u1ec3 danh hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n, r\u1ea1ng r\u1ee1 m\u1eb9 cha l\u00e0 hi\u1ebfu ; theo trong l\u1ec5 c\u1ed5, l\u00e0m l\u1ec5 giao \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn ch\u1eef \u0111\u1eb7t, t\u1ecf ra v\u00e2ng ch\u1ecbu t\u1eeb tr\u1eddi. B\u1edfi c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c t\u1ed1t hay, d\u00e2n kh\u00f4ng qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c x\u01b0ng hi\u1ec7u hi\u1ec3n vinh, \u0111\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u00f4n k\u00ednh, t\u00e1n \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng l\u1edbn c\u1ee7a vua Nghi\u00eau, x\u01b0ng l\u00e0 th\u00e1nh th\u1ea7n V\u0103n V\u0169 ; ghi \u0111\u1ee9c s\u00e1ng t\u1ecf c\u1ee7a vua Thang, x\u01b0ng l\u00e0 tr\u00ed d\u0169ng, th\u00f4ng minh. X\u01b0a nay c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, d\u1ef1ng n\u00ean c\u00f4ng to m\u1ed9t \u0111\u1eddi kh\u00f4ng ai b\u1eb1ng, t\u1ea5t nhi\u00ean \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng hay mu\u00f4n \u0111\u1eddi c\u00f2n m\u00e3i.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, t\u01b0 ch\u1ea5t ki\u00eam b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng th\u00e1nh, l\u00f2ng d\u1ea1 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ee9c ch\u00ed nh\u00e2n. Vi\u1ec7c l\u00e0m th\u00ec trung ch\u00ednh c\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7n, m\u1ed9t l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh, th\u1ea5u \u0111\u1ebfn tr\u1eddi cao ; Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi gi\u00fap th\u00eam nhi\u1ec1u, v\u1eefng b\u1ec1n m\u1ec7nh l\u1edbn. \u0110\u1ee9c t\u1ecf ra \u1edf k\u00ednh m\u1ec7nh tr\u1eddi, theo ph\u00e9p t\u1ed5, \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i qu\u1ea7n th\u1ea7n, nu\u00f4i d\u1ea1y mu\u00f4n d\u00e2n ; \u0111\u1ea1o r\u00f5 ra \u1edf \u0111\u1eb7t ph\u00e9p tr\u1ecb, gi\u1eef y\u00ean n\u01b0\u1edbc, l\u1eadp ra ph\u00e1p \u0111\u1ed9, d\u1ef1ng n\u00ean gi\u1ec1ng m\u1ed1i. Khi t\u1ebf tr\u1eddi ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng t\u1ed5 ti\u00ean, t\u00f4n k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n, l\u00e0 ngh\u0129a to l\u1edbn ; \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p x\u01b0a l\u00e0m cho r\u1ea1ng r\u1ee1, n\u1ed1i ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, c\u00f4ng \u0111\u00e3 v\u1eb9n to\u00e0n. Hi\u1ebfu th\u1ea3o v\u1edbi cung T\u1eeb Ninh, \u0111em b\u1ed5ng l\u1ed9c c\u1ee7a b\u1ed1n bi\u1ec3n, ch\u00edn ch\u00e2u \u0111\u1ec3 m\u00e0 ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng ; kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n r\u1ea5t l\u00e0 long tr\u1ecdng, kh\u00e9o ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc v\u1edbi tr\u0103m vua ngh\u00ecn thu\u1edf, \u0111\u1ee7 h\u1ebft l\u1ec5 nghi. Qu\u00fd m\u1ebfn m\u1eb9 cha nh\u01b0 vua Thu\u1ea5n ng\u00e0y x\u01b0a, l\u00f2ng \u0111\u1ea1i nh\u00e2n do \u1edf l\u00f2ng \u0111\u1ea1i hi\u1ebfu ; th\u00eam m\u1edbi \u0111\u1ee9c s\u00e1ng h\u01a1n vua Thang ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee9c t\u00ednh thu\u1ea7n n\u1ed1i gi\u1eef m\u1ec7nh t\u00ednh thu\u1ea7n. M\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u tu s\u1eeda xong m\u00e0 c\u00f2n k\u00ednh r\u0103n c\u01a1 s\u1ef1, xem x\u00e9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, l\u00f2ng ch\u0103m lo kh\u00f4ng tr\u1ec5 ; mu\u00f4n d\u00e2n \u0111\u1ec1u ho\u00e0 hi\u1ec7p c\u1ea3, m\u00e0 c\u00f2n thi h\u00e0nh nh\u00e2n ch\u00ednh, ban xu\u1ed1ng \u01a1n hu\u1ec7, vi\u1ec7c y\u00eau nu\u00f4i v\u1eabn ch\u0103m, d\u1ef1ng n\u1ec1n gi\u00e1o ho\u00e1 th\u00ec ban l\u1eddi th\u00e1nh hu\u1ea5n, s\u1eeda \u0111\u1ecbnh c\u00e1c s\u00e1ch, l\u00e0m r\u1ed9ng nh\u00e0 h\u1ecdc, \u0111\u1eb7t th\u00eam khoa thi, n\u01a1i g\u1ea7n xa v\u0103n phong th\u1ea5u kh\u1eafp ; s\u1eeda vi\u1ec7c binh uy th\u00ec c\u00e0n qu\u00e9t S\u01a1n \u00c2m, d\u1eb9p y\u00ean \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh, \u0111u\u1ed5i h\u1ebft gi\u1eb7c Xi\u00eam, l\u1ea5y l\u1ea1i Phi\u00ean An, kh\u1eafp trong ngo\u00e0i v\u0169 li\u1ec7t th\u00e0nh c\u00f4ng. Ngh\u00ecn n\u0103m v\u1eadn h\u1ed9i L\u1ea1c H\u1ed3ng, v\u0103n minh m\u1edf m\u1edbi ; mu\u00f4n d\u1eb7m c\u00f5i b\u1edd nam b\u1eafc, th\u1ed1ng nh\u1ea5t r\u1ed9ng th\u00eam. V\u00ec l\u00e0 s\u00e1ng su\u1ed1t, n\u00ean m\u1edbi v\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c \u0111\u1ea1i ch\u00ed c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n ; v\u00ec c\u00f3 quy\u1ebft \u0111o\u00e1n n\u00ean m\u1edbi l\u00e0m n\u1ed5i vi\u1ec7c \u0111\u1ea1i quy\u1ec1n c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. D\u00f9ng vi\u1ec7c binh, quy\u1ebft th\u1ebf th\u1eafng, hi\u1ec3u vi\u1ec7c bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng \u0111o\u00e1n tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng l\u1ea7m l\u1eabn ; gi\u1eef ch\u00ednh l\u1ec7nh, c\u1ea7m quy\u1ec1n binh, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t tin ch\u1eafc, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng r\u1ea5t c\u00f4ng, kh\u00f4ng nghi ng\u1edd. Do \u0111\u00e3 r\u00f5 tinh vi c\u1ee7a m\u1ed1i t\u00e2m ph\u00e1p, \u0111\u1ea1o ph\u00e1p ; suy ra l\u00e0m th\u1ec3 th\u1ed1ng cho vi\u1ec7c tr\u1ecb trong, tr\u1ecb ngo\u00e0i. Phong ho\u00e1 nghi\u00eam ch\u1ec9nh t\u1eeb ch\u1ed1n c\u1eeda c\u1ea5m bu\u1ed3ng the, con ch\u00e1u \u0111\u1ec1u theo khu\u00f4n ph\u00e9p ; l\u1ec5 nh\u1ea1c r\u1ef1c r\u1ee1 \u1edf n\u01a1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, giao mi\u1ebfu, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u1ecf bu\u1ed5i th\u00e1i b\u00ecnh. N\u00e0o b\u1ed9, n\u00e0o t\u1ef1, n\u00e0o vi\u1ec7n, n\u00e0o c\u00e1c, ch\u1ee7 ch\u1ed1t c\u00f3 m\u00e0 lo\u1ea1i th\u1ee9 c\u0169ng c\u00f3. N\u00e0y t\u1ec9nh, n\u00e0y ph\u1ee7, n\u00e0y huy\u1ec7n, n\u00e0y ch\u00e2u, g\u00ecn gi\u1eef nhau v\u00e0 ch\u1ebf ng\u1ef1 l\u1eabn nhau. Ph\u00e1p \u0111\u1ed9 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00fang kh\u00f4ng thi\u1ebfu ; khu c\u01a1 ph\u1ea9m th\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 l\u1ea1i t\u01b0\u1eddng. \u0110\u00fac k\u1ebft \u0111\u1ea1i th\u00e0nh, c\u1ea3 v\u0103n l\u1eabn ch\u1ea5t, b\u1edbt ra th\u00eam v\u00e0o tuy thu\u1eadt gi\u1ea3 m\u00e0 l\u00e0 t\u00e1c gi\u1ea3, g\u1ed3m \u0111\u1ee7 l\u1ee3i \u00edch, \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t th\u00edch ngh\u1ecb, bi\u1ebfn th\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ebd, \u0111\u00e3 h\u1eadu thi\u00ean m\u00e0 l\u1ea1i ti\u00ean thi\u00ean. Cho n\u00ean, \u1edf trong v\u00f2ng nh\u00e2n ngh\u0129a \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, mu\u00f4n d\u00e2n \u0111ua nhau th\u00e2n y\u00eau trong h\u1ecd, ho\u00e0 m\u1ee5c c\u00f9ng nhau, \u0111\u1ee9c s\u00e1ng t\u1ecf th\u00eam m\u00e0 bi\u1ebfn th\u00e0nh th\u00f3i t\u1ed1t ; \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ch\u1edf che n\u00e2ng \u0111\u1ee1, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft k\u00ednh m\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, y\u00ean h\u01b0\u1edfng s\u1ef1 vui, s\u1ef1 l\u1ee3i m\u00e0 kh\u00f4ng qu\u00ean \u01a1n.\u00a0 G\u00e2y n\u00ean trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i ho\u00e0, ca t\u1ee5ng nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc, v\u1ecbnh h\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, s\u1ef1 t\u1ed1t \u0111\u1eb9p r\u00f5 r\u00e0ng trong s\u1eed s\u00e1ch ; h\u1ecdp th\u00e0nh vi\u1ec7c t\u1ed1t c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh, c\u1ea7u ch\u00fac tr\u0103m con, b\u00e0i ca mu\u00f4n Ph\u01b0\u1edbc, nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh h\u01a1n v\u01b0\u1ee3t c\u1ea3 \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng. N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1eadc \u0111\u00e3 nh\u00e2n l\u1ea1i th\u00e1nh, c\u1ea3m c\u00e1ch \u0111\u1ebfn l\u00f2ng tr\u1eddi ; sao l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng vi\u1ec7c s\u00e1ng thu\u1ef7 th\u00e0nh chung, t\u1ecf th\u00eam cho c\u00f4ng t\u1ed5 ? 21 n\u0103m ch\u0103m lo r\u0103n s\u1ee3, c\u00f4ng to \u0111\u1ee9c l\u1edbn, r\u1ea5t cao d\u00e0y m\u00e0 ch\u1ee9ng t\u1ecf c\u00e0ng l\u00e2u ; \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m c\u01a1 nghi\u1ec7p n\u1ed1i truy\u1ec1n, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc v\u1eabn t\u01b0\u1edfng nh\u1edb m\u00e0 x\u01b0ng d\u01b0\u01a1ng ca t\u1ee5ng.<\/p>\n<p>Ta k\u1ebb \u00edt tu\u1ed5i n\u00e0y, e r\u1eb1ng : kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc ; vi\u1ec7c n\u1ed1i ng\u00f4i ngh\u0129 r\u1ea5t kh\u00f3 kh\u0103n. C\u00f4ng Ho\u00e0ng kh\u1ea3o to l\u1edbn nh\u01b0 tr\u1eddi, l\u00f2ng b\u00e1o \u0111\u00e1p bi\u1ebft sao cho xi\u1ebft ; l\u1ea5y ch\u1eef \u201cthi\u00ean\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5, th\u1ef1c r\u1ed9ng l\u1edbn n\u00f3i ra kh\u00f4n c\u00f9ng. Ng\u00e0y 23 th\u00e1ng n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ebf Giao, mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 xin \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5, ng\u00e0y 24 \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111em c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 k\u00ednh \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o k\u00ednh \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 l\u00e0 Th\u1ebf thi\u00ean X\u01b0\u01a1ng v\u1eadn Ch\u00ed hi\u1ebfu Thu\u1ea7n \u0111\u1ee9c V\u0103n v\u00f5 Minh \u0111o\u00e1n S\u00e1ng thu\u1eadt \u0110\u1ea1i th\u00e0nh H\u1eadu tr\u1ea1ch Phong c\u00f4ng Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1nh t\u1ed5. Ngh\u0129a l\u1edbn t\u00f4n s\u00f9ng \u0111\u00e3 r\u00f5, l\u00f2ng nh\u00e2n xu\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc r\u1ed9ng ban. C\u00f3 12 \u0111i\u1ec1u ban \u00e2n nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>1. Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c quan trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u00e1ng th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng 1 c\u1ea5p\u2026<\/p>\n<p>2. Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, \u0111\u1ee3i m\u00e3n ba n\u0103m, chu\u1ea9n cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n x\u00e9t t\u00e2u xin Ch\u1ec9 s\u00e1ch phong cho.<\/p>\n<p>3. Nh\u00e2n vi\u00ean trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc gi\u1ecfi giang, t\u00e0i ngh\u1ec7 h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m quan hay ch\u01b0a, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 s\u00e1t h\u1ea1ch, r\u1ed3i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 d\u00f9ng.<\/p>\n<p>4. C\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o hi\u1ec7n b\u1ecb gi\u00e1ng c\u00e1ch m\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c, th\u00ec b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u01b0, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p tr\u1edf l\u00ean, cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i h\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p l\u01b0u.<\/p>\n<p>5. L\u0103ng t\u1ea9m \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec do c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1m x\u00e9t, n\u1ebfu l\u0103ng t\u1ea9m n\u00e0o b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t ho\u1eb7c s\u1ee9t m\u1ebb, ph\u1ea3i thu\u00ea d\u00e2n s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n ch\u1ec9nh v\u00e0 c\u1ea5m d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u1ebfn ho\u1eb7c ki\u1ebfm c\u1ee7i \u1edf \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>6. C\u00e1c th\u1ea7n k\u1ef3 trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, v\u1ecb n\u00e0o ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng m\u00e0 x\u00e9t ra th\u1ef1c l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, c\u00f3 s\u1ef1 t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng, chu\u1ea9n cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng tra x\u00e9t r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, do b\u1ed9 b\u00e0n x\u00e9t l\u1ea1i r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng phong t\u1eb7ng.<\/p>\n<p>7. C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 hi\u1ebfu t\u1eed, thu\u1eadn t\u00f4n, ngh\u0129a phu, ti\u1ebft ph\u1ee5, th\u00ec quan th\u01b0\u1ee3ng ty ph\u1ea3i x\u00e9t h\u1ecfi cho k\u1ef9, \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, giao cho b\u1ed9 x\u00e9t t\u00e2u, \u0111\u1ee3i c\u00f3 Ch\u1ec9 cho n\u00eau khen.<\/p>\n<p>8. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd nh\u00e0 vua \u1edf t\u1ec9nh Thanh \u0111\u1ec1u gia \u01a1n th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>9. Gia Mi\u00eau ngo\u1ea1i trang \u1edf huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, gia \u01a1n th\u01b0\u1edfng cho 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>10. D\u00e2n huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c vi\u1ec7c sai d\u1ecbch v\u1ec1 n\u0103m nay l\u1ea1i gia \u01a1n mi\u1ec5n tha cho 1 n\u0103m n\u1eefa, \u0111\u1ebfn sang n\u0103m s\u1ebd theo l\u1ec7 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>11. Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o c\u00f2n thi\u1ebfu l\u1ea1i hay \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n ho\u00e3n c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf \u0111\u00f3ng b\u1eb1ng ti\u1ec1n, th\u00f3c ho\u1eb7c c\u00e1c s\u1ea3n v\u1eadt, c\u00f9ng l\u00e0 ti\u1ec1n th\u00f3c \u0111\u01b0\u1ee3c cho vay m\u00e0 hi\u1ec7n nay ch\u01b0a n\u1ed9p tr\u1ea3 xong, m\u1ed7i th\u1ee9 bao nhi\u00eau, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho gi\u1ea3m b\u1edbt.<\/p>\n<p>12. C\u00e1c quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u1ed7i b\u1ecb c\u00e1ch b\u00e3i m\u00e0 h\u00e0m t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, c\u00f9ng l\u00e0 quan v\u0103n l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o do ch\u00e2n ti\u1ebfn s\u0129, c\u1eed nh\u00e2n ra, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 t\u1ed9i tr\u1ea1ng \u0111\u00edch th\u1ef1c l\u00e0 tham tang, v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u00ean 70, kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ebfn, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho hai b\u1ed9 L\u1ea1i v\u00e0 Binh chia li\u1ec7t ra t\u1eebng\u00a0 h\u1ea1ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho b\u1ed5 d\u00f9ng).<\/p>\n<p>\u00d4i ! N\u00f3i l\u00ean ti\u1ebfng hay cho thi\u00ean h\u1ea1 r\u00f5, l\u1ec5 kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng t\u00f4n k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n ; nh\u1eadn l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t ban cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, hi\u1ebfu l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e2y \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. \u0110\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 t\u00ecnh ri\u00eang ta c\u1ea3m nh\u1edb \u0111\u1ebfn cha su\u1ed1t \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 m\u00e3n l\u00f2ng mu\u00f4n d\u00e2n m\u1ebfn ti\u1ebfc v\u1ecb vua t\u1eeb thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 chu\u1ed7i ng\u1ecdc \u0111eo, chu\u1ed7i h\u1ea1t m\u00e3 n\u00e3o, kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau ; binh v\u00e0 th\u1ee3 th\u01b0\u1edfng chung 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n h\u1ed9 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c quan ph\u00f2ng \u1edf Ninh \u2013 Th\u00e1i, l\u1ea1i ki\u00eam l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n ch\u1ee9c B\u1ed1 ch\u00ednh ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf Quang l\u1ed9c t\u1ef1, sung bi\u1ec7n L\u00fd thi\u1ec7n l\u00e0 L\u00ea Quang Th\u1eafng l\u00e0m Quang l\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd. Vua d\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00ean Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. L\u1eddi s\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>T\u00f4i nghe : \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng g\u00ec to b\u1eb1ng hi\u1ebfu th\u1ea3o n\u00ean th\u00e1nh((1) B\u00e0 n\u1ed9i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb, t\u1ee9c v\u1ee3 vua Gia Long.1) nh\u00e2n gi\u1eef cho ngu\u1ed3n g\u1ed1c l\u1eadp gi\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c hay ; L\u1ec5 kh\u00f4ng g\u00ec l\u1edbn b\u1eb1ng t\u00f4n x\u01b0ng, n\u00ean v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 t\u00f4n th\u00e2n l\u00e0m tr\u1ecdng. Cho n\u00ean \u0110\u1ea1i nh\u00e3 khen ng\u1ee3i b\u00e0 Th\u00e1i Nh\u00e2m((2) Nguy\u00ean ch\u1eef H\u00e1n l\u00e0 \u201cKinh th\u1ea5t\u201d, l\u1ea5y ch\u1eef \u1edf Kinh Thi : \u201cKinh th\u1ea5t chi ph\u1ee5\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 l\u00e0m d\u00e2u \u1edf nh\u00e0 Chu, ch\u1ec9 b\u00e0 Th\u00e1i Nh\u00e2m (m\u1eb9 vua V\u0103n V\u01b0\u01a1ng) l\u00e0m d\u00e2u b\u00e0 Th\u00e1i Kh\u01b0\u01a1ng.2) nh\u00e0 Chu c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t trang k\u00ednh ; m\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng t\u1ee5ng quy c\u00f4ng cho b\u00e0 Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch((3) Th\u01b0\u01a1ng C\u01a1, t\u1ee9c l\u00e0 b\u00e0 Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch, sinh ra \u00f4ng Ti\u1ebft, d\u1ef1ng n\u00ean c\u01a1 nghi\u1ec7p nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng.3) nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng sinh ra nhi\u1ec1u vua hi\u1ec1n, \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u00eau l\u00ean n\u1ebft hay, t\u1ecf ra c\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u1ec3 ph\u00f4 b\u00e0y nh\u1eefng c\u00f4ng \u0111\u1ee9c r\u1ef1c r\u1ee1 to l\u1edbn v\u1eady.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7 h\u1ea1, \u0111\u1ee9c trang t\u0129nh l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p ch\u1ed1n cung vi ; l\u01b0\u1ee3ng bao dung \u0111\u1ec3 d\u1ea1y b\u1ea3o cho thi\u00ean h\u1ea1. T\u1ecf ra \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u1ec3 s\u1eeda n\u1ec1n gi\u00e1o ho\u00e1 trong cung c\u1ea5m, gi\u00fap Th\u1ebf t\u1ed5 ta((1) Ch\u1ec9 Gia Long.1) 28 n\u0103m c\u01a1 nghi\u1ec7p g\u00e2y d\u00f9ng ; n\u1ed1i theo ti\u1ebfng t\u1ed1t m\u00e0 \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh cho con n\u1ed1i sau, gi\u00fap Ti\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf((2) Ch\u1ec9\u00a0 Minh M\u1ec7nh.2) 21 n\u0103m th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ecbnh tr\u1ecb. Tu\u1ed5i th\u1ecd th\u00eam nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t, \u01a1n tr\u1ea1ch kh\u1eafp c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ; \u0111\u00f4ng \u0111\u00e0n nh\u1edd l\u00f2ng t\u1eeb, Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c \u0111\u1ec3 cho con ch\u00e1u. Bu\u1ed5i di nh\u00e0n, t\u00f4n vinh ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng ; s\u1ef1 b\u00e1o \u0111\u00e1p, r\u1ef1c r\u1ee1 t\u00f4n x\u01b0ng. Ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u01b0\u1edfng c\u01a1 nghi\u1ec7p l\u1edbn lao, nh\u1edd nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m ; ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i theo ph\u1ea3i ch\u0103m \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu, d\u00e2ng l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n. V\u1eady n\u00ean k\u00ednh c\u00e1o nh\u00e0 t\u00f4ng mi\u1ebfu, th\u00e2n d\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. K\u00ednh ngh\u0129 : \u0110\u00e3 ch\u00ednh t\u00f4n x\u01b0ng, ch\u1ecbu nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn. \u0110\u1ee9c trinh s\u00e1ng soi m\u00e3i m\u00e3i, ti\u1ebfng hay \u0111\u1ea7y r\u1eaby ch\u1ed1n cung \u0111\u00ecnh ; \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn lu\u00f4n lu\u00f4n, Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t t\u1ecf ra c\u00f9ng x\u00e3 t\u1eafc.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban chi\u1ebfu th\u01b0 cho trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>Ta ngh\u0129 : C\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng x\u01b0a n\u1ed1i nghi\u1ec7p tr\u1ecb v\u00ec, ch\u0103m lo \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu. Ngu\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc c\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eeb l\u00e2u, \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u00e1ng n\u00ean n\u00eau r\u1ed9ng. Cho n\u00ean b\u00e0 Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e9p l\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng sinh ra vua hi\u1ec1n, b\u00e0 Th\u00e1i Nh\u00e2m nh\u00e0 Chu \u0111\u01b0\u1ee3c khen v\u00ec l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c trang k\u00ednh. \u0110\u1ea1o l\u00fd x\u01b0a \u1ea5y th\u1ef1c \u0111\u00e1ng l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>K\u00ednh ngh\u0129 : Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ee9c sinh d\u1ee5c mu\u00f4n v\u1eadt c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, gi\u00fap cho vi\u1ec7c ph\u00e1t sinh \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a tr\u1eddi. Gi\u00fap Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, \u0111\u1ee9c k\u00ednh ho\u00e0 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu bu\u1ed3ng the, n\u00eau ti\u1ebfng th\u01a1m trong s\u1eed s\u00e1ch ; l\u00f2ng hi\u1ebfu \u00e1i tr\u00e0n kh\u1eafp n\u01a1i cung c\u1ea5m, g\u00e2y phong ho\u00e1 cho d\u00e2u con. L\u00e0m cho c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc th\u00eam d\u00e0y, \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi sau \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, khi m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111\u00e3 k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. T\u00f4n x\u01b0ng \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau t\u1ecf. L\u1eddi n\u00f3i hay, n\u1ebft l\u00e0m t\u1ed1t, m\u1edf mang cho \u00fd ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi sau ; l\u00e0m vi\u1ec7c thu\u1eadn, t\u1ee5 kh\u00ed ho\u00e0, h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh to l\u1edbn. \u0110\u00e3 t\u1eebng m\u1ea5y l\u1ea7n g\u1eb7p tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh v\u1ec1 th\u00e1nh th\u1ecd 60 v\u00e0 70 tu\u1ed5i, vui m\u1eebng th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u1ec5 v\u0103n. Bu\u1ed5i di nh\u00e0n, ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng t\u00f4n vinh ; s\u1ef1 b\u00e1o \u0111\u00e1p, t\u00f4n s\u00f9ng r\u1ef1c r\u1ee1. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 18 [1837], \u0111\u00e3 ph\u1ee5ng Ch\u1ec9 tham kh\u1ea3o trong \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, d\u00e2ng huy hi\u1ec7u l\u00e0 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. \u0110em Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh ban cho thi\u00ean h\u1ea1, \u01a1n hu\u1ec7 kh\u1eafp c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ; h\u01b0\u1edfng tu\u1ed5i th\u1ecd l\u00e0 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c \u0111\u1ec3 cho con ch\u00e1u.<\/p>\n<p>Ta nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc d\u00e0y ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn ng\u00e0y nay. M\u01b0u cho con ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, nh\u1edd \u1edf l\u00f2ng t\u1eeb to t\u00e1t ; n\u1ed1i theo c\u00f4ng vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ch\u0103m lo \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu v\u1eb9n to\u00e0n. Thu n\u0103m Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n, ban \u01a1n r\u1ed9ng l\u1edbn ; c\u1ea3 b\u1ed1n bi\u1ec3n c\u00f9ng t\u00f4n k\u00ednh, d\u00e2ng l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n. Ng\u00e0y 26 th\u00e1ng n\u00e0y \u0111\u00e3 k\u00ednh c\u00e1o nh\u00e0 t\u00f4ng mi\u1ebfu, ng\u00e0y 27 th\u00e2n d\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. \u0110\u1ec3 gi\u00e3i l\u00f2ng th\u00e0nh, \u0111\u01b0\u1ee3c vui ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng. \u0110\u1ee9c hay r\u00f5 r\u1ec7t, n\u00ean kh\u1eafc v\u00e0o ng\u1ecdc uy\u1ec3n, ng\u1ecdc di\u1ec5m \u0111\u1ec3 l\u01b0u truy\u1ec1n ; \u01a1n c\u1ea3 bao la, d\u00f9 \u0111\u1ebfn c\u1ea3 c\u00f5i v\u1eafng n\u01a1i xa c\u0169ng ban kh\u1eafp : (1 \u2013 Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1eb1ng b\u1ea1c thay cho c\u1ed7 y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 2 \u2013 Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ho\u00e0ng mu\u1ed9i, ho\u00e0ng n\u1eef \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1eb1ng b\u1ea1c thay cho c\u1ed7 y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 3 \u2013 Con trai, con g\u00e1i c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng \u0111\u1ec1u gia \u01a1n ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 4 \u2013 C\u00e1c quan \u1edf trong Kinh, v\u0103n t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00f5 t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1eb1ng b\u1ea1c thay cho c\u1ed7 y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 5 \u2013 C\u00e1c t\u1ec9nh h\u1ea1t \u1edf ngo\u00e0i, t\u1eeb t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n, t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t v\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1eb1ng b\u1ea1c thay cho c\u1ed7 y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 6 \u2013 V\u1ee3 con quan v\u0103n v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0o h\u00e0ng m\u1ec7nh ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; 7 \u2013 H\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf l\u00e0ng V\u0103n X\u00e1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc). \u00d4i ! L\u1ec5 l\u1ea5y k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n l\u00e0m tr\u1ecdng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu c\u00f3 th\u1eeba ; tr\u1eddi gi\u00fap cho m\u1ec7nh l\u1edbn v\u1eefng b\u1ec1n, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh l\u00e2u m\u00e3i. M\u1eebng nay \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u0111\u00e3 xong, v\u1eady c\u00f3 m\u1ea5y l\u1eddi ban b\u1ed1.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c l\u1ec5 n\u00e0y chu\u1ed7i h\u1ea1t \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc thu\u1ef7 tinh, kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c vi\u00ean quan b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Tr\u1ecbnh V\u0103n Nho l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 ki\u00eam ch\u1ee9c H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n \u1edf vi\u1ec7n Th\u00e1i y, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi T\u1ea3 vi\u1ec7n ph\u00e1n l\u00e0 Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u1eadt quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a vi\u1ec7n Th\u00e1i y.<\/p>\n<p>Cho Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m l\u1ea5y nguy\u00ean ch\u1ee9c c\u0169 l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf Kinh \u0111\u1ec3 ch\u1ea7u h\u1ea7u, cho nguy\u00ean sung Bang bi\u1ec7n Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9, ng\u1ea1ch \u1edf Kinh. Cho B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh. C\u00f2n c\u00e1c quan \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh h\u1ecdp ban \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 n\u01a1i l\u1ef5 s\u1edf c\u0169.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n <\/a>VI \u2013 6<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3 nhu\u1eadn, c\u00e1c quan d\u00e2ng bi\u1ec3u xin truy d\u00e2ng huy hi\u1ec7u cho Ho\u00e0ng t\u1ec9 ((1) Ho\u00e0ng t\u1ec9 : m\u1eb9 sinh ra vua. \u0110\u00e2y ch\u1ec9 m\u1eb9 c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1). L\u1eddi bi\u1ec3u r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ebfu kh\u00f4ng g\u00ec to b\u1eb1ng l\u00e0m cho cha m\u1eb9 v\u1ebb vang, l\u1ec5 kh\u00f4ng g\u00ec tr\u1ecdng b\u1eb1ng d\u00e2ng l\u00ean t\u00f4n x\u01b0ng huy hi\u1ec7u. Cho n\u00ean v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 ng\u00e0y x\u01b0a, khi ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi, truy t\u00f4n ng\u01b0\u1eddi sinh ra m\u00ecnh, l\u00e0 ngh\u0129a th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng x\u01b0a nay. K\u00ednh ngh\u0129 : Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Th\u1ea7n phi h\u1ecd H\u1ed3, v\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c t\u1ed1t n\u1ebft hay, n\u1ebfp nh\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i ; \u0111i\u1ec1m sinh vua hi\u1ec1n n\u1ed1i d\u00f5i, x\u00e3 t\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd\u201d. Theo l\u1ec5, n\u00ean truy d\u00e2ng huy hi\u1ec7u. Vua b\u00e8n t\u00e2u v\u1edbi Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1ec3 xin \u00fd ki\u1ebfn. Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cThu\u1eadn \u0111\u1ee9c Th\u1ea7n phi h\u1ecd H\u1ed3 l\u00e0 do \u0111\u1ee9c Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f9ng v\u1edbi th\u00e2n gi\u00e0 n\u00e0y \u0111\u00e3 ch\u1ecdn k\u1ef9 con g\u00e1i l\u1edbn c\u1ee7a c\u00f4ng th\u1ea7n l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n B\u00f4i \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u1ee3 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. V\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi trang k\u00ednh, ch\u00edn ch\u1eafn, th\u1eadn tr\u1ecdng, \u0111oan trang, c\u1ea9n th\u1eadn, hi\u1ec1n ho\u00e0, trinh nh\u1ea5t, Th\u1ea7n phi v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf kinh y\u00eau ; l\u1ea1i kh\u00e9o chi\u1ec1u chu\u1ed9ng \u0111\u1ee9c Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 th\u00e2n gi\u00e0 n\u00e0y, h\u1ebft l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o, cho n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho t\u00ean t\u1ed1t \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nh\u01b0 th\u1ebf. Nay ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, g\u00e2y n\u00ean \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, sinh ra ch\u00e1u tr\u01b0\u1edfng ((2) Ch\u1ec9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2), n\u1ed1i gi\u1eef ng\u00f4i tr\u1eddi, ph\u1ea3i bi\u1ebft l\u00e0 ngu\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc t\u1ef1 \u0111\u00e2u m\u00e0 c\u00f3 v\u1eady. \u0110\u00e1ng bu\u1ed3n thay, Th\u1ea7n phi m\u1ea5t s\u1edbm, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1ea5y ng\u00e0y nay, ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm ru ! Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u1edb ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 c\u1ea3, \u00e2n l\u1ec5 th\u00eam h\u1eadu, \u0111\u1eb7t cho t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c, phong l\u00e0m Th\u1ea7n phi, tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m m\u00e0 ng\u00f4i ch\u00ednh phi trong cung v\u1eabn \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng, kh\u00f4ng l\u1eadp ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e2m \u00fd. Nay qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u00e3 c\u00f9ng nhau t\u00e2u xin, v\u00ec \u0111\u1ebf v\u00e0 h\u1eadu c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n x\u01b0ng, l\u00e0 l\u1ec5 r\u1ea5t ch\u00ednh \u0111\u00e1ng v\u00e0 ph\u1ea3i l\u1ebd, th\u00ec r\u1ea5t h\u1ee3p v\u1edbi l\u00f2ng c\u1ee7a l\u00e3o t\u1ed5 m\u1eabu n\u00e0y, l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 tho\u1ea3 m\u00e3n ch\u00fat t\u00ecnh v\u1edbi Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf quy\u1ebfn luy\u1ebfn Th\u1ea7n phi, v\u00ed nh\u01b0 kh\u00f4ng qu\u00ean g\u01b0\u01a1m c\u0169 ((1) G\u01b0\u01a1m c\u0169 : Tuy\u00ean \u0111\u1ebf nh\u00e0 H\u00e1n khi ch\u01b0a l\u00e0m vua, c\u00f3 l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i \u1edf Qu\u1ea3ng H\u00e1n, \u0111\u1ebfn khi l\u00e0m vua phong ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i \u1ea5y l\u00e0m ch\u1ee9c Ti\u1ec7p d\u01b0. Qu\u1ea7n th\u1ea7n xin l\u1eadp Ho\u00e0ng h\u1eadu kh\u00e1c, Tuy\u00ean \u0111\u1ebf ban chi\u1ebfu \u0111i t\u00ecm thanh g\u01b0\u01a1m c\u0169. Qu\u1ea7n th\u1ea7n bi\u1ebft \u00fd, t\u00e2u xin l\u1eadp Ti\u1ec7p d\u01b0 l\u00e0m Ho\u00e0ng h\u1eadu. Sau n\u00e0y nh\u00e2n th\u1ebf g\u1ecdi v\u1ee3 c\u0169 l\u00e0 \u201cg\u01b0\u01a1m c\u0169\u201d.1) c\u1ee7a m\u00ecnh. Chu\u1ea9n cho ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ch\u00e1u tr\u01b0\u1edfng truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c quan bi\u1ebft r\u00f5\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua ch\u1ea7u ph\u00ea cho qu\u1ea7n th\u1ea7n h\u1ecdp b\u00e0n. L\u00fac ban \u0111\u1ea7u b\u00e0n d\u00e2ng huy hi\u1ec7u c\u00f3 12 ch\u1eef. Vua sai Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng l\u00e0 Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd bi\u1ebft. V\u00e2ng l\u1eddi T\u1eeb D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4n thu\u1ef5 c\u1ee7a Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu n\u00ean b\u1eb1ng v\u1edbi Cao ho\u00e0ng h\u1eadu((2) Cao ho\u00e0ng h\u1eadu : t\u1ee9c Th\u1eeba thi\u00ean Cao ho\u00e0ng h\u1eadu, v\u1ee3 c\u1ea3 vua Gia Long.2)\u201d. B\u1ea5y gi\u1edd qu\u1ea7n th\u1ea7n l\u1ea1i b\u00e0n l\u1ea1i r\u1ed3i d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ee9c c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi nhau, th\u00e1nh nh\u00e2n c\u0169ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc th\u1ebf, ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e1nh nh\u00e2n m\u1edbi thu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o tr\u1eddi, ch\u1ec9 c\u00f3 h\u1eadu m\u1edbi s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi \u0111\u1ebf. N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i, \u0111\u00e3 c\u1ea3m c\u00e1ch \u0111\u1ebfn l\u00f2ng tr\u1eddi, c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c l\u1edbn, th\u1ea7n ch\u1ee7 kh\u00f4ng bao gi\u1edd th\u1edd sang n\u01a1i kh\u00e1c, c\u00e1c v\u1ecb \u0111\u1ebf v\u00e0 h\u1eadu c\u00f9ng th\u1edd ngang h\u00e0ng nhau, l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, n\u00eau l\u00ean l\u00f2ng hi\u1ebfu \u0111\u00e1ng l\u00e0m m\u1eabu m\u1ef1c v\u1eady.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 : Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Th\u1ea7n phi h\u1ecd H\u1ed3, l\u00f2ng khoan h\u1ed3ng l\u00e0 do b\u1ea3n t\u00ednh, \u0111\u1ee9c k\u00ednh ngh\u0129a b\u1edfi t\u1eeb tr\u1eddi sinh. L\u00f2ng t\u1eeb tr\u00e0n kh\u1eafp ch\u1ed1n bu\u1ed3ng ti\u00eau, ti\u1ebfng t\u1ed1t n\u1ed1i theo n\u01a1i kinh th\u1ea5t. Ho\u00e0ng t\u1ed5 \u0111\u00e3 ban m\u1ec7nh, h\u00e0ng ch\u00ednh phi ngh\u0129a c\u1ea3 r\u00f5 r\u00e0ng ; con th\u00e1nh s\u1edbm sinh ra, b\u1eadc tu\u1ea5n tri\u1ebft \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh \u0111\u00e3 \u1ee9ng. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, \u0111\u1ecba v\u1ecb trong cung tuy ch\u01b0a k\u1ecbp truy t\u00f4n cho danh hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, nh\u01b0ng l\u00f2ng nh\u1edb g\u01b0\u01a1m x\u01b0a, Ti\u00ean \u0111\u1ebf tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 t\u1eb7ng phong l\u00e0 Th\u1ea7n phi, \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c v\u00ec l\u1ea5y ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t s\u00e1nh v\u1edbi vua, \u0111\u1ea1o thu\u1eadn l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng, m\u00e0 t\u1ecf ra l\u00e0 \u0111\u00e1ng b\u1eadc m\u1eabu nghi c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. Kinh D\u1ecbch c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o c\u1ee7a \u0111\u1ea5t r\u1ea5t l\u00e0 nhu thu\u1eadn, theo tr\u1eddi m\u00e0 l\u00e0m kh\u00f4ng tr\u00e1i th\u1eddi tr\u1eddi\u201d, \u00fd n\u00f3i ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ee9c r\u1ea5t nhu thu\u1eadn m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ed1i h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi \u0111\u1ee9c c\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7n, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng n\u00ean c\u00f4ng che ch\u1edf c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u00ec \u0111\u1ee9c t\u1ed1t trong thi\u00ean h\u1ea1 c\u00f2n g\u00ec h\u01a1n l\u00e0 \u0111\u1ee9c nhu thu\u1eadn n\u1eefa ? Cho n\u00ean t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c r\u1ea5t t\u1ed1t c\u1ee7a qu\u1ebb Kh\u00f4n, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn b\u1ed1n \u0111\u1ee9c c\u1ee7a qu\u1ebb C\u00e0n l\u00e0 nguy\u00ean, hanh, l\u1ee3i, trinh ((3) Nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea7u mu\u00f4n v\u1eadt b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3. Hanh l\u00e0 t\u1ed1t, mu\u00f4n v\u1eadt sinh tr\u01b0\u1edfng ra. L\u1ee3i l\u00e0 l\u1ee3i, mu\u00f4n v\u1eadt sinh s\u1ed1ng tho\u1ea3 m\u00e3n. Trinh l\u00e0 ch\u00ednh, mu\u00f4n v\u1eadt n\u00ean c\u00f4ng d\u1ee5ng.3) \u0111\u1ec3 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u00e0o, m\u00e0 l\u1ea1i suy th\u00eam ra l\u00e0 \u201cch\u00ednh ng\u00f4i \u1edf b\u00ean d\u01b0\u1edbi\u201d, l\u00e0 \u201cr\u1ed3i sau c\u00f3 Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t\u201d, l\u00e0 \u201cmu\u00f4n v\u1eadt nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 sinh s\u1ed1ng\u201d, l\u00e0 \u201cc\u00e1i t\u1ed1t \u1edf b\u00ean trong\u201d, l\u00e0 \u201cho\u00e1 sinh mu\u00f4n v\u1eadt m\u00e0 s\u00e1ng t\u1ecf\u201d, l\u00e0 \u201c\u0111\u1ee9c trinh ch\u00ednh l\u00e2u b\u1ec1n\u201d. Tuy r\u1eb1ng \u0111\u1ee7 c\u1ea3 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u hay, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u do \u1edf \u0111\u1ee9c nhu thu\u1eadn m\u00e0 ph\u00e1t ra c\u1ea3. N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1eadc c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t s\u00e1ng t\u1ecf \u0111\u1ebfn xa, \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1ebf n\u00e0o n\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c ? L\u0169 ch\u00fang t\u00f4i k\u00ednh xin suy r\u1ed9ng \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 ban t\u00ean thu\u1ef5 cho Th\u1ea7n phi khi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ecbnh lu\u1eadn r\u1ea5t c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Xem ra, v\u00ec c\u00f3 \u0111\u1ee9c thu\u1eadn, cho n\u00ean c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u00ednh ch\u1ee9a \u1edf trong l\u00f2ng nh\u01b0 : \u201c\u0111oan\u201d \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee9c nguy\u00ean thu\u1ef7 c\u1ee7a tr\u1eddi, \u201cch\u00ednh\u201d \u0111\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u1ee9c c\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7n c\u1ee7a tr\u1eddi ; y\u00ean t\u0129nh \u0111\u1ec3 t\u1ee5 kh\u00ed ho\u00e0, t\u1ee9c l\u00e0 \u201ccung\u201d ; kh\u00e9o h\u1ee3p v\u1edbi ngh\u0129a l\u00fd, t\u1ee9c l\u00e0 \u201cho\u00e0\u201d ; c\u00f3 th\u1ec3 s\u00e1nh v\u1edbi tr\u1eddi m\u00e0 \u1edf ng\u00f4i ch\u00ednh, t\u00edch ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 hay v\u1ec1 sau, \u0111\u1ee9c d\u00e0y dung ch\u1ee9a m\u1ecdi v\u1eadt, l\u00e0 \u201ct\u1eeb\u201d ; s\u1ef1 nghi\u1ec7p ph\u00e1t ra t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, l\u00e0 \u201chuy\u201d ; tr\u00ed tu\u1ec7 s\u00e1ng su\u1ed1t, l\u00e0 \u201cminh\u201d ; gi\u1eef \u0111\u1ea1o trinh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, l\u00e0 \u201chi\u1ec1n\u201d. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p t\u1ef1 nhi\u00ean s\u1eb5n c\u00f3 \u1edf trong nhu thu\u1eadn r\u1ea5t m\u1ef1c to t\u00e1t. Xin k\u00ednh k\u1ec3 l\u1ea1i c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh nh\u1eefng c\u00e1i r\u00f5 r\u1ec7t \u0111\u00e1ng x\u01b0ng t\u1ee5ng l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf. L\u1ea1i xin x\u00e9t, v\u1ec1 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu : ho\u00e0ng h\u1eadu th\u1edd ph\u1ee5 v\u00e0o nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu v\u00e0 t\u00ean thu\u1ef5 \u1edf nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o c\u00f9ng d\u00e2ng l\u00ean. Xin truy d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 l\u00e0 T\u00e1 thi\u00ean L\u1ec7 th\u00e1nh \u0110oan ch\u00ednh Cung ho\u00e0 \u0110\u1ed1c kh\u00e1nh T\u1eeb huy Minh hi\u1ec1n Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, \u0111\u1ec3 cho thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1eddi sau bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng t\u00f4n k\u00ednh, tr\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng c\u1ee7a Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng b\u00e1o hi\u1ebfu r\u1ea5t m\u1ef1c v\u00e0 d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 tho\u1ea3 m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng nh\u00e2n d\u00e2n k\u00ednh m\u1ebfn x\u01b0a nay\u201d.<\/p>\n<p>T\u1edd t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean, ch\u00e2u ph\u00ea cho l\u00e0 ph\u1ea3i, theo ngh\u1ecb m\u00e0 l\u00e0m. T\u00f4n n\u01a1i \u0111\u1ec1n th\u1edd c\u1ee7a Th\u1ea7n phi g\u1ecdi l\u00e0 \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 [1838], d\u1ef1ng nh\u00e0 th\u1edd ri\u00eang \u1edf x\u00e3 V\u1ea1n Xu\u00e2n v\u1ec1 b\u1edd ph\u00eda t\u00e2y s\u00f4ng H\u1ed9 Th\u00e0nh).<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 ki\u1ec3m x\u00e9t c\u00e1c th\u1ee9 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 th\u1edd, nh\u1eefng th\u1ee9 g\u00ec c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m m\u1edbi, k\u1ec3 ra t\u1eebng h\u1ea1ng t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0m. Tr\u01b0\u1edbc m\u00e0u \u0111\u1ecf nay \u0111\u1ed5i d\u00f9ng m\u00e0u v\u00e0ng, tr\u01b0\u1edbc kh\u1eafc con giao long, nay \u0111\u1ed5i kh\u1eafc con r\u1ed3ng, con ph\u01b0\u1ee3ng ; \u00e1o \u0111ai v\u00e0 \u0111\u1ed3 l\u1ed7 b\u1ed9 \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 nghi ch\u1ebf c\u1ee7a ho\u00e0ng h\u1eadu.<\/p>\n<p>Binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a X\u00edch Mao ((1) X\u00edch Mao : ch\u1ec9 n\u01b0\u1edbc H\u1ed3ng Mao, t\u1ee9c l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Anh.1) g\u00e2y chi\u1ebfn tranh v\u1edbi t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng. T\u1ec9nh th\u1ea7n Qu\u1ea3ng Y\u00ean d\u00f2 bi\u1ebft chuy\u1ec7n, t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn di \u0111\u1ecbch ng\u00f4ng cu\u1ed3ng, thi\u00ean h\u1ea1 l\u1ea5y l\u00e0m c\u00f4ng ph\u1eabn. Vi\u1ec7c \u0111\u00f3 tuy l\u00e0 vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ec9nh th\u1ea7n l\u1ea1i d\u00f2 th\u00e1m bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean ; l\u00e0m quan \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 khen ng\u1ee3i\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng t\u00ean l\u00e0 V\u1ecdng , \u0111\u00f3ng c\u0169i \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh s\u01b0. V\u1ecdng, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Pha Nho [T\u00e2y Ban Nha] t\u00ean l\u00e0 \u0110\u00ea Du Ni M\u00f4 [D\u00ea Du Ni M\u00f4 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Jer%C3%B3nimo_Hermosilla_V%E1%BB%8Dng\">Jer\u00f3nimo Hermosilla V\u1ecdng<\/a>], m\u1ea5y n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, sang \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 V\u1ecdng, gi\u1ea3ng d\u1ea1y t\u00e0 gi\u00e1o, b\u1ecdn ti\u1ec3u d\u00e2n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb l\u1eeba g\u1ea1t m\u00ea ho\u1eb7c. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 treo gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng \u1ea5y. Nh\u01b0ng b\u1ecdn ngu d\u00e2n h\u00f9a nhau ch\u1ee9a ch\u1ea5p gi\u1ea5u gi\u1ebfm, n\u00ean b\u1eaft m\u00e3i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, t\u00ean \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng n\u00e0y c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng tr\u1ed1n \u1ea9n \u1edf nh\u00e0 d\u00e2n t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ecbnh Quang Khanh \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, th\u00e2n \u0111em qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 m\u1eadt t\u01b0 cho h\u1ed9 tu\u1ea7n Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u00e2y b\u1eaft, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng l\u00e0 t\u00ean Khu Phong (ng\u01b0\u1eddi Ph\u00fa L\u00e3ng Sa \u5bcc\u6d6a\u6c99 [Ph\u00e1p]) v\u00e0 kinh s\u00e1ch, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u1ee7a b\u00ean \u0111\u1ea1o. Vua nghe tin \u1ea5y, ban khen v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho Quang Khanh m\u1ed9t c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t tinh quang v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; Nh\u1ecb m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n nh\u1ecf. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng chung cho c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n, binh, d\u00e2n c\u00f9ng \u0111i b\u1eaft l\u00e0 1.000 quan ti\u1ec1n ; th\u01b0\u1edfng cho hai ng\u01b0\u1eddi c\u00e1o gi\u00e1c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c. T\u1eeb Quang Khanh tr\u1edf xu\u1ed1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u00e0n c\u00f4ng t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c ph\u1ea1m nh\u00e2n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u1ea5y giao xu\u1ed1ng quan ph\u00e1p t\u01b0 x\u1eed t\u1ed9i tr\u1ea3m, b\u00eau \u0111\u1ea7u. Khi k\u1ebft \u00e1n xong, vua truy\u1ec1n cho h\u00e3y t\u1ea1m giam gi\u1eef l\u1ea1i.<\/p>\n<p>S\u1eeda \u0111\u1eafp con \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a s\u1ee9 th\u1ea7n \u0111i \u1edf t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n : th\u01b0\u1edfng cho 2.000 quan ti\u1ec1n. T\u1ec9nh th\u1ea7n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCon \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0y l\u00e0 nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169 m\u00e0 s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i, n\u0103m ngo\u00e1i v\u00e2ng theo th\u00e1nh d\u1ee5, n\u0103m nay kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m, kh\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc g\u00ec l\u1eafm. Xin b\u00e3i vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed7 nu\u00f4i d\u00e2n ch\u00fang \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng cho c\u00f3 th\u00e1nh d\u1ee5 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, ch\u1edb n\u00ean b\u1ee7n x\u1ec9n vi\u1ec7c ban \u01a1n, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m kh\u1eafp\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00e1nh, ph\u00f3 h\u1eadu m\u1ec7nh l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y b\u00ean nh\u00e0 Thanh tr\u1ea3 l\u1eddi ra sao, b\u00e8n \u0111\u1ed1t 7 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh \u1edf c\u1eeda \u1ea3i. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c coi c\u1eeda \u1ea3i l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, \u0111\u1ebfn h\u1ecfi l\u00fd do. B\u1ecdn T\u00e2n cho v\u00e0o ra m\u1eaft, l\u1ea1i t\u1eb7ng cho s\u1ea3n v\u1eadt th\u1ed5 ng\u01a1i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1eb7c l\u00e0 l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u00fang l\u1ec7. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c bang giao v\u1eabn c\u00f3 l\u1ec5 c\u0169, sao \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m c\u00e0n tr\u00e1i l\u1ec7, n\u1ebfu nh\u00e0 Thanh h\u1ecfi \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u1ea5y, h\u00e1 ch\u0103ng th\u00eam ra m\u1ed9t phen ph\u1ea3i bi\u1ec7n b\u1ea1ch cho r\u00f5 r\u00e0ng \u01b0 ? Hu\u1ed1ng chi ch\u1ee9c h\u1eadu m\u1ec7nh ch\u1ec9 c\u00f3 vi\u1ec7c l\u00e0 \u0111\u1ee3i nh\u1eadn c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh g\u1eedi \u0111\u1ebfn, c\u00f3 can d\u1ef1 g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c \u1edf c\u1eeda \u1ea3i ? Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i kh\u00f4ng c\u00f3 quy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u1ea1i giao, sao l\u1ea1i d\u00e1m ti\u1ebfp \u0111\u00e3i ri\u00eang nhau ?\u201d. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng b\u1ed9 \u0111\u1ec3 b\u00e0n. B\u1ecdn T\u00e2n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p l\u01b0u. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, nh\u00e0 Thanh c\u00f3 gi\u1ea5y \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn b\u00e1o r\u1eb1ng c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt do hai s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i c\u1ed1ng v\u00e0 \u0111i m\u1eebng \u0111em ti\u1ebfn \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00ecnh c\u1ea3, ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ee9 sang b\u00e1o tang \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y cho m\u1edf c\u1eeda quan (ng\u00e0y 10 th\u00e1ng \u1ea5y). B\u1ecdn L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c d\u00e2ng s\u1edb t\u1ea1 \u01a1n vua r\u1ed3i \u0111i. B\u1ecdn T\u00e2n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1. T\u00e2n ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 nh\u01b0ng v\u1eabn l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf C\u00e1c, M\u1ef9 v\u1eabn l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n nghe th\u1ea5y tin nh\u00e0 Thanh c\u00f3 vi\u1ec7c binh bi\u1ebfn, l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u xin l\u01b0u binh l\u00ednh l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1ecb cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea9n m\u1eadt. Vua ban d\u1ee5 b\u00e1o cho bi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c ngo\u00e0i b\u1edd c\u00f5i, ch\u1ec9 n\u00ean gi\u1eef g\u00ecn c\u1ea9n th\u1eadn trong gi\u1edbi h\u1ea1n c\u1ee7a ta. Vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i ngh\u00ecn d\u1eb7m, n\u00fai s\u00f4ng xa c\u00e1ch, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i v\u1ed9i v\u00e0ng lo ng\u1ea1i ? Hu\u1ed1ng chi, \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac sai s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i, ph\u1ea3i n\u00ean t\u1ecf ra nh\u00e0n h\u1ea1, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf. Binh l\u00ednh kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 l\u01b0u l\u1ea1i, l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn, chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Di\u1ec7u v\u00f5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd qu\u00e2n C\u1ea5m binh, th\u1ef1 L\u00e3nh binh H\u00e0 T\u0129nh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Phan V\u0103n \u0110i\u1ec7n l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf H\u1ed5 oai Ti\u1ec1n v\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u1eefu Thi\u1ec7u sung l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4. G\u1ecdi L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u v\u1ec1 Kinh. Cho th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd \u1edf Th\u1ea7n c\u01a1 H\u1eefu v\u1ec7 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam chuy\u00ean tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a ba th\u00e0nh \u0111\u00e0i \u0110i\u1ec7n H\u1ea3i, An H\u1ea3i v\u00e0 \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i. Tr\u1ecdng Thao v\u00e0 V\u0103n Li\u1ec5u \u0111\u1ec1u do Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m ti\u1ebfn c\u1eed c\u1ea3.<\/p>\n<p>S\u00e9t \u0111\u00e1nh nh\u00e0 bia \u1edf t\u1ea5n Thu\u1eadn An .<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf V\u0129nh Long \u0111\u00e1nh ph\u00e1 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1. L\u1ea1c Ho\u00e1 c\u0169ng l\u00e0 lo\u1ea1i L\u1ea1p Man, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng <\/a><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Nguy%E1%BB%85n_V%C4%83n_T%E1%BB%93n_(nh%C3%A0_Nguy%E1%BB%85n)\">Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed3n<\/a> l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00f4 l\u1ec7 trong cung \u0111\u00ecnh khi tr\u01b0\u1edbc. Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u trung h\u01b0ng, h\u1eafn \u0111em qu\u00e2n theo \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p c\u00f3 c\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho h\u1ecd t\u00ean v\u00e0 cho l\u00e0m quan coi \u0111\u1ed3n. Ch\u1ecdn l\u1ea5y qu\u00e2n ch\u00fang sang l\u00e0m binh l\u00ednh \u1edf \u0111\u1ed3n Uy Vi\u1ec5n, cho T\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u00f3ng gi\u1eef. Sau khi T\u1ed3n ch\u1ebft, con l\u00e0 V\u1ecb n\u1ed1i l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd, tr\u00f4ng coi qu\u00e2n ch\u00fang. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 15 [1834] (V\u1ecb b\u1ecb can v\u00e0o v\u1ee5 t\u00ean Kh\u00f4i l\u00e0m lo\u1ea1n r\u1ed3i ch\u1ebft), \u0111\u1ed5i b\u1ecf l\u1ed1i d\u00f9ng th\u1ed5 quan, m\u00e0 thay b\u1eb1ng l\u01b0u quan ((1) Th\u1ed5 quan : ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n th\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi n\u1ed1i ch\u1ee9c, l\u00e0m quan ngay \u1edf x\u1ee9 s\u1edf m\u00ecnh. L\u01b0u quan : ch\u1ee9c quan do tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u1ed5 nhi\u1ec7m, \u0111\u1ebfn cai tr\u1ecb \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh.1), \u0111\u1eb7t ra ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 (th\u1ed1ng tr\u1ecb hai huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh v\u00e0 T\u00e2n Ngh\u0129a), d\u1ed3n c\u00e1c binh l\u00ednh l\u00e0m c\u01a1 Long nhu\u1ec7, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 coi qu\u1ea3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c binh bi\u1ebfn, \u0111\u1ea5t Ba Xuy\u00ean r\u1ed1i lo\u1ea1n, c\u00f3 th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Cu%E1%BB%99c_n%E1%BB%95i_d%E1%BA%ADy_L%C3%A2m_S%C3%A2m\">L\u00e2m S\u00e2m<\/a> nguy\u00ean l\u00e0 quan l\u1ee5c ph\u1ea9m c\u1ee7a Cao Mi\u00ean, tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111em t\u00e0 thu\u1eadt \u0111\u1ec3 m\u00ea ho\u1eb7c d\u00e2n ch\u00fang. M\u00ecnh m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1ea1o s\u0129, tay c\u1ea7m ph\u01b0\u1edbn t\u00e0 thu\u1eadt, t\u1ef1 n\u00f3i l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m ph\u00e9p \u0111\u1ec3 S\u00e2m chi\u00eau t\u1eadp c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c hai huy\u1ec7n t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf Tr\u00e0 C\u00fa. Ch\u00fang suy t\u00f4n S\u00e2m l\u00e0m th\u1ee7 l\u0129nh, m\u01b0u l\u1eadp con ch\u00e1u vua Cao Mi\u00ean. \u0110\u1ea3ng kho\u1ea3 \u0111\u1ebfn v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh ph\u00e1 ph\u1ee7 l\u1ef5. Tri ph\u1ee7 T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00e2u b\u1ecf ph\u1ee7 nha, ch\u1ea1y. B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long Tr\u1ea7n Tuy\u00ean v\u00e0 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110\u0103ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 v\u00e0 ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ed3 b\u1ea3n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, sao l\u1ea1i t\u1ef1 nhi\u00ean x\u1ea3y ra s\u1ef1 vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta t\u1ee9c gi\u1eadn h\u1ebft s\u1ee9c, kh\u00f4ng hi\u1ec3u v\u00ec c\u1edb sao ! Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft h\u00e3y c\u00e1ch ch\u1ee9c T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00e2u, sung l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu cho c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i ; L\u00e3nh binh L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng th\u00ec c\u00e1ch ch\u1ee9c nh\u01b0ng cho \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c ; c\u00f2n b\u1ecdn Tuy\u00ean v\u00e0 \u0110\u0103ng \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p. R\u1ed3i l\u1eadp t\u1ee9c d\u1ee5 cho B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111em s\u1ed1 bi\u1ec1n binh do y v\u1eabn tr\u00f4ng coi giao cho Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n (L\u00e3nh binh \u1edf An Giang) qu\u1ea3n su\u1ea5t, li\u1ec7u tr\u00edch l\u1ea5y 500 bi\u1ec1n binh \u0111i g\u1ea5p v\u1ec1 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 ; l\u1ea1i tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng binh l\u00ednh hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3ng \u1edf b\u1ea3o Th\u00f4ng B\u00ecnh \u0111\u1ebfn n\u01a1i g\u1ea7n \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp vi\u1ec7n vi\u1ec7c \u0111i ti\u1ec5u b\u1eaft.<\/p>\n<p><a>Sau \u0111\u00f3, t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 l\u00e0 H\u00f2e <\/a>\u1ea4t (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m Huy\u1ec7n u\u00fd \u1edf Phong Ph\u00fa) l\u00e0m ph\u1ea3n, k\u1ebft \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi, r\u1ee7 nhau h\u1ecdp \u1edf s\u00f4ng ch\u00e1nh \u00d4 M\u00f4n t\u1ec9nh An Giang. Ph\u00f3 c\u01a1 Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c T\u1ebf v\u00e0 Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00ec qu\u00e2n \u00edt, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c, may v\u1eeba g\u1eb7p qu\u00e2n c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean t\u1eeb b\u1ea3o S\u01a1n T\u0129nh tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ebfn s\u00f4ng nh\u00e1nh \u00d4 M\u00f4n. C\u00f4ng Huy\u00ean th\u00e2n \u0111\u1ed1c b\u1ecdn L\u00e3nh binh L\u00ea Khoan M\u1ea1nh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n Y v\u00e0 vi\u00ean quan b\u1ecb c\u00e1ch L\u00ea V\u0103n Trung, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y. V\u1ec7 binh Ho\u00e0ng V\u0103n T\u1ebf ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c H\u00f2e \u1ea4t \u1edf ngay tr\u1eadn ti\u1ec1n. Quan qu\u00e2n th\u1eeba th\u1eafng ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 38 t\u00ean \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u00e0 b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 40 \u0111\u1ee9a. B\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ee3 h\u00e3i, ch\u1ea1y tan. Quan qu\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00ed gi\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Huy\u00ean l\u1ea1i \u0111em bi\u1ec1n binh ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n B\u00f4ng B\u1ed1c ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 d\u1eb9p gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Vua nghe th\u1ea5y th\u1ebf, khen r\u1eb1ng : \u201c\u0110em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00fac n\u00e0y, kh\u00e9o \u0111\u00fang th\u1eddi c\u01a1, \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o l\u00e0m cho l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi th\u00eam ph\u1ea5n kh\u1edfi\u201d. Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4i ph\u1ee5c m\u1ed9t c\u1ea5p. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng th\u0103ng h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd ; t\u1eeb b\u1ecdn L\u00ea Khoan M\u1ea1nh tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c qu\u00e2n c\u00f4ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. L\u00ea V\u0103n Trung \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c h\u00e0m T\u01b0 v\u1ee5, Ho\u00e0ng V\u0103n T\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c c\u00e1ch b\u1ed5 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho Huy\u00ean \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1eafc th\u1eafng \u1ea5y \u0111\u1ec3 k\u00edch l\u1ec7 kh\u00ed h\u0103ng h\u00e1i cho c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh, ch\u1ec9 gi\u1ebft nh\u1eefng k\u1ebb th\u1ee7 \u00e1c, c\u00f2n nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eaft hi\u1ebfp \u0111i theo th\u00ec n\u00ean hi\u1ec3u b\u1ea3o cho h\u1ecd r\u00f5 \u0111\u01b0\u1eddng ho\u1ea1 Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 h\u1ecd quay \u0111\u1ea7u tr\u1edf l\u1ea1i quy thu\u1eadn.<\/p>\n<p>L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ea1o bi\u1ebft : qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u b\u1ed9 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 n\u00e0o m\u00e0 k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m kh\u00e1ng c\u1ef1 l\u1ea1i th\u00ec cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp t\u1ee9c ti\u00eau di\u1ec7t, c\u00f2n d\u00e2n c\u01b0 \u1edf \u0111\u1ea5y th\u00ec tu\u1ef3 nghi m\u00e0 ph\u1ee7 d\u1ee5. N\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u1ea1i t\u1ea1 s\u1ef1, qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, h\u1ec5 ai c\u00e1o gi\u00e1c ra, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c chi\u1ebfu theo qu\u00e2n ph\u00e1p tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ty \u1edf Cam L\u1ed9 v\u1ec1 [Kinh] l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c vua cho v\u00e0o ra m\u1eaft, ban cho b\u1ea1c l\u1ea1ng, sa t\u1ea5m, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>B\u1ed9 Binh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3, ng\u1ea1ch qu\u00e2n \u0111\u1ec1u thi\u1ebfu c\u1ea3. Xin do c\u00e1c h\u1ea1t kh\u1ea9n \u0111\u1ed1c c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo s\u1ed1 l\u00ednh c\u1ee7a h\u1ea1t m\u00ecnh thi\u1ebfu l\u00e0 bao nhi\u00eau, h\u1ea1n trong m\u1ed9t th\u00e1ng ph\u1ea3i \u0111\u00fang h\u1ea1n b\u1ed5 sung cho \u0111\u1ee7, r\u1ed3i l\u00e0m danh s\u00e1ch \u0111\u1ec7 t\u00e2u, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng khen th\u01b0\u1edfng. N\u1ebfu ph\u1ee7 huy\u1ec7n n\u00e0o v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu s\u1ed1 l\u00ednh nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u1ec9 r\u00f5 t\u00ean nh\u1eefng huy\u1ec7n \u1ea5y \u0111\u00e0n h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u1eebng ph\u1ea1t ; b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 \u0111\u1ebfn h\u1ea1n cu\u1ed1i n\u0103m m\u1edbi l\u00e0m danh s\u00e1ch. C\u00e1c quan th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ea3i th\u00fac gi\u1ee5c, c\u0169ng xin ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 cho nghi\u00eam l\u1ec7nh v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u00e9t c\u00f4ng\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Thanh T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e0nh v\u00e0 b\u1edd h\u00e0o \u1edf l\u0103ng Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng, n\u1ec1n \u0111\u1ea5t vu\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc l\u0103ng c\u00f9ng l\u00e0 th\u00e0nh v\u00e0 b\u1edd h\u00e0o \u1edf t\u1ec9nh, xin ti\u1ebfp t\u1ee5c x\u00e2y \u0111\u1eafp l\u1ea1i, l\u01b0u h\u1ebft c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. Vua c\u00f3 d\u1ee5 b\u00e1o cho bi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t t\u1ec9nh Thanh c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng may b\u1ecb m\u1ea5t m\u00f9a, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 ph\u00e1t th\u00f3c \u0111\u1ec3 b\u00e1n cho, l\u1ea1i cho vay ti\u1ec1n, l\u1ea1i sai \u0111i ki\u1ebfm nh\u1eb7t c\u00e1c v\u1eadt li\u1ec7u, s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f4ng, \u0111\u00ea t\u01b0, cho \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u00ea m\u01b0\u1edbn b\u1eb1ng gi\u00e1 cao, c\u0169ng l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a l\u1ea5y c\u00f4ng \u0103n vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec3 thay ph\u00e1t ch\u1ea9n. Nay n\u00ean li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng thu\u00ea d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u1ed9 4.000-5.000 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn bi\u1ec1n binh \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ban \u0111\u1ec3 l\u00e0m, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ebfn c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 h\u1ebft phi\u00ean \u1edf ban, h\u00e1 ch\u1eb3ng ti\u1ec7n cho c\u1ea3 binh l\u1eabn d\u00e2n \u01b0 ? C\u00f2n v\u1ec1 s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o tr\u1ea3 c\u00f4ng thu\u00ea m\u01b0\u1edbn, ph\u1ea3i ph\u00e1t th\u1eb3ng t\u1eadn tay ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb kh\u00f4ng t\u1ed1t ch\u1ea5m m\u00fat trong vi\u1ec7c \u1ea5y m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, L\u01b0\u01a1ng \u0111u\u1ed5i h\u1ebft d\u00e2n phu v\u1ec1, l\u1ea1i b\u1eaft l\u00ednh \u0111\u00e3 h\u1ebft phi\u00ean \u1edf ban ra l\u00e0m. Vua gi\u1eadn l\u00e0 tr\u00e1i \u00fd, ban l\u1eddi qu\u1edf m\u1eafng r\u1ea5t nghi\u00eam kh\u1eafc.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, d\u00e2n t\u1ec9nh Thanh b\u1ecb \u0111\u00f3i, t\u1ec9nh th\u1ea7n xin b\u00e1n th\u00f3c cho v\u00e0 cho vay ti\u1ec1n. Vua sai quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh g\u1ea5p \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Thanh \u0111\u1ec3 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u00ecnh d\u00e2ng s\u1edb xin kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 d\u00e2n c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 hay ngo\u00e0i s\u1ed5, h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho c\u1ea3. Vua h\u1ecfi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u00ecnh kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1ch l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u1edb l\u1ebd n\u00e0o d\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i s\u1ed5 \u0111inh m\u00e0 c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho c\u1ea3 bao gi\u1edd ! Vi\u1ec7c \u1ea5y sau th\u00f4i, kh\u00f4ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn n\u1eefa.<\/p>\n<p>K\u1ecbp \u0111\u1ebfn khi L\u01b0\u01a1ng tr\u00e1i \u00fd vua, t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m, B\u00ecnh kh\u00f4ng n\u00f3i g\u00ec c\u1ea3. Sau c\u00f3 Ch\u1ec9 s\u1ee9c h\u1ecfi, B\u00ecnh n\u00f3i l\u00e0 khi \u1ea5y b\u1ecb \u1ed1m, kh\u00f4ng d\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Khi \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean \u0110\u1eb7ng V\u0103n H\u1ea3i, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc can \u00e1n l\u00e0m gi\u1eb7c, t\u1ed9i ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m xu\u1ed1ng l\u00e0m t\u1ed9i l\u01b0u, g\u1eb7p c\u00f3 \u00e2n x\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c tha. L\u01b0\u01a1ng xin tr\u1ea3 l\u1ea1i gia s\u1ea3n cho H\u1ea3i. Vua \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1ecfi b\u1ed9 H\u00ecnh. V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea3i t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed, \u0111\u01b0\u1ee3c tha ch\u1ebft l\u00e0 may l\u1eafm r\u1ed3i, t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o \u0111\u00f3i c\u00f9ng kh\u1ed5 l\u00e0 ph\u1ea3i, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i ho\u00e0n l\u1ea1i ?\u201d Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Thi H\u1ed9i. Sai th\u1ef1 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu l\u00e0m ph\u00f3 kh\u1ea3o. L\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch((1) \u0110\u1ee7 ti\u00eau chu\u1ea9n \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129.1) 11 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n D\u1ed1c, Ng\u00f4 \u0110i\u1ec1n, \u0110\u00e0o Danh V\u0103n, B\u00f9i Duy Phan, Ph\u1ea1m B\u00e1 Tu\u1ec7, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Th\u1ecd, L\u00ea \u0110\u1ee9c, B\u00f9i Tu\u1ea5n, Tr\u1ea7n V\u0129, V\u0169 V\u0103n L\u00fd, H\u1ed3 V\u0103n Tr\u1ecb, v\u00e0 4 ng\u01b0\u1eddi ph\u00f3 b\u1ea3ng : V\u0169 T\u00e1 An, V\u0169 Nguy\u00ean Doanh, \u0110\u1ed7 Huy Uy\u1ec3n, Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Qu\u1ebf. (L\u1ec7 c\u0169, thi v\u00e0o th\u00e1ng 3, khoa n\u00e0y v\u00ec tr\u00f9ng v\u1edbi ng\u00e0y t\u1ebf Giao, cho n\u00ean ho\u00e3n l\u1ea1i).<\/p>\n<p>Vua r\u1ea5t tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o Nho, y\u00eau h\u1ecdc tr\u00f2. Khoa n\u00e0y, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, vua ra \u0111\u1ea7u b\u00e0i. K\u1ef3 n\u00e0o c\u0169ng cho c\u00e1c c\u1ed1ng s\u0129 \u0103n c\u01a1m tr\u01b0a. Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 r\u1eb1ng : Khoa tr\u01b0\u1edbc cho than, khoa n\u00e0y cho \u0103n c\u01a1m, l\u00e0 th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u01b0u \u0111\u00e3i c\u00e1c s\u0129 phu, b\u1ecdn s\u0129 phu c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u n\u00ean c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00e0m v\u0103n, b\u00e0y t\u1ecf h\u1ebft s\u1edf tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i l\u00f2ng chu chu\u00e2n c\u1ee7a ta khuy\u1ebfn kh\u00edch, c\u1ea5t nh\u1eafc nh\u00e2n t\u00e0i, n\u1ed1i vi\u1ec7c ch\u1ea5n h\u01b0ng v\u0103n tr\u1ecb.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m c\u01a1m, ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn cho c\u00e1c s\u0129 phu t\u00e0i tu\u1ea5n c\u1ee7a ta \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn l\u00ean ; c\u1ea7n ph\u1ea3i tinh khi\u1ebft, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1o th\u1ea3o\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho quan tr\u01b0\u1edfng ph\u1ea3i gi\u1eef l\u00f2ng c\u00f4ng b\u1eb1ng m\u00e0 ch\u1ea5m v\u0103n, ch\u1edb n\u00ean c\u00e2u n\u1ec7 b\u00f3 bu\u1ed9c qu\u00e1.<\/p>\n<p>C\u00f3 gi\u00e1m sinh Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng, ngo\u1ea1i 60 tu\u1ed5i, kh\u00f4ng d\u1ef1 h\u1ea1ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7. Vua m\u1edf xem danh s\u00e1ch, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc d\u1ea1y nu\u00f4i nh\u00e2n t\u00e0i, mu\u1ed1n cho \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1eddi b\u1ed5 d\u00f9ng, sao n\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd ch\u00ecm m\u00e3i trong nh\u00e0 h\u1ecdc, \u0111\u1ecdc s\u00e1ch \u0111\u1ebfn b\u1ea1c \u0111\u1ea7u \u01b0 ?\u201d. Truy\u1ec1n cho b\u1ed9 L\u1ea1i s\u00e1t h\u1ea1ch, b\u1ed5 l\u00e0m Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o huy\u1ec7n Ph\u00fa Xuy\u00ean.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc sinh \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean \u0111em l\u01b0\u01a1ng v\u00e0o Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111\u1ec3 h\u1ecdc. Vua nghe th\u1ea5y th\u1ebf, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 t\u1ec9nh \u1edf n\u01a1i bi\u00ean vi\u1ec5n, th\u1ebf m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc sinh \u1ea5y l\u1ea1i c\u1ed1 ch\u00ed \u0111\u1ebfn Kinh \u0111\u00f4 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft v\u0103n v\u1eadt ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, c\u0169ng \u0111\u00e1ng khen, n\u00ean c\u1ea5p cho h\u1ecdc b\u1ed5ng c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ea1ng \u1ea5m sinh\u201d. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, c\u00e1c s\u0129 phu \u0111ua nhau h\u1ecdc t\u1eadp, v\u0103n phong c\u00e0ng th\u00eam m\u1edf mang.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi b\u1ed9 L\u1ec5 : \u201cThi H\u1ed9i l\u1ea5y \u0111\u1ed7 v\u00e0o h\u1ea1ng tr\u00fang c\u00e1ch c\u00f3 s\u1ed1 ng\u1ea1ch nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng ?\u201d. Phan Huy Th\u1ef1c th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u01b0a c\u00f3. C\u00f2n thi H\u01b0\u01a1ng th\u00ec duy t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch\u201d. Vua ph\u00e1n : \u201cV\u1ec1 thi H\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7, n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u00ec quan tr\u01b0\u1eddng s\u1ee3 ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 khi th\u00e0nh ra qu\u00e1 kh\u1eafc. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An, ch\u1ec9 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u00f3 5 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ebfn khi nh\u00e0 vua ra l\u1ec7nh cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n duy\u1ec7t l\u1ea1i, l\u1ea5y th\u00eam h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa, sau \u0111\u00f3 thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i [ng\u01b0\u1eddi ta] n\u1ed1i nhau \u0111\u1ed7 l\u00ean. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t phen duy\u1ec7t l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra b\u1ecf s\u00f3t ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i \u01b0 ? Ngh\u1ec1 thi c\u1eed x\u01b0a nay v\u1eabn c\u00f3 c\u00e1i m\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1ecf g\u1eadt \u0111\u1ea7u ((1) \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Tu nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o, khi ch\u1ea5m v\u0103n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, h\u1ec5 \u01b0ng \u00fd, g\u1eadt \u0111\u1ea7u th\u00ec sau quy\u1ec3n v\u0103n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y qu\u1ea3 nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7. (Ng\u01b0\u1eddi m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1ecf, do ch\u1eef \u201cchu y s\u1ee9 gi\u1ea3\u201d m\u00e0 ra, t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho quan tr\u01b0\u1eddng ch\u1ea5m thi).1), v\u00e0 c\u00f3 s\u1ef1 than th\u1edf r\u1eb1ng h\u1ecdc \u0111\u1ebfn b\u1ea1c \u0111\u1ea7u m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ed7, ch\u00ednh l\u00e0 v\u00ec th\u1ebf. Ta xem \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh, thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 \u0111\u1ec1u c\u00f3 ng\u1ea1ch nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i gi\u00e0 m\u1edbi \u0111\u1ed7, kh\u00f4ng th\u1ec3 cho ra l\u00e0m quan \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng cho c\u00f3 h\u00e0m r\u1ed3i v\u1ec1 h\u01b0u. Thi c\u1eed \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, r\u1ed9ng r\u00e3i nh\u01b0 th\u1ebf, b\u1ed9 n\u00ean nh\u1edb l\u1ea5y, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i r\u00f5 \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh c\u00f3 b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n, lu\u00f4n ng\u00e0y \u0111\u00f3n l\u00f5ng c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t, l\u00e0m kh\u1ed5 cho nh\u1eefng thuy\u1ec1n bu\u00f4n. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp ch\u1ec9 chuy\u00ean ki\u1ebfm \u0103n \u1edf n\u01a1i s\u00f3ng gi\u00f3, l\u1ed7i \u1edf qu\u00e2n b\u1ed9 bi\u1ec1n m\u00e0 th\u00f4i\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai t\u1ec9nh th\u1ea7n \u0111em thuy\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn v\u00e2y b\u1eaft v\u00e0 \u0111em thuy\u1ec1n \u201cNam B\u1eafc tu\u1ea7n d\u01b0\u01a1ng\u201d \u0111\u1ebfn bao v\u00e2y.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng n\u00fai Ch\u00e0ng S\u01a1n, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 n\u01a1i thuy\u1ec1n c\u01b0\u1edbp th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed7 \u1edf \u0111\u1ea5y. Sai t\u1ec9nh th\u1ea7n l\u00e0m quy th\u1ee9c c\u1ee7a \u0111\u1ed3n canh Thi\u1ebfp H\u1ea3i. Ph\u00e1i qu\u00e2n hai \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n h\u1ea3i \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, khai kh\u1ea9n nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng b\u1ecf kh\u00f4ng v\u00e0 ru\u1ed9ng hoang \u0111\u1ec3 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n l\u00ednh.<\/p>\n<p>Cho \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t B\u1eafc Ninh, Th\u1ecb lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i, tu\u00e2n theo \u00e2n chi\u1ebfu, l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea khai c\u00e1c vi\u00ean nh\u00e2n b\u1ecb gi\u00e1ng c\u1ea5p, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t \u0111\u1ec3 b\u1ecf vi\u1ec7c b\u1ecb gi\u00e1ng \u0111i. N\u1ed9i c\u00e1c ch\u01b0a xin Ch\u1ec9 vua, t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m phi\u1ebfn ngh\u0129 cho khai ph\u1ee5c. Vua gi\u1eadn, ph\u00ea xu\u1ed1ng qu\u1edf m\u1eafng. C\u00e1c th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp d\u00e2ng s\u1edb xin nh\u1eadn t\u1ed9i. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ra N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 \u00fd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta th\u1eadn tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ecdi vi\u1ec7c, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 ch\u00ednh s\u1ef1, ph\u00f2ng khi h\u1ecfi han, tuy\u00ean b\u1ed1 l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a vua v\u00e0 ph\u00e1t d\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o m\u00e0 th\u00f4i. V\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ec3 tr\u1eebng gi\u1edbi c\u00e1i t\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 Minh, nh\u00e0 Thanh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u tr\u0103m quan, \u1edf ng\u00f4i th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng, che b\u1ecbt tai m\u1eaft vua, chuy\u00ean quy\u1ec1n l\u00e0m uy l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc, cho n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1eb7t quan trao ch\u1ee9c h\u00e0m ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, m\u00e0 l\u1ea5y nh\u1eefng vi\u00ean c\u00f3 ch\u1ee9c c\u00f3 h\u00e0m trong c\u00e1c b\u1ed9, c\u00e1c vi\u1ec7n sung v\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c. L\u1ea1i c\u00f3 \u00fd l\u00e0 \u0111\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng, truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn tr\u0103m \u0111\u1eddi, ng\u00e0y sau kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1eb7t th\u00eam, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i g\u00e2y th\u00eam m\u1ed1i t\u1ec7. \u0110\u00e3 sao l\u1ee5c l\u1eddi Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u1ea5y giao cho S\u1eed qu\u00e1n \u0111\u1ec3 tu\u00e2n theo m\u00e3i m\u00e3i, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111u\u1ed1c s\u00e1ng soi r\u00f5 c\u01a1 vi, ng\u0103n ng\u1eeba m\u1ea7m m\u1ed1ng l\u1ea1m quy\u1ec1n, \u0111\u00e3 chu \u0111\u00e1o m\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1eady.<\/p>\n<p>\u201cTa \u0111\u00e3 x\u00e9t k\u1ef9 b\u1ea3n danh s\u00e1ch cho thanh to\u00e1n, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o can ph\u1ea1m t\u1ed9i t\u01b0, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t \u0111\u1ec3 cho ti\u00eau b\u1ecf t\u1ed9i \u0111i, th\u00ec d\u00f9 r\u1eb1ng g\u1eb7p \u00e2n \u0111i\u1ec3n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c Ch\u1ec9 c\u1ee7a vua, th\u00ec ai d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m phi\u1ebfn ngh\u0129 ? Hu\u1ed1ng chi trong danh s\u00e1ch \u1ea5y c\u00f3 t\u00ean Phan B\u00e1 Ng\u1ea1n l\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c, \u0111\u00e1ng l\u1ebd ra N\u1ed9i c\u00e1c ph\u1ea3i gi\u1eef \u00fd tr\u00e1nh ti\u1ebfng, ch\u1edb sao l\u1ea1i t\u1ef1 ti\u1ec7n x\u00e9t l\u1ea5y ? V\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u01b0a t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i ta chu\u1ea9n y, m\u00e0 d\u00e1m c\u00e0n r\u1ee1 t\u1ef1 \u00fd vi\u1ec7n d\u1eabn, kh\u00f4ng b\u1eb1ng c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u, khinh su\u1ea5t l\u00e0m phi\u1ebfn ngh\u0129 xin ! N\u1ebfu ta ch\u1eb3ng mu\u1ed1n xong vi\u1ec7c, ph\u00ea m\u1ed9t ch\u1eef c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec, th\u00ec ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra tai m\u1eaft th\u1ea5y nghe c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec1u do tay b\u1ecdn \u1ea5y l\u00e0m ra \u01b0 ? Kh\u00f4ng ng\u1edd t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u00e1m l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf, b\u1ecdn \u1ea5y c\u00f3 ch\u1ecbu n\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed9i \u1ea5y ch\u0103ng ? Ta xem qua l\u00e0 hi\u1ec3u, kh\u00f4ng y l\u1eddi ngh\u0129 xin, l\u1eadp t\u1ee9c ph\u00ea v\u00e0o t\u1edd t\u00e2u nghi\u00eam ng\u1eb7t qu\u1edf tr\u00e1ch. C\u1ee9 b\u1ecdn N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u t\u1ef1 ph\u00e2n tr\u1ea7n, ch\u1ec9 gi\u1eadp \u0111\u1ea7u xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t xin nh\u1eadn t\u1ed9i v\u00e0 xin giao cho b\u1ed9 \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb t\u1ed9i m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i th\u00eam c\u00e2u g\u00ec c\u1ea3. Ta c\u1ee9 theo s\u1ef1 c\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u00fang l\u1ebd ra, th\u00ec ph\u1ea3i giao vi\u1ec7c n\u00e0y xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u1ecb m\u1ed9t c\u00e1ch nghi\u00eam ng\u1eb7t, \u0111\u1ec3 ng\u0103n c\u00e1i t\u1ec7 d\u1ed1i vua, l\u1ed9ng quy\u1ec1n \u1edf khi kh\u00e1c. Nh\u01b0ng, x\u00e9t v\u1ec1 nguy\u00ean do sinh ra vi\u1ec7c \u1ea5y, l\u00e0 v\u00ec L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfn th\u1ee9c s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng th\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a quen, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u1edbi c\u00f3 vi\u1ec7c l\u00e0m s\u01a1 su\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ed1 \u00fd. Chu\u1ea9n gia \u01a1n cho \u1ea5n quan l\u00e0 b\u1ecdn L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p ; ng\u01b0\u1eddi kh\u1edfi th\u1ea3o ra phi\u1ebfn ngh\u0129 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 xem s\u1ef1 b\u00e1o hi\u1ec7u sau n\u00e0y. V\u1ea3 l\u1ea1i, ta gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng r\u1ea5t c\u00f4ng b\u1eb1ng ngay th\u1eb3ng \u0111\u1ec3 ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c hay, nghi\u1ec7p c\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng, n\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o manh t\u00e2m g\u00e2y m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i, l\u1eadp t\u1ee9c giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, ch\u00ednh r\u00f5 t\u1ed9i danh. Nh\u01b0ng x\u00e9t ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ed1 t\u00ecnh l\u00e0m b\u1eady, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 x\u1eed nh\u1eb9 \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n mua chu\u1ed1c c\u00e1i ti\u1ebfng qu\u1ea3ng \u0111\u1ea1i, l\u00f2ng nh\u00e2n nhu nh\u01a1, \u0111\u1ec3 gia \u01a1n m\u1ed9t ch\u00fat, bao che cho ng\u01b0\u1eddi, b\u1ebb cong ph\u00e1p lu\u1eadt \u0111\u00e2u ? Chu\u1ea9n cho \u0111em t\u1edd d\u1ee5 n\u00e0y ban b\u1ed1 b\u00ean trong, b\u00ean ngo\u00e0i, \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft ta l\u00e0m vi\u1ec7c gi\u1eef c\u00f4ng b\u1eb1ng theo \u0111\u00fang ph\u00e9p, tu\u00e2n theo quy m\u00f4 hay c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, ng\u0103n ph\u00f2ng nh\u1eefng c\u01a1 vi ch\u1edbm ph\u00e1t, v\u00e0 khuy\u00ean r\u0103n ngay t\u1eeb khi ch\u01b0a x\u1ea3y ra. Ph\u00e0m nh\u1eefng h\u00e0ng khanh s\u0129 \u1edf trong Kinh v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee9c t\u01b0 m\u1ee5c \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh c\u1ee7a ta, \u0111\u1ec1u n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng h\u1ebft s\u1ee9c, thi th\u1ed1 m\u01b0u ch\u01b0\u1edbc v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t ; ph\u1ea3i c\u00f4ng b\u1eb1ng trung ngh\u0129a \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u01a1n n\u01b0\u1edbc, si\u00eang n\u0103ng c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5 ; thanh li\u00eam \u0111\u1ec3 gi\u1eef minh, t\u00edn \u00e1i \u0111\u1ec3 y\u00ean d\u00e2n, th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc v\u1edbi n\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau qu\u00fd l\u00e2u d\u00e0i, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u ta r\u1ea5t mong mu\u1ed1n \u0111\u00f3. \u0110\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng l\u1ea1i ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng th\u00eam l\u00ean !\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf g\u1ea7n li\u1ec1n b\u00ean c\u1ea1nh, ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u00fd ng\u0103n ng\u1eeba h\u1ecd t\u1eeb nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u1ecf, vi\u1ec7c ch\u1edbm sinh ra, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 l\u1edbn l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta \u0111\u00e3 ph\u00e2n bi\u1ec7t m\u00e0 gi\u00e1ng c\u1ea5p b\u1ecdn \u1ea5n quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean kh\u1edfi th\u1ea3o b\u1ea3n phi\u1ebfn ngh\u0129 c\u1ee7a N\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft r\u0103n v\u00e0 tuy\u00ean d\u1ee5 trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft r\u1ed3i. Nay ta ngh\u0129 r\u1eb1ng : Ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u coi ch\u00ednh s\u1ef1, n\u00ean ban \u00e2n r\u1ed9ng l\u1edbn, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ea3n danh s\u00e1ch c\u0169 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 x\u00e9t \u0111\u1ec3 ti\u00eau b\u1ecf t\u1ed9i l\u1ed7i, \u0111\u1ec1u gia \u00e2n cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c c\u1ea3. C\u00f2n ngo\u00e0i ra, c\u1ee9 theo \u00e2n chi\u1ebfu m\u00e0 l\u00e0m, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n tr\u1ea1ch, m\u1edf r\u1ed9ng l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb c\u1ee7a ta. T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vin d\u1ee5 n\u00e0y l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng\u201d.<\/p>\n<p>Gia t\u1eb7ng cho Th\u00e1i ph\u00f3 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Ba qu\u1ed1c c\u00f4ng Tr\u1ea7n H\u01b0ng \u0110\u1ea1t h\u00e0m Vinh l\u1ed9c \u0111\u1ea1i phu C\u1ea7n Ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, Th\u00e1i s\u01b0, \u0111\u1ed5i phong l\u00e0 Th\u1ecd qu\u1ed1c c\u00f4ng. Ch\u00ednh th\u1ea5t c\u1ee7a \u00f4ng l\u00e0 L\u00ea Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c gia t\u1eb7ng l\u00e0 Th\u1ecd qu\u1ed1c Nh\u1ea5t ph\u1ea9m phu nh\u00e2n. Sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf \u1edf nh\u00e0 th\u1edd m\u1ed9t tu\u1ea7n ; l\u1ea1i tha thu\u1ebf ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t cho l\u00e0ng \u1ea5y trong 5 n\u0103m, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 hai [1842].<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Li\u1ec5n c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb m\u1ea5t quan. Ngh\u1ecb cho \u0111\u1ea5u tr\u01b0ng thu\u1ebf quan (\u1edf G\u00f2 \u0110\u1ed9c, Tam Xoa, H\u00e0 Ho\u00e0ng) gi\u00e1 h\u1ea1 \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm l\u1ee3i. Li\u1ec5n c\u0169ng d\u1ef1 b\u00e0n, b\u1ecb d\u00e2n h\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n K\u00fd T\u1ebf ki\u1ec7n v\u00e0o Kinh. C\u00f3 Ch\u1ec9 truy\u1ec1n cho Ngh\u1ecb v\u00e0 Li\u1ec5n ph\u1ea3i t\u00e2u r\u00f5 vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u00ec l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a Ngh\u1ecb v\u00e0 Li\u1ec5n kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. L\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean ph\u00e1i cho Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111\u1ebfn tra x\u00e9t. Khi Kh\u1ea3i \u0111\u1ebfn x\u00e9t, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft Ngh\u1ecb \u0103n c\u1ee7a l\u00f3t 40 l\u1ea1ng b\u1ea1c, th\u00ec thu l\u1ea1i s\u1ed1 ti\u1ec1n tham tang \u1ea5y \u0111\u01b0a v\u00e0o kho. L\u1ea1i cho l\u00e0 Li\u1ec5n c\u0169ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft ph\u00f9 \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ngh\u1ecb, tham h\u1eb7c c\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cNgh\u1ecb, khi tr\u01b0\u1edbc \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, nay l\u1ea1i tham \u00f4 nh\u01b0 th\u1ebf. Cho h\u1ea1ng \u1ea5y gi\u1eef ch\u1ee9c tr\u00e1ch m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, th\u00ec ch\u1ec9 \u0111\u1ebdo kho\u00e9t c\u1ee7a d\u00e2n, c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho vi\u1ec7c ? Vua b\u00e8n c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u1ee7a Ngh\u1ecb, m\u00e0 sai H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 T\u0129nh, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a tu\u1ea7n ph\u1ee7, tra x\u00e9t l\u1ea1i r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean \u00fd ngh\u0129 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 x\u1eed t\u1ed9i cho \u0111\u00fang. Khoa l\u1ea1i x\u00e9t ra khi \u0111\u1ea5u tr\u01b0ng xong, Li\u1ec5n \u0103n l\u1ec5 t\u00ednh s\u1ed1 tham tang \u0111\u1ebfn 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Ngh\u0129 xin b\u1eaft t\u1ed9i Ngh\u1ecb v\u00e0 Li\u1ec5n c\u00f9ng b\u1eb1ng nhau \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3 3 n\u0103m. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean ch\u1ee7, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tham d\u1ef1, s\u1ed1 tang c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi sau, ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u, ng\u01b0\u1eddi \u00edt kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, \u0111\u00e1ng n\u00ean b\u1eaft t\u1ed9i Ngh\u1ecb l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m, m\u00e0 Li\u1ec5n l\u00e0 t\u00f2ng ph\u1ea1m, sao \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft t\u1ed9i nh\u1eadp nh\u1eb1ng nh\u01b0 th\u1ebf ?\u201d. Vua giao vi\u1ec7c \u1ea5y cho vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t x\u00e9t l\u1ea1i. B\u1eaft t\u1ed9i Ngh\u1ecb ph\u1ea3i \u0111\u1ed3 3 n\u0103m, Li\u1ec5n ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u1ed3 1 n\u0103m. Kh\u1ea3i v\u00ec t\u1ed9i ban \u0111\u1ea7u tra x\u00e9t kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o, Khoa v\u00ec t\u1ed9i k\u1ebft ngh\u0129 kh\u00f4ng \u0111\u00fang m\u1ee9c, \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean ch\u00f9a Quy T\u00f4ng \u1edf Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0m ch\u00f9a Kim S\u01a1n, ch\u00f9a Vi\u00ean S\u01a1n [T\u00f4ng] \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0m ch\u00f9a Di\u1ec7u Gi\u00e1c, ch\u00f9a Ba [Hoa] Nghi\u00eam \u1edf Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0m ch\u00f9a T\u1eeb Quang (hai ch\u00f9a Quy T\u00f4ng v\u00e0 Vi\u00ean T\u00f4ng \u0111\u1ec1u do Th\u1ebf t\u1ed5 Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean, c\u00f2n ch\u00f9a Ba [Hoa] Nghi\u00eam th\u00ec do Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean).<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ed5i : \u0111\u1ed9i T\u00e0i ba [hoa] l\u00e0m \u0111\u1ed9i T\u00e0i th\u1ee5, \u0111\u1ed9i [Hoa] ph\u00e1o l\u00e0m \u0111\u1ed9i H\u1ecfa ph\u00e1o, s\u1ed5 Hoa danh l\u00e0 s\u1ed5 Anh danh, th\u1ee3 Tri\u1ec1n ti ((1), (2), (3), (4), (5), (6) : Tri\u1ec1n ti : k\u1ebft t\u01a1. Hoa \u0111\u0103ng : l\u00e0m \u0111\u00e8n hoa. H\u1ed3ng ty hoa : l\u00e0m hoa b\u1eb1ng t\u01a1 \u0111\u1ecf. Tuy\u1ec1n chuy\u00ean : \u0111\u00f3ng g\u1ea1ch. Tri\u1ec1n chinh tru\u1ef3 : k\u1ebft d\u00f9i \u0111\u00e1nh chi\u00eang. Tri\u1ec1n \u0111ao b\u00ednh : k\u1ebft chu\u00f4i dao. V\u00ec c\u00e1c ch\u1eef : hoa (ba), tri\u1ec1n, tuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u1eef hu\u00fd ph\u1ea3i ki\u00eang, n\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef kh\u00e1c. 1) l\u00e0m th\u1ee3 Ch\u1ee9c ty, th\u1ee3 Hoa \u0111\u0103ng (2) l\u00e0m th\u1ee3 L\u1ea1p ch\u00fac, th\u1ee3 H\u1ed3ng ty hoa (3) l\u00e0m th\u1ee3 H\u1ed3ng ty, th\u1ee3 Tuy\u1ec1n chuy\u00ean (4) l\u00e0m th\u1ee3 X\u1ebf chuy\u00ean, th\u1ee3 Tri\u1ec1n chinh tru\u1ef3 (5) l\u00e0m th\u1ee3 K\u1ebft chinh tru\u1ef3, th\u1ee3 Tri\u1ec1n \u0111ao b\u00ednh (6) l\u00e0m th\u1ee3 Bao \u0111ao b\u00ednh, th\u1ee3 Ba ng\u1ea1n l\u00e0m th\u1ee3 Ph\u01b0\u01a1ng ng\u1ea1n.<\/p>\n<p>Ph\u00e1t qu\u1ea7n \u00e1o cho l\u00ednh th\u00fa \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e0 V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>Ph\u00e1t ra 86.000 quan ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng nh\u1ecf cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, ti\u1ec1n Gia Long v\u00e0 Minh M\u1ec7nh m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t n\u1eeda (5 t\u1ec9nh to nh\u01b0 H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 10.000 quan, 2 t\u1ec9nh v\u1eeba nh\u01b0 H\u01b0ng Y\u00ean, Ninh B\u00ecnh, m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 6.000 quan ; 6 t\u1ec9nh nh\u1ecf nh\u01b0 H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 4.000 quan). Sau, v\u00ec b\u1ecdn ch\u1edf thuy\u1ec1n l\u00e0m m\u1ea5t c\u1ea3, vua sai t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i theo m\u1eabu \u0111\u00fac l\u1ea1i h\u01a1n 20.000 quan ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng chia ph\u00e1t cho c\u00e1c t\u1ec9nh.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e2y \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n Chu Nham, qu\u00e2n c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn. \u00e1n s\u00e1t Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t chia \u1ee7y cho L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai v\u00e0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Thu\u1eadn \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn hi\u1ec7p s\u1ee9c \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u00e0 phi b\u00e1o cho th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y ph\u00e1i th\u00eam qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n. Nh\u01b0ng qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n ch\u01b0a \u0111\u1ebfn, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111\u1ebfn n\u00fai T\u00f4 Ch\u00e2u, \u00fd mu\u1ed1n d\u00f2m ng\u00f3 t\u1ec9nh l\u1ef5 ; l\u1ea1i t\u1eeb n\u00fai L\u1ed9c Tr\u0129, s\u1ea5n \u0111\u1ebfn n\u01a1i lu\u1ef9 \u0111\u00e0i. Trong th\u00e0nh th\u1ea5y s\u1ed1 qu\u00e2n \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i, V\u0103n Thu\u1eadn t\u1eeb \u0111\u1ed3n Chu Nham v\u1ec1 t\u1ec9nh, d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft. B\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111em h\u1ebft qu\u00e2n v\u00e2y quanh b\u1ed1n m\u1eb7t. \u0110\u1ea1t b\u00e8n b\u1eaft nh\u1eefng qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u1edf quanh t\u1ec9nh \u1ee7y cho vi\u00ean L\u00e3nh binh c\u0169 b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c ph\u1ea3i \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c l\u00e0 H\u00e0 V\u0103n C\u1ee7 h\u1ebft s\u1ee9c ch\u1ed1ng gi\u1eef, b\u1eafn ra, b\u1ecdn gi\u1eb7c nhi\u1ec1u k\u1ebb b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft. V\u1eeba g\u1eb7p L\u00ea Quang Huy\u00ean \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb Khai Qu\u1ea3ng v\u1ec1, b\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea3i r\u00fat lui. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, H\u00e0 V\u0103n C\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4i ph\u1ee5c ch\u1ee9c Cai \u0111\u1ed9i, D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Thu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng h\u00e0m C\u1ea5m binh Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd.<\/a><\/p>\n<p>Sau, Huy\u00ean b\u1ecb \u1ed1m, tr\u00edch l\u1ea5y Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o T\u00e1 l\u00fd l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Huy quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean, ki\u00eam h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y. L\u1ea1i sai L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u g\u1ea5p \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean v\u1eabn gi\u1eef ch\u1ee9c c\u0169, th\u1ed1ng l\u0129nh \u0111\u1ea1o binh thay cho Huy\u00ean.<\/p>\n<p><a>Qu\u00e2n ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 thua tr\u1eadn. B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Tuy\u00ean v\u00e0 Tri huy\u1ec7n Ho\u00e0ng H\u1eefu Quang \u0111\u1ec1u ch\u1ebft tr\u1eadn c\u1ea3. B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh \u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee7 l\u1ef5, li\u1ec1n \u0111\u00e1nh ph\u00e1 t\u1ea5n \u0110\u1ecbnh An, gi\u1ebft ch\u1ebft vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1eef v\u00e0 m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh \u0111\u1ed3n. B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Tuy\u00ean, \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110\u0103ng d\u00f2 bi\u1ebft qu\u00e2n \u1edf c\u01a1 Long nhu\u1ec7 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean b\u1eaft 18 t\u00ean b\u1ecb t\u1ed1 gi\u00e1c \u0111em giam l\u1ea1i. Tuy\u00ean \u0111\u1ec3 \u0110\u0103ng \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef t\u1ec9nh th\u00e0nh, r\u1ed3i m\u1eadt \u0111i b\u1eaft h\u1ebft th\u1ed5 binh \u1edf hai c\u01a1, chia giao giam gi\u1eef, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng s\u1ef1 b\u1ea5t ng\u1edd, r\u1ed3i t\u1ef1 \u0111em h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 ti\u1ec5u b\u1eaft b\u1ecdn gi\u1eb7c.<\/a><\/p>\n<p>Vua nghe th\u1ea5y th\u1ebf, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 binh c\u01a1 Long nhu\u1ec7 v\u1eabn \u1edf y\u00ean n\u01a1i t\u1ec9nh l\u1ef5. Tuy\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1, l\u1ea5y \u01a1n hu\u1ec7 l\u00e0m cho h\u1ecd m\u1ebfn, l\u1ea1i b\u1eaft \u0111i\u1ec3m m\u1ee5c r\u1ed3i chia giao cho x\u00e3 d\u00e2n giam gi\u1eef. Qu\u00e2n l\u00ednh t\u1ea1i ng\u0169 c\u00f2n \u0111\u1ed1i x\u1eed nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ai d\u00e1m quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 quy thu\u1eadn \u01b0 ? Nh\u01b0ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 tr\u00f3t l\u00e0m r\u1ed3i th\u00ec kh\u00f4ng tr\u00e1ch n\u1eefa. Nay \u0111\u00e3 \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn h\u1ed9i ti\u1ec5u, l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn ngay, khanh ph\u1ea3i s\u1edbm d\u1eb9p cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean b\u1ecdn gi\u1eb7c, th\u1ebf n\u00e0o ta c\u0169ng x\u00e9t c\u00f4ng cho m\u00e0 kh\u00f4ng k\u1ec3 \u0111\u1ebfn l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Tuy\u00ean ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n Nguy\u1ec7t L\u00e3ng (thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh Tr\u1ecb), 17 ng\u00e0y qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn s\u1ed1c L\u00f2 Ng\u00e2u. B\u1ecdn Th\u1ed5 ph\u1ec9 v\u00e0 Thanh ph\u1ec9 h\u1ecdp nhau l\u1ea1i \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi, k\u00e9o \u0111\u1ebfn d\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Tuy\u00ean chia qu\u00e2n l\u00e0m 5 to\u00e1n (trung, ti\u1ec1n, h\u1eadu, t\u1ea3, h\u1eefu) h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh l\u1ea1i, t\u1eeb gi\u1edd D\u1ea7n \u0111\u1ebfn gi\u1edd Ng\u1ecd, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y 5 s\u1ed1c L\u00f2 Ng\u00e2u, C\u00e0n Ch\u00f4ng, N\u00f4 \u0110\u1ed9ng, Tr\u00e0 T\u00e2m, Tr\u00e0 Thi\u1ebft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 7 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, b\u1eafn ch\u1ebft 12 \u0111\u1ee9a. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u s\u1ee3 ch\u1ea1y. Tr\u1eddi t\u1ed1i, thu qu\u00e2n v\u1ec1 s\u1ed1c N\u00f4 \u0110\u1ed9ng, quan qu\u00e2n \u0111i h\u00e0ng m\u1ed9t nh\u01b0 x\u00e2u c\u00e1. Ch\u1ee3t b\u1ecb m\u01b0a gi\u00f3 t\u1ed1i m\u00f9 m\u1ecbt, qu\u00e2n ph\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u1ed1t nhi\u00ean b\u1ed1n m\u1eb7t n\u1ed5i d\u1eady, b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng ch\u1ea1y tan tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, Ph\u00f3 c\u01a1 Ho\u00e0ng V\u0103n V\u0103n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u00ed c\u0169ng b\u1ecf ch\u1ea1y, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd L\u00ea V\u0103n K\u1ef3, th\u00ed sai Qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu T\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u00ean h\u1eefu \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y m\u00ecnh. B\u1ecdn gi\u1eb7c k\u00e9o nhau \u0111\u1ebfn gi\u1ebft b\u1eeba \u0111i ; Tri huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh l\u00e0 Ho\u00e0ng H\u1eefu Quang th\u1ea5y Tuy\u00ean b\u1ecb qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh s\u00e1t \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i, l\u1eadp t\u1ee9c r\u00fat g\u01b0\u01a1m ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn c\u1ee9u, c\u00f9ng v\u1edbi Tuy\u00ean \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft, \u1ea5n tri\u1ec7n v\u00e0 b\u00e0i ng\u00e0 \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y c\u1ea3. Bang bi\u1ec7n Qu\u1ea3n c\u01a1 Phan V\u0103n Th\u1ecbnh c\u0169ng ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. Binh d\u00f5ng b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u1ebfn h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi. S\u00fang v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi b\u1ecb m\u1ea5t g\u1ea7n h\u1ebft. B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean nghe th\u1ea5y tin Tuy\u00ean b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn, m\u1edbi \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb V\u0129nh Tr\u1ecb \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng Tuy\u00ean b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn l\u00e0 do Huy\u00ean \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i, l\u1ea7n l\u1eefa kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n ngay, gi\u1eadn l\u1eafm, ph\u00e1i cho Qu\u1ea3n v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song v\u00e0 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Ch\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1eadn qu\u00e2n th\u1ee9 tuy\u00ean Ch\u1ec9 c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u1ee7a Huy\u00ean nh\u01b0ng l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, chu\u1ea9n cho d\u1eabn s\u1ed1 bi\u1ec1n binh \u0111em \u0111\u1ebfn khi tr\u01b0\u1edbc, h\u1ebft s\u1ee9c \u0111i d\u1eb9p gi\u1eb7c. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c D\u1ee5 n\u00e0y, h\u1ea1n trong 15 ng\u00e0y, ph\u1ea3i ti\u00eau di\u1ec7t cho h\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, m\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u00f4ng n\u1eefa. N\u1ebfu h\u1ebft h\u1ea1n \u1ea5y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, th\u00ec b\u1eaft tr\u00f3i \u0111em v\u1ec1 Kinh tr\u1ecb t\u1ed9i. Chu\u1ea9n cho ch\u00e9m \u0111\u1ea7u Ho\u00e0ng V\u0103n V\u0103n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u00ed \u1edf tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. L\u00ea V\u0103n K\u1ef3 v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, sung l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu, g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. Tr\u1ea7n Tuy\u00ean v\u00e0 Phan V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i. Ho\u00e0ng H\u1eefu Quang \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Tri ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 L\u00ea Ch\u00e2n c\u00f9ng v\u1edbi Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng d\u00e2ng s\u1edb tham h\u1eb7c Huy\u00ean v\u1ec1 t\u1ed9i d\u00f9ng d\u1eb1ng l\u00e0m nh\u1ee1 vi\u1ec7c. Vua cho l\u00e0 Huy\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c r\u1ed3i, kh\u00f4ng b\u1eaft t\u1ed9i th\u00eam n\u1eefa. \u0110\u1ebfn sau, Ch\u00e2n l\u1ea1i v\u1ec1 Kinh, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song \u1edf l\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u1ed1c th\u00fac vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n<p>Cho B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long ; sai \u0111\u00fac l\u1ea1i v\u00e0 c\u1ea5p cho \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a B\u1ed1 ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Vi\u00ean gi\u00e1m th\u1ee7 kho c\u1eeda Ti\u00ean Th\u1ecd l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecbnh l\u1ea5y tr\u1ed9m ti\u1ec1n c\u1ee7a kho, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu. Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu truy\u1ec1n khoan gi\u1ea3m cho, \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng b\u00eau ra n\u01a1i c\u00f4ng c\u1ed9ng, h\u1ebft h\u1ea1n ph\u1ea3i b\u00eau, b\u1eaft kh\u1ed5 sai \u1edf s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7. Sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n ki\u1ec3m so\u00e1t l\u1ea1i \u0111\u1ed3 v\u1eadt trong kho, n\u1ebfu c\u00f3 t\u1ed5n h\u1ea1i ho\u1eb7c x\u00e9n b\u1edbt g\u00ec c\u0169ng tha cho kh\u00f4ng x\u1eed t\u1ed9i th\u00eam n\u1eefa, ch\u1ec9 b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i l\u1ea1i th\u00f4i.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c trong N\u1ed9i c\u00e1c. B\u1ed5 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>Vua th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i \u201cThi\u1ec7u Ph\u01b0\u01a1ng vi\u00ean thi\u201d (b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y ch\u00e9p trong Thi t\u1eadp c\u1ee7a vua), ban cho c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. Nh\u00e2n th\u1ec3, vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi gi\u00fap, con c\u00e1i \u0111\u00f4ng nhi\u1ec1u, anh em ta \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi nhau cho h\u1ebft \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec3 tu s\u1eeda lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a lo\u00e0i ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 th\u00f4i, cho n\u00ean, ta l\u00e0m th\u01a1 t\u1ef1 khuy\u00ean r\u0103n m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 cho c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec1u t\u1ef1 ngh\u0129 m\u00e0 khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u1ed1 g\u1eafng, gi\u1eef ti\u1ebfng t\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i m\u00e3i, kh\u1ecfi ph\u1ee5 l\u00f2ng Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta d\u1ea1y nu\u00f4i, r\u00e8n luy\u1ec7n. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00e2u \u201cB\u1ed9 nguy\u1ec7t th\u1eeba nhan th\u1ed1ng m\u1ea1c truy\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cc\u00e1i c\u1ea3nh h\u1ea7u cha d\u1ea1o b\u01b0\u1edbc d\u01b0\u1edbi tr\u0103ng nay kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m \u0111au \u0111\u1edbn\u201d, l\u00e0 \u0111\u1ec3 ng\u1ee5 \u00fd ta th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb cha, c\u0169ng mu\u1ed1n cho c\u00e1c em c\u1ea3m nh\u1edb cha kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o ngu\u00f4i trong b\u1ee5ng v\u1eady\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTrong Kinh Thi khen vua V\u0103n V\u01b0\u01a1ng c\u00f3 tr\u0103m con trai, c\u0169ng l\u00e0 l\u1eddi x\u01b0ng t\u1ee5ng \u0111\u00f3 th\u00f4i, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta c\u00f3 76 con trai, 67 con g\u00e1i, th\u1ebf th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 tr\u0103m con, ch\u1eb3ng c\u0169ng \u0111\u00fang \u01b0 ?\u201d.<\/p>\n<p><a>Ng\u1ef1 s\u1eed Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cM\u1edbi v\u1ec1, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf \u00d4 M\u00f4n l\u00e0m lo\u1ea1n, d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y b\u1ecf \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, th\u1ebf m\u00e0 Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c T\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng T\u00f4 V\u0103n H\u01b0\u01a1ng do t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef, m\u01b0\u1ee3n c\u1edb b\u1edbi vi\u1ec7c, ho\u1eb7c l\u1ea5y kh\u00f4ng thuy\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n, ho\u1eb7c thu ri\u00eang th\u00f3c g\u1ea1o. Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u1ea1i nh\u00e2n th\u1ebf \u0111\u1ed5i l\u1ea5y thuy\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n, d\u00e2n ch\u00fang th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ta th\u00e1n. K\u1ecbp khi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, th\u00ec \u0110\u1ee9c th\u00fa nh\u1eadn h\u1ebft c\u1ea3, th\u1ef1c l\u00e0 tr\u00e1i ph\u00e9p\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ecdn h\u1ecd nhi\u1ec5u d\u00e2n \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! Duy\u00ean do b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng do b\u1ecdn h\u1ecd kh\u00eau g\u1ee3i ra \u0111\u00f3. Sai ch\u00e9m \u0111\u1ea7u v\u00e0 \u0111em \u0111i r\u00eau rao T\u00f4 V\u0103n H\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i n\u01a1i \u0111\u00e3 ph\u1ea1m t\u1ed9i ; c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00e0 \u0111\u00f3ng xi\u1ec1ng giao b\u1ed9 tra x\u00e9t Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c T\u1ebf v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c. Khi \u00e1n th\u00e0nh, d\u00e2ng l\u00ean ph\u00e1t ph\u1ed1i T\u1ebf v\u00e0 \u0110\u1ee9c \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf qu\u00e2n ti\u1ec1n khu n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9. Th\u01b0\u1edfng cho X\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, l\u1ea1i th\u0103ng cho 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>X\u01b0\u1edfng l\u1ea1i t\u00e2u : \u201c\u00e1n c\u1ee7a Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n khi tr\u01b0\u1edbc, do D\u01b0\u01a1ng Quan Th\u1ea3o th\u00eau d\u1ec7t ra, D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong kh\u00e9p bu\u1ed9c v\u00e0o, Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu x\u00e9t \u0111\u1ebfn c\u0103n nguy\u00ean, nh\u1ea5t v\u1ecb y theo, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n ph\u1ea3i ch\u1ecbu oan, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n t\u1ee9c gi\u1eadn, vi\u1ec7c bi\u1ebfn lo\u1ea1n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y ng\u00e0y nay ch\u00ednh l\u00e0 do \u00e1n \u1ea5y kh\u00eau g\u1ee3i ra v\u1eady\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1ecfi Do\u00e3n U\u1ea9n, U\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea7n kh\u00f4ng d\u1ef1 bi\u1ebft \u00e1n \u1ea5y, ch\u1ec9 nghe th\u1ea5y L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c c\u00f3 n\u00f3i : Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n ch\u1ecbu \u01a1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh r\u1ea5t h\u1eadu, c\u00f3 g\u00ec l\u1ea1i m\u01b0u tr\u1ed1n \u0111i, t\u00ecnh c\u0169ng \u0111\u00e1ng ng\u1edd. Vua ph\u00e1n : \u201cTrong vi\u1ec7c \u1ea5y t\u1ea5t c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb, n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u00ec Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng \u0111\u00e2u d\u00e1m khi\u1ebfu oan cho con ma ng\u01b0\u1eddi Man, h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Th\u1ea7n c\u01a1 H\u1eefu v\u1ec7 ; V\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u00e2n l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu d\u1ef1c T\u1ea3 nh\u1ecb qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung thu\u1ef7 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An Phan V\u0103n C\u1ea9n l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb qu\u00e2n thu\u1ef7 \u1edf Kinh k\u1ef3 ; c\u00e1c Cai \u0111\u1ed9i L\u00ea V\u0103n Ph\u00e1p l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3c l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung thu\u1ef7 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, Ph\u1ea1m V\u0103n Nghi\u00eam l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. B\u1ed5 V\u0169 V\u0103n \u0110\u1ea9u l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>G\u1ecdi L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u00ednh v\u1ec1 Kinh, cho L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, L\u00e3nh binh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd, t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 B\u1ed1 ch\u00ednh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 n\u01a1i quan tr\u1ecdng xung y\u1ebfu, c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f4ng nom b\u1edd c\u00f5i, \u0111\u1ec3 cho kh\u00f4ng x\u1ea3y tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, ch\u1edb v\u00ec xa c\u00e1ch tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u00e0ng mu\u00f4n d\u1eb7m m\u00e0 c\u00f3 s\u1ef1 che gi\u1ea5u\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Y\u00ean V\u0169 Vi\u1ebft S\u0129 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n xa r\u1ed9ng, c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ebft s\u1ee9c ph\u00f2ng gi\u1eef, \u0111\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean b\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ec3n. L\u1ea1i n\u00ean ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u0111i ra \u0111\u1ecba ph\u1eadn \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n d\u00f2 h\u1ecfi c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n, cho bi\u1ebft hi\u1ec7n nay b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng ch\u1ed1ng c\u1ef1 nhau v\u1edbi nh\u00e0 Thanh, s\u1ef1 th\u1ebf nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng s\u1ef1 b\u1ea5t ng\u1edd. C\u00f2n ngo\u00e0i ra th\u00ec c\u1ee9 theo c\u00f4ng vi\u1ec7c trong t\u1ec9nh, y\u00ean \u1ee7i h\u1ecd m\u00e0 cho \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1edd bi\u1ec3u r\u1eb1ng : \u201cTr\u00ean th\u00ec h\u1ebft \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u1ec1n \u01a1n s\u00e2u c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf tin d\u00f9ng, d\u01b0\u1edbi th\u00ec h\u1ebft l\u00f2ng \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf l\u00fac l\u00e2m chung ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi k\u00fd th\u00e1c\u201d. Vua cho ng\u1ed3i v\u00e0 sai N\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1ecdc l\u00ean. R\u1ed3i kh\u00f3c v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cXa v\u1eafng l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a cha, th\u00e1ng ng\u00e0y th\u1ea5m tho\u1eaft \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y 100 ng\u00e0y. Xem b\u00e0i bi\u1ec3u t\u1ea1 c\u1ee7a khanh, b\u1ea5t gi\u00e1c l\u1ea1i th\u00eam c\u1ea3m nh\u1edb ! Khanh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf k\u00fd th\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u1ea1i gi\u00fap ta, n\u1ebfu ta c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec l\u1ed7i l\u1ec7ch, ph\u1ea3i can ng\u0103n ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, \u0111\u1eebng s\u1ee3 l\u00e0 tr\u00e1i \u00fd. Hi\u1ec7n nay, v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a d\u00e2n, m\u1ed1i t\u1ec7 c\u1ee7a quan l\u1ea1i, khanh c\u00f3 nghe th\u1ea5y th\u1ebf n\u00e0o kh\u00f4ng ? Ta c\u00f3 nghe th\u1ea5y r\u1eb1ng : xin m\u1ed5 tr\u00e2u l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c nh\u1ecf, th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm l\u1ee3i trong khi ph\u00ea \u0111\u01a1n cho ph\u00e9p ! Mua g\u1ed7 l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u01b0u th\u00f4ng ti\u1ec1n c\u1ee7a cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam r\u1ed9ng ti\u00eau, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn nha l\u1ea1i b\u00f3 bu\u1ed9c ph\u1ea3i \u0111\u00fang t\u1ea5c th\u01b0\u1edbc, lo\u1ea1i b\u1ecf, l\u00e0m kh\u00f3 d\u1ec5 ! Xem nh\u01b0 n\u0103m ngo\u00e1i \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f3 ph\u00e1t ra v\u1ee5 \u00e1n v\u1ec1 vi\u1ec7c gi\u00e1 c\u1ea3 mua b\u00e1n v\u1edbi d\u00e2n th\u00ec \u0111\u1ee7 bi\u1ebft\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p \u0111\u1eb7t ra th\u00ec t\u1ec7 c\u0169ng sinh ra, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ea7n ch\u1ec9 nghe qua \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i vi\u1ec7c th\u00f4i. T\u00f3m l\u1ea1i, quan c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, th\u00ec d\u00e2n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean nghi\u1ec7p\u201d. Vua ph\u00e1n : \u201cCh\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, kh\u00f3 l\u1eafm, n\u00ean ngh\u0129 c\u00e1ch th\u1ee9 hai l\u00e0 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7, n\u1ebfu c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec7, th\u00ec d\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ec9nh l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00fat !\u201d.<\/p>\n<p>Vua h\u1ecfi b\u1ed9 L\u1ec5 : \u201cTrong l\u1ec5, c\u00f3 l\u1ec7 c\u00fang tr\u0103m ng\u00e0y kh\u00f4ng ?\u201d. Phan Huy Th\u1ef1c th\u01b0a : \u201cVi\u1ec7c c\u00fang tr\u0103m ng\u00e0y, l\u00e0 theo l\u1ed1i nh\u00e0 Ph\u1eadt, trong l\u1ec5 kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00e9p, T\u01b0 M\u00e3 \u00d4n C\u00f4ng v\u00e0 Chu V\u0103n C\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u00e0i b\u00e1c vi\u1ec7c c\u00fang \u1ea5y. L\u1ec5 c\u1ee7a nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u1ebfn tr\u0103m ng\u00e0y th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng kh\u00f3c n\u1eefa, l\u00e0 n\u00f3i ri\u00eang v\u1ec1 l\u1ec7 ba th\u00e1ng m\u1edbi \u0111em ch\u00f4n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ec5 th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc. Qu\u1ed1c tri\u1ec1u ta, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t [1820] tr\u0103m ng\u00e0y c\u00f3 l\u00e0m l\u1ec5 c\u00fang\u201d. Vua ph\u00e1n : \u201cL\u1ec5, ph\u1ea3i theo \u0111\u00fang l\u00fac m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u, n\u00ean k\u00ednh theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>S\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng Hi\u1ebfu S\u01a1n, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb \u1ed1m. Sai vi\u1ec7n Th\u00e1i y ph\u00e1t thu\u1ed1c c\u00f4ng, ph\u00e1i y sinh \u0111\u1ebfn ch\u1eefa. Ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u1eefa kh\u00f4ng kh\u1ecfi, ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u (khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1edbi ph\u00e1t c\u00f3 50-60 ng\u01b0\u1eddi, d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u1ebfn 400-500 ng\u01b0\u1eddi, r\u1ed3i sau \u0111\u1ebfn h\u01a1n 3.000 ng\u01b0\u1eddi). C\u1ea3 \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n H\u00e0 Duy Phi\u00ean c\u0169ng \u1ed1m. Vua r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m lo, h\u1eb1ng ng\u00e0y sai trung s\u1ee9 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi th\u0103m t\u1edbi t\u1ea5p \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201c\u1ed1m v\u00ec d\u1ecbch l\u1ec7 ch\u0103ng ? V\u00ec kh\u00ed \u0111\u1ed9c r\u1eebng n\u00fai ch\u0103ng ? V\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f3 nh\u1ecdc ch\u0103ng ? Sao ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m nhi\u1ec1u th\u1ebf ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a : \u201cCh\u1ed7 \u1ea5y \u0111\u1ea5t l\u00e0nh, n\u01b0\u1edbc t\u1ed1t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec kh\u00ed \u0111\u1ed9c r\u1eebng n\u00fai ; b\u1ec7nh do nhi\u1ec1u ch\u1ee9ng kh\u00e1c nhau, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec d\u1ecbch l\u1ec7 ; l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed9t ng\u00e0y ngh\u1ec9 5-6 kh\u1eafc, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u1eafm. C\u1ee9 \u00fd th\u1ea7n x\u00e9t ra, hi\u1ec7n nay n\u1eafng d\u1eef oi b\u1ee9c qu\u00e1, \u1ed1m v\u00ec n\u00f3ng \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n : \u201cC\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 \u1ed1m v\u00ec n\u00f3ng n\u1ef1c, nh\u01b0ng \u1ed1m v\u00ec th\u1ea7y thu\u1ed1c ch\u1eefa c\u0169ng nhi\u1ec1u. Ta th\u1ea5y b\u1ecdn y sinh l\u1ea5y m\u1ed9t thang \u201cL\u00fd \u00e2m\u201d ((1) L\u00fd \u00e2m : t\u00ean m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng thu\u1ed1c.1) cho 40-50 ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m u\u1ed1ng, kh\u00f4ng h\u1ecfi l\u00e0 b\u1ec7nh ch\u1ee9ng n\u1eb7ng nh\u1eb9 th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec1u cho u\u1ed1ng m\u1ed9t th\u1ee9 thu\u1ed1c c\u1ea3. Ch\u1eefa thu\u1ed1c nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec kh\u1ecfi b\u1ec7nh th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ! Hu\u1ed1ng chi, l\u0129nh thu\u1ed1c c\u00f4ng ra, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, m\u00e0 \u0111em ra ch\u1eefa ch\u1ec9 d\u00f9ng m\u1ed9t v\u00e0i v\u1ecb r\u1ebb ti\u1ec1n. Kh\u1eb7c kh\u1eeb tr\u00ean gi\u01b0\u1eddng, ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m ch\u1ed3ng ch\u1ea5t l\u00ean nhau, kh\u00f4ng ngh\u0129 vi\u1ec7c c\u1ee9u cho ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng, ch\u1ec9 ngh\u0129 c\u00e1ch ki\u1ebfm l\u1ee3i cho m\u00ecnh m\u00e0 th\u00f4i. L\u00e0m thu\u1ed1c, l\u00e0 ngh\u1ec1 c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb, v\u1eady m\u00e0 trong l\u00f2ng \u0111\u00e3 t\u00ea li\u1ec7t v\u00ec l\u1ee3i, th\u00ec c\u00f2n l\u00e0m th\u1ea7y thu\u1ed1c th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai b\u1ed9 Binh ph\u00e1i thu\u1ed9c ty \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i ghi bi\u00ean ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi nhi\u1ec1u \u00edt th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t (th\u00ed d\u1ee5 ch\u1eefa 50 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 kh\u1ecfi c\u1ea3, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng h\u1eadu, kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c 2 ph\u1ea7n 3 th\u00ec v\u00e0o h\u1ea1ng th\u1ee9 nh\u00ec, kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c 1 ph\u1ea7n 3 th\u00ec \u0111em \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i l\u00ednh \u0111\u00e1nh 100 roi, \u0111u\u1ed5i v\u1ec1 ng\u1ea1ch d\u00e2n, \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1n th\u1ebf cho s\u1ed1 l\u00ednh khuy\u1ebft). \u0110\u1ed5i t\u1ed9i ph\u00e1t v\u00e3ng ((2) T\u1ed9i ph\u1ea3i \u0111em \u0111i l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u1eb7ng \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o \u0111\u00f3.2) c\u1ee7a b\u1ecdn Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ea1 (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u1edf Tr\u1ea1ch Nguy\u00ean) giao cho vi\u1ec7n Th\u00e1i y b\u1eaft l\u00e0m kh\u1ed5 sai, g\u00f3p s\u1ee9c ch\u1eefa thu\u1ed1c, n\u1ebfu ch\u1eefa kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho khoan gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>L\u1ea1i s\u1eafc cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f4ng nom gi\u00fap \u0111\u1ee1 : ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb \u1ed1m th\u00ec qu\u1ea3n su\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u00f4ng nom c\u01a1m n\u01b0\u1edbc thu\u1ed1c thang, cho \u1edf ri\u00eang ra m\u1ed9t n\u01a1i, gi\u1eb7t r\u1eeda gi\u01b0\u1eddng chi\u1ebfu cho s\u1ea1ch, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho h\u01a1i \u1ed1m n\u1ed3ng n\u1eb7c. B\u1ed9 H\u1ed9 c\u1ea5p th\u00eam g\u1ea1o tr\u1eafng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ebf vi\u1ec7c c\u01a1m ch\u00e1o. T\u1eeb \u0111\u1ea5y tr\u1edf \u0111i, ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u1ecfi, b\u1ec7nh ch\u1ee9ng c\u0169ng gi\u1ea3m d\u1ea7n \u0111i. Vua m\u1edbi b\u1eb1ng l\u00f2ng.<\/p>\n<p>C\u00f3 y sinh L\u00ea L\u1ed9c l\u1ea5y tr\u1ed9m 30 c\u00e2n thu\u1ed1c c\u00f4ng, b\u1ed9 H\u00ecnh t\u00ednh gi\u00e1 tang v\u1eadt, b\u1eaft ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng r\u1ed3i tha. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ed1c \u0111\u1ec3 c\u1ee9u gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho th\u1ea7y thu\u1ed1c ki\u1ebfm l\u1ee3i, tang v\u1eadt tuy \u00edt, nh\u01b0ng t\u1ed9i t\u00ecnh th\u00ec n\u1eb7ng, \u0111\u00e1ng gh\u00e9t\u201d. Vua \u0111\u1ed5i giao cho vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t x\u00e9t l\u1ea1i, b\u1eaft t\u1ed9i L\u1ed9c ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng sung l\u00e0m l\u00ednh. Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng vi\u1ec7n Th\u00e1i y v\u00ec t\u1ed9i th\u1ea5t s\u00e1t, c\u0169ng gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c.<\/p>\n<p><a>Vua cho r\u1eb1ng th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 bi\u1ebfn, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 lan ra nhi\u1ec1u, k\u1ebf v\u1ea1n to\u00e0n kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft gi\u1eef l\u1ea5y c\u0103n b\u1ea3n. Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 An Giang \u0111\u1ec1u l\u00e0 h\u1ea1t l\u1edbn \u1edf Nam K\u1ef3, hi\u1ec7n nay binh d\u00f5ng sai ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, qu\u00e2n th\u1ee7 h\u1ed9 \u1edf t\u1ec9nh th\u00e0nh kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ea5y. Vua b\u00e8n sai hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ph\u00e1i binh l\u00ednh hai t\u1ec9nh \u1ea5y chia \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef, \u0111\u1ec3 gi\u00fap v\u00e0o vi\u1ec7c tr\u1ea5n \u00e1p. T\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u00e0 c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 2 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng, (l\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, l\u00ednh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf An Giang).<\/a><\/p>\n<p>Th\u1ecb v\u1ec7 B\u00f9i B\u00e1 B\u1eb1ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u1ec1, vua cho tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. B\u1eb1ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u00ean Ch\u1ea5t Tri \u1edf H\u1ea3i T\u00e2y m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng l\u00e0 vi\u1ec7n l\u1eadp t\u00ean N\u1eb7c Ong Giun, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Man theo nhi\u1ec1u. Qu\u00e2n ta \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng th\u00ec h\u00e8n nh\u00e1t kh\u00f4ng th\u1ec3 tin c\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c ; quan qu\u00e2n tuy h\u00f9ng m\u1ea1nh, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh h\u0103ng h\u00e1i, nh\u01b0ng v\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng bu\u00f4n b\u00e1n kh\u00f4ng th\u00f4ng, gi\u00e1 c\u00e1c v\u1eadt d\u1ee5ng l\u00ean v\u1ecdt, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t th\u01b0\u1edbc chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 n\u1eb1m, \u00e1o m\u1eb7c kh\u00f4ng che k\u00edn th\u00e2n th\u1ec3. M\u1edbi \u0111\u00e2y, l\u1ea1i nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ed1m \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng, thu\u1ed1c c\u00f4ng kh\u00f4ng chu c\u1ea5p \u0111\u1ee7. Hi\u1ec7n nay c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i, l\u00e0m k\u1ebf ph\u00f2ng gi\u1eef, ch\u01b0a t\u00ednh g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u0111i ti\u1ec5u. B\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n r\u1ea5t vui m\u1eebng, \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng th\u0103m h\u1ecfi, nh\u01b0ng v\u00ec h\u1ecd s\u1ee3 uy th\u1ebf ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, ch\u01b0a bi\u1ebft h\u1ecd c\u00f3 d\u00e1m quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 quy thu\u1eadn hay kh\u00f4ng\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ed3i th\u1eeb ra m\u1ed9t l\u00fac, r\u1ed3i b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 th\u1ebf \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n v\u00e0 t\u00e1n l\u00fd nay xin th\u00eam qu\u00e2n, mai xin th\u00eam l\u01b0\u01a1ng, 5 \u2013 6 th\u00e1ng nay ch\u01b0a t\u1eebng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec ; nay l\u1ea1i \u0111\u1eafp lu\u1ef9, gi\u1eef ch\u1eb7t ri\u00eang m\u1ed9t x\u00f3, c\u00f2n b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ed9ng g\u00ec \u0111\u1ebfn ! N\u1ebfu b\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ebft ra m\u00e0 \u0111em qu\u00e2n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng xung y\u1ebfu, ch\u1eb3ng c\u0169ng \u0111\u00e1ng lo \u01b0 ? C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1eed ngh\u0129 xem c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c g\u00ec \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1ea5y kh\u00f4ng ?\u201d.<\/p>\n<p>Qu\u1ebf xin nh\u1eafc l\u1ea1i t\u1edd d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, nghi\u00eam nh\u1eb7t tr\u00e1ch c\u1ee9 c\u00e1c vi\u00ean \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i m\u1ed9t ch\u1ed7, b\u1ecf ph\u00ed th\u00ec gi\u1edd, l\u00e0m cho qu\u00e2n l\u00ednh tr\u1ec5 n\u1ea3i, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c t\u1ed5n ph\u00ed.<\/p>\n<p>T\u00e2m th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCu\u1ed1i xu\u00e2n \u0111\u1ea7u h\u00e8, l\u00e0 m\u00f9a m\u01b0a \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t s\u1eafp \u0111\u1ebfn, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t \u0111\u1ebfn th\u00ec qu\u00e2n Xi\u00eam ph\u1ea3i v\u1ec1, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Man th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng lo ng\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Do\u00e3n U\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y th\u00f9 h\u1eb1n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, nay l\u1ea1i \u01a1n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam m\u00e0 th\u00f9 h\u1eb1n ta, sao b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n l\u00fac theo l\u00fac b\u1ecf kh\u00e1c nhau nh\u01b0 th\u1ebf ? Ta nghe chuy\u1ec7n th\u1ed5 m\u1ee5c v\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n gi\u1ebft ch\u1ebft t\u00ean D\u01b0\u01a1ng Quan Th\u1ea3o, t\u1ea1i sao h\u1ecd l\u1ea1i o\u00e1n qu\u00e1 l\u1eafm th\u1ebf !\u201d.<\/p>\n<p>U\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cHo\u1ea3ng h\u1ed1t kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, l\u00e0 th\u00f3i quen c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man, Quan Th\u1ea3o l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tin c\u1eady c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong, l\u1ea1i \u1edf lu\u00f4n b\u00ean c\u1ea1nh Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng. Ng\u01b0\u1eddi Man v\u00ec th\u1ebf o\u00e1n gi\u1eadn\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cCon ong, con b\u1ecd c\u0169ng c\u00f3 n\u1ecdc \u0111\u1ed9c, l\u1ebd c\u1ed1 nhi\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf. O\u00e1n Th\u1ea3o t\u1ee9c l\u00e0 o\u00e1n Phong. Phong t\u1ef1 khi l\u00e0m h\u1ecfng vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn gi\u1edd, s\u1ee3 h\u00e3i lu\u1ed1ng cu\u1ed1ng, ch\u1ec9 ng\u1ed3i \u0111\u1ea5y m\u00e0 \u0111\u1ee3i ch\u1ebft th\u00f4i, c\u00f2n l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec ! \u0110\u00e1ng gi\u1eadn, \u0111\u00e1ng gi\u1ebft !\u201d.<\/p>\n<p>S\u1edf l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng l\u0103ng, v\u00ec ven n\u00fai, hay x\u1ea3y n\u1ea1n b\u1ecb h\u1ed5 l\u00e0m h\u1ea1i. Qu\u00e2n l\u00ednh (qu\u00e2n H\u00f9ng nhu\u1ec7) c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o n\u00fai b\u1ecb h\u1ed5 c\u1eafn ch\u1ebft. T\u1ea1 Quang C\u1ef1 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cH\u1ed5 l\u00e0m h\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng khu tr\u1eeb ngay l\u00e0 l\u1ed7i quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ! L\u00ednh ch\u1ebft v\u00ec h\u1ed5, c\u00f3 qu\u1ea3n vi\u00ean t\u00e2u l\u00ean ; d\u00e2n ch\u1ebft v\u00ec h\u1ed5 th\u00ec c\u00f3 ai t\u00e2u l\u00ean kh\u00f4ng ?. L\u1eadp t\u1ee9c sai \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c \u0111em qu\u00e2n trong ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ecdn s\u0103n l\u01b0\u1edbi, theo d\u1ea5u ch\u00e2n h\u1ed5, t\u00ecm c\u00e1ch v\u00e2y b\u1eaft. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb ch\u1ebft th\u00ec cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i. \u0110\u1ee9c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y h\u01a1n 10 ng\u00e0y, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c con h\u1ed5 n\u00e0o. Vua ban qu\u1edf v\u00e0 gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. B\u1ecdn Do\u00e3n th\u1eeba Ph\u1ea1m Kh\u00f4i v\u00e0 B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u1ea5p. \u0110\u1ed9 h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng sau, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 4 con h\u1ed5. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cBi\u1ec7n Trang ng\u00e0y x\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 con h\u1ed5, nay \u0110\u1ee9c l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea5p hai. Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ee9c v\u00e0 Qu\u1ea3n v\u1ec7 Phan Ng\u1ecdc L\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn v\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 200 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng c\u1ea5p b\u1ecb gi\u00e1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Man Nam Ch\u01b0\u1edfng sang c\u01b0\u1edbp ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean thu\u1ed9c H\u01b0ng Ho\u00e1, \u0111\u1ed1t v\u00e0 c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ed3n binh, l\u1ea1i \u0111\u1ed1t ch\u00e1y m\u1ea5t 139 n\u00f3c nh\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n c\u01b0 x\u00e3 Thanh Phong. H\u1ed9 ph\u1ee7 l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, \u0111em qu\u00e2n trong t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn \u0111u\u1ed5i, khi \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec b\u1ecdn Man \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ng\u00e0y r\u1ed3i. Tu\u1ea7n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, l\u1ea1i xin \u0111\u1eb7t th\u00eam n\u01a1i ph\u1ee7 l\u1ef5, m\u1ed9 d\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u1eadp \u1ea5p, khai kh\u1ea9n nh\u1eefng ch\u1ed7 b\u1ecf hoang, m\u1edf mang vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n, \u0111\u1ec3 t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng k\u1ebf l\u00e0m cho n\u01a1i bi\u00ean vi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 ch\u1eafc ch\u1eafn.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u1edf t\u00edt n\u01a1i bi\u00ean vi\u1ec5n, l\u1ea1i ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Man L\u1ea1o, ph\u1ea3i n\u00ean thi th\u1ed1 m\u1ed9t phen, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh m\u00e3i m\u00e3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, r\u1eebng n\u00fai xa r\u1ed9ng, ng\u01b0\u1eddi N\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u1edf l\u1eabn v\u1edbi nhau. N\u1ebfu chi\u00eau t\u1eadp ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n, c\u1ea5p cho tr\u00e2u c\u00e0y, \u0111\u1ec3 khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng hoang, ch\u1eb3ng bao l\u00e2u th\u00e0nh ra n\u01a1i \u0111\u00f4ng vui. T\u1eadp t\u00e2u n\u00e0y c\u1ee7a Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch hay v\u1eady. Giao xu\u1ed1ng cho hai b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 Binh b\u00e0n x\u00e9t k\u1ef9 l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n cho c\u00e1c Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa qu\u1ef3 l\u1ea1y \u1edf n\u01a1i n\u1ed9i \u0111\u00ecnh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd r\u1ea5t th\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e0 vua, tu\u1ed5i ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, theo l\u1ebd, ph\u1ea3i n\u00ean h\u1eadu \u0111\u00e3i. N\u1ebfu c\u1ee9 c\u00e2u n\u1ec7 v\u00e0o l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed9ng vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng qu\u1ef3 l\u1ea1y, ta th\u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00f2ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t l\u1ec5, t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00ecnh l\u00e0m g\u1ed1c, m\u00e0 trong ch\u1ed1n gia \u0111\u00ecnh, k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean l\u00e0m tr\u1ecdng. Chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, g\u1eb7p c\u00f3 vi\u1ec7c ti\u1ebft l\u1ec5 kh\u00e1nh h\u1ea1, v\u00e0 b\u1ea5t th\u1ea7n ban cho th\u1ee9c g\u00ec, th\u00ec c\u00e1c Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m l\u1ec5 3 l\u1ea7n qu\u1ef3, 6 l\u1ea7n v\u00e1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng ta r\u1ea5t k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, h\u1eadu \u0111\u00e3i th\u00e2n thu\u1ed9c. C\u00e1c Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa nh\u01b0 : B\u00ecnh Th\u00e1i, B\u00ecnh H\u01b0ng, B\u1ea3o L\u1ed9c, B\u1ea3o Thu\u1eadn, tu\u1ed5i gi\u00e0 l\u1ea9y b\u1ea9y, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1eb7c \u00e2n phong cho th\u00e1i \u1ea5p. Ta n\u1ed1i theo ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n thu\u1ed9c, sai th\u00e1i gi\u00e1m th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ri\u00eang, tuy\u00ean Ch\u1ec9 h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c m\u1ea1nh, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng ta.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 V\u0169 Duy T\u00e2n b\u1ecb \u1ed1m, cho Tri ph\u1ee7 V\u0129nh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00ea Duy Trung l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu b\u1ecb \u1ed1m, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd H\u00f9ng nhu\u1ec7 H\u1eadu v\u1ec7. B\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng l\u00e0m L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan V\u0103n \u0110\u1ea1t ch\u1ebft. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n b\u1ea3o nh\u1ea5t l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1c sung b\u1ed5.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n VII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng. Sai ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111i l\u1ec5 thay. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf v\u00e0 l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng, v\u00ec c\u00f3 qu\u1ed1c tang, t\u1ea1m ho\u00e3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n l\u1ea1i, cho l\u00e0 t\u1ebf \u1edf nh\u00e0 t\u00f4ng mi\u1ebfu, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 t\u1ecf vi\u1ec7c hi\u1ebfu v\u1edbi t\u1ed5 ti\u00ean, cho n\u00ean th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5, t\u1ea5t ph\u1ea3i d\u1ef1a v\u00e0o l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 l\u00e0m ra ph\u1ea9m ti\u1ebft l\u1ec5 v\u0103n. K\u00ednh x\u00e9t trong s\u00e1ch Ng\u0169 l\u1ec5 th\u00f4ng kh\u1ea3o : C\u00f3 tang th\u00ec trong ba n\u0103m kh\u00f4ng t\u1ebf, ngh\u0129a l\u00e0 ch\u00ednh m\u00ecnh kh\u00f4ng \u0111i t\u1ebf th\u00f4i. \u0110\u00e3 l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c r\u1ed3i th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng v\u00e0 l\u1ec5 t\u1ebf, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111i t\u1ebf thay, l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb t\u1ed5 ti\u00ean, m\u00e0 l\u1ea1i l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd k\u00ednh c\u1ea9n n\u1eefa. Song, ng\u00e0y ch\u00f4n c\u1ea5t v\u00e0o s\u01a1n l\u0103ng h\u00e3y c\u00f2n l\u00e2u, n\u1ebfu c\u1ee9 nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u00e2u n\u1ec7 \u0111\u1ebfn sau khi t\u1ed1t kh\u1ed1c m\u1edbi l\u00e0m, th\u00ec l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng t\u1ebf b\u1ecf b\u1eb5ng l\u00e2u ng\u00e0y, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n t\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec5 ch\u1ebf, e c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n. X\u00e9t v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang c\u1ee7a Trung Qu\u1ed1c : theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Minh th\u00ec l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng, sai quan \u0111i thay, \u0111\u1ebfn khi r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n v\u1ecb l\u00ean th\u1edd \u1edf nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3 \u00e2m nh\u1ea1c nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u. Theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh th\u00ec vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng v\u1ec1 m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a h\u1ea1, m\u00f9a thu \u0111\u1ec1u sai quan \u0111i thay ; c\u00f2n l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng v\u00e0 l\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf \u0111\u1ec1u th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5, c\u00f3 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. Nay xin tham ch\u01b0\u1edbc c\u1ea3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 Minh v\u00e0 nh\u00e0 Thanh, l\u00e0m l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng trong ba th\u00e1ng \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u1ea1, m\u00f9a thu v\u00e0 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00ec sai quan m\u1eb7c ph\u1ea9m ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5, c\u00f3 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. C\u00f2n nh\u01b0 l\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf th\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u00e1 m\u1ed9t n\u0103m, \u0111\u00e3 ti\u1ec7n theo v\u1ec1 l\u1ec5 c\u00e1t r\u1ed3i, xin \u0111\u1ee3i g\u1ea7n \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u1ea5y b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean sau. Vua y theo.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e0m l\u1ec5 (c\u0169ng nh\u01b0 nghi ti\u1ebft t\u1ebf \u00c2n \u0111i\u1ec7n, ch\u1ec9 th\u00eam c\u00f3 th\u1ecbt x\u00f4i v\u00e0 qu\u1ea3 ph\u1ea9m). Sai ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 ((1) \u0110i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 : th\u1edd Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, m\u1eb9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1).<\/p>\n<p>C\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c \u1edf qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 vua v\u00e0o Kinh l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh ((2) Cung Kh\u00e1nh Ninh : n\u01a1i \u0111\u1eb7t b\u00e0n th\u1edd Minh M\u1ec7nh.2) (c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng, tr\u00edch \u1edf kho trong n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n ra, b\u1ed9 L\u1ec5 ph\u1ea3i s\u1eeda so\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng, trong b\u1ed9 b\u00e0n l\u00e0m, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu t\u1ea5t. Vua qu\u1edf tr\u00e1ch nghi\u00eam ng\u1eb7t, giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i lu\u1eadn t\u1ed9i. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y vua sai b\u1ed9 th\u1ea7n b\u00e0n b\u1ed5 sung th\u00eam, b\u00e0y bi\u1ec7n s\u1ea7m u\u1ea5t trang nghi\u00eam (\u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec9nh h\u01b0\u01a1ng, \u00e1n, b\u00e0n k\u1ef7, ngo\u00e0i c\u1eeda cung \u0111\u1eb7t l\u00f2 \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 t\u00e0n, l\u1ecdng, \u00e1n, k\u1ef7. C\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc kh\u1ea5u \u0111\u1ea7u, d\u00e2ng l\u1ec5, \u0111\u01b0\u1eddng quan trong b\u1ed9 \u0111\u00f3n b\u01b0ng l\u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean \u0111\u1ed1t k\u1ef3 nam v\u00e0o \u0111\u1ec9nh h\u01b0\u01a1ng, r\u1ed3i \u0111\u1ed1t tr\u1ea7m \u0111\u00e0n \u1edf l\u00f2 \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng). L\u00e0m l\u1ec5 xong, ng\u00e0y h\u00f4m sau, cho c\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c v\u00e0o ra m\u1eaft \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh. L\u1ec5 v\u1eadt d\u00e2ng m\u1eebng vua l\u00e0 90 l\u1ea1ng b\u1ea1c, do b\u1ed9 \u0111\u1ec1 t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n : \u201cT\u1ea5m l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh, ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u1ed3i. C\u1ed1t \u1edf l\u1ec5 \u00fd, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ed1t \u1edf v\u1eadt ph\u1ea9m\u201d. Sai tr\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u1ee7 s\u1ed1 b\u1ea1c.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, r\u1ed9ng ban \u01a1n tr\u1ea1ch, cho th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i, ai c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n c\u1ea3. L\u00e0ng Gia Mi\u00eau l\u00e0 n\u01a1i qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ta, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 ban \u00e2n \u0111i\u1ec3n \u01b0u h\u1eadu. B\u1ecdn k\u1ef3 m\u1ee5c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n ta r\u1ea5t khen ng\u1ee3i. V\u1eady th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho v\u00e0ng b\u1ea1c, ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng v\u00e0 l\u1ee5a c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng chu ch\u00ed c\u1ee7a ta \u01b0u \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng c\u00e0ng th\u00eam l\u00ean m\u00e3i (trang Gia Mi\u00eau \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; c\u1ea3 huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 000 quan ti\u1ec1n, c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o trong c\u1ea3 huy\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o 100 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1edfng 2 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 2 t\u1ea5m l\u1ee5a ; 90 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 t\u1ea5m l\u1ee5a ; 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng nh\u1ecf, 1 t\u1ea5m l\u1ee5a ; 7 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 m\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi 10 \u0111\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi 8 \u0111\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi 7 \u0111\u1ed3ng v\u00e0 qu\u1ea7n \u00e1o \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc).<\/p>\n<p>\u0110\u00fac s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng \u0111\u1ec3 truy t\u00f4n. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ed1c tri\u1ec1u ta, v\u1ec1 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u1edf nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu r\u1ea5t nghi\u00eam c\u1ea9n, nh\u01b0 : t\u00f4n thu\u1ef5 c\u1ee7a Li\u1ec7t th\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 v\u1ecb d\u00f9ng 18 ch\u1eef, v\u1ecb d\u00f9ng 12 ch\u1eef, v\u1ecb d\u00f9ng 8 ch\u1eef, v\u1ecb d\u00f9ng 20 ch\u1eef, c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a trong \u1ea5y c\u1ea3. S\u00e1ch v\u00e0ng th\u00ec s\u1ed1 t\u1edd d\u00f9ng s\u1ed1 l\u1ebb, t\u1eeb 3 \u0111\u1ebfn 5 t\u1edd, 7 t\u1edd nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 9 t\u1edd. Nay trong s\u00e1ch v\u00e0ng s\u1ed1 ch\u1eef h\u01a1i nhi\u1ec1u, n\u1ebfu 3 t\u1edd kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, l\u00e0m th\u00eam l\u00ean 7 t\u1edd c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c. D\u00f2ng ch\u1eef th\u01b0a hay mau, 6 d\u00f2ng ho\u1eb7c 8 d\u00f2ng, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc k\u00ednh c\u1ea9n m\u00e0 vi\u1ebft, (s\u00e1ch l\u1ee5a, \u1ea5n l\u1ee5a l\u00e0m b\u1eb1ng g\u1ea5m theo nh\u01b0 h\u00ecnh \u1ea5n s\u00e1ch b\u1eb1ng v\u00e0ng m\u00e0 l\u00e0m).<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o b\u1ecdn Phan Huy Th\u1ef1c, Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t r\u1eb1ng : \u201cTrong s\u00e1ch n\u00f3i : L\u1ec5 nghi 300 m\u1ee5c, uy nghi 3 000 th\u1ee9, l\u00e0 n\u00f3i l\u1ec5 t\u1ec9 m\u1ec9 v\u00e0 nhi\u1ec1u l\u1eafm. Ta l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, x\u00e9t \u0111i h\u1ecfi l\u1ea1i hai, ba l\u1ea7n, l\u00e0 c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, r\u00f5 r\u00e0ng. B\u1ed9 th\u1ea7n c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n, \u00edt l\u00e2u nay c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m ph\u1ea7n nhi\u1ec1u su\u1ea5t l\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0 l\u00e0 b\u00e0n vi\u1ec7c t\u1ea5n t\u00f4n, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c mi\u1ebfu m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean ((1) \u0110i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean : th\u1edd c\u00e1c th\u1ea7n ch\u1ee7 t\u1eeb Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Ho\u00e0ng h\u1eadu tr\u1edf xu\u1ed1ng.1), n\u1ebfu ta kh\u00f4ng nh\u1edb ra, th\u00ec l\u1ed7i n\u00e0o to b\u1eb1ng ! Vi\u1ec7c gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f2n nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng m\u00e0 th\u00f4i \u0111\u00e2u ! Nay truy t\u00f4n l\u00e0 l\u1ec5 to, \u0111\u00e3 ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y t\u1ed1t, v\u00e0 ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng ((2) Ninh l\u0103ng : an t\u00e1ng v\u00e0o s\u01a1n l\u0103ng.2) c\u0169ng g\u1ea7n t\u1edbi. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c qu\u1ed1c l\u1ec5 quan tr\u1ecdng, ti\u1ebft m\u1ee5c nhi\u1ec1u l\u1eafm, t\u1eeb nay ph\u1ea3i n\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c b\u00e0n t\u00ednh \u0111\u1ec3 l\u00e0m, cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n chu t\u1ea5t tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 l\u00f2ng ta\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e0m nh\u1eefng binh l\u00ednh \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ng\u0169 \u1edf Kinh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb \u1ed1m, n\u1ebfu \u1edf g\u1ea7n qu\u00ea qu\u00e1n (nh\u01b0 \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i) th\u00ec cho v\u1ec1 d\u01b0\u1ee1ng b\u1ec7nh \u1edf nh\u00e0, tu\u1ef3 theo b\u1ec7nh n\u1eb7ng nh\u1eb9 c\u1ea5p cho ti\u1ec1n (b\u1ec7nh nh\u1eb9 th\u00ec c\u1ea5p cho 1 quan, b\u1ec7nh n\u1eb7ng th\u00ec c\u1ea5p cho 2 quan), h\u1ea1n trong m\u1ed9t th\u00e1ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n ng\u0169. Qu\u00ea \u1edf xa (nh\u01b0 \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh) th\u00ec \u1edf l\u1ea1i tr\u1ea1i l\u00ednh, Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng nu\u00f4i : vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t ph\u1ea3i ch\u0103m nom cho c\u1ea9n th\u1eadn), b\u1ed9 H\u1ed9 c\u1ea5p cho g\u1ea1o tr\u1eafng, s\u1edf Th\u00e1i y c\u1ea5p cho thu\u1ed1c c\u00f4ng. C\u01a1m ch\u00e1o, thu\u1ed1c thang c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 s\u1edf l\u00e0m th\u1ee3.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai c\u00e1c ty trong b\u1ed9 Binh : \u0111i kh\u1eafp c\u00e1c dinh, v\u1ec7, hi\u1ec3u d\u1ee5 cho qu\u00e2n l\u00ednh bi\u1ebft l\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng c\u00e1c binh l\u00ednh kh\u00f4ng coi ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh n\u00e0o h\u01a1n t\u1ec9nh n\u00e0o, ch\u1ec9 ng\u1ea1i r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng xa c\u00e1ch, trong l\u00fac kh\u00ed tr\u1eddi n\u00f3ng b\u1ee9c, c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00f4ng ti\u1ec7n cho ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m \u0111i l\u1ea1i, cho n\u00ean l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf tr\u1ea1i l\u00ednh \u0111\u1ec3 ch\u1eefa, c\u0169ng nh\u01b0 ch\u1eefa b\u1ec7nh \u1edf nh\u00e0 m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1edb th\u1ea5y th\u1ebf m\u00e0 suy b\u00ec sinh l\u00f2ng ng\u1edd v\u1ef1c. Nh\u1eefng qu\u00e2n l\u00ednh b\u1ecb \u1ed1m nghe th\u1ea5y n\u00f3i th\u1ebf \u0111\u1ec1u c\u1ea3m k\u00edch vui l\u00f2ng, qu\u00ean c\u1ea3 s\u1ef1 v\u1ec1 nh\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u01b0\u1ee1ng b\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n b\u1ed5 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh ; th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh ((3) Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.3), ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 t\u1ec9nh \u1ea5y. Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb b\u1ed5 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Ninh B\u00ecnh h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y ; \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 N\u1ed9i L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y ; Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 Phan T\u0129nh b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 H\u00e0 T\u0129nh ; Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 L\u00ea V\u0103n Thu b\u1ed5 l\u00e0m Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u00ea V\u0103n Du, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng b\u1ecdn th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc v\u00e0 L\u00ea Tr\u1ecdng B\u00e1 \u1edf qu\u00e2n x\u00e1 v\u1ec7 C\u1ea9m y. T\u1eeb khi th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c binh \u0111ao lan ra m\u1ea5y t\u1ec9nh, vua l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng b\u1eadn l\u00f2ng \u0111\u1ebfn\u00a0 mi\u1ec1n Nam, h\u1eb1ng ng\u00e0y mong \u0111\u01b0\u1ee3c nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn c\u1ee7a quan qu\u00e2n. Sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111i h\u1ecfi tin t\u1ee9c, k\u1ebb tr\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi sau, \u0111i l\u1ea1i t\u1edbi t\u1ea5p, k\u1ecbp khi tr\u1edf v\u1ec1, vua ho\u1eb7c h\u1ecfi ngay \u1edf ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n, ho\u1eb7c sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u1ecfi tin. B\u1ecdn Ph\u01b0\u1edbc l\u1edd m\u1edd kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, tr\u1ea3 l\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1ch m\u01a1 h\u1ed3. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cU\u1ed5ng m\u1ea5t m\u1ed9t chuy\u1ebfn \u0111i toi, ph\u00ed c\u00f4ng ng\u1ef1a tr\u1ea1m, \u0111i kh\u00f4ng l\u1ea1i v\u1ec1 kh\u00f4ng, th\u00ec d\u00f9ng l\u00e0m g\u00ec c\u00e1i h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ! L\u1eadp t\u1ee9c sai l\u00ednh v\u1ec7 C\u1ea9m y \u0111\u00e1nh cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 80 tr\u01b0\u1ee3ng. Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng d\u00f9 v\u1eabn \u0111\u1eafc l\u1ef1c, nh\u01b0ng chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, c\u0169ng b\u1ecb \u0111\u00e1nh 40 roi.<\/p>\n<p>\u0110\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u00e1t, Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Ng\u1eef \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u1ec1, h\u1ecfi tin t\u1ee9c, n\u00f3i r\u1ea5t t\u01b0\u1eddng t\u1eadn. Vua truy\u1ec1n Ch\u1ec9 khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh \u0111\u1ed9i Kim sang l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u00e0i mang ng\u00e0 voi nh\u1edd s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 d\u00e2ng l\u00ean vua, v\u00e0 t\u1ef1 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u01b0\u1eddi h\u00f4m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111i b\u1eafn \u1edf trong r\u1eebng thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f3 b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c con voi ch\u1ea1y l\u1ed3ng \u0111i, r\u1ed3i sau ch\u1ebft ; ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm c\u1ee7i tr\u00ean n\u00fai l\u00e0 H\u1ed3 Nh\u01b0 \u0110\u1ed5ng l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0, t\u00ecm m\u00e3i m\u1ea5y ng\u00e0y m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111em v\u1ec1 n\u1ed9p\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1edd l\u00e0 T\u00e0i n\u00f3i d\u1ed1i, sai x\u00e9t l\u1ea1i c\u1eb7p ng\u00e0, th\u00ec kh\u00f4 r\u00e1o, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u00f9i tanh. Sai b\u1ed9 Binh c\u1eadt v\u1ea5n l\u1ea1i. T\u00e0i v\u1eabn khai nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u h\u1ed9 cho r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, t\u01b0 \u0111i h\u1ecfi l\u1ea1i m\u00e3i, kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u00e0m phi\u1ec1n nhi\u1ec5u cho d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201c\u00fd ta kh\u00f4ng th\u1ebf, vi\u1ec7c tuy nh\u1ecf, nh\u01b0ng quan h\u1ec7 r\u1ea5t to. Theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc gi\u1edd, trong b\u1ecdn l\u00ednh T\u00fac v\u1ec7, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i s\u0103n b\u1eafn trong r\u1eebng n\u00fai \u1edf n\u01a1i k\u1ef3 ph\u1ee5, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 tr\u1eeb gi\u1ed1ng th\u00fa d\u1eef cho d\u00e2n \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, t\u1eadp b\u1eafn \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng khi sai ph\u00e1i, c\u00f2n vi\u1ec7c c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0 voi hay kh\u00f4ng, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec. T\u00e0i b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0 voi, ch\u01b0a qu\u00e1 10 ng\u00e0y, sao ng\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4 r\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf ? Sao bi\u1ebft con voi m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm c\u1ee7i tr\u00ean n\u00fai b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 voi c\u1ee7a T\u00e0i \u0111\u00e3 b\u1eafn ? N\u1ebfu c\u00f3 c\u1eady th\u1ebf, nh\u00e2n vi\u1ec7c sai ph\u00e1i do\u1ea1 n\u1ea1t d\u00e2n th\u01b0\u1eddng, th\u00ec c\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y r\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 g\u00e2y cho l\u1edbn l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i. Vua l\u1eadp t\u1ee9c sai gi\u1ea3i v\u1ec1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. Sau \u0111\u00f3 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u00e0i qu\u1ea3 n\u00f3i d\u1ed1i, ng\u00e0 voi \u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm c\u1ee7i tr\u00ean n\u00fai b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e3 h\u01a1n 2 th\u00e1ng r\u1ed3i, T\u00e0i do\u1ea1 n\u1ea1t c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm c\u1ee7i kh\u00f4ng d\u00e1m tranh l\u1ea1i\u201d. Vua c\u01b0\u1eddi, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cT\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a qu\u1ebb trong Kinh D\u1ecbch c\u00f3 c\u00e2u : \u201cPh\u1ea7n th\u1ec9 chi nha\u201d (r\u0103ng nanh con l\u1ee3n thi\u1ebfn) l\u00e0 c\u00f3 \u00fd ng\u0103n ng\u1eeba ngay t\u1eeb l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1ed1m ra. B\u00e8n sai l\u1ea5y ng\u00e0 voi tr\u1ea3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfm c\u1ee7i, b\u1eaft t\u1ed9i T\u00e0i sung l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, qu\u00e9t v\u00f4i v\u00e0 t\u00f4 v\u1ebd \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n. Th\u01b0\u1edfng cho vi\u00ean gi\u00e1m \u0111\u1ed1c v\u00e0 th\u1ee3 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng, Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng Ho\u00e1, Th\u00e1i Nguy\u00ean v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean h\u1ecdp l\u00e0m s\u1ed5 s\u00e1ch \u0111inh \u0111i\u1ec1n. T\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0m v\u00e0o th\u00e1ng 6 n\u0103m nay ((1) N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841].1), c\u00f2n c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c l\u00e0m v\u00e0o th\u00e1ng 6 sang n\u0103m ((2) N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 hai [1842].2), \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn b\u1ed9 x\u00e9t l\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m. T\u1eeb nay v\u1ec1 sau c\u1ee9 theo ni\u00ean h\u1ea1n to\u00e1t tu ((3) T\u00f3m l\u1ea5y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ed1t y\u1ebfu m\u00e0 l\u00e0m.3) hay h\u1ed9i tu ((4) H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u1ea1i v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u00e0m.4) m\u00e0 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ea3n thu\u1ebf cho huy\u1ec7n Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 huy\u1ec7n V\u0129nh Thu\u1eadn thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i. T\u1ec9nh th\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHai huy\u1ec7n Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u0129nh Thu\u1eadn \u1edf quanh t\u1ec9nh th\u00e0nh \u0111\u1ec1u l\u00e0 d\u00e2n \u201ct\u1ee9 ch\u00ednh\u201d ((5) T\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 \u201ct\u1ee9 chi\u1ebfng\u201d t\u1ee9c l\u00e0 t\u1eeb c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ebfn qu\u1ea7n t\u1ee5 l\u1ea1i.5) x\u01b0a nay t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, bu\u00f4n b\u00e1n ki\u1ebfm \u0103n. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12 [1831], sau khi b\u1eaft l\u00ednh, th\u00e0nh ra l\u01b0u t\u00e1n \u0111i \u1edf n\u01a1i kh\u00e1c. N\u0103m th\u1ee9 17 [1836] \u0111\u00e3 b\u1eaft v\u1ec1 \u0111\u0103ng t\u00ean v\u00e0o h\u1ed9 t\u1ecbch, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng s\u1ea3n thu\u1ebf, sau \u0111\u00f3 v\u00ec c\u00f3 b\u1ec7nh d\u1ecbch, c\u00f3 k\u1ebb \u0111em c\u1ea3 v\u1ee3 con \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, c\u00f3 k\u1ebb b\u1ecf nh\u00e0 c\u1eeda tr\u1ed1ng kh\u00f4ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n c\u00f2n \u1edf n\u01a1i tr\u00fa ng\u1ee5 th\u00ec ch\u1ec9 b\u00e1n n\u01b0\u1edbc ch\u00e8, g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc thu\u00ea ki\u1ebfm \u0103n. Nay c\u1ee9 h\u1eb1ng n\u0103m b\u1eaft ph\u1ea3i n\u1ed9p s\u1ea3n thu\u1ebf kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00e0ng th\u00eam t\u00fang b\u1ea5n. V\u1eady xin li\u1ec7u c\u00e1ch c\u1ee9u ch\u1eefa cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edbt \u0111au kh\u1ed5\u201d. Vua chu\u1ea9n y l\u1eddi b\u1ed9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m cho tr\u00e1ng h\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft can n\u1ed9p 6 quan ti\u1ec1n ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 \u1ed1m ch\u1ec9 ph\u1ea3i n\u1ed9p m\u1ed9t n\u1eeda (L\u1ec7 c\u0169 : tr\u00e1ng h\u1ea1ng c\u1ea3 n\u0103m chi\u1ebft can n\u1ed9p 8 quan ti\u1ec1n, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 y\u1ebfu, 4 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>Cho : H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n Tr\u1ecbnh V\u0103n Nho th\u0103ng Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i, sung ch\u1ee9c H\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, nh\u01b0ng v\u1eabn ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c Ng\u1ef1 y \u1edf vi\u1ec7n Th\u00e1i y ; T\u1ea3 vi\u1ec7n ph\u00e1n Tr\u1ea7n Nh\u1eadt C\u1eadt th\u0103ng Ph\u00f3 ng\u1ef1 y. B\u1ecdn Nho ch\u1eefa thu\u1ed1c cho T\u1eeb Cung \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi b\u1ec7nh, cho n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c c\u00e1ch th\u0103ng b\u1ed5.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n vi\u00ean dinh Th\u1ea7n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cQuanh b\u1ed1n m\u1eb7t th\u00e0nh, \u0111\u00e0i, c\u00e1c s\u00fang \u1ed1ng, kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n, \u0111\u1ec1u do qu\u00e2n dinh Th\u1ea7n c\u01a1 coi gi\u1eef c\u1ea3, m\u00e0 qu\u00e2n trong dinh th\u00ec ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef, sai ph\u00e1i linh tinh, s\u1ee3 khi c\u1ea7n k\u00edp gi\u00fap \u0111\u1ee1 l\u1eabn nhau kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o. V\u1eady xin giao cho c\u00e1c dinh v\u1ec7, chi\u1ebfu theo \u0111\u1ed3n n\u00e0o thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a dinh v\u1ec7 n\u00e0o th\u00ec chia l\u00ednh ra coi gi\u1eef, cho \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n ti\u1ec7n\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n ng\u1ef1 \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng xong, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 thuy\u1ec1n \u201cT\u01b0\u1eddng long tam\u201d (tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng long nh\u1ea5t v\u00e0 thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng long nh\u1ecb), thuy\u1ec1n th\u1ebfp b\u1ea1c. Th\u01b0\u1edfng cho vi\u00ean tr\u00f4ng coi c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 bi\u1ec7n, l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>S\u1eeda ch\u1eefa hai thuy\u1ec1n Thi\u1ec7n h\u1ed3ng v\u00e0 T\u01b0\u1eddng kha, s\u01a1n th\u1ebfp c\u0169ng gi\u1ed1ng thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng long.<\/p>\n<p>L\u00e0m nh\u00e0 r\u1ea1p k\u1ebft hoa \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0. Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp sung ch\u1ee9c tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m r\u1ea1p, th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc cho 1 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng. Trong m\u1ed9t tu\u1ea7n l\u00e0m xong, th\u01b0\u1edfng th\u00eam \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (th\u01b0\u1edfng cho Gi\u1ea3i 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb Phi long h\u1ea1ng nh\u1ecf. Th\u1eadp 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o. C\u00e1c qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn ho\u1eb7c nh\u1ecf. C\u00e1c binh l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m th\u01b0\u1edfng chung 100 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>S\u1eafp \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 truy t\u00f4n. Vua sai l\u00e0m nh\u00e0 r\u1ea1p tr\u01b0\u1edbc, tr\u01b0ng b\u00e0y c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt. L\u1ea1i sai l\u00e0m th\u00e0nh b\u1eb1ng tre \u1edf b\u1ebfn \u0111\u00f2 v\u01b0\u1eddn V\u0129nh \u1ea5m, d\u00e0n b\u00e0y thuy\u1ec1n ng\u1ef1 l\u00e0m n\u01a1i h\u00e0nh dinh vua \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 \u0103n chay, chu\u1ea9n b\u1ecb l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An Ho\u00e0ng Thu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1o ngh\u1ec9 \u1edf nh\u00e0 \u0111\u1ec3 tang, cho Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u01b0 nghi\u1ec7p Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi l\u00e0m thay.<\/p>\n<p><a>Sai Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng g\u1ea5p \u0111em t\u1edd d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 h\u1ecfi v\u1ec1 s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh ho\u1eb7c gi\u1eef. T\u1edd d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ecba h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y thu\u1ed9c v\u1ec1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e2u, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng v\u00e0 b\u1ecdn tham t\u00e1n, hi\u1ec7p t\u00e1n c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u00f4ng coi to\u00e0n quy\u1ec1n m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ; b\u1ecdn Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 c\u0169ng c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m to\u00e0n quy\u1ec1n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 to\u00e0n quy\u1ec1n tr\u00f4ng coi m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nh\u1eadm ch\u1ee9c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e2u, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n quy\u1ec1n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u1ee7y nhi\u1ec7m kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng long tr\u1ecdng. Ta, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, ch\u01b0a ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c kh\u00e1c, ch\u1ec9 ngh\u0129 ngay \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y, \u1edf ngo\u00e0i v\u1ea5t v\u1ea3, tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean tr\u00edch ti\u1ec1n b\u1ea1c ra ban cho, xu\u1ed1ng d\u1ee5 \u1ee7y l\u1ea1o c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 r\u1ea5t l\u00e0 chu t\u1ea5t \u00e2n c\u1ea7n. L\u1ea1i th\u00e2n l\u00e0m t\u1edd d\u1ee5 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111em \u0111\u1ebfn khao th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 c\u1ed5 v\u0169 tinh th\u1ea7n qu\u00e2n l\u00ednh. Tuy r\u1eb1ng ch\u01b0a s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, c\u00f9ng qu\u00e2n l\u00ednh u\u1ed1ng chung r\u01b0\u1ee3u tr\u00fat tr\u00ean d\u00f2ng s\u00f4ng ((1) Nguy\u00ean v\u0103n ch\u1eef H\u00e1n l\u00e0 \u201c\u0111\u1ea7u giao\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , do \u0111i\u1ec3n ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f3 m\u1ed9t t\u01b0\u1edbng gi\u00e0u tinh th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng cam, c\u1ed9ng kh\u1ed5 v\u1edbi qu\u00e2n l\u00ednh ; khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebfu m\u1ed9t b\u1ea7u r\u01b0\u1ee3u, b\u00e8n sai tr\u00fat c\u1ea3 xu\u1ed1ng s\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u00f9ng qu\u00e2n s\u0129 m\u00fac l\u1ea5y m\u00e0 u\u1ed1ng.1) v\u1ed7 v\u1ec1 cho qu\u00e2n l\u00ednh h\u0103ng h\u00e1i, \u0111\u01b0\u01a1ng r\u00e9t m\u00e0 \u1ea5m l\u00ean nh\u01b0 m\u1eb7c \u00e1o b\u00f4ng, l\u00e0m cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tho\u1ea3 m\u00e3n, nh\u01b0ng v\u1ec1 vi\u1ec7c y\u00eau qu\u00fd nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf h\u00e0ng tr\u1eadn, kh\u00f4ng s\u1ef1 g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ebft l\u00f2ng chu t\u1ea5t. Ta l\u1ea1i ngh\u0129 : Vi\u1ec7c binh kh\u00f4ng th\u1ec3 \u1edf xa m\u00e0 li\u1ec7u t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 nghi m\u00e0 l\u00e0m, \u0111\u1ec3 [c\u00e1c khanh] \u0111\u01b0\u1ee3c thi th\u1ed1 h\u1ebft s\u1edf tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a m\u00ecnh. M\u1ed7i khi c\u00f3 t\u00e2u xin vi\u1ec7c g\u00ec, ta \u0111\u1ec1u chi\u1ec1u l\u00f2ng y cho, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u0103n tr\u1edf g\u00ec c\u1ea3. V\u00ec c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u l\u00e0 h\u1ea1ng danh th\u1ea7n k\u1ef3 c\u1ef1u, l\u1ecbch duy\u1ec7t vi\u1ec7c binh, cho n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ta tin c\u1ea9n chuy\u00ean d\u00f9ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng m\u01b0u m\u00f4 c\u00f4ng vi\u1ec7c, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p n\u1eafm l\u1ea5y ph\u1ea7n th\u1eafng, cho \u0111\u1ebfn th\u00e0nh c\u00f4ng. Th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh t\u1eeb khi \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t tr\u1eadn Sa T\u00f4n l\u00e0m n\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c uy thanh c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. R\u1ed3i v\u00ec h\u1ea1ng ti\u1ec3u t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed1n m\u1ea1t l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 \u0110\u1ee9c Trung t\u1ef1 \u00fd ho\u00e0 ri\u00eang v\u1edbi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 ngay kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1eeba th\u1eafng qu\u00e9t s\u1ea1ch \u0111\u1ec3 cho xong vi\u1ec7c, l\u1ea1i r\u00fat c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1edf H\u1ea3i \u0110\u00f4ng v\u00e0 S\u01a1n T\u0129nh v\u1ec1. \u0110\u1ebfn nay, b\u1ea5m \u0111\u1ed1t ng\u00f3n tay \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y 3 th\u00e1ng, ch\u1ec9 \u1edf trong th\u00e0nh h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ng\u1ed3i gi\u1eef ; kh\u00f4ng v\u1ea1ch ra m\u1ed9t c\u01a1 m\u01b0u g\u00ec, ngh\u0129 ra m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch n\u00e0o, \u0111\u1ec3 t\u00ednh vi\u1ec7c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh cho \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n ngo\u00e0i ch\u1ed7 qu\u00e2n quan \u0111\u1ed3n tr\u00fa, h\u01a1n 20 huy\u1ec7n \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec3 m\u1eb7c cho b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ef1 do \u0111i l\u1ea1i, kh\u00f4ng c\u00f2n ki\u00eang s\u1ee3 g\u00ec ! Th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf t\u1ea5n X\u00e0 N\u0103ng c\u0169ng r\u00fat v\u1ec1 n\u1ed1t, t\u1ef1 m\u00ecnh d\u1ee1 b\u1ecf c\u00e1c ph\u00ean che \u0111i, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 b\u1ecb tr\u1edf ng\u1ea1i, s\u1ef1 th\u00e1m b\u00e1o kh\u00f4ng th\u00f4ng, nh\u1ea5t thi\u1ebft kh\u00f4ng ngh\u0129 g\u00ec \u0111\u1ebfn c\u1ea3. Th\u1ebf th\u00ec ch\u1ee9c to l\u00e0m ch\u1ee7 m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, tr\u00e1ch tr\u1ecdng qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c binh nhung, m\u01b0u t\u00ednh vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? T\u1ee9c nh\u01b0 trong t\u1eadp t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u00e0o h\u00e0o cho s\u00e2u, \u0111\u1eafp lu\u1ef9 cho cao l\u00e0 n\u00f3i v\u1ec1 khi qu\u00e2n gi\u1eb7c \u1edf xa \u0111\u1ebfn, ch\u00fang ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh ngay m\u1edbi l\u1ee3i, m\u00e0 ta th\u00ec l\u1ea5y qu\u00e2n l\u00ednh nh\u00e0n r\u1ed7i \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi qu\u00e2n \u0111\u1ecbch nh\u1ecdc m\u1ec7t, l\u1ea5y s\u1ef1 y\u00ean t\u0129nh \u0111\u1ec3 ch\u1ebf ng\u1ef1 s\u1ef1 n\u00e1o \u0111\u1ed9ng, th\u00ec m\u1edbi n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n th\u1eafng l\u1ee3i. Nay Ch\u1ea5t Tri n\u00f3 \u0111\u1ebfn v\u00e0o l\u00fac n\u00e0o, t\u00ean Giun n\u00f3 \u1edf v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o, kh\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch x\u00e1c, ch\u1ec9 phao \u0111\u1ed3n tin h\u00e3o cho qu\u00e2n \u0111\u1ecbch, l\u00e0m ngu ho\u1eb7c d\u00e2n m\u00ecnh ! L\u00e2u nay ch\u1ec9 \u0111\u00f3ng ch\u1eb7t m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 gi\u1eef, l\u00e0m cho ph\u00ed l\u01b0\u01a1ng, l\u01b0\u1eddi qu\u00e2n, m\u00ecnh l\u00e0m ch\u1ee7 m\u00e0 l\u1ea1i th\u00e0nh ra kh\u00e1ch, th\u1ebf m\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u00e0o h\u00e0o cho s\u00e2u, \u0111\u1eafp lu\u1ef9 cho cao \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i qu\u00e2n gi\u1eb7c th\u00ec c\u00f3 \u0111\u00fang kh\u00f4ng ? K\u1ec3 ra, ng\u01b0\u1eddi coi qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ph\u1ea3i bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft m\u00ecnh, th\u00ec tr\u0103m tr\u1eadn kh\u00f4ng tr\u1eadn n\u00e0o thua. \u0110\u00e3 kh\u00f4ng li\u1ec7u t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111\u1ec3 gi\u1eb7c li\u1ec7u t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00ecnh, khi\u1ebfn cho gi\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 v\u00e0o l\u1ed1i n\u00e0y ra l\u1ed1i kia, do\u1ea1 \u0111\u1eb1ng \u0111\u00f4ng, \u0111\u00e1nh \u0111\u1eb1ng t\u00e2y, \u0111\u00e3 sinh chuy\u1ec7n ra \u1edf Ba Xuy\u00ean, l\u1ea1i qu\u1ea5y nhi\u1ec5u \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1, ng\u00e0y c\u00e0ng hung h\u0103ng, l\u00e0 l\u1ed7i t\u1ea1i ai ? D\u00f9 ta \u0111\u00e3 v\u00e0i b\u1ed1n l\u1ea7n d\u1ee5 b\u1ea3o \u0111inh ninh, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 kh\u00f4 c\u1ea3 r\u0103ng, r\u00e1o c\u1ea3 l\u01b0\u1ee1i, m\u00e0 b\u1ecdn kinh l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u1eabn kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u1ed9ng l\u00f2ng ! T\u1ee9c nh\u01b0 l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ee5 truy\u1ec1n cho ph\u1ea3i ph\u00e1t qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng Sa An c\u00f9ng l\u00e0 cho \u0111i d\u00f2 th\u00e1m c\u00e1c t\u00ean gi\u1eb7c Ma, gi\u1eb7c Giun v\u00e0 t\u00ean Ch\u1ea5t Tri xem hi\u1ec7n nay qu\u1ea3 th\u1ef1c \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u1ed1c su\u1ea5t v\u00e0 k\u00edch l\u1ec7 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u00e1nh gi\u1ebft cho m\u1ed9t tr\u1eadn r\u1ea5t d\u1eef. Th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1ea5y \u0111\u1ebfn nay tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c l\u00e0m ra sao, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ea5y t\u00e2u v\u1ec1 tr\u1ea3 l\u1eddi ! V\u1eady c\u00f3 l\u1ebd cho m\u1ec7nh l\u1ec7nh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0 b\u1ea3n gi\u1ea5y g\u1eedi \u0111i g\u1ecdi l\u00e0 cho \u0111\u1ee7 vi\u1ec7c m\u00e0 th\u00f4i ch\u0103ng ? Hay cho l\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n trong v\u00f2ng lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 gi\u1eef m\u00ecnh l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch ? H\u01a1n n\u1eefa, ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u1ef1 m\u00ecnh xin \u0111i, c\u0169ng \u0111\u00e3 d\u1ef1 b\u1ecb s\u1eb5n k\u1ebf c\u1ed1 th\u1ee7 nh\u01b0 ng\u00e0y nay \u01b0 ? N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf, th\u00ec xin \u0111i m\u1ed9t phen l\u00e0m g\u00ec cho th\u00eam r\u1eddm chuy\u1ec7n ! Ta th\u1ef1c kh\u00f4ng hi\u1ec3u vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a c\u00e1c khanh ra sao c\u1ea3 !<\/a><\/p>\n<p>\u201cV\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ef1 th\u1ebf ng\u00e0y nay, kh\u00f4ng ngo\u00e0i hai vi\u1ec7c c\u00e0n qu\u00e9t hay v\u1ed7 y\u00ean m\u00e0 th\u00f4i. Nay vi\u1ec7c c\u00e0n qu\u00e9t \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00fd g\u00ec, m\u00e0 vi\u1ec7c chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 y\u00ean c\u0169ng ch\u01b0a thu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng.<\/p>\n<p>\u201cHi\u1ec7n nay, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u00f9a n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, l\u1ea1i k\u1ebf \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 canh ph\u00f2ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng, vi\u1ec7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n l\u00ednh c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 kh\u00f4ng ti\u1ec7n, m\u00e0 b\u1ecdn c\u00e1c khanh c\u00f2n thu tay trong \u00e1o, \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean ng\u1ed3i tr\u00f4ng, ch\u01b0a nghe th\u1ea5y c\u1eed \u0111\u1ed9ng vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec c\u00f2n \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn bao gi\u1edd m\u1edbi \u0111\u00e1ng l\u00e0m n\u1eefa ? Nay chu\u1ea9n truy\u1ec1n d\u00f9 cho c\u00e1c khanh ph\u1ea3i xem t\u00ecnh h\u00ecnh hi\u1ec7n nay, li\u1ec7u t\u00ednh nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, n\u1ebfu t\u00ecnh th\u1ebf c\u00f3 ch\u1eadm hay kh\u00f3, th\u00ec m\u1ed9t d\u1ea3i m\u1ea1n sau Sa An ph\u1ea3i tu\u1ef3 nghi tr\u00f9 li\u1ec7u l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, \u0111\u1ec3 b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ra v\u00e0o th\u00ec th\u1ee5t \u1edf \u0111\u1ea5y l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf cho vi\u1ec7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng \u0111i l\u1ea1i. L\u1ea1i tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00e0n qu\u00e9t hay chi\u00eau d\u1ee5, vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean tr\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean sau, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean gi\u1eef, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean \u0111\u00e1nh, ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em vi\u1ec7c m\u01b0u t\u00ednh, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t ra sao, cho \u0111i ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111em v\u1ec1, t\u00e2u l\u00ean minh b\u1ea1ch. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 s\u1ee9c kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i, ch\u1ecbu \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn l\u00e0m thay th\u00ec c\u0169ng cho c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00ecnh, l\u1eadp t\u1ee9c v\u1ec1 t\u00e2u, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng thi\u1ebfu g\u00ec ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00e1ch x\u1eed tr\u00ed. C\u00e1c khanh h\u00e3y ngh\u0129 l\u1ea5y, ta kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn hai l\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn S\u0129 \u0111em t\u1edd d\u1ee5 ch\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec b\u1ecdn Kinh l\u01b0\u1ee3c Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cXi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri sai con r\u1ec3 v\u00e0 5 ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam m\u1ee5c n\u1eefa c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn t\u00ean Ma, t\u00ean Y, t\u00ean C\u1ed1 \u0111em 5.000 qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u00e0o, 5.000-6.000 qu\u00e2n Man, 50 th\u1edbt voi, 10 c\u1ed7 \u0111\u1ea1i b\u00e1c \u0111i h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u01b0a t\u00ean Giun v\u1ec1 \u1edf Long T\u00f4n ; l\u1ea1i sai t\u00ean Ma \u0111i t\u1ee5 h\u1ecdp c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n l\u00e9n \u0111\u00f3ng \u1edf tr\u01b0\u1edbc sau v\u00e0 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y. T\u00ean Giun h\u1eb1ng ng\u00e0y sai \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111i chi\u00eau t\u1eadp c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n, s\u1eeda thuy\u1ec1n b\u00e8, t\u00ednh k\u1ebf \u0111\u00e1nh \u00fap th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y. V\u1ea3 l\u1ea1i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 V\u0129nh Long l\u00e0m thanh th\u1ebf v\u00e0 ti\u1ebfp vi\u1ec7n v\u1ec1 m\u1ea1n sau cho th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, nay th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u1ea1i ph\u1ea3i gi\u00fap \u0111\u1ee1 ti\u1ebfp \u1ee9ng cho hai t\u1ec9nh \u1ea5y trong nh\u1eefng khi t\u00e1c chi\u1ebfn m\u00e0 s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng \u1edf trong th\u00e0nh c\u0169ng b\u1eb1ng s\u1ed1 qu\u00e2n \u1edf An Giang th\u00f4i. Hu\u1ed1ng chi, Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i ch\u1ee9a l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, kh\u00ed gi\u1edbi, n\u1ebfu c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec b\u1ea5t ng\u1edd, g\u00e2y ra l\u1ea7m l\u1ee1 kh\u00f4ng nh\u1ecf. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, t\u00ean Y l\u00e0m lo\u1ea1n, c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ec1u theo ta sai b\u1ea3o, c\u00e1c c\u01a1 An man c\u0169ng theo quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, s\u1ed1 qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi \u0111i \u0111\u1ebfn 16.000 ng\u01b0\u1eddi, th\u1ebf m\u00e0 c\u00f2n ph\u1ea3i tr\u1ea3i 6 \u2013 7 th\u00e1ng tr\u1eddi m\u1edbi d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 gi\u1eb7c, m\u00e0 s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3 l\u1ea1i \u00edt \u1ecfi, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng :\u201dL\u1eddi t\u00e2u ph\u1ea7n nhi\u1ec1u che gi\u1ea5u ch\u1ed7 k\u00e9m m\u00e0 th\u00eam \u0111\u1eb7t chuy\u1ec7n ra, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 ch\u1ee7 ki\u1ebfn c\u1ea3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c 12 n\u01a1i \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 c\u1ee7a gi\u1eb7c, kh\u00f4ng nh\u00e2n l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd ti\u1ebfp t\u1ee5c d\u1eb9p y\u00ean lu\u00f4n \u0111i, l\u1ea1i xin th\u1ea3 cho Ng\u1ecdc V\u00e2n v\u1ec1 \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn d\u00e2n ch\u00fang c\u1ee7a n\u00f3. Nay Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3 v\u1ec1, r\u00fat c\u1ee5c ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec, l\u1ea1i xin th\u00eam qu\u00e2n, sao m\u01b0u m\u00f4 v\u1ee5ng k\u00e9m v\u1eady ! Kh\u00f4ng ng\u1edd vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u00fang v\u1edbi c\u01a1 nghi \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! D\u00f9 c\u00f3 ph\u00e1i th\u00eam nhi\u1ec1u qu\u00e2n \u0111\u1ebfn, m\u00e0 t\u01b0\u1edbng su\u00fd h\u00e8n nh\u00e1t t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1ed5 \u00edch g\u00ec. B\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 ph\u00e1i Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 v\u00e0 Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng \u0111em Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi v\u1ec1 m\u01b0u k\u1ebf n\u00ean \u0111\u00e1nh hay n\u00ean gi\u1eef, nay s\u1ef1 th\u1ebf \u0111\u00e3 nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i h\u1ecfi l\u1ea1i l\u00e0m g\u00ec n\u1eefa\u201d. Vua b\u00e8n cho th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n sung Tham t\u00e1n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y ; T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea1i v\u1ec1 ch\u1ee9c T\u00e1n l\u00fd nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111ang kh\u1ea9n c\u1ea5p, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n y\u1ebfu, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 k\u1ef3 h\u1ea1n n\u00e0o \u0111\u1ec1u cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111em v\u1ec1 t\u00e2u, c\u00f2n nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u1ee9 10 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n t\u00e2u.<\/p>\n<p>Sai Tham t\u00e1n Tr\u1ea5n T\u00e2y, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111i gi\u00fap b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 d\u1eb9p th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1c Ho\u00e1. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBa Xuy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1c Ho\u00e1 l\u00e0 n\u01a1i g\u1ea7n li\u1ec1n kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec \u1edf ngay trong l\u00f2ng b\u1ee5ng, tuy \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean, nh\u01b0ng hi\u1ec7n nay ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, ph\u1ea3i n\u00ean c\u00e0n qu\u00e9t b\u1eb1ng h\u1ebft, cho m\u1ea1n sau \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Chu\u1ea9n cho \u0111em 1.000 bi\u1ec1n binh trong h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u1ebfn ngay h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u1ec3 ti\u1ec5u.<\/p>\n<p><a>H\u1ed9 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111i ti\u1ec5u ph\u1ec9 \u1edf Tr\u00e0 T\u00e2m v\u00e0 S\u1ed1c Tr\u0103n, \u0111\u00e1nh tan \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft. B\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1eeb sau khi b\u1ecb tan v\u1ee1 \u1edf \u00d4 M\u00f4n, tr\u1ed1n v\u00e0o Tr\u00e0 T\u00e2m v\u00e0 S\u1ed1c Tr\u0103n, t\u1eeb s\u00f4ng ch\u00ednh Tr\u1ea5n H\u1ecfa \u0111\u1ebfn Ba Xuy\u00ean, ch\u00fang l\u1ea5y \u0111\u1ea5t l\u1ea5p ngang s\u00f4ng l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1eddng g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ti\u1ec7n : qu\u00e2n s\u0129 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ed1m. Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1edbi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, b\u00e0n v\u1edbi L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n r\u1eb1ng qu\u00e2n ta m\u1edbi \u0111\u1ebfn, tinh th\u1ea7n \u0111\u01b0\u01a1ng h\u0103ng h\u00e1i, ta nh\u00e2n sau khi b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1edbi thua m\u00e0 \u0111\u00e1nh ngay, t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy qu\u00e2n c\u1ee7a ta c\u00f3 h\u01a1n 500 \u2013 600 ng\u01b0\u1eddi khi tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb thua \u1edf Ba Xuy\u00ean, ch\u1ec9 e h\u1ecd nh\u00e1t s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng b\u00e8n \u0111\u1ebfn qu\u00e2n m\u00f4n, l\u1ea5y ngh\u0129a l\u00fd kh\u00edch l\u1ec7, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng thanh t\u00ecnh nguy\u1ec7n li\u1ec1u ch\u1ebft \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. B\u1ea5y gi\u1edd m\u1edbi cho b\u1ecdn l\u00ednh \u1ea5y sung v\u00e0o h\u00e0ng ng\u0169, chia qu\u00e2n l\u00e0m ba \u0111\u1ea1o. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan \u0110\u00ecnh Vinh \u0111\u1ed1c su\u1ea5t c\u00e1c chi\u1ebfn thuy\u1ec1n theo hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng ti\u1ebfn \u0111i ; L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n th\u00ec do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n. Gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan h\u1ebft c\u1ea3. Quan qu\u00e2n ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 25 t\u00ean, \u0111\u1ed1t h\u1ebft tr\u1ea1i v\u00e0 nh\u00e0 \u1edf c\u1ee7a gi\u1eb7c. \u0110\u1eafp lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t, m\u1edf d\u00f2ng s\u00f4ng, d\u1ef1ng c\u1edd th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean vua bi\u1ebft.<\/a><\/p>\n<p>Vua khen r\u1eb1ng : \u201cKh\u00edch l\u1ec7 kh\u00ed h\u0103ng h\u00e1i c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh, l\u1eebng l\u1eaby thanh th\u1ebf c\u1ee7a tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ea7u ti\u00ean, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng bi\u1ebft k\u00e9n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ta. M\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; Qu\u1ea3n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd C\u1ea5m binh ; c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9, nh\u01b0ng ch\u00fang kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo. B\u00e8n chia qu\u00e2n ra l\u00e0m ba \u0111\u1ea1o, Tri Ph\u01b0\u01a1ng qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n trung \u0111\u1ea1o, L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o, chia l\u00e0m hai c\u00e1nh, t\u1ea3 v\u00e0 h\u1eefu, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Tr\u00e0 T\u00e2m, v\u1eeba b\u1eaft s\u1ed1ng v\u1eeba ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c c\u1ed9ng 187 t\u00ean. Gi\u1eb7c tan v\u1ee1. Duy c\u00f3 to\u00e1n qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o, v\u00ec Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u0110o\u00e0n V\u0103n Ng\u1ea1ch v\u00e0 Ph\u00f3 c\u01a1 Ph\u1ea1m H\u00f2a \u0111em qu\u00e2n \u0111i ri\u00eang l\u1ebb, kh\u00f4ng \u0111i theo m\u1eb7t tr\u1eadn, b\u1ecb gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh ch\u1eb7n ngang, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn, qu\u00e2n l\u00ednh b\u1ecb ch\u1ebft h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. Qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o ch\u1ea1y tan, Phan \u0110\u00ecnh Vinh ng\u0103n l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. S\u00fang l\u1edbn, s\u00fang nh\u1ecf, kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 nghi tr\u01b0\u1ee3ng b\u1ecf m\u1ea5t kh\u00e1 nhi\u1ec1u. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, Phan \u0110\u00ecnh Vinh c\u00f9ng Ph\u00f3 c\u01a1 Tr\u1ea7n H\u01b0ng, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Lu\u1eadt v\u00e0 Phan V\u0103n Qu\u1ebf \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111u\u1ed5i ra l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n v\u00ec c\u00f4ng v\u00e0 l\u1ed7i ngang nhau, \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t vi\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf An Giang, h\u00e0m T\u00f2ng tam ph\u1ea9m. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf Th\u1ee7y v\u1ec7 An Giang, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ed4n th\u0103ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd ; gia h\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t Nha \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m C\u1ea5m binh Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. V\u00ec b\u1ecdn Ngh\u1ecb xu\u1ea5t s\u1eafc trong vi\u1ec7c l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c, Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u xin, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh cho th\u0103ng n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam c\u00e1c b\u1ea3o \u1edf d\u1ecdc b\u1edd s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. Man m\u1ee5c l\u00e0 t\u00ean C\u1ed1 l\u00e9n \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n H\u00e0 L\u00e2m v\u00e0 H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng l\u1ea5p ngang d\u00f2ng s\u00f4ng. Ph\u00f3 c\u01a1 \u1edf b\u1ea3o T\u0129nh Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00fac, Cai \u0111\u1ed9i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfu Chi\u00eau \u0111i h\u1ed9 v\u1ec7 l\u00ednh tr\u1ea1m \u0111em c\u00f4ng v\u0103n \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i Giang Th\u00e0nh, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn x\u1ee9 Tr\u00e0 N\u1ee5c, gi\u1eb7c n\u1ea5p \u1edf tr\u00ean b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh T\u00fac, Chi\u00eau v\u00e0 binh d\u00f5ng h\u01a1n 70 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn. T\u1ec9nh th\u1ea7n g\u1eedi th\u01b0 sang Ba Xuy\u00ean c\u1ea7u c\u1ee9u. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u1ee7y cho Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u1edf l\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee9, t\u1ef1 \u0111em h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn ngay s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn \u0110inh V\u0103n Huy v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u h\u1ecdp qu\u00e2n l\u1ea1i, kh\u01a1i th\u00f4ng d\u00f2ng s\u00f4ng. Nh\u00e2n th\u1ebf, d\u00e2ng t\u1edd t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111i qua c\u1ee7a hai t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean, khi c\u00f3 vi\u1ec7c t\u01b0 b\u00e1o ho\u1eb7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng n\u1ebfu ch\u1ec9 kh\u01a1i th\u00f4ng ch\u1ed7 s\u00f4ng b\u1ecb l\u1ea5p th\u00f4i, th\u00ec sau khi qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 r\u00fat v\u1ec1 r\u1ed3i, b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan khi tr\u01b0\u1edbc l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp l\u1ea1i, m\u1ed9t b\u00ean kh\u01a1i ra, m\u1ed9t b\u00ean l\u1ea5p l\u1ea1i, th\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft bao gi\u1edd cho c\u00f9ng. V\u1eady ngh\u0129 xin \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i Ti\u00ean N\u00f4ng, V\u0129nh Th\u00f4ng, V\u0129nh Gia v\u00e0 V\u0129nh \u0110i\u1ec1u \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef, khi\u1ebfn cho thanh th\u1ebf v\u00e0 tin t\u1ee9c th\u00f4ng nhau, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, \u0110inh V\u0103n Huy v\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u \u0111i ti\u1ec5u ph\u1ec9 \u1edf n\u00fai T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng), \u0111\u00e1nh tan \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3. Quan qu\u00e2n \u0111\u1eafp th\u00e0nh b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ecbnh qua s\u00f4ng, sang m\u1ea1n T\u00e2y, quan qu\u00e2n \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng ng\u0103n l\u1ea1i, gi\u1eb7c ph\u1ea3i ch\u1ea1y tr\u1edf v\u1ec1. \u0110\u1ebfn khi \u0111\u1eafp xong th\u00e0nh \u0111\u1ea5t, b\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111em h\u01a1n 1.000 qu\u00e2n, chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh n\u00fai T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n. Gi\u1eb7c \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh l\u1ea1i. Qu\u00e2n ta hai b\u00ean \u0111\u00e1nh \u1eadp v\u00e0o, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 76 t\u00ean, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u1ed7 s\u00fang l\u1edbn qu\u00e1 s\u01a1n, gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan c\u1ea3. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o \u0111\u1ebfn, vua th\u01b0\u1edfng cho Tri Ph\u01b0\u01a1ng, V\u0103n Huy v\u00e0 V\u0103n Li\u1ec5u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng sang n\u0103m c\u00f3 \u0111\u1ea1i l\u1ec5 bang giao, ng\u1ef1 gi\u00e1 ra B\u1eafc, c\u1ea7n l\u00e0m nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, ph\u1ea3i n\u00ean tr\u00f9 t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ung dung ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n. B\u00e8n truy\u1ec1n cho c\u00e1c nha m\u00f4n t\u1eeb ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean l\u00e0m, chi\u1ebfu theo th\u1ee9 t\u1ef1 tr\u01b0\u1edbc, sau, ho\u00e3n, c\u1ea5p, tra x\u00e9t s\u1ef1 l\u1ec7, b\u00e0n lu\u1eadn r\u00f5 r\u00e0ng, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng h\u00e0nh cung \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, v\u00e0 qu\u00e1n s\u1ee9 \u1edf B\u1eafc Ninh v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n. (H\u00e0nh cung \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i : tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n K\u00ednh Thi\u00ean d\u1ef1ng \u0111i\u1ec7n Th\u1ecb Tri\u1ec1u, \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, \u0111\u1ec1u l\u1ee3p ng\u00f3i. Ngo\u00e0i c\u1eeda Ng\u0169 M\u00f4n l\u00e0m nh\u00e0 r\u1ea1p d\u00e0i li\u1ec1n nhau, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 c\u1eeda Chu T\u01b0\u1edbc. B\u1edd ph\u00eda nam s\u00f4ng Nh\u1ecb, l\u00e0m nh\u00e0 C\u00f4ng qu\u00e1n, l\u1ee3p ng\u00f3i ; b\u1edd ph\u00eda b\u1eafc, t\u1eeb nh\u00e0 qu\u00e1n s\u1ee9 \u1edf Gia Thu\u1ef5 \u0111\u1ebfn c\u00e1c tr\u1ea1m ti\u1ebfp \u0111\u00f3n s\u1ee9 th\u1ea7n \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n g\u1ed3m 7 s\u1edf, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00e0 l\u1ee3p ng\u00f3i \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa. C\u00f2n c\u00e1c to\u00e0 nh\u00e0 \u1edf tr\u01b0\u1edbc sau v\u00e0 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ed7 h\u00e0nh cung v\u00e0 qu\u00e1n s\u1ee9 th\u00ec \u0111\u1ec1u d\u00f9ng g\u1ed7 t\u1ea1p, l\u1ee3p c\u1ecf tranh).<\/p>\n<p>T\u1eeb ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1eb7t n\u01a1i ngh\u1ec9 tr\u01b0a v\u00e0 ng\u1ee7 \u0111\u00eam 41 ch\u1ed7 : Kim \u0110\u00f4i, \u0110\u1ea1i L\u1ed9c, Trung \u0110an, t\u1ec9nh l\u1ef5 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Mai X\u00e1, Xu\u00e2n Ho\u00e0, H\u1ed3 X\u00e1, Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch, M\u1ef9 H\u01b0\u01a1ng, t\u1ec9nh l\u1ef5 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0110an Ch\u00ea, Tr\u1ea3o Nha, B\u00ecnh L\u00e3ng, t\u1ec9nh l\u1ef5 Ninh B\u00ecnh, \u0110oan V\u0129, L\u00fd Nh\u00e2n, \u0110\u1ed9i S\u01a1n, t\u1ec9nh l\u1ef5 H\u01b0ng Y\u00ean, Nhu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, M\u1ec5 S\u1edf, \u0110\u1ed3ng Nh\u00e2n (\u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7), Qu\u1ea3ng L\u1ed9c, Qu\u1ea3ng Kh\u00ea, Qu\u1ea3ng An, T\u0129nh Th\u1ea7n, T\u0129nh Sa, T\u0129nh L\u1ea1c, T\u0129nh Kh\u00ea, t\u1ec9nh l\u1ef5 H\u00e0 T\u0129nh, t\u1ec9nh l\u1ef5 Ngh\u1ec7 An, An Kim, An H\u01b0ng, An Lu\u1ef9, An Qu\u1ef3nh, Thanh Khoa, Thanh X\u00e1, Thanh Th\u00e1i, Thanh T\u1ec9nh, Thanh S\u01a1n, Bi\u1ec3n S\u01a1n, Ninh Du (\u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9).<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 g\u1eedi ki\u1ec3u m\u1eabu \u0111i c\u00e1c n\u01a1i, ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 ph\u1ea3i l\u00e0m cho ch\u1ea5t ph\u00e1c. Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho binh, d\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c nhi\u1ec1u \u00edt c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. (H\u00e0nh cung : \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i 1 s\u1edf, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 3.000 quan ; nh\u00e0 qu\u00e1n s\u1ee9 : \u1edf Gia Thu\u1ef5 1 s\u1edf, ti\u1ec1n 500 quan, t\u1eeb B\u1eafc Li\u00eam \u0111\u1ebfn L\u1ea1ng S\u01a1n c\u1ed9ng 7 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 300 quan. \u0110\u01b0\u1eddng b\u1ed9 h\u00e0nh cung ng\u1ee7 \u0111\u00eam ; t\u1ec9nh Thanh 1 s\u1edf, ti\u1ec1n 200 quan ; t\u1ec9nh l\u1ef5 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 Ngh\u1ec7 An 8 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 160 quan. H\u00e0nh cung ngh\u1ec9 tr\u01b0a : t\u1ec9nh Thanh 2 s\u1edf, Ninh B\u00ecnh 1 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 150 quan ; thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 Ngh\u1ec7 An c\u1ed9ng 7 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 120 quan ; h\u00e0nh cung \u1edf b\u1ebfn \u0111\u00f2 t\u1ec9nh l\u1ef5 c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh, Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean c\u1ed9ng 5 s\u1edf, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 h\u00e0nh cung ng\u1ee7 \u0111\u00eam : thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh, t\u1ec9nh Thanh, H\u00e0 N\u1ed9i, H\u01b0ng Y\u00ean c\u1ed9ng 7 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 80 quan ; h\u00e0nh cung ngh\u1ec9 tr\u01b0a, thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, t\u1ec9nh Thanh, H\u01b0ng Y\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, H\u00e0 T\u0129nh, H\u00e0 N\u1ed9i c\u1ed9ng 11 s\u1edf, \u0111\u1ec1u m\u1ed7i s\u1edf 50 quan. Nh\u00e0 qu\u00e1n s\u1ee9 \u1edf \u0110\u1ed3ng \u0110\u0103ng 1 s\u1edf, \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, nh\u00e0 tr\u1ea1m \u0111\u1ec3 quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn H\u00e0 N\u1ed9i, H\u00e0 T\u0129nh c\u1ed9ng 6 s\u1edf, m\u1ed7i s\u1edf ti\u1ec1n 100 quan.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u00f3ng 9 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n vua \u0111i v\u00e0 thuy\u1ec1n Kim \u0111\u0129nh (Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, t\u1ec9nh Thanh m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u00f3ng 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n vua \u0111i v\u00e0 1 chi\u1ebfc Kim \u0111\u0129nh ; Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u00f3ng m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n vua \u0111i v\u00e0 2 chi\u1ebfc Kim \u0111\u0129nh). T\u00e1m chi\u1ebfc \u0111\u1ec1u s\u01a1n m\u00e0u lam v\u00e0 m\u00e0u tr\u1eafng, duy c\u00f3 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n vua d\u00f9ng do t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u00f3ng th\u00ec th\u1ebfp b\u1ea1c.<\/p>\n<p>T\u1eeb c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u1ec1 B\u1eafc, c\u00e1c c\u1edd hi\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c qu\u00e2n doanh cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ed3 kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 \u00e1o m\u1eb7c c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh th\u1ee9 n\u00e0o \u1ed1 b\u1ea9n th\u00ec l\u00e0m m\u1edbi, th\u1ee9 n\u00e0o nh\u1ee5t, r\u1ec9 th\u00ec m\u00e0i cho s\u1eafc, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nh\u1ea5t lu\u1eadt t\u01b0\u01a1i s\u00e1ng, \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c v\u00f5 b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 C\u1ea5p s\u1ef1 trung Phan Tr\u00ed Ho\u00e0 d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ra ch\u1ee9c Khoa, \u0110\u1ea1o, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 c\u1ee7 h\u1eb7c c\u00e1c nghi ch\u1ebf trong tri\u1ec1u m\u00e0 ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p l\u00e0m quan. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, c\u00f3 ng\u1ea1ch quan n\u00e0o khuy\u1ebft, theo l\u1ec7, ph\u1ea3i do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1 c\u1eed ; tuy ti\u1ebfng g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u1eed ra, nh\u01b0ng th\u1ef1c th\u00ec do m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00f3 t\u1ef1 \u00fd \u0111\u1ec1 c\u1eed. Cho n\u00ean nh\u1eefng k\u1ebb mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng th\u0103ng, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1edd c\u1eady th\u1ebf l\u1ef1c, ho\u1eb7c b\u00e8 \u0111\u1ea3ng n\u00e2ng \u0111\u1ee1. Hu\u1ed1ng chi, ch\u1ee9c Khoa, \u0110\u1ea1o \u0111\u00e3 do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u1eed ra, th\u00ec sau n\u00e0y kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 ch\u00fat nh\u00e2n t\u00ecnh, e r\u1eb1ng s\u1ebd c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 n\u1ec3 m\u1eb7t. T\u1eeb nay v\u1ec1 sau n\u1ebfu c\u00f3 khuy\u1ebft ch\u1ee9c Khoa, \u0110\u1ea1o n\u00e0o, xin do b\u1ed9 L\u1ea1i ch\u1ecdn c\u00e1c ch\u1ee9c ph\u1ee7 huy\u1ec7n th\u00e2m ni\u00ean, v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee7 s\u1ef1 c\u00f3 ch\u00e2n khoa m\u1ee5c l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea r\u00f5 s\u1ef1 tr\u1ea1ng t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 giao xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 b\u1ed5.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 vi\u1ec7c bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi hay d\u1edf, t\u1eeb \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u1eabn cho l\u00e0 kh\u00f3, m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111em ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi ra \u0111\u1ec3 th\u1edd vua, v\u1eabn l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i. D\u00f9 \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u1ee9c \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f2n ph\u1ea3i giao xu\u1ed1ng c\u00f4ng c\u1eed, th\u1ebf m\u00e0 ch\u1ee9c Khoa, \u0110\u1ea1o m\u1ed9t khi c\u00f3 khuy\u1ebft l\u1ea1i kh\u00f4ng do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u1eed ra, c\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o th\u1ebf ? Hu\u1ed1ng chi, l\u1ea1i xin do b\u1ed9 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 ch\u1ecdn b\u1ed5, th\u00ec ch\u1ec9 chuy\u00ean do b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch, c\u1ee9 theo l\u1eddi ph\u1ea9m b\u00ecnh tr\u00ean gi\u1ea5y t\u1edd, t\u1ef1u trung c\u00f3 k\u1ebb d\u1ee5ng \u00fd k\u00ecm h\u00e3m xu\u1ed1ng hay t\u00e2ng b\u1ed1c l\u00ean, l\u1ea5y \u0111\u00e2u l\u00e0m b\u1eb1ng c\u1ee9 \u0111\u00edch x\u00e1c ? Sao b\u1eb1ng h\u1ecfi \u00fd ki\u1ebfn c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, tham kh\u1ea3o k\u1ebb hay ng\u01b0\u1eddi d\u1edf, c\u00f2n l\u00e0 chu\u1ea9n \u0111\u00edch ch\u1eafc ch\u1eafn h\u01a1n \u01b0 ? L\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u00fd. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c s\u1eeda ch\u1eefa ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p cho ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan \u0111\u01b0\u1ee3c trong s\u1ea1ch x\u1ee9ng ch\u1ee9c, v\u1ed1n l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb. Chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o ch\u00e2n k\u00e9n ch\u1ecdn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi, ph\u1ea3i c\u1ea5m tuy\u1ec7t kh\u00f4ng cho ai ra v\u00e0o t\u01b0 t\u00fai, theo \u0111\u00fang ph\u00e9p c\u00f4ng, c\u1ea7n xem ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh ti\u1ebfn c\u1eed \u1ea5y v\u1ec1 h\u1ecdc h\u00e0nh, v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1, c\u00f3 \u0111\u00e1ng l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ea5y hay kh\u00f4ng \u0111\u00e3, r\u1ed3i sau m\u1edbi ch\u1ec9 r\u00f5 t\u00ean \u0111\u1ec3 b\u1ea3o c\u1eed. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed ph\u1ea3i n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a m\u00ecnh, gi\u1eef g\u00ecn ngay th\u1eb3ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, tr\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u00e3 giao cho, d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ti\u1ebfn c\u1eed\u00a0 m\u00ecnh. N\u1ebfu l\u1ea1i b\u00e8 \u0111\u1ea3ng v\u1edbi nhau, m\u1ed9t khi b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n h\u1eb7c, ho\u1eb7c l\u00e0 t\u1ef1 ta x\u00e9t ra \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9, Do\u00e3n U\u1ea9n, ki\u00eam l\u0129nh vi\u1ec7c \u1ea5n v\u1ee5 c\u1ee7a Th\u00f4ng ch\u00ednh s\u1ee9 ty.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00fd, truy d\u00e2ng huy hi\u1ec7u cho Ho\u00e0ng t\u1ec9. L\u1eddi v\u0103n trong s\u00e1ch v\u00e0ng r\u1eb1ng : \u201cM\u1ecdi lo\u00e0i v\u1eadt nh\u1edd \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 sinh s\u1ed1ng c\u0169ng nh\u1edd \u1edf kh\u00ed tr\u1eddi ph\u00e1t sinh t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec \u0111\u1ea1o tr\u1eddi m\u1edbi th\u00e0nh ; c\u00e1c b\u1ec1 th\u00e2n h\u1ee3p t\u1ebf c\u00f9ng m\u1ed9t n\u01a1i, c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 huy hi\u1ec7u c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c suy t\u00f4n, th\u00ec \u0111\u1ea1o con m\u1edbi \u0111\u1ee7. Cho n\u00ean, nh\u1edd \u1edf c\u00f4ng cha \u0111\u1ec3 t\u00f4n th\u1edd m\u1eb9, ph\u1ea3i \u0111em \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 s\u00e1nh v\u1edbi tr\u1eddi, v\u00ec l\u00e0 quy ch\u1ebf th\u1edd c\u00fang, ngh\u0129a c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau, t\u1ea5m l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng th\u1ebf.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng t\u1ec9, Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Th\u1ea7n phi b\u1ec7 h\u1ea1, ch\u1ee9a \u0111\u1ee9c s\u00e1ng \u0111\u1ec3 s\u00e1nh v\u1edbi \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea5t, gi\u1eef nhu thu\u1eadn \u0111\u1ec3 v\u00e2ng theo \u0111\u1ea1o tr\u1eddi. N\u1ebfp nh\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i c\u00f4ng th\u1ea7n, \u1ee9ng \u0111i\u1ec1m h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc ; l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh \u0111\u1ec1u t\u1ed1t, s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ebfn y\u00eau. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf khi c\u00f2n \u1edf n\u01a1i ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 ((1) N\u01a1i\u00a0 \u1edf khi ch\u01b0a l\u00ean l\u00e0m vua.1) \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng t\u1ed5 ((2) Ch\u1ec9 Gia Long, \u00f4ng n\u1ed9i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2) ban m\u1ec7nh \u01b0ng cho, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t l\u00e0m l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi, v\u1ec1 l\u00e0m d\u00e2u trong cung c\u1ea5m, g\u00e2y phong ho\u00e1 bu\u1ed5i ban \u0111\u1ea7u. Ng\u1ea7m gi\u00fap cho m\u1ec7nh l\u1edbn c\u00e0ng m\u1edbi th\u00eam, ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ee9c c\u1ea3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y. Ch\u1ee9a \u1edf trong l\u00f2ng, th\u00ec \u0111oan trang li\u1ec1n m\u1ed9t ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, trung ch\u00ednh gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng ; ph\u00e1t ra b\u00ean ngo\u00e0i, th\u00ec khi\u00eam cung m\u00e0 c\u00f3 l\u1ec5 nghi ; ho\u00e0 thu\u1eadn m\u00e0 h\u1ee3p \u0111\u1ea1o l\u00fd. Ngu\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc g\u00e2y n\u00ean r\u1ed9ng l\u1edbn, con ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c hay ; l\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb h\u1ebft th\u1ea3y bao dung, l\u00f2ng nh\u00e2n nh\u01b0 m\u1ed9t. N\u1ed1i theo ti\u1ebfng t\u1ed1t, Th\u00e1nh t\u1eeb ((3) Ch\u1ec9 v\u1ee3 Gia Long, b\u00e0 n\u1ed9i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.3) \u0111\u00e3 tin l\u00f2ng hi\u1ebfu t\u1eeb l\u00e2u ; v\u1eafng ng\u00f4i ch\u00ednh cung, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o v\u1eabn nh\u1edb n\u1ebft hi\u1ec1n m\u00e3i m\u00e3i. Tr\u1eddi cao x\u00e9t th\u1ea5u, \u01a1n l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c ban. \u0110\u1ec1n mi\u1ebfu m\u1edbi d\u1ef1ng l\u00ean, kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng ng\u00e0o ng\u1ea1t ; ng\u00f4i phi \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng, vinh d\u1ef1 l\u00e2u d\u00e0i. L\u00e2u ng\u00e0y c\u00e0ng t\u1ecf \u0111\u1ee9c hay, h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ednh r\u1ea5t thu\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u1ea5t ; chuy\u1ec3n v\u1eadn ch\u1eb3ng h\u1ec1 l\u00fac ngh\u1ec9, s\u00e1nh v\u1edbi \u0111\u1ee9c kh\u00f4ng ng\u1ea7n c\u1ee7a tr\u1eddi. C\u00f3 \u0111\u1ee9c d\u00e0y \u0111\u1ec3 v\u1ec1 sau, t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng t\u1ed1t ; v\u00ec th\u00e1nh ch\u1ec9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i c\u0169ng hi\u1ec3n vinh.<\/p>\n<p>\u201cTh\u1ea7n, n\u1ed1i vi\u1ec7c ph\u1ee5ng th\u1edd, trong nh\u00e0 t\u00f4ng mi\u1ebfu, v\u1eabn nh\u1edb c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a b\u1eadc sinh th\u00e0nh. N\u00f3i v\u1ec1 \u01a1n ri\u00eang th\u00ec l\u1ec5 t\u00f4n th\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 ; n\u00f3i v\u1ec1 l\u1ebd ph\u1ea3i th\u00ec kh\u1eafp trong ngo\u00e0i m\u1ed9t l\u1eddi. \u0110\u00e3 t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc v\u1edbi cung T\u1eeb Th\u1ecd, v\u00e2ng l\u1eddi Ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu ((4) B\u00e0 n\u1ed9i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.4). V\u1eady k\u00ednh ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c mi\u1ebfu v\u00e0 ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, th\u00e2n d\u1eabn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, k\u00ednh \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 l\u00e0 T\u00e1 thi\u00ean L\u1ec7 thanh \u0110oan ch\u00ednh Cung ho\u00e0 \u0110\u1ed1c kh\u00e1nh T\u1eeb huy, Minh hi\u1ec1n Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 : T\u00f4n x\u01b0ng \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u00e3 n\u00eau t\u1ecf, anh linh c\u1ea3m c\u00e1ch, c\u00f9ng chung th\u1edd ph\u1ee5ng \u0111\u1ebfn m\u00e3i \u1ee9c n\u0103m ; \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t d\u00e0i l\u00e2u, h\u1ee3p ban Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh truy\u1ec1n t\u1edbi mu\u00f4n thu\u1edf\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7, l\u00e0m b\u00e0i v\u1ecb \u0111\u1ec3 th\u1edd. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban chi\u1ebfu cho trong, ngo\u00e0i. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTa ngh\u0129 : \u0110\u1ea5t d\u00e0y \u0111\u1ec3 ch\u1edf mu\u00f4n v\u1eadt, c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t m\u1edbi ph\u1ed1i h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o tr\u1eddi ; l\u1ec5 tr\u1ecdng t\u00f4n k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n ph\u1ea3i truy t\u00f4n \u0111\u1ec3 n\u1ed1i theo l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o. Th\u01a1 Tr\u01b0\u1eddng Ph\u00e1t ca t\u1ee5ng b\u00e0 H\u1eefu Nhung \u0111\u1ec3 khen Huy\u1ec1n T\u1ed5 ((5) B\u00e0 Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch sinh ra \u00f4ng Ti\u1ebft l\u00e0 con g\u00e1i n\u01b0\u1edbc H\u1eefu Nhung. Huy\u1ec1n t\u1ed5 : t\u1ee9c l\u00e0 \u00f4ng Ti\u1ebft, t\u1ed5 nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng.5) l\u1ea5y ngh\u0129a l\u00e0 sinh ra nh\u00e0 \u00c2n Th\u01b0\u01a1ng ; th\u01a1 \u0110\u1ea1i Minh khen ng\u1ee3i b\u00e0 Th\u00e1i T\u1ef1 s\u00e1nh v\u1edbi V\u0103n v\u01b0\u01a1ng, t\u00edch Ph\u01b0\u1edbc m\u1edbi sinh ra vua Chu V\u0169 ((6) Chu v\u0169 : t\u1ee9c l\u00e0 V\u0169 V\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu.6). C\u00e1c b\u1eadc h\u1eadu hi\u1ec1n, c\u00e1c b\u1eadc vua s\u00e1ng ng\u00e0y x\u01b0a, noi nghi\u1ec7p nh\u00e0, n\u1ed1i ng\u00f4i vua, \u0111\u1ec1u ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng tr\u1eddi sinh, m\u1edbi h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5n ph\u1eadn c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m cho cha m\u1eb9 v\u1ebb vang, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 l\u1ec5 nghi m\u00e0 gi\u1eef m\u00e3i l\u00f2ng hi\u1ebfu v\u1eady.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng t\u1ec9, Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Th\u1ea7n phi, c\u00f9ng \u0111\u1ee9c C\u00e0n nguy\u00ean c\u00f9ng s\u00e1nh, gi\u00fap c\u00f4ng vi\u1ec7c tr\u1eddi n\u00ean hay. L\u1ee3i \u1edf trinh ch\u00ednh l\u00e2u b\u1ec1n, l\u00f2ng khoan r\u1ed9ng h\u1ee3p v\u1edbi l\u01b0\u1ee3ng bao dung c\u1ee7a \u0111\u1ea5t ; t\u1ed1t b\u1edfi tr\u01b0\u1edbc sau \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111\u1ee9c quang minh ch\u1ee9ng t\u1ecf ra c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u x\u1ebfp \u0111\u1eb7t cho con, \u0111\u00e3 m\u01b0u t\u00ednh \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ch\u00e1u ; Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, trong khi c\u00f2n l\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c k\u1ebft h\u00f4n. Ng\u01b0\u1eddi tr\u1eddi ng\u1eabu nhi\u00ean sinh ra, ch\u00ednh gi\u1eefa l\u00fac nh\u00e0 Chu v\u1eadn th\u1ecbnh ; ng\u00e0y t\u1ed1t ch\u1ecdn l\u00e0m l\u1ec5 c\u01b0\u1edbi, s\u1edbm thu\u1ed9c v\u1ec1 S\u1eb1n \u1ea5p nh\u00e0 d\u00f2ng. \u0110\u1ee9c h\u1ea1nh \u0111\u1ec1u hay, h\u1ecdp c\u1ea3 tr\u00ed, n\u0103ng c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ; dung nghi \u0111\u00e1ng t\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. T\u00ednh tr\u1eddi \u0111oan nh\u1ea5t m\u00e0 trinh thu\u1ea7n ; gi\u1eef m\u00ecnh cung k\u00ednh m\u00e0 vui v\u1ebb. Ti\u1ebft th\u00e1o s\u00e1ng trong nh\u01b0 ng\u1ecdc c\u01b0, h\u00e0nh, ho\u00e0ng v\u0169, cho ng\u01b0\u1eddi sau ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 ti\u1ebfng th\u01a1m ; n\u1eef c\u00f4ng \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh nh\u01b0 th\u01a1 Quy\u1ec1n Nh\u0129, C\u00e1t \u0110\u00e0m ((1) Th\u01a1 Quy\u1ec1n Nh\u0129 : khen \u0111\u1ee9c t\u00ednh c\u1ee7a b\u00e0 h\u1eadu phi ch\u0103m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u01a1 C\u00e1t \u0110\u00e0m : khen b\u00e0 h\u1eadu phi ch\u0103m l\u00e0m n\u1eef c\u00f4ng d\u1ec7t v\u1ea3i.1), ch\u1ed1n cung c\u1ea5m l\u01b0u l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng s\u00e1ng. Ho\u00e0ng t\u1ed5 kh\u1ea3o, ho\u00e0ng t\u1ed5 m\u1eabu v\u1eabn m\u1eebng th\u1ea7m ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfu th\u1ea3o t\u1ea5t \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc v\u1ec1 sau ; c\u00e1c h\u00e0ng ch\u00e1u, c\u00e1c h\u00e0ng con \u0111\u1ec1u nh\u1edd \u1edf \u0111\u1ee9c nh\u00e2n t\u1eeb m\u1edbi m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t th\u1ecbnh. Phong ho\u00e1 \u0111\u1ec3 n\u01a1i khu\u00ea kh\u1ed5n, cho c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a \u0110\u1ea1i nh\u00e3 ((2) \u0110\u1ea1i nh\u00e3 : m\u1ed9t thi\u00ean c\u1ee7a Kinh Thi n\u00f3i v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1 nh\u00e0 Chu.2) do \u0111\u00f3 g\u00e2y n\u00ean ; ti\u1ebfng th\u01a1m l\u01b0u ch\u1ed1n cung vi, cho \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a Nh\u1ecb Nam ((3) Nh\u1ecb Nam : t\u1ee9c hai thi\u00ean Nam (Chu Nam, Thi\u1ec7u Nam) n\u00f3i v\u1ec1 \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a V\u0103n v\u01b0\u01a1ng nh\u1edd c\u00f3 b\u00e0 h\u1eadu phi gi\u00fap \u0111\u1ee1.3) kh\u00f4ng ng\u01a1i x\u01b0ng t\u1ee5ng. \u0110\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, c\u1ea3m c\u00e1ch \u0111\u00e3 th\u1ea5u \u0111\u1ebfn l\u00f2ng tr\u1eddi, nh\u1edb l\u1ea1i n\u1ebft hay, bao phong \u0111\u1ed9i \u01a1n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o. Truy t\u1eb7ng l\u00e0 Th\u1ea7n phi \u0111\u1ec3 ghi l\u1ea1i v\u1ee3 c\u1ea3, cung Tr\u01b0\u1eddng Thu ((4) Tr\u01b0\u1eddng Thu : cung \u0111i\u1ec7n ho\u00e0ng h\u1eadu nh\u00e0 H\u00e1n \u1edf.4) ng\u00f4i v\u1eabn \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ; cho thu\u1ef5 l\u00e0 Th\u1eadn \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf m\u1eabu nghi, t\u00ecm g\u01b0\u01a1m c\u0169 ((5) G\u01b0\u01a1m c\u0169 : xem ch\u00fa th\u00edch s\u1ed1 (1), trang 114 \u1edf tr\u00ean.5) l\u00f2ng \u0111\u00e0 \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n.<\/p>\n<p>Ta, k\u1ebb \u00edt tu\u1ed5i n\u00e0y, v\u00e2ng theo ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn b\u1eadc ch\u00ed nh\u00e2n. To l\u1edbn thay \u0111\u1ee9c kh\u1edfi thu\u1ef7 c\u1ee7a tr\u1eddi, r\u1ea5t m\u1ef1c thay \u0111\u1ee9c sinh v\u1eadt c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed9i \u01a1n s\u00e2u, k\u1ec3 sao cho xi\u1ebft ; b\u00ean cha c\u0169ng ph\u1ea3i t\u00f4n, b\u00ean m\u1eb9 c\u0169ng ph\u1ea3i k\u00ednh, t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o, l\u00e2u m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng. \u0110\u1ec1u k\u00ednh, \u0111\u1ec1u t\u00f4n, trong ngo\u00e0i nh\u01b0 m\u1ed9t ; ng\u00f4i ch\u00ednh, danh t\u00f4n, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t l\u1edbn. \u0110\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 c\u1ee7a \u0110\u1ee9c th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, v\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c mi\u1ebfu, ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, ng\u00e0y 16 th\u00e1ng n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00e2n d\u1eabn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 c\u00f9ng c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 k\u00ednh \u0111em s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng truy d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ec9 r\u1ed3i. T\u00f4n b\u1ec1 th\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng n\u1ec1n y\u00eau k\u00ednh, l\u1ec5 gi\u00e1o \u0111\u00e3 thu\u1eadn l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m \u01a1n tr\u00ean, ban Ph\u01b0\u1edbc cho c\u1ea3 tr\u0103m h\u1ecd. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t ban xu\u1ed1ng \u00e2n \u0111i\u1ec3n c\u1ed9ng 12 \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>1. Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c quan \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c thay c\u1ed7 y\u1ebfn, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>2. C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>3. C\u00e1c th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ho\u00e0ng n\u1eef, ho\u00e0ng mu\u1ed9i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>4. C\u00e1c quan \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i, t\u1eeb T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Tham t\u00e1n, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, Tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, Hi\u1ec7p t\u00e1n, B\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, L\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c thay cho c\u1ed7 y\u1ebfn, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>5. C\u00e1c quan \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m,v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ; c\u00e1c quan \u1edf ngo\u00e0i , v\u0103n t\u1eeb \u00e1n s\u00e1t, v\u00f5 t\u1eeb L\u00e3nh binh tr\u1edf l\u00ean, tr\u1eeb ra nh\u1eefng vi\u00ean n\u00e0o cha m\u1eb9 ph\u1ea1m v\u00e0o trong 10 t\u1ed9i \u00e1c v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed9i kh\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong, t\u1eb7ng, c\u00f2n th\u00ec c\u1ee9 chi\u1ebfu ph\u1ea9m h\u00e0m cho phong, t\u1eb7ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>6. C\u00e1c vi\u00ean, t\u1ea9m, t\u1eeb \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf 1 tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>7. C\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, gi\u00e0 \u1ed1m v\u1ec1 h\u01b0u, do c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi \u0111em t\u00ecnh h\u00ecnh t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>8. H\u1ecd H\u1ed3 \u1edf Gi\u00e1p T\u00e2y, t\u00f4n Linh Chi\u1ec3u, \u0111\u1ec1u gia \u01a1n cho ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>9. C\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n, tu\u1ed5i t\u1eeb 80 tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o ; t\u1eeb 90 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 t\u1ea5m v\u1ea3i, 2 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o ; t\u1eeb 100 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 t\u1ea5m l\u1ee5a, 3 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o. L\u1ea1i theo l\u1ec7, \u0111\u1ec1 r\u00f5, \u0111\u1ec3 n\u00eau khen.<\/p>\n<p>10. Ng\u1ea1ch gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t, nguy\u00ean l\u1ec7 m\u1ed7i th\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 5 ti\u1ec1n v\u00e0 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, chu\u1ea9n cho theo s\u1ed1 hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ng\u0169 t\u1eeb th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p \u0111\u1ee7 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>11. C\u00e1c l\u00ednh tr\u1ea1m \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>12. \u0110\u1ed1i v\u1edbi s\u1edf D\u01b0\u1ee1ng t\u1ebf \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 l\u00f2ng c\u1ea5p nu\u00f4i cho \u0111\u1ee7, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd b\u01a1 v\u01a1 kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a.<\/p>\n<p>\u00d4i ! T\u00f4n vinh r\u1ea5t m\u1ef1c tr\u00ean \u0111\u1eddi, c\u0169ng ch\u01b0a tho\u1ea3 l\u00f2ng hi\u1ebfu c\u1ee7a ta mu\u1ed1n b\u00e1o \u0111\u00e1p ; k\u00ednh m\u1ebfn kh\u1eafp trong b\u1ed1n bi\u1ec3n, xin th\u01b0\u1eddng ban Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i ch\u1ea7u h\u1ea7u : kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 sa t\u1ea5m c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh 2.000 quan ti\u1ec1n, c\u00e1c th\u1ee3 l\u00e0m 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>R\u00fat qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ed3n Qu\u1ea3ng Bi\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng d\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean v\u00e0 huy\u1ec7n Khai Bi\u00ean ((1) N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 15 [1834] \u0111\u1eb7t ra 2 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean v\u00e0 Khai Bi\u00ean. N\u0103m th\u1ee9 18 [1837] \u0111\u1ed5i ph\u1ee7 Khai Bi\u00ean l\u00e0m huy\u1ec7n, l\u1ec7 thu\u1ed9c ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean.1) v\u00ec s\u1ee3 h\u00e3i b\u1ecf \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ng\u1ed3i gi\u1eef \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng, th\u00ec \u00edch g\u00ec ! Sai \u00e1n ph\u1ee7 \u1edf Qu\u1ea3ng Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Quang Nguy\u00ean, Qu\u1ea3n c\u01a1 l\u0129nh ph\u00f2ng th\u1ee7 l\u00e0 Ph\u1ea1m S\u0129 \u0111\u1ec1u r\u00fat bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ed3n v\u1ec1 t\u1ec9nh c\u1ea3.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, s\u1eeda ch\u1eefa 7 s\u01a1n l\u0103ng : Tr\u01b0\u1eddng C\u01a1, Tr\u01b0\u1eddng M\u1eadu, Tr\u01b0\u1eddng Phong, Tr\u01b0\u1eddng Th\u00e1i, Tr\u01b0\u1eddng Thi\u1ec7u, Tr\u01b0\u1eddng Di\u00ean, V\u0129nh Thanh((2) Tr\u01b0\u1eddng C\u01a1 : l\u0103ng Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1eddng M\u1eadu : l\u0103ng Anh t\u00f4ng Hi\u1ebfu ngh\u0129a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1eddng Phong : l\u0103ng T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1eddng Th\u00e1i : l\u0103ng Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ; Tr\u01b0\u1eddng Thi\u1ec7u : l\u0103ng Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ; Tr\u01b0\u1eddng Di\u00ean : l\u0103ng Th\u1ea7n t\u00f4ng Hi\u1ebfu chi\u00eau Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. V\u0129nh Thanh : l\u0103ng Hi\u1ebfu minh Ho\u00e0ng h\u1eadu.2). Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn chia nhau tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c. T\u1eeb vi\u00ean \u0111\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ebfn qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ; l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 c\u00f9ng v\u1edbi gi\u00e1m th\u00e0nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i ti\u1ec1n v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n phong T\u1ea3 v\u1ec7 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1.<\/p>\n<p>Trong Kinh k\u1ef3 l\u00e2u kh\u00f4ng m\u01b0a. Sai Kinh do\u00e3n Ph\u1ea1m Kh\u00f4i l\u00e0m l\u1ec5 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o v\u00e0 Th\u1ecb lang Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ee5c \u0111\u1ea3o. Vua c\u0169ng m\u1eadt \u0111\u1ea3o \u1edf trong cung. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, m\u01b0a to, vua sai c\u00e1c quan chia nhau \u0111i l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1 c\u00e1c mi\u1ebfu s\u1edf.<\/p>\n<p>Ban s\u00e2m nam cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 Binh ch\u1ecdn l\u1ea5y hai vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 qu\u00e2n thu\u1ef7 ph\u00e1i \u0111i thuy\u1ec1n hi\u1ec7u T\u01b0\u1eddng H\u1ea1c ch\u1edf \u0111\u1ea1n ch\u00ec, thu\u1ed1c s\u00fang v\u00e0 9 v\u1ea1n quan ti\u1ec1n \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec3 l\u00e0m qu\u00e2n nhu. Khi thuy\u1ec1n v\u1ec1 th\u00ec ch\u1edf c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0 g\u1eedi n\u1ed9p v\u00e0o Kinh.<\/p>\n<p>T\u00e2n B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Phong th\u01b0\u1eddng c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i l\u00e9n l\u00fat t\u1ef1 ti\u1ec7n ra ngo\u00e0i c\u1eeda Kinh th\u00e0nh ch\u01a1i b\u1eddi b\u1eeba b\u00e3i. T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua sai t\u01b0\u1edbc l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u1ee7a Phong 1 n\u0103m, b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng c\u1eeda C\u00e1c \u0111\u1ec3 h\u1ed1i l\u1ed7i, hai th\u00e1ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ra \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i. Ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n gia ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i l\u00e9n l\u00fat \u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e1t ph\u1ed1i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf b\u1ea3o Ai Lao.<\/p>\n<p>Cho tri huy\u1ec7n Thanh Li\u00eam, Nguy\u1ec5n B\u1eadt L\u01b0\u1ee3ng, l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam tr\u1ea1m ph\u1ee5 Bi\u00ean L\u1ed9c \u1edf t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. T\u1ec9nh th\u1ea7n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea1m d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng \u1edf Bi\u00ean L\u1ec5, \u0111\u01b0\u1eddng chia hai ng\u1ea3, l\u1ea1i \u1edf c\u00e1ch xa t\u1ec9nh l\u1ef5, ph\u00e0m c\u00e1c c\u00f4ng v\u0103n gi\u1ea5y m\u00e1 do Bi\u00ean Ho\u00e0 ph\u1ea3i chuy\u1ec3n \u0111i, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i \u0111\u01b0a v\u1ec1 t\u1ec9nh, r\u1ed3i sau m\u1edbi theo th\u1ee9 t\u1ef1 chuy\u1ec3n \u0111\u01b0a \u0111i c\u00e1c n\u01a1i, \u0111i v\u1ec1 th\u00eam ch\u1eadm th\u00ec gi\u1edd. V\u1eady ngh\u0129 xin \u0111\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t tr\u1ea1m ph\u1ee5 Bi\u00ean L\u1ed9c \u1edf th\u00f4n Tr\u01b0\u1eddng L\u1ed9c, c\u1eaft 20 t\u00ean phu tr\u1ea1m, chia\u00a0 l\u00e0m hai ban thay phi\u00ean nhau \u1ee9ng tr\u1ef1c. L\u1ea1i b\u1eaft 20 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf th\u00f4n Tr\u01b0\u1eddng L\u1ed9c, tha cho s\u01b0u d\u1ecbch, nh\u01b0ng ph\u1ea3i s\u1eafp s\u1eb5n thuy\u1ec1n b\u00e8, thay phi\u00ean nhau \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c. M\u1ed7i ban \u0111\u1eb7t 1 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng ban. L\u00e0m nh\u00e0 tr\u1ea1m v\u00e0 bi\u1ec3n tr\u1ea1m. C\u00f2n 20 ng\u01b0\u1eddi phu tr\u1ea1m \u1edf Bi\u00ean L\u1ec5 th\u00ec cho tr\u1edf v\u1ec1 s\u1ed5 d\u00e2n \u0111inh, ch\u1ecbu sai d\u1ecbch\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u00e1nh v\u00e2y \u0111\u1ed3n Nguy\u1ec7t L\u00e3ng. B\u1ea5y gi\u1edd v\u1eeba g\u1eb7p B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean t\u1eeb V\u0129nh Tr\u1ecb \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Tr\u00e0 Vinh, \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, th\u00e2n \u0111em h\u01a1n 1.000 quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ngay th\u00f4n Ph\u00fa Ho\u00e0. T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111em h\u01a1n 3.000 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Qu\u00e2n ta h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh l\u1ea1i, \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n Nguy\u1ec7t L\u00e3ng, b\u1eafn ch\u1ebft 61 \u0111\u1ee9a, th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh b\u1edd b\u00ean h\u1eefu s\u00f4ng nh\u00e1nh Tr\u00e0 Vinh, ch\u00e9m ngay t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 51 t\u00ean. B\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y.<\/p>\n<p>Vua khen r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0m cho l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea5n kh\u1edfi l\u00ean m\u1ed9t ch\u00fat. Cho B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 500 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>M\u1ea5y h\u00f4m sau, Huy\u00ean l\u1ea1i \u0111\u1ebfn c\u00e0n qu\u00e9t th\u00f4n V\u0129nh Tr\u01b0\u1eddng. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean tr\u00e8o l\u00ean lu\u1ef9 gi\u1eb7c, qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o tr\u00e8o l\u00ean theo, \u0111\u00e1nh v\u1ee1 lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 3 \u0111\u1ed3n c\u1ee7a gi\u1eb7c. Ch\u00e9m ngay \u1edf tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 36 t\u00ean, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00fang l\u1edbn s\u00fang nh\u1ecf v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua cho B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd ; t\u1eeb Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c. Ho\u00e0ng b\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 \u0111\u1ea1i tang, truy\u1ec1n cho t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh c\u1ea5p cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c kho, giao cho th\u00e2n nh\u00e2n, c\u00f2n Ho\u00e0ng ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u1ee3i khi n\u00e0o xong vi\u1ec7c binh \u0111ao, s\u1ebd cho v\u1ec1 qu\u00ea li\u1ec7u l\u00fd vi\u1ec7c tang.<\/p>\n<p>Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u00e0 Vinh, c\u00f9ng v\u1edbi B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean b\u00e0n t\u00ednh vi\u1ec7c ti\u1ebfn qu\u00e2n, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song \u0111\u1ebfn c\u00e0n qu\u00e9t \u1edf Gi\u1ed3ng Sang ((1) Nguy\u00ean th\u01b0 ch\u00e9p l\u00e0 ??, n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i d\u1ecbch l\u00e0 \u201cGi\u1ed3ng Sang\u201d. Gi\u1ed3ng t\u1ee9c l\u00e0 c\u1ed3n n\u1ed5i \u1edf s\u00f4ng ho\u1eb7c bi\u1ec3n (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), c\u00f2n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 c\u00f3 \u00e2m l\u00e0 Sang ho\u1eb7c Th\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c Tranh. Xin c\u00e1c b\u1ea1n \u0111\u1ecdc g\u00f3p \u00fd ki\u1ebfn cho.1) (thu\u1ed9c th\u00f4n V\u0129nh Tr\u01b0\u1eddng). B\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 2.000 t\u00ean gi\u1eef \u0111\u1ed3n ch\u1ed1ng l\u1ea1i. Ti\u1ebfn L\u00e2m do ph\u00eda t\u1ea3 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, C\u00f4ng Huy\u00ean do ph\u00eda h\u1eefu ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, \u0111\u00e1nh l\u1ea5y lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ed3n, ch\u00e9m t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 12 t\u00ean gi\u1eb7c, b\u1eafn ch\u1ebft 46 t\u00ean. Qu\u00e2n ta th\u1eeba th\u1eafng, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 s\u00f4ng ch\u00ednh Cam Lu\u00e2n. B\u1ecdn gi\u1eb7c thua ch\u1ea1y. Ta b\u1eafn ch\u1ebft 29 t\u00ean, \u0111\u1ed1t g\u1ea7n h\u1ebft c\u1ea3 nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a gi\u1eb7c. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o l\u00ean, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng 1 c\u1ea5p, B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n Song long m\u1ea1 v\u00e0ng c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. T\u1eeb L\u00ea Khoan M\u1ea1nh tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c ; th\u01b0\u1edfng ri\u00eang cho Ti\u1ebfn Song 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>X\u01b0\u1edfng l\u1ee3p ng\u00f3i c\u1ee7a Tr\u00e0 S\u01a1n \u0111\u00e3 l\u00e0m xong. Ph\u00e0m c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a thuy\u1ec1n nhi\u1ec1u d\u00e2y bu\u1ed3m \u0111\u1ec1u ch\u1ee9a c\u1ea3 \u1edf \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 c\u00e1nh l\u00e1i b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng (thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng r\u1ea5t to, c\u00e1nh l\u00e1i b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecbnh l\u00e0 8 c\u00e1nh, s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng n\u1eb7ng l\u00e0 600 c\u00e2n ; thuy\u1ec1n l\u1edbn v\u1eeba, s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng n\u1eb7ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 500 c\u00e2n ; thuy\u1ec1n v\u1eeba \u0111\u1ecbnh l\u00e0 6 c\u00e1nh l\u00e1i, s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng n\u1eb7ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 400 c\u00e2n).<\/p>\n<p>Sai Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 thay cho V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, ki\u00eam tr\u00f4ng coi \u1ea5n v\u1ee5 c\u1ee7a s\u1edf T\u00e0o ch\u00ednh.<\/p>\n<p>T\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thao b\u1ecb x\u1eed ch\u00e9m. Thao, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 H\u1eefu qu\u00e2n ch\u00e1nh t\u01b0\u1edbng, \u0111i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c b\u1eeba b\u00e3i, ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i quan qu\u00e2n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111i c\u01b0\u1edbp \u0111o\u1ea1t. Vi\u00ean b\u1ed9 bi\u1ec1n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh Thanh d\u00f2 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n v\u1edbi 7 t\u00ean \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng n\u1eefa, \u0111\u1ec1u sai \u0111em gi\u1ebft c\u1ea3. Thanh \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c l\u00e0m Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u00e1o v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u0111i b\u1eaft 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i k\u1ebf ti\u1ebfp b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean can ph\u1ea1m tr\u1ed1n \u0111i, ngu\u1ef5 x\u01b0ng l\u00e0 B\u1ea3o c\u00f4ng, t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u00e0nh. Vua sai tr\u1ecb b\u1eb1ng c\u1ef1c h\u00ecnh. Th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u00e1o v\u00e0 bi\u1ec1n binh 100 quan ti\u1ec1n ; c\u00e1c b\u1ed9 bi\u1ec1n l\u00e0 b\u1ecdn L\u00e2m Quang Ho\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea3 th\u1ea3y 18 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i hai ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u0129nh v\u00e0 L\u1ea1c Bi\u00ean l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh. Hai ph\u1ee7 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, v\u00ec \u0111\u1ea5t \u1edf li\u1ec1n v\u1edbi \u0111\u1ecba h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh, x\u01b0a nay c\u00f3 vi\u1ec7c tr\u00ecnh b\u00e1o quan tr\u1ecdng g\u00ec, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i xa c\u00e1ch. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n xin cho l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh cho g\u1ea7n. Vua y cho. Ph\u00e0m c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn t\u00ecnh b\u00e1o \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, \u0111\u01b0\u1ee3c do T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh ((1) Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh.1) \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n. Nh\u01b0ng th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf hai ph\u1ee7 \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, ch\u1ec9 c\u00f2n t\u00ean tr\u1ed1ng trong s\u1ed5 m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, ti\u1ebft Th\u00e1nh \u0110\u1ea3n (ng\u00e0y 23 th\u00e1ng 4). Vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o (c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 nghi l\u1ec5 cung \u00c2n \u0111i\u1ec7n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n t\u1ebf).<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi l\u0129nh tr\u01b0ng thu\u1ebf quan \u1edf b\u1ebfn M\u1ec5 S\u1edf l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Quang M\u1ef9 c\u00f3 \u0111\u01a1n k\u00eau xin l\u0129nh tr\u01b0ng c\u1ea3 thu\u1ebf quan \u1edf b\u1ebfn V\u1ecb Ho\u00e0ng. B\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t ra gi\u00e1 l\u0129nh tr\u01b0ng cao h\u01a1n gi\u00e1 c\u1ee7a Ng\u00f4 Tr\u1ecdng Ph\u00fa l\u0129nh tr\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc h\u01a1n 1 000 quan ti\u1ec1n. B\u1ed9 H\u1ed9 l\u1ea1i cho r\u1eb1ng : b\u1ebfn M\u1ec5 S\u1edf l\u00e0 m\u1ea1n tr\u00ean c\u1ee7a s\u00f4ng, thuy\u1ec1n bu\u00f4n ph\u1ea3i do b\u1ebfn V\u1ecb Ho\u00e0ng thu thu\u1ebf tr\u01b0\u1edbc, b\u1ebfn M\u1ec5 S\u1edf kh\u00f4ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eb7ng, n\u1ebfu kh\u00f4ng cho l\u0129nh tr\u01b0ng c\u1ea3 hai b\u1ebfn, s\u1ee3 sau n\u00e0y ng\u1ea1ch thu\u1ebf kh\u00f4ng kh\u1ecfi thi\u1ebfu h\u1ee5t. V\u1eady ngh\u0129 xin cho t\u00ean M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh tr\u01b0ng c\u1ea3 b\u1ebfn n\u00e0y b\u1ebfn kia.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ebf quan \u1edf b\u1ebfn V\u1ecb Ho\u00e0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 Ng\u00f4 Tr\u1ecdng Ph\u00fa l\u0129nh tr\u01b0ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, V\u01b0\u01a1ng Quang M\u1ef9 nguy\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u0129nh tr\u01b0ng \u1edf b\u1ebfn M\u1ec5 S\u1edf, l\u1ea1i d\u00e1m c\u00f3 \u00fd l\u0129nh tr\u01b0ng tranh, n\u1ebfu v\u00ec gi\u00e1 cao m\u00e0 cho n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh tr\u01b0ng c\u1ea3 hai b\u1ebfn, th\u1ebf l\u00e0 so k\u00e8 m\u1ed1i l\u1ee3i v\u1edbi d\u00e2n, c\u00f2n ra s\u1ef1 th\u1ec3 g\u00ec n\u1eefa ! Hu\u1ed1ng chi hai quan thu\u1ebf \u1ea5y x\u01b0a nay v\u1eabn cho l\u0129nh tr\u01b0ng ri\u00eang, ng\u1ea1ch thu\u1ebf c\u00f3 \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu bao gi\u1edd ? L\u1ea5y c\u1edb \u1ea5y m\u00e0 n\u00f3i, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 con bu\u00f4n l\u00e1u ch\u1ef1c tranh m\u1ed1i l\u1ee3i \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf l\u0169ng \u0111o\u1ea1n m\u00e0 th\u00f4i. B\u1ed9 th\u1ea7n m\u00e0 l\u1ea1i b\u00eanh v\u1ef1c cho n\u00f3, ta kh\u00f4ng cho l\u00e0 ph\u1ea3i, kh\u00f4ng chu\u1ea9n y cho\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i th\u1ec3 l\u1ec7 l\u00e0m s\u1ed5 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u1ee7a T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 : T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 3 n\u0103m l\u00e0m s\u1ed5 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u1ee7a T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, ch\u1ee9c t\u01b0 gi\u00e1o trong c\u00e1c h\u1ec7 x\u00e9t xem nh\u1eefng nam, ph\u1ee5, l\u00e3o, \u1ea5u trong h\u1ec7 m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ni\u00ean l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c chi l\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m danh s\u00e1ch do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ecdp l\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean ; c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c h\u1ec7 c\u00f3 l\u00e0m quan ch\u1ee9c, l\u00e0m h\u1ed9 v\u1ec7, l\u00e0m t\u1eeb t\u1ebf, ho\u1eb7c v\u00e0o h\u1ecdc nh\u00e0 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ed5 ng\u1ea1ch v\u00e0o k\u1ef3 th\u00e1ng 4, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u1ecdp l\u00e0m danh s\u00e1ch n\u1eefa. L\u1ec7 n\u00e0y b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m nay.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng cho c\u00e1c th\u1ee3 \u1edf c\u00e1c s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng : c\u1ee9 theo c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f3 hay d\u1ec5, nhi\u1ec1u hay \u00edt \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ee9c. \u0110\u1ebfn khi l\u00e0m xong vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng, l\u1ea1i chi theo l\u1ec7 c\u0169.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n VIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5. M\u1edf r\u1ed9ng \u01a1n \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ecd H\u1ed3 \u1edf qu\u00ea ngo\u1ea1i. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc vua hi\u1ec1n, k\u00ednh s\u00f9ng vi\u1ec7c l\u1ea5y \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, h\u1eadu \u0111\u00e3i v\u1edbi n\u01a1i ngu\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc sinh ra, \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng c\u00f2n l\u1ea1i r\u00f5 r\u00e0ng. K\u00ednh ngh\u0129 : Uy nghi\u00eam t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Th\u01b0\u1ee3ng h\u1ed9 qu\u00e2n Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1ed3 V\u0103n B\u00f4i x\u01b0a, l\u00e0 b\u1eadc c\u00f4ng th\u1ea7n, gi\u00fap \u0111\u1ee1 trong bu\u1ed5i trung h\u01b0ng, c\u00f4ng nghi\u1ec7p ch\u00e9p trong s\u1eed s\u00e1ch, sinh ra Ho\u00e0ng t\u1ec9, Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu ta, gi\u00fap b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi sau, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh chung \u0111\u00fac, m\u1edf mang r\u1ed9ng l\u1edbn, Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 d\u00e0i l\u00e2u. Ta tham kh\u1ea3o \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 ng\u00e0y x\u01b0a, n\u1ed1i theo quy m\u00f4 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, gia t\u1eb7ng l\u00e0m \u0110\u1eb7c ti\u1ebfn Tr\u00e1ng v\u0169 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, Th\u00e1i b\u1ea3o, thu\u1ef5 l\u00e0 Trung D\u0169ng, phong l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng ; ch\u00ednh th\u1ea5t h\u1ecd Ho\u00e0ng, phong l\u00e0 nh\u1ea5t ph\u1ea9m Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c phu nh\u00e2n, thu\u1ef5 l\u00e0 \u00fd Thu\u1eadn\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 truy t\u1eb7ng, \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y k\u00ednh c\u00e1o \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0. Sai b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0m th\u1ea7n ch\u1ee7. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, sai quan \u0111\u1ebfn tuy\u00ean \u0111\u1ecdc b\u1ea3n s\u1eafc t\u1eb7ng phong, \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7, ph\u1ea7n ho\u00e0ng((1) Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng th\u00ec l\u1ea5y t\u1edd gi\u1ea5y v\u00e0ng sao \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1eddi trong s\u1eafc phong, khi l\u00e0m l\u1ec5, \u0111em b\u1ea3n gi\u1ea5y v\u00e0ng sao s\u1eafc \u1ea5y \u0111\u1ed1t \u0111i, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cph\u1ea7n ho\u00e0ng\u201d. C\u00f2n b\u1ea3n ch\u00ednh s\u1eafc phong th\u00ec \u0111\u1ec3 th\u1edd.1), l\u00e0m l\u1ec5 y\u00ean v\u1ecb. D\u1ef1ng \u0111\u1ec1n th\u1edd ri\u00eang (5 gian) \u1edf l\u00e0ng Xu\u00e2n Ho\u00e0. \u1edf Kinh v\u00e0 \u1edf qu\u00ea \u0111\u1ec1u l\u00e0m nh\u00e0 th\u1edd (3 gian).<\/p>\n<p>L\u1ea1i truy t\u1eb7ng : ti\u00ean t\u1ed5 l\u00e0m Minh ngh\u0129a \u0110\u00f4 u\u00fd ch\u01b0 qu\u00e2n qu\u1ea3n c\u01a1, thu\u1ef5 l\u00e0 \u0110oan H\u1eadu, ch\u00ednh th\u1ea5t l\u00e0m Cung nh\u00e2n, thu\u1ef5 l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Th\u1ee5c ; Cao t\u1ed5((2) K\u1ef5 ngo\u1ea1i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2) l\u00e0m Minh ngh\u0129a \u0110\u00f4 u\u00fd, Tinh binh Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, Linh Chi\u1ec3u t\u1eed, thu\u1ef5 l\u00e0 L\u01b0\u1ee3ng Tr\u1ef1c, ch\u00ednh th\u1ea5t l\u00e0m Cung nh\u00e2n, thu\u1ef5 l\u00e0 Gia Th\u1eadn ; t\u1eb1ng t\u1ed5 ((1) C\u1ee5 ngo\u1ea1i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1) l\u00e0m Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, C\u1ea5m binh V\u1ec7 u\u00fd, T\u1eadp Ph\u01b0\u1edbc b\u00e1, thu\u1ef5 l\u00e0 C\u1ea9n \u00fd, ch\u00ednh th\u1ea5t l\u00e0m Th\u1ee5c nh\u00e2n, thu\u1ef5 l\u00e0 \u00d4n T\u0129nh ; t\u1ed5((2) \u00d4ng ngo\u1ea1i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2) l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n L\u00e3ng l\u00e0m Nghi\u00eam v\u0169 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, C\u1ea5m binh Th\u1ed1ng ch\u1ebf, Long Kh\u00e1nh h\u1ea7u, thu\u1ef5 l\u00e0 \u0110\u00f4 Ch\u1ea5t, ch\u00ednh th\u1ea5t l\u00e0 h\u1ecd \u0110\u1ed7 l\u00e0m Nh\u1ecb ph\u1ea9m phu nh\u00e2n, thu\u1ef5 l\u00e0 Nhu M\u1eabu, \u1ea5m th\u1ee5 cho b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd g\u1ea7n l\u00e0m \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, tr\u00f4ng coi c\u00e1c \u0111\u1ec1n th\u1edd. Tha thu\u1ebf \u0111inh cho ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u1ea5y trong 30 n\u0103m, thu\u1ebf \u0111i\u1ec1n th\u1ed5 trong 3 n\u0103m, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb sang n\u0103m [1842]. C\u00e1c \u00e2n \u0111i\u1ec3n kh\u00e1c c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 h\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf V\u0103n X\u00e1.<\/p>\n<p>L\u1ea1i v\u00ec c\u1edb h\u1ecd H\u1ed3 t\u1eeb b\u1ed1n \u0111\u1eddi tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf th\u1ee9 c\u00e1c \u0111\u1eddi, t\u00ean hu\u00fd v\u00e0 t\u00ean t\u1ef1 l\u00e0 g\u00ec, kh\u00f4ng c\u00f2n gia ph\u1ea3, n\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5. Truy\u1ec1n cho quan t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 \u0111i\u1ec1u tra t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>(Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n B\u00ecnh An, t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u trung h\u01b0ng, c\u00f3 c\u00f4ng theo Gia Long sang V\u1ecdng C\u00e1c ; sau khi l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Gia \u0110\u1ecbnh, th\u01b0\u1eddng theo \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m thu\u1ed9c n\u1ed9i Cai \u0111\u1ed9i. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 nh\u1ea5t [1802], th\u0103ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t, qu\u00e2n Th\u1ecb trung, r\u1ed3i l\u00ean ch\u1ee9c thu\u1ed9c n\u1ed9i Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1. N\u0103m th\u1ee9 3 [1804] v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0, xin v\u1ec1 h\u01b0u, \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho m\u0169 \u00e1o, r\u1ed3i ch\u1ebft. N\u0103m \u0111\u1ea7u Minh M\u1ec7nh [1820] c\u00f3 Chi\u1ebfu ch\u1ec9 c\u1ea5p ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c cho ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0. N\u0103m th\u1ee9 7 [1826] truy t\u1eb7ng l\u00e0m Nghi\u00eam uy t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Th\u01b0\u1ee3ng h\u1ed9 qu\u00e2n Th\u1ed1ng ch\u1ebf. C\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi con l\u00e0 L\u01b0u v\u00e0 Th\u1eadp. L\u01b0u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n t\u1eadp \u1ea5m l\u00e0m ch\u1ee9c K\u1ef5 u\u00fd, r\u1ed3i l\u00e0m \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c Ti\u1ec1n phong dinh Th\u1ed1ng ch\u1ebf ; Th\u1eadp l\u00e0m \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd, sung Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 (\u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 [1842] \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7). Sau c\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u1ea5y nguy\u00ean h\u00e0m v\u00e0o d\u1ef1 ban ch\u1ea7u. \u0110\u1ec1n th\u1edd tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 \u201cH\u1ed3 t\u1ed9c t\u1eeb\u201d, \u0111\u1ebfn n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 5 [1852] \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u201cD\u1ee5 tr\u1ea1ch t\u1eeb\u201d).<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u00ec vi\u1ec7c quan \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha l\u00e0m l\u00ednh g\u1eafng s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i, giao cho c\u00e1c t\u1ec9nh sai ph\u00e1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eb1ng th\u00e1ng c\u1ea5p cho 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, ch\u1eefa nh\u00e0 th\u1edd \u0111i\u1ec7n Thu\u1ef5 Th\u00e1nh v\u00e0 c\u1eeda l\u1ea7u Minh Th\u00e0nh. Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i l\u1ea1i t\u00ean c\u1eeda Phong C\u00f4ng \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu l\u00e0 c\u1eeda S\u00f9ng C\u00f4ng (v\u00ec tr\u00e1nh t\u00ean thu\u1ef5 c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf)((3) T\u00ean thu\u1ef5 c\u1ee7a Minh M\u1ec7nh l\u00e0\u2026 H\u1eadu tr\u1ea1ch Phong c\u00f4ng Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.3).<\/p>\n<p>B\u00e0n c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cTa xem nghi th\u1ee9c v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang trong \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh, th\u00ec c\u00e1c nha trong s\u00e1u b\u1ed9 \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1ea3n t\u00e2u c\u1ea3, kh\u00f4ng nh\u1eefng ri\u00eang b\u1ed9 L\u1ec5 m\u00e0 th\u00f4i. V\u00ec r\u1eb1ng \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, ti\u1ebft m\u1ee5c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0m l\u1ea5y m\u1ed9t m\u00ecnh, t\u1ea5t c\u00f3 ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t. Song, c\u00f4ng vi\u1ec7c tuy chia cho c\u00e1c ty, nh\u01b0ng chuy\u00ean tr\u00e1ch v\u1eabn \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5. T\u1eeb nay cho \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng c\u00f9ng l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c trong ba n\u0103m, h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c l\u1ec5 to nh\u01b0 : t\u1ebf \u0111i\u1ec7n, t\u1ebf ngu, t\u1ebf ph\u1ee5, t\u1ebf t\u01b0\u1eddng, t\u1ebf \u0111\u00e0m, b\u1ec1 t\u00f4i trong b\u1ed9 ph\u1ea3i n\u00ean tra c\u1ee9u \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, d\u1ef1 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, k\u00ea r\u00f5 th\u1ee9 t\u1ef1, t\u00e2u xin thi h\u00e0nh. Sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 chu\u1ea9n y, do c\u00e1c quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u00ecnh, theo t\u1eebng kho\u1ea3n s\u1eeda l\u00e0m cho ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft th\u1ea3y tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng, thu\u1ef7 b\u1ed9 hai \u0111\u01b0\u1eddng, n\u00ean d\u00f9ng s\u1ed1 qu\u00e2n l\u00ednh bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi ?. T\u00e2m th\u01b0a : \u201cPh\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn 10.000 ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u1ee7\u201d. Vua ph\u00e1n : \u201cKh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 10.000 qu\u00e2n, ch\u1ec9 ng\u1ea1i v\u1ec1 hi\u1ec7u l\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh t\u1ec1, nh\u1ea5t tr\u00ed l\u00e0 kh\u00f3 th\u00f4i. Khi \u0111i, khi ngh\u1ec9, ng\u00e0y \u0111\u00eam c\u00f3 ch\u1eebng m\u1ef1c, h\u00e0ng ng\u0169 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, tr\u01b0\u1edbc sau, c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 ; \u0111i \u0111\u1ee9ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec1u nhau, tr\u00f4ng nghe ph\u1ea3i nh\u1ea5t tr\u00ed. Hai khanh n\u00ean s\u1ee9c cho c\u00e1c dinh v\u1ec7 c\u00e1c qu\u00e2n d\u00e0n b\u00e0y c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n, d\u1ef1 b\u1ecb luy\u1ec7n t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9 m\u1ed9t hai l\u1ea7n \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u1ea1o thu\u1ed9c, r\u1ed3i ta s\u1ebd th\u00e2n \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t \u0111\u00f3. Ch\u1ee9c T\u1ed5ng h\u1ed9 Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 s\u1ee9 ph\u1ea3i d\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ec3 l\u00e0m. Ta mu\u1ed1n d\u00f9ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o thay cho Ng\u00f4n \u1edf Ngh\u1ec7 An \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. T\u00e2m th\u01b0a : \u201c\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 thay \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u : \u201c\u0110\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00e2n ti\u1ebfn, s\u1ee3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u1eb7ng n\u1ec1 l\u00e0m ch\u1ee7 m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y, ch\u1ec9 cho quy\u1ec1n h\u1ea1n trong m\u1ed9t, hai th\u00e1ng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua ph\u00e1n : \u201c\u0110\u1ec3 ta ngh\u0129 l\u1ea1i xem th\u1ebf n\u00e0o\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n H\u00e0 Duy Phi\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m s\u01a1n l\u0103ng hi\u1ec7n nay s\u1eafp xong, xin ch\u1ec9 l\u01b0u l\u1ea1i s\u1ed1 ti\u1ec1n binh \u0111\u1ed9 tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 1.000 \u2013 2.000 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u0169 ngh\u1ec9 ng\u01a1i, \u0111\u1ec3 d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c cho binh l\u00ednh\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n th\u1ec3, vua l\u1ea1i h\u1ecfi b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e2y s\u01a1n l\u0103ng, c\u00e1c v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ea7n d\u00f9ng, do b\u1ed9 t\u01b0 \u0111i cho c\u00e1c t\u1ec9nh n\u1ed9p, th\u00ec t\u1ec9nh n\u00e0o cung \u1ee9ng nhi\u1ec1u nh\u1ea5t ?\u201d. Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cV\u00f4i \u0111\u00e1 c\u1ee7a t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, \u0111inh s\u1eaft c\u1ee7a t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An s\u1ed1 \u0111\u00e3 \u00edt m\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea1i g\u1ea7n. Duy c\u00f3 c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u00e1 c\u1ee7a t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, g\u1ea1ch b\u00e1t c\u1ee7a t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, hai th\u1ee9 \u1ea5y ch\u1ea5t \u0111\u00e3 n\u1eb7ng m\u00e0 s\u1ed1 l\u1ea1i nhi\u1ec1u. T\u1ec9nh th\u1ea7n hai t\u1ec9nh \u1ea5y ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd t\u01b0 l\u00e0 cung \u1ee9ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1, r\u1ea5t \u0111\u1eafc l\u1ef1c.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4n Th\u1ea5t Lang l\u00e0 h\u1ea1ng th\u00e2n th\u1ea7n, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai l\u00e0 nh\u00e0 n\u1ed1i \u0111\u1eddi l\u00e0m quan, l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ebft s\u1ee9c v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y th\u00ec c\u00f2n h\u1ebft s\u1ee9c v\u00e0o vi\u1ec7c g\u00ec n\u1eefa ?\u201d. Vua truy\u1ec1n d\u1ee5 khen th\u01b0\u1edfng, m\u1ed7i vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng 1 c\u1ea5p. C\u00f2n c\u00e1c binh l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m c\u1ee7a t\u1ec9nh \u1ea5y theo l\u00e0m vi\u1ec7c, do b\u1ed9 x\u00e9t r\u00f5, l\u01b0\u1ee3ng ban th\u01b0\u1edfng cho, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7.<\/p>\n<p>M\u1eadu l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Thanh l\u1ea5y \u0111\u00e1 l\u00e0m bia. Khi\u00eang \u0111i gi\u1eabm x\u00e9o l\u00ean ru\u1ed9ng l\u00faa, nhi\u1ec1u ch\u1ed7 b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, xin c\u1ea5p ti\u1ec1n cho nh\u1eefng ru\u1ed9ng l\u00faa b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i \u1ea5y\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m h\u1ea1i l\u00faa, xin ti\u1ec1n \u0111\u1ec1n, T\u1eed Cao ng\u00e0y x\u01b0a cho l\u00e0 ph\u1ea3i mua \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1n m\u00e3i th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eed Cao l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c \u1ea5p t\u1ec3, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ee9 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n, c\u00f2n ng\u1ea1i ti\u1ebfc g\u00ec ; kh\u00f4ng b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, c\u00f2n mu\u1ed1n cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam, hu\u1ed1ng chi l\u1ea1i b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i \u01b0 !\u201d. Truy\u1ec1n cho t\u00ednh th\u00e0nh m\u1eabu, c\u1ea5p ti\u1ec1n \u0111\u1ec1n, m\u1ed7i m\u1eabu l\u00e0 20 quan ti\u1ec1n, s\u00e0o v\u00e0 th\u01b0\u1edbc c\u0169ng theo gi\u00e1 \u1ea5y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng d\u00e2ng \u1ea5n \u0111\u1ed3ng vu\u00f4ng v\u1ec1 th\u1eddi c\u1ed5 (d\u00e2n trong h\u1ea1t Cao B\u1eb1ng \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, \u1ea5n c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef : \u201cNam ch\u00e2u th\u1ee7 ng\u1eef kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9\u201d((1) Ch\u1ee9c Th\u1ee7 ng\u1eef kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9 \u1edf Nam Ch\u00e2u.1)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (\u1edf \u0111\u1eb1ng l\u01b0ng c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cH\u1ed3ng \u0110\u1ee9c ni\u00ean t\u1ea1o\u201d((2) L\u00e0m n\u0103m H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c (1470 \u2013 1497), m\u1ed9t ni\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng (1460 \u2013 1497).2)\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Vua sai \u0111\u1ec3 v\u00e0o N\u1ed9i c\u00e1c (trong s\u00e1ch Thi\u00ean nam d\u01b0 h\u1ea1 l\u1ee5c ch\u00e9p : ch\u1eef th\u1ee7 ng\u1eef kinh l\u01b0\u1ee3c s\u1ee9 \u1edf ch\u00e2u : ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m).<\/p>\n<p>S\u1eeda c\u00e1c kho Qu\u1ea3ng Th\u1ec9nh v\u00e0 Qu\u1ea3ng T\u00edch.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng((3) T\u1ebft m\u1ed3ng 5 th\u00e1ng 5 (\u00e2m l\u1ecbch).3), vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. L\u00e0m l\u1ec5 xong, \u0111\u1ed5i m\u1eb7c \u00e1o th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00e0o theo nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng trong nh\u00e0.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, b\u00e0n v\u1ec1 hai ng\u00e0y ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u1ea1n th\u1ecd n\u0103m \u1ea5y. Hai ng\u00e0y ch\u00ednh ti\u1ebft th\u00ec \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 tr\u0103m quan \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng v\u00e0o ban \u1edf s\u00e2n \u0111i\u1ec7n, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng. C\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u theo ban, \u0111\u1ee9ng ch\u1ea7u \u1edf h\u00e0nh cung.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201c\u0110oan d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u1ea1n th\u1ecd \u0111\u1ec1u l\u00e0 ti\u1ebft l\u1edbn trong m\u1ed9t n\u0103m, t\u1ecf l\u1eddi ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec1u b\u1edfi l\u00f2ng th\u00e0nh c\u1ee7a t\u00f4i con. Nh\u01b0ng v\u00ec ta \u0111ang c\u00f3 tang, ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y ta th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc ban th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, th\u01b0\u01a1ng kh\u00f3c kh\u00f4ng ng\u1edbt, m\u00e0 l\u1ea1i l\u1ea5y ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u1eb7t ban ch\u1ea7u, ch\u00fac m\u1eebng, so v\u1edbi t\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec5, trong l\u00f2ng c\u1ea3m th\u1ea5y kh\u00f4ng y\u00ean. Hu\u1ed1ng chi trong ba n\u0103m, vi\u1ec7c nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho mi\u1ec5n c\u1ea3. Nay b\u1ed9 th\u1ea7n l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng, sao l\u1ea1i b\u00e0y v\u1ebd cho th\u00eam r\u01b0\u1eddm r\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea7ng n\u1eefa ! K\u1ec3 ra, l\u1ec5 qu\u00fd \u1edf tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u00e0y \u0111\u1eb7t h\u00e3o. N\u0103m nay, ch\u00ednh ng\u00e0y ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 m\u1ed9t ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc ch\u00ednh nh\u1eadt ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, \u1edf tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i trong Kinh \u0111\u1ec1u treo c\u1edd v\u00e0ng, c\u00e1c quan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf ch\u1ea7u h\u1ea7u ; \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i, t\u1eeb c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u m\u1eb7c c\u00e1t ph\u1ee5c. C\u00f2n nh\u01b0 vi\u1ec7c d\u00e2ng bi\u1ec3u m\u1eebng, b\u1eafn s\u00fang m\u1eebng v\u00e0 vi\u1ec7c c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ee9ng ch\u1ea7u theo ban \u0111\u1ec1u b\u00e3i h\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>G\u1ecdi binh l\u00ednh trong ba v\u1ec7 \u1edf Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh v\u1ec1 Kinh. B\u1ed9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y \u0111\u1ea1i l\u1ec5 Ninh l\u0103ng s\u1eafp \u0111\u1ebfn, xin ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho g\u1ecdi binh l\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Thanh, Ngh\u1ec7 tr\u1edf ra B\u1eafc v\u00e0o Kinh \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb vi\u1ec7c tang\u201d ((1) B\u1ea5y gi\u1edd \u0111ang chu\u1ea9n b\u1ecb l\u00e0m l\u1ec5 an t\u00e1ng (th\u1eddi phong ki\u1ebfn g\u1ecdi l\u00e0 Ninh l\u0103ng) Minh M\u1ec7nh.1).<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Thanh \u0111\u01b0\u01a1ng b\u1ecb k\u00e9m \u0111\u00f3i, m\u00e0 B\u1eafc K\u1ef3 th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng xa, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd l\u1eb7n l\u1ed9i kh\u00f3 nh\u1ecdc. Duy c\u00f3 Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi B\u1eafc Tr\u1ef1c k\u1ef3 ((2) B\u1eafc Tr\u1ef1c k\u1ef3 : t\u1ee9c l\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.2), \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f2n h\u01a1i g\u1ea7n. V\u1eady, n\u00ean l\u1ea5y 2 v\u1ec7 \u1edf Ngh\u1ec7 An, 1 v\u1ec7 \u1edf H\u00e0 T\u0129nh v\u1ec1 Kinh, do b\u1ed9 tu\u1ef3 ti\u1ec7n sai ph\u00e1i. Khi \u0111\u1ebfn Kinh r\u1ed3i, cho h\u1ecd ngh\u1ec9 ng\u01a1i 5 ng\u00e0y, th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng 1 th\u00e1ng, r\u1ed3i ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ebfn s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng, s\u1eeda sang \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1.<\/p>\n<p>X\u00e2y th\u00e0nh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh. Th\u01b0\u1edfng cho H\u1ed9 \u0111\u1ed1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Nh\u1eafc l\u1ea1i vi\u1ec7c c\u1ea5m c\u00e1c quan trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh nh\u1eadn qu\u00e0 bi\u1ebfu. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Tam \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1eafc Huy\u00ean, Ng\u0169 \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu V\u0103n, H\u1ed9 ty Ch\u1ee7 s\u1ef1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1eeba L\u1ee3i v\u00e0 L\u1ea1i ty T\u01b0 v\u1ee5 L\u00ea \u0110\u00ecnh Huy, mang \u1ea5n chi\u1ebfu \u0111i c\u00e1c n\u01a1i, coi th\u01b0\u1eddng ph\u00e1p lu\u1eadt, xoay t\u00ednh vi\u1ec7c ri\u00eang, l\u1ea5y nhi\u1ec1u qu\u00e0 bi\u1ebfu c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. \u0110\u00e3 giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n x\u00e9t x\u1eed \u00e1n, tu\u1ef3 theo s\u1ed1 tang v\u1eadt nhi\u1ec1u \u00edt m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u1eaft t\u1ed9i : ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c ho\u1eb7c \u0111\u00f3ng g\u00f4ng \u0111em b\u00eau. \u0110\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o cho qu\u00e0 ri\u00eang, c\u00f9ng l\u00e0 hai \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf hai b\u1ed9 ph\u00e1i \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111i kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn v\u00e0 th\u1ecb v\u1ec7, qu\u1ea3n vi\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch c\u1ea3 r\u1ed3i. Song ta c\u00f2n ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh l\u00e9n l\u00fat \u0111\u01b0a qu\u00e0 bi\u1ebfu nhau, \u0111\u00e3 t\u1eebng v\u1ee1 chuy\u1ec7n. \u0110\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh ch\u1ec9 d\u1ea1y b\u1ea3o khuy\u00ean r\u0103n, chu t\u1ea5t \u00e2n c\u1ea7n bi\u1ebft l\u00e0 nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! C\u00e1c quan \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo, kh\u00f4ng xao l\u00e3ng m\u1edbi ph\u1ea3i. Th\u1ebf m\u00e0 ng\u00e0y nay h\u00e3y c\u00f2n ph\u00e1t ra \u00e1n \u1ea5y, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e2u ng\u00e0y l\u1ea1i qu\u00ean \u0111i ch\u0103ng ? K\u1ec3 ra, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nh\u1eadn s\u1ef1 k\u00fd th\u00e1c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf Kinh ph\u00e1i ra, l\u1ea1i l\u00e0m chuy\u00ean mua chu\u1ed9c l\u1ea5y l\u00f2ng nh\u01b0 th\u1ebf, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 t\u00ecnh ri\u00eang nh\u1edd c\u1eady, th\u00ec h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00fat l\u00f3t ng\u1ea7m cho h\u1ea1i \u0111\u1ebfn l\u1ebd c\u00f4ng ? T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, nh\u1eefng quan vi\u00ean n\u00e0o do Kinh ph\u00e1i ra, th\u00ec c\u00e1c quan \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0a qu\u00e0 bi\u1ebfu ri\u00eang, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c ra, t\u1ea5t b\u1ecb b\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n x\u00e9t tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd (ng\u00e0y 11, th\u00e1ng \u1ea5y). Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 2 ng\u00e0y, vua m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn ch\u00e0o cung T\u1eeb Th\u1ecd. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Sai ho\u00e0ng t\u1eed m\u1eb7c \u00e1o m\u00e3ng ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ee5 cho mi\u1ec5n vi\u1ec7c ch\u00fac m\u1eebng \u1edf ngo\u1ea1i \u0111\u00ecnh, n\u00ean c\u00e1c quan kh\u00f4ng ai d\u00e1m t\u00e2u l\u1ea1i n\u1eefa. Duy c\u00f3 c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f9ng nhau t\u00e2u xin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb7c m\u0169 \u00e1o l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng nh\u01b0 l\u1ec5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi trong nh\u00e0 \u0111\u1ec3 gi\u00e3i t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u00ednh. Vua c\u0169ng kh\u01b0\u1edbc \u0111i, kh\u00f4ng nh\u1eadn.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 \u00fd mua danh, m\u00e0 l\u00e0m m\u1ea5t l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi. Ch\u1ec9 v\u00ec ta \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 tang, trong l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t v\u00f4 c\u00f9ng, l\u1ea1i g\u1eb7p ng\u00e0y sinh c\u1ee7a ta, c\u00f4ng lao cha m\u1eb9 kh\u00f3 nh\u1ecdc, c\u00e0ng th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb b\u1ed9i ph\u1ea7n. Th\u00e1i T\u00f4ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u1ebfn Thi\u00ean t\u1eed l\u00e0 b\u1eadc r\u1ea5t sang c\u00f2n than r\u1eb1ng : \u201cC\u1ea7u nh\u01b0 T\u1eed L\u1ed9 \u0111i \u0111\u1ed9i g\u1ea1o v\u1ec1 nu\u00f4i cha m\u1eb9 m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. \u0110\u00f3 th\u1ef1c l\u00e0 c\u00e2u n\u00f3i \u0111\u1ee9t ru\u1ed9t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu, \u0111\u00fang l\u1eafm kh\u00f4ng sai ! Ta \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1ec5 m\u00e0 d\u1eb9p t\u00ecnh ri\u00eang, t\u1ea1m \u0111\u1ed5i \u00e1o m\u1eb7c, th\u1ec3 theo l\u00f2ng c\u1ee7a t\u00f4i con \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 n\u1ed7i vui chung ; \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1ec5 nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i b\u00e0y \u0111\u1eb7t th\u00eam ra l\u00e0m g\u00ec ?\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y ch\u00ednh nh\u1eadt, vua ng\u1ef1 ra \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5. Vua cho ng\u1ed3i, ban n\u01b0\u1edbc ch\u00e8. Th\u01b0\u1edfng cho ng\u1ecdc \u0111eo, kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eddi m\u01b0a. Vua r\u1ea5t m\u1eebng, b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec7 c\u0169 c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u, ph\u00e0m g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, \u1edf trong cung \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n c\u00fang v\u1ecdng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh, l\u1ea5y ngh\u0129a r\u1eb1ng cha l\u00e0 tr\u1eddi, m\u1eb9 l\u00e0 \u0111\u1ea5t, thi\u00ean t\u1eed v\u00e2ng ch\u1ecbu m\u1ec7nh l\u1edbn ban cho, \u0111\u1ec3 tr\u1ecb y\u00ean mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc. G\u1eb7p ng\u00e0y sinh c\u1ee7a m\u00ecnh, ph\u1ea3i c\u00e1o y\u1ebft tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, l\u1ec5 n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta tr\u1ecb v\u00ec 21 n\u0103m, ph\u00e0m g\u1eb7p ng\u00e0y Th\u00e1nh \u0111\u1ea3n, tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf tr\u1eddi h\u1ebft l\u00f2ng th\u00e2n k\u00ednh. Tr\u1eddi ban Ph\u01b0\u1edbc cho, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a xu\u1ed1ng thu\u1eadn th\u1eddi : ho\u1eb7c m\u01b0a xu\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0m l\u1ec5, ho\u1eb7c m\u01b0a sau khi l\u1ec5 \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh, c\u1ea3m c\u00e1ch \u1ee9ng hi\u1ec7n, ai c\u0169ng nghe th\u1ea5y c\u1ea3. Ta n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, tu\u00e2n theo n\u1ebfp x\u01b0a, tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y l\u1ec5 V\u1ea1n th\u1ecd, k\u00ednh \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n t\u1ebf, b\u00e0y \u0111\u1ee7 nghi v\u1eadt, m\u1eb7c \u00e1o c\u1ed5n, \u0111\u1ed9i m\u0169 mi\u1ec7n, l\u00ean d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3 ng\u1ecdc l\u1ee5a \u0111\u1ec3 t\u1ebf. Tr\u00ean nh\u1edd l\u00f2ng tr\u1eddi y\u00eau m\u1ebfn ban Ph\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 xong th\u00ec tr\u1eadn m\u01b0a thu\u1eadn tr\u1eddi \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng. H\u1ecfi ra b\u00ean ngo\u00e0i d\u00e2n gian, l\u00faa m\u1ea1 t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t. D\u00f9 r\u1eb1ng ng\u00e0y sinh nh\u1eadt c\u1ee7a ta, ch\u1ed1n \u0111i\u1ec7n \u0111\u00ecnh vui m\u1eebng, c\u00f3 vui b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi ban cho m\u1ed9t tr\u1eadn m\u01b0a, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u ca h\u00e1t ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng, nh\u1ea3y m\u00faa trong ng\u00f5 kh\u00f4ng ? Ta xi\u1ebft bao c\u1ea3m t\u1ea1, h\u1ebft l\u00f2ng k\u00ednh s\u1ee3\u201d.<\/p>\n<p>Kinh do\u00e3n l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Kh\u00f4i d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb th\u00e1ng 4 \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u0111\u01b0\u1ee3c ba tr\u1eadn m\u01b0a to, \u0111\u01b0\u01a1ng bu\u1ed5i n\u00f3ng d\u1eef, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u1ec1u th\u1ecfa th\u00edch, th\u1ef1c l\u00e0 l\u00e2u nay \u00edt c\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1edd s\u1edb r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u1ebfn gi\u1edd, Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc b\u1ed1n l\u1ea7n ban \u01a1n cho d\u00e2n, ch\u01b0a b\u1eb1ng tr\u1eddi cho m\u1ea5y tr\u1eadn m\u01b0a, \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, ta r\u1ea5t m\u1eebng cho nh\u00e2n d\u00e2n. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c mong m\u01b0a, m\u1eebng m\u01b0a, l\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c c\u1ee7a ta th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 khoe khoang v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y. L\u0169 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0a ra nh\u1eefng c\u00e2u qu\u00e1 \u00eam tai, ch\u1ec9 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1eddi l\u00e0 k\u1ebb n\u1ecbnh h\u00f3t\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, sai Kinh do\u00e3n l\u00e0m thay l\u1ec5 c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. C\u00f3 \u0111\u1eb7t c\u00e1c \u0111\u1ed3 nh\u00e3 nh\u1ea1c nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o y\u1ebft l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng C\u01a1 ((1) L\u0103ng c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng.1). Vua d\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1edbi n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng, d\u00e2ng r\u01b0\u1ee3u, nh\u00e2n th\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u1ee9c ti\u00ean t\u1ed5, d\u1ef1ng m\u1edf n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, l\u00f2ng k\u00ednh m\u1ed9 kh\u00f4ng th\u1ec3 ngu\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u00ean ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o y\u1ebft, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu\u201d. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, xa gi\u00e1 do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 kh\u1edfi h\u00e0nh, ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng vua \u0111\u1ebfn xem c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng \u1edf Hi\u1ebfu S\u01a1n. Vua b\u1ea3o qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cL\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, ch\u01b0a tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i n\u00e0o c\u00f3 m\u1eabu x\u00e2y \u0111\u1eb9p nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y ! Khi c\u00f2n sinh th\u1eddi Ti\u00ean \u0111\u1ebf, ch\u1eaft chiu vi\u1ec7c d\u00f9ng ti\u1ec1n c\u1ee7a, d\u00f9 v\u1eadt nh\u1ecf nh\u01b0 m\u1ed9t vi\u00ean ng\u00f3i, c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng b\u1ecf ph\u00ed. K\u1ec3 ra, ki\u1ec7m \u01b0\u1edbc l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ee9c t\u1ed1t. Trong truy\u1ec7n c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTi\u00ean qu\u00e2n ng\u00e0y x\u01b0a v\u1ed1n c\u00f3 \u0111\u1ee9c ki\u1ec7m \u01b0\u1edbc, nay kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u01b0a d\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u1ef1 xa x\u1ec9\u201d. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ta kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00e2u \u0111\u00f3, ch\u1ec9 v\u00ec t\u1ed1ng chung l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, l\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean h\u1eadu, cho n\u00ean ta kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea5y c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1 m\u00e0 s\u1ebbn ti\u1ebfc v\u1edbi b\u1ec1 th\u00e2n. T\u1ea5m l\u00f2ng \u1ea5y ch\u1eafc anh linh c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi c\u0169ng th\u00f4ng c\u1ea3m m\u00e0 soi x\u00e9t cho\u201d. R\u1ed3i vua kh\u00f3c l\u00ean n\u1ee9c n\u1edf, ai c\u0169ng ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng \u0111\u00e3 s\u1eafp xong, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed5ng l\u00fd ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. C\u00e1c binh l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 3.000 quan ti\u1ec1n. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho th\u1ee3 l\u00e0m \u0111\u00e1 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua ngh\u1ec9 l\u1ea1i \u1edf h\u00e0nh cung An B\u1eb1ng. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o y\u1ebft l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng C\u01a1, l\u1ec5 xong, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan v\u00e0 binh l\u00ednh theo h\u1ea7u 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1, ng\u1ef1 thuy\u1ec1n Y\u00eau Nguy\u1ec7t, xem \u0111\u00e1nh c\u00e1 \u1edf s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng. H\u1ed9 \u0111\u00e1nh c\u00e1 l\u00e0 Tr\u1ea7n C\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc, th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Th\u00f4ng ng\u1ea7m th\u1ea3 c\u00e1 s\u1eb5n m\u00e0 \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi,\u00a0 khi c\u1ea5t l\u01b0\u1edbi th\u00ec c\u00e1 nh\u1ea3y l\u00ean lao xao. Vua bi\u1ebft l\u00e0 gi\u1ea3 d\u1ed1i, b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201c[Ng\u00e0y x\u01b0a], ng\u01b0\u1eddi coi ao th\u1ea3 c\u00e1, \u0111\u00e1nh l\u1eeba T\u1eed S\u1ea3n \u1edf ch\u1ed7 kh\u00f4ng tr\u00f4ng th\u1ea5y ; [ng\u00e0y nay] h\u1ed9 \u0111\u00e1nh c\u00e1, \u00fap c\u00e1 s\u1eb5n, \u0111\u00e1nh l\u1eeba ta \u1edf ch\u1ed7 ta ch\u00ednh m\u1eaft tr\u00f4ng th\u1ea5y. Ta xem vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh c\u00e1, \u0111\u1ee7 bi\u1ebft b\u1ecdn n\u1ecbnh th\u1ea7n l\u00e0 \u0111\u00e1ng gh\u00e9t. N\u00ean l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb\u201d. (Trong th\u01a1 c\u00f3 c\u00e2u : \u201cNg\u01b0 ti\u1ec3u, tu tr\u1eebng vi\u1ec5n h\u00e3nh th\u1ea7n\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ngh\u0129a l\u00e0 : c\u00e1 tuy l\u00e0 v\u1eadt nh\u1ecf, ta c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng, xa k\u1ebb n\u1ecbnh th\u1ea7n). B\u1ecdn Ph\u01b0\u1edbc b\u1ecb ph\u1ea1t m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 40 c\u00f4n, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng \u0111\u01b0a v\u1ec1 b\u1ed9, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c tha. Ph\u01b0\u1edbc ph\u00e1t \u0111i kh\u1ed5 sai \u1edf v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n, Th\u00f4ng ph\u00e1t ph\u1ed1i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, l\u00e0 ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 ((2) \u0110i\u1ec7n th\u1edd Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, m\u1eb9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2). Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u xin : \u201cPh\u00e0m nh\u1eefng th\u00f3c thu\u1ebf cho \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft can n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, th\u00ec ch\u1ec9 n\u0103m \u1ea5y v\u1ee5 \u1ea5y, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c th\u00e1ng t\u1ee5c thu v\u1ec1 sau m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n th\u00f4i, c\u00f2n t\u1eeb sau th\u00e1ng \u1ea5y tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ec1u theo ng\u1ea1ch thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p b\u1eb1ng h\u1ea1ng g\u00ec thu h\u1ea1ng \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Vua giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n, \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng : c\u00f3 ru\u1ed9ng th\u00ec ph\u1ea3i n\u1ed9p t\u00f4, l\u00e0 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng x\u01b0a nay. L\u00e2u nay ho\u1eb7c v\u00ec kho ch\u1ee9a \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y, ho\u1eb7c v\u00ec gi\u00e1 g\u1ea1o cao v\u1ecdt, cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft can n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, l\u00e0 b\u1edfi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 l\u00f2ng r\u1ea5t y\u00eau d\u00e2n m\u1ecdn, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra ph\u00e9p gi\u1ea3n d\u1ecb cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba th\u00f3c \u0103n, b\u1ea3n t\u00e2m kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 so k\u00e8 g\u00ec c\u1ea3. Ngh\u0129 xin t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft can n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, m\u00e0 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m \u1ea5y ch\u01b0a n\u1ed9p h\u1ebft, \u0111\u1ebfn n\u0103m sau m\u1edbi n\u1ed9p, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 v\u1ee5 n\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0o, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u0111\u00fang gi\u00e1 c\u0169 chi\u1ebft can n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o mu\u1ed1n n\u1ed9p b\u1eb1ng th\u00f3c c\u0169ng cho. Vua y theo.<\/p>\n<p>Xu\u1ed1ng d\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i cho hai t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y v\u00e0 Tuy\u00ean Quang v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u1ea3i nghi\u00eam ng\u1eb7t l\u00f9ng b\u1eaft nh\u1eefng t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea1m l\u1ea9n tr\u1ed1n. K\u1ebb \u0111\u1ea7u m\u1ee5c b\u1ecdn gi\u1eb7c S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e0n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ea1ch nh\u1edd n\u01a1i r\u1eebng r\u1eadm l\u00e0m ch\u1ed7 tr\u1ed1n \u1ea9n, th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o th\u00ec th\u1ecdt \u1edf m\u1ea1n L\u00e2m Thao, \u0110oan H\u00f9ng. Vi\u00ean b\u1ed9 bi\u1ec1n t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u01b0ng Bi\u1ec3u \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft, g\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c. B\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c n\u1ea5p trong b\u1ee5i r\u1eadm, b\u1eafn t\u00ean n\u1ecf c\u00f3 thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c, b\u1ecdn bi\u1ec1n binh c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c ch\u1ebft. T\u1ec9nh th\u1ea7n r\u00fat Bi\u1ec3u v\u1ec1 t\u1ec9nh, cho Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Phan V\u0103n Y\u1ebft \u0111\u1ebfn thay. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, Bi\u1ec3u b\u1ecb gi\u00e1ng c\u1ea5p. Ph\u00e1i th\u00eam L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn \u0111\u1ed1c qu\u00e2n truy n\u00e3. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng Nh\u00e0n v\u00e0 Th\u1ea1ch th\u01b0\u1eddng li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi b\u1ecdn \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n l\u00e0 N\u00f4ng Qu\u1ea3ng Kh\u1ea3i v\u00e0 N\u00f4ng Th\u1ea1c, t\u00ean t\u1ea9m thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c \u1ea5y t\u1ea5t do t\u1ec9nh Tuy\u00ean \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn. Truy\u1ec1n d\u1ee5 cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n v\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m h\u1ed9i qu\u00e2n, n\u00e3 b\u1eaft, \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t h\u1ebft m\u1ea7m \u00e1c. N\u1ebfu kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c hai t\u00ean gi\u1eb7c \u1ea5y, th\u00ec s\u1ebd tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o quan hai t\u1ec9nh \u1ea5y (sau cha con H\u01b0ng Bi\u1ec3u \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c gi\u1ebft c\u1ea3).<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf \u1ef6 La (t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 V\u0169ng Bi\u1ec7t) [K\u1ef7 La t\u1ee9c \u1ef6 La, nay thu\u1ed9c x\u00e3 V\u0129nh L\u1ee3i Th\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch th\u00e0nh ph\u1ed1 Tr\u00e0 Vinh kho\u1ea3ng 9 km.]. B\u1ecdn \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00e2m S\u00e2m gi\u1eef huy\u1ec7n l\u1ef5 Tr\u00e0 Vinh, Tr\u1ea7n H\u1ed3ng (ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, l\u00e0 gia nh\u00e2n c\u1ee7a Tr\u1ea7n V\u0103n Thu\u1ef5 [Tr\u1ea7n V\u0103n Tho\u1ea1i] tr\u01b0\u1edbc) gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u1ef6 La, c\u00e1ch nhau ch\u1eebng h\u01a1n 2 d\u1eb7m \u0111\u01b0\u1eddng, s\u1ed1 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn v\u00e0i ngh\u00ecn, k\u00e9o b\u00e8 vi\u1ec7n tr\u1ee3 l\u1eabn nhau. Tr\u1ea7n H\u1ed3ng l\u00e0 tay ki\u1ec7t hi\u1ec7t h\u01a1n c\u1ea3. Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 C\u00f4ng Huy\u00ean d\u00f2 bi\u1ebft tin, m\u1edbi chia binh l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o, \u0111\u00e1nh \u0111\u1ea5t \u1ef6 La tr\u01b0\u1edbc, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ch\u1ee5c \u0111\u1ee9a. Tr\u1ea7n H\u1ed3ng b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y, quan qu\u00e2n \u0111\u1ed1t g\u1ea7n h\u1ebft c\u1ea3 nh\u00e0 \u1edf v\u00e0 kho ch\u1ee9a c\u1ee7a gi\u1eb7c. Th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Trang l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eafn ch\u1ebft. V\u00ec ng\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ed1i, ph\u1ea3i t\u1ea1m \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cS\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1t ch\u00e1y h\u1ebft r\u1ed3i, sao kh\u00f4ng th\u1eeba th\u1eafng, \u0111\u00e1nh th\u1eb3ng v\u00e0o huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh, l\u1ea1i lui qu\u00e2n v\u1ec1, \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd nh\u00e0n r\u1ed7i, th\u00ec \u0111\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0o m\u1edbi xong \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ? V\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ed7 b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf, ba m\u1eb7t \u0111\u1ec1u c\u00f3 d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc ng\u0103n c\u1ea3n kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed1i tr\u1ed1n tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean l\u1ea7n l\u1eefa kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh ngay, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u00e0y c\u00e0ng ng\u00f4ng c\u1ed3ng. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111em qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 \u0111\u1ebfn, sao c\u0169ng \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i, t\u1ef1 gi\u1eef l\u1ea5y m\u00ecnh, th\u00ec x\u01b0a nay v\u1eabn c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m, bi\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e2u m\u1ea5t r\u1ed3i ? C\u1ee9 theo nh\u01b0 ph\u00e1i vi\u00ean L\u00ea Ch\u00e2n v\u1ec1 t\u00e2u, th\u00ec m\u1ed7i khi Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m mu\u1ed1n th\u1eeba th\u1ebf ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, nh\u01b0ng th\u01b0\u1eddng b\u1ecb B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean ng\u0103n tr\u1edf, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e2u ng\u00e0y m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec ! V\u1ea3 l\u1ea1i Ti\u1ebfn L\u00e2m l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf Kinh ph\u00e1i ra, C\u00f4ng Huy\u00ean h\u1ec5 l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i h\u1ecdp b\u00e0n cho \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u00e1ng, ch\u1ee9 sao ch\u00ednh m\u00ecnh h\u00e8n nh\u00e1t, l\u1ea1i mu\u1ed1n d\u1eaft th\u00eam ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u00e0o \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 \u0111\u00f4i ? C\u00f4ng Huy\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00f2n Ti\u1ebfn L\u00e2m c\u0169ng truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf, cho ph\u00e9p trong m\u1ed9t k\u1ef3 h\u1ea1n, ph\u1ea3i k\u00edch l\u1ec7 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129, x\u00e9t k\u1ef9 c\u01a1 nghi, ch\u1ecdn l\u1ea5y h\u01a1n 1.000 binh d\u00f5ng tinh nhu\u1ec7, giao cho Qu\u1ea3n v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn bi\u1ec7t ri\u00eang ra th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ea1o qu\u00e2n, ph\u1ea3i c\u1ed1 s\u1ee9c h\u0103ng h\u00e1i, l\u1eadp c\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u00e1p, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng x\u00e9t c\u00f4ng cho. Ba t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u1ed3ng, Ki\u00ean H\u1ed3ng v\u00e0 L\u00e2m S\u00e2m, th\u00ec b\u1ea5t lu\u1eadn l\u00e0 qu\u00e2n hay d\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi Kinh hay ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c hai t\u00ean H\u1ed3ng, m\u1ed7i t\u00ean th\u01b0\u1edfng cho 300 quan ti\u1ec1n ; b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean L\u00e2m S\u00e2m th\u01b0\u1edfng cho 200 quan ti\u1ec1n. N\u1ebfu gi\u1ebft ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n. Ai\u00a0 b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Kim H\u1ed3ng, Kim Minh, Kim K\u1ebft, S\u01a1n \u0110\u00f4, S\u01a1n S\u00fac, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 C\u00f4ng Huy\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 lan kh\u1eafp \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh, V\u0129nh Tr\u1ecb v\u00e0 Tu\u00e2n Ngh\u0129a, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n nhi\u1ec1u n\u01a1i, m\u00e0 s\u1ed1 bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n \u0111em \u0111i ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n 2.000 ng\u01b0\u1eddi, th\u1ebf kh\u00f3 l\u00f2ng m\u00e0 d\u1eb9p y\u00ean cho \u0111\u00fang h\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c, ngh\u0129 xin \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 hi\u1ec7p s\u1ee9c c\u00e0n qu\u00e9t\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n : \u201cTh\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 ch\u1eb3ng qua l\u00e0 b\u1ecdn qu\u00e2n \u00f4 h\u1ee3p, C\u00f4ng Huy\u00ean h\u00e8n nh\u00e1t, Ti\u1ebfn L\u00e2m c\u0169ng m\u1ed9t ni\u1ec1m b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i d\u1edf c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean, tay gi\u1eef \u0111\u1ea1i binh, l\u1ea1i xin cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c gi\u00fap, sao kh\u00f4ng t\u1ef1 bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5 ? \u0110\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi ta th\u00e1i s\u1eb5n th\u1ecbt cho m\u00e0 \u0103n, th\u00ec c\u00f2n d\u0169ng c\u1ea3m n\u1ed7i g\u00ec ! C\u00f4ng Huy\u00ean th\u00ec c\u00e1ch ch\u1ee9c, Ti\u1ebfn L\u00e2m c\u0169ng gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, chu\u1ed9c l\u1ea1i l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>V\u1eeba g\u1eb7p Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb V\u0129nh T\u1ebf v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Ba Xuy\u00ean, \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ti\u1ebfn \u0111i c\u00e0n qu\u00e9t \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n, \u0111\u00e1nh tan b\u1ecdn gi\u1eb7c. L\u1ea1i nh\u00e2n l\u00fac ban \u0111\u00eam, \u0111\u00e1nh \u00fap \u1edf Ch\u00f4ng S\u00e1ch [c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/K%E1%BA%BF_S%C3%A1ch\">K\u1ebf S\u00e1ch<\/a>], th\u1eafng lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean, nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft ch\u1ea1y tan, th\u01b0\u1edfng cho Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng 2 c\u1ea5p. L\u1ea1i sai \u0111em bi\u1ec1n binh t\u1eeb H\u1eadu Giang \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Ch\u00f4ng, th\u1ed1ng l\u0129nh c\u1ea3 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng c\u1ee9 theo trung t\u00e2m n\u01a1i \u0111\u1ed3n tr\u00fa c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 m\u00e0 ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft k\u1ecbch li\u1ec7t ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean th\u00ec \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tu\u1ef3 nghi chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh \u1eadp l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n l\u00ednh \u1edf Ba Xuy\u00ean nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u1ea3m v\u00ec nhi\u1ec5m kh\u00ed \u0111\u1ed9c r\u1eebng n\u00fai. Vua sai l\u1ea5y thu\u1ed1c \u1edf kho ban c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Tha cho t\u00ean Y\u1ec3m [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa] v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Y\u1ec3m t\u1eeb n\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ecb gi\u1ea3i v\u1ec1 Kinh, t\u1ed1ng giam v\u00e0o ng\u1ee5c tr\u1ea5n ph\u1ee7. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, T\u00e1n l\u00fd Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 m\u1eadt t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u00f4ng nom \u0111\u00f9m b\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef. \u0110\u00e3 8 n\u0103m nay, t\u1ed1n ph\u00ed t\u00e0i l\u1ef1c kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u00e2u m\u00e0 k\u1ec3, nh\u01b0ng th\u1ed5 binh th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ed5 d\u00e2n th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ea1y d\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eeb khi c\u00f3 vi\u1ec7c binh bi\u1ebfn \u0111\u1ebfn nay, quan qu\u00e2n ch\u1ebft tr\u1eadn c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, cho \u0111\u1ebfn s\u00fang \u0111\u1ea1n kh\u00ed gi\u1edbi b\u1ecb hao t\u1ed5n, ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng chi ph\u00e1t ra, thuy\u1ec1n b\u00e8 ph\u1ea3i v\u1eadn t\u1ea3i, c\u00f4ng v\u00e0 t\u01b0 \u0111\u1ec1u hao t\u1ed5n c\u1ea3 ! Ba Xuy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1c Ho\u00e1 c\u0169ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh. C\u00e1c t\u1ec9nh thu\u00ea b\u1eaft \u0111\u00f2i g\u1ecdi, n\u00f4ng v\u00e0 th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u v\u1ea5t v\u1ea3 c\u1ea3. S\u1ef1 th\u1ebf hi\u1ec7n nay kh\u00e1c v\u1edbi n\u0103m ngo\u00e1i : v\u00ec n\u0103m ngo\u00e1i, nh\u00e2n d\u00e2n do s\u1ef1 ng\u1edd s\u1ee3 m\u00e0 sinh bi\u1ebfn lo\u1ea1n ; n\u0103m nay \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ean Giun [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Duong\">Ang Duong<\/a>, N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00f4n, N\u1eb7c Ong \u0110u\u00f4ng \u533f\u8789\ud85d\udc52] l\u00e0m t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng, ch\u00ed \u1edf kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc, n\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u m\u1ed9t l\u00f2ng li\u1ec1u ch\u1ebft. Tuy c\u00f3 qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, nh\u01b0ng h\u1ecd cho l\u00e0 h\u1ea1ng \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00f4ng k\u1ec3 chi \u0111\u1ebfn. Ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n h\u1ecdp qu\u00e2n, n\u01b0\u01a1ng ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i. Vi\u1ec7c sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 la ho\u1eb7c d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng, hai vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3. T\u1eeb Thuy\u1ebft N\u1ed9t cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c x\u1ee9 Long Tr\u01b0ng, Sa An, C\u1ed5 Ti\u00eau v\u00e0 Long S\u01a1n, hai b\u00ean b\u1edd b\u1eafn xu\u1ed1ng, ng\u0103n gi\u1eef s\u1ef1 qua l\u1ea1i. V\u1ea3 l\u1ea1i, th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y nh\u1ecf b\u00e9, kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i l\u1ea5y con \u0111\u00ea l\u00e0m th\u00e0nh ngo\u00e0i, m\u00e0 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1eeda \u0111\u1eafp c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n ch\u1eb7t. Nay \u0111\u1ebfn m\u00f9a n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng ch\u1ea3y xi\u1ebft, ngay nh\u01b0 \u0111\u1ed1i ng\u1ea1n b\u00ean kia s\u00f4ng l\u00e0 \u0111\u1ea5t Nhu Vi\u1ec5n v\u00e0 La K\u1ebft, l\u1ee1 ra c\u00f3 vi\u1ec7c kh\u1ea9n c\u1ea5p \u0111i l\u1ea1i c\u00f2n kh\u00f4ng ti\u1ec7n, hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01a1i xa ? Th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y b\u1ed1n m\u1eb7t \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi gi\u1eb7c, \u1ee9ng ti\u1ebfp kh\u00f4ng chu, n\u1ebfu m\u1ed9t phen kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1i binh th\u00ec kh\u00f4ng bao gi\u1edd xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u00f3i cho \u0111\u00fang, qu\u00e2n nhi\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed1n nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u1ec9 th\u00eam cho s\u1ef1 t\u1ed1n ph\u00ed m\u00e0 th\u00f4i. V\u00ec r\u1eb1ng, d\u00f9 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t \u1edf n\u01a1i \u1ea5y, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u00f9 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n \u1edf x\u1ee9 \u1ea5y, c\u0169ng kh\u00f4ng sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c. Song, \u0111\u00e3 s\u1eeda sang x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, c\u00f4ng lao khi tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf \u0111i c\u1ea3. N\u00ean nh\u00e2n theo t\u00ecnh th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, t\u00ean Y\u1ec3m \u0111\u00e3 b\u00f3 tay n\u1ed9p m\u00ecnh, mong l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nh\u1edd l\u01b0\u1ee3ng ti\u00ean \u0111\u1ebf, tuy \u0111em giam c\u1ea5m, nh\u01b0ng v\u1eabn h\u1eadu c\u1ea5p cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng. Nay ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng n\u1ed1i ng\u00f4i, \u01a1n tr\u1ea1ch r\u1ed9ng ban, d\u00f9 k\u1ebb t\u1eed t\u00f9 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c khoan giam. V\u1eady xin ban s\u1eafc Ch\u1ec9 giao t\u00ean Y\u1ec3m cho th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y tr\u00f4ng coi. Y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, th\u00ec \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a y c\u0169ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ra th\u00fa. \u0110\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u00e3 chia r\u1ebd, t\u1ea5t ng\u1edd v\u1ef1c l\u1eabn nhau, ta kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i lo v\u1ec1 sau n\u1eefa, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i th\u1eb3ng m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Man, b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i n\u01a1i n\u00e0o gi\u1eef n\u01a1i \u1ea5y cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. C\u00f2n k\u1ebb n\u00e0o c\u1ed1 ch\u1ea5p m\u00ea ho\u1eb7c b\u01b0\u1edbng ng\u1ea1nh kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo th\u00ec \u0111\u00e1nh gi\u1ebft cho m\u1ed9t tr\u1eadn k\u1ecbch li\u1ec7t. Nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 l\u1ea5y t\u00f4i t\u1edb c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi sai khi\u1ebfn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>S\u1edb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. \u0110\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 con c\u1ee7a phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 b\u1ecdn di d\u00e2n c\u1ee7a y c\u00f2n kh\u00f4ng ch\u1ecbu quy ph\u1ee5c, hu\u1ed1ng chi t\u00ean Y\u1ec3m m\u1edbi \u0111\u1ea7u h\u00e0ng quy thu\u1eadn, d\u00f9 nay c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1 ch\u0103ng n\u1eefa, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n c\u0169ng ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 v\u00ec c\u1edb t\u00ean Y\u1ec3m m\u00e0 b\u1ecf hay theo tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Song, t\u00ean Y\u1ec3m \u1edf Kinh, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean t\u00f9 giam, gi\u1eef l\u1ea1i c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec. T\u00e1n l\u00fd th\u1ea7n ((1) Ch\u1ec9 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9.1) \u0111\u00e3 c\u1ed1 xin tha cho n\u00f3 v\u1ec1, ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap cho chi\u00eau ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n n\u00e0o. V\u1eady xin h\u00e3y t\u1ea1m th\u00e1o xi\u1ec1ng x\u00edch, gi\u1ea3i v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y, cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 \u0111i chi\u00eau t\u1eadp b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n. C\u00f2n c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng xin giao cho b\u1ecdn Kinh l\u01b0\u1ee3c v\u00e0 T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh cho ch\u00edn ch\u1eafn m\u00e0 l\u00e0m. Kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n to\u00e0n ch\u1eafc b\u1eb1ng \u1edf t\u00ean Y\u1ec3m, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u1ea5y m\u00e0 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u00e2u ng\u00e0y l\u00e0m cho nh\u1ee5t b\u1edbt kh\u00ed th\u1ebf c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ti\u1ec7n.<\/p>\n<p>L\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng \u00fd, ta c\u0169ng t\u1ea1m chu\u1ea9n y, nh\u01b0ng ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 c\u00f3 h\u1ed1i v\u1ec1 sau\u201d. Vua b\u00e8n sai b\u1ed9 H\u00ecnh m\u1edf xi\u1ec1ng x\u00edch tha cho Y\u1ec3m, r\u1ed3i cho \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u01b0a v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, khi Y\u1ec3m quy thu\u1eadn, h\u1ecd h\u00e0ng th\u00e2n thu\u1ed9c \u0111\u1ebfn h\u01a1n 9.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb chia cho \u1edf t\u1ea1i c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, tha c\u1ea3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5 v\u1edbi nhau. Duy c\u00f3 con trai t\u00ean l\u00e0 B\u01b0\u1edbm [Ang Bhim, Brhat Anak Angga Majas. Bhima. Ang Phim] v\u1eabn ph\u1ea3i an tr\u00ed \u1edf t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0. C\u00e1c t\u01b0 s\u1ea3n c\u1ee7a Y\u1ec3m mang theo khi tr\u01b0\u1edbc, l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, nay \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u1ee7 s\u1ed1, duy c\u00f3 s\u00fang v\u00e0 \u0111\u1ed3 binh th\u00ec n\u1ed9p v\u00e0o l\u00e0m c\u1ee7a c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u1ecbnh \u0111\u00e1nh \u00fap th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh l\u1ea1i, b\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea3i lui. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri l\u1ea1i \u0111\u1ebfn H\u1ea3i T\u00e2y, cho Man t\u00f9 l\u00e0 Giun \u0111\u00f3ng \u1edf th\u00e0nh Long T\u00f4n, l\u1ea1i sai \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng l\u00e0 t\u00ean C\u1ed1, t\u00ean Man, t\u00ean Y v\u00e0 con r\u1ec3 c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri l\u00e0 S\u00e1 Nai \u0111\u1ed1c su\u1ea5t c\u00e1c qu\u00e2n Xi\u00eam L\u1ea1o v\u00e0 Man ch\u1eebng 5.000 ng\u01b0\u1eddi, qu\u1ea5y nhi\u1ec5u c\u00e1c \u0111\u1ed3n b\u1ea3o \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea5y. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 \u0111i Ba Xuy\u00ean, th\u00ec v\u1eeba g\u1eb7p th\u00e0nh h\u1ea1t c\u00f3 \u0111\u1ed9ng, ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i b\u00e0n t\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c. Tr\u1ee9 gi\u1eef \u0111\u1ed3n B\u1eafc \u0110\u1ebf, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch gi\u1eef b\u1ea3o ((2) Th\u00e0nh nh\u1ecf \u0111\u1eafp b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t.2) Nhu Vi\u1ec5n, Cao H\u1eefu D\u1ef1c gi\u1eef \u0111\u1ed3n Kim Th\u00e1p, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n gi\u1eef \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n Uy, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c c\u00e1c thuy\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00e0n \u00e1p m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc th\u00e0nh l\u1ef5 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1eafn nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, b\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft c\u0169ng nhi\u1ec1u. Quan qu\u00e2n b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft c\u0169ng g\u1ea7n b\u1eb1ng s\u1ed1 c\u1ee7a gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i nh\u00e2n ban \u0111\u00eam, c\u1eafm r\u00e0o, \u0111\u1eafp lu\u1ef9 \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ed3n Nhu Vi\u1ec5n. Qu\u00e2n ta \u0111\u00eam ng\u00e0y ph\u00f2ng b\u1ecb nghi\u00eam c\u1ea9n, b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng ch\u00fang v\u1eabn \u1ea9n n\u1ea5p \u1edf trong r\u1eebng, \u0111\u00e0o \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 ng\u1ed3i \u1ea9n.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng quan qu\u00e2n ch\u1ec9 \u0111\u1ed3n n\u00e0o ph\u00f2ng gi\u1eef \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u1ed3n \u1ea5y, kh\u00f4ng ra ngo\u00e0i th\u00e0nh \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, b\u00e8n xu\u1ed1ng d\u1ee5 truy\u1ec1n ph\u1ea3i ng\u1eafm k\u1ef9 h\u00ecnh th\u1ebf, \u0111em s\u00fang \u0111\u1ea1i b\u00e1c b\u1eafn n\u00e3, ho\u1eb7c ph\u00e1i qu\u00e2n ra \u0111\u00e1nh ph\u00e1, \u0111\u1ec3 l\u00e0m nh\u1ee5t b\u1edbt kh\u00ed th\u1ebf h\u0103ng h\u00e1i c\u1ee7a gi\u1eb7c. T\u1edd d\u1ee5 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u01a1i, b\u1ecdn C\u00f4ng Tr\u1ee9, V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu chia hai \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u00e0 b\u1ed9, ra ngo\u00e0i th\u00e0nh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u00ec \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf Ti\u1ec1n Giang \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u1ee9ng vi\u1ec7n. G\u1eb7p gi\u1eb7c giao chi\u1ebfn, qu\u00e2n ta hai \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u b\u1eafn v\u00e0o, b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan. Qu\u00e2n ta th\u1eeba th\u1ebf, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 hai \u0111\u1ed3n s\u1edf \u1edf Th\u1ed5 S\u01a1n, \u0111\u1ed1t h\u1ebft tr\u1ea1i s\u00e1ch c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u1ebfn t\u1ed1i m\u1edbi thu qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eeba th\u1ebf ra \u0111\u00e1nh, l\u00e0m cho qu\u00e2n l\u00ednh th\u00eam kh\u00ed h\u0103ng h\u00e1i, nh\u01b0 th\u1ebf h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea5n kh\u1edfi l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t ch\u00fat \u01b0 ? H\u00e0 t\u1ea5t c\u1ee9 bo bo gi\u1eef \u0111\u1ed3n l\u00e0m g\u00ec ?\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111\u1eafp lu\u1ef9 \u0111\u1eb7t s\u00fang \u1edf H\u1eadu Giang, ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i. Vua l\u1ea1i qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cCon \u0111\u01b0\u1eddng \u1ea5y, v\u1ec1 vi\u1ec7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 t\u01b0 b\u00e1o \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111i qua, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ee5 ph\u1ea3i tu\u1ef3 c\u01a1 m\u00e0 l\u00e0m, th\u1ebf m\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ng\u1ed3i gi\u1eef, \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfm \u0111\u1eb7t ph\u00f2ng b\u1ecb, l\u00e0m tr\u1edf ng\u1ea1i cho s\u1ef1 \u0111i l\u1ea1i, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 gi\u1ea5y m\u00e1, n\u1ebfu b\u1ecb ngh\u1ebdn t\u1eafc th\u00ec c\u00e1i th\u00e0nh nh\u1ecf m\u1ecdn, ri\u00eang l\u1ebb m\u1ed9t m\u00ecnh, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 ng\u1ea1i kh\u00f4ng ? Chu\u1ea9n cho \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111em theo T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu tu\u1ef3 th\u1ebf \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ph\u00e1 b\u1eb1ng h\u1ebft c\u00e1c lu\u1ef9 gi\u1eb7c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang \u0111\u1eb7t s\u00fang l\u1edbn\u201d.<\/p>\n<p>G\u1eb7p k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng l\u00ean to, S\u00e1ch l\u1ea1i \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n Nhu Vi\u1ec5n. M\u1eadu r\u1ed3i b\u1ecb \u1ed1m, duy c\u00f3 C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111em qu\u00e2n \u0111i.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng L\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt gi\u1eef b\u1ea3o V\u0129nh Th\u00f4ng, b\u1ecb gi\u1eb7c th\u00ecnh l\u00ecnh \u0111\u1ebfn v\u00e2y. M\u1eadt t\u1ef1 cho l\u00e0 qu\u00e2n gi\u1eb7c nhi\u1ec1u, qu\u00e2n m\u00ecnh \u00edt, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, ch\u1ec9 ch\u1ed1ng gi\u1eef \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i vi\u1ec7n binh. V\u1eeba g\u1eb7p L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai \u0111em 500 qu\u00e2n \u0111\u01b0\u01a1ng m\u01b0a c\u0169ng c\u1ed1 d\u1ea5n \u0111i, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n b\u1ea3o. M\u1eadt m\u1edf c\u1eeda th\u00e0nh, trong ngo\u00e0i \u0111\u00e1nh \u1eadp l\u1ea1i, b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan, gi\u1ea3i v\u00e2y cho b\u1ea3o V\u0129nh Th\u00f4ng. Vua th\u01b0\u1edfng cho Thai v\u00e0 M\u1eadt m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 cho Quang M\u1eadt ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 t\u00e2m su\u1ed1t d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh H\u00e0 m\u00e0 d\u00f2 b\u1eaft gi\u1eb7c, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u00e9n l\u00fat qua s\u00f4ng.<\/p>\n<p>Cho g\u1ecdi T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ((1) B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean.1) l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh ((2) Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh.2) l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean ((3) Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 H\u01b0ng Y\u00ean.3) l\u00e0 Tr\u1ecbnh Quang Khanh, B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ef1, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m, \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u00ea T\u1eadp, L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh l\u00e0 Ph\u1ea1m Phi v\u00e0 L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ban. Cho Tham t\u00e1n Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ((1) \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0.1), \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c l\u00e0m quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng H\u1ed9 \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh.<\/p>\n<p>Thi \u0110\u00ecnh. Sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn sung ch\u1ee9c gi\u00e1m th\u00ed ((2) Coi vi\u1ec7c thi2), th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 th\u1ef1 Binh b\u1ed9 Tham tri Phan Thanh Gi\u1ea3n sung l\u00e0m ch\u1ee9c \u0110\u1ed9c quy\u1ec3n ((3) \u0110\u1ecdc v\u0103n quy\u1ec3n thi.3) ; Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i v\u00e0 sung bi\u1ec7n C\u00e1c v\u1ee5 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng sung l\u00e0m ch\u1ee9c nh\u1eadn quy\u1ec3n v\u00e0 duy\u1ec7t quy\u1ec3n. Cho : Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc, Ng\u00f4 \u0110i\u1ec1n \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n ; b\u1ecdn L\u00ea \u0110\u1ee9c, B\u00f9i Tu\u1ea5n, Tr\u1ea7n V\u1ef9, \u0110\u00e0o Danh V\u0103n, Ph\u1ea1m B\u00e1 Tu\u1ec7, V\u0169 V\u0103n L\u00fd, B\u00f9i Duy Phan, H\u1ed3 V\u0103n Tr\u1ecb v\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Th\u1ecd \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 tam gi\u00e1p \u0111\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n (khoa n\u00e0y ban b\u1ea1c thay c\u1ed7 y\u1ebfn, l\u1ec5 truy\u1ec1n l\u00f4 ((4) C\u0169ng nh\u01b0 l\u1ec5 x\u01b0\u1edbng danh nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7 thi H\u01b0\u01a1ng.4) v\u00e0 cu\u1ed9c xem hoa ((5) Theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 khoa c\u1eed, nh\u1eefng \u00f4ng t\u00e2n khoa \u0111\u1ed7 t\u1eeb ti\u1ebfn s\u0129 tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o v\u01b0\u1eddn ng\u1ef1 xem hoa, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cKh\u00e1n hoa\u201d.5) \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ea3. Tr\u01b0\u1edbc 1 ng\u00e0y, c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 ban th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf, ng\u00e0y h\u00f4m sau, v\u00e0o l\u1ea1y t\u1ea1 vua \u1edf ti\u1ec7n \u0111i\u1ec7n).<\/p>\n<p>Cho H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 Th\u00f4ng ch\u00ednh s\u1ee9 Ph\u00f3 s\u1ee9, l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1. \u0110em c\u00e1c ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean, Lai Ch\u00e2u, Tu\u1ea7n Gi\u00e1o l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o ph\u1ee7 \u1ea5y. Ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Ai Lao (t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 M\u01b0\u1eddng Thanh), kho\u1ea3ng n\u0103m C\u1ea3nh H\u01b0ng (1740 \u2013 1786) nh\u00e0 L\u00ea, d\u00e2n ph\u1ea3n ngh\u1ecbch l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng Th\u01b0 ((6) T\u1ee9c Ho\u00e0ng C\u00f4ng (ho\u1eb7c V\u0103n) Ch\u1ea5t.6) l\u00e0m lo\u1ea1n \u1edf H\u01b0ng Ho\u00e1, chi\u1ebfm gi\u1eef th\u00e0nh Tam V\u1ea1n (v\u00ec th\u00e0nh n\u00e0y ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c 30.000 ng\u01b0\u1eddi cho n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 Tam V\u1ea1n). Nh\u00e0 L\u00ea d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c Th\u01b0, m\u1edbi chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Man \u1edf M\u01b0\u1eddng Nhuy\u00ean \u0111\u1ea5t M\u00e3 H\u00e0 v\u1ec1 quy thu\u1eadn, \u0111\u1eb7t l\u00e0m ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean, thu\u1ed9c ph\u1ee7 Gia H\u01b0ng. \u0110\u1ea5t ch\u00e2u n\u00e0y ba m\u1eb7t v\u1ec1 m\u1ea1n \u0111\u00f4ng, t\u00e2y, nam ti\u1ebfp li\u1ec1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Man Nam Ch\u01b0\u1edfng, c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh \u0111\u1ebfn 10 ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1eadp \u0111\u1ed3n b\u1ea3o (Ninh Bi\u00ean b\u1ea3o) \u0111\u1eb7t qu\u00e2n l\u00ednh (30 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc, Nam Ch\u01b0\u1edfng qu\u1ea5y nhi\u1ec5u n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi. Vua truy\u1ec1n cho Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00e9t k\u1ef9 t\u00ecnh h\u00ecnh n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, tr\u00f9 t\u00ednh n\u00ean l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ebf n\u00e0o cho sau n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Tu\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCh\u00e2u Ninh Bi\u00ean thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00f5i \u0111\u1ea5t c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1edbi c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u00e0y, ch\u1ec9 v\u00ec Nam Ch\u01b0\u1edfng v\u1eabn nh\u1eadn l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u0169 c\u1ee7a h\u1ecd, n\u00ean c\u1ee9 t\u00ecm c\u1edb \u0111\u1ec3 g\u00e2y h\u1ea5n. M\u1ea5y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ed5 quan \u1edf \u0111\u1ed3n b\u1ea3o ch\u00e2u \u1ea5y mong cho kh\u1ecfi sinh chuy\u1ec7n, \u0111em v\u00e0ng \u0111\u00fat l\u00f3t cho h\u1ecd. K\u1ecbp \u0111\u1ebfn khi b\u1ed5 quan \u1edf trung ch\u00e2u l\u00ean, h\u1ecd kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i g\u00ec, m\u1edbi k\u00e9o qu\u00e2n Xi\u00eam c\u00f9ng \u0111\u1ebfn x\u00e2m l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp b\u00f3c (vi\u1ec7c n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 14 [1833]. \u0110\u1ed3n b\u1ea3o c\u1ee7a ch\u00e2u \u1edf x\u00e3 Thanh Phong, \u0111\u1eb1ng sau s\u00e1t v\u1edbi n\u00fai cao, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh tr\u00ec b\u1ec1n v\u1eefng, qu\u00e2n l\u00ednh trong \u0111\u1ed3n b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi \u00edt, s\u1ee9c y\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 d\u00f9ng, d\u00e2n c\u01b0 \u1edf \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng th\u00e0nh ra th\u00f4n x\u00f3m g\u00ec c\u1ea3, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed5ng l\u00fd n\u00e0o m\u1ea1nh kho\u1ebb gi\u1ecfi giang \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u x\u01b0\u1edbng su\u1ea5t, m\u1edbi nghe tin gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e3 b\u1ecf ch\u1ea1y h\u1ebft. M\u1ed1i t\u1ec7 \u1ea5y \u0111\u00e3 ch\u1ee9a m\u00e3i t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i. Ch\u00e2u n\u00e0y n\u1ebfu kh\u00f4ng m\u1ed9t phen s\u1eafp \u0111\u1eb7t l\u1ea1i, v\u00e0 b\u1ecdn Man n\u00e0y n\u1ebfu kh\u00f4ng m\u1ed9t phen c\u00e0n qu\u00e9t cho ti\u1ec7t \u0111i th\u00ec m\u1ed1i lo \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f2n ch\u01b0a h\u1ebft. Hu\u1ed1ng chi x\u1ee9 n\u00e0y th\u1ebf \u0111\u1ea5t xa r\u1ed9ng, n\u01a1i b\u1ecf kh\u00f4ng l\u1ea1i nhi\u1ec1u. H\u00e3y c\u1ee9 n\u00f3i ri\u00eang v\u1ec1 ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n b\u1ea3o c\u1ee7a ch\u00e2u th\u00ec th\u1ebf n\u00fai m\u1edf r\u1ed9ng, kho\u1ea3ng gi\u1eefa tr\u0169ng xu\u1ed1ng th\u00e0nh \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng, m\u1ed9t l\u00e0n ph\u1eb3ng l\u1ef3, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 d\u00e2n 3 \u2013 4 huy\u1ec7n \u1edf v\u1eeba ; ru\u1ed9ng c\u0169ng kh\u00f4ng k\u00e9m 10.000 \u2013 20.000 m\u1eabu ; nh\u00e2n d\u00e2n khai kh\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5y l\u00faa, t\u1ed1n c\u00f4ng \u00edt m\u00e0 thu \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u00f3c. \u0110\u1ea5t t\u1ed1t, l\u1ee3i nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u1ea3 21 ch\u00e2u, huy\u1ec7n trong t\u1ec9nh h\u1ea1t n\u00e0y. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 14 [1833] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn 1.000 \u2013 2.000 nh\u00e0, t\u1eeb khi bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, l\u00e0ng x\u00f3m x\u01a1 x\u00e1c, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1 b\u1ecf th\u00e0nh c\u00f5i hoang : gai d\u00e0y, c\u1ecf r\u1eadm, t\u1ed5 chu\u1ed9t hang ch\u1ed3n, th\u1ef1c c\u0169ng \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc ! K\u1ec3 ra, ch\u00e2u n\u00e0y \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du, l\u00e0 b\u1ee9c ph\u00ean ch\u1eafn cho 10 ch\u00e2u \u1edf \u0110\u00e0 B\u1eafc, th\u1ebf m\u00e0 s\u1ef1 ph\u00f2ng b\u1ecb \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec, ng\u01b0\u1eddi \u00edt, \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch gi\u1eef v\u1eefng n\u01a1i c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng s\u1ef1 b\u1ea5t ng\u1edd. N\u1ebfu \u0111em binh d\u00f5ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t xa, lam ch\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed9c, ti\u1ebfp t\u1ebf kh\u00f3 kh\u0103n, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u1ed1i ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i. Kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng m\u1ed9 d\u00e2n \u0111\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ea5y cho \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ec3 h\u1ecd t\u1ef1 gi\u1eef l\u1ea5y, th\u00ec s\u1ed1 binh c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1ea3m b\u1edbt, s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n c\u0169ng \u0111\u1ee1, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf d\u00e0i l\u00e2u. V\u1eady xin \u1edf \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u ch\u1ed7 l\u00e0m \u0111\u1ed3n b\u1ea3o c\u1ee7a ch\u00e2u khi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t ph\u1ee7 l\u1ef5, g\u1ecdi l\u00e0 ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, ki\u00eam l\u00fd c\u1ea3 ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean, l\u1ea5y hai ch\u00e2u Lai Ch\u00e2u v\u00e0 Tu\u1ea7n Gi\u00e1o \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea5y th\u00eam v\u00e0o l\u00e0m th\u1ed1ng h\u1ea1t, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t tri ph\u1ee7 v\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ea3n ph\u1ee7. Nh\u00e2n th\u00e0nh \u0111\u1ea5t c\u0169, s\u1eeda sang l\u1ea1i qua loa, \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i ph\u1ee7 l\u1ef5. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft h\u00e3y m\u1ed9 l\u1ea5y 300 binh d\u00f5ng, c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng, tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng ru\u1ed9ng b\u1ecf hoang, cho h\u1ecd v\u1ee1 \u0111\u1ea5t tr\u1ed3ng c\u1ea5y \u0111\u1ec3 chi d\u00f9ng. L\u1ea1i l\u1ea5y th\u00eam d\u00e2n ngo\u1ea1i t\u1ecbch, c\u1ee9 20 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m m\u1ed9t x\u00e3, ho\u1eb7c 3 \u2013 4 x\u00e3 l\u00e0m m\u1ed9t t\u1ed5ng. L\u1ea1i chi\u00eau m\u1ed9 b\u1ecdn l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u1edf c\u00e1c n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y m\u1edf c\u1eeda h\u00e0ng bu\u00f4n b\u00e1n, l\u01b0u th\u00f4ng h\u00e0ng ho\u00e1 ch\u1ed7 c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng, \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n vi\u1ec7c mua d\u00f9ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n v\u00e0 l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111\u00e3 chi\u00eau m\u1ed9 \u0111\u1ebfn c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00e3 khai kh\u1ea9n ra \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha thu\u1ebf trong h\u1ea1n ba n\u0103m. Khi h\u1ebft h\u1ea1n, m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00e1nh thu\u1ebf. Sau 1 \u2013 2 n\u0103m, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u1eeda nh\u00e0 n\u1ec1 n\u1ebfp, b\u1eaft ph\u1ea3i g\u00f3p s\u1ee9c v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7, m\u00e0 s\u1ed1 binh d\u00f5ng ph\u00e1i \u0111\u1ebfn l\u00ean khi tr\u01b0\u1edbc s\u1ebd r\u00fat d\u1ea7n v\u1ec1. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec d\u00e2n c\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ea5t v\u1ee1 th\u00eam r\u1ed9ng, s\u1ef1 ph\u00f2ng b\u1ecb n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi m\u1ed7i ng\u00e0y \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 th\u00eam, c\u00f3 th\u1ec3 tuy\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i l\u00f2ng d\u00f2m ng\u00f3 c\u1ee7a b\u1ecdn man r\u1ee3 b\u00ean ngo\u00e0i, b\u1edd c\u00f5i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam b\u1ec1n v\u1eefng.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c n\u00e0y giao xu\u1ed1ng cho hai b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 Binh b\u00e0n k\u1ef9. Hai b\u1ed9 \u0111\u1ec1u cho t\u1eadp t\u00e2u n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn hay \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ki\u00eam h\u1ea1t l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n h\u1ed9i b\u00e0n c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m (ph\u00e1i cho ph\u1ee7 nha quy\u1ec1n Tri ph\u1ee7, qu\u1ea3n ph\u1ee7 x\u00e9t xem ch\u1ed7 n\u00e0o xung y\u1ebfu nh\u1ea5t th\u00ec tr\u00edch l\u1ea5y m\u1ed9 binh \u1edf v\u1ec7 H\u01b0ng Ho\u00e1 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef, m\u1ed7i n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n thay phi\u00ean, l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam l\u00ednh d\u00f5ng ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u1edf ch\u00e2u Tu\u1ea7n Gi\u00e1o 60 ng\u01b0\u1eddi, \u1edf Lai Ch\u00e2u 40 ng\u01b0\u1eddi, \u1edf Thu\u1eadn Ch\u00e2u 100 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 canh gi\u1eef th\u00eam v\u00e0 tr\u00edch l\u1ea5y ru\u1ed9ng b\u1ecf hoang c\u1ea5p cho. C\u00f2n \u0111\u1ed3n b\u1ea3o Ninh Bi\u00ean th\u00ec b\u1ecf b\u1edbt. Vua \u0111\u1ec1u y theo. Duy kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c qu\u1ea3n ph\u1ee7, ch\u1ecdn l\u1ea5y m\u1ed9t vi\u00ean qu\u1ea3n c\u01a1 ho\u1eb7c ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ph\u00e1i \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 \u1ea5y \u0111\u00f3ng gi\u1eef, cho h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n phong H\u1eadu v\u1ec7, \u0110oan H\u00f9ng t\u1eed. Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u1ee3c, l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; T\u00f4n Th\u1ea5t Cung v\u00e0 Tr\u1ea7n H\u1eefu Thi\u1ec7u, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u0129nh hai ch\u1ee9c tr\u00ean n\u00e0y, l\u1ea1i v\u1ec1 ng\u1ea1ch c\u0169 l\u00e0m vi\u1ec7c (v\u1ec7 Kim ng\u00f4 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c dinh, v\u1ec7 \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m. Cung nguy\u00ean l\u00e0 th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd \u1edf Nh\u1ecb v\u1ec7 qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, Thi\u1ec7u nguy\u00ean l\u00e0 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ).<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e0m c\u00e1c s\u1edf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0 \u0111\u1ec1u giao cho d\u00e2n x\u00e3 s\u1edf t\u1ea1i c\u00e0y c\u1ea5y n\u1ed9p thu\u1ebf, sung l\u00e0m ru\u1ed9ng c\u00f4ng ; nh\u1eefng bi\u1ec1n binh ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n tr\u01b0\u1edbc, ng\u1ea1ch \u1edf t\u1ec9nh n\u00e0o l\u1ea1i r\u00fat v\u1ec1 \u0111\u1ed9i ng\u0169 t\u1ec9nh \u1ea5y (5 \u0111\u1ed3n b\u1ea3o s\u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 : Nh\u00e2n L\u00fd, \u0110oan H\u1ea1, H\u1ea3i B\u1ed1i, Tr\u00ec Long, Ti\u00ean \u1ea3 ; 2 s\u1edf \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 : T\u1eeb Linh, Thu\u1eadn L\u1ee3i ; s\u1edf B\u00ecnh Ho\u00e0 \u1edf Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; s\u1edf X\u00edch Lam \u1edf Bi\u00ean Ho\u00e0).<\/p>\n<p>T\u0103ng thu\u1ebf hai m\u1ecf b\u1ea1c T\u1ed1ng Linh v\u00e0 Nh\u00e2n S\u01a1n \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean (m\u1ecf T\u1ed1ng Linh, ng\u1ea1ch thu\u1ebf c\u0169, m\u1ed7i n\u0103m l\u00e0 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; m\u1ecf Nh\u00e2n S\u01a1n, m\u1ed7i n\u0103m l\u00e0 300 l\u1ea1ng b\u1ea1c. N\u0103m \u1ea5y, s\u1ed1 b\u1ea1c khai ra \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, thu\u1ebf m\u1ecf T\u1ed1ng Linh t\u0103ng th\u00eam 30 l\u1ea1ng, thu\u1ebf m\u1ecf Nh\u00e2n S\u01a1n t\u0103ng th\u00eam 100 l\u1ea1ng).<\/p>\n<p>L\u1ea5p m\u1ecf v\u00e0ng Gia Nguy\u00ean \u1edf H\u01b0ng Ho\u00e1 (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc b\u00e0n cho khai).<\/p>\n<p>B\u1ea3y s\u00e1ch Man ch\u01b0a khai t\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 ch\u1ecbu thu\u1ebf \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn (s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba T\u1ed1t, s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba Linh, s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba Li\u00eau, s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba N\u00ean, s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba Con, s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba Ch\u00fa v\u00e0 s\u00e1ch C\u00e0 Ho Ba T\u1ea1c) xin l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Truy\u1ec1n cho l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o huy\u1ec7n \u0110a Ho\u00e0, \u0111\u0103ng t\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 ch\u1ecbu thu\u1ebf (m\u1ed7i su\u1ea5t \u0111inh ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf 1 s\u1ecdt g\u1ea1o, cho n\u1ed9p thay b\u1eb1ng 1 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>\u0110\u1eafp ti\u1ec3u b\u1ed1i ch\u1ea1y d\u00e0i \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u00ea H\u01b0ng Y\u00ean, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 cho c\u00e1c kho ch\u1ee9a trong t\u1ec9nh (d\u00e0i 459 tr\u01b0\u1ee3ng), nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t b\u00e3i n\u00e0o b\u1ecb ti\u1ec3u b\u1ed1i \u1ea5y \u0111\u1eafp \u0111\u00e8 l\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tha thu\u1ebf.<\/p>\n<p>B\u1ecdn L\u1ea1o man qu\u1ea5y nhi\u1ec5u lan \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u00e2u Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf, Na Ph\u1ea7n, th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf hai ch\u00e2u \u1ea5y s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ea1y tan. Qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u00e2n \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111u\u1ed5i, kh\u00f4ng k\u1ecbp, r\u1ed3i v\u1ec1. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn L\u1ea1o man nh\u00e2n khi s\u01a1 h\u1edf, \u0111i c\u01b0\u1edbp ki\u1ebfm \u0103n ; th\u1ed5 d\u00e2n x\u01b0a nay v\u1ed1n nh\u00e1t, n\u00ean m\u1edbi s\u1ee3 b\u00f3ng s\u1ee3 gi\u00f3 \u0111\u00f3 th\u00f4i. Truy\u1ec1n cho t\u1ec9nh th\u1ea7n \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ph\u1ee7 d\u1ee5 chi\u00eau t\u1eadp cho h\u1ecd \u0111\u1eebng s\u1ee3 s\u1edbm v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>C\u00f3 d\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i cho hai t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 Ngh\u1ec7 An ph\u00e1i binh thuy\u1ec1n \u0111i b\u1eaft b\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ec3n. B\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ec3n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, thuy\u1ec1n ch\u1edf c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u00f4ng c\u1ee7a t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 t\u1eeb \u0111\u1ed3n Bi\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n Qu\u00e8n. G\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf bi\u1ec3n, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea \u0110\u00ecnh Hoan ph\u1ee5 tr\u00e1ch v\u1ec1 thuy\u1ec1n kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0 gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c ti\u1ebfn s\u00e1t \u0111\u1ebfn g\u1ea7n, nh\u1ea3y sang thuy\u1ec1n c\u1ee7a quan qu\u00e2n, c\u01b0\u1edbp h\u1ebft s\u00fang \u1ed1ng kh\u00ed gi\u1edbi thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00f4ng. Hoan \u0111i thuy\u1ec1n kh\u00f4ng, tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ed3n Bi\u1ec7n. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t Lang t\u1ef1 ngh\u0129 l\u00e0 sai ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ra g\u00ec, d\u00e2ng s\u1edb xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cS\u00fang \u1ed1ng kh\u00ed gi\u1edbi kh\u00f4ng \u00edt, qu\u00e2n l\u00ednh c\u0169ng nhi\u1ec1u, th\u1ebf m\u00e0 ch\u1ecbu \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u00f4ng cu\u1ed3ng l\u1ea5y m\u1ea5t, tay kh\u00f4ng tr\u1edf v\u1ec1, l\u1ea1i kh\u00f4ng x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng, tr\u1ecb t\u1ed9i theo qu\u00e2n lu\u1eadt. T\u00f4n Th\u1ea5t Lang, ng\u01b0\u01a1i l\u1ea1i mu\u1ed1n che ch\u1edf cho t\u00ean v\u00f5 bi\u1ec1n h\u00e8n m\u1ea1t \u1ea5y \u01b0 ! T\u1ed9i t\u00ean Hoan th\u1eadt \u0111\u00e1ng ch\u00e9m, nh\u01b0ng \u0111\u1ed3n canh c\u1ee7a t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 \u1edf \u0111\u00e2u ? Qu\u00e2n b\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111i tu\u1ea7n \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u1edf \u0111\u00e2u ?\u201d. Vua sai l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em d\u1ee5 \u0111\u1ebfn Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 Ngh\u1ec7 An truy\u1ec1n ph\u1ea3i k\u00edp ph\u00e1i thuy\u1ec1n binh \u0111i b\u1eaft. L\u1ea1i ph\u00e1i hai vi\u00ean Qu\u1ea3n v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh \u0111i hai thuy\u1ec1n B\u00ecnh H\u1ea3i v\u00e0 T\u0129nh H\u1ea3i \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ti\u1ec5u. L\u00e2u ng\u00e0y ch\u1eb3ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean gi\u1eb7c n\u00e0o, r\u1ed3i v\u1ec1. Truy\u1ec1n ch\u00e9m t\u00ean Hoan \u0111em r\u00eau rao cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cX\u01b0a nay c\u00f3 ph\u00e1i thuy\u1ec1n c\u00f4ng \u0111i \u0111\u00e2u, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng s\u1ed1 b\u1ed9 binh ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u00e1 n\u1eeda. S\u1ef1 \u0111\u1eafc l\u1ef1c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n ho\u00e0n to\u00e0n \u1edf qu\u00e2n thu\u1ef7 c\u1ea3, qu\u00e2n b\u1ed9 ch\u1ec9 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh ho\u1eb7c \u0111\u00e2m m\u00e0 th\u00f4i, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i nhi\u1ec1u ? T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, th\u00ec ph\u00e1i \u0111i hai ph\u1ea7n qu\u00e2n thu\u1ef7, m\u1ed9t ph\u1ea7n qu\u00e2n b\u1ed9.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean v\u1eabn lo b\u1ecb n\u1ea1n gi\u1eb7c bi\u1ec3n. Thuy\u1ec1n kh\u00f4ng mang binh kh\u00ed, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ec9nh th\u1ea7n xin l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho s\u00fang tr\u01b0\u1eddng, \u1ed1ng phun l\u1eeda \u0111\u1ec3 gi\u00fap ti\u1ec7n l\u1ee3i cho ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u00e0m \u0111\u1ed3 k\u00fd ((1) \u0110\u1ed3 k\u00fd : t\u1ee9c l\u00e0 con d\u1ea5u. \u1ea5n c\u1ee7a quan to nh\u01b0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cquan ph\u00f2ng\u201d, quan v\u1eeba nh\u01b0 ph\u1ee7 huy\u1ec7n g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u1ea5n\u201d, quan nh\u1ecf g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u0111\u1ed3 k\u00fd\u201d.1) b\u1eb1ng ng\u00e0 c\u1ea5p cho quan coi kho ri\u00eang (\u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean) c\u1ee7a t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i ngh\u1ec9 ph\u00e9p \u1edf nh\u00e0 \u0111\u1ec3 tang, cho Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0 \u0111\u1ebfn thay.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1eb7t l\u1ea1i 5 \u0111\u1ed9i trong v\u1ec7 Gi\u00e1m th\u00e0nh l\u00e0m 4 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9.<\/p>\n<p><a>Quan \u1edf Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9, \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang, B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n, L\u00ea V\u0103n V\u1ef9 v\u00e0 Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c t\u00e2u b\u00e0y vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. \u0110\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cQuan qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec3 ti\u1ec5u tr\u1eeb b\u1ecdn L\u1ea1p man, ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec : chi\u00eau ph\u1ee7, n\u00f3 kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo ; \u0111\u00e1nh, ch\u01b0a d\u1ec5 \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u01b0\u1edfng n\u00ean th\u00f4i vi\u1ec7c binh nhung, cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9, \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c l\u00e0 m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ph\u1ea3i theo v\u1ec1 m\u00ecnh. Nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean v\u00f4 c\u1edb m\u00e0 r\u00fat qu\u00e2n. V\u1eady xin l\u1ea1i l\u1eadp con ch\u00e1u c\u1ee7a \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Man, \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 ch\u00ednh ngh\u0129a, r\u1ed3i sau \u0111\u01b0a th\u01b0 cho n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam c\u00f9ng r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, th\u00ec bi\u00ean gi\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, m\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua cho l\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 c\u00f3p nh\u1eb7t nh\u1eefng c\u00e2u s\u00e1o c\u0169, ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch hay ! D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBinh l\u00e0 \u0111\u1ec3 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, d\u00e2n l\u00e0 g\u1ed1c n\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu bi\u1ebft t\u00ednh s\u1ef1 th\u1ebf, d\u00e2ng m\u01b0u ch\u01b0\u1edbc, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho binh v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9, th\u00ec ai ch\u1eb3ng khen l\u00e0 l\u1eddi b\u00e0n hay ? Nh\u01b0ng hi\u1ec7n nay b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f2n \u0111ang ng\u00f4ng cu\u1ed3ng, nh\u00e2n d\u00e2n bi\u00ean gi\u1edbi Nam K\u1ef3 c\u00f2n b\u1ecb x\u00e2m l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, n\u1ebfu mu\u1ed1n g\u1ea1t b\u1ecf ra ngo\u00e0i, kh\u00f4ng th\u00e8m \u0111\u1ec3 t\u00e2m so t\u00ednh, th\u00ec nh\u1eefng n\u01a1i quan tr\u1ecdng, xung y\u1ebfu l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o ph\u00f2ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ? C\u00e1c d\u00e2n Kinh \u1edf ven bi\u00ean gi\u1edbi, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 quan tr\u1ecdng, xung y\u1ebfu th\u1ef1c t\u1ebf nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u01b0a t\u1eebng ki\u1ebfn minh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, m\u00e0 ch\u1ec9 n\u00f3i su\u00f4ng m\u1ed9t l\u1eddi \u201cy\u00ean ngh\u1ec9\u201d, th\u00ec ra cho r\u1eb1ng \u0111\u1ec3 m\u1eb7c gi\u1eb7c Man ph\u1ea3n ngh\u1ecbch, r\u00f4ng r\u1ee1, ngang ng\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng c\u1ea7n h\u1ecfi \u0111\u1ebfn \u01b0 ? \u0110\u1ec3 m\u1eb7c d\u00e2n Kinh \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ea1y tan, kh\u00f4ng c\u1ea7n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u01b0 ? C\u00f2n vi\u1ec7c xin l\u00e0m th\u01b0 \u0111\u01b0a cho n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u1ea1i c\u00e0ng sai l\u1ea7m c\u00e0n r\u1ee1 l\u1eafm ! Ta kh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi trong Khoa \u0111\u1ea1o, l\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 can ng\u0103n, l\u1ea1i ngh\u1ecb lu\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf\u201d. \u0110\u00e1ng l\u1ebd giao cho b\u1ed9 b\u00e0n x\u00e9t x\u1eed tr\u00ed, nh\u01b0ng ta ngh\u0129 b\u1ecdn c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 d\u00e2ng ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch, ch\u1eafc th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 \u00fd t\u1ee9 s\u00e2u s\u1eafc \u1edf trong, ho\u1eb7c gi\u1ea3 v\u00ec s\u1edbm t\u1ed1i \u0111\u1eafn \u0111o r\u00fat b\u1edbt, n\u00f3i ra kh\u00f4ng h\u1ebft \u00fd ch\u0103ng ? Nay chu\u1ea9n cho [c\u00e1c khanh] \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f9 t\u00ednh t\u00e2u b\u00e0y r\u00f5 r\u00e0ng, c\u1ed1t sao cho gi\u00e3i t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft m\u01b0u m\u00f4 v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 c\u00f3 b\u1ed5 \u00edch cho th\u1ef1c d\u1ee5ng\u201d. B\u1ecdn Qu\u1ef9 l\u1ea1i d\u00e2ng s\u1edb t\u1ef1 nh\u1eadn l\u00e0 ngu d\u1ed1t s\u01a1 su\u1ea5t, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Ch\u1ec9 n\u00f3i th\u00eam m\u1ed9t vi\u1ec7c : xin \u0111em tr\u1ecdng binh \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef n\u01a1i xung y\u1ebfu, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n canh \u0111\u1ec3 b\u1ea3o v\u1ec7 d\u00e2n Kinh, binh l\u00ednh ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u00e0 \u1ed1m th\u00ec th\u1ea3i v\u1ec1, b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn th\u00ec xo\u00e1 t\u00ean trong ng\u1ea1ch l\u00ednh.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t k\u1ef9. \u0110\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u t\u00e2u l\u00e0 l\u1eddi tr\u00ecnh b\u00e0y c\u1ee7a b\u1ecdn Qu\u1ef9 l\u00e0 th\u1ea5t th\u1ec3. Xin gi\u00e1ng c\u1ea5p \u0111\u1ed5i \u0111i.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng b\u1eadn l\u00f2ng v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y, ch\u01b0a l\u00fac n\u00e0o ngu\u00f4i. B\u1ecdn Qu\u1ef9 n\u1ebfu c\u00f3 m\u01b0u hay ch\u01b0\u1edbc gi\u1ecfi, t\u1ea5t nhi\u00ean ta ph\u1ea3i s\u1eb5n l\u00f2ng ti\u1ebfp thu. Nay xem hai t\u1eadp t\u1ea5u tr\u01b0\u1edbc sau, \u0111\u1ea7y t\u1edd ch\u1eadt gi\u1ea5y m\u00e0 ch\u1ec9 l\u00e0 n\u00f3i h\u00e3o c\u1ea3 ! C\u00f2n \u0111\u1ebfn c\u01a1 nghi hay hay l\u00e0 d\u1edf, s\u1ef1 th\u1ebf kh\u00f3 hay d\u1ec5, kh\u00f4ng x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef9. Ch\u1ec9 xin l\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c nh\u01b0 \u0111\u1eb7t tr\u1ecdng binh, l\u1eadp \u0111\u1ed3n gi\u1eef, th\u1ea3i l\u00ednh gi\u00e0 \u1ed1m, xo\u00e1 t\u00ean trong ng\u1ea1ch binh, th\u00ec c\u00f3 k\u1ebf ho\u1ea1ch g\u00ec ! C\u00e1c quan \u1edf t\u1ec9nh l\u1ef5 hay \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 h\u00e1 l\u1ea1i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u1ea5y, m\u00e0 ch\u1ec9 b\u1ecdn Qu\u1ef9 ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4i \u01b0 ? V\u1edbi \u00fd ki\u1ebfn m\u1ed9t m\u00ecnh ta, ta ch\u01b0a n\u1ee1 khinh su\u1ea5t c\u1ef1 tuy\u1ec7t ngay l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean \u0111\u00e3 giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ecdp b\u00e0n. H\u1ecd c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 trong l\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y kh\u00f4ng l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e2u g\u00ec. Th\u1ebf ra [b\u1ecdn Qu\u1ef9] cho vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc l\u00e0 vi\u1ec7c n\u00f3i \u0111\u00f9a \u01b0 ? H\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ee5 m\u1ea5t b\u1ea3n \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra ch\u1ee9c quan gi\u1eef vi\u1ec7c b\u00e0n n\u00f3i \u01b0 ? \u0110\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n n\u00ean gi\u00e1ng c\u1ea5p v\u00e0 \u0111\u1ed5i \u0111i c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 qu\u00e1 kh\u1eafc. Song ta ngh\u0129 r\u1eb1ng \u00fd ki\u1ebfn b\u1ecdn h\u1ecd c\u00f3 sai l\u1ea7m trong nh\u1ea5t th\u1eddi, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u1ed9i b\u1eaft t\u1ed9i ngay, h\u00e3y t\u1ea1m gia \u01a1n khoan tha cho, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf m\u1eafng. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra ch\u1ee9c Ng\u1ef1 s\u1eed, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u thi\u1ebfu s\u00f3t, gi\u00fap \u00edch cho ch\u00ednh s\u1ef1. L\u0169 ng\u01b0\u01a1i n\u00ean \u0111em h\u1ebft t\u00e0i n\u0103ng, ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec li\u00ean quan \u0111\u1ebfn s\u1ef1 \u00edch n\u01b0\u1edbc l\u1ee3i d\u00e2n, m\u00e0 m\u00ecnh bi\u1ebft r\u00f5 r\u00e0ng, th\u1ea5y \u0111\u00edch x\u00e1c, ph\u1ea3i n\u00f3i ra cho h\u1ebft, ch\u1edb th\u1ea5y l\u1ea7n n\u00e0y may \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi t\u1ed9i m\u00e0 l\u1ea7n sau th\u1ea5y vi\u1ec7c l\u00e0 s\u1ee3, c\u0169ng ch\u1edb v\u00ec \u0111\u00e3 ph\u1ea3i qu\u1edf tr\u00e1ch, kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i n\u1eefa. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi n\u00ean t\u1ef1 ngh\u0129 l\u1ea5y l\u00e0 ph\u1ea3i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 n\u1ed9p s\u1ed1 th\u00f3c khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng, so v\u1edbi s\u1ed1 th\u00f3c n\u1ed9p v\u1ec1 v\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m ngo\u00e1i, k\u00e9m s\u00e1u ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi. B\u1ed9 H\u1ed9 xin b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i \u0111\u1ee7 s\u1ed1.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, n\u0103m m\u1ea5t m\u00f9a, l\u00e0 b\u1edfi tr\u1eddi l\u00e0m, s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ! B\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i v\u00e0o n\u0103m m\u1ea5t m\u00f9a, sao b\u1eb1ng b\u1eaft ph\u1ea3i b\u00f9 v\u00e0o n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. N\u00ean tha cho h\u1ecd\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean n\u1ed9p th\u1ee9 l\u1ee5a t\u01a1 \u0111\u1eadu c\u1ee7a l\u00e0ng M\u1ec5 S\u1edf. Ph\u1ee7 n\u1ed9i v\u1ee5 lo\u1ea1i b\u1ecf ra h\u1ea1ng t\u01a1 m\u00e0nh m\u1ea5t m\u1ed9t ph\u1ea7n t\u01b0. Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua h\u00e0ng, m\u1ed1i t\u1ec7 tr\u0103m th\u1ee9, ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft c\u1ea3. \u1edf t\u1ec9nh, \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ecdn ty l\u1ea1i ranh l\u00e1u l\u00e0m kh\u1ed5 ; \u0111\u1ebfn Kinh, l\u1ea1i l\u1ef1a l\u1ecdc kh\u1eafc nghi\u1ec7t, th\u00ec d\u00e2n ch\u1ecbu sao n\u1ed5i ? N\u00ean x\u00e9t l\u1ea1i xem, n\u1ebfu l\u00e0 t\u01a1 m\u00e0nh, nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc thu nh\u1eadn cho h\u1ecd, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i lo\u1ea1i b\u1ecf l\u00e0m g\u00ec. M\u1ed9t s\u1ee3i t\u01a1, m\u1ed9t s\u1ee3i v\u1ea3i ph\u1ea3i bi\u1ebft l\u00e0m ra \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng d\u1ec5 \u0111\u00e2u ! Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho b\u1ed1n nha((1) B\u1ed1n nha : C\u01a1 m\u1eadt, \u0110\u00f4 s\u00e1t, b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 b\u1ed9 C\u00f4ng (theo \u0110\u1ea1i Nam th\u1ef1c l\u1ee5c, \u0110\u1ec7 nh\u1ecb k\u1ef7, quy\u1ec3n 215, t\u1edd 18b).1) bi\u1ebft \u0111\u1ec3 th\u1ec3 theo \u00fd ta\u201d.<\/p>\n<p>T\u00fa t\u00e0i \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Vinh, d\u00e2ng th\u01b0 d\u00e1n k\u00edn, k\u00eau \u1edf Ph\u00e1p ty((2) Ph\u00e1p ty : C\u01a1 quan t\u01b0 ph\u00e1p \u1edf \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi.2) xin \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean vua. Vua h\u1ecfi \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi trong th\u01b0 c\u1ee7a Vinh c\u00f3 c\u00e2u g\u00ec \u0111\u00e1ng d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. Xu\u00e2n C\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u0169 ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 xem k\u1ef9 t\u1eadp t\u00e2u \u1ea5y nh\u01b0 n\u00f3i vi\u1ec7c th\u00f4i l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, c\u1ee9u gi\u00fap d\u00e2n \u0111i\u00eau h\u00e1o, b\u00e3i b\u1ecf c\u00e1c h\u01b0\u01a1ng d\u0169ng, th\u00ec \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u1ed3i. C\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u nghe \u0111\u1ed3n n\u00f3i l\u1ea1i \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft cho s\u1ef1 vi\u1ec7c. V\u1ea3 l\u1ea1i, Vinh v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 k\u00e9m trong Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, b\u1ecb th\u1ea3i v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n, nay l\u1ea1i kh\u00f4ng t\u1ef1 y\u00ean ph\u1eadn, t\u00e2u b\u00e0y c\u00e0n b\u1eady, x\u00e9t ra b\u1ea3n t\u00e2m l\u00e0 mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00f4n lu\u1eadn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn th\u00e2n ngang t\u1eaft cho ch\u00f3ng. V\u1eady xin kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i tr\u00e1i quy ch\u1ebf, ph\u1ea1t \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1ee3ng cho \u0111au, r\u1ed3i \u0111u\u1ed5i v\u1ec1, \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng r\u0103n cho nh\u1eefng k\u1ebb ph\u00f9 phi\u1ebfm n\u00f3ng v\u1ed9i mu\u1ed1n c\u1ea7u may sau n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTheo nh\u01b0 Ph\u00e1p ty, th\u1ebf l\u00e0 ph\u1ea3i l\u1eafm. Song, ta bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u d\u00e0nh ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, kh\u00f4ng mu\u1ed1n b\u1eaft t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi v\u00ec ng\u00f4n lu\u1eadn, v\u1eady gia \u01a1n tha t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, b\u1eaft [Vinh] ph\u1ea3i v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i thi kho\u00e1 sau, c\u00f2n b\u1ea3n t\u00e2u th\u00ec v\u1ee9t b\u1ecf \u0111i, \u0111\u1ec3 t\u1ef1 bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5\u201d.<\/p>\n<p>C\u00f3 hai ng\u01b0\u1eddi Ngh\u1ec7 An, Nguy\u1ec5n S\u00e1i v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Giao, l\u00e0 c\u1eed nh\u00e2n b\u1ecb c\u00e1ch \u0111\u00e3 l\u00e2u, (tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng khoa Gi\u00e1p Ng\u1ecd) vin v\u00e0o \u00e2n chi\u1ebfu, k\u00eau xin cho thi l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Giao v\u00ec c\u1edb mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7 l\u00ean ti\u1ebfn s\u0129, cho n\u00ean nh\u1eb9 d\u1ea1 nghe quan tr\u01b0\u1eddng, vi\u1ebft l\u1ea1i quy\u1ec3n\u00a0 \u0111\u00e3 b\u1ecb \u0111\u00e1nh h\u1ecfng. \u00e1n x\u1eed chung th\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i thi n\u1eefa, l\u00e0 \u0111\u1ec3 r\u00e8n d\u1ea1y th\u00f3i quen cho s\u0129 phu m\u00e0 gi\u1eef tr\u01b0\u1eddng quy cho nghi\u00eam t\u00fac. Ta c\u00f2n ngh\u0129 l\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1ea1y d\u1ed7 c\u00e1c anh t\u00e0i, khuy\u1ebfn kh\u00edch cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng l\u00e0m \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t. N\u1ebfu h\u1ecd qu\u1ea3 th\u1ef1c v\u0103n hay, h\u1ecdc gi\u1ecfi, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1ecf. Truy\u1ec1n cho quan \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch \u0111\u00fang nh\u01b0 ph\u00e9p thi. Phan Huy Th\u1ef1c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHai quy\u1ec3n \u1ea5y v\u0103n vi\u1ebft t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, m\u00e0 b\u00e0i ph\u00fa l\u1ea1i tr\u00f9ng v\u1ea7n, v\u0103n kim kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c trang nh\u00e3, \u0111\u00edch th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u1ea1ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1ng \u0111\u1ed7. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u00e1n b\u1ecb can khi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ec9 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, kh\u00f4ng d\u00e1m vin v\u00e0o \u00e2n chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 xin cho thi\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e3 kh\u00f4ng v\u00e0o h\u1ea1ng \u0111\u00e1ng \u0111\u1ed7, sao \u0111\u01b0\u1ee3c vin v\u00e0o \u00e2n chi\u1ebfu\u201d. R\u00fat cu\u1ed9c kh\u00f4ng cho v\u00e0o thi (\u0111\u1ebfn sau, b\u1ecdn Giao \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129 c\u1ea3).<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129, ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, c\u00f3 \u0111\u01a1n k\u00eau xin \u0111\u01b0\u1ee3c thi. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cV\u0129 do ch\u00e2n gi\u00e1m sinh xu\u1ea5t th\u00e2n, khi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m Tri huy\u1ec7n, can \u00e1n, ph\u1ea3i c\u00e1ch, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean t\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 l\u00e0m quan. Song ta ngh\u0129 : y b\u1ecb can \u00e1n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ed9i tham tang hay t\u1ed9i ri\u00eang, v\u1eady gia \u00e2n cho \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o thi H\u01b0\u01a1ng (sau V\u0129 \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n).<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh m\u1eabu b\u1ea3n t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh :<\/p>\n<p>(T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 3 n\u0103m x\u00e9t c\u00f4ng, c\u00e1c quan \u1edf Kinh, ph\u00e0m c\u00e1c v\u0103n v\u0169 \u1ea5n quan vi\u00ean n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ri\u00eang \u1ea5n quan ph\u00f2ng, th\u00ec cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3ng v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a m\u00ecnh ((1) Theo quy ch\u1ebf nh\u00e0 Thanh, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 x\u00e9t c\u00f4ng, quan trong Kinh t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u b\u00e0y c\u00f4ng tr\u1ea1ng c\u1ee7a m\u00ecnh, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 vua x\u00e9t (T\u1eeb nguy\u00ean).1), c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p \u1ea5n quan ph\u00f2ng ri\u00eang th\u00ec k\u00fd t\u00ean v\u00e0 vi\u1ebft ch\u1eef \u201c\u0111\u1ec1\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, ph\u00e0m c\u00e1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tham t\u00e1n, hi\u1ec7p t\u00e1n, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, tuy\u00ean ph\u1ee7, l\u00e3nh binh, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u1ea5n quan ph\u00f2ng ri\u00eang m\u1ed9t nha, c\u0169ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3ng \u1ea5n v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u c\u1ea3. C\u00f2n nh\u01b0 \u1ea5n quan \u1edf c\u00e1c nha, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00f3ng \u1ea5n phong t\u01b0\u1edbc v\u00e0o trong t\u1eadp t\u00e2u. L\u1ea1i n\u1eefa, c\u00e1c nha kh\u00e1c nh\u01b0 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng, Quang l\u1ed9c, H\u00e0n l\u00e2m, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m, Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1, Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, T\u00e0o ch\u00ednh, Sang ph\u00e1o, H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u do vi\u00ean cai qu\u1ea3n s\u00e1t h\u1ea1ch, l\u00e0m s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean. Nha n\u00e0o ch\u1ec9 c\u00f3 quan t\u1ee9 ng\u0169 ph\u1ea9m v\u00e0 h\u1ed9 l\u00fd th\u00f4i, th\u00ec do nha h\u1eefu quan chuy\u1ec3n t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i nh\u01b0 c\u00e1c \u1ea5n quan \u1edf Kinh, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u m\u1ed9t h\u1ea1t, n\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang, xin t\u1ea1m ngh\u1ec9 \u0111\u1ec1u cho k\u00fd t\u00ean v\u00e0 vi\u1ebft ch\u1eef \u201c\u0111\u1ec1\u201d. C\u00f2n c\u00e1c tham t\u00e1n, hi\u1ec7p t\u00e1n, tuy\u00ean ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t v\u00e0 l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u do c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty nh\u01b0 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c chuy\u1ec3n t\u00e2u v\u00e0 vi\u1ebft ch\u1eef \u201c\u0111\u1ec1\u201d. Ch\u1ee9c l\u00e3nh binh coi ri\u00eang m\u1ed9t h\u1ea1t, th\u00ec do ch\u1ee9c b\u1ed1 ch\u00ednh v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t c\u00f9ng h\u1ea1t \u1ea5y chuy\u1ec3n t\u00e2u, cho theo l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3ng \u1ea5n).<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ecba th\u1ebf trong h\u1ea1t t\u1ec9nh \u1ea5y xa r\u1ed9ng, d\u00e2n c\u01b0 l\u1ebb t\u1ebb. Xin tu\u1ef3 theo nh\u1eefng n\u01a1i n\u00e0o g\u1ea7n li\u1ec1n v\u1edbi nhau, \u0111\u1eb7t th\u00eam t\u00ean t\u1ed5ng (nh\u01b0 huy\u1ec7n Tuy Vi\u1ec5n c\u00f3 2 t\u1ed5ng, th\u00ec chia l\u00e0m 4 t\u1ed5ng, huy\u1ec7n Ph\u00f9 M\u1ef9 c\u00f3 3 t\u1ed5ng th\u00ec chia l\u00e0m 4 t\u1ed5ng, huy\u1ec7n B\u1ed3ng S\u01a1n c\u00f3 4 t\u1ed5ng th\u00ec chia l\u00e0m 5 t\u1ed5ng) ; ch\u1ecdn trong t\u1ed5ng, th\u00f4n n\u00e0o \u0111inh \u0111i\u1ec1n nhi\u1ec1u h\u01a1n, cho \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u m\u1ed9t t\u1ed5ng. M\u1ed7i t\u1ed5ng \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c cai t\u1ed5ng, ngo\u1ea1i \u1ee7y v\u00e0 ph\u00f3 t\u1ed5ng m\u1ed7i ch\u1ee9c 1 ng\u01b0\u1eddi\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 An, Tr\u1ecbnh Quang Khanh, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n Li\u00eau, L\u00e1c v\u00e0 Ba L\u1ea1t c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh r\u1ea5t g\u1ea7n, xin \u0111\u1eb7t 5 ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u1edf m\u1ea1n \u0111\u00f4ng v\u00e0 m\u1ea1n t\u00e2y s\u00f4ng Li\u00eau, m\u1ea1n \u0111\u00f4ng s\u00f4ng L\u00e1c v\u00e0 s\u00f4ng L\u1ea1t, m\u1ea1n t\u00e2y s\u00f4ng L\u1ea1t, \u0111\u1ec3 v\u1eefng m\u1ea1nh b\u1edd c\u00f5i n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi\u201d. L\u1ea1i t\u00e2u : \u201cHai \u0111\u1ed3n canh Tr\u00e0 L\u00fd v\u00e0 L\u00e2n H\u1ea3i, t\u1eeb n\u01a1i canh gi\u1eef \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t c\u00e1ch xa, xin d\u1eddi hai \u0111\u1ed3n canh Tr\u00e0 L\u00fd v\u00e0 L\u00e2n H\u1ea3i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c canh ph\u00f2ng tr\u00f4ng coi (d\u1eddi : \u0111\u1ed3n canh Tr\u00e0 L\u00fd \u0111\u1ebfn \u1ea5p Tri Ch\u1ec9 huy\u1ec7n Ti\u1ec1n H\u1ea3i, \u0111\u1ed3n canh L\u00e2n H\u1ea3i \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam x\u00e3 \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, huy\u1ec7n Giao Th\u1ee7y).<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi v\u1ec1 h\u1ea3i ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u r\u1ed9ng, d\u00e0i, nh\u1eefng ch\u1ed7 xung y\u1ebfu \u1edf n\u01a1i ven bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u0111\u1ec3 nghi\u00eam vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef. Duy c\u00f3 kho\u1ea3ng gi\u1eef hai \u0111\u1ed3n canh\u00a0 Li\u00eau v\u00e0 L\u00e1c, th\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ea3o B\u00ecnh H\u1ea3i v\u00e0 t\u1ea5n Ba L\u1ea1t c\u0169ng c\u00f3 bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef, c\u0169ng \u0111\u1ee7 ph\u00f2ng b\u1ecb, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i lo xa. Vi\u1ec7c \u1ea5y hi\u1ec7n nay ch\u01b0a c\u1ea7n, \u0111\u1ee3i sau ph\u00e1i kh\u00e1m, s\u1ebd xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 cho l\u00e0m. C\u00f2n nh\u01b0 hai \u0111\u1ed3n Tr\u00e0 L\u00fd v\u00e0 L\u00e2n H\u1ea3i, chu\u1ea9n cho d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n IX<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6. Ban cho ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, sa m\u00e0u v\u00e0 v\u1ea3i t\u00e2y c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cM\u00f9a h\u00e8 n\u00f3ng n\u1ef1c, \u0111\u1ec3 d\u00f9ng l\u00e0m \u00e1o m\u00e1t\u201d. (C\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 7 t\u1ea5m, c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u1ea5m, c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 t\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 24 t\u1ea5m, c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c 31 t\u1ea5m).<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a chi\u00eam. B\u1ed9 H\u1ed9 d\u00e2ng danh s\u00e1ch v\u1ec1 t\u1ed5ng s\u1ed1 thu ho\u1ea1ch, chia l\u00e0m 3 h\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a : th\u01b0\u1ee3ng, trung v\u00e0 h\u1ea1. Vua ph\u00ea v\u00e0o danh s\u00e1ch r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1edbi tr\u00f4ng coi ch\u00ednh s\u1ef1, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, ta c\u00f9ng v\u1edbi d\u00e2n, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng 3 b\u1eadc \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a \u1ea5y (c\u1ed9ng 31 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ch\u1ec9 tr\u1eeb 4 t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, Tuy\u00ean Quang v\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn kh\u00f4ng c\u00f3 ru\u1ed9ng chi\u00eam, c\u00f2n Nam \u0110\u1ecbnh, Ngh\u1ec7 An, Thanh Ho\u00e1, H\u00e0 N\u1ed9i, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Y\u00ean, Ninh B\u00ecnh, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng c\u1ed9ng 11 t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a h\u1ea1ng th\u01b0\u1ee3ng. B\u1eafc Ninh, H\u00e0 T\u0129nh, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, S\u01a1n T\u00e2y, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, H\u01b0ng Ho\u00e1, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Qu\u1ea3ng Nam, Th\u00e1i Nguy\u00ean c\u1ed9ng 11 t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a h\u1ea1ng trung. Th\u1eeba Thi\u00ean, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean c\u1ed9ng 5 t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a h\u1ea1ng h\u1ea1).<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 t\u1ec9nh Thanh : \u201c\u0110\u1ea5t t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e2u n\u0103m b\u1ea1c m\u00e0u, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 c\u1ee9u ch\u1eefa nhi\u1ec1u c\u00e1ch, nay \u0111\u00e3 kh\u1edfi s\u1eafc. \u01a0n hu\u1ec7 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc d\u00f9 nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng v\u1eabn kh\u00f4ng b\u1eb1ng tr\u1eddi cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, th\u00f3c l\u00faa \u0111\u1ea7y kho, c\u00f9ng vui ca h\u00e1t. Ta xi\u1ebft n\u1ed7i k\u00ednh c\u1ea9n, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng, c\u00e0ng th\u00eam ph\u1ea5n kh\u1edfi tu t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi l\u00e2u m\u00e3i, c\u00f9ng d\u00e2n chung vui. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u0103n d\u00e2n, \u0111\u00e3 y\u00ean c\u1ea7u cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean n\u1eefa, \u0111\u00e3 g\u1eafng l\u1ea1i c\u1ed1 g\u1eafng th\u00eam, n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c ph\u1ee5 huynh \u1edf qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 vua, d\u1ea1y b\u1ea3o c\u00e1c con em, \u0111\u1ec3 cho l\u00e0ng x\u00f3m \u0111\u01b0\u1ee3c vui t\u01b0\u01a1i, c\u00f9ng nhau y\u00ean vui trong \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 vua, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh, ta l\u1ea5y l\u00e0m mong m\u1ecfi l\u1eafm.<\/p>\n<p>Hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn Kinh. Tr\u01b0\u1edbc 1 ng\u00e0y, b\u1ed9 L\u1ec5 d\u1eabn s\u1ee9 th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn S\u01a1n Th\u00ed, Ki\u1ec7u M\u1ed9c \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda cung Kh\u00e1nh Ninh, nh\u00e2n bu\u1ed5i c\u00fang s\u00e1ng, l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng (n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 2 c\u00e2n tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 1 c\u00e2n). Ng\u00e0y h\u00f4m sau, \u0111em c\u00e1c s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda cung khuy\u1ebft ch\u00fac m\u1eebng vua l\u00ean ng\u00f4i (n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 1 c\u1eb7p ng\u00e0 voi, 2 chi\u1ebfc s\u1eebng t\u00ea ; n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 2 c\u1eb7p ng\u00e0 voi, 1 chi\u1ebfc s\u1eebng t\u00ea) ; l\u00e0m l\u1ec5 xong, \u1edf l\u1ea1i ch\u1edd ng\u00e0y l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 Ninh l\u0103ng.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi \u1edf n\u01a1i m\u1ecdi r\u1ee3 c\u00f5i xa, t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a t\u1eebng giao th\u00f4ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc ta. Ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, h\u1ecd l\u1ea1i bi\u1ebft ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 phong ho\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 vua, g\u00f5 c\u1eeda \u1ea3i, t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n. T\u1ea5m l\u00f2ng k\u00ednh tr\u1eddi, th\u1edd n\u01b0\u1edbc l\u1edbn c\u1ee7a h\u1ecd th\u1eadt \u0111\u00e1ng khen th\u01b0\u1edfng. N\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 th\u00ec d\u1ef1 h\u00e0ng c\u1ed1ng hi\u1ebfn \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc sau m\u1ed9t m\u1ef1c, c\u00f2n vi\u1ec7c \u0111\u1ed5i l\u1ea1i qu\u1ed1c hi\u1ec7u th\u00ec m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb nay. S\u1ee9 th\u1ea7n h\u1ecd \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, ta n\u00ean ti\u1ebfp \u0111\u00e3i cung c\u1ea5p \u01b0u h\u1eadu, \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 th\u00e2n y\u00eau ng\u01b0\u1eddi xa. \u0110\u1ed1i v\u1edbi hai Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u1ea5y, n\u00ean c\u1ea5p cho s\u1eafc th\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, n\u00ean th\u01b0\u1edfng cho ph\u1ea9m v\u1eadt g\u00ec, s\u1ed1 l\u01b0\u1ee3ng bao nhi\u00eau, b\u1ed9 n\u00ean tra x\u00e9t trong l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m. (T\u1ee5c truy\u1ec1n : ng\u01b0\u1eddi hai n\u01b0\u1edbc n\u00e0y, t\u00ednh qu\u00ea k\u1ec7ch, m\u1ed9c m\u1ea1c, trong n\u01b0\u1edbc c\u00f3 qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e0nh qu\u00e1ch ; c\u00e0y l\u1ea5y m\u00e0 \u0103n, d\u1ec7t l\u1ea5y m\u00e0 m\u1eb7c, kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 vi\u1ec7c binh \u0111ao, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 th\u00f3i c\u1ed5).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 v\u1ec1 t\u1ed9i ho\u00e0 gian((1) Ho\u00e0 gian : trai g\u00e1i b\u1eb1ng l\u00f2ng th\u00f4ng d\u00e2m v\u1edbi nhau.1). Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y n\u1ecd, b\u1ed9 th\u1ea7n c\u00f3 d\u00e2ng l\u00ean hai t\u1eadp \u00e1n v\u1ec1 t\u1ed9i ho\u00e0 gian, g\u00e1i t\u00e2n, ch\u01b0a c\u01b0\u1edbi v\u1ec1 nh\u00e0 ch\u1ed3ng, \u0111\u00e3 c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ho\u00e0 gian. T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh th\u00ec kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i g\u00e1i \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed3ng, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh th\u00ec kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i g\u00e1i ch\u01b0a ch\u1ed3ng. T\u1ed9i danh do hai t\u1ec9nh ngh\u0129 x\u1eed, n\u1eb7ng, nh\u1eb9 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. B\u1ed9 th\u1ea7n c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m chi\u1ebfu lu\u1eadt x\u1eed \u00e1n, cho th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 ph\u1ea3i ?\u201d. V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTheo l\u1ec7 c\u1ed5, con g\u00e1i sau khi \u0111\u00e3 l\u1ec5 nh\u00e0 th\u1edd b\u00ean nh\u00e0 ch\u1ed3ng, r\u1ed3i sau m\u1edbi th\u00e0nh v\u1ee3 ch\u1ed3ng, n\u1ebfu ch\u01b0a c\u01b0\u1edbi v\u1ec1 nh\u00e0 ch\u1ed3ng, th\u00ec kh\u00f4ng n\u00ean kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i l\u00e0 g\u00e1i c\u00f3 ch\u1ed3ng. Nh\u01b0ng v\u00ec \u0111i\u1ec1u n\u00e0y trong lu\u1eadt kh\u00f4ng ch\u00e9p r\u00f5, cho n\u00ean c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t ki\u1ec7n, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 k\u1ebft n\u1eb7ng ho\u1eb7c nh\u1eb9. V\u1eady xin n\u00ean quy \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed1ng nh\u1ea5t\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cCon g\u00e1i ch\u01b0a c\u01b0\u1edbi v\u1ec1 nh\u00e0 ch\u1ed3ng, tuy ch\u01b0a th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 g\u00e1i \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed3ng, nh\u01b0ng n\u1ebfu \u0111\u00e3 \u0103n h\u1ecfi r\u1ed3i th\u00ec danh ph\u1eadn l\u00e0 v\u1ee3 ch\u1ed3ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, b\u1ea3o l\u00e0 g\u00e1i ch\u01b0a ch\u1ed3ng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed3ng th\u00ec n\u1eb7ng qu\u00e1, m\u00e0 kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1ed3ng th\u00ec nh\u1eb9 qu\u00e1. Ph\u1ea3i n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc c\u00e2n nh\u1eafc cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u00fang lu\u1eadt\u201d. Vua sai s\u1eeda \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, l\u1ee5c t\u1ed1ng cho trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh c\u1ee9 theo th\u1ebf m\u00e0 thi h\u00e0nh (con g\u00e1i \u0111\u00e3 nh\u1eadn l\u1ec5 \u0103n h\u1ecfi m\u00e0 ch\u01b0a c\u01b0\u1edbi v\u1ec1 nh\u00e0 ch\u1ed3ng, n\u1ebfu ho\u00e0 gian v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, th\u00ec gian phu b\u1ecb ph\u1ea1t 70 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed3 1 n\u0103m ; ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i \u1ea5y b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, x\u1eed \u0111\u00e1nh ngay, c\u00f2n t\u1ed9i kh\u00e1c cho chu\u1ed9c, ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i ti\u1ec1n c\u1ee7a v\u00e0 l\u1ec5 v\u1eadt cho nh\u00e0 trai).<\/p>\n<p>Nh\u1eafc l\u1ea1i nghi\u00eam ng\u1eb7t vi\u1ec7c c\u1ea5m gi\u1edbi t\u1ea1i c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111i\u1ec7n. Khi \u1ea5y, c\u00f3 Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc C\u1ea3nh nh\u00e2n l\u00fac say r\u01b0\u1ee3u, v\u00e0o cung Kh\u00e1nh Ninh, b\u1ecb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u01a1ng phi\u00ean tr\u1ef1c l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n tham h\u1eb7c. L\u1ea1i c\u00f3 T\u1ea1 Ng\u1ecdc Pha say r\u01b0\u1ee3u, n\u00f3i b\u1eeba b\u00e3i \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n, c\u0169ng b\u1ecb \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 tham h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00e1n : \u201c\u0110\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed l\u00e0 n\u01a1i phong ho\u00e1 ph\u00e1p \u0111\u1ed9, c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ed7 cho b\u1ecdn t\u1eedu \u0111\u1ed3 \u1edf Cao d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u0103n u\u1ed1ng \u0111\u00e2u ?\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 ngh\u1ecb t\u1ed9i. C\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. C\u1ea3nh ph\u00e1t ph\u1ed1i \u0111i An Giang l\u00e0m l\u00ednh. Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu v\u00ec t\u1ed9i ti\u1ebfn c\u1eed b\u1eady, ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 3 th\u00e1ng. Pha \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1ng k\u00e9m C\u1ea3nh m\u1ed9t b\u1eadc : b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u1ea3i g\u1eafng s\u1ee9c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. V\u00ec th\u1ebf, m\u1edbi nh\u1eafc l\u1ea1i nghi\u00eam ng\u1eb7t vi\u1ec7c gi\u1edbi c\u1ea5m : Ph\u00e0m nh\u1eefng n\u01a1i mi\u1ebfu \u0111i\u1ec7n t\u00f4n nghi\u00eam, ph\u1ea3i r\u1ea5t m\u1ef1c nghi\u00eam t\u0129nh, h\u1ec5 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o d\u00e1m \u0111i b\u1eeba v\u00e0o hay l\u00e0m huy\u00ean n\u00e1o, s\u1ebd chi\u1ec3u lu\u1eadt b\u1ea5t k\u00ednh, gia th\u00eam b\u1eadc, tr\u1eebng tr\u1ecb n\u1eb7ng.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf n\u1ed9p b\u1eb1ng b\u1ea1c v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y cho c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Thanh, Ngh\u1ec7 v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh (ph\u1ee7 Cam L\u1ed9, ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Nam, 4 ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh, Tr\u1ea5n \u0110\u1ecbnh, Tr\u1ea5n T\u0129nh v\u00e0 Tr\u1ea5n Bi\u00ean, 2 huy\u1ec7n Cam M\u00f4n v\u00e0 Cam C\u00e1t). Vua cho l\u00e0 \u00e2n \u0111i\u1ec3n n\u0103m nay, thu\u1ebf nh\u00e2n \u0111inh c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng tha h\u1ebft, kh\u00f4ng n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5. Truy\u1ec1n tha cho t\u1ea5t c\u1ea3. B\u1ed9 H\u1ed9 l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Minh H\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi M\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi N\u00f9ng \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t v\u00e0o h\u1ea1ng bi\u1ec7t n\u1ea1p, l\u1ec7 ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c, so v\u1edbi c\u00e1c h\u1ed9 bi\u1ec7t n\u1ea1p ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 kh\u00e1c, v\u1ed1n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng. Duy hi\u1ec7n nay chi\u1ebfu Ch\u1ec9 nh\u00e0 vua ban \u01a1n, r\u1ea5t \u01b0u h\u1eadu, ai c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n. B\u1ecdn h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn \u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ea5t t\u01b0\u01a1i vui n\u00e0y, ki\u1ebfm l\u1ea5y m\u00e0 \u0103n, l\u00e0m d\u00e2n n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. V\u1eady xin cho h\u1ecd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nhu\u1ea7n \u01a1n, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra d\u00e2n n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c coi nh\u01b0 m\u1ed9t\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Truy\u1ec1n cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Tr\u1ef1c K\u1ef3 d\u1ef1ng mi\u1ebfu th\u1edd Th\u00e0nh ho\u00e0ng ri\u00eang (mi\u1ebfu c\u00f3 3 gian, 3 m\u1eb7t t\u1ea3, h\u1eefu v\u00e0 \u0111\u00e0ng sau \u0111\u1ec1u x\u00e2y t\u01b0\u1eddng g\u1ea1ch, \u0111\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc x\u00e2y b\u00ecnh phong). Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc, Th\u00e0nh ho\u00e0ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1eabn c\u00fang chung c\u1ea3 v\u00e0o mi\u1ebfu \u0110\u00f4 Th\u00e0nh ho\u00e0ng \u1edf Kinh th\u00e0nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n xin c\u00fang t\u1ea1i mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t, m\u00e0 \u0111\u1ed5i t\u00ean mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng th\u00e0nh mi\u1ebfu Th\u00e0nh ho\u00e0ng. Vi\u1ec7c b\u00e0n \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e2u ch\u01b0a \u0111\u1ecbnh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, m\u1edbi th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Tr\u1ef1c K\u1ef3 : h\u1ea1t n\u00e0o \u0111\u00e3 c\u00f3 x\u00e2y mi\u1ebfu Th\u00e0nh ho\u00e0ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i, th\u00ec c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u0169 m\u00e0 th\u1edd ph\u1ee5ng ; h\u1ea1t n\u00e0o ch\u01b0a x\u00e2y mi\u1ebfu th\u00ec cho ch\u1ecdn khu \u0111\u1ea5t \u1edf g\u1ea7n t\u1ec9nh th\u00e0nh m\u00e0 l\u00e0m. H\u1eb1ng n\u0103m, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a thu, nh\u1eb1m ng\u00e0y \u201cCanh\u201d, sau ng\u00e0y t\u1ebf M\u1eadu ((1) T\u1ebf M\u1eadu : t\u1ee9c l\u00e0 ng\u00e0y t\u1ebf X\u00e3 t\u1eafc (theo \u0110\u1ea1i Nam th\u1ef1c l\u1ee5c. \u0110\u1ec7 t\u1ee9 k\u1ef7, quy\u1ec3n 6, t\u1edd 14a).1), th\u00ec sai quan l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf. \u0110\u1eb7t 5 ng\u01b0\u1eddi mi\u1ebfu phu. C\u00f2n mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng c\u0169 th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nguy\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Khoa, l\u00e0m cai c\u01a1 c\u1ee7a gi\u1eb7c, khi c\u00f3 cu\u1ed9c bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng \u1edf Phi\u00ean An ((2) Ch\u1ec9 cu\u1ed9c n\u1ed5i d\u1eady c\u1ee7a L\u00ea V\u0103n Kh\u00f4i.2), \u0111\u1ebfn sau l\u1ea1i theo v\u1ec1 quan qu\u00e2n, \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c c\u00f3 c\u00f4ng. Nay vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c, Khoa b\u1ecb x\u1eed l\u0103ng tr\u00ec. B\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u1ed5i l\u1ea1i l\u00e0m t\u1ed9i ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111em b\u00eau. Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang d\u00e2ng s\u1edb c\u00e3i l\u1ea1i, cho r\u1eb1ng Khoa \u0111i theo gi\u1eb7c l\u00e0 v\u00ec th\u1ebf b\u1eaft bu\u1ed9c, kh\u00e1c v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb vui l\u00f2ng \u0111i theo gi\u1eb7c. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cKhoa, khi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m quan v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111\u1ebfn sau m\u1edbi quay \u0111\u1ea7u l\u1ea1i, ch\u1eb3ng qua v\u00ec s\u1ee9c k\u00e9m, th\u1ebf c\u00f9ng, ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1eddng tho\u00e1t t\u1ed9i m\u00e0 th\u00f4i. B\u1ed9 H\u00ecnh kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111em b\u00eau, \u0111\u00e3 l\u00e0 ph\u1ea3i l\u1eafm. Song, ta ngh\u0129 : vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 ho\u00e3n cho t\u1ed9i ch\u1ebft. Cho t\u00ean Khoa \u0111\u01b0\u1ee3c giam l\u1ea1i \u0111\u1ee3i x\u00e9t, ch\u01b0a ch\u00e9m v\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i th\u00eam b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng, T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n \u0111i tra ki\u1ec3m c\u00e1c \u0111\u1ed3 th\u1edd \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu. Theo l\u1ec7 c\u0169, b\u1ecdn Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh, Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang v\u00e0 T\u1eeb S\u01a1n c\u00f4ng M\u00e3o c\u1ee9 h\u1eb1ng th\u00e1ng, 3 l\u1ea7n th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 tra ki\u1ec3m. Vua ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u1ea5ytu\u1ed5i ng\u00e0y m\u1ed9t gi\u00e0, b\u00e8n sai b\u1ecdn B\u1ea1ch l\u00e0m thay, chu\u1ea9n cho c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u1ea5y ch\u1ec9 m\u1ed7i th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m so\u00e1t m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u ch\u00e2u v\u00e0 huy\u1ec7n thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba, C\u1ea9m Th\u1ee7y, Th\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n, Lang Ch\u00e1nh, Quan Ho\u00e1, \u0111\u1ea5t \u1edf h\u1ebbo l\u00e1nh xa x\u00f4i, nh\u00e2n d\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n ph\u1ee5c, nay n\u1ebfu chia b\u1eaft s\u1ed1 l\u00ednh, th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 ph\u1ea7n gieo neo. V\u1eady xin l\u1ea1i ho\u00e3n ni\u00ean h\u1ea1n b\u1eaft l\u00ednh, \u0111\u1ec3 cho s\u1ee9c d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u00e1i\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>C\u00f3 s\u1eafc cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : Nh\u1eefng l\u1ea1i d\u1ecbch thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u00e1c nha, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o n\u0103m ngo\u00e1i b\u00e0n gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, m\u00e0 \u0111\u00e3 v\u1ec1 nguy\u00ean t\u1ecbch \u1edf l\u00e0ng r\u1ed3i th\u00ec th\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb th\u1ea3i v\u1ec1 m\u00e0 ch\u01b0a bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 \u1edf l\u00e0ng, th\u00ec l\u1ea1i chu\u1ea9n cho \u1edf l\u1ea1i ng\u1ea1ch c\u0169 m\u1ed9t n\u0103m n\u1eefa, chia t\u1eebng ban c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>D\u1ed3n hai \u0111\u1ed9i C\u1ea3nh t\u1ea5t l\u00e0m ty C\u1ea3nh t\u1ea5t. Ng\u1ea1ch binh \u1edf hai \u0111\u1ed9i n\u00e0y thi\u1ebfu nhi\u1ec1u. Qu\u1ea3n vi\u00ean T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng xin cho g\u1ecdi l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n nguy\u00ean c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 h\u1ed9 \u1edf huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n sung b\u1ed5 v\u00e0o \u0111\u00f3. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho b\u1ed9 Binh b\u00e0n x\u00e9t. B\u1ed9 Binh cho r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u1ed1ng S\u01a1n l\u01b0u t\u00e1n, \u1edf n\u01a1i n\u00e0o, th\u00ec \u0111\u00e3 khai v\u00e0o s\u1ed5 \u0111inh \u1edf n\u01a1i \u1ea5y r\u1ed3i, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i g\u1ecdi v\u1ec1 c\u1ea3 \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung l\u00e0m binh, th\u00ec nh\u1eefng s\u1ed5 h\u1ed9 \u0111\u00e3 l\u00e0m xong r\u1ed3i t\u1ea5t ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i l\u1ea1i nhi\u1ec1u. V\u1eady xin d\u1ed3n v\u00e0o l\u00e0m m\u1ed9t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi s\u1ef1 ch\u1ec9 c\u00f3 s\u1ed1 m\u1ee5c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n nh\u1eefng con ch\u00e1u v\u00e0 em c\u00f9ng l\u00e0 ch\u00e1u g\u1ecdi b\u1eb1ng ch\u00fa b\u00e1c c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 h\u1ed9 m\u00e0 t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ea7u qu\u00e2n th\u00ec cho sung v\u00e0o l\u00e0m l\u00ednh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed9i trong v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 c\u0103n b\u1ea3n. Vua y cho. B\u00e8n d\u1ed3n hai \u0111\u1ed9i l\u00e0m m\u1ed9t, g\u1ecdi l\u00e0 ty C\u1ea3nh t\u1ea5t.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi th\u1ee7 h\u1ed9 l\u0103ng Thu\u1ef5 Kh\u00e1nh((1) Thu\u1ef5 Kh\u00e1nh : L\u0103ng c\u1ee7a Hi\u1ebfu Khang ho\u00e0ng h\u1eadu \u1edf x\u00e3 \u0110\u1ecbnh M\u00f4n, huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.1) t\u1ef1 \u00fd cho d\u00e2n x\u00e3 m\u01b0\u1ee3n t\u00e1n v\u00e0 l\u1ecdng th\u1edd \u1edf l\u0103ng \u0111\u1ec3 th\u1edd th\u1ea7n. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua gi\u1eadn l\u1eafm, sai \u0111\u1ed1t c\u00e1i t\u00e1n v\u00e0 l\u1ecdng \u1ea5y \u0111i, ch\u1ebf \u0111\u1ed3 m\u1edbi \u0111\u1ec3 th\u1edd \u1edf l\u0103ng. Ng\u01b0\u1eddi cho m\u01b0\u1ee3n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ec1u b\u1ecb giao cho ph\u00e1p ty tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 \u1ed1ng \u0111\u1ef1ng th\u01b0 giao cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m ch\u1ea1y c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cCanh t\u01b0 \u0111\u00eam h\u00f4m qua, c\u00f3 \u1ed1ng \u0111\u1ef1ng th\u01b0 c\u1ee7a t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng giao cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn. Tr\u00e1t ph\u00e1i c\u1ee7a t\u1ec9nh \u1ea5y kh\u00f4ng bi\u00ean r\u00f5 l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec, ty Th\u00f4ng ch\u00ednh ch\u1ed1i t\u1eeb kh\u00f4ng nh\u1eadn ngay l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd. S\u1edf B\u01b0u ch\u00ednh ph\u1ea3i tr\u00ecnh n\u1ed9p cho th\u1ecb v\u1ec7, th\u00e1i gi\u00e1m ph\u1ea3i rung chu\u00f4ng \u0111\u1ec3 d\u00e2ng (tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Thanh c\u00f3 treo c\u00e1i chu\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, ph\u00e0m c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u v\u00e0 vi\u1ec7c qu\u00e2n c\u01a1 quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n y\u1ebfu, th\u00ec th\u00e1i gi\u00e1m rung chu\u00f4ng l\u00ean, mang t\u1ea5u th\u01b0 d\u00e2ng n\u1ed9p). Ta ng\u1edd l\u00e0 c\u00f4ng v\u0103n \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi t\u00e2u vi\u1ec7c kh\u1ea9n c\u1ea5p, v\u1ed9i l\u1ea5y \u00e1o m\u1eb7c \u0111\u1ec3 xem, th\u00ec ra vi\u1ec7c c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111i ra bi\u1ec3n. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c thuy\u1ec1n c\u00f4ng ra v\u00e0o l\u00e0 vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng m\u00e0 th\u00f4i. L\u1ec7 c\u0169, v\u1eabn cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 c\u00f4ng v\u0103n, l\u00e0 v\u00ec trong l\u00fac th\u00e1i b\u00ecnh v\u00f4 s\u1ef1, m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u0111\u1ec7 c\u00f4ng v\u0103n \u0111\u1ec3 luy\u1ec7n t\u1eadp ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ng\u1ef1a m\u00e0 th\u00f4i. Nay n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi m\u1ea1n T\u00e2y \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c, tr\u1ea1m ch\u1ea1y gi\u1ea5y kh\u00f3 nh\u1ecdc, d\u00f9 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c qu\u00e2n m\u00e0 kh\u00f4ng kh\u1ea9n c\u1ea5p l\u1eafm, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean h\u1ebft th\u1ea3y m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u cho ng\u1ef1a ch\u1ea1y, hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n c\u1ea5p, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i cho ng\u1ef1a ch\u1ea1y v\u1ed9i v\u00e0ng nh\u01b0 th\u1ebf, l\u00e0m cho tai m\u1eaft ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i ng\u1ea1c nhi\u00ean \u01b0 ! Chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay, c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam, ph\u00e0m c\u00e1c bang thuy\u1ec1n \u0111i ra bi\u1ec3n t\u1eeb 10 chi\u1ebfc tr\u1edf l\u00ean, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n l\u1edbn nhi\u1ec1u d\u00e2y bu\u1ed3m ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c quan \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n v\u1ec1, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo l\u1ec7, cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u1ec7 c\u00f4ng v\u0103n v\u1ec1 t\u00e2u \u0111\u1ec3 nhanh tin t\u1ee9c. C\u00f2n t\u1eeb 8 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n tr\u1edf xu\u1ed1ng, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean ch\u1eef \u201ct\u1ed1i kh\u1ea9n\u201d ra ngo\u00e0i phong c\u00f4ng v\u0103n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho ng\u1ef1a tr\u1ea1m ch\u1ea1y. T\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 ty Th\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u1ec1u l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u00fang c\u1ea3. Truy\u1ec1n cho b\u1ed9 h\u1ecfi l\u1ea1i r\u00f5 r\u00e0ng, x\u1eed ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 r\u0103n v\u1ec1 sau\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ed3n c\u01a1 B\u00ecnh tr\u00e1ng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0m ba \u0111\u1ed9i Binh tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ebf l\u1ec7 c\u1ee7a hai huy\u1ec7n Thi\u00ean Ph\u01b0\u1edbc, Hi\u1ec7p Ho\u00e0 t\u1ec9nh B\u1eafc, v\u1ec1 kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820 \u2013 1840] do t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean thu. Hi\u1ec7n nay kho t\u00e0ng t\u1ec9nh Th\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y, v\u1eady xin theo nh\u01b0 c\u0169 do t\u1ec9nh B\u1eafc thu l\u1ea5y\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>V\u1eadn ch\u1edf 50.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o c\u1ee7a Nam \u0110\u1ecbnh v\u1ec1 t\u1ec9nh Thanh.<\/p>\n<p>Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn v\u00e0 V\u0169 Danh Tr\u00ec d\u00e2ng th\u01b0 d\u00e1n k\u00edn t\u00e2u b\u1ed1n \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>1. D\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi. \u2013 \u0110\u1eb7t quan \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh th\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ed1ng tr\u1ecb c\u1ee7a m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u00e0o \u0111\u00f3. Quan \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u ng\u00e0y th\u00ec thu\u1ed9c l\u1ea1i v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n bi\u1ebft h\u01b0\u1edbng m\u00e0 theo. \u00edt l\u00e2u nay, ch\u1ee9c b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i ch\u1ee9c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u0103m \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u00ednh \u0111\u1ed9n v\u00e0 ch\u1eadm, ch\u01b0a k\u1ecbp thi th\u1ed1 vi\u1ec7c g\u00ec, d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i n\u0103ng nhanh nh\u1eb9n c\u0169ng kh\u00f3 l\u00f2ng tr\u1ed5 t\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft ; m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u01b0a \u0111\u00f3n ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng, b\u00e0n giao s\u1ed5 s\u00e1ch, l\u1ea1i th\u00eam ra m\u1ed9t chuy\u1ebfn phi\u1ec1n ph\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc. V\u1eady xin t\u1eeb nay, ph\u00e0m ch\u1ee9c b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, do b\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea c\u00f4ng tr\u1ea1ng l\u00e0m vi\u1ec7c trong ba n\u0103m, \u0111\u1ec1 t\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ee3i ch\u1ec9 cho th\u0103ng hay tru\u1ea5t. L\u1ea1i nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, tri huy\u1ec7n th\u0103ng \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7, \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7 th\u0103ng tri ph\u1ee7. Gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u0169ng c\u00f3 tri huy\u1ec7n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 th\u1ef1 khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ef1 vi\u00ean ngo\u1ea1i, nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc. Ngh\u0129 xin do b\u1ed9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>2. Th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n. \u2013 K\u1ec3 ra, \u0111\u1ea1o th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1t \u1edf d\u00f9ng s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1eebng m\u1ef1c. Cho n\u00ean, \u0111\u1eddi x\u01b0a d\u00f9ng d\u00e2n l\u1ef1c kh\u00f4ng qu\u00e1 3 ng\u00e0y ; \u0111\u1ebfn nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, d\u00f9ng d\u00e2n l\u00e0m l\u1ef1c d\u1ecbch ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn 2 tu\u1ea7n. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 coi tr\u1ecdng s\u1ee9c d\u00e2n. Trong h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00f4ng d\u1ecbch c\u00f3 ph\u1ea7n b\u1eadn nhi\u1ec1u. Ngh\u0129 xin t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m g\u1eb7p c\u00f3 c\u00f4ng t\u00e1c((1) Ch\u1eef c\u1ee7a nguy\u00ean v\u0103n, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m v\u1ec1 l\u1ef1c d\u1ecbch, ch\u1ec9 chung nh\u1eefng vi\u1ec7c s\u01b0u d\u1ecbch c\u00f4ng sai.1) g\u00ec, t\u00ednh xem c\u00f4ng tr\u00ecnh l\u1edbn hay nh\u1ecf, c\u1ea5p ph\u00e1t cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o g\u1ea5p \u0111\u00f4i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra c\u00f3 kh\u00e1c v\u1edbi h\u1ea1t kh\u00e1c.<\/p>\n<p>3. N\u00eau khen nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebft ngh\u0129a \u0111\u1ec3 cho phong t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu. \u2013 K\u1ec3 ra, gi\u1eef g\u00ecn ti\u1ebft ngh\u0129a, l\u00e0 n\u1ebft \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t c\u1ee7a s\u0129 phu ; bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng trung l\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 l\u00f2ng ch\u00ed nh\u00e2n c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3. Ngh\u0129 xin giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t k\u1ef9 danh s\u00e1ch c\u00e1c trung th\u1ea7n nh\u01b0 2 ng\u01b0\u1eddi trung th\u1ea7n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, 3 ng\u01b0\u1eddi trung th\u1ea7n \u1edf Cao B\u1eb1ng v\u00e0 Ph\u1ea1m Xu\u00e2n B\u00edch \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, n\u00ean truy\u1ec1n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t k\u1ef9 nh\u1eefng con ch\u00e1u c\u1ee7a h\u1ecd xem ai \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 b\u1ed5 d\u00f9ng. L\u1ea1i n\u1eefa, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i ti\u1ebft ngh\u0129a \u1edf cu\u1ed1i L\u00ea, nh\u01b0 b\u1ecdn Ho\u00e0ng Ph\u00f9ng C\u01a1, Nguy\u1ec5n Th\u1ec3 v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Gi\u1ea3n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf m\u00ecnh v\u00ec n\u01b0\u1edbc, h\u1ebft l\u00f2ng trung v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i b\u1ea5y gi\u1edd, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng th\u01a1m \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn x\u01b0a. Ngo\u00e0i ra, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebft li\u1ec7t kh\u00e1c c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt. Ch\u1ec9 v\u00ec sau khi tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i \u1ea5y \u0111\u00e3 b\u1ea1i vong, s\u1eed s\u00e1ch tan t\u00e1c m\u1ea5t \u0111i. V\u1eady xin : do c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng tra h\u1ecfi s\u1ef1 t\u00edch, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>4. D\u1ed3n gh\u00e9p c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 b\u1edbt nh\u0169ng ph\u00ed. \u2013 \u0110\u1eb7t ra ch\u00e2u, huy\u1ec7n, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 v\u00e2ng theo ch\u00ednh s\u00e1ch m\u00e0 tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, c\u00e1c th\u1ed5 huy\u1ec7n ((2) Ch\u1ec9 nh\u1eefng huy\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1ed3ng b\u00e0o thi\u1ec3u s\u1ed1 \u1edf.2) \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t quan ng\u01b0\u1eddi Kinh, c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n \u0111em phong ho\u00e1 c\u1ee7a trung ch\u00e2u \u0111\u1ec3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u00f3i quen c\u1ee7a n\u01a1i m\u1ecdi r\u1ee3 l\u00e0 v\u00ec th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf. Song, trong \u1ea5y nh\u01b0 c\u00e1c huy\u1ec7n Qu\u1ebf Phong, Thu\u00fd V\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, c\u00e1c huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba \u1edf ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ho\u00e1, s\u1ed1 x\u00e3 kh\u00f4ng qu\u00e1 30 x\u00e3, s\u1ed1 d\u00e2n kh\u00f4ng qu\u00e1 200 ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu \u0111\u1eb7t ra quan ch\u1ee9c c\u00f2n nhi\u1ec1u, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng b\u1ed5ng l\u1ed9c chi ra m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam t\u1ed1n k\u00e9m, m\u00e0 c\u00e1i t\u1ec7 d\u00e2n \u00edt, quan l\u1ea1i nhi\u1ec1u, th\u1ebf kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi. Ngh\u0129 xin \u0111em huy\u1ec7n Qu\u1ebf Phong s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o ph\u1ee7 Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, cho vi\u00ean Tri ph\u1ee7 ki\u00eam qu\u1ea3n, s\u00e1p nh\u1eadp huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh v\u00e0o huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba, giao cho vi\u00ean huy\u1ec7n \u1ea5y ki\u00eam nhi\u1ebfp. C\u00f2n c\u00e1c h\u1ea1t kh\u00e1c c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf. Nh\u1eefng ch\u1ed7 n\u00e0o \u00edt vi\u1ec7c qu\u00e1 \u0111\u1ec1u do c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng chi\u1ebfu theo \u0111\u1ecba th\u1ebf, t\u00e2u xin \u0111\u1ec3 li\u1ec7u r\u00fat b\u1edbt.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng l\u1eddi t\u00e2u c\u0169ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111i\u1ec1u h\u1ecfng. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u1ed5 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan, c\u1ed1t ph\u1ea3i x\u00e9t xem t\u00e0i n\u0103ng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y c\u00f3 \u0111\u00e1ng kh\u00f4ng. N\u1ebfu c\u1ee9 l\u1ea5y t\u1ea1i ch\u1ee9c l\u00e2u n\u0103m m\u00e0 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 n\u01a1i l\u00e0m quan kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch h\u1ee3p v\u1edbi nhau, m\u00e0 c\u1ee9 b\u1eaft ph\u1ea3i l\u00e0m cho th\u00e0nh c\u00f4ng th\u00ec c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? C\u00e1c ch\u1ee9c khoa \u0111\u1ea1o, vi\u00ean ngo\u1ea1i v\u00e0 lang trung c\u00f3 ch\u00e2n n\u00e0o khuy\u1ebft, n\u00ean l\u1ea5y vi\u00ean n\u00e0o h\u00e0m t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m cho th\u0103ng b\u1ed5 v\u00e0o. N\u1ebfu c\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 b\u1ed5 th\u00ec ch\u1ecdn h\u1ea1ng Tri huy\u1ec7n th\u00e2m ni\u00ean cho th\u0103ng th\u1ef1, c\u0169ng kh\u00f4ng l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc. N\u1ebfu c\u1ee9 theo \u0111\u00fang t\u01b0 c\u00e1ch, th\u00ec l\u00e0m g\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u Tri ph\u1ee7 \u0111\u00e1ng th\u0103ng m\u00e0 \u0111i\u1ec1u b\u1ed5 cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1 khuy\u1ebft ?<\/p>\n<p>\u201cC\u1ea3 h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng c\u00f3 gia \u01a1n cho c\u1ea3, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng \u0111\u00e3 chu t\u1ea5t l\u1eafm r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i cho ri\u00eang t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, t\u1eebng nh\u00e0 m\u1edbi l\u00e0 y\u00eau th\u01b0\u01a1ng ?<\/p>\n<p>\u201cC\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi tu\u1eabn ti\u1ebft v\u1ec1 h\u1ed3i cu\u1ed1i L\u00ea, t\u1ef1u trung s\u1ef1 tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u00e3 \u00edt nghe th\u1ea5y, hu\u1ed1ng chi l\u00e2u ng\u00e0y, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 m\u1edd nh\u1ea1t, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 s\u00e1ch ch\u00e9p l\u00e0m b\u1eb1ng, th\u00ec d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 x\u00e9t cho \u0111\u00fang ?<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea1i nh\u01b0 : hai huy\u1ec7n Qu\u1ebf Phong, Thu\u00fd V\u00e2n thu\u1ed9c Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, hai huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng Ho\u00e1, tuy s\u1ed1 x\u00e3 s\u1ed1 \u0111inh kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111\u1ecba th\u1ebf xa c\u00e1ch, kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u00e1p nh\u1eadp \u0111\u1ec3 r\u00fat b\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>\u201cC\u00e1c kho\u1ea3n tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u1eafp nh\u1eb7t nh\u1eefng c\u00e2u c\u0169 r\u00edch, kh\u00f4ng quan thi\u1ebft \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u00e0m. Kh\u00f4ng c\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ebfn. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c con ch\u00e1u c\u00e1c trung th\u1ea7n b\u1ea3n tri\u1ec1u, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 gia \u01a1n cho t\u1eadp \u1ea5m r\u1ed3i, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i c\u00f2n nh\u1ecf, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o \u00e2n \u0111i\u1ec3n, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t h\u1ecfi k\u1ef9 r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t An Giang, Nguy\u1ec5n Nh\u1eadt Th\u1ea1nh, b\u1ecb m\u1ea5t quan. Th\u1ea1nh nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb lu\u1eadn t\u1ed9i, gi\u00e1ng \u0111\u1ebfn 7 c\u1ea5p. Vua cho r\u1eb1ng Th\u1ea1nh tr\u1ecb d\u00e2n, ph\u00f2ng gi\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u00fang ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ed5 d\u00e2n kh\u00f4ng y\u00ean t\u0129nh, th\u00ec h\u00e1 n\u00ean c\u1ee9 \u0111\u1ec3 cho cai tr\u1ecb m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ? Vua b\u00e8n sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u01b0a ra qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i. Cho th\u1ef1 L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t An Giang. D\u1ee5 [Th\u1ebf Tr\u1ecb] r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i do ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n, nay ta ph\u00f3 th\u00e1c cho tr\u00f4ng coi m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 thi th\u1ed1 m\u01b0u m\u00f4 v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, \u0111\u1eebng gi\u1ed1ng nh\u01b0 Th\u1ea1nh tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n th\u1ebf, vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf vi\u1ec7n Khu m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ee9c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, k\u00e9n ch\u1ecdn kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn. Ta th\u01b0\u1eddng v\u1eabn t\u01b0\u1edfng r\u1eb1ng quan \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh H\u00e0 Th\u00fac Giao, kh\u00f4ng ng\u1edd ngo\u00e0i Giao ra, c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean th\u00ec h\u00e8n nh\u00e1t, Tr\u1ea7n Tuy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110\u0103ng th\u00ec r\u1ee5t d\u00e8, gi\u1eef ch\u1eb7t m\u1ed9t ch\u1ed7, h\u1ea1ng ba ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u00e0 Ch\u00e2n L\u1ea1p, b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Ho\u00e0ng Qu\u00fdnh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eadt th\u00e1m \u0111i th\u0103m d\u00f2, khi v\u1ec1 n\u00f3i l\u1ea1i t\u00ecnh tr\u1ea1ng, cho l\u00e0 ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng x\u1ea3y ra vi\u1ec7c g\u00ec. Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 l\u00e2u, l\u1ebd n\u00e0o kh\u00f4ng bi\u1ebft, sao l\u1ea1i \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean ng\u1ed3i tr\u00f4ng, \u0111\u1ec3 cho m\u1ea7m tai v\u1ea1 ch\u1ed3i l\u00ean, \u0111\u1ebfn nay tr\u1edf th\u00e0nh \u0111\u1ecbch th\u1ee7 m\u1ea1nh m\u1ebd, ta r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m qu\u00e1i l\u1ea1 ! L\u1ea1i nh\u01b0 vi\u1ec7c tha b\u1ed5ng t\u00ean Y\u1ec3m, t\u1eeb khi Tr\u1ea5n T\u00e2y m\u1edbi c\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, quan Khoa \u0111\u1ea1o t\u1eebng \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u00e0 Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng sao l\u1ea1i kh\u00f4ng d\u00e2ng m\u1ed9t l\u1eddi b\u00e0n vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m ? Nay m\u1edbi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u00e3 c\u00f9ng nhau d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u xin tha cho Y\u1ec3m, ch\u1eb3ng l\u00e0 li\u1ec7u vi\u1ec7c mu\u1ed9n qu\u00e1 \u01b0 ? Ta ch\u1eafc r\u1eb1ng t\u00ean Y\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1 l\u1ea7n n\u00e0y c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1ed5 \u00edch g\u00ec cho c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u1ea3. T\u00ecnh h\u00ecnh n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec, n\u00f3i cho ta bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p><a>V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCh\u00e2n L\u1ea1p th\u00f9 o\u00e1n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 l\u00e2u, Ch\u1ea5t Tri \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u1ea7n n\u00e0y, l\u1ea5y danh ngh\u0129a l\u00e0 kh\u00f4i ph\u1ee5c cho Ch\u00e2n L\u1ea1p, l\u1eadp t\u00ean Giun l\u00ean. Ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ec1u ng\u1ea3 theo c\u1ea3, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u1ecd th\u00edch theo n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e2u, h\u1ecd ch\u1ec9 mong l\u00e0 kh\u00f4i ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u1ee7a h\u1ecd m\u00e0 th\u00f4i. Song, v\u00ec Xi\u00eam m\u1ee5c m\u1edbi \u0111\u1ebfn, l\u00f2ng d\u00e2n ch\u01b0a th\u1ed1ng nh\u1ea5t, cho n\u00ean tr\u01b0\u1edbc th\u00ec n\u00f3i ng\u1ecdt xin ho\u00e0 \u0111\u1ec3 tr\u00ec ho\u00e3n qu\u00e2n ta, sau th\u00ec ng\u1ea7m xui th\u1ed5 ph\u1ec9 lan r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 ng\u0103n tr\u1edf qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n c\u1ee7a ta, c\u00e1i k\u1ebf \u1ea5y c\u0169ng l\u00e1u l\u1eafm. Qu\u00e2n s\u1ef1 l\u00e0 vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i. Ngu th\u1ea7n gi\u00e0 nua, ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u00f4 thi\u1ec3n, thi\u1ebft ngh\u0129 r\u1eb1ng Xi\u00eam m\u1ee5c \u0111\u00e3 l\u1ea5y t\u00ean Giun l\u00e0m m\u00f3n h\u00e0ng \u0111\u1ec3 m\u01b0u l\u1ee3i, th\u00ec ta n\u00ean d\u00f9ng t\u00ean Y\u1ec3m l\u00e0m ngo\u1ea1i th\u1ea7n. V\u00ec t\u00ean Y\u1ec3m l\u00e0 anh, t\u00ean Giun l\u00e0 em, c\u0169ng c\u00f3 c\u1edb l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay t\u00ean Y\u1ec3m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha, nh\u00e2n khi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1, cho n\u00f3 c\u00f3 ch\u00fat danh ph\u1eadn, \u0111\u1ec3 c\u1ed1 k\u1ebft l\u00f2ng mong c\u1ee7a d\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p, th\u00ec nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc kia theo t\u00ean Giun, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng xoay chi\u1ec1u, ngh\u0129 kh\u00e1c. N\u1ebfu t\u00ean Y\u1ec3m l\u00e0 k\u1ebb \u0111i tr\u1ed1n tr\u00e1nh l\u00e2u n\u0103m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c danh ph\u1eadn g\u00ec m\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n th\u1ea5y th\u1ebf, cho l\u00e0 Y\u1ec3m kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u1eebng kh\u1eebng nghe ng\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc kia l\u1ea1i quay ra theo t\u00ean Giun c\u1ea3, th\u00ec m\u01b0u k\u1ebf c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri s\u1ebd th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u1ea5y. T\u00f4i xem ra, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n, quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang, L\u01b0u Qu\u1ef9 v\u00e0 c\u00e1c quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y xin tha cho t\u00ean Y\u1ec3m v\u1ec1, nh\u01b0ng c\u00e1ch x\u1eed tr\u00ed trong vi\u1ec7c \u1ea5y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ch\u01b0a th\u1ea5y n\u00f3i r\u00f5. V\u1eady xin do nh\u00e0 vua x\u00e9t \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y h\u1ecfi Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 g\u00e2y s\u1ef1 c\u0169ng l\u00e0 v\u00ec quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng kh\u00e9o x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 cho Ch\u1ea5t Tri n\u00f3 khu khi\u1ec3n xui gi\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n. T\u00ean Y\u1ec3m l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3n n\u01b0\u1edbc, ch\u1ed1ng l\u1ea1i anh, c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1eddng, qu\u1eabn b\u00e1ch, theo v\u1ec1 v\u1edbi ta, ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng cho danh ph\u1eadn g\u00ec. H\u00e3y xem n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 chuy\u1ebfn n\u00e0y, l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh s\u1ebd t\u1ef1 c\u00f3 c\u00e1ch x\u1eed tr\u00ed.\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u1edf Ba Xuy\u00ean c\u00f2n h\u0103ng h\u00e1i nh\u01b0 khi bu\u1ed5i s\u00e1ng, thanh th\u1ebf c\u00f3 ph\u1ea7n l\u1eebng l\u1eaby. C\u00f2n B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u1edf\u00a0 qu\u00e2n th\u1ee9 L\u1ea1c Ho\u00e1 th\u00ec m\u1ed9t ni\u1ec1m l\u1ec7t b\u1ec7t, l\u1ec1 m\u1ec1, y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i nh\u01b0 khi bu\u1ed5i t\u1ed1i ! Nh\u01b0ng, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng h\u00e0nh qu\u00e2n, v\u1eeba m\u1edbi \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t tr\u1eadn, th\u00ec \u0111\u00e3 l\u1ea1i s\u1eeda \u0111\u1ed3n \u0111\u1eafp lu\u1ef9, sai qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef linh tinh, ch\u1eb3ng ra s\u1ef1 th\u1ec3 g\u00ec ! K\u1ec3 ra, b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n t\u1ee5 h\u1ecdp l\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u00e1m mu\u1ed7i, xua \u0111u\u1ed5i nhanh ch\u00f3ng th\u00ec m\u1edbi c\u00f3 l\u1ee3i, c\u0169ng v\u00ed nh\u01b0 ph\u1ea3i m\u01b0a to m\u1edbi r\u1eeda s\u1ea1ch b\u1ee5i, ph\u1ea3i s\u01b0\u01a1ng gi\u00e1 m\u1edbi ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ecf, s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y n\u00e0o t\u1ed1t ng\u00e0y \u1ea5y. Nay \u0111em qu\u00e2n \u0111i h\u00e0ng ngh\u00ecn d\u1eb7m, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 b\u1eaft gi\u1eb7c, kh\u00f4ng d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p m\u00e0 l\u1ea1i d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, th\u00e0nh ra qu\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u00e1nh m\u00e0 \u0111\u00e3 m\u1ecfi m\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. K\u1ebf \u1ea5y l\u00e0 k\u00e9m l\u1eafm !\u201d.<\/p>\n<p>V\u1eeba g\u1eb7p s\u1edb c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng g\u1eedi \u0111\u1ebfn, trong n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ed3n ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean \u1edf n\u01a1i \u0111\u1ea5t m\u1eb7n, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111i Tr\u1ea5n Di xa \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u00e0y, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u n\u00f4ng v\u00e0 h\u1eb9p. V\u00ec th\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u1edbi l\u1ea5p k\u00edn l\u00f2ng s\u00f4ng ch\u00ednh, \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ta. V\u1eady xin \u0111\u1ed5i l\u1ea1i cho \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 c\u1ee7a ph\u1ee7 t\u1ea1i th\u00f4n Ph\u00fa H\u1eefu \u1edf c\u1ea1nh s\u00f4ng ch\u00ednh huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 b\u00e1o cho bi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed3n lu\u1ef9 c\u0169 c\u1ee7a ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean \u0111\u1ecba th\u1ebf \u1ea9m th\u1ea5p, l\u1ea1i tr\u1ea3i qua bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, nh\u00e2n d\u00e2n s\u1ee3 h\u00e3i tan t\u00e1c, nh\u00e0 c\u1eeda b\u1ecb t\u00e0n ph\u00e1, c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f3ng l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn khi xong vi\u1ec7c binh nhung, r\u1ed3i x\u1ebfp \u0111\u1eb7t l\u1ea1i th\u00ec m\u1edbi h\u1ee3p nghi v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m sau. Hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u01a1ng c\u1ea7n \u0111i ti\u1ec5u, t\u1eadp t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a khanh xin ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng n\u01a1i xung y\u1ebfu, ph\u00e1 tan s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c, m\u00e0 nay l\u1ea1i v\u00f4 c\u1edb t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00f9n b\u01b0\u1edbc, d\u1eddi \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c, l\u00e0m k\u1ebf gi\u1eef l\u00e2u, sao tr\u01b0\u1edbc sau l\u1ea1i kh\u00e1c nhau th\u1ebf ? Hu\u1ed1ng chi binh l\u1ef1c ch\u1ec9 n\u00ean d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c gi\u1ebft gi\u1eb7c, l\u00e0m g\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng s\u1ee9c nh\u00e0n r\u1ed7i, sai \u0111i \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft \u1ea5y, cho th\u00eam kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00e0 t\u1ed5n ph\u00ed ? \u0110\u1ec3 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n c\u0169 l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i. C\u00f2n khanh th\u00ec n\u00ean tu\u00e2n theo t\u1edd d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn ngay ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ti\u1ec5u, s\u1ebd d\u1eddi v\u1ec1 Ba Xuy\u00ean, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ea7n v\u1ed9i \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 ch\u1ed7 kh\u00e1c l\u00e0m g\u00ec. Th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf V\u0129nh Th\u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1ecb t\u1ec9nh An Giang \u0111\u00e1nh tan r\u1ed3i. T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb c\u0169ng s\u1ebd \u0111\u1ebfn L\u1ea1c Ho\u00e1 ngay \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho vi\u1ec7c t\u1eadp h\u1ee3p qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f9ng h\u1eadu.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00e1c ph\u00e1i vi\u00ean \u0111i sang m\u1ea1n \u0110\u00f4ng, m\u1ea1n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p, Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t, H\u1ed3 V\u0103n C\u00e1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ef1u, H\u1ed3 \u0110\u1eafc Huy\u00ean, Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i Hoan v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh l\u00e0 L\u00fd Th\u00e1i, Cao T\u1ea5t \u0110\u1ea1t l\u00e0m thi\u1ebfu h\u1ee5t s\u1ed1 b\u1ea1c \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng v\u1ea1n, t\u1ed9i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eeb \u0111\u1ed3, l\u01b0u tr\u1edf l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u1ea5y x\u1ea3y ra t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 chi\u1ebfu \u00e2n x\u00e1, khoan tha t\u1ed9i cho c\u1ea3. Tang ph\u1ea3i b\u1ed3i l\u1ea1i c\u0169ng ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m cho 7 ph\u1ea7n 10. H\u1ed3 V\u0103n C\u00e1o, sau \u0111\u00f3, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c ch\u1ee9c T\u01b0 v\u1ee5. Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i Hoan \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c h\u00e0m b\u00e1t ph\u1ea9m. Truy\u1ec1n cho c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn L\u00fd Th\u00e1i v\u00e0 Cao T\u1ea5t \u0110\u1ea1t nh\u1eadn l\u0129nh c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00f4ng tu\u1ef3 ti\u1ec7n \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n \u0111i Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, chi\u1ebfu theo \u0111\u01a1n k\u00ea mua h\u00e0ng c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 m\u00e0 mua s\u1eafm c\u00e1c h\u00e0ng ho\u00e1. Vua \u0111e r\u1eb1ng : \u201cN\u1ebfu th\u00f3i c\u0169 kh\u00f4ng ch\u1eeba, s\u1ebd b\u1ecb t\u1ed9i ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea5y !\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh c\u00e1ch th\u1ee9c th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9 d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p \u1edf Nam K\u1ef3 :<\/p>\n<p>(M\u1ed7i \u1ea5p chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng d\u00e2n ngo\u00e0i s\u1ed5 \u0111inh \u0111\u01b0\u1ee3c 5 su\u1ea5t, khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t hoang \u0111\u01b0\u1ee3c 50 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 quan ti\u1ec1n ; m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c 10 su\u1ea5t \u0111inh, khai kh\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c 100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c 40 quan ti\u1ec1n ; m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c 15 su\u1ea5t \u0111inh, khai kh\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c 150 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 60 quan ti\u1ec1n ; c\u00f2n h\u01a1n n\u1eefa th\u00ec c\u1ee9 theo m\u1ee9c \u1ea5y m\u00e0 t\u00ednh l\u00ean).<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 h\u1ed9i b\u00e0n : T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ((1) \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0.1) l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ((2) B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean.2) l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i ((3) B\u1eafc Ninh v\u00e0 Th\u00e1i Nguy\u00ean.3) l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang, L\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Ph\u1ea1m Phi. Vua v\u1eddi l\u00ean \u0111i\u1ec7n, h\u1ecfi t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i, cho u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc ch\u00e8 ung dung.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi Tr\u1ecdng r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb khi Nam K\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, \u0111\u00f2i b\u1eaft c\u00e1c h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng, d\u00e2n t\u00ecnh c\u00f3 ta o\u00e1n g\u00ec kh\u00f4ng ? M\u1edbi r\u1ed3i th\u1ea3 cho v\u1ec1, h\u1ecd c\u00f3 y\u00ean vui kh\u00f4ng ?\u201d. Tr\u1ecdng th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee3 kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u00edch y\u00ean ngh\u1ec9, l\u00e0 th\u01b0\u1eddng t\u00ecnh c\u1ee7a d\u00e2n ; t\u00f4i ch\u01b0a t\u1eebng xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn l\u00e0ng x\u00e3, nh\u01b0ng x\u00e9t \u1ea9n t\u00ecnh c\u1ee7a d\u00e2n, t\u1ea5t th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3\u201d. Vua khen Tr\u1ecdng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1eadt th\u00e0, kh\u00f3c b\u1ea3o Tr\u1ecdng r\u1eb1ng : \u201cKhanh ch\u1ea7u h\u1ea7u Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, nay v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ee3i l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 ((4) Ch\u1ec9 l\u1ec5 Ninh l\u0103ng.4), \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 kh\u00f3 nh\u1ecdc, ta l\u1ea5y l\u00e0m ngh\u0129 l\u1eafm. Ch\u1ee3t th\u1ea5y m\u1eb7t khanh, l\u00f2ng ta m\u1ebfn nh\u1edb Ti\u00ean \u0111\u1ebf, c\u00e0ng th\u00eam tha thi\u1ebft\u201d. R\u1ed3i ban cho Tr\u1ecdng kim ti\u1ec1n Phi long v\u00e0 c\u00e1i qu\u1ea1t c\u00f3 d\u00e2y thao r\u1ee7 xu\u1ed1ng ((5) H\u00e1n v\u0103n l\u00e0 phi\u1ebfn tru\u1ef5\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .\u00a0\u00a0 5)\u201d.<\/p>\n<p>Kinh do\u00e3n l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Kh\u00f4i t\u00e2u xin d\u1eddi tr\u01b0\u1eddng thi \u0111\u1ebfn d\u1ef1ng \u1edf ph\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i \u0110\u1ed3ng trong Ho\u00e0ng th\u00e0nh. Vua d\u1ee5 hai b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1eddng thi c\u0169 \u1edf Nguy\u1ec7t Bi\u1ec1u, \u0111\u1ecba th\u1ebf \u1ea9m th\u1ea5p, \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu, m\u01b0a ng\u1eadp, h\u1ecdc tr\u00f2 v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m v\u0103n, r\u1ea5t l\u00e0 kh\u00f4ng ti\u1ec7n. B\u1ed9 th\u1ea7n n\u00ean \u0111i h\u1ed9i kh\u00e1m ngay, ch\u1ecdn ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t cao r\u00e1o \u0111\u1ec3 l\u00e0m, ch\u1edb \u0111\u1ec3 \u1edf n\u01a1i th\u1ea5p \u01b0\u1edbt, l\u00e0m kh\u1ed5 cho b\u1ecdn h\u1ecdc tr\u00f2\u201d.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 s\u00e1t h\u1ea1ch c\u00e1c t\u00fa t\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 v\u00e0o h\u1ea1ng b\u00ecnh 7 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ed5 l\u00e0m Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o. Sau \u0111\u00f3 l\u1ea1i chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u00fa t\u00e0i h\u1eadu b\u1ed5 gi\u00e1o th\u1ee5, m\u1ed7i th\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p 2 quan ti\u1ec1n, 2 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o ; h\u1eadu b\u1ed5 Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, m\u1ed7i th\u00e1ng 1 quan 5 ti\u1ec1n, m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 15 uy\u1ec3n g\u1ea1o.<\/p>\n<p><a>Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh. T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00e2m S\u00e2m chi\u1ebfm gi\u1eef huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh, qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh m\u00e3i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n ta c\u00f9ng nhau h\u1eb9n ng\u00e0y h\u1ecdp \u0111\u00e1nh. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y, L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ea1o m\u00ecnh \u0111i \u0111\u1ea7u ti\u00ean, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n Tr\u00e0 Vinh, L\u00e2m S\u00e2m tr\u1ed1n tho\u00e1t. Tr\u01b0a \u0111\u1ebfn, B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song m\u1edbi \u0111em qu\u00e2n t\u1edbi, l\u1ea1i chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111u\u1ed5i, gi\u1ebft ch\u1ebft v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Qua m\u1ea5y ng\u00e0y sau, l\u1ea1i chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u00e0n qu\u00e9t. L\u00e2m \u0111\u1ebfn x\u1ee9 V\u0169ng Bi\u1ec7t, b\u1ecdn gi\u1eb7c x\u00f4ng ra ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Ph\u00f3 v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n Y, Bang bi\u1ec7n ph\u00f3 v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u0129a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ch\u00e9m t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, b\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1ecb thua, ch\u1ea1y tan. B\u1ecdn L\u00e2m \u0111i \u0111\u1ebfn s\u1ed1c B\u00e0n \u0110a, m\u1edbi g\u1eb7p \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean, l\u1ea1i ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn s\u1ed1c M\u1ea1t, Tr\u1ea7n H\u1ed3ng h\u1ecdp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh l\u1ea1i. Qu\u00e2n ta hai m\u1eb7t gi\u00e1p c\u00f4ng, H\u1ed3ng c\u0169ng thua ch\u1ea1y. Th\u1eeba th\u1eafng, quan qu\u00e2n s\u1ea5n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh c\u00e1c s\u1ed1c B\u00e0o T\u01b0\u1ee3ng, V\u0169ng Li\u00ean \u0111\u1ec1u l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 ; ch\u00e9m ch\u1ebft v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u1ed1t g\u1ea7n h\u1ebft \u0111\u1ed3n s\u1edf nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a gi\u1eb7c. C\u00f4ng Huy\u00ean v\u00e0 L\u00e2m v\u00ec \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn c\u00f9ng h\u1ed9i h\u00e0m l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean ; l\u1ea1i n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng Ti\u1ebfn Song h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, r\u1ea5t l\u00e0 xu\u1ea5t s\u1eafc.<\/a><\/p>\n<p><a>Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cXem t\u1edd t\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea5n kh\u1edfi th\u00eam m\u1ed9t ch\u00fat\u201d. Chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng tr\u1ea3 l\u1ea1i nguy\u00ean h\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, th\u00eam cho 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, th\u01b0\u1edfng nh\u1eabn v\u00e0ng 1 c\u00e1i ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u0129a th\u0103ng b\u1ed5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1. T\u1eeb L\u00e3nh binh L\u00ea Khoan M\u1ea1nh tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. M\u1ea5y vi\u00ean quan b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c Ch\u1ee7 s\u1ef1, Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c T\u01b0 v\u1ee5. T\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn binh l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/a><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, ki\u00eam coi H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n v\u00e0 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 l\u00e0 Phan Huy Th\u1ef1c b\u1ecb \u1ed1m. Vua ban cho hai chi nh\u00e2n s\u00e2m Cao Ly. Sai th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam quy\u1ec1n t\u1ea1m c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5 : Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu ki\u00eam qu\u1ea3n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, \u1ea5n v\u1ee5 th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 ki\u00eam qu\u1ea3n Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 \u1ea5n v\u1ee5. L\u1ea1i sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c qu\u1ea3n l\u00fd Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 s\u1ef1 v\u1ee5.<\/p>\n<p>Cho V\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng quy\u1ec1n l\u0129nh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n phong T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m \u0111\u1ed5i sang l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1. B\u1ed5 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u1ea3 v\u1ec7.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea Quang Huy\u00ean ch\u1ebft. Truy t\u1eb7ng h\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7, cho th\u00eam 100 quan ti\u1ec1n. D\u00f9ng quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Huy l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>C\u1ea5p 2.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o cho nh\u1eefng ph\u1ee5 n\u1eef trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t m\u00e0 l\u1ec7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c \u0111i thanh tra \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh. Ph\u00e0m nh\u1eefng th\u1ee9 c\u1ee7a t\u1ec9nh th\u1ea7n d\u00f9ng nh\u01b0 : xe, ki\u1ec7u, t\u00e1n, l\u1ecdng, gi\u00e1o m\u00e1c v\u00e0 nghi tr\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5, \u0111\u1ec3 b\u1edbt s\u1ef1 phi\u1ec1n ph\u1ee9c l\u1ea3m nh\u1ea3m. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1.<\/p>\n<p>X\u00e2y t\u01b0\u1eddng g\u1ea1ch \u1edf h\u00e0nh cung Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb (m\u1eb7t t\u01b0\u1eddng \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m 2 c\u1eeda t\u00f2 v\u00f2, t\u01b0\u1eddng hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean l\u00e0m 1 c\u1eeda t\u00f2 v\u00f2). L\u00e0m k\u1ef3 \u0111\u00e0i v\u00e0 c\u1ed9t c\u1edd. D\u1eddi nh\u00e0 h\u1ecdc sang m\u1ea1n t\u00e2y t\u1ec9nh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu \u0111\u1ed5i \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c \u0111\u1ed5i \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam hai v\u1ec7 T\u1ea3 h\u1eefu Th\u1ee7 h\u1ed9. (\u0110\u1eb7t 1 Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 v\u00e0 1 Th\u1ee7 h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 \u0111\u1ec3 qu\u1ea3n l\u00fd c\u00e1c v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u1edf ty \u0110i\u1ec3n nghi c\u00e1c ch\u1ee9c Lang trung, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Ch\u1ee7 s\u1ef1 v\u00e0 T\u01b0 v\u1ee5 m\u1ed7i ch\u1ee9c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ; b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 2 ng\u01b0\u1eddi ; v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 15 ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 Hi\u1ebfu \u0111\u00f4ng l\u0103ng ((1) Hi\u1ebfu l\u0103ng : l\u0103ng c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Minh M\u1ec7nh). Hi\u1ebfu \u0111\u00f4ng l\u0103ng : l\u0103ng c\u1ee7a Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu (v\u1ee3 Minh M\u1ec7nh).1).<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb c\u1ee7a V\u0169 l\u00e2m T\u1ea3 d\u1ef1c l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung l\u00e0m Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00fd l\u00e0m th\u1ef1 H\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 ; T\u1eeb t\u1ebf ph\u00f3 s\u1ee9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ee9c l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung ty \u0110i\u1ec3n nghi ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7 h\u1ed9 Ti\u1ec1n v\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00fac th\u0103ng V\u1ec7 u\u00fd \u1edf v\u1ec7 \u1ea5y ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd D\u1ef1c b\u1ea3o Nh\u1ea5t v\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd \u1edf Th\u1ee7 h\u1ed9 H\u1eefu v\u1ec7 ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ti l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7 h\u1ed9 T\u1ea3 v\u1ec7.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh ng\u1ea1ch thu\u1ebf v\u00e0ng qu\u1ef3 c\u1ee7a l\u00e0ng Ki\u00eau K\u1ef5 t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh (c\u1ea3 m\u1ed9t n\u0103m, h\u1ea1ng tr\u00e1ng ph\u1ea3i n\u1ed9p 400 l\u00e1 v\u00e0ng qu\u1ef3 ; h\u1ea1ng gi\u00e0 y\u1ebfu n\u1ed9p m\u1ed9t n\u1eeda s\u1ed1 \u1ea5y).<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cS\u1ed1 l\u00ednh \u1edf c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man \u00edt qu\u00e1, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi sai ph\u00e1i. Ngh\u0129 xin tr\u00edch l\u1ea5y 190 ng\u01b0\u1eddi trong c\u00e1c h\u1ed9 \u0111i l\u1ea5y g\u1ed7 \u1edf 7 th\u00f4n v\u00e0 ph\u01b0\u1eddng quanh t\u1ec9nh, xo\u00e1 b\u1ecf t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111i l\u1ea5y g\u1ed7, b\u1ed5 v\u00e0o c\u01a1 \u1ea5y, h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ed1 l\u00ednh hi\u1ec7n c\u00f3 trong c\u01a1 chia ra t\u1eebng ban, chi cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c quan\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c l\u0129nh canh ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n c\u00f4ng v\u00e0 tr\u1ea1i c\u00f4ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 ti\u1ec1n cho vay \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, \u0111\u1ec1u 5 ph\u1ea7n 10.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f3 n\u1ea1n s\u00e2u c\u1eafn l\u00faa, tr\u1eddi m\u01b0a to, s\u1ea1ch h\u1ebft s\u00e2u. T\u1ec9nh th\u1ea7n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cLo\u00e0i s\u00e2u b\u1ecd nh\u1ecf \u1ea5y, m\u1ed9t tr\u1eadn m\u01b0a t\u1ea9y h\u1ebft, l\u00e0 nh\u1edd tr\u1eddi gi\u00fap m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf ! Ta r\u1ea5t k\u00ednh s\u1ee3 m\u1ec7nh tr\u1eddi. Khanh n\u00ean th\u1ec3 theo l\u00f2ng ta ch\u0103m ch\u00fa th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n v\u00e0 tr\u1ecdng ngh\u1ec1 l\u00e0m ru\u1ed9ng, m\u00e0 h\u1eb1ng ng\u00e0y ch\u0103m s\u00f3c khuy\u00ean d\u1ea1y, \u0111\u1ec3 mong \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea3nh ru\u1ed9ng n\u00e0o b\u1ecf hoang m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Sai t\u1ec9nh Thanh s\u1eeda ch\u1eefa c\u00e1c \u0111\u1ed3 th\u1edd \u1edf Nguy\u00ean mi\u1ebfu ((1) Nguy\u00ean mi\u1ebfu : mi\u1ebfu th\u1edd Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Kim) \u1edf l\u00e0ng Gia Mi\u00eau, huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n.1).<\/p>\n<p>R\u00fat b\u1edbt ch\u1ee9c Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o \u1edf huy\u1ec7n Ngh\u0129a \u0110\u01b0\u1eddng, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ebf quan c\u1ee7a t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 An Giang c\u00f2n thi\u1ebfu 1 th\u00e0nh v\u1ec1 th\u00e1ng nhu\u1eadn n\u0103m nay, xin b\u1eaft t\u1ec9nh th\u1ea7n tr\u00e1ch c\u1ee9 b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u0129nh tr\u01b0ng ph\u1ea3i truy n\u1ed9p theo ph\u1ea7n thu\u1ebf th\u00e1ng \u1ea5y\u201d. Vua cho r\u1eb1ng s\u1ed1 th\u00e1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i so k\u00e8 v\u1edbi d\u00e2n n\u1eefa. Truy\u1ec1n tha cho. Nh\u00e2n th\u1ebf, vua truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft, ph\u00e0m n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 quan ((2) C\u1eeda \u1ea3i.2), t\u1ea5n ((3) \u0110\u1ed3n canh \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i s\u00f4ng b\u1ebfn ho\u1eb7c c\u1eeda bi\u1ec3n.3) v\u1ec1 thu\u1ef7 l\u1ee3i, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ed1i gi\u00e1 cho tr\u01b0ng, n\u1ebfu g\u1eb7p n\u0103m n\u00e0o c\u00f3 th\u00e1ng nhu\u1eadn, th\u00ec ph\u1ea3i t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc th\u00eam v\u00e0o m\u1ed9t th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u00e1nh \u00fap m\u1ed9t d\u1ea3i H\u1eadu Giang, ph\u00e1 lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c. R\u1ed3i ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn C\u1ea7n Ch\u00f4ng, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean h\u1ed9i b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111i ti\u1ec5u. C\u00f4ng Huy\u00ean l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ed3n Tr\u00e0 Vinh, chuy\u00ean vi\u1ec7c \u0111i ti\u1ec5u n\u00e3 b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i ; Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ti\u1ebfn L\u00e2m ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u1ed1c L\u00f2 [c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 L\u00f2 Ng\u00f2, nay thu\u1ed9c x\u00e3 Hi\u1ebfu T\u1eed, huy\u1ec7n Ti\u1ec3u C\u1ea7n, t\u1ec9nh Tr\u00e0 Vinh.], L\u00e2m S\u00e2m ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u1ec1 c\u00e1c x\u1ee9 Tr\u00e0 C\u00fa, Xo\u00e0i Xi\u00eam ((4) Nguy\u00ean th\u01b0 in l\u00e0 \u201cXuy ti\u00eam\u201d.4), t\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. Quan qu\u00e2n th\u1eeba th\u1eafng thu\u1eadn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng s\u00f4ng ch\u00e1nh Tr\u00e0 C\u00fa. C\u1eeda s\u00f4ng \u1ea5y r\u1ea5t h\u1eb9p, c\u00e2y c\u1ed1i um t\u00f9m. Qu\u00e2n ta b\u1ecf thuy\u1ec1n l\u00ean b\u1ed9, \u0111\u00e1nh v\u00e0 c\u1ea3 ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c \u1edf th\u00f4n An Th\u1ecbnh. C\u00f4ng Huy\u00ean c\u0169ng t\u1eeb Tr\u00e0 Vinh ti\u1ebfn qu\u00e2n c\u00e0n qu\u00e9t gi\u1eb7c \u1edf Kim C\u00e2u, B\u00e0o C\u00e1t, \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn, r\u1ed3i l\u1ea1i r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 Tr\u00e0 Vinh. Tr\u1eadn \u0111\u00e1nh n\u00e0y, quan qu\u00e2n gi\u1ebft ch\u1ebft v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. C\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, nh\u00e0 c\u1eeda, kho ch\u1ee9a c\u1ee7a gi\u1eb7c b\u1ecb \u0111\u1ed1t ch\u00e1y kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m kim ti\u1ec1n, kim b\u1ed9i, qu\u00e2n c\u00f4ng gia c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Vi\u00ean Ngo\u1ea1i lang Tr\u1ea7n Hi\u1ec3n Do\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c Lang trung nh\u01b0ng v\u1eabn l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n th\u1ebf, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u1ecba th\u1ebf b\u1eb1ng ph\u1eb3ng r\u1ed9ng r\u00e3i, ng\u01b0\u1eddi Kinh ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u1edf l\u1eabn v\u1edbi nhau, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 nh\u1eefng n\u01a1i c\u00f5i xa r\u1eebng s\u00e2u, c\u00f2n \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i c\u1ee7a gi\u1eb7c c\u1ed1 nhi\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u1ed1t \u0111i, c\u00f2n nh\u01b0 nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a d\u00e2n gian c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 t\u00edch tr\u1eef c\u1ee7a gi\u1eb7c m\u00e0 m\u00ecnh l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ea7n n\u00ean l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 d\u00f9ng, m\u1ed9t l\u00e0 \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c phi\u1ec1n ph\u00ed v\u1ec1 vi\u1ec7c v\u1eadn t\u1ea3i qu\u00e2n nhu, hai l\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c t\u01b0 tr\u1ee3 cho nh\u00e2n d\u00e2n m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1, h\u00e1 ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i c\u1ea3 hai, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111em \u0111\u1ed1t c\u1ea3 \u0111\u1ec3 c\u00f2n tr\u01a1 l\u1ea1i \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng ? T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, n\u00ean theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng b\u1ecb thua \u1edf Xo\u00e0i Xi\u00eam. B\u1ecdn L\u00e2m t\u1eeb khi th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf B\u00e0o C\u00fa, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Xo\u00e0i Lau ((1) Nguy\u00ean th\u01b0 in l\u00e0 \u201cXuy L\u00f4\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .1), Xo\u00e0i B\u1ed9t. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf kh\u00f4ng nh\u00e0 c\u1eeda, l\u00e1nh \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. K\u1ecbp khi quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Xo\u00e0i Xi\u00eam, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111em h\u01a1n 1.000 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ra khi\u00eau chi\u1ebfn. Quan qu\u00e2n th\u00fac tr\u1ed1ng ti\u1ebfn l\u00ean, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u00f9i m\u1ed9t ch\u00fat. Th\u00ecnh l\u00ecnh m\u01b0a to gi\u00f3 l\u1edbn \u0111\u1ed5 \u0111\u1ebfn, qu\u00e2n ph\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh ch\u1eb7n ngang v\u00e0o \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc : to\u00e1n qu\u00e2n c\u1ee7a Ph\u00f3 c\u01a1 \u0110\u1eb7ng Dao v\u00e0 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea Thu\u1eadt tan v\u1ee1 tr\u01b0\u1edbc. Qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u v\u1ee1 c\u1ea3. Qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ti\u1ebfp \u1ee9ng kh\u00f4ng k\u1ecbp. Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 L\u00ea Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n K\u1ebf v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1, Cai \u0111\u1ed9i l\u00e0 Tr\u1ea7n Gia, L\u00ea Gi\u1ea3ng v\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi 42 t\u00ean bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec1u ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn ; s\u00fang v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi b\u1ecf m\u1ea5t kh\u00e1 nhi\u1ec1u. \u0110\u1ebfn chi\u1ec1u, Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i ch\u1ec9nh t\u1ec1 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u00e1nh l\u1ea7n n\u1eefa, gi\u1eb7c b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c n\u00e0y th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, kh\u00f4ng c\u00f2n hung h\u0103ng nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc n\u1eefa, th\u1ebf m\u00e0 Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng quen m\u00f9i th\u1eafng v\u00e0i tr\u1eadn nh\u1ecf, ch\u00e2n c\u1ea5t cao b\u1ee5ng coi th\u01b0\u1eddng, s\u01a1 h\u1edf v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i h\u1ecfng vi\u1ec7c ! T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u1eadp t\u1ee9c nh\u01b0ng cho l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c ; Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c ; \u0110\u1eb7ng Dao v\u00e0 L\u00ea Thu\u1eadt l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ecb \u0111em ra tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n, ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. C\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u x\u00e9t xem ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec th\u01b0\u1edfng, c\u00f3 t\u1ed9i th\u00ec ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n. S\u1eeda ch\u1eefa 3 s\u01a1n l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng Thanh, V\u0129nh Th\u00e1i v\u00e0 Thu\u1ef5 Kh\u00e1nh((2) Tr\u01b0\u1eddng Thanh : l\u0103ng c\u1ee7a Hi\u1ebfu Minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf x\u00e3 Kim Ng\u1ecdc, huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0129nh Th\u00e1i : l\u0103ng c\u1ee7a Hi\u1ebfu V\u0169 ho\u00e0ng h\u1eadu \u1edf x\u00e3 D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Thu\u1ef5 Kh\u00e1nh : l\u0103ng c\u1ee7a Hi\u1ebfu Khang ho\u00e0ng h\u1eadu \u1edf x\u00e3 \u0110\u1ecbnh M\u00f4n, huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.2), sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn trong coi c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cV\u00e2ng theo t\u1eeb d\u1ee5 c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf t\u1eeb b\u00e9 \u0111\u1ebfn l\u1edbn, kh\u00e9o chi\u1ec1u chu\u1ed9ng gi\u00e0 n\u00e0y, ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng b\u1eb1ng s\u1ef1 gi\u00e0u c\u00f3 c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1, r\u1ea5t hi\u1ebfu, r\u1ea5t k\u00ednh, t\u1eeb x\u01b0a \u00edt c\u00f3. Kh\u00f4ng ng\u1edd m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e0i m\u1ea5t \u0111i, ta \u0111\u00e3 m\u1eb7c \u00e1o tr\u1edf, nh\u01b0ng v\u1eabn th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb \u0111au x\u00f3t kh\u00f4ng ng\u00e0y n\u00e0o ngu\u00f4i. V\u1eady, Nguy\u00ean t\u00f4n t\u1ef1 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf((3) Ch\u00e1u \u0111\u00edch t\u00f4n, n\u1ed1i ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.3) truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, s\u1eafm s\u1eeda l\u1ec5 v\u1eadt, gi\u00e0 n\u00e0y th\u00e2n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc b\u00e0n th\u1edd c\u00fang m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng, gi\u00e0 n\u00e0y c\u0169ng th\u00e2n \u0111i \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i d\u00f5i t\u00f4ng mi\u1ebfu v\u00e0 \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i ch\u00fat t\u00ecnh th\u00e2n y\u00eau\u201d. B\u1ed9 th\u1ea7n n\u00ean x\u00e9t ngay \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, b\u00e0n so\u1ea1n nghi ti\u1ebft tr\u00ecnh l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n xin tham ch\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 nh\u00e0 Thanh v\u1ec1 n\u0103m Khang Hi th\u1ee9 9 [1679], nghi ti\u1ebft c\u1ee7a Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu l\u00e0m l\u1ec5 \u0111i\u1ec7n t\u1ebf, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m. T\u1eadp t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean, vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i (khi l\u00e0m l\u1ec5, r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u, d\u00e2ng r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng c\u00e1c th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, kh\u00f4ng d\u00f9ng th\u00e1i gi\u00e1m. Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, l\u1ec5 t\u1ea1 l\u1ea1i 5 l\u1ea1y).<\/p>\n<p>Vua xem nghi ti\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c tang, th\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c theo \u0111i sai ph\u00e1i b\u1ea1c l\u1ea1ng v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; th\u01b0\u1edfng chung th\u1ee3 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m 1.000 quan ti\u1ec1n, tu\u1ef3 theo c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u1eb7ng nh\u1eb9, nhi\u1ec1u \u00edt, chia h\u1ea1ng ban c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 k\u00ea r\u00f5 nghi th\u1ee9c vi\u1ec7c tang th\u00e0nh 3 b\u1ea3n (1 b\u1ea3n l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 th\u1edd, 1 b\u1ea3n d\u00e2ng t\u1ebf r\u1ed3i \u0111\u1ed1t \u0111i, 1 b\u1ea3n \u0111\u1ec3 b\u00e0y \u1edf s\u01a1n l\u0103ng).<\/p>\n<p>Vua sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 g\u1ecdi h\u1ebft c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u0111\u00ecnh th\u1ea7n xem k\u1ef9 danh s\u00e1ch vi\u1ec7c tang, ki\u1ec3m l\u1ea1i c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ee9 g\u00ec n\u00ean th\u00eam v\u00e0o nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, b\u00e0n k\u1ef9 r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f9a theo tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, n\u00f3i h\u1eadu sau l\u01b0ng.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn xem c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng Hi\u1ebfu S\u01a1n, ng\u00e0y h\u00f4m sau m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1. Th\u01b0\u1edfng chung c\u00e1c quan theo h\u1ea7u, v\u0103n t\u1eeb ch\u1ee7 s\u1ef1, v\u00f5 t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean, 500 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ed5ng l\u00fd doanh ki\u1ebfn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, L\u00ea B\u00e1 T\u00fa v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, \u0110\u1ed5ng l\u00fd tang nghi \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u00e1i \u00e1o ng\u1eafn tay h\u1eb9p b\u1eb1ng th\u1ee9 t\u01a1 pha l\u00f4ng s\u1eafc \u0111en h\u1ea1ng nh\u00ec.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng nghi ti\u1ebft v\u1ec1 l\u1ec5 Ninh l\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft : tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd bi\u1ebft. Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n sai quan \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft \u0111\u00e0n t\u1ebf Giao, nh\u00e0 T\u00f4n mi\u1ebfu, \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc. Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, c\u00e1o y\u1ebft th\u1ea7n \u0111\u1ea5t, th\u1ea7n n\u00fai v\u00e0 th\u00e0nh ho\u00e0ng. Ng\u00e0y \u1ea5t M\u00e3o (th\u00e1ng 7), c\u00e1o ng\u00e0y khai qu\u00e0n : Sai quan \u0111\u1ebfn c\u00e1o \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 ((1) \u0110i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 : th\u1edd Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu (m\u1eb9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb).1). Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 \u0111i\u1ec7n. Sai quan \u0111i c\u00e1o y\u1ebft c\u00e1c T\u00f4n l\u0103ng \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua. Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, l\u00e0m l\u1ec5 khai qu\u00e0n, r\u1ed3i l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1eddng. Sai quan \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng v\u00e0 c\u00e1c th\u1ea7n c\u1eeda, c\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1eddng, n\u00fai, s\u00f4ng \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua. Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 ph\u00e1t d\u1eabn, gi\u1edd M\u00f9i, r\u01b0\u1edbc quan t\u00e0i \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh ra. Vua \u0111i b\u1ed9 theo sau quan t\u00e0i. \u0110\u1ed1t 9 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh. R\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n l\u1ee3p b\u1eb1ng lau c\u1ecf \u1edf b\u00ean s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng, xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n r\u1ed3ng. C\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm, bu\u1ed5i t\u1ed1i, bu\u1ed5i tr\u01b0a, bu\u1ed5i chi\u1ec1u nh\u01b0 nghi l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng. R\u01b0\u1edbc \u0111i qua ch\u1ed7 n\u00e0o, c\u00e1c v\u0103n th\u00e2n, k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf l\u00e0ng v\u00e0 c\u00e1c gi\u00e1m sinh \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n \u1edf b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u00e1i v\u1ecdng. Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, \u0111\u1ebfn b\u1ebfn \u0111\u00f2 n\u01a1i s\u01a1n l\u0103ng. Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, r\u01b0\u1edbc l\u00ean b\u1ed9, \u0111\u1ec3 quan t\u00e0i \u1edf \u0111i\u1ec7n l\u1ee3p lau c\u1ecf v\u1ec1 m\u1ea1n t\u00e2y B\u1ea3o th\u00e0nh. \u0110\u1ebfn gi\u1edd Tu\u1ea5t, r\u01b0\u1edbc quan t\u00e0i l\u00ean xe tang v\u1ebd r\u1ed3ng, \u0111\u1eb7t minh tinh l\u00ean tr\u00ean, r\u1ed3i h\u1ea1 xu\u1ed1ng huy\u1ec7t. L\u00e0m l\u1ec5 truy t\u1eb7ng (\u1edf b\u00ean ngo\u00e0i 2 l\u1ea7n c\u1eeda). B\u01b0ng h\u00f2m s\u00e1ch v\u00e0ng truy t\u1eb7ng v\u00e0 \u00e1o c\u1ed5n m\u0169 mi\u1ec7n, cung, g\u01b0\u01a1m c\u00e1c h\u1ea1ng l\u00ean tr\u00ean \u00e1n \u0111\u00e1, \u0111\u00f3ng c\u1eeda \u0111\u00e1 l\u1ea1i (c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u1ed5ng h\u1ed9, \u0111\u1ed5ng l\u00fd h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 b\u01b0ng nh\u1eefng \u00e1o m\u1eb7c c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf c\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ed3 l\u1ed7 b\u1ed9, \u0111\u1ed3 m\u00e3 ra b\u00ean t\u1ea3 ngo\u00e0i th\u00e0nh bao xung quanh l\u0103ng ; Th\u1ee7y s\u01b0 th\u00ec \u0111em c\u00e1c thuy\u1ec1n r\u1ed3ng, thuy\u1ec1n l\u1ea7u ch\u1edf quan t\u00e0i ra ngo\u00e0i b\u1ebfn, r\u1ed3i \u0111em \u0111\u1ed1t v\u00e0 ch\u00f4n \u0111i. C\u00e1c doanh ki\u1ebfn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u00ec \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh l\u00fd s\u01a1n l\u0103ng).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7 \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n((1) \u0110i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n : \u1edf tr\u00ean n\u00fai Hi\u1ebfu S\u01a1n.1), l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf s\u01a1 ngu (\u0111em h\u1ed3n b\u1ea1ch ch\u00f4n \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t s\u1ea1ch v\u00e0 khu\u1ea5t t\u1ea1i ph\u00eda nam \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1i). Sai quan t\u1ebf th\u1ea7n \u0111\u1ea5t, th\u1ea7n n\u00fai v\u00e0 th\u00e0nh ho\u00e0ng. L\u00e0m l\u1ec5 xong, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 l\u00ean ki\u1ec7u \u0111\u1ebfn l\u1ea7u V\u0129nh \u0110i\u1ec1m \u1edf b\u1ebfn s\u00f4ng, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u1ec1 Kinh. Ng\u00e0y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Kinh, k\u00e9o c\u1edd tr\u1eafng \u1edf k\u1ef3 \u0111\u00e0i, \u0111\u1ed1t 9 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh. R\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 ((2) \u0110i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 : t\u1ee9c cung Kh\u00e1nh Ninh.2), l\u00e0m l\u1ec5 y\u00ean v\u1ecb, l\u1ea1i t\u1ea5u, c\u00e1o nh\u01b0 khi tr\u01b0\u1edbc. Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf t\u00e1i ngu. Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, t\u1ebf tam ngu. Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, t\u1ebf t\u1ee9 ngu. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t, t\u1ebf ng\u0169 ngu. Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, t\u1ebf l\u1ee5c ngu. Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn, t\u1ebf th\u1ea5t ngu. Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i (th\u00e1ng 8), t\u1ebf b\u00e1t ngu. Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, t\u1ebf c\u1eedu ngu. Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c. T\u1eeb ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 khai qu\u00e0n \u0111\u1ebfn ng\u00e0y t\u1ebf \u0111\u00e0m, ph\u00e0m c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, h\u1ecd ngo\u1ea1i, quan vi\u00ean trong ngo\u00e0i, l\u00e0ng nh\u00e0 vua v\u00e0 l\u00e0ng h\u1ecd ngo\u1ea1i \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u1ec5 ph\u1ea9m d\u00e2ng c\u00fang. \u0110i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n t\u1eeb sau ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf s\u01a1 ngu, \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 sau ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 y\u00ean v\u1ecb, th\u00ec s\u1edbm, t\u1ed1i, tr\u01b0a, chi\u1ec1u b\u1ed1n bu\u1ed5i c\u00fang c\u01a1m nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c m\u1edbi th\u00f4i. H\u1eb1ng th\u00e1ng, ng\u00e0y r\u1eb1m, m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn, \u0111\u1ebfn khi t\u1ebf \u0110\u00e0m m\u1edbi th\u00f4i.<\/p>\n<p>\u0110em ng\u00e0y Ninh l\u0103ng b\u00e1o c\u00e1o trong ngo\u00e0i. Ban t\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c l\u1edbn, th\u00ec ti\u1ebft m\u1ee5c v\u1ec1 nghi l\u1ec5 ph\u1ea3i long tr\u1ecdng ; K\u00ednh y\u00eau gi\u1ed1ng nhau, th\u00ec l\u00f2ng t\u01b0\u1edfng nh\u1edb c\u00e0ng th\u1ed1ng thi\u1ebft. L\u1ec5 c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed ng\u00e0y x\u01b0a, 7 th\u00e1ng m\u1edbi ch\u00f4n, 9 th\u00e1ng m\u1edbi l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c. V\u00ec ph\u00e9p \u0111\u1ec3 tang c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh, m\u00e0 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng c\u1ea3m th\u00ec v\u00f4 c\u00f9ng. Ng\u00e0y 28 th\u00e1ng 12, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, c\u01b0\u1ee1i r\u1ed3ng l\u00ean ch\u1ea7u tr\u1eddi, ta \u00f4m cung k\u00eau g\u00e0o kh\u00f4ng k\u1ecbp, su\u1ed1t c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1 ai c\u0169ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, ta \u1edf nh\u00e0 \u0111\u1ec3 tang, m\u1eb7c \u00e1o tr\u1edf ba n\u0103m, k\u00ednh theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5. Ngh\u0129 l\u1ea1i Ti\u00ean \u0111\u1ebf : c\u00f4ng \u0111\u1ee9c nh\u01b0 tr\u1eddi, \u01a1n tr\u1ea1ch s\u00e2u d\u00e0y, nh\u00e2n d\u00e2n kh\u00f4ng bao gi\u1edd qu\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 x\u00e9t theo \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng, k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5, b\u1ea3o r\u00f5 cho thi\u00ean h\u1ea1 bi\u1ebft, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u00ednh c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00ecnh ta, \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 l\u00f2ng t\u00f4n th\u00e2n c\u1ee7a c\u1ea3 tr\u0103m h\u1ecd.<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ebfn nh\u01b0 x\u00e2y l\u0103ng l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, nh\u1ea5t nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u theo \u0111\u00fang m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, \u0111\u00e3 x\u00e2y d\u1ef1ng s\u01a1n l\u0103ng \u1edf n\u00fai Hi\u1ebfu S\u01a1n, theo l\u1ec5 c\u1ed5 \u0111\u01b0a quan t\u00e0i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng ng\u1ea7m v\u00e0o huy\u1ec7t, th\u1ef1c l\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1eddi t\u1eeb L\u00ea tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ch\u01b0a \u0111\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. Nay c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng \u0111\u00e3 xong, ng\u00e0y \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m g\u1ea7n \u0111\u1ebfn. \u0110\u00e3 ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, k\u00ednh c\u00e1o \u0111\u00e0n t\u1ebf Giao, nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu, \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 3 th\u00e1ng 7 m\u00f9a thu n\u0103m nay d\u1ef1 l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o khai qu\u00e0n, ng\u00e0y m\u1ed3ng 6 r\u01b0\u1edbc quan t\u00e0i \u0111i, ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 t\u00e1ng v\u00e0o Hi\u1ebfu l\u0103ng, t\u1ebf 9 tu\u1ea7n \u201cngu\u201d. Sang th\u00e1ng 8, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c. Gi\u1eadm \u0111\u1ea5t g\u00e0o tr\u1eddi, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t kh\u00f4ng ngu\u00f4i, t\u01b0\u1edfng b\u1ecdn th\u1ea7n th\u1ee9 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, ch\u1ecbu \u01a1n nu\u00f4i d\u1ea1y c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u0111\u00e3 l\u00e2u, d\u00e0y c\u00f4ng che ch\u1edf, th\u00ec l\u00f2ng th\u00e0nh th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb, ch\u1eafc c\u1ea3 ngh\u00ecn v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng \u0111\u1ec1u m\u1ed9t l\u00f2ng nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1eady b\u00e1 c\u00e1o cho trong ngo\u00e0i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i ra s\u1eafc l\u1ec7nh cho quan, qu\u00e2n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n, t\u1eeb ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 khai qu\u00e2n, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c, c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01b0\u1edbi xin, y\u1ebfn ti\u1ec7c vui ch\u01a1i, m\u1eb7c m\u00e0u \u0111\u1ecf t\u00eda. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y Ninh l\u0103ng 5 ng\u00e0y cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y t\u1ebf s\u01a1 ngu, c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1eed \u00e1n ch\u00e9m ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 gi\u1ebft th\u1ecbt tr\u00e2u b\u00f2.<\/p>\n<p>C\u1eed Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng h\u1ed9 s\u1ee9 ; Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu v\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 ; V\u0169 V\u0103n t\u1eeb sung ch\u1ee9c Th\u1ee7y \u0111\u1ea1o Ti\u1ec1n doanh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ; Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 sung ch\u1ee9c Th\u1ee7y \u0111\u1ea1o H\u1eadu doanh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ; Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh sung ch\u1ee9c L\u1ee5c l\u1ed9 T\u1ea3 doanh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ; L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o sung ch\u1ee9c L\u1ee5c l\u1ed9 H\u1eefu doanh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung ch\u1ee9c Ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n sung ch\u1ee9c \u0111\u00f3ng gi\u1eef Kinh th\u00e0nh ; Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn sung ch\u1ee9c Tu\u1ea7n tra ho\u00e0ng th\u00e0nh ; T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng sung ch\u1ee9c Tu\u1ea7n tra kinh th\u00e0nh ; L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa sung ch\u1ee9c B\u00e0y bi\u1ec7n \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh ; Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n sung ch\u1ee9c Qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c. T\u1eeb T\u1ed5ng h\u1ed9 \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3n v\u1ec7 d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng \u0111i theo h\u1ea7u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho \u00e1o m\u1eb7c (T\u1ed5ng h\u1ed9 Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 s\u1ee9 4 vi\u00ean, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c 4 doanh \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 b\u1ed9 4 vi\u00ean, Ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n 2 vi\u00ean, m\u1ed7i vi\u00ean 1 chi\u1ebfc \u00e1o ng\u1eafn h\u1eb9p tay b\u1eb1ng t\u01a1 pha l\u00f4ng m\u00e0u \u0111en. C\u00e1c quan theo h\u1ea7u t\u1eeb Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 \u0111\u1ebfn Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd 43 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 chi\u1ebfc \u00e1o m\u1ed5 b\u1ee5ng b\u1eb1ng nhung v\u1ea3i m\u00e0u \u0111en). Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u01b0a c\u00f3 b\u00e0i \u0111eo c\u1ee7a c\u00f4ng, th\u00ec ph\u00e1t cho b\u00e0i b\u1eb1ng g\u1ed7 \u0111\u1ec3 \u0111eo.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng h\u1ed9 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf b\u00e0n d\u00e2ng c\u00e1c \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n v\u1ec1 c\u00e1c doanh \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 trong khi ti\u1ebfn \u0111i. Chu\u1ea9n cho l\u00e0m theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ban b\u1ed1 hi\u1ec7u l\u1ec7nh c\u1ee7a ng\u1ef1 doanh.<\/p>\n<p>(Thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng Long \u1edf ng\u1ef1 doanh, d\u1ef1ng 1 c\u1ed9t c\u1edd, trong khi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng, th\u1ea5y thuy\u1ec1n c\u1ee7a T\u1ed5ng h\u1ed9 k\u00e9o c\u1edd hi\u1ec7u ti\u1ebfn \u0111i, th\u00ec thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng Long k\u00e9o tr\u1ea3 l\u1eddi b\u1eb1ng c\u1edd m\u00e0u v\u00e0ng, ty c\u1edd tr\u1ed1ng theo l\u1ec7, \u0111\u00e1nh 3 h\u1ed3i tr\u1ed1ng, c\u00e1c thuy\u1ec1n theo th\u1ee9 t\u1ef1 ti\u1ebfn \u0111i. Th\u1ea5y thuy\u1ec1n c\u1ee7a T\u1ed5ng h\u1ed9 k\u00e9o c\u1edd b\u00e1o hi\u1ec7u \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i, th\u00ec thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng Long k\u00e9o tr\u1ea3 l\u1eddi b\u1eb1ng c\u1edd m\u00e0u l\u1ee5c, \u0111\u00e1nh 1 h\u1ed3i chi\u00eang th\u00ec c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed7 l\u1ea1i. C\u00f2n vi\u1ec7c thuy\u1ec1n \u0111i \u0111\u1ee9ng ban \u0111\u00eam, chu\u1ea9n cho k\u00e9o \u0111\u00e8n l\u1ed3ng s\u00e1ng l\u00ean tr\u00ean thuy\u1ec1n, \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng, \u0111\u00e1nh chi\u00eang l\u00e0m hi\u1ec7u. Vua b\u1ea5t th\u1ea7n sang thuy\u1ec1n r\u1ed3ng \u0111\u1ec3 quan t\u00e0i, th\u00ec l\u1ea5y thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng long v\u00e0 thuy\u1ec1n Kim \u0111\u0129nh m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc theo h\u1ea7u).<\/p>\n<p>Sai T\u1ed5ng h\u1ed9 Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 s\u1ee9 \u0111em c\u00e1ch th\u1ee9c l\u00fac \u0111i l\u00fac \u0111\u1ee9ng v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1ec3 luy\u1ec7n t\u1eadp c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o sai l\u1ea7m, m\u1ea5t th\u1ee9 t\u1ef1, th\u00ec b\u1eaft t\u1ed9i.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng \u0111\u1ec1n th\u1edd th\u1ea7n Hi\u1ebfu S\u01a1n, ban cho th\u1ea7n hi\u1ec7u l\u00e0 Chung anh Linh h\u1ef1u Qu\u1ea3ng v\u1eadn t\u00f4n th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, v\u00e0o Kinh l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng. Vua m\u1eddi v\u00e0o ra m\u1eaft, cho ng\u1ed3i v\u00e0 ban n\u01b0\u1edbc ch\u00e8, th\u0103m h\u1ecfi h\u1ed3i l\u00e2u.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9 L\u1ec5 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, m\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ngo\u1ea1i v\u00e0 lang trung gi\u00fap vi\u1ec7c h\u00e3y c\u00f2n thi\u1ebfu s\u1ed1. Nh\u1eefng vi\u00ean thu\u1ed9c trong c\u00e1c B\u1ed9, Vi\u1ec7n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o th\u1ea1o thu\u1ed9c nghi l\u1ec5, chu\u1ea9n cho t\u00e2u l\u00ean sung b\u1ed5, \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. Thi\u00eam t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCon trai Phan Huy Th\u1ef1c l\u00e0 Huy V\u1ecbnh, v\u1ed1n c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc, theo cha \u1edf n\u01a1i l\u00e0m quan, c\u0169ng quen l\u1ec5 ti\u1ebft m\u1ed9t ch\u00fat. Nh\u01b0ng v\u00ec cha con c\u00f9ng l\u00e0m m\u1ed9t B\u1ed9, l\u1ec7 n\u00ean h\u1ed3i t\u1ecb\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ef1c l\u00e0 b\u1eadc l\u00e3o th\u1ea7n, am t\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u0169. Nay \u0111\u01b0\u01a1ng \u1ed1m, cho ph\u00e9p c\u00e1o ngh\u1ec9 \u1edf nh\u00e0. N\u1ebfu V\u1ecbnh l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9c \u1ea5y, th\u00ec \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i cho n\u01b0\u1edbc, n\u1ed5i ti\u1ebfng t\u1ed1t cho nh\u00e0, sung v\u00e0o ng\u1ea1ch c\u00f2n thi\u1ebfu l\u00e0 ph\u1ea3i l\u1eafm, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i g\u00f2 b\u00f3 theo l\u1ec7 ?\u201d. Vua truy\u1ec1n l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ed5 V\u1ecbnh l\u00e0m Lang trung.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n b\u1ea3o An B\u00e0i, c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y tr\u00e2u v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt. Qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i \u0111u\u1ed5i theo, l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn Man tr\u1ed1n m\u1ea5t.<\/p>\n<p>Vua bi\u1ebft chuy\u1ec7n \u1ea5y, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn \u00e1c Man nh\u00e2n ch\u1ed7 s\u01a1 h\u1edf, ra v\u00e0o l\u00e9n l\u00fat, v\u1eabn l\u00e0 th\u00f3i c\u0169 x\u01b0a nay. Truy\u1ec1n ph\u1ea3i tu\u1ea7n ph\u00f2ng cho nghi\u00eam c\u1ea9n, \u0111\u1ec3 trong h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n X<\/a> \u2013 10<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng. Sai c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111i\u1ec7n t\u1ebf thay. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn b\u00e0n th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf, l\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1eadp th\u01a1 th\u1ee9 6, t\u1eadp v\u0103n th\u1ee9 2 v\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 \u201cThi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u\u201d c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf l\u00e0m ra, \u0111\u00e3 kh\u1eafc in xong. Sai N\u1ed9i c\u00e1c k\u00ednh c\u1ea9n b\u1ecdc b\u00eca l\u1ee5a. Vua nh\u00e2n c\u00fang ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, d\u00e2ng c\u00e1c t\u1eadp t\u00e2u \u1ea5y l\u00ean b\u00e0n th\u1edd. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua kh\u00f3c, b\u1ea3o qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y x\u01b0a tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u0169ng nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng trong \u1ea5y c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00f3i th\u1ef1c, vi\u1ec7c n\u00f3i sai, c\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u1ec7n b\u1ea1ch cho r\u00f5, nh\u01b0 : Cao T\u00f4ng nh\u00e0 Thanh sinh \u1edf cung Ung Ho\u00e0, m\u00e0 th\u01a1 m\u1eebng th\u1ecd c\u1ee7a Nh\u00e2n T\u00f4ng l\u1ea1i chua r\u1eb1ng sinh \u1edf \u0110\u00f4 Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u00ecnh n\u01a1i s\u01a1n trang ; \u0111\u1ebfn \u0110\u1ea1o Quang \u0111\u1ebf \u0111\u00ednh ch\u00ednh l\u1ea1i c\u00e1i sai \u1ea5y, m\u1edbi bi\u1ebft l\u00e0 do t\u1eeb th\u1ea7n ((1) H\u1ea1ng b\u1ec1 t\u00f4i gi\u1eef vi\u1ec7c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng t\u1eeb l\u1ec7nh.1) chua l\u1ea7m. Cao T\u00f4ng, Nh\u00e2n T\u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 vua x\u01b0a bi\u1ebft tr\u1ecdng v\u0103n h\u1ecdc, m\u00e0 c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, hu\u1ed1ng chi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ? Th\u1ebf m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cd\u1eabu nhi\u1ec1u c\u0169ng ch\u1eb3ng l\u00e0m g\u00ec\u201d. \u0110\u00e1ng c\u01b0\u1eddi th\u1eadt ! n\u01b0\u1edbc Nam ta, c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i \u0110inh, L\u00fd, Tr\u1ea7n, L\u00ea, g\u1ecdi l\u00e0 v\u0103n minh, th\u1ebf m\u00e0 th\u01a1 v\u0103n truy\u1ec1n l\u1ea1i \u0111\u1eddi sau c\u0169ng \u00edt ; duy c\u00f3 nh\u1eefng tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c c\u1ee7a L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u2013 2 ph\u1ea7n, t\u1ef1u trung nh\u1eefng b\u00e0i \u1ea5y do b\u1ecdn t\u1eeb th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tr\u1ef1c v\u00e0 V\u0169 L\u00e3m ph\u1ee5 ch\u00fa v\u00e0 ph\u00ea b\u00ecnh, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u1eeda.<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e0 b\u1eadc ch\u00ed th\u00e1nh tr\u1eddi sinh, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ecb vua th\u00f4ng minh, n\u1ed1i sau khi Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta d\u1eb9p y\u00ean thi\u00ean h\u1ea1, s\u1eeda sang l\u1ec5 nh\u1ea1c, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh gi\u1ec1ng m\u1ed1i, m\u1edf r\u1ed9ng quy m\u00f4 v\u1ec1 s\u00e1ng nghi\u1ec7p v\u00e0 th\u1ee7 th\u00e0nh. Ph\u00e0m c\u00e1c Ch\u1ec9 d\u1ee5 hay c\u00e1c t\u1edd ch\u1ebf, c\u00e1o \u0111\u1ec1u l\u00e0m l\u1ea5y c\u1ea3. Nh\u1eefng l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, xem kh\u1eafp c\u00e1c s\u00e1ch, l\u01b0u \u00fd v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng l\u1ed1i c\u1ed5 l\u1ed1i kim, m\u1ed9t ch\u1eef \u0111\u1eb7t, m\u1ed9t l\u1eddi chua, \u0111\u1ec1u b\u1edfi t\u1ef1 nhi\u00ean ; c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n kh\u00f4ng ai gi\u00fap h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u1eef n\u00e0o. V\u0103n th\u01a1 hay r\u1ea5t m\u1ef1c ! Th\u1ef1c l\u00e0 \u00f4ng t\u1ed5 v\u0103n minh c\u1ee7a mu\u00f4n \u0111\u1eddi ! Ng\u00e0y h\u00f4m nay, ta \u0111em nh\u1eefng t\u1eadp v\u0103n th\u01a1 \u1ea5y k\u00ednh d\u00e2ng l\u00ean ban th\u1edd, tuy b\u00f3ng d\u00e1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 xa c\u00e1ch, nh\u01b0ng n\u00e9t ch\u1eef vi\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1eabn c\u00f2n r\u1ef1c r\u1ee1, ta b\u1ea5t gi\u00e1c ru\u1ed9t \u0111au, tay run, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, kh\u00f3c l\u0103n ra. Than \u00f4i ! \u0111au \u0111\u1edbn bi\u1ebft nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t M\u00e3o, vua \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 \u0111\u1ec3 c\u00e1o vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 khai qu\u00e0n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf \u0111i\u1ec7n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 ph\u00e1t d\u1eabn. R\u01b0\u1edbc quan t\u00e0i t\u1eeb cung Kh\u00e1nh Ninh theo c\u1eeda ch\u00ednh nam \u0111i ra \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n l\u1ee3p b\u1eb1ng lau c\u1ecf \u1edf b\u1ebfn s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng. M\u1ed9t l\u00e1t, r\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n, do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 ti\u1ebfn \u0111i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, h\u1ea1 v\u00e0o huy\u1ec7t \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7. Chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y Hi\u1ebfu l\u0103ng, tr\u00ean x\u00e2y B\u1ea3o th\u00e0nh, d\u01b0\u1edbi x\u00e2y \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m (c\u00e1ch th\u1ee9c d\u00f9ng 3 l\u1ea7n c\u1eeda). L\u1ea1i theo v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a n\u00fai \u1ea5y, \u0111\u1eb7t cho nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd : tr\u01b0\u1edbc l\u0103ng c\u00f3 h\u1ed3 T\u00e2n Nguy\u1ec7t, ph\u00eda gi\u1eefa l\u00e0m c\u1ea7u Th\u00f4ng Minh ch\u00ednh tr\u1ef1c, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0m c\u1ea7u Y\u1ec3n Nguy\u1ec7t b\u1eb1ng \u0111\u00e1. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ed3 c\u00f3 3 n\u00fai (g\u1ecdi chung l\u00e0 n\u00fai Tam T\u00e0i, g\u1ecdi ri\u00eang th\u00ec b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 Th\u00e0nh S\u01a1n, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 B\u00ecnh S\u01a1n). \u1edf gi\u1eefa h\u1ed3 d\u1ef1ng l\u1ea7u Ki\u1ebfn Minh, hai b\u00ean l\u1ea7u c\u00f3 x\u00e2y c\u1ed9t tr\u1ee5, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0m \u0111\u00ecnh \u0110i\u1ebfu Ng\u01b0 ((1) \u0110i\u1ebfu Ng\u01b0 : c\u00e2u c\u00e1.1), b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0m qu\u00e1n Ngh\u00eanh L\u01b0\u01a1ng ((2) Ngh\u00eanh l\u01b0\u01a1ng : h\u00f3ng m\u00e1t.2). Tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u \u1ea5y l\u00e0m \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n \u1edf tr\u00ean n\u00fai Ph\u1ee5ng Th\u1ea7n ; \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n c\u00f3 nh\u00e0 \u0111\u00f4ng t\u00e2y ph\u1ed1i, \u0111\u1eb1ng sau \u0111i\u1ec7n c\u00f3 l\u00e0m n\u1ed1i hai vi\u1ec7n \u0111\u00f4ng t\u00e2y. C\u1eeda \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Hi\u1ec3n \u0110\u1ee9c, c\u1eeda \u0111\u1eb1ng sau g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Ho\u1eb1ng Tr\u1ea1ch. T\u1eeb l\u1ea7u Ki\u1ebfn Minh th\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n l\u00e0m ba c\u00e1i c\u1ea7u (\u1edf gi\u1eefa l\u00e0 c\u1ea7u Trung \u0110\u1ea1o, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 c\u1ea7u T\u1ea3 Ph\u00f9, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 c\u1ea7u H\u1eefu B\u1eadt). C\u1ea7u b\u1eafc qua h\u1ed3 Tr\u1eebng T\u00e2m. Tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ed9 v\u00e0i tr\u0103m b\u01b0\u1edbc, l\u00e0m nh\u00e0 bia \u201cTh\u00e1nh \u0111\u1ee9c th\u1ea7n c\u00f4ng\u201d. B\u00ean t\u1ea3 B\u1ea3o th\u00e0nh l\u00e0 n\u00fai T\u0129nh S\u01a1n, l\u00e0m nh\u00e0 gi\u1ea3i v\u0169 T\u1ea3 t\u00f2ng, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 n\u00fai \u00fd S\u01a1n, l\u00e0m nh\u00e0 gi\u1ea3i v\u0169 H\u1eefu t\u00f2ng. B\u00ean t\u1ea3 v\u1ec1 ph\u00eda nam t\u00f2ng vi\u1ec7n : n\u00fai \u0110\u1ee9c Ho\u00e1 th\u00ec l\u00e0m Tu\u1ea7n L\u1ed9c hi\u00ean((3) Tu\u1ea7n l\u1ed9c : h\u01b0\u01a1u \u0111\u00e3 nu\u00f4i quen.3), n\u00fai Kh\u1ea3i Tr\u1ea1ch th\u00ec l\u00e0m Linh Ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1c ; g\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t l\u00e0 n\u00fai \u0110\u1ea1o Th\u1ed1ng tr\u00f4ng xu\u1ed1ng b\u1edd h\u1ed3, l\u00e0m Quan lan s\u1edf. B\u00ean h\u1eefu, \u0111\u1ea3o Tr\u1ea5n Th\u1ee7y ba m\u1eb7t l\u00e0 n\u01b0\u1edbc, l\u00e0m nh\u00e0 thu\u1ef7 t\u1ea1 H\u01b0 Ho\u00e0 ; g\u1ea7n v\u1ec1 m\u1ea1n sau, l\u00e0m kho Th\u1ea7n Kh\u1ed1, ch\u1ee9a c\u00e1c \u0111\u1ed3 t\u1ebf kh\u00ed. Th\u00e0nh bao xung quanh x\u00e2y b\u1eb1ng g\u1ea1ch. T\u01b0\u1eddng m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m ba c\u1eeda : ch\u00ednh gi\u1eefa l\u00e0 c\u1eeda \u0110\u1ea1i H\u1ed3ng, b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 c\u1eeda T\u1ea3 H\u1ed3ng, b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 c\u1eeda H\u1eefu H\u1ed3ng. Tr\u00ean n\u00fai Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m \u1edf trong c\u1eeda T\u1ea3 H\u1ed3ng l\u00e0m Truy T\u01b0 trai \u0111\u1ec3 l\u00e0m nh\u00e0 \u1edf trong khi \u0111\u1ebfn th\u0103m vi\u1ebfng.<\/p>\n<p>C\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1eadn r\u1ed9n, quy m\u00f4 to l\u1edbn, cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111\u1ea1i l\u1ec5 ch\u00f4n c\u1ea5t \u0111\u1ec1u c\u1ed1t phong h\u1eadu. Ph\u00e0m nh\u1eefng cung \u0111i\u1ec7n, \u0111\u01b0\u1eddng, v\u0169, l\u00e2u c\u00e1c, thuy\u1ec1n, xe, voi, ng\u1ef1a, c\u00e1c \u0111\u1ed3 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf d\u00f9ng, kh\u00f4ng th\u1ee9 g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. C\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ebfn v\u00e0i th\u00e1ng m\u1edbi xong, t\u1ed1n ti\u1ec1n \u0111\u1ebfn h\u00e0ng bao nhi\u00eau v\u1ea1n. Nghi th\u1ee9c v\u00e0 ph\u1ea9m v\u1eadt phong th\u1ecbnh, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 bao gi\u1edd.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 ninh l\u0103ng \u0111\u00e3 xong, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c th\u1ea7n d\u00e2n tham d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u2013 Sung v\u00e0o vi\u1ec7c c\u1ea7m d\u00e2y quan t\u00e0i : t\u1eeb Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3n v\u1ec7 Ph\u1ea1m V\u0103n X\u00edch c\u1ed9ng 24 vi\u00ean, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n sung l\u00e0m t\u1ed5ng h\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00f3 s\u1ee9 v\u00e0 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c c\u00e1c doanh \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, gi\u00e1m tu, \u0111\u1ed1c bi\u1ec7n s\u1eeda sang cung Kh\u00e1nh Ninh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho gia th\u00eam 1 c\u1ea5p ; c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111i tu\u1ea7n tra ho\u00e0ng th\u00e0nh, \u0111\u00f3ng gi\u1eef ho\u00e0ng th\u00e0nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>\u2013 Sung v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u1ec1 ch\u1ee7 l\u00e0 \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 3 c\u00e2y sa. Ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c l\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng v\u1eeba, 1 chu\u1ed7i ng\u1ecdc \u0111eo c\u00f3 thao r\u1ee7 xu\u1ed1ng ; \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf, 1 qu\u1ea1t c\u00f3 d\u00e2y thao \u0111eo ng\u1ecdc tr\u1eafng r\u1ee7 xu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c vi\u00ean sung vi\u1ec7c h\u00e0nh l\u1ec5 v\u00e0 theo h\u1ea7u vua \u1edf c\u00e1c \u0111\u00ecnh, \u00e1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc v\u00e0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c h\u00e0nh l\u1ec5 v\u00e0 theo h\u1ea7u vua \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean \u0111i theo h\u1ea7u, v\u0103n t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ph\u00f3 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. V\u0103n t\u1eeb th\u1ea5t ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7, h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n b\u1ed5ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ed5ng l\u00fd vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng, \u0111\u1ed5ng l\u00fd vi\u1ec7c tang nghi v\u00e0 c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u0111i theo, t\u1eeb ch\u1ee9c t\u1ed5ng h\u1ed9 ch\u00e1nh, ph\u00f3 s\u1ee9, ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o m\u1eb7c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf hai b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 C\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean nh\u00e2n \u1edf Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m \u0111i ch\u1ecdn ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t t\u1ed1t \u0111\u1ec1u giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u00e0n c\u00f4ng.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n \u0111\u01b0a \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 4.000 quan ti\u1ec1n ; d\u00e2n phu l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c phi t\u1ea7n, n\u1eef quan, n\u1eef ban c\u1ee7a tri\u1ec1u Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u1ee9ng tr\u1ef1c \u1edf s\u01a1n l\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 vua, huy\u1ec7n nh\u00e0 vua v\u1ec1 Kinh l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh \u0111i theo h\u1ea7u, canh gi\u1eef v\u00e0 \u0111i tu\u1ea7n \u1edf Kinh, c\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi sung v\u00e0o ch\u00e2n khi\u00eang quan t\u00e0i \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng \u01b0u h\u1eadu ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, qu\u1ea3n su\u1ea5t b\u1ecdn n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ng\u00e0y r\u01b0\u1edbc quan t\u00e0i Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u1edf cung Kh\u00e1nh Ninh ra, gi\u1eefa bu\u1ed5i tr\u01b0a n\u1eafng g\u1eaft, vua \u0111i b\u1ed9, v\u1eeba theo sau, v\u1eeba kh\u00f3c. Ki\u1ebfn An c\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u00e0i qu\u1ef3 xu\u1ed1ng t\u00e2u xin vua n\u00ean l\u1ea5y l\u1ec5 m\u00e0 ti\u1ebft ch\u1ebf t\u00ecnh c\u1ea3m. C\u00e1c quan theo h\u1ea7u l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, Phan Thanh Gi\u1ea3n, B\u00f9i Qu\u1ef9, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, Ho\u00e0ng Thu, Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp, Ph\u1ea1m Kh\u00f4i, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, L\u00ea V\u0103n Thu, B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn v\u00e0 L\u00ea T\u1eadp l\u1ea1i qu\u1ef3 \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, xin vua b\u1edbt th\u01b0\u01a1ng kh\u00f3c, gi\u1eef s\u1ee9c kho\u1ebb, \u0111\u1ec3 thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc. H\u1ecd b\u1ea3o th\u1ecb v\u1ec7 l\u1ea5y n\u00f3n ng\u1ef1 \u0111\u1ec3 che cho vua. Vua xua tay kh\u00f4ng khi\u1ebfn, kh\u00f3c b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201c\u01a0n s\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f9ng, d\u1eabu h\u1ebft \u0111\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1eafng gi\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat, c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng g\u1ecdi l\u00e0 lao kh\u1ed5 ? C\u00e1c khanh ch\u1edb n\u00ean b\u1eadn l\u00f2ng !\u201d. K\u1ecbp khi v\u1ec1 cung, vua m\u1edbi ngh\u0129 l\u1ea1i c\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1ea5y l\u00e0 xu\u1ea5t ph\u1ea5t t\u1eeb t\u1ea5m l\u00f2ng lo n\u01b0\u1edbc, y\u00eau vua, b\u00e8n th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eabn b\u1eb1ng v\u00e0ng, ng\u1ecdc, chu\u1ed7i ng\u1ecdc \u0111eo, thu\u1ef7 tinh, m\u00e3 n\u00e3o v\u00e0 qu\u1ea1t c\u00f3 d\u00e2y thao r\u1ee7 xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>L\u00e0m b\u00e0i ng\u00e0 c\u1ea5p cho c\u00e1c vi\u00ean \u0111i tu\u1ea7n tra (m\u1eb7t b\u00e0i ng\u00e0 kh\u1eafc 4 ch\u1eef \u201cph\u1ee5ng ph\u00e1i tu\u1ea7n tra\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ).<\/p>\n<p>Sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ph\u00e2n ph\u00e1i c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, m\u1ed7i ban s\u00e1u ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u0111em theo c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c \u1edf c\u00e1c ty trong b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 Khoa \u0111\u1ea1o m\u1ed7i nha ba ng\u01b0\u1eddi chia nhau \u0111\u1ebfn cung Kh\u00e1nh Ninh v\u00e0 Hi\u1ebfu l\u0103ng tra ki\u1ec3m c\u00e1c \u0111\u1ed3 th\u1edd m\u1ed7i th\u00e1ng ba l\u1ea7n. C\u00f2n hai \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 v\u00e0 S\u00f9ng \u00c2n th\u00ec chuy\u00ean giao cho c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 tr\u00f4ng coi. C\u00e1c n\u01a1i l\u1ea7u, c\u00e1c, \u0111\u01b0\u1eddng, v\u0169 th\u00ec chuy\u00ean giao cho Khoa \u0111\u1ea1o, B\u1ed9, Ty tr\u00f4ng coi. Ph\u00e0m th\u1ea5y c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng h\u1ee3p, ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c ch\u1ec9 tr\u00edch tham h\u1eb7c nghi\u00eam ng\u1eb7t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ec3 nang, h\u00f9a theo \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>L\u1eadp \u0111\u00e0n chay tr\u1ecdng th\u1ec3 \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Sai \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, Th\u1ed1ng ch\u1ebf \u1edf V\u0169 l\u00e2m dinh T\u1ea3 d\u1ef1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m chay, t\u1ee5ng kinh 3 tu\u1ea7n 7 ng\u00e0y. Vua th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Kim Linh l\u00e0m l\u1ec5. Ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t nhau \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5. Hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu \u0111i\u1ec7n l\u00e0m nh\u00e0 r\u1ea1p k\u1ebft hoa chia th\u1edd c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u00e2n hu\u00e2n, c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n trung ti\u1ebft. Xong r\u1ed3i, l\u1ea1i t\u1ee5ng kinh \u1edf ch\u00f9a Gi\u00e1c Ho\u00e0ng \u1edf Kinh th\u00e0nh v\u00e0 ch\u00f9a Kh\u1ea3i T\u01b0\u1eddng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, m\u1ed7i n\u01a1i t\u1ee5ng 1 tu\u1ea7n 7 ng\u00e0y. Th\u01b0\u1edfng cho t\u1eeb \u0111\u1ed5ng l\u00fd tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn binh l\u00ednh th\u1ee3 l\u00e0m, t\u0103ng c\u01b0\u01a1ng, t\u0103ng \u0111\u1ed3 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i d\u1ed3n l\u1ea1i : c\u01a1 Ngh\u0129a t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Ngh\u0129a t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; c\u01a1 \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam ; c\u01a1 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam ; T\u01b0\u1ee3ng c\u01a1 \u1edf Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0m c\u01a1 Bi\u00ean t\u01b0\u1ee3ng ; c\u01a1 T\u01b0\u1eddng tr\u00e1ng l\u00e0m \u0111\u1ed9i T\u01b0\u1eddng tr\u00e1ng ; c\u01a1 Tr\u1ecb tr\u00e1ng l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Tr\u1ecb tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; c\u01a1 Qu\u1ea3ng T\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Qu\u1ea3ng t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; c\u01a1 B\u00ecnh tr\u00e1ng l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam ; c\u01a1 An tr\u00e1ng l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i An tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; T\u1ea3 v\u1ec7 \u1edf t\u1ec9nh Thanh l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Thanh t\u1ec9nh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t c\u01a1 Ninh B\u00ecnh l\u00e0m Ninh B\u00ecnh \u0111\u1ec7 tam \u0111\u1ed9i ; c\u01a1 Tuy\u00ean Quang l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Tuy\u00ean Quang Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb. R\u1ed3i l\u1ea1i r\u00fat b\u1edbt \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh sai \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch binh \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh :<\/p>\n<p>1 \u2013 V\u1ec1 ch\u00ednh ng\u1ea1ch : T\u00fac tr\u1ef1c, Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, v\u00e0 ty Tr\u1ea5n ph\u1ee7, \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y ; c\u00e1c \u0111\u1ed9i trong c\u00e1c y : Loan nghi, H\u1ed9 v\u1ec7, C\u1ea3nh t\u1ea5t, K\u1ef3 c\u1ed5, D\u1ef1c v\u00f5, D\u1ef1c ch\u1ea5n \u1edf v\u1ec7 Loan gi\u00e1 ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh V\u0169 l\u00e2m ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh Ti\u1ec1n phong ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh Long v\u00f5 ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh H\u1ed5 oai ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; c\u00e1c v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng ; hai v\u1ec7 Khinh k\u1ef5, Phi k\u1ef5 \u1edf vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 ; c\u00e1c b\u1ea3o((1) C\u00f3 5 b\u1ea3o : Trung qu\u00e2n trung b\u1ea3o, Ti\u1ec1n qu\u00e2n ti\u1ec1n b\u1ea3o, H\u1eadu qu\u00e2n h\u1eadu b\u1ea3o, T\u1ea3 qu\u00e2n t\u1ea3 b\u1ea3o, H\u1eefu qu\u00e2n h\u1eefu b\u1ea3o.1) c\u1ee7a c\u00e1c qu\u00e2n ; v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n, c\u00e1c dinh v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 ; \u0111\u1ed9i H\u1ecfa ph\u00e1o ; \u0111\u1ed9i Kim sang ; vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 ; \u0111\u1ed9i T\u00e0i th\u1ee5 ; \u0111\u1ed9i Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n ; \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n ; \u0111\u1ed9i Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng trong s\u00e1ch Anh danh ; ty T\u1ea3, H\u1eefu t\u1eeb t\u1ebf ; v\u1ec7 V\u00f5ng th\u00e0nh ; v\u1ec7 Gi\u00e1m th\u00e0nh ; c\u00e1c v\u1ec7 th\u1ee7 h\u1ed9.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean : 4 \u0111\u1ed9i ph\u1ee7 binh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam : v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam, 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 \u1edf Qu\u1ea3ng Nam ; 3 c\u01a1 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu \u1edf Qu\u1ea3ng Nam ; 5 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 Nam t\u01b0\u1ee3ng; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i : v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Th\u1ee7y v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, 5 c\u01a1 T\u0129nh man ; 2 \u0111\u1ed9i Ng\u00e3i t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Th\u1ee7y v\u1ec7 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; 2 c\u01a1 T\u1ea3, H\u1eefu B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; 3 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean : Th\u1ee7y v\u1ec7 Ph\u00fa Y\u00ean, v\u1ec7 Ph\u00fa Y\u00ean, c\u01a1 Ph\u00fa Y\u00ean, \u0111\u1ed9i Ph\u00fa t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 : Th\u1ee7y v\u1ec7 Kh\u00e1nh Ho\u00e0, v\u1ec7 Kh\u00e1nh Ho\u00e0, c\u01a1 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb thu\u1ed9c t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; \u0111\u1ed9i Ho\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 B\u00ecnh Thu\u1eadn, v\u1ec7 B\u00ecnh Thu\u1eadn ; 2 c\u01a1 T\u1ea3, H\u1eefu B\u00ecnh Thu\u1eadn ; \u0111\u1ed9i Thu\u1eadn t\u01b0\u1ee3ng, 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 Gia \u0110\u1ecbnh ; 5 c\u01a1 Gia Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; 5 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu \u0111\u1ed9i Gia t\u01b0\u1ee3ng ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; 2 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 Bi\u00ean Ho\u00e0 ; 2 c\u01a1 T\u1ea3, H\u1eefu Bi\u00ean Ho\u00e0 ; \u0111\u1ed9i Bi\u00ean t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1eddng ; 5 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh V\u0129nh Long : 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 V\u0129nh Long ; 4 c\u01a1 V\u0129nh Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; 4 c\u01a1 Long Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; 6 \u0111\u1ed9i c\u01a1 V\u0169 c\u1ef1, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh An Giang : Th\u1ee7y v\u1ec7 An Giang, 5 c\u01a1 An Giang Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean : Th\u1ee7y v\u1ec7 H\u00e0 Ti\u00ean, T\u1ea3 c\u01a1 H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>Th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y : 3 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 T\u00e2y t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb : v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Th\u1ee7y v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, \u0111\u1ed9i Tr\u1ecb t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, c\u01a1 \u0110\u1ecbnh Man.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh : v\u1ec7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Th\u1ee7y v\u1ec7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u01a1 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; 2 \u0111\u1ed9i Qu\u1ea3ng t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh : 5 v\u1ec7 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; 2 v\u1ec7 H\u00e0 T\u0129nh T\u1ea3, H\u1eefu, \u0111\u1ed9i T\u0129nh t\u01b0\u1ee3ng ; 2 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An : 5 v\u1ec7 thu\u1ed9c dinh Ti\u1ec1n phong ; 5 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5, v\u1ec7 Ngh\u1ec7 An ; 4 v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i An t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh : ty T\u1eeb t\u1ebf \u1edf Nguy\u00ean mi\u1ebfu ; 5 v\u1ec7 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai ; 2 v\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh ; 3 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i Thanh t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i : 10 c\u01a1 Ch\u1ea5n \u0111\u1ecbnh \u1edf Trung qu\u00e2n, Th\u1ee7y v\u1ec7 H\u00e0 N\u1ed9i ; 3 \u0111\u1ed9i H\u00e0 thanh ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; v\u1ec7 H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i H\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh : 5 c\u01a1 Ninh B\u00ecnh Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu ; c\u01a1 Ninh h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i Ninh t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh : 10 c\u01a1 C\u01b0\u1eddng ti\u1ec7p \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n, \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh uy ; 3 v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu thu\u1ef7 ; 2 c\u01a1 Nam \u0110\u1ecbnh T\u1ea3, H\u1eefu ; v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean : v\u1ec7 H\u01b0ng Y\u00ean, 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng : 10 c\u01a1 Ki\u00ean nhu\u1ec7 \u1edf T\u1ea3 qu\u00e2n, 3 v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu ; Th\u1ee7y v\u1ec7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i H\u1ea3i t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean : c\u01a1 Qu\u1ea3ng h\u00f9ng, 6 \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u1eafc Ninh : 10 c\u01a1 Uy th\u1eafng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n, Trung c\u01a1 B\u1eafc Ninh, 5 \u0111\u1ed9i B\u1eafc h\u00f9ng, v\u1ec7 B\u1eafc Ninh ; 2 \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; 3 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, T\u1ea3 c\u01a1 B\u1eafc Ninh, \u0111\u1ed9i B\u1eafc t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean : c\u01a1 Th\u00e1i h\u00f9ng, 2 \u0111\u1ed9i Th\u00e1i d\u0169ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ; 5 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 Th\u00e1i Nguy\u00ean, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y : 10 c\u01a1 H\u00f9ng d\u0169ng \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n, v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y, \u0111\u1ed9i S\u01a1n t\u01b0\u1ee3ng, 3 v\u1ec7 Ph\u00e1o th\u1ee7, 2 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 : 4 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 H\u01b0ng h\u00f9ng, 7 \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 H\u01b0ng Ho\u00e1, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang : 4 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 Tuy\u00ean h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n : c\u01a1 L\u1ea1ng h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng : c\u01a1 Cao h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i Ph\u00e1o th\u1ee7.<\/p>\n<p>2 \u2013 V\u1ec1 t\u1ea1p ng\u1ea1ch : c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c b\u1ea3o, c\u00e1c ty L\u00fd thi\u1ec7n, th\u1ef1 Ho\u00e0 thanh, th\u1ef1 Thanh b\u00ecnh, c\u00e1c \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh \u1edf s\u00e1u B\u1ed9, c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed9i v\u1ec1 thu\u1ed9c binh th\u01b0\u1eddng ban, l\u01b0u ng\u1ea1ch, l\u01b0u \u0111i\u1ec3m.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean : 7 \u0111\u1ed9i trong v\u1ec7 Ph\u00f2ng h\u1ea3i \u1edf Thu\u1eadn An. Hai \u0111\u1ed3n H\u01b0ng B\u00ecnh, Du M\u1ed9c, ty T\u1ec3 sinh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam : 5 \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 Qu\u1ea3ng tr\u00e1ng, \u0111\u1ed9i Th\u1ee7 h\u1ed9, \u0111\u1ed9i binh \u1edf \u0111\u1ed3n Thu B\u1ed3n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh : 3 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i : c\u00e1c c\u01a1 T\u0129nh man, 7 \u0111\u1ed9i h\u01b0\u01a1ng binh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh V\u0129nh Long : 3 \u0111\u1ed9i V\u0129nh Long Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng : \u0111\u1ed9i T\u01b0\u1eddng tr\u00e1ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb : 2 \u0111\u1ed9i Tr\u1ecb tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh : 3 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An : 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c t\u1ec9nh, 2 \u0111\u1ed9i An tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, c\u00e1c \u0111\u1ed9i An thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh : 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb c\u1ee7a t\u1ec9nh, th\u1ef1 Thanh b\u00ecnh, 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u1edf \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n Man, c\u00e1c \u0111\u1ed9i Thi\u00ean thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i : 2 \u0111\u1ed9i H\u00e0 N\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i L\u1ea1c ho\u00e1, \u0111\u1ed9i H\u00e0 thu\u1eadn.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh : 3 \u0111\u1ed9i Ninh B\u00ecnh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, \u0111\u1ed9i Quy thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh : 2 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh ngh\u0129a Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh sai.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean : 2 \u0111\u1ed9i H\u01b0ng Y\u00ean Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i Th\u1ee7y s\u01b0.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng : 2 \u0111\u1ed9i H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i H\u1ea3i thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean : \u0111\u1ed9i Qu\u1ea3ng Y\u00ean, 2 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n h\u1ea3i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y : 3 \u0111\u1ed9i S\u01a1n T\u00e2y, 4 \u0111\u1ed9i T\u00f9ng thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 : \u0111\u1ed9i Ninh bi\u00ean.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang : 2 \u0111\u1ed9i Tuy\u00ean Quang Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n : 1 \u0111\u1ed9i L\u1ea1ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng : \u0111\u1ed9i Cao B\u1eb1ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c tr\u1ea1m phu c\u00e1c tr\u1ea1m, c\u00e1c th\u1ee3 \u1edf T\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5c, c\u00e1c thu\u1ed9c l\u1ec7 \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n, ch\u00e2u v\u00e0 c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, c\u1eeda t\u1ea5n c\u00f3 \u0111\u1ed3n canh, c\u00e1c \u0111\u00e0n phu, mi\u1ebfu phu, n\u00f4ng phu, m\u1ed9 phu, t\u1eeb phu, t\u1ef1 phu, \u0111\u1ed9 phu, c\u1ea3ng phu, ki\u1ec1u phu((1) \u0110\u00e0n phu : ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5c d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c \u0111\u00e0n t\u1ebf. Mi\u1ebfu phu : ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5c d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu. N\u00f4ng phu : ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ru\u1ed9ng. M\u1ed9 phu : ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi c\u00e1c ph\u1ea7n m\u1ed9. T\u1eeb phu : ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng nom c\u00e1c \u0111\u1ec1n. T\u1ef1 phu : ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5c d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c ch\u00f9a. C\u1ea3ng phu : ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u1edf c\u00e1c h\u1ea3i c\u1ea3ng. Ki\u1ec1u phu : ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u1edf c\u00e1c c\u1ea7u. 1), nh\u1ea1c c\u00f4ng, ca c\u00f4ng, binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 c\u1eeda t\u1ea5n, v\u00e0 c\u00e1c th\u1ee7 h\u1ea1, th\u1ed5 ty, th\u1ed5 h\u00e0o, ty H\u00e0nh nh\u00e2n, h\u1ed9 \u0111i l\u1ea5y t\u1ed5 y\u1ebfn, h\u1ed9 \u0111i l\u1ea5y g\u1ed7, h\u1ed9 \u0111\u00e1nh c\u00e1, h\u1ed9 \u0111i l\u1ea5y s\u00e2m, h\u1ed9 \u0111i l\u1ea5y s\u1eaft, h\u1ed9 \u0111\u00e1nh c\u00e1, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi v\u1eadn ch\u1edf \u1edf Nam t\u00e0o, B\u1eafc t\u00e0o.<\/p>\n<p>3 \u2013 V\u1ec1 ng\u1ea1ch tr\u1eeb b\u1ecb :<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh : 3 \u0111\u1ed9i Gia ho\u00e1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh V\u0129nh Long : 2 c\u01a1 Long nhu\u1ec7 T\u1ea3, H\u1eefu.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh An Giang : 4 c\u01a1 An bi\u00ean.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean : h\u1eefu c\u01a1 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y : 5 c\u01a1 Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu, H\u1eadu dinh, c\u01a1 T\u01b0\u1ee3ng m\u1ee5c.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, Tr\u1ea7n V\u0103n Duy\u00ean, ch\u1ebft \u1edf Kinh. C\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i. Cho V\u1ec7 u\u00fd H\u00f9ng nhu\u1ec7 H\u1eadu v\u1ec7 l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu, l\u00ean thay.<\/p>\n<p>V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u01b0\u1eddng v\u00f5 t\u1ec9nh Thanh l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Huy, con trai Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, xin \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. T\u1ec9nh Thanh t\u00e2u l\u00ean. Vua truy\u1ec1n b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd \u1edf Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t v\u1ec7, \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a \u0110i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 cha con c\u00f9ng n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a nhau.<\/p>\n<p>C\u00f4ng B\u00ecnh, con trai Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh, gi\u1ea3 l\u00e0m Hi\u1ec7u u\u00fd \u1edf v\u1ec7 C\u1ea5m y, \u0111\u1ebfn qu\u00e2n x\u00e1 Ti\u1ec1n phong, ki\u1ec3m tra c\u00e1c \u0111\u1ed3 kh\u00ed gi\u1edbi nghi tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u00f2i l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. C\u00f4ng B\u00ecnh b\u1ecb t\u1ed9i ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 80 h\u1ed3ng c\u00f4n, \u0111u\u1ed5i ra l\u00e0m qu\u00e2n Ti\u1ec1n khu \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. Ng\u01b0\u1eddi cho ti\u1ec1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u1ea3. C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u1ea1y con, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean nh\u00e0 Qu\u1ea3ng Nh\u00e2n \u1edf cung C\u00e0n \u0110\u00f4ng l\u00e0 nh\u00e0 Qu\u1ea3ng C\u01b0.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi x\u1eed s\u0129 ((1) X\u1eed s\u0129 : ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc kh\u00f4ng ra l\u00e0m quan.1) \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Chu Do\u00e3n Tr\u00ed. L\u00e0 con trai Chu Do\u00e3n M\u1ea1i, Ti\u1ebfn s\u0129 tri\u1ec1u L\u00ea tr\u01b0\u1edbc, Tr\u00ed c\u00f3 h\u1ecdc h\u1ea1nh, t\u00ednh \u0111i\u1ec1m \u0111\u1ea1m, kh\u00f4ng h\u00e1m vinh l\u1ee3i. T\u1ec9nh th\u1ea7n Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai khai t\u00ean t\u00e2u l\u00ean. Vua truy\u1ec1n c\u1ea5p cho ti\u1ec1n \u0103n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 Kinh. Tr\u00ed t\u1eeb ch\u1ed1i l\u00e0 tu\u1ed5i gi\u00e0 \u1ed1m y\u1ebfu. Ch\u1ee3t khi Giai v\u00e0o ch\u1ea7u, vua l\u1ea1i h\u1ecfi Tr\u00ed l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ebf n\u00e0o. Giai th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTr\u00ed, v\u0103n h\u1ecdc v\u00e0 h\u1ea1nh ki\u1ec3m \u0111\u1ec1u kh\u1ea3 th\u00fa, ch\u1ec9 s\u1ee3 y tu\u1ed5i gi\u00e0, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa th\u00f4i !\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e2n t\u00e0i, \u0111\u00e3 kh\u00f3 ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 l\u1ea1i c\u0169ng kh\u00f3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ! S\u0129 phu n\u1ebfu th\u00edch \u0111i\u1ec1m t\u0129nh, kh\u00f4ng ra l\u00e0m quan, m\u00e0 vua l\u1ea1i c\u1ed1 \u00e9p ph\u00e1i ra, th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n\u201d. Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 khen ng\u1ee3i, l\u1ea1i sai \u0111em r\u01b0\u1ee3u \u201choa h\u1ed3ng d\u01b0\u01a1ng t\u1eedu\u201d \u0111\u1ebfn t\u1eadn nh\u00e0 ban cho.<\/p>\n<p>Cho : Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Khu\u00ea l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 L\u00ea V\u0103n Thu l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 ; th\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang th\u1ef1 Gi\u00e1m bi\u1ec7n V\u0169 kh\u1ed1 Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9. B\u1ed5 : Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 ; L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi l\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 ; Nguy\u1ec5n C\u1ea3nh Tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, \u0111\u1ec1u sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 V\u0169 H\u1eefu Qu\u00fdnh l\u00e0m Thi\u1ebfu khanh \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u1ed7 M\u1eadu Th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Phan l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u00ea V\u0103n Du tr\u00f4ng coi \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o \u0110\u1ecbnh Bi\u00ean l\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf L\u1ec5 khoa ; Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, L\u00ea Ch\u00e2n l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf H\u1ed9 khoa.<\/p>\n<p>B\u1ed5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf \u1edf dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 l\u0129nh ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i. Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7 m\u1ed7i ch\u1ee9c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, v\u1eabn \u0111\u1ec3 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ki\u00eam l\u0129nh c\u1ea3 hai ch\u1ee9c \u1ea5y. \u0110\u1ebfn nay, vua cho r\u1eb1ng sang n\u0103m sau, tu\u1ea7n du ra B\u1eafc, H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 n\u01a1i vua \u0111\u00f3ng, c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1eadn nhi\u1ec1u, b\u00e8n cho quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 \u2013 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i, Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n l\u00e0m th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 N\u1ed9i. L\u1ea1i cho Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf H\u00e0 N\u1ed9i m\u00e0 g\u1ecdi T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ki\u00eam nhi\u1ebfp ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Sai Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m ch\u1ee9c v\u1ee5 \u1edf Kinh, cho quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai l\u00e0m th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An ; cho Nguy\u1ec5n T\u1ef1 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. C\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh h\u1ed9i b\u00e0n \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf c\u1ea3. Giai v\u00e0o c\u00e1o t\u1eeb bi\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua \u0111\u1ec3 v\u1ec1, vua v\u1eddi \u0111\u1ebfn b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eadn trai ti\u00ean sinh ((1) Th\u1eadn trai ti\u00ean sinh : t\u1ee9c l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, sinh ra \u0110\u0103ng Giai.1) l\u00e0 b\u1eadc s\u01b0 ph\u00f3 c\u1ef1u th\u1ea7n, m\u1edbi r\u1ed3i ch\u1ed1ng g\u1eady v\u1ec1 Kinh, k\u00ednh d\u1ef1 \u0111\u1ea1i l\u1ec5 Ninh l\u0103ng, r\u1ed3i l\u1ea1i v\u1ec1 l\u00e0ng. Ta v\u1eabn nh\u1edb \u0111\u1ebfn kh\u00f4ng qu\u00ean. V\u1eady ban cho 5 chi nh\u00e2n s\u00e2m \u1edf kho Th\u01b0\u1ee3ng ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 th\u00eam b\u1ed5 d\u01b0\u1ee1ng. Khanh n\u00ean n\u00f3i r\u00f5 \u00fd c\u1ee7a ta \u0111\u1ec3 ti\u00ean sinh bi\u1ebft\u201d. Giai c\u1ea3m k\u00edch l\u1ea1y t\u1ea1, nh\u1eadn l\u1ea5y s\u00e2m, lui ra.<\/p>\n<p>Cho s\u1ee9 th\u1ea7n hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 v\u00e0 H\u1ecfa X\u00e1 l\u00e0 S\u01a1n Th\u00ed v\u00e0 Ki\u1ec7u M\u1ed9c v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, ban cho qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng hai n\u01b0\u1edbc \u1ea5y m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ea1o s\u1eafc th\u01b0 v\u00e0 m\u1ecdi ph\u1ea9m v\u1eadt. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho s\u1ee9 th\u1ea7n v\u00e0 h\u00e0nh nh\u00e2n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Tr\u1ea1ch b\u1ecb \u1ed1m, cho nguy\u00ean L\u00e3nh binh h\u01b0u tr\u00ed l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m L\u00e3nh binh.<\/p>\n<p>Cho nguy\u00ean L\u00e3nh binh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 l\u0129nh ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean. V\u00ec Li\u1ec5u \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, n\u00ean nh\u00e2n th\u1ebf, cho l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p d\u00e2ng danh s\u00e1ch nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u00e2n x\u00e9t l\u1ea1i (c\u1ed9ng 426 ng\u01b0\u1eddi). Vua sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n x\u00e9t l\u1ea1i. Trong danh s\u00e1ch \u1ea5y c\u00f3 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3n qu\u1ed1c b\u1ecb giam c\u1ea7m \u0111\u00e3 l\u00e2u. Vua th\u01b0\u01a1ng v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec m\u00e0 ph\u1ea1m ph\u00e1p, sai \u0111em b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ra tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 hi\u1ec3u d\u1ee5, n\u1ebfu h\u1ecd bi\u1ebft t\u1ec9nh ng\u1ed9, b\u1ecf \u0111\u1ea1o th\u00ec s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng khoan gi\u1ea3m cho. N\u1ebfu c\u1ee9 c\u1ed1 ch\u1ea5p m\u00ea ho\u1eb7c kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u1ec9nh ng\u1ed9, th\u00ec c\u1ee9 theo \u00e1n x\u1eed tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 x\u1eed t\u1ed9i. B\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y v\u1eabn ki\u00ean quy\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ecbu b\u1ecf \u0111\u1ea1o. Vua b\u00f9i ng\u00f9i m\u00e0 r\u1eb1ng : \u201cT\u00e0 gi\u00e1o l\u00e0m m\u00ea ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u1ebf \u01b0 !\u201d B\u00e8n sai l\u1ea1i giam c\u1ea7m nh\u01b0 c\u0169. C\u00f2n th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ecnh \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e1ng ng\u1edd \u0111\u1ec1u tha b\u1edbt ho\u1eb7c gi\u1ea3m b\u1edbt ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh th\u1ef1c th\u00ec ho\u00e3n cho t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea t\u00ean v\u00e0o danh s\u00e1ch \u00e2n th\u1ea9m ((1) \u00c2n th\u1ea9m : ban \u01a1n x\u00e9t x\u1eed l\u1ea1i.1) th\u00ec l\u1ea1i sai ph\u00e1p ty x\u00e9t h\u1ecfi l\u1ea1i (c\u1ed9ng 127 ng\u01b0\u1eddi), c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng cho gi\u1ea3m t\u1ed9i, ho\u1eb7c giao ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o l\u0129nh m\u00e0 tha v\u1ec1, ho\u1eb7c ho\u00e3n x\u1eed ng\u00e0y m\u00e0 giam gi\u1eef l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Danh s\u00e1ch x\u00e9t l\u1ea1i v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng to\u00e0n v\u1eb9n, l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u00e2n c\u1ee7a vua v\u1eady.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 d\u1ee5 cho nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m can \u00e1n tr\u1ed1n \u0111i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ra th\u00fa, g\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c nh\u01b0 l\u0169 \u0110inh Th\u1ebf \u0110\u1ed9i, Xa V\u0103n Ch\u1ea5n \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ra th\u00fa, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 giao cho d\u00e2n qu\u1ea3n l\u0129nh r\u1ed3i, th\u1ebf m\u00e0 h\u00e3y c\u00f2n m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c nh\u01b0 Qu\u00e1ch T\u1ea5t T\u1ebf ch\u01b0a th\u1ea5y ra th\u00fa l\u00e0 l\u00e0m sao ?\u201d.<\/p>\n<p>V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u00c2n \u0111i\u1ec3n nh\u00e0 vua r\u1ed9ng l\u1edbn, t\u00f4i t\u01b0\u1edfng b\u1ecdn ch\u00fang kh\u00f4ng l\u00e2u r\u1ed3i c\u0169ng ra th\u00fa h\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>B\u00f9i Qu\u1ef9 v\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNay h\u1ea1n cho ra th\u00fa \u0111\u00e3 h\u1ebft. Xin l\u1ea1i xu\u1ed1ng d\u1ee5 cho th\u00eam m\u1ed9t h\u1ea1n n\u1eefa, n\u00f3i r\u00f5 t\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c h\u00e3y c\u00f2n tr\u1ed1n tr\u00e1nh nh\u01b0 : Qu\u00e1ch T\u1ea5t T\u1ebf, \u0110inh Th\u1ebf \u0110\u1ee9c \u1edf t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ea1ch \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y ; L\u00ea \u0110\u00ecnh B\u1ed9t, \u0110inh C\u00f4ng Trung \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 ; N\u00f4ng Th\u1ea1c, Nguy\u1ec5n Qu\u1ea3ng K\u00fd \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ; N\u00f4ng K\u1ebf V\u01b0\u1ee3ng \u1edf t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n ; t\u00ean gi\u1eb7c Chi\u00eau, gi\u1eb7c C\u00e1n \u1edf t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng ch\u1eb3ng h\u1ea1n ; c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m tr\u1ed1n \u0111i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o bi\u1ebft h\u1ed1i l\u1ed7i ra th\u00fa, th\u00ec b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1t \u1ea5y hay h\u1ea1t kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n \u0111\u1ebfn quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i m\u00e0 th\u00fa t\u1ed9i, \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng cho h\u1ecd con \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ed1i t\u1ed9i, \u0111\u1ed5i m\u1edbi\u201d.<\/p>\n<p>Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i, l\u1ea1i cho th\u00eam h\u1ea1n ra th\u00fa 1 th\u00e1ng n\u1eefa. R\u1ed3i sau \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 b\u1ecdn \u0110inh Th\u1ebf \u0110\u1ee9c, \u0110inh Th\u1ebf T\u00fa, Qu\u00e1ch C\u00f4ng Tr\u00e2n, \u0110inh Th\u1ebf \u0110\u1eb7ng, Qu\u00e1ch T\u1ea5t T\u1ebf, Qu\u00e1ch T\u1ea5t T\u1ec9, B\u00f9i V\u0103n L\u1eadn, \u0110inh C\u00f4ng Ph\u01b0\u1ee3ng, Ng\u00f4 V\u0103n V\u1ecdng v\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n D\u1ee5c l\u1ee5c t\u1ee5c ra th\u00fa, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, giao cho d\u00e2n qu\u1ea3n l\u0129nh, sai \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 v\u00e0 b\u1eaft nh\u1eefng t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea1m tr\u1ed1n tr\u00e1nh \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc. C\u00f2n c\u00e1c t\u00ean t\u1ea1p ph\u1ea1m \u0111\u1ec1u tha cho c\u1ea3.<\/p>\n<p><a>Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Phan \u0110\u00ecnh Du gi\u1eef \u0111\u1ed3n canh Tr\u1ea5n Uy, ch\u1ee3t c\u00f3 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n \u0111\u1ed3n \u1ea5y, m\u01b0u c\u01b0\u1edbp Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111em \u0111i, Du kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec c\u1ea3. Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1ed3 V\u0103n B\u00edch, th\u00ed sai Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n nghe th\u1ea5y tin \u1ea5y, \u0111\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, d\u1eb9p tan c\u1ea3. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y t\u00ean th\u00f4ng nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111em gi\u1ebft \u0111i. Vua th\u01b0\u1edfng cho Nh\u00e0n qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; B\u00edch v\u00e0 Tu\u1ea5n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 1 th\u1ee9. Du ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c.<\/a><\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang, L\u00ea V\u0103n Khi\u00eam, c\u00f3 t\u1ed9i ph\u1ea3i m\u1ea5t quan. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, L\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai \u0111\u00e1nh gi\u1ea3i v\u00e2y \u1edf V\u0129nh Th\u00f4ng. Cai \u0111\u1ed9i t\u1ec9nh An Giang, D\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc T\u1ee9, m\u1ea1o nh\u1eadn l\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng, Khi\u00eam k\u1ec3 r\u00f5 \u0111\u1ea7u \u0111u\u00f4i t\u00e2u v\u1ec1, nh\u01b0ng l\u1ea1i n\u00f3i nh\u1eadp nh\u1eb1ng \u0111\u1ec3 b\u00eanh v\u1ef1c cho T\u1ee9.<\/p>\n<p>Vua gh\u00e9t Khi\u00eam n\u00f3i kh\u00f4ng \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c, l\u1eadp t\u1ee9c sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111u\u1ed5i ra qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i. B\u1ecdn D\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc T\u1ee9 v\u00ec m\u1ea1o nh\u1eadn, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng g\u00ec, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy \u0111o\u1ea1t l\u1ea1i c\u1ea3. L\u1ea1i cho nguy\u00ean S\u01a1n T\u0129nh tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed5i l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, Tr\u1ea7n B\u01b0u, l\u1ea5y n\u00ea c\u00f3 b\u1ec7nh, xin c\u00e1o, b\u1ecb gi\u00e1ng xu\u1ed1ng Lang trung, cho v\u1ec1 l\u00e0ng ngh\u1ec9 d\u01b0\u1ee1ng b\u1ec7nh.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n Chi\u00eam Kh\u00ea \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean. Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh l\u00e0 b\u1ecdn \u0110inh V\u0103n Huy xin x\u00e2y \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n Chi\u00eam Kh\u00ea t\u1ea1i th\u00f4n Thu\u1eadn An \u1edf g\u1ea7n t\u1ec9nh l\u1ef5, ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef, \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ed5 ph\u1ec9 qua l\u1ea1i v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u1ebf \u1ef7 gi\u1ed1c v\u1edbi ph\u00e1o \u0111\u00e0i Kim D\u1eef. Vua y cho. B\u1ecdn Huy l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cHi\u1ec7n nay b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1ea3n v\u00e0o r\u1eebng s\u00e2u, c\u00e0y c\u1ea5y, xin ph\u00e1i th\u00eam qu\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ebfn, nh\u00e2n khi b\u1ecdn gi\u1eb7c gi\u1ea3i t\u00e1n, v\u1ec1 l\u00e0m ru\u1ed9ng, ta \u0111em qu\u00e2n ti\u1ebfn s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u00e1nh t\u1eadn s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a ch\u00fang\u201d. Vua cho l\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, truy\u1ec1n h\u00e3y \u0111\u1ee3i thong th\u1ea3.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n vi\u1ec7c tuy\u1ec3n duy\u1ec7t l\u00ednh v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y cho Thanh, Ngh\u1ec7 v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh. Vi\u1ec7c tuy\u1ec3n duy\u1ec7t l\u00ednh \u1edf ba t\u1ec9nh n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1eebng ba l\u1ea7n tri\u1ec3n ho\u00e3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f2n nhi\u1ec1u, m\u00e0 t\u1ec9nh Thanh l\u1ea1i nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb tai bi\u1ebfn ri\u00eang, b\u00e8n chu\u1ea9n cho t\u1ec9nh Thanh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 m\u1ed9t l\u1ea7n. C\u00f2n Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh th\u00ec do t\u1ec9nh l\u00e0m s\u1ed5 \u0111\u1ec7 v\u00e0o B\u1ed9 \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh s\u1ed1 c\u00e1c vi\u00ean s\u01b0 b\u1ea3o ((1) S\u01b0 b\u1ea3o : th\u1ea7y d\u1ea1y.1), t\u00e1n thi\u1ec7n ((2) T\u00e1n thi\u1ec7n : n\u00e2ng \u0111\u1ee1 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t.2), b\u1ea1n \u0111\u1ed9c ((3) B\u1ea1n \u0111\u1ed9c : l\u00e0m b\u1ea1n gi\u00fap \u0111\u1ee1 v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc s\u00e1ch.3), gi\u1ea3ng t\u1eadp ((4) Gi\u1ea3ng t\u1eadp : gi\u1ea3ng gi\u1ea3i h\u1ecdc t\u1eadp.4) v\u00e0 ch\u00ednh t\u1ef1 ((5) Ch\u00ednh t\u1ef1 : gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho vi\u1ebft ch\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang v\u00e0 t\u1ed1t.5) cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 (ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 2 s\u01b0 b\u1ea3o ; t\u00e1n thi\u1ec7n th\u00ec ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec1u c\u00f3 2 vi\u00ean. Ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f3 4 vi\u00ean b\u1ea1n \u0111\u1ed9c, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 18 vi\u00ean gi\u1ea3ng t\u1eadp, ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f3 1 vi\u00ean ch\u00ednh t\u1ef1, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 3 vi\u00ean ch\u00ednh t\u1ef1).<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ; \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n Ngh\u0129a th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 sung ch\u1ee9c Gi\u00e1o \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. C\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean t\u00e1n thi\u1ec7n, b\u1ea1n \u0111\u1ed9c, ch\u00ednh t\u1ef1 \u0111\u1ec1u cho vi\u1ec7n h\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n sung l\u00e0m ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y x\u01b0a, m\u1ebfn y\u00eau con em, t\u1ea5t ph\u1ea3i ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh nh\u00e2n, qu\u00e2n t\u1eed \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u1ea7y d\u1ea1y d\u1ed7, c\u1ed1t mong cho \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p c\u1ee7a con em \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb y\u00ean d\u00e0i l\u00e2u, l\u00e0 b\u1edfi \u1edf \u0111\u00f3. Qu\u1ed1c gia ta, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi vun \u0111\u1eafp n\u1ec1n nh\u00e2n h\u1eadu, n\u00ean con ch\u00e1u \u0111\u00f4ng nhi\u1ec1u. Nay ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 d\u1ea7n l\u1edbn, d\u1ea1y ch\u00ednh \u0111\u1ea1o t\u1eeb l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 r\u1ed3i, nh\u01b0ng v\u00ec \u0110\u0103ng Doanh gi\u1eef ch\u1ee9c tr\u00e1ch v\u1ec1 c\u1ea5t nh\u1eafc quan l\u1ea1i, c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u1eb7ng n\u1ec1, n\u1ebfu chuy\u00ean \u1ee7y cho vi\u1ec7c h\u1eb1ng ng\u00e0y d\u1ea1y b\u1ea3o, th\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m xi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00e0nh ch\u00ednh, v\u1ed1n th\u00f4ng hi\u1ec3u kinh \u0111i\u1ec3n, khi ta c\u00f2n \u1edf n\u01a1i ti\u1ec1m \u0111\u1ec3, t\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ch\u1ecdn \u0111\u1ec3 gi\u1ea3ng d\u1ea1y gi\u00fap ta. Nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i ch\u00ednh \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 b\u1ea3o ban d\u1eabn d\u1ee5 cho ta, c\u00f3 b\u1ed5 \u00edch nhi\u1ec1u l\u1eafm. K\u1ecbp khi c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, tu\u1ed5i d\u1ea7n tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, l\u1ea1i nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda ch\u1eefa, t\u1ecf r\u1ea1ng s\u1ef1 m\u1edd t\u1ed1i, d\u1eabn d\u1ee5 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n, c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u r\u00f5 r\u1ec7t. R\u1ed3i v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0 \u1ed1m y\u1ebfu, m\u1ea5y l\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 h\u01b0u, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ti\u00ean \u0111\u1ebf chu\u1ea9n theo l\u1eddi xin. Nay ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o \u1edf cung C\u00e0n \u0110\u00f4ng c\u00f2n thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea1i kh\u1edfi ph\u1ee5c cho [\u0110\u0103ng Tu\u00e2n] l\u1ea5y h\u00e0m c\u0169 sung l\u00e0m ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0110\u0103ng Tu\u00e2n l\u00e0 b\u1eadc gi\u00e0 c\u1ea3, v\u1ed1n c\u00f3 ti\u1ebfng t\u1ed1t, tinh th\u1ea7n c\u00f2n m\u1ea1nh, n\u00ean hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh \u0111\u1ec1u l\u1ea5y \u0111\u1ea1o l\u00e0m th\u1ea7y l\u00e0m tr\u1ecdng, \u0111em ch\u00ednh ng\u00f4n ch\u00ednh \u0111\u1ea1o m\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1, \u0111\u1ec3 h\u1ecd bi\u1ebft k\u00ednh s\u1ee3, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh ta, th\u1ebf m\u1edbi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng \u1ee7y nhi\u1ec7m c\u1ee7a ta. Khanh n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, ch\u1edb n\u00ean t\u1eeb ch\u1ed1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua g\u1ecdi b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cTa \u0111em ch\u1ee9c tr\u00e1ch s\u01b0 b\u1ea3o giao cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n v\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, \u00fd c\u00e1c khanh ngh\u0129 th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. Qu\u1ebf v\u00e0 C\u1ea9n \u0111\u1ec1u th\u01b0a : \u201cHai ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, tu\u1ed5i v\u00e0 \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3, th\u1eadt \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i ch\u1ee9c \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i v\u1eddi L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh v\u00e0o, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKhanh nay ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o, n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 d\u1ea1y d\u1ed7, hun \u0111\u00fac cho [c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7] \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u c\u1ea3, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi l\u00f2ng chu chu\u00e2n c\u1ee7a ta mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. C\u00f2n c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng trong B\u1ed9 \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u00f3 nh\u1ecb chia gi\u1eef r\u1ed3i, khanh ch\u1ec9 ph\u1ea3i \u0111i l\u1ea1i tr\u00f4ng nom th\u00eam, n\u1eafm l\u1ea5y \u0111\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng m\u00e0 th\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u00f3 ch\u00f9a Vi\u00ean T\u00f4n l\u00e0 do Th\u1ebf T\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean cho. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u00f9a Di\u1ec7u Gi\u00e1c, r\u1ed3i l\u00e0m bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 ch\u1eef ban cho. C\u00f2n c\u00e1i bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 ch\u1eef c\u0169 th\u00ec \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 th\u1edd.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam, b\u1ecb \u0111\u1ea1i n\u1ea1n, gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, ho\u1eb7c ph\u00e1t th\u00f3c cho d\u00e2n vay, ho\u1eb7c b\u00e1n th\u00f3c cho. D\u00e2n gian ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, g\u1ed7, h\u1ea1t cau, d\u1ea7u, m\u1ee1, c\u1ea5p cho th\u00f3c v\u1ed1n c\u1ee7a c\u00f4ng \u0111\u1ec3 mua tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i cho c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e0u ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecf ti\u1ec1n ra ph\u00e1t ch\u1ea9n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c khen th\u01b0\u1edfng. C\u1ee9 theo s\u1ed1 ti\u1ec1n quy\u00ean nhi\u1ec1u hay \u00edt m\u00e0 \u0111\u1ecbnh m\u1ee9c th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>D\u1ed3n c\u01a1 Th\u00e1i Nguy\u00ean c\u1ee7a t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ed9i Th\u00e1i Nguy\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam 10 \u0111\u1ed9i trong v\u1ec7 Kim ng\u00f4, ch\u1ecdn c\u00e1c b\u1ea3o trong C\u1ea5m binh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kho\u1ebb m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c sung b\u1ed5 v\u00e0o. Cho V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 L\u00ea Vi\u1ebft Chuy\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; th\u1ef1 Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd th\u00e0nh \u0110i\u1ec7n H\u1ea3i l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c An \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng th\u0103ng V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 V\u0129nh ti\u1ec1n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Long l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 ti\u1ec1n b\u1ea3o l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kinh th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Hu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 Ti\u1ec1n b\u1ea3o, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh h\u1eefu l\u00e0 L\u00ea T\u00f4 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ea3n th\u0103ng V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Tuy\u00ean v\u00f5 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Nh\u00e2n th\u0103ng V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u00ed \u0111\u1ed5i l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Tuy\u00ean v\u00f5. Cho : Tr\u1ea7n H\u1eefu Thi\u1ec7n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Gia t\u1ea3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p>L\u00e0m 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng kha, Ng\u1ef1 \u0111\u0129nh v\u00e0 T\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eafc.<\/p>\n<p>T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n Di\u1ec5n v\u00ec gi\u00e0, \u1ed1m, xin v\u1ec1 h\u01b0u. Vua y cho.<\/p>\n<p>D\u1eddi 2 \u0111\u1ed3n b\u1ea3o V\u0129nh L\u1ed9c v\u00e0 S\u01a1n Ch\u00e2u \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 gi\u00e1p gi\u1edbi hai t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp th\u01b0\u1eddng hay ra v\u00e0o l\u00e9n l\u00fat, n\u00ean t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 \u0111\u1eb7t b\u1ea3o Th\u1ecd Mai, t\u1ec9nh Thanh \u0111\u1eb7t b\u1ea3o M\u1ef9 \u0110i\u1ec1n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, hai t\u1ec9nh h\u1ecdp b\u00e0n, xin d\u1eddi b\u1ea3o Th\u1ecd Mai \u0111\u1ebfn th\u00f4n V\u0129nh L\u1ed9c, \u0111\u1ed5i l\u00e0m b\u1ea3o V\u0129nh L\u1ed9c, d\u1eddi b\u1ea3o M\u1ef9 \u0110i\u1ec1n \u0111\u1ebfn th\u00f4n S\u01a1n Ch\u00e2u \u0111\u1ed5i l\u00e0m b\u1ea3o S\u01a1n Ch\u00e2u, \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef. Vua y cho.<\/p>\n<p><a>Tha cho b\u1ecdn S\u01a1n S\u00fac v\u00e0 S\u01a1n M\u00e2u 15 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 th\u1ed5 bi\u1ec1n \u1edf c\u01a1 Long nhu\u1ec7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 n\u1ed5i lo\u1ea1n, b\u1ecdn S\u01a1n S\u00fac \u0111\u1ec1u t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ee3 con l\u00e0m tin, xin theo quan qu\u00e2n \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c. \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110\u0103ng trong b\u1ee5ng nghi ng\u1edd, th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Tuy\u00ean gi\u1ea3 c\u00e1ch g\u1ecdi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m r\u1ed3i b\u1eaft h\u1ebft c\u1ea3 bi\u1ec1n binh hai c\u01a1 chia giao giam gi\u1eef. L\u1ea1i nghe tin gi\u1eb7c \u0111\u1ed3n h\u00e3o r\u1eb1ng b\u1ecdn S\u00fac \u0111\u00e3 bi\u1ebft quy thu\u1eadn m\u1ed9t c\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng, nay S\u0129 \u0110\u0103ng l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng b\u1ecdn S\u00fac ng\u1ea7m th\u00f4ng v\u1edbi b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9. Trong kho\u1ea3ng b\u1eaft b\u00f3ng \u0111\u00e8 ch\u1eebng n\u1eeda tin, n\u1eeda ng\u1edd \u1ea5y, c\u00f3 th\u1ec3 r\u1eb1ng y\u00eau th\u00ec mu\u1ed1n cho s\u1ed1ng, gh\u00e9t th\u00ec mu\u1ed1n cho ch\u1ebft, bi\u1ebft c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u cho \u0111\u00edch x\u00e1c ?\u201d. Vua b\u00e8n sai Ng\u1ef1 s\u1eed L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebfn n\u01a1i, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh tra x\u00e9t kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng g\u00ec r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ea3. Vua truy\u1ec1n tha cho b\u1ecdn S\u00fac, l\u1ea1i chi\u1ebfu theo h\u00e0m chi l\u01b0\u01a1ng, cho l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf t\u1ec9nh ; c\u00f2n b\u1ecdn binh \u0111inh h\u01a1n 500 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea1i \u0111\u01b0a v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 nh\u01b0 c\u0169. Giao Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110\u0103ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i x\u00e9t x\u1eed nghi\u00eam nh\u1eb7t kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Nh\u01b0ng \u0110\u0103ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i, truy thu l\u1ea1i v\u0103n b\u1eb1ng b\u1ed5 d\u00f9ng khi tr\u01b0\u1edbc.<\/a><\/p>\n<p>D\u1ed3n b\u1ed5 3 \u0111\u1ed9i T\u1ee9, Ng\u0169, L\u1ee5c tr\u1edf l\u1ea1i v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ((1) V\u1ec7 n\u00e0y nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 6 \u0111\u1ed9i t\u1eeb Nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn L\u1ee5c. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839], 3 \u0111\u1ed9i T\u1ee9, Ng\u0169, L\u1ee5c l\u1ea1i thu\u1ed9c v\u1ec1 Th\u1ee7y s\u01b0, trong v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f2n 3 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam th\u00f4i. Nay l\u1ea1i b\u1ed5 th\u00eam 3 \u0111\u1ed9i T\u1ee9, Ng\u0169, L\u1ee5c v\u00e0o v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.1). M\u1ed7i \u0111\u1ed9i 50 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ecdn qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o s\u1ee9c l\u1ef1c m\u1ea1nh kho\u1ebb sung b\u1ed5 v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ed9i \u1ea5y.<\/p>\n<p>Cho l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean sung ch\u1ee9c C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 c\u1ee7a vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t thay L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, v\u00ec \u0110\u0103ng Doanh tu\u1ed5i gi\u00e0, kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u00eam tr\u00f4ng coi vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n<p>Ban c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1, v\u0103n c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf (t\u1eadp th\u01a1 th\u1ee9 6, t\u1eadp v\u0103n th\u1ee9 2 v\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 \u201cThi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u\u201d) cho trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. Th\u01b0\u1edfng chung 1.000 quan ti\u1ec1n cho c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c coi vi\u1ec7c kh\u1eafc in v\u00e0 cho c\u00e1c th\u1ee3 l\u00e0m.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn Tham t\u00e1n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 L\u1ea1c Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u00e1nh b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf C\u1ea7n Ch\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1eafng tr\u1eadn. Quan qu\u00e2n th\u1eeba th\u1eafng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh th\u1eb3ng B\u1eafc Trang. B\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn l\u00ean vua. Vua m\u1eebng, b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1ee3c th\u1eafng tr\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf, l\u00e0 nh\u1edd uy v\u0169 r\u00f5 r\u1ec7t, anh linh hi\u1ec3n h\u00e1ch c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, ch\u1ee9 ta c\u00f3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 mong Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ph\u00f9 h\u1ed9 cho n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm y\u00ean t\u0129nh, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf th\u00eam \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng li\u1ec7t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc. Th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ng\u1ea7n c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta.<\/a><\/p>\n<p><a>C\u00e2y h\u01b0\u01a1ng tr\u1ea7m T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng tr\u1ed3ng t\u1ea1i s\u00e2n \u0111i\u1ec7n Ho\u00e0ng Ph\u01b0\u1edbc, v\u01b0\u1eddn Thi\u1ec7u Ph\u01b0\u01a1ng ((2) Thi\u1ec7u Ph\u01b0\u01a1ng : n\u1ed1i th\u01a1m.2) l\u1ea1i n\u1edf hoa, m\u00f9i th\u01a1m ng\u00e0o ng\u1ea1t kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng. Vua sai N\u1ed9i gi\u00e1m \u0111em ra cho c\u00e1c quan xem v\u00e0 b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ee9 hoa n\u00e0y, m\u00f9a xu\u00e2n n\u1edf th\u01a1m, m\u00f9a thu c\u0169ng n\u1edf th\u01a1m, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00f3 hoa, \u0111\u00fang l\u00e0 ngh\u0129a \u201cThi\u1ec7u ph\u01b0\u01a1ng\u201d. Nh\u1edb l\u1ea1i \u01a1n tr\u1ea1ch c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf nhu\u1ea7n th\u1ea5m \u0111\u1ebfn c\u1ecf c\u00e2y, v\u01b0\u1eddn hoa c\u00f2n t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t m\u00e3i, m\u00e0 h\u1ed3, n\u00fai \u0111\u00e3 \u1edf kia ((3) H\u1ed3, n\u00fai \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng : c\u0169ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ec9nh h\u1ed3 \u1edf Kinh S\u01a1n, n\u01a1i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u01b0\u1ee1i r\u1ed3ng l\u00ean tr\u1eddi. \u0110\u00e2y \u00fd n\u00f3i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb nh\u00e2n c\u1ea3nh, nh\u1edb cha.3), th\u00e1ng ng\u00e0y sao ch\u00f3ng th\u1ebf ! th\u1ea5y c\u1ea3nh th\u01b0\u01a1ng t\u00e2m, xui ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m kh\u00e1i g\u1ee3i h\u1ee9ng ng\u00e2m v\u1ecbnh\u201d. Vua sai N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp tuy\u00ean \u0111\u1ecdc b\u00e0i th\u01a1 c\u1ee7a vua l\u00e0m.<\/a><\/p>\n<p>Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 Ngh\u1ec7 An b\u1ecb gi\u00f3 b\u00e3o. Ba huy\u1ec7n Ho\u1eb1ng Ho\u00e1, Ng\u1ecdc S\u01a1n, Qu\u1ef3nh L\u01b0u, nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 thuy\u1ec1n b\u00e8 c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 v\u00e0 \u0111\u1eafm m\u1ea5t nhi\u1ec1u. Hai t\u1ec9nh l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean, vua c\u00f3 v\u1ebb bu\u1ed3n, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 ch\u01b0a h\u1ebft vi\u1ec7c binh \u0111ao, hai huy\u1ec7n \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i (B\u00ecnh S\u01a1n v\u00e0 M\u1ed9 \u0110\u1ee9c) m\u1edbi \u0111\u00e2y b\u1ecb n\u1eafng d\u1eef. Nay hai ch\u00e2u Hoan, \u00e1i l\u1ea1i b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o nh\u01b0 th\u1ebf. Ta m\u1ed9t l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, kh\u00f4ng ng\u00e0y n\u00e0o l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u00e1i. \u0110\u00eam khuya ng\u1eabm ngh\u0129, c\u00e0ng th\u00eam lo s\u1ee3. Truy\u1ec1n cho t\u1ec9nh th\u1ea7n hai t\u1ec9nh \u1ea5y kh\u00e1m x\u00e9t nh\u1eefng n\u01a1i b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o cho r\u00f5 r\u00e0ng, ph\u00e2n bi\u1ec7t ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i nhi\u1ec1u hay \u00edt \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u00e2u vi\u1ec7c thu ho\u1ea1ch l\u00faa m\u00f9a, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n phong \u0111\u0103ng. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u1edf n\u01a1i Kinh \u0111\u00f4 n\u00e0y m\u1ecdi th\u1ee9 \u0111\u1ec1u t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ea3, g\u1ed1c v\u1eefng th\u00ec n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, th\u1ebf l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh c\u1ee7a bu\u1ed5i th\u00e1i ho\u00e0. Ta s\u1edbm t\u1ed1i ch\u0103m s\u00f3c, s\u1ee3 h\u00e3i, c\u00e0ng c\u1ed1 tu t\u1ec9nh. B\u1ecdn Kinh do\u00e3n c\u00e1c khanh \u0111\u1ec1u n\u00ean ch\u0103m vi\u1ec7c, khuy\u00ean d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng, \u0111\u1ec3 cho n\u0103m nay n\u0103m kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a l\u1edbn, ta s\u1ebd c\u00f9ng nh\u00e2n d\u00e2n c\u00f9ng vui m\u1eebng.<\/p>\n<p>Vua m\u1ed7i khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u cung T\u1eeb Th\u1ecd, h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb. Th\u00e1i t\u1eeb vui v\u1ebb khen ng\u1ee3i. D\u1ee5 b\u1ea3o vua n\u00ean tin d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u0169, k\u00ednh theo ph\u00e1p ch\u1ebf \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ph\u1ea3i n\u1ed1i theo \u00fd ch\u00ed v\u00e0 noi theo c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a \u00f4ng cha cho \u0111\u00e1ng v\u1ecb \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u l\u00e0m vua. L\u1ea1i ban cho b\u00e0i \u201cLu\u1eadn v\u1ec1 \u0111\u1ea1o vua t\u00f4i\u201d, d\u1ea1y b\u1ea3o r\u1ea5t c\u1eb7n k\u1ebd. M\u1ed7i khi h\u1ea7u c\u01a1m, vua qu\u1ef3 xu\u1ed1ng d\u00e2ng \u0111\u0169a, ch\u00ednh tay m\u00fac canh. Th\u00e1i t\u1eeb d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00f2ng hi\u1ebfu c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, theo \u0111\u00fang nh\u01b0 gia ph\u00e1p c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, t\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec5 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 c\u1ea3, gi\u00e0 n\u00e0y r\u1ea5t khen ng\u1ee3i\u201d. Ban cho m\u00f3n \u0103n qu\u00fd, vua n\u00e2ng m\u00f3n \u0103n \u1ea5y l\u00ean ngang tr\u00e1n l\u1ea1y t\u1ea1, t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111em ra \u0103n, l\u1ea1i \u0111em chia kh\u1eafp cho c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u01a1n hu\u1ec7 c\u1ee7a Th\u00e1i t\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng kh\u1eafp.<\/p>\n<p><a>Vua cho vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1edfi ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam g\u00e2y h\u1ea5n ra, l\u1ea5y l\u00e0m gi\u1eadn l\u1eafm, b\u1ea3o C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNguy\u00ean \u1ee7y n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La th\u1ebf n\u00e0o, khanh c\u00f3 hi\u1ec3u r\u00f5 kh\u00f4ng ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4i ch\u1ec9 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c qua loa th\u00f4i\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cXi\u00eam La x\u01b0a l\u00e0 n\u01b0\u1edbc X\u00edch Th\u1ed5, sau chia ra l\u00e0m hai n\u01b0\u1edbc : m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 Xi\u00eam, m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 La H\u1ed9c. N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, \u0111\u1ea5t x\u1ea5u, kh\u00f4ng c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ; n\u01b0\u1edbc La H\u1ed9c, \u0111\u1ea5t t\u1ed1t, b\u1eb1ng ph\u1eb3ng, c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u00faa, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam th\u01b0\u1eddng v\u1eabn tr\u00f4ng nh\u1edd v\u00e0o th\u00f3c l\u00faa c\u1ee7a La H\u1ed9c. Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u nh\u00e0 Nguy\u00ean, n\u01b0\u1edbc La H\u1ed9c m\u1ea1nh, ki\u00eam t\u00ednh c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La H\u1ed9c. \u0110\u1ebfn \u0111\u1ea7u nh\u00e0 Minh, m\u1edbi v\u00e0o d\u00e2ng c\u1ed1ng, vua Minh cho c\u00e1i \u1ea5n g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La. T\u00ean g\u1ecdi Xi\u00eam La b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y. Khi m\u1edbi l\u1eadp n\u01b0\u1edbc, th\u00ec n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam nh\u1ecf, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p<\/a> [Ch\u00e2n L\u1ea1p] to, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ph\u1ea3i ph\u1ee5c t\u00f9ng n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p. Kho\u1ea3ng n\u0103m V\u1ea1n L\u1ecbch ((1) V\u1ea1n l\u1ecbch : Ni\u00ean hi\u1ec7u Minh Th\u1ea7n T\u00f4ng [1573 \u2013 1619].1) n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ng\u00e0y m\u1ed9t to m\u1ea1nh, h\u00e0ng ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, r\u1ed3i cai qu\u1ea3n c\u00e1c d\u00e2n Man. \u0110\u1ea5t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p b\u1ecb n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ch\u00e0 \u0111\u1ea1p \u0111\u00e3 l\u00e2u l\u1eafm r\u1ed3i. B\u1ea3n tri\u1ec1u ta th\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p b\u1ecb l\u00fac tai n\u1ea1n nguy vong, m\u1edbi b\u1ed3i \u0111\u1eafp cho n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f2n, n\u01b0\u1edbc ta th\u1ef1c l\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng t\u00e1i t\u1ea1o to l\u1edbn cho n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p v\u1eady. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn L\u1ea1p man kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n b\u00e1o \u01a1n, l\u1ea1i b\u1ecf ta m\u00e0 \u0111i theo v\u1edbi k\u1ebb th\u00f9 \u0111\u1ecbch, th\u00ec ngu qu\u00e1 l\u1eafm ! V\u1ea3 l\u1ea1i, nh\u01b0 c\u00e1c x\u1ee9 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u0169 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, nay n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 chi\u1ebfm l\u1ea5y r\u1ed3i, m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f2n d\u1edf ng\u00f3n l\u00e1u, mu\u1ed1n th\u1ecfa ch\u00ed h\u01a1n n\u1eefa, m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng l\u00e0 l\u1eadp t\u00ean Giun l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf \u0103n l\u1ea5n d\u1ea7n d\u1ea7n, ch\u1ee9 c\u00f3 th\u1ef1c b\u1ee5ng l\u00e0 kh\u00f4i ph\u1ee5c l\u1ea1i cho n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p \u0111\u00e2u ! V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u00ean Giun ph\u1ea3n anh, ph\u1ea3n n\u01b0\u1edbc, sang \u1edf v\u1edbi Xi\u00eam, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820 \u2013 1840], h\u1eafn th\u01b0\u1eddng g\u1eedi th\u01b0 xin ta \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, h\u1eafn xin l\u00e0m n\u1ed9i c\u00f4ng, nh\u01b0ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u01b0\u1edbc \u0111i kh\u00f4ng nghe. C\u1ee9 xem t\u00e2m t\u00ednh c\u1ee7a h\u1eafn nh\u01b0 v\u1eady c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ef1c t\u00e2m theo n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam. N\u1ebfu nay c\u00e1c vi\u00ean quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 sai nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111i th\u00e1m, n\u00f3i r\u00f5 nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129 tr\u00ean n\u00e0y cho ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1p v\u1ee1 chuy\u1ec7n, \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn b\u00ean n\u00e0y b\u00ean kia \u0111\u1ec1u t\u1ef1 ng\u1edd v\u1ef1c l\u1eabn nhau, c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i thu\u1eadt\u00a0 \u0111\u1ec3 ph\u1ea3n gi\u00e1n h\u1ecd\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a Xi\u00eam v\u00e0 L\u1ea1p, \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1eddi d\u1ee5 c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Xin m\u1eadt tin cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u b\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay \u1edf Nam K\u1ef3 gi\u00e1 b\u1ea1c cao, ph\u00e0m nh\u1eefng thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p b\u1eb1ng b\u1ea1c, n\u1ebfu ai mu\u1ed1n n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, th\u00ec m\u1ed7i h\u1ea1ng b\u1ea1c chi\u1ebft can l\u00e0 9 quan ti\u1ec1n, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y b\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c ngang gi\u00e1 m\u1ed9t ch\u00fat, s\u1ebd chi\u1ec3u l\u1ec7 thu b\u1eb1ng b\u1ea1c\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>B\u1ed5 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKhanh \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e2u, bi\u1ebft r\u00f5 c\u00e1ch tr\u1ecb d\u00e2n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u1ec1 Kinh h\u1ed9i b\u00e0n, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y ch\u1ee9c c\u0169 quy\u1ec1n l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5. Nay c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e3 r\u1ed7i, m\u00e0 T\u1ea3 K\u1ef3, c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 \u0111\u1ea5t c\u0169 c\u1ee7a Chi\u00eam Th\u00e0nh, n\u01a1i r\u1ea5t tr\u1ecdng y\u1ebfu, kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf l\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f3 quan \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf \u0111\u00f3. Khanh n\u00ean l\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y l\u1ea7n n\u1eefa, v\u00ec ta c\u1ee9u ch\u1eefa nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n l\u1ea1i h\u1ecfi Thi\u00eam r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u1ec1 thu\u1ebf t\u00f4 n\u0103m nay \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha mi\u1ec5n cho c\u1ea3, l\u00faa v\u1ee5 chi\u00eam n\u00e0y c\u0169ng h\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, t\u1ea1i sao l\u1ea1i thi\u1ebfu \u0103n nh\u01b0 th\u1ebf ? Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 b\u00e1n th\u00f3c h\u1ea1 gi\u00e1 cho, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111ong, hay h\u1ecd cho l\u00e0 gi\u1ea3m gi\u00e1 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t, hai ti\u1ec1n, kh\u00f4ng b\u1ed5 \u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau ch\u0103ng ?\u201d. Thi\u00eam th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac\u00a0 m\u00e0 \u0111\u1ea5t ru\u1ed9ng th\u00ec c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt, x\u01b0a nay v\u1eabn nh\u1edd v\u00e0o th\u00f3c g\u1ea1o c\u1ee7a Nam K\u1ef3. Nay Nam K\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c binh \u0111ao, th\u00f3c g\u1ea1o kh\u00f4ng chuy\u1ec3n v\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, cho n\u00ean \u0111\u1ebfn n\u1ed7i nh\u01b0 th\u1ebf. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac gi\u00e1p h\u1ea1t, c\u1ea7n c\u1ea5p c\u00f3 g\u1ea1o \u0103n, kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec l\u00f4ng m\u00e0y b\u1ecb ch\u00e1y ! Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh khoan cho ph\u1ea7n n\u00e0o, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n nh\u1edd ph\u1ea7n \u1ea5y, h\u00e1 l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111ong ? Nh\u01b0ng v\u00ec trong h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t c\u00f3 ch\u1ed7 g\u1ea7n, ch\u1ed7 xa, cho n\u00ean l\u00f2ng mu\u1ed1n c\u1ee7a d\u00e2n kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. V\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ed7 \u1ea5y c\u00f3 kho huy\u1ec7n B\u00ecnh S\u01a1n ch\u1ee9a th\u00f3c kh\u00e1 nhi\u1ec1u. V\u1eady xin cho nh\u1eefng n\u01a1i n\u00e0o \u1edf g\u1ea7n t\u1ec9nh th\u00ec l\u0129nh \u1edf kho t\u1ec9nh, \u1edf g\u1ea7n huy\u1ec7n th\u00ec l\u0129nh \u1edf kho huy\u1ec7n, cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n\u201d. Vua y cho, l\u1ea1i gia \u01a1n b\u00e1n th\u00f3c gi\u00e1 h\u1ea1 l\u1ea7n n\u1eefa (nguy\u00ean th\u1eddi gi\u00e1 l\u00fac \u1ea5y m\u1ed7i m\u1ed9t h\u1ed9c th\u00f3c l\u00e0 3 quan ti\u1ec1n, l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 gi\u1ea3m xu\u1ed1ng 2 ti\u1ec1n, \u0111\u1ebfn l\u1ea7n n\u00e0y l\u1ea1i r\u00fat xu\u1ed1ng 8 ti\u1ec1n ).<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 v\u1eabn c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 th\u00f3c g\u1ea1o b\u1eeba b\u00e3i. N\u0103m nay tha h\u1ebft t\u00f4 thu\u1ebf, m\u00e0 gi\u00e1 g\u1ea1o c\u0169ng c\u00f2n \u0111\u1eaft, l\u00e0 c\u1edb g\u00ec ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cNam K\u1ef3, c\u1ee9 h\u1eb1ng n\u0103m, t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5, \u0111\u1ec1u \u0103n nh\u1edd v\u00e0o g\u1ea1o c\u1ee7a V\u0129nh Long v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh ; t\u1eeb th\u00e1ng 6 tr\u1edf v\u1ec1 sau, \u0103n nh\u1edd v\u00e0o g\u1ea1o c\u1ee7a L\u1ea1c Ho\u00e1 v\u00e0 Ba Xuy\u00ean. Nay vi\u1ec7c \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c ch\u01b0a xong, d\u00e2n gian kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft s\u1ee9c vi\u1ec7c c\u00e0y c\u1ea5y, cho n\u00ean s\u1ed1 th\u00f3c c\u1ee7a d\u00e2n \u0103n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1ee5. Song, gi\u00e1 g\u1ea1o tuy cao, nh\u01b0ng v\u1ee5 m\u00f9a s\u1eafp g\u1eb7t \u0111\u1ebfn n\u01a1i, d\u00e2n gian c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u1ed7i gieo neo l\u1eafm\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cV\u1ee5 th\u1ea9m \u00e1n m\u00f9a thu n\u0103m nay, nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n x\u00e9t l\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i giam, c\u00f3 n\u00ean x\u00e9t l\u1ea1i n\u1eefa hay kh\u00f4ng ?\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eebng tr\u1ecb k\u1ebb gian, c\u1ea5m ch\u1ea5p k\u1ebb c\u01b0\u1eddng b\u1ea1o, d\u00f9 \u1edf \u0111\u1eddi th\u00e1nh nh\u00e2n c\u0169ng ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn h\u00ecnh ph\u1ea1t m\u00e0 l\u00f2ng k\u00ednh c\u1ea9n th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t l\u1ea1i c\u00e0ng l\u00e0 g\u1ed1c l\u1edbn c\u1ee7a vi\u1ec7c tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1. Ta ban \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng s\u0103ng s\u1eafc \u0111\u1ec3 l\u00f2ng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u01b0\u01a1ng k\u1ebb b\u1ecb t\u1ed9i, c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n. Ph\u00e0m nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n can t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed v\u00e0 giam c\u1ea5m \u0111\u00e3 t\u1eebng do ph\u00e1p ty k\u00ea v\u00e0o danh s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n x\u00e9t l\u1ea1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o h\u1ea1ng gia \u01a1n x\u00e9t l\u1ea1i, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c do ph\u00e1p ty ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m danh s\u00e1ch \u0111\u1ec3 x\u00e9t h\u1ecfi, \u0111\u1ec1u giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n x\u00e9t l\u1ea1i, ta c\u0169ng xem x\u00e9t l\u1ea1i c\u1ea9n th\u1eadn, k\u1ef9 c\u00e0ng, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o h\u01a1i c\u00f3 t\u00ecnh t\u1ed9i \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e1ng ng\u1edd \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho gi\u1ea3m ho\u1eb7c tha, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u00ecnh l\u00fd c\u00f3 ph\u1ea7n n\u1eb7ng, lu\u1eadt ph\u00e1p kh\u00f3 l\u00f2ng khoan th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng \u0111\u00e3 ho\u00e3n cho t\u1ed9i ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed. Nay \u0111\u1ebfn k\u1ef3 th\u1ea9m \u00e1n m\u00f9a thu, n\u1ebfn l\u1ea1i chi\u1ec3u l\u1ec7 \u0111\u01b0a l\u00ean x\u00e9t l\u1ea1i, th\u00ec t\u1ed9i danh c\u1ee7a b\u1ecdn can ph\u1ea1m kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u0103ng gi\u1ea3m \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u00e0m cho th\u00eam nhi\u1ec1u gi\u1ea5y t\u1edd m\u00e0 th\u00f4i. V\u1ec1 b\u1ecdn t\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t r\u1ed3i hi\u1ec7n cho giam l\u1ea1i (88 t\u00f9 ph\u1ea1m) s\u1ed1 bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi, chu\u1ea9n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 x\u00e9t l\u1ea1i v\u1ec1 m\u00f9a thu n\u0103m nay n\u1eefa, h\u00e3y l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thu th\u1ea9m sang n\u0103m s\u1ebd chi\u1ec3u l\u1ec7 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 v\u1ec1 danh s\u00e1ch x\u00e9t \u00e1n c\u1ee7a ph\u00e1p ty do N\u1ed9i c\u00e1c t\u00e2u l\u00ean xin vua ph\u00ea v\u00e0 ch\u1ea5m son \u1edf \u0111\u1ea7u, c\u1ed9ng 7 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(1. Ph\u00e0m nh\u1eefng t\u1ed9i tr\u1ea3m, gi\u1ea3o, qu\u00e2n, n\u00f4 ((1) Tr\u1ea3m : ch\u00e9m ; Gi\u1ea3o : th\u1eaft c\u1ed5 ; Qu\u00e2n : sung qu\u00e2n l\u00e0m l\u00ednh ; N\u00f4 : b\u1eaft l\u00e0m n\u00f4.1), \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o l\u0129nh \u0111\u1ec3 tha, ph\u00e1t ph\u1ed1i l\u00e0m l\u00ednh, h\u1ec5 th\u1ea5y vua ph\u00ea r\u00f5 r\u00e0ng th\u00ec c\u1ee9 theo th\u1ebf l\u00e0m phi\u1ebfu x\u1eed t\u1ed9i.<\/p>\n<p>2. Ph\u00e0m Ph\u00e1p ty v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u ngh\u0129 x\u1eed l\u01b0u giam l\u1ea1i t\u1ed9i tr\u1ea3m, t\u1ed9i gi\u1ea3o, c\u00f3 ch\u1eef vua ph\u00ea ho\u1eb7c y theo, ho\u1eb7c l\u01b0u l\u1ea1i, ho\u1eb7c ph\u00ea l\u1ea1i th\u1ebf n\u00e0o, th\u00ec c\u1ee9 theo y l\u1eddi ph\u00ea. L\u1ea1i ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ea5m son \u1edf \u0111\u1ea7u t\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ph\u00ea, t\u1ee9c l\u00e0 y \u00e1n ngh\u0129 tr\u01b0\u1edbc \u0111em giam l\u1ea1i.<\/p>\n<p>3. Ph\u00e0m Ph\u00e1p ty ngh\u0129 gi\u1ea3m t\u1ed9i, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u0129 l\u01b0u giam l\u1ea1i, c\u00f3 ch\u1ea5m son \u1edf \u0111\u1ea7u t\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ph\u00ea, th\u00ec bu\u1ed3m gi\u1ea5y \u0111\u1ecf l\u00ean \u0111\u1ec3 xin Ch\u1ec9 vua.<\/p>\n<p>4. Ph\u00e0m Ph\u00e1p ty ngh\u0129 l\u01b0u giam l\u1ea1i, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u0129 cho gi\u1ea3m t\u1ed9i, c\u00f3 \u0111i\u1ec3m son \u1edf \u0111\u1ea7u m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ph\u00ea, c\u0169ng bu\u1ed3m gi\u1ea5y \u0111\u1ecf l\u00ean \u0111\u1ec3 xin Ch\u1ec9 vua.<\/p>\n<p>5. Ph\u00e0m kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ph\u00ea v\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ea5m son \u1edf \u0111\u1ea7u ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c bu\u1ed3m gi\u1ea5y \u0111\u1ecf l\u00ean \u0111\u1ec3 xin Ch\u1ec9 vua.<\/p>\n<p>6. Ph\u00e0m c\u00f9ng chung m\u1ed9t \u00e1n ho\u1eb7c 2, 3, 4, 5 t\u00ean can ph\u1ea1m, ch\u1ec9 c\u00f3 1 ch\u1eef ph\u00ea m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cT\u1ecbnh\u201d ((2) T\u1ecbnh :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0111\u1ec1u, c\u00f9ng.2) c\u0169ng bu\u1ed3m l\u00ean \u0111\u1ec3 xin Ch\u1ec9 vua.<\/p>\n<p>7. Ph\u00e0m Ph\u00e1p ty ngh\u0129 cho l\u01b0u l\u1ea1i, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u0129 x\u1eed ngay, ho\u1eb7c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u0129 cho l\u01b0u l\u1ea1i, Ph\u00e1p ty ngh\u0129 x\u1eed ngay, c\u00f3 ch\u1ea5m son \u1edf \u0111\u1ea7u m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef ph\u00ea, l\u1eadp t\u1ee9c bu\u1ed3m l\u00ean xin Ch\u1ec9 vua\u201d.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, l\u00e0m c\u00f4ng tr\u00ecnh Thu\u1eadn S\u01a1n ((1) Thu\u1eadn S\u01a1n : l\u0103ng c\u1ee7a Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu sau n\u00e0y.1). Sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Ngu tu\u1ea7n th\u1ee9 9 \u0111\u00e3 xong. Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, vua r\u01b0\u1edbc Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua kh\u00f3c b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ee9c to, c\u00f4ng l\u1edbn, n\u00f3i ra kh\u00f4ng h\u1ebft. C\u1ea7u, n\u00fai \u1edf kia, m\u00e0 cung g\u01b0\u01a1m \u0111\u00e3 ch\u00f4n \u0111i r\u1ed3i. Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu r\u1ea5t l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o ngu\u00f4i. Ta l\u00e0 k\u1ebb tu\u1ed5i tr\u1ebb n\u00e0y n\u1eb7ng t\u00ecnh tr\u00ecu m\u1ebfn, xi\u1ebft bao \u0111au x\u00f3t ! H\u00f4m nay, l\u00e0m l\u1ec5 r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t xong, m\u00e2y s\u1ea7u, m\u01b0a th\u1ea3m, trong l\u00f2ng c\u1ea3m x\u00fac r\u1ea5t m\u1ef1c x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng, d\u00f9 \u0111\u1ebfn l\u1eddi th\u01a1 \u201cL\u1ee5c nga\u201d ((2) L\u1ee5c nga : m\u1ed9t thi\u00ean trong Kinh Thi, n\u00f3i nh\u1edb c\u00f4ng \u01a1n cha m\u1eb9.2), c\u00e2u n\u00f3i \u201cphong m\u1ed9c\u201d ((3) Phong m\u1ed9c : do c\u00e2u \u201cM\u1ed9c d\u1ee5c t\u0129nh nhi phong b\u1ea5t \u0111\u00ecnh, t\u1eed d\u1ee5c d\u01b0\u1ee1ng nhi th\u00e2n b\u1ea5t t\u1ea1i\u201d (l\u1eddi Cao Ng\u01b0 x\u01b0a). \u00fd n\u00f3i con mu\u1ed1n ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng, cha m\u1eb9 ch\u1eb3ng c\u00f2n s\u1ed1ng, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e2y mu\u1ed1n l\u1eb7ng, gi\u00f3 ch\u1eb3ng \u0111\u1eebng.3) c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u1ecf t\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin tinh linh Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u1edf tr\u1eddi soi x\u00e9t cho. Nh\u1edd \u1edf n\u00fai s\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ed9, tr\u1eddi \u0111\u1ea5t chung \u0111\u00fac kh\u00ed thi\u00eang, c\u00e2y t\u00f9ng c\u00e2y thu tr\u1ed3ng \u1edf s\u01a1n l\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t, c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam nhi\u1ec1u v\u01b0\u1ee3ng kh\u00ed, th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 c\u00e0ng th\u1ecbnh c\u00e0ng l\u00e2u d\u00e0i kh\u00f4ng ng\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>H\u00f4m \u1ea5y, ng\u1ef1 gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1, ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng, vua ng\u1ef1 v\u00e0o trang An Ninh, \u0111\u1ebfn nh\u00e0 th\u1edd c\u1ee7a Thi\u1ec7u Ho\u00e1 qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Cung L\u01b0\u01a1ng, r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n. V\u01b0\u01a1ng l\u00e0 con th\u1ee9 9 c\u1ee7a Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, v\u00e0 l\u00e0 con \u00fat c\u1ee7a Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. T\u00ednh ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfu k\u00ednh, hi\u1ec1n h\u1eadu, \u0111i\u1ec1m t\u0129nh, ho\u00e0 nh\u00e3, ham h\u1ecdc, v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb, vui l\u00e0m \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00e0m cho nh\u00e0 ri\u00eang \u1edf ch\u1ed7 g\u1ea7n l\u0103ng Ph\u00e1t Ph\u01b0\u1edbc. Nh\u00e0 vua, khi m\u1edbi ra C\u00e1c \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, c\u00f9ng h\u1ecdc v\u1edbi V\u01b0\u01a1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c V\u01b0\u01a1ng qu\u00fd tr\u1ecdng l\u1eafm. T\u1eeb khi V\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 18 n\u0103m r\u1ed3i, vua t\u01b0\u1edfng nh\u1edb \u0111\u1ebfn V\u01b0\u01a1ng, th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1eb7t r\u01b0\u1ee3u c\u00fang. Thi\u1ec7u Ho\u00e1 qu\u1eadn c\u00f4ng Thi\u1ec7n Khu\u00ea l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng. Con trai c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e1ng l\u1ebd th\u00ec do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 theo h\u1ec7 th\u1ed1ng m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean. Vua cho l\u00e0 ch\u1ed7 d\u00f2ng Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng h\u1ecd g\u1ea7n, \u0111\u1eb7t cho t\u00ean l\u00e0 Thi\u1ec7u Gi\u00e1m. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u01a1n ri\u00eang \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan vi\u00ean theo h\u1ea7u : V\u0103n t\u1eeb ch\u1ee7 s\u1ef1, v\u00f5 t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean 500 quan ti\u1ec1n ; l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 binh \u0111inh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua h\u1ecfi \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cSau khi l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c, l\u1ec5 c\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm, bu\u1ed5i chi\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean h\u1eadu, ch\u1ec9 s\u1ee3 r\u1eb1ng l\u00e2u ng\u00e0y sinh ra tr\u1ec5 n\u1ea3i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a r\u1ea5t th\u00e0nh, r\u1ea5t k\u00ednh\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cC\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm, bu\u1ed5i chi\u1ec1u, l\u00e0 c\u00f3 \u00fd ph\u1ee5ng th\u1edd nh\u01b0 l\u00fac c\u00f2n s\u1ed1ng. Theo tang l\u1ec5 n\u0103m \u0111\u1ea7u\u00a0 Minh M\u1ec7nh, th\u00ec sau khi l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ed1t kh\u1ed1c, th\u00f4i kh\u00f4ng c\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm bu\u1ed5i chi\u1ec1u n\u1eefa. V\u00ec l\u00e0, c\u00fang l\u1ec5 nhi\u1ec1u qu\u00e1 sinh nh\u00e0m, chi b\u1eb1ng l\u1ea5y th\u1ea7n \u0111\u1ea1o m\u00e0 th\u1edd c\u00fang, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1ec5, \u1ed5n tho\u1ea3 h\u01a1n\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cH\u00f4m nay, ta \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu di\u1ec7n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u00e1ng khen, hi\u1ebfu thu\u1eadn, hi\u1ec1n trinh, v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf k\u00ednh y\u00eau. Nay g\u1ea7n \u0111\u1ebfn ng\u00e0y r\u01b0\u1edbc l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, gi\u00e0 n\u00e0y s\u1ebd th\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n\u201d. Vua b\u00e8n truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho b\u1ed9 L\u1ec5 so\u1ea1n nghi ti\u1ebft d\u00e2ng l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, ta c\u00f3 th\u1ec3 thay m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d \u0110\u1ea1t th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u1ea3n tri\u1ec1u ta, kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, c\u00f3 l\u1ec7 thay m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5. C\u00f2n Trung Qu\u1ed1c th\u00ec \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Minh kh\u00f4ng ch\u00e9p, \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh c\u00f3 ch\u00e9p.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng l\u00e0 l\u1ec5 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, ta ph\u1ea3i n\u00ean thay m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5, cho h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a bu\u1ed5i l\u1ec5. Khi Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>L\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u1ebfn ng\u00e0y \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u1ea5y, l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 c\u0169ng n\u00ean d\u00f9ng l\u1ec5 ph\u1ee5c, l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 th\u00ec n\u00ean d\u00f9ng \u00e1o tang. L\u1ec5 \u00fd tinh vi, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u1ea5y, Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, r\u01b0\u1edbc th\u00e1nh v\u1ecb h\u1ee3p c\u00fang \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n ((1) \u0110i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n : \u0111i\u1ec7n th\u1edd Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf tr\u00ean n\u00fai Hi\u1ebfu S\u01a1n.1). R\u1ed3i \u0111\u1ed5i t\u00ean \u0111i\u1ec7n V\u0129nh T\u01b0 l\u00e0m Ch\u00ed Kh\u00e1nh vi\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110em vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 xong, ban chi\u1ebfu Ch\u1ec9 cho trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>Ta ngh\u0129 : Tr\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ea5t h\u1ee3p \u0111\u1ee9c v\u1edbi nhau, l\u00e0 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ; \u0111\u1ebf v\u00e0 h\u1eadu c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n k\u00ednh, l\u00e0 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a x\u01b0a nay. Cho n\u00ean r\u01b0\u1edbc l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t to, m\u00e0 l\u00f2ng hi\u1ebfu t\u00f4n s\u00f9ng \u0111\u1ec3 lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu. Ta k\u00ednh n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, noi theo \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu. Ng\u00e0y th\u00e1ng 7 n\u0103m nay, \u0111\u1ea1i l\u1ec5 Ninh l\u0103ng c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u00e1 c\u00e1o xa g\u1ea7n \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 l\u00f2ng th\u00e0nh c\u1ee7a th\u1ea7n, d\u00e2n t\u00f4n k\u00ednh b\u1ec1 th\u00e2n. Nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 m\u01b0u xa cho con ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, ph\u1ea3i n\u00ean n\u1ed1i theo c\u00f4ng li\u1ec7t, n\u00eau t\u1ecf ti\u1ebfng t\u1ed1t ; nh\u1edb \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ee9c d\u00e0y cho mu\u00f4n v\u1eadt nh\u1edd s\u1ed1ng, ph\u1ea3i n\u00ean m\u1ed9t l\u00f2ng k\u00ednh m\u1ebfn, h\u1ee3p nh\u1ea5t ph\u1ee5ng th\u1edd. B\u00e8n tham x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, cho h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ecnh v\u0103n. K\u00ednh ngh\u0129 : \u0110\u1ee9c ho\u00e0ng t\u1ec9, T\u00e1 thi\u00ean L\u1ec7 th\u00e1nh \u0110oan ch\u00ednh Cung ho\u00e0 \u0110\u1ed1c kh\u00e1nh T\u1eeb huy Minh hi\u1ec1n Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, con nh\u00e0 d\u00f2ng v\u1ed1n c\u00f3 ti\u1ebfng th\u01a1m, ng\u01b0\u1eddi d\u00e1ng d\u1ea5p t\u1ecf ra hi\u1ec1n h\u1eadu, gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta g\u00e2y n\u1ec1n phong ho\u00e1, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng hay trong s\u1eed s\u00e1ch d\u00e0i l\u00e2u ;\u00a0 m\u1edf \u0111i\u1ec1m cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta sinh ra vua hi\u1ec1n, l\u00e0m t\u1ed1t \u0111\u1eb9p cho x\u00e3 t\u1eafc m\u00e3i m\u00e3i. \u0110\u1ee9c hay s\u00e1nh \u0111\u00f4i v\u1edbi \u0111\u1ee9c l\u1edbn ; c\u00f4ng d\u00e0y c\u0169ng ngang v\u1edbi c\u00f4ng cao. H\u01a1n 20 n\u0103m hi\u1ebfu \u0111\u1ea1o k\u00ednh nu\u00f4i, khu\u00f4n m\u1eabu cung vi c\u00f2n \u0111\u00f3 ; tr\u1ea3i mu\u00f4n ngh\u00ecn thu\u1edf \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh b\u1edfi \u0111\u00f3, Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c r\u1ed9ng l\u1edbn c\u00e0ng b\u1ec1n. M\u1edbi \u0111\u00e2y, tham kh\u1ea3o l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng, k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ph\u00f4 b\u00e0y \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, n\u00ean t\u1ecf ti\u1ebfng hay, qu\u00fd b\u1ec1 th\u00e2n, k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi t\u00f4n, s\u1ef1 b\u00e1o \u0111\u00e1p t\u1ecf ra t\u1ed1t \u0111\u1eb9p ; l\u00ean ng\u00f4i ch\u00ednh, l\u00e0m l\u1ec5 l\u1edbn, theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, tr\u1ecdng vi\u1ec7c t\u00f4n s\u00f9ng. \u0110\u00e3 k\u00ednh d\u00e2ng b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean \u0110\u1ee9c th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu bi\u1ebft, \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t k\u00ednh c\u00e1o nh\u00e0 T\u00f4ng mi\u1ebfu, v\u00e0 k\u00eau kh\u1ea5n \u1edf ban th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y 12 th\u00e1ng n\u00e0y \u0111\u00e3 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1ec9 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Ng\u00e0y 15, r\u01b0\u1edbc th\u00e1nh v\u1ecb th\u1edd chung v\u00e0o \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n r\u1ed3i. Vi\u1ec7c th\u1edd ph\u1ee5ng \u0111\u00e3 y\u00ean n\u01a1i, l\u00e2u d\u00e0i s\u00e1nh c\u00f9ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ; cho con ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u01b0\u01a1ng th\u1ecbnh, Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c h\u01b0\u1edfng m\u00e3i mu\u00f4n n\u0103m. \u0110\u1ec3 l\u00e0m cho \u0111\u1ee9c tr\u1ea1ch c\u1ee7a T\u1eeb cung r\u1ed9ng kh\u1eafp th\u1ea5m nhu\u1ea7n ; v\u1eady ban ra \u01a1n hu\u1ec7 cho th\u1ea7n d\u00e2n m\u1ecdi b\u1ec1 long h\u1eadu. C\u00f3 11 \u0111i\u1ec1u ban \u01a1n nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>(1. C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, c\u00f9ng l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, c\u00e1c qu\u1ed1c c\u00f4ng, c\u00e1c qu\u1eadn c\u00f4ng ; \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m coi vi\u1ec7c c\u1ee7a B\u1ed9, c\u1ee7a C\u00e1c, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ; \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, v\u0103n t\u1eeb \u00e1n s\u00e1t, v\u00f5 t\u1eeb l\u00e3nh binh tr\u1edf l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u00e1ng c\u1ea5p chua \u1edf d\u01b0\u1edbi t\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho gia l\u00ean 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>2. \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, coi vi\u1ec7c c\u1ee7a B\u1ed9, c\u1ee7a C\u00e1c, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ; \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, v\u0103n t\u1eeb \u00e1n s\u00e1t, v\u00f5 t\u1eeb l\u00e3nh binh tr\u1edf l\u00ean, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 vi\u00ean n\u00e0o nh\u1ea7m l\u1ed7i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng, c\u00f3 chua \u1edf d\u01b0\u1edbi t\u00ean l\u00e0 gi\u00e1ng c\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u nhi\u1ec7m, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>3. Trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, v\u0103n t\u1eeb tam ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, hi\u1ec7n c\u00f2n b\u1ed1 m\u1eb9, th\u00ec do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng, s\u1ebd cho \u00e2n th\u01b0\u1edfng. C\u00e1c quan vi\u00ean n\u00e0o \u0111\u00e3 ch\u1ebft r\u1ed3i m\u00e0 cha m\u1eb9 h\u00e3y c\u00f2n, th\u00ec quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng theo k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi.<\/p>\n<p>4. Trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ai nh\u00e2n t\u1ed9i c\u00f4ng b\u1ecb ph\u1ea1t b\u1ed5ng, th\u00ec t\u1eeb cu\u1ed1i th\u00e1ng 7 n\u0103m nay tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khoan tha cho.<\/p>\n<p>5. \u1edf Kinh, quan v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 con mu\u1ed1n v\u00e0o Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111\u1ec3 h\u1ecdc, th\u00ec do B\u1ed9 chi\u1ec3u l\u1ec7 t\u00e2u r\u00f5, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 cho b\u1ed5 l\u00e0m h\u1ecdc sinh \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, c\u1ea5p cho h\u1ecdc b\u1ed5ng \u0111\u1ec3 h\u1ecdc t\u1eadp.<\/p>\n<p>6. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 (1840) tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o hi\u1ec7n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 ph\u1ea3i t\u1ed9i qu\u00e2n, l\u01b0u, \u0111\u1ed3 ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf c\u00e1c qu\u00e2n th\u1ee9, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn xong vi\u1ec7c binh nhung m\u1edbi x\u00e9t l\u1ea1i, chu\u1ea9n cho th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng k\u00ea khai danh s\u00e1ch g\u1eedi l\u00ean, do B\u1ed9 l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u, s\u1ebd ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc gi\u1ea3m t\u1ed9i ho\u1eb7c tha cho.<\/p>\n<p>7. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean trong s\u00e1ch Anh danh ra l\u00e0m l\u00ednh Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1edf h\u00e0ng ng\u0169 l\u00e2u n\u0103m m\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i ngh\u1ec7 h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec do vi\u00ean cai qu\u1ea3n h\u1ed9 v\u1edbi b\u1ed9 Binh x\u00e9t nghi\u1ec7m, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho chia b\u1ed5 \u0111i l\u00e0m h\u1eadu b\u1ed5 c\u00e1c h\u1ea1t, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 d\u00f9ng c\u1ea3.<\/p>\n<p>8. \u00c2n khoa thi H\u01b0\u01a1ng n\u0103m nay, tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u00e3 cho t\u0103ng th\u00eam s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7, c\u00f2n c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh ch\u01b0a c\u00f3 ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, th\u00ec do b\u1ed9 L\u1ec5 tra r\u00f5 s\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 \u0111i thi H\u01b0\u01a1ng l\u00e0 bao nhi\u1ec1u, s\u1ebd ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7.<\/p>\n<p>9. C\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, t\u00fa t\u00e0i hi\u1ec7n l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u trong s\u00e1u B\u1ed9, c\u00e1c gi\u00e1m sinh, t\u00f4n sinh v\u00e0 c\u00e1c \u1ea5m sinh, \u0111\u00e3 t\u1eebng h\u1ea1ch thi v\u1edbi gi\u00e1m sinh t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 [1838] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng theo h\u1ecdc \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 L\u1ea1i v\u00e0 quan \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111\u1ec1u l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n s\u00e1t h\u1ea1ch \u0111\u1ec3 tuy\u00ean b\u1ed5.<\/p>\n<p>10. C\u00e1c tr\u1ef1c k\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh c\u00f3 n\u01a1i n\u00e0o gi\u00e1 g\u1ea1o cao v\u1ecdt th\u00ec do c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t nghi\u1ec7m cho k\u1ef9, n\u1ebfu th\u1ea5y d\u00e2n trong h\u1ea1t c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh thi\u1ebfu \u0103n, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng b\u00e1n th\u00f3c cho, hay cho vay.<\/p>\n<p>11. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c thu\u1ed9c h\u1ed9, kh\u00e1ch h\u1ed9 ((1) Thu\u1ed9c h\u1ed9 : d\u00e2n c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh. Kh\u00e1ch h\u1ed9 : ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1m tr\u00fa.1) v\u1ec1 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, Thanh nh\u00e2n ((2) Minh h\u01b0\u01a1ng : ban \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1eddi Minh sang \u1edf n\u01b0\u1edbc ta. V\u1ec1 sau, g\u1ecdi chung c\u00e1c Hoa ki\u1ec1u c\u01b0 tr\u00fa \u1edf Vi\u1ec7t Nam. Thanh nh\u00e2n : ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1eddi Thanh sang \u1edf n\u01b0\u1edbc ta.2), Man d\u00e2n, Th\u1ed5 d\u00e2n m\u00e0 c\u00f2n thi\u1ebfu ti\u1ec1n, b\u1ea1c c\u00e1c ng\u1ea1ch thu\u1ebf l\u00e0 bao nhi\u00eau, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho tha h\u1eb3n ho\u1eb7c gi\u1ea3m b\u1edbt.<\/p>\n<p>\u00d4i ! K\u00ednh b\u1ec1n th\u00e2n l\u00e0 hi\u1ebfu, ta m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi k\u00ednh m\u1ebfn kh\u00f4ng qu\u00ean ; cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c nh\u1edd \u01a1n, c\u1ea3 tr\u0103m h\u1ecd h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e2u m\u00e3i. V\u1eady b\u00e1 c\u00e1o trong ngo\u00e0i khi\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho : quan, qu\u00e2n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111i theo h\u1ea7u, ng\u00e2n ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; c\u00e1c cung t\u1ea7n, n\u1eef quan, l\u00e3o t\u1ef3 ((3) L\u00e3o t\u1ef3 : ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u g\u00e1i \u0111\u00e3 gi\u00e0.3), th\u00e1i gi\u00e1m, cung gi\u00e1m c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, 300 quan ti\u1ec1n ; v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9, ty \u0110i\u1ec3n nghi, 300 quan ti\u1ec1n ; c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n \u0111\u01b0a \u0111\u00f3n \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, 190 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p><a>B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf Tr\u00e0 Vinh, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb khi b\u1ea1i tr\u1eadn \u1edf Xo\u00e0i Xi\u00eam, nghe tin t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00e2m S\u00e2m c\u00f2n ng\u1ea7m \u0111\u00f3ng \u1edf B\u00e3i Sao<\/a> [B\u00e3i X\u00e0u nay thu\u1ed9c huy\u1ec7n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/M%E1%BB%B9_Xuy%C3%AAn\">M\u1ef9 Xuy\u00ean<\/a>, S\u00f3c Tr\u0103ng], b\u00e8n t\u01b0 cho Huy\u00ean c\u00f9ng \u0111i h\u1ed9i ti\u1ec5u. Huy\u00ean cho r\u1eb1ng S\u00e2m t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf Thu Tu v\u00e0 L\u00e3ng Thi\u1ebft, l\u1ea1i t\u01b0 cho Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 h\u1ee3p ti\u1ec5u : hai b\u00ean tranh bi\u1ec7n v\u1edbi nhau, kh\u00f4ng b\u00ean n\u00e0o ch\u1ecbu \u0111em qu\u00e2n \u0111i. Ng\u1ef1 s\u1eed L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng, do Kinh ph\u00e1i ra, d\u00e2ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c binh c\u1ea7n ph\u1ea3i nhanh ch\u00f3ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1eadm tr\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay quan qu\u00e2n hai \u0111\u1ea1o tr\u00f9 tr\u1eeb nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec kh\u00f3 l\u00f2ng trong h\u1eb1ng tu\u1ea7n h\u1eb1ng th\u00e1ng l\u00e0m xong \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. Xin ch\u1ecdn trong c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 v\u1ecb v\u1ecdng, \u0111\u1ebfn c\u1ea7m qu\u00e2n thay, \u0111\u1ec3 cho vi\u1ec7c binh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng xong.\u201d<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c, khi \u0111i khi \u0111\u1ebfn, th\u1ef1c hay h\u01b0 kh\u00f4ng d\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch x\u00e1c, m\u00e0 gi\u1ea5y m\u00e1 c\u1ee7a n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 g\u1eedi \u0111i g\u1eedi l\u1ea1i, ch\u1ec9 tranh nhau ph\u1ea3i tr\u00e1i, kh\u00f4ng ngh\u0129 g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc c\u1ea3, c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng c\u00f9ng gi\u00fap nhau c\u1ee9 nh\u01b0 th\u1ebf \u01b0 ? H\u00e8n nh\u00e1t l\u00e0m m\u1ea5t c\u01a1 h\u1ed9i nh\u01b0 th\u1ebf, d\u00f9 kh\u00f4ng t\u1ef1 bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5 v\u1edbi m\u1eb7t m\u0169i m\u00ecnh, nh\u01b0ng l\u1ea1i kh\u00f4ng s\u1ee3 ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u01b0 ? B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean nay \u0111\u00e3 lui v\u1ec1 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf Tr\u00e0 Vinh, vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u00e3 th\u1eeba s\u1ee9c r\u1ed3i, c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00edch ra 1.000 qu\u00e2n bi\u1ec1n binh giao cho Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn \u0111em \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u1ec3 \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c. Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1edbi b\u1ecb thua tr\u1eadn m\u1ed9t ch\u00fat, ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng ph\u1ea5n kh\u1edfi th\u00eam l\u00ean, h\u1ea1n trong 15 ng\u00e0y ph\u1ea3i b\u1eaft hay ch\u00e9m cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c, n\u1ebfu c\u1ee9 t\u1ef1 cam khi\u1ebfp s\u1ee3 l\u00f9i b\u01b0\u1edbc, c\u0169ng chu\u1ea9n cho t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i r\u00f5 l\u00fd do, s\u1ebd ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn thay l\u00e0m vi\u1ec7c, ch\u1ee9 \u0111\u1eebng \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea1i binh m\u1ed9t ch\u1ed7, n\u00f3i h\u00e3o cho t\u1eafc tr\u00e1ch\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00e1nh Tr\u00e0 C\u00fa, nghe tin L\u00e2m S\u00e2m \u0111\u00e3 \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng lui v\u1ec1 Ti\u1ec1n Giang r\u1ed3i, ngay h\u00f4m \u1ea5y, b\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Tr\u00e0 Vinh, c\u00f9ng v\u1edbi B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean h\u1ed9i ti\u1ec5u. Vua ph\u00e1n : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u00e2u r\u1eb1ng t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c c\u00f2n \u1edf Tr\u00e0 C\u00fa \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ch\u1ed1ng l\u1ea1i, \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111i theo \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, m\u00e0 nay b\u1ecdn L\u00e2m \u0111\u00e3 v\u1ed9i tr\u1edf v\u1ec1 Ti\u1ec1n Giang, h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 \u00fd ng\u1ea1i kh\u00f3, t\u00ecm n\u01a1i ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n. Song, trong vi\u1ec7c h\u00e0nh qu\u00e2n, ho\u1eb7c gi\u1ea3 thay h\u00ecnh \u0111\u1ed5i d\u1ea1ng, kh\u00f3 l\u00f2ng \u1edf xa \u0111o\u00e1n ph\u1ecfng \u0111\u01b0\u1ee3c. Hi\u1ec7n nay ba \u0111\u1ea1o qu\u00e2n h\u1ee3p l\u1ea1i v\u1edbi nhau, ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1ea1i cho ta 2 ch\u1eef \u201cth\u00e0nh c\u00f4ng\u201d, \u0111\u1ec3 nh\u1eadn l\u1ea5y ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng \u01b0u h\u1eadu.<\/p>\n<p>R\u1ed3i b\u1ecdn L\u00e2m c\u00f9ng v\u1edbi Huy\u00ean ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh n\u01a1i s\u00f4ng ch\u00ednh Thu Tu, l\u1ea5y lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 3 \u0111\u1ed3n, gi\u1eb7c ph\u1ea3i r\u00fat v\u1ec1 gi\u1eef S\u1ed1c D\u1ee5c. B\u1ea5y gi\u1edd qu\u00e2n ba \u0111\u1ea1o \u0111\u00e1nh kh\u00e9p l\u1ea1i : 3 ng\u00e0y 3 tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n. H\u1ecd b\u00e8n c\u00f9ng nhau l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u, tranh nhau k\u1ec3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, m\u1ea5y ng\u00e0y kh\u00f4ng gi\u1ea3i quy\u1ebft xong. Huy\u00ean v\u1ed1n c\u00f3 hi\u1ec1m kh\u00edch v\u1edbi Tri Ph\u01b0\u01a1ng (khi tr\u01b0\u1edbc Tri Ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1n \u0111em qu\u00e2n \u0111i Ba Xuy\u00ean, Huy\u00ean kh\u00f4ng ch\u1ecbu giao qu\u00e2n cho. Tri Ph\u01b0\u01a1ng tham h\u1eb7c l\u00ean, n\u00ean Huy\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00f2ng gi\u1eadn Tri Ph\u01b0\u01a1ng), v\u00e0 th\u1ea5y Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1eadp nhi\u1ec1u chi\u1ebfn c\u00f4ng, n\u00ean gh\u00e9t Tri Ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u00e2n vi\u1ec7c Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng d\u1eebng qu\u00e2n l\u1ea1i, Huy\u00ean xui Ti\u1ebfn Song tham h\u1eb7c r\u1eb1ng Tri Ph\u01b0\u01a1ng r\u1ee5t d\u00e8 kh\u00f4ng ch\u1ecbu ti\u1ebfn, nh\u1edd Lang trung Tr\u1ea7n Hi\u1ec3n Do\u00e3n v\u00e0 Ch\u1ee7 s\u1ef1 Nguy\u1ec5n V\u0103n th\u1ea3o h\u1ed9 t\u1edd t\u00e2u. Tri Ph\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft chuy\u1ec7n l\u1eadp t\u1ee9c tham h\u1eb7c r\u1eb1ng Huy\u00ean g\u1eb7p gi\u1eb7c th\u00ec nh\u00e1t s\u1ee3 ; l\u1ea1i m\u1edbi r\u1ed3i, tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf Tr\u00e0 Vinh, C\u00f4ng Huy\u00ean v\u00e0 Ti\u1ebfn Song \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn sau, c\u00f2n n\u00f3i kh\u00e9o v\u1edbi Ti\u1ebfn L\u00e2m c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng t\u00ean trong t\u1edd t\u00e2u, nh\u1eadn c\u00f4ng li\u1ec1u \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u01b0\u1edfng. L\u1ea1i n\u00f3i r\u00f5 c\u00e1c vi\u1ec7c l\u00e0m b\u1eady c\u1ee7a Hi\u1ec3n Do\u00e3n d\u1ee5 d\u1ed7 v\u1ee3 l\u1ebd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, Nguy\u1ec5n V\u0103n m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p, tr\u00e1i l\u1ec5 khi c\u00f3 qu\u1ed1c tang. C\u00f4ng Huy\u00ean l\u1ea1i c\u00f3 t\u1eadp t\u00e2u ri\u00eang n\u00f3i Tri Ph\u01b0\u01a1ng c\u1eady t\u00e0i, ki\u00eau ng\u1ea1o, ti\u1ebfn lui kh\u00f4ng theo k\u1ef7 lu\u1eadt, ch\u1ec9 th\u00eam \u0111\u1eb7t c\u00f4ng tr\u1ea1ng cho m\u00ecnh, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u0111\u1ec3 ch\u1eadm h\u00e0ng tu\u1ea7n ch\u01b0a \u0111\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp t\u00e2u.<\/p>\n<p>V\u1eeba g\u1eb7p t\u1edd s\u1edb c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng quan h\u00e0m k\u00fd t\u00ean g\u1eedi \u0111\u1ebfn, vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn n\u00e0y b\u1ecdn kia m\u1ed7i \u0111\u1eb1ng n\u00f3i m\u1ed9t ph\u00e1ch, b\u00e8n qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ee5 h\u1ecdp t\u1eebng \u0111\u00e0n t\u1eebng l\u0169, \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn, ch\u1ec9 ng\u1ed3i r\u1ed7i tranh nhau c\u00f4ng, hi\u1ec7p hi\u1ec1m n\u00f3i x\u1ea5u l\u1eabn nhau, ta kh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ecdn h\u1ecd trong l\u00f2ng \u0111\u1ed1i x\u1eed v\u1edbi nhau \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec c\u00f2n tr\u00f4ng mong g\u00ec h\u1ecd di\u1ec7t gi\u1eb7c, l\u1eadp c\u00f4ng n\u1eefa \u01b0 ?\u201d. L\u1ea1i sai L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, Ng\u1ef1 s\u1eed ph\u00e1i \u0111i l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn n\u01a1i tra x\u00e9t, th\u00ec t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a Tri Ph\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng v\u1edbi t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng quan h\u00e0m k\u00fd t\u00ean c\u00f9ng gi\u1ed1ng nhau, c\u00f2n t\u1eadp t\u00e2u ri\u00eang c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean l\u1ea1i sai kh\u00e1c nhi\u1ec1u. Vua l\u1ea1i d\u00f2 ra \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c C\u00f4ng Huy\u00ean v\u00e0 Ti\u1ebfn Song nh\u1eadn c\u00f4ng li\u1ec1u \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u01b0\u1edfng v\u00e0 ch\u1ee9ng c\u1edb r\u00f5 r\u00e0ng v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00e0m b\u1eady c\u1ee7a Hi\u1ec3n Do\u00e3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n, gi\u1eadn l\u1eafm, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ea3, ch\u1ec9 v\u00ec h\u1eafn x\u01b0a nay m\u1ed9t m\u00e0u s\u1ee3 s\u1ec7t, m\u00e0 nay l\u1ea1i che gi\u1ea5u ch\u1ed7 k\u00e9m c\u1ee7a m\u00ecnh, ghen gh\u00e9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u00f3 c\u00f4ng, n\u00f3i x\u1ea5u ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng l\u1eddi h\u1eafn n\u00f3i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecba \u0111\u1eb7t, c\u00f3 \u00fd l\u1eeba d\u1ed1i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vi\u1ec7c h\u1eafn lui qu\u00e2n v\u1ec1 Tr\u00e0 Vinh, hi\u1ec7n \u0111\u00e3 giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n t\u1ed9i. Nay chu\u1ea9n ngh\u0129 b\u1eaft ph\u1ea3i c\u1ea5t ch\u1ee9c g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 c\u00f9ng x\u1eed \u00e1n v\u1edbi vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song gi\u00e1ng l\u00e0m \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9, g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, khi tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng m\u1ea1o nh\u1eadn \u0111\u1ec1u truy \u0111o\u1ea1t l\u1ea1i c\u1ea3. Tr\u1ea7n Hi\u1ec3n Do\u00e3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u00f3ng xi\u1ec1ng l\u1ea1i, giao cho B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh x\u00e9t h\u1ecfi tr\u1ecb t\u1ed9i. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m tin l\u1eddi n\u00f3i ng\u1ecdt c\u1ee7a C\u00f4ng Huy\u00ean c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng quan h\u00e0m v\u1edbi C\u00f4ng Huy\u00ean trong t\u1edd t\u00e2u, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf m\u1eafng\u201d. V\u1ec1 sau, \u00e1n \u1ea5y x\u00e9t xong, d\u00e2ng l\u00ean, C\u00f4ng Huy\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Hi\u1ec3n Do\u00e3n ph\u1ea3i t\u1ed9i gi\u1ea3m giam h\u1eadu, V\u0103n b\u1ecb t\u1ed9i l\u01b0u, \u0111\u01b0a \u0111i Kh\u00e1nh Ho\u00e0.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 cho hai b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 Binh r\u1eb1ng : \u0110i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0 n\u01a1i c\u00fang t\u1ebf t\u00f4n s\u00f9ng mu\u00f4n n\u0103m, nghi l\u1ec5 t\u00f4n nghi\u00eam, \u0111\u00e1ng n\u00ean \u0111\u1eb7t ra \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec3 l\u00e0m quy t\u1eafc noi theo m\u00e3i m\u00e3i. C\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n tr\u1ef1c h\u1ea7u v\u00e0 h\u1ebft th\u1ea3y c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m ph\u1ea3i tu\u00e2n theo ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u1ee7a \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, tham ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 h\u1ecdp b\u00e0n. Vi\u1ec7c tr\u1ef1c h\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9, ty \u0110i\u1ec3n nghi v\u00e0 c\u00e1c v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9, ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n r\u0103n c\u1ea5m, c\u0169ng chu\u1ea9n cho b\u00e0n c\u1ea3, r\u1ed3i l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 ph\u00e1i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn t\u00fac tr\u1ef1c, nay l\u1ec5 \u0111\u00e3 xong, cho mi\u1ec5n kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf \u0111\u1ea5y t\u00fac tr\u1ef1c n\u1eefa.<\/p>\n<p>D\u1ee5 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c d\u00e2ng c\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm bu\u1ed5i chi\u1ec1u \u1edf ban th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf, nay \u0111\u00e3 th\u00f4i r\u1ed3i, tu\u1ebf th\u1eddi ch\u1ec9 c\u00f2n c\u00f3 ng\u00e0y r\u1eb1m m\u1ed3ng m\u1ed9t, n\u1ebfu c\u00f3 b\u1ea5t th\u1ea7n d\u00e2ng c\u00fang ph\u1ea9m v\u1eadt m\u1edbi c\u00f3, th\u00ec do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ph\u00e1i ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m l\u1ec5. L\u1ea1i ph\u00e1i thay phi\u00ean nhau ch\u1ea7u h\u1ea7u cung T\u1eeb Th\u1ecd m\u1ed7i th\u00e1ng hai l\u1ea7n nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01a1 su\u1ea5t ch\u00fat n\u00e0o. \u0110\u1ea1o c\u1ee7a Nghi\u00eau Thu\u1ea5n ch\u1ec9 c\u00f3 hi\u1ebfu \u0111\u1ec5 m\u00e0 th\u00f4i, th\u1ebf l\u00e0 gia ph\u00e1p c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00f3, ph\u1ea3i k\u00ednh tu\u00e2n theo\u201d.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng v\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 v\u1ec1. Vua cho g\u1ecdi v\u00e0o h\u1ecfi vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi : X\u01b0\u1edfng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean nh\u00e1t s\u1ee3 qu\u00e1 l\u1eafm, duy c\u00f3 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 mong th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/a><\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cT\u00ean Y\u1ec3m t\u1eeb khi \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, t\u00ecnh \u00fd nh\u00e2n d\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. B\u1ecdn X\u01b0\u1edfng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCh\u00fang t\u00f4i nghe th\u1ea5y Ng\u1ecdc V\u00e2n n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cT\u00ean Y\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, d\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u0169ng vui m\u1eebng, nh\u01b0ng v\u00ec t\u00ean Giun c\u1eady th\u1ebf c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ti\u1ebfp vi\u1ec7n, \u0111\u00e3 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1p ch\u01b0a bi\u1ebft theo ai\u201d. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a \u0111\u00e0n b\u00e0, l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m tin ch\u1eafc\u201d.<\/p>\n<p>Nguy\u00ean An Giang B\u1ed1 ch\u00ednh L\u00ea V\u0103n Khi\u00eam v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb t\u00e2u b\u00e0y c\u00e1c \u0111i\u1ec1u v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t binh, d\u00e2n nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 1 \u2013 Ba c\u01a1 An bi\u00ean, l\u00ednh Th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 138 t\u00ean, d\u00f9 c\u00f3 hay kh\u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3, xin h\u00e3y t\u1ea1m cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p, \u0111\u1ee3i khi n\u00e0o xong vi\u1ec7c binh \u0111ao s\u1ebd l\u1ea1i g\u1ecdi ra \u0111\u1ee7 s\u1ed1.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 2 \u2013 Ba c\u01a1 An man nguy\u00ean thu\u1ed9c th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, c\u00f3 L\u00e2m M\u1ee5c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, trong \u0111\u1ed9i th\u1ee9 5, c\u00f9ng 27 l\u00ednh, kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo gi\u1eb7c, \u0111em c\u1ea3 v\u1ee3 con v\u1ec1 c\u00f9ng \u1edf v\u1edbi quan qu\u00e2n. V\u1eady xin li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng ban th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch k\u1ebb kh\u00e1c.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 3 \u2013 Th\u1ed5 d\u00e2n c\u00e1c th\u00f4n \u1edf l\u1eabn v\u1edbi d\u00e2n Kinh trong huy\u1ec7n h\u1ea1t An Xuy\u00ean, m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111i\u00eau h\u00e1o ((1) \u0110i\u00eau h\u00e1o : suy t\u00e0n gi\u1ea3m s\u00fat.1), xin t\u1ea1m ho\u00e3n ph\u1ea7n ra l\u00ednh.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 4 \u2013 Thu\u1ed9c h\u1ea1t t\u1ec9nh t\u1eeb tr\u1ea1m Giang Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 7 tr\u1ea1m, \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean c\u01a1 2 tr\u1ea1m, s\u1ef1 giao th\u00f4ng gi\u1eefa hai \u0111\u01b0\u1eddng \u1ea5y c\u0169ng h\u01a1i kh\u00f3 nh\u1ecdc. Xin tr\u00edch ra 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a gi\u1eb7c, giao h\u1ecd s\u1eeda l\u1ea1i \u0111\u1ec3 d\u00f9ng.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 5 \u2013 C\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n li\u1ec1n ti\u1ebfp v\u1edbi \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, th\u01b0\u1eddng v\u1eabn s\u1ee3 h\u00e3i. Xin cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m kh\u00ed gi\u1edbi ri\u00eang \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb vi\u1ec7c ch\u1ed1ng gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u th\u1ee9 6 \u2013 C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 ph\u1ea1m t\u1ed9i ph\u1ea3i ph\u00e1t giao n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i, t\u1ef1u trung ng\u01b0\u1eddi kho\u1ebb m\u1ea1nh th\u00ec \u00edt, ng\u01b0\u1eddi y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i th\u00ec nhi\u1ec1u. V\u1eady xin l\u00e0m danh s\u00e1ch chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kho\u1ebb m\u1ea1nh th\u00ec l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u00e0 \u1ed1m th\u00ec cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBinh \u1edf c\u01a1 An bi\u00ean, x\u01b0a nay v\u1eabn m\u1ed9t l\u00f2ng quy thu\u1eadn, nay \u0111\u1ed9t nhi\u00ean cho v\u1ec1, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 \u00fd cho l\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ed1i x\u1eed, chi b\u1eb1ng c\u1ee9 l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ed9i ng\u0169, \u0111\u00e3 gi\u1eef c\u00f2n t\u00ean, m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng h\u1ecd. Gia \u01a1n c\u1ea5p th\u00eam cho m\u1ed7i t\u00ean m\u1ed9t quan ti\u1ec1n, m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o. L\u1ea1i th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng v\u1ed7 v\u1ec1, cho h\u1ecd bi\u1ebft l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u1ed1n tr\u00e1nh l\u00e0m ph\u1ea3n th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o y\u00ean ph\u1eadn gi\u1eef ph\u00e9p th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng y\u00eau khen th\u01b0\u1edfng. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 An man l\u00e0 L\u00e2m M\u1ee5c \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 l\u1ebd thu\u1eadn ngh\u1ecbch, chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho h\u00e0m ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, chi\u1ebfu theo ph\u1ea9m m\u00e0 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng ; c\u00f2n binh l\u00ednh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 quan ti\u1ec1n, ch\u1ecdn ch\u1ed7 cho h\u1ecd \u1edf y\u00ean. C\u00f2n nh\u01b0 binh kh\u00ed th\u00ec quan h\u1ec7 kh\u00f4ng nh\u1ecf, l\u1ebd n\u00e0o v\u00ec c\u1edb ph\u00f2ng gi\u1eef m\u1ed9t th\u1eddi m\u00e0 th\u1ea3 l\u1ecfng cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf kh\u00ed gi\u1edbi ri\u00eang, sau n\u00e0y gi\u1eef sao cho kh\u1ecfi c\u00f3 t\u1ec7 kh\u00e1c ? Ngh\u0129 kh\u00f4ng cho thi h\u00e0nh, c\u00f2n c\u00e1c \u0111i\u1ec1u kh\u00e1c \u0111\u1ec1u y theo\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e0m \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng b\u1ea1c c\u1ea5p cho dinh Long v\u00f5. Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 th\u00ec \u0111\u1ed3 k\u00fd b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, ki\u1ec1m b\u1eb1ng ng\u00e0.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1ee7a c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng mi\u1ec1n Nam, mi\u1ec1n B\u1eafc : Tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ea5y 16 c\u1eed nh\u00e2n, tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An l\u1ea5y 25 c\u1eed nh\u00e2n, tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i l\u1ea5y 23 c\u1eed nh\u00e2n, tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh l\u1ea5y 21 c\u1eed nh\u00e2n. V\u1ec1 sau, s\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 \u0111i thi c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u00ean, th\u00ec do b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd x\u00e9t l\u00e0m. N\u1ebfu kh\u00f4ng h\u01a1n k\u00e9m g\u00ec m\u1ea5y th\u00ec c\u1ee9 theo ng\u1ea1ch \u1ea5y l\u00e0m th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>(V\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh : Quy\u1ec3n thi c\u1ee7a t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i, s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 6 t\u00ean ; t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u0111\u00e1nh d\u1ea5u xanh, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 3 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng,An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf th\u1eabm, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 4 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111en, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 3 t\u00ean.<\/p>\n<p>V\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An : Quy\u1ec3n thi c\u1ee7a t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 9 t\u00ean ; t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111en, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 7 t\u00ean ; t\u1ec9nh Thanh \u0111\u00e1nh d\u1ea5u xanh, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 9 t\u00ean.<\/p>\n<p>V\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i : Quy\u1ec3n thi c\u1ee7a t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 10 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111en, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 8 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf th\u1eabm, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 5 t\u00ean.<\/p>\n<p>V\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh : Quy\u1ec3n thi c\u1ee7a t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 9 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, Qu\u1ea3ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111en, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 7 t\u00ean ; c\u00e1c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, Ninh B\u00ecnh \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh d\u1ea5u \u0111\u1ecf th\u1eabm, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 5 t\u00ean).<\/p>\n<p>C\u1eed th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 B\u00f9i Qu\u1ef9 l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 Binh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 l\u00e0m Ph\u00f3 kh\u1ea3o. Tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 \u0111\u1ecbnh l\u00e0 38 t\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng bu\u1ed5i m\u1edbi tr\u1ecb v\u00ec, r\u1ed9ng ban \u00e2n \u0111i\u1ec3n, b\u00e8n truy\u1ec1n cho t\u0103ng l\u00ean l\u00e0m 45 t\u00ean, \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i. Khoa n\u00e0y l\u1ea5y \u0111\u1ed7 40 c\u1eed nh\u00e2n (Th\u00e2n V\u0103n Nhi\u1ebfp, Ph\u1ea1m Thanh Ch\u00e2n, Ph\u00f9ng V\u0103n H\u1ed5, \u0110inh V\u0103n Ki\u00ean, Nguy\u1ec5n Ng\u00f4n, V\u0103n Th\u1ebf Hi\u1ebfn, Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Trinh, Nguy\u1ec5n H\u00e0m Nghi, H\u1ed3 Danh D\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ea7n H\u1eefu Thu\u1ef5, Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng Ph\u1ed5, Ph\u1ea1m Quang C\u01b0, L\u00ea V\u0103n Ch\u1ea5n, L\u00ea Tr\u1ecdng V\u1eadn, Nguy\u1ec5n Duy, Nguy\u1ec5n Do\u00e3n V\u0103n, Tr\u01b0\u01a1ng Minh \u0110\u1ee9c, \u0110\u1ed7 \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, Phan V\u0103n Tr\u1ecb, D\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u1ecbnh, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Th\u00e1i, Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh Ch\u00e2u, Tr\u1ea7n V\u0103n L\u1eadp, Nguy\u1ec5n H\u1eefu V\u0103n, L\u00ea Thi\u1ec1u, L\u00ea H\u1eefu Th\u01b0\u1eddng, Ng\u00f4 Do\u00e3n Th\u00e1i, Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u01b0\u1eddng, Th\u00e1i C\u00f4ng Quang, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n Thi\u00ean Tu\u1ea5n, \u0110\u1eb7ng V\u0103n T\u00e1, L\u00ea \u0110\u1ed9 L\u01b0\u1ee3ng, Ho\u00e0ng Minh, Nguy\u1ec5n Kh\u00e1nh, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u0129nh, Tr\u1ea7n V\u0103n K\u1ebf, V\u00f5 Do\u00e3n Thanh, \u0110\u00e0o V\u0103n T\u00fa). C\u00f3 hai vi\u00ean s\u01a1 kh\u1ea3o l\u00e0 Cao B\u00e1 Qu\u00e1t v\u00e0 Phan Nh\u1ea1 ng\u1ea7m l\u1ea5y mu\u1ed9i \u0111\u00e8n l\u00e0m m\u1ef1c ch\u1eefa v\u0103n b\u00e0i thi c\u1ee7a h\u1ecdc tr\u00f2 g\u1ed3m 24 quy\u1ec3n, \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c 5 t\u00ean. L\u1ea1i Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Trinh l\u00e0 ch\u00e1u g\u1ecdi Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf b\u1eb1ng ch\u00fa, b\u00e1c, quy\u1ec3n v\u0103n k\u1ef3 th\u1ee9 hai b\u1ecb N\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, ph\u1ea7n kh\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Si\u00eau cho l\u00e0 v\u0103n l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00f3i v\u1edbi quan Ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng li\u1ec7t v\u00e0o h\u1ea1ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7. Ch\u01b0a ra b\u1ea3ng, Ch\u1ee7 kh\u1ea3o B\u00f9i Qu\u1ef9 cho l\u00e0 ch\u1eef c\u1ee7a Qu\u00e1t vi\u1ebft t\u1ed1t, g\u1ecdi ra Ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng vi\u1ebft b\u1ea3ng. V\u0103n Si\u00eau gi\u1eef Qu\u00e1t \u1edf l\u1ea1i ng\u1ee7 \u0111\u00eam. \u0110\u1ebfn khi ra b\u1ea3ng, d\u01b0 lu\u1eadn s\u0129 phu s\u00f4i n\u1ed5i. Gi\u00e1m s\u00e1t tr\u01b0\u1eddng v\u1ee5, H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n, tham h\u1eb7c l\u00e0 tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1p kh\u00f4ng \u0111\u00fang. Vi\u1ec7c n\u00e0y giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t tra x\u00e9t ngh\u1ecb t\u1ed9i. B\u1ecdn B\u00e1 Qu\u00e1t th\u00fa nh\u1eadn l\u00e0 s\u00ednh b\u00fat l\u00e0m c\u00e0n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 ai d\u1eb7n d\u00f2 g\u1eedi g\u1eafm g\u00ec c\u1ea3. \u00e1n x\u1eed Qu\u00e1t, Nh\u1ea1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed ; Si\u00eau ph\u1ea3i t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed3 ; ch\u1ee7 kh\u1ea3o v\u00e0 gi\u00e1m kh\u1ea3o th\u00ec ho\u1eb7c ph\u1ea3i c\u00e1ch, ho\u1eb7c ph\u1ea3i gi\u00e1ng ch\u1ee9c c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i gi\u1ecfi l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, b\u1ecdn Qu\u00e1t l\u1ea1i d\u00e1m l\u00e0m tr\u00e1i ph\u00e9p nh\u01b0 th\u1ebf, kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng c\u0169ng \u0111\u00e1ng. Song ta ngh\u0129 : b\u1ecdn Qu\u00e1t ch\u1eefa v\u0103n \u0111\u1ebfn 24 quy\u1ec3n, t\u1ef1 m\u00ecnh ho\u1eb7c ph\u00ea l\u1ea5y \u0111\u1ed7, ho\u1eb7c ph\u00ea b\u1ecf \u0111i, c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ed7 c\u00e2u v\u0103n ch\u1eefa v\u00e0o l\u1ea1i kh\u00f4ng b\u1eb1ng c\u00e2u v\u0103n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c gi\u1ea3 l\u00e0 do s\u1ef1 kh\u1edd d\u1ea1i m\u00e0 l\u00e0m ra, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft g\u00ec kh\u00e1c, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 khoan tha cho t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed. V\u1eady \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u1ea3o giam h\u1eadu. Si\u00eau cho Qu\u00e1t ng\u1ee7 \u1edf ph\u00f2ng c\u1ee7a m\u00ecnh, tuy kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft g\u00ec, nh\u01b0ng ph\u00e9p tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u1ed7n t\u1ea1p nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e1ng l\u1ebd ra, c\u1ee9 theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u1ed9 ngh\u0129 m\u00e0 tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u01b0ng h\u00e3y t\u1ea1m gia \u01a1n tha cho t\u1ed9i \u0111\u1ed3, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00e1ch ch\u1ee9c, cho g\u1eafng s\u1ee9c theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. B\u00f9i Qu\u1ef9 v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 c\u00f3 l\u1ed7i v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft tr\u00f4ng nom m\u00e0 ph\u00e1t gi\u00e1c ra, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u00e1ch ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c. Gi\u00e1m kh\u1ea3o Phan V\u0103n Nh\u00e3 v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u1ec3m x\u00e9t ph\u00e1t gi\u00e1c ra, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p l\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c. Nguy\u00ean l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n 5 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n, L\u00ea Thi\u1ec1u, Nguy\u1ec5n L\u1eadp, Ho\u00e0ng Minh v\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u00e1nh quy\u1ec3n thi c\u00f3 h\u00ecnh t\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 th\u1ebf, ta ch\u01b0a n\u1ee1 c\u1ea7m b\u00fat g\u1ea1ch xo\u00e1 \u0111i\u201d. L\u1ea1i sai th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n cho g\u1ecdi c\u1ea3 5 t\u00ean \u1ea5y \u0111\u1ebfn h\u1ecdp \u1edf vi\u1ec7n T\u1ea3 \u0111\u00e3i l\u1eadu, ra \u0111\u1ee7 \u0111\u1ea7u b\u00e0i c\u1ea3 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec3 thi l\u1ea1i. Khi quy\u1ec3n thi c\u1ee7a 5 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng l\u00ean, v\u0103n \u0111\u1ec1u kh\u00e1, \u0111\u00e1ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng tr\u1ea3 l\u1ea1i cho v\u00e0o h\u1ea1ng c\u1eed nh\u00e2n. Quy\u1ec3n v\u0103n c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Trinh tuy c\u00f3 s\u1ef1 quan ng\u1ea1i, nh\u01b0ng v\u0103n kh\u00e1 th\u00f4ng, c\u0169ng \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7. Duy c\u00f3 c\u1eed nh\u00e2n th\u1ee9 20 l\u00e0 Phan V\u0103n Tr\u1ecb v\u00ec b\u00e0i ph\u00fa tr\u00f9ng v\u1ea7n, b\u1ecb \u0111\u00e1nh h\u1ecfng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p tr\u01b0\u1eddng r\u1ea5t nghi\u00eam, m\u00e0 b\u1ecdn Qu\u00e1t l\u1ea1i d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c t\u01b0 t\u00fai, ng\u1ea7m ch\u1eefa quy\u1ec3n v\u0103n, nguy\u00ean l\u00e0 b\u1ea3n t\u00e2m ch\u1ec9 c\u1ed1t l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u00f3 m\u1ea5y t\u00ean, nh\u00e2n th\u1ec3 l\u00e0m tr\u00e0n c\u1ea3 sang c\u00e1c quy\u1ec3n kh\u00e1c, l\u00e0m cho l\u1edd m\u1edd l\u1eabn l\u1ed9n \u0111\u1ec3 che gi\u1ea5u c\u00e1i gian c\u1ee7a m\u00ecnh. L\u1eadp t\u00e2m nh\u01b0 th\u1ebf, ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng. C\u00e1c t\u00ean \u1ea5y, xin \u0111\u1ec1u c\u00e1ch b\u1ecf c\u1eed nh\u00e2n \u0111i, \u0111\u1ec3 cho nghi\u00eam quy lu\u1eadt c\u1ee7a tr\u01b0\u1eddng thi\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 n\u00f3i ph\u1ea3i l\u1eafm. Song \u00e2n \u0111i\u1ec3n bu\u1ed5i ban \u0111\u1ea7u, \u0111\u00e3 cho t\u0103ng th\u00eam s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7, kh\u00f4ng n\u1ee1 kh\u1eafc nghi\u1ec7t qu\u00e1 l\u1eafm. Gia \u01a1n cho b\u1ecdn h\u1ecdc tr\u00f2, l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a ta, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch khoan r\u1ed9ng cho h\u1ecd\u201d.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng th\u1ee9 tr\u01b0\u1edfng t\u1eed l\u00e0 H\u1ed3ng B\u1ea3o [l\u00e0 con trai l\u1edbn nh\u1ea5t nh\u01b0ng thu\u1ed9c d\u00f2ng th\u1ee9] c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb t\u01b0\u1edbc c\u1ea3 m\u0169 \u00e1o. C\u1ea5m 3 th\u00e1ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ch\u1ea7u h\u1ea7u. Thu\u1ed9c binh \u1edf ph\u1ee7 c\u1ee7a H\u1ed3ng B\u1ea3o c\u00f3 t\u00ean H\u1ee9a V\u0103n T\u00e0i l\u00e0m m\u1ea1o b\u1eb1ng tr\u00e1t, c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn 4 t\u00ean c\u00f4n \u0111\u1ed3 l\u1ea9n l\u00fat \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, phao ti\u1ebfng l\u00e0 \u0111i mua ng\u1ef1a, r\u1ed3i \u1ee9c hi\u1ebfp c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y c\u1ee7a d\u00e2n. Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 tang v\u1eadt, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua truy\u1ec1n l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em V\u0103n T\u00e0i \u0111i r\u00eau rao c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, r\u1ed3i \u0111em ra ph\u00e1p tr\u01b0\u1eddng ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft ; nh\u1eefng k\u1ebb t\u00f2ng ph\u1ea1m \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e1t ph\u1ed1i l\u00e0m l\u00ednh. Tr\u01b0\u1edfng s\u1eed l\u00e0 Cung V\u0103n \u0110\u1ea1t v\u00ec t\u1ed9i kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u0103n c\u1ea5m tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y ra vi\u1ec7c \u1ea5y, ph\u1ea3i gi\u00e1ng xu\u1ed1ng l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 m\u01b0\u1ee3n th\u1ebf do\u1ea1 n\u1ea1t ng\u01b0\u1eddi, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng v\u1ee1 ra \u00e1n \u1ea5y. Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1eddi d\u1ee5 l\u00e0 ph\u1ea3i nghi\u00eam ng\u1eb7t tr\u1eebng tr\u1ecb, c\u1ea7n thi\u1ebft v\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng bi\u1ebft nh\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! Ta m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, tu\u00e2n theo ph\u00e9p nh\u00e0, \u0111inh ninh xu\u1ed1ng d\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111\u1ec3 r\u0103n d\u1ea1y \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn hai, ba l\u1ea7n ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt. Th\u1ebf m\u00e0 nay h\u00e3y c\u00f2n x\u1ea3y ra \u00e1n \u1ea5y, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng l\u1ea1 ! Ta m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u00ed c\u00f4ng, thi h\u00e0nh ph\u00e1p lu\u1eadt ngay t\u1eeb n\u01a1i g\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc. Ph\u00e0m c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, h\u1ecd b\u00ean ngo\u1ea1i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c \u0111\u00f3 l\u00e0m r\u0103n, gi\u1eef g\u00ecn ph\u00e1p \u0111\u1ed9 cho c\u1ea9n th\u1eadn, c\u1ea5m tr\u1ea5p c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c h\u1ea1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c dung t\u00fang nu\u00f4i ch\u1ee9a b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean khinh su\u1ea5t sai ph\u00e1i l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd th\u1ebf l\u00e0m b\u1eady. M\u1ed9t khi v\u1ee1 ra \u00e1n \u1ea5y, th\u00ec ch\u00fang l\u00e0 b\u1ecdn tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, sa v\u00e0o l\u01b0\u1edbi ph\u00e1p lu\u1eadt, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0m chi ; c\u00f2n c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i b\u1ecb mang ti\u1ebfng l\u00e0 h\u00e1 ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc ? Th\u1ebf l\u00e0 ta tr\u00ean theo gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ee7a gia \u0111\u00ecnh, d\u1ea1y b\u1ea3o cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, kh\u00f4ng ti\u1ebfc c\u00f4ng n\u00f3i nhi\u1ec1u. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i th\u1eed ngh\u0129 xem c\u00f3 ph\u1ea3i l\u00e0 ta y\u00eau c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i\u00a0 m\u00e0 d\u1ea1y b\u1ea3o cho \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng ? Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n m\u00e0 theo\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. T\u1edd d\u1ee5 \u1ea5y, sai \u0111em ch\u00e9p l\u00e0m 6 b\u1ea3n c\u1ea5p cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, nha m\u00f4n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh l\u00e0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft l\u00e0 v\u00ec d\u00e2n, tr\u1eeb b\u1ecf k\u1ebb l\u00e0m b\u1eady, kh\u00f4ng s\u1ee3 g\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 quy\u1ec1n th\u1ebf, ph\u1ea3i n\u00ean l\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n r\u00f5 v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. Ngo\u00e0i th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u0103n ch\u1eb7n, quan qu\u00e2n ch\u1ec9 \u1edf trong th\u00e0nh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3n chung quanh \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef m\u00e0 th\u00f4i. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u01b0\u1eddng th\u00fac gi\u1ee5c \u0111em qu\u00e2n ra \u0111\u00e1nh, nh\u01b0ng c\u1ee9 cho l\u00e0 gian hi\u1ec3m quan ng\u1ea1i, ki\u1ebfm c\u1edb t\u1eeb ch\u1ed1i. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n ban chi\u1ebfu th\u01b0 xu\u1ed1ng nghi\u00eam tr\u00e1ch, b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng ch\u1ec9 d\u00e2ng s\u1edb t\u1ea1 t\u1ed9i m\u00e0 th\u00f4i. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e2ng Ch\u1ec9 vua, vi\u1ebft th\u01b0 g\u1eedi cho c\u00e1c quan \u1edf t\u1ec9nh h\u1ea1t \u1ea5y, \u0111\u1ea1i \u00fd n\u00f3i : \u201cNay c\u1ee9 gi\u1eef th\u00e0nh h\u1ea1t c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 s\u1ef1, hay l\u00e0 \u0111\u1ee3i t\u00ean Y\u1ec3m tr\u1edf v\u1ec1, cho n\u00f3 \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n, trong hai k\u1ebf \u1ea5y, n\u00ean l\u00e0m k\u1ebf n\u00e0o ? Ho\u1eb7c l\u00e0 nay t\u1ea1m h\u00e3y lui qu\u00e2n v\u1ec1 gi\u1eef t\u1ec9nh An Giang, chuy\u00ean \u0111i ti\u1ec5u di\u1ec7t hai ng\u1ea3 An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean, c\u00f2n b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ed7 kh\u00e1c \u0111\u1ec3 sau s\u1ebd li\u1ec7u\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u m\u1eadt n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y xin tha cho t\u00ean Y\u1ec3m v\u1ec1, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 \u0111i chi\u00eau ph\u1ee7 b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n. Nh\u01b0ng t\u1eeb khi t\u00ean Y\u1ec3m \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng ch\u1ec9 d\u1ef1a v\u00e0o ta c\u1ea3, n\u1ebfu kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1i binh th\u00ec kh\u00f4ng bao gi\u1edd xong vi\u1ec7c, m\u00e0 bi\u1ec1n binh th\u00ec kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ed1m \u0111au m\u1ed7i ng\u00e0y th\u00eam nhi\u1ec1u. C\u1ee9 gi\u1eef m\u00e3i th\u00e0nh kh\u00f4ng, ch\u1ec9 t\u1ed5n h\u1ea1i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u00edch g\u00ec. Xin r\u00fat h\u1ebft qu\u00e2n v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, \u0111\u1ec3 cho binh l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee1 nh\u1ecdc, m\u00e0 d\u00e2n \u1edf Nam K\u1ef3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1eadp t\u00e2u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u1ecdp b\u00e0n. B\u1ecdn T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cHi\u1ec7n nay, sang thu, n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i kh\u00f4ng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, n\u1ebfu d\u00f9ng binh th\u00ec l\u01b0\u01a1ng v\u1eadn kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u00ec ch\u1ec9 kh\u00f3 nh\u1ecdc h\u00e3o m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec. B\u1ecdn ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u00ednh \u0111i t\u00ednh l\u1ea1i v\u00e0i ba l\u1ea7n, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebf s\u00e1ch g\u00ec h\u01a1n n\u1eefa. Chi b\u1eb1ng h\u00e3y t\u1ea1m r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 An Giang, \u0111\u1ec3 cho v\u1eefng m\u1ea1nh b\u1edd c\u00f5i c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a ta. R\u1ed3i sau s\u1ebd nh\u00e2n th\u1eddi th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m, \u0111\u1ee3i c\u01a1 h\u1ed9i m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng l\u00e0 h\u01a1n c\u1ea3. Duy c\u00f3, trong khi r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, b\u1ecdn Kinh l\u01b0\u1ee3c, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ph\u1ea3i tr\u1ea5n t\u0129nh, chia quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef c\u00e1c n\u01a1i, ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t cho b\u1ecdn t\u00ean Y\u1ec3m, Ng\u1ecdc V\u00e2n, Ng\u1ecdc Thu, Ng\u1ecdc Nguy\u00ean c\u00f9ng l\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c th\u1edbt voi n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u01b0a v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec cho \u0111em m\u1ed5 th\u1ecbt \u0111\u1ec3 khao qu\u00e2n l\u00ednh\u201d.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng t\u1eeb khi Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c binh \u0111ao \u0111\u1ebfn gi\u1edd, s\u00e1u t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, binh v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u nh\u1ecdc m\u1ec7t, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f3 nh\u1ecdc t\u1ed5n ph\u00ed kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u00e2u m\u00e0 k\u1ec3, \u00fd \u0111\u00e3 ch\u00e1n vi\u1ec7c binh \u0111ao, v\u1ea3 l\u1ea1i sang n\u0103m sau c\u00f3 vi\u1ec7c tu\u1ea7n du ra B\u1eafc, h\u00e3y t\u1ea1m x\u1ebfp vi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u1ea1i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn, c\u0169ng ch\u1eb3ng h\u1ea1i g\u00ec, m\u1edbi d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 th\u1ebf hi\u1ec7n nay bu\u1ed9c ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf, chu\u1ea9n cho theo l\u1eddi b\u00e0n m\u00e0 l\u00e0m. C\u00e1c vi\u00ean t\u1eeb Kinh l\u01b0\u1ee3c, T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n cho \u0111\u1ebfn T\u00e1n l\u00fd v\u00e0 Hi\u1ec7p l\u00fd kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, \u0111\u1ec1u giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh nghi\u00eam ng\u1eb7t ngh\u1ecb t\u1ed9i t\u1eebng vi\u00ean c\u00f3 kh\u00e1c nhau\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf trong s\u00e1u t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0 c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, v\u00ec ta kh\u00f4ng n\u1ee1 l\u1ea5y \u0111\u1ea5t \u0111ai l\u00e0 v\u1eadt kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng qu\u00fd m\u00e0 l\u00e0m kh\u1ed5 d\u00e2n l\u00e0 th\u1ee9 \u0111\u00e1ng qu\u00fd, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 k\u00e9m g\u00ec \u0111\u00e2u. Ph\u1ea3i n\u00ean th\u1ec3 theo \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a ta, h\u1ebft l\u00f2ng v\u1ed7 y\u00ean : th\u00f4n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u01b0u t\u00e1n th\u00ec g\u1ecdi v\u1ec1 m\u00e0 ph\u1ee7 d\u1ee5, \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ecf hoang th\u00ec khai kh\u1ea9n, nh\u00e2n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00f3i th\u00ec c\u1ee9u t\u1ebf cho, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u00fang thi\u1ebfu th\u00ec t\u01b0 gi\u00fap cho, c\u1ea5m ng\u0103n tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, ho\u00e0 h\u1ee3p nh\u00e2n d\u00e2n. B\u00ean trong \u0111\u00e3 y\u00ean th\u00ec k\u1ebb \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch b\u00ean ngo\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn binh l\u1ef1c m\u00e0 h\u1ecd t\u1ef1 ph\u1ea3i ph\u1ee5c\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e0m m\u1edbi c\u1ea7u B\u1eafc T\u1ebf (\u1edf ph\u00eda t\u00e2y nh\u00e0 kho trong Kinh).<\/p>\n<p>Cho d\u00e2n \u0111\u00f3i H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng vay th\u00f3c.<\/p>\n<p>Ban qu\u1ebf Thanh cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t t\u00ean cho con ng\u1ef1a c\u1ee7a vua c\u01b0\u1ee1i t\u1eeb khi c\u00f2n \u1edf ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 ((1) Ch\u1ed7 \u1edf tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0m vua.1) g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTu\u1ea7n L\u01b0\u01a1ng tu\u1ea5n\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00e1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf d\u00e2ng con ng\u1ef1a hay. Vua \u0111\u1eb7t t\u00ean cho con ng\u1ef1a \u1ea5y l\u00e0 Hi\u1ec3n L\u01b0\u01a1ng th\u00f4ng, cho sung v\u00e0o h\u1ea1ng ng\u1ef1a \u1edf trong t\u1ea7u ng\u1ef1a c\u1ee7a vua.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i vi\u00ean \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa \u1edf Giang L\u01b0u Ba v\u1ec1, l\u1ea1i cho l\u00e0m T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9, tu\u1ef3 bi\u1ec7n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00e0m th\u1ef1 Ch\u1ee7 s\u1ef1.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t ba \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n h\u1ea3i \u1edf Qu\u1ea3ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u1ef1c h\u1ea7u ban \u0111\u00eam. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n v\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1eadc k\u1ef3 c\u1ef1u \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1eaft phi\u00ean nhau tr\u1ef1c h\u1ea7u ban \u0111\u00eam n\u1eefa.<\/p>\n<p>L\u00e0m con d\u1ea5u c\u1ea5p cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1m gi\u1eef \u1edf c\u1eeda th\u00e0nh Gia \u0110\u1ecbnh (t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc b\u1ecf s\u00f3t kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u1ec3 c\u1ea5p ph\u00e1t, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1edbi c\u1ea5p cho).<\/p>\n<p><a>Th\u00e1ng 9, quan qu\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y r\u00fat v\u1ec1 \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf t\u1ec9nh An Giang. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1eeda sang \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, c\u00f4ng c\u1ee7a Minh Gi\u1ea3ng nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u1ea3. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, trong l\u00f2ng u\u1ea5t \u1ee9c, v\u1eeba x\u1ea5u h\u1ed5 v\u1eeba t\u1ee9c b\u1ef1c, c\u00e1o \u1ed1m kh\u00f4ng ti\u1ebfp c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u, v\u1ec1 \u0111\u1ebfn An Giang th\u00ec ch\u1ebft. B\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c Gi\u1ea3ng \u1ed1m ch\u1ebft t\u00e2u l\u00ean.<\/a><\/p>\n<p><a>Vua nghe tin Gi\u1ea3ng ch\u1ebft, ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ea3ng \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 k\u00fd th\u00e1c n\u1eb7ng n\u1ec1, ch\u1ec9 v\u00ec vi\u1ec7c tr\u1ecb d\u00e2n v\u00e0 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u00fang ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, cho n\u00ean th\u1ed5 d\u00e2n c\u00f9ng n\u1ed5i l\u00ean l\u00e0m lo\u1ea1n, \u0111\u1ec3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i b\u1eadn \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u b\u1eaft, \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y m\u00e0 ch\u01b0a xong vi\u1ec7c. \u0110\u00e3 giao cho b\u1ed9 nghi\u00eam ng\u1eb7t ngh\u1ecb t\u1ed9i. Kh\u00f4ng ng\u1edd \u0111\u1ea1i binh v\u1eeba m\u1edbi v\u1ec1 \u0111\u1ebfn n\u01a1i, \u0111\u00e3 \u1ed1m ch\u1ebft r\u1ed3i. Ta ngh\u0129 : Gi\u1ea3ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u00e0m Tham t\u00e1n qu\u00e2n v\u1ee5, khi\u1ebfn gi\u1eb7c \u1edf Bi\u00ean Ho\u00e0 v\u00e0 V\u0129nh Long s\u1ee3 m\u1ea5t v\u00eda, l\u1ea1i \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n Xi\u00eam \u1edf Thu\u1eadn C\u1ea3ng. C\u00f4ng tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u1ec7t, kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c. Chu\u1ea9n cho truy \u0111o\u1ea1t l\u1ea1i ch\u1ee9c Tr\u1ea5n T\u00e2y T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 cho r\u00f5 t\u1ed9i, nh\u01b0ng gia \u01a1n cho chi\u1ebfu theo ph\u1ea9m h\u00e0m \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 m\u00e0 c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 5 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 5 c\u00e2y sa c\u00e1c m\u00e0u, 20 t\u1ea5m l\u1ee5a, 30 t\u1ea5m v\u1ea3i v\u00e0 1 000 quan ti\u1ec1n, tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i truy ngh\u1ecb t\u1ed9i n\u1eefa. L\u1ea1i thu l\u1ea1i l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng h\u00e0m th\u1ea5t ph\u1ea9m chi cho con trai l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Thi khi tr\u01b0\u1edbc.<\/a><\/p>\n<p>Cho b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef nguy\u00ean h\u00e0m qu\u1ea3n l\u0129nh quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf An Giang, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau b\u00e0n c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m. C\u00f2n c\u00e1c ch\u1ee9c h\u00e0m v\u1ec1 kinh l\u01b0\u1ee3c, tham t\u00e1n, t\u00e1n l\u00fd, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 hi\u1ec7p t\u00e1n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch v\u00e0 thu l\u1ea1i c\u1ea3 ; nh\u1eefng \u1ea5n tri\u1ec7n quan ph\u00f2ng, c\u1edd b\u00e0i, c\u1edd r\u1ed3ng v\u00e0 \u1ea5n quan ph\u00f2ng hai \u0111\u1ea1o binh l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111em v\u1ec1 b\u1ed9 n\u1ed9p l\u1ea1i. C\u00e1c vi\u00ean d\u1ecbch trong ty An bi\u00ean khi tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec chia b\u1ed5 v\u00e0o nh\u1eefng ch\u00e2n khuy\u1ebft th\u00f4ng ph\u00e1n v\u00e0 kinh l\u1ecbch \u1edf s\u00e1u t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 ; c\u00f2n s\u1ed1 th\u1eeba th\u00ec r\u00fat v\u1ec1 Kinh c\u00f3 khuy\u1ebft \u0111\u00e2u s\u1ebd b\u1ed5\u201d.<\/p>\n<p><a>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng \u1ed1m, cho Cao H\u1eefu D\u1ef1c quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n Phi\u00ean ty ((1) Phi\u00ean ty : t\u1ee9c l\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh, c\u0169ng nh\u01b0 Ni\u1ebft ty l\u00e0 \u00e1n s\u00e1t1). Quan qu\u00e2n \u0111\u00e3 v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n ph\u00e2n ph\u00e1i c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111i ph\u00f2ng gi\u1eef nh\u1eefng n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu l\u1ee3i h\u1ea1i. Tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean sai \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n tr\u00edch l\u1ea5y 3.000 qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 h\u1ed9i ti\u1ec5u. Cho b\u1ecdn qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111\u1ebfn \u1edf t\u1ea1i th\u00f4n Ch<\/a>\u00e2u Ph\u00fa, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh t\u1ed9i c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. B\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u1ec7 \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, kh\u00e9p Cao H\u1eefu D\u1ef1c, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0o t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, t\u1eeb L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m tr\u1edf xu\u1ed1ng c\u1ee9 theo th\u1ee9 t\u1ef1, gi\u1ea3m t\u1ed9i d\u1ea7n.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng trong bu\u1ed5i \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, c\u00f2n mong h\u1ecd l\u1eadp c\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u00e1p v\u1ec1 sau, b\u00e8n gi\u00e1ng H\u1eefu D\u1ef1c l\u00e0m T\u01b0 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh, quy\u1ec1n l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u00ec c\u00e1ch ch\u1ee9c h\u00e0m T\u1ea3 qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, gi\u00e1ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, nh\u01b0ng cho c\u00e1ch l\u01b0u ((1) C\u00e1ch l\u01b0u : b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c.1) quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 ((2) An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean.2) v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eef t\u01b0\u1edbc h\u1ea7u ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 th\u00ec c\u00e1ch ch\u1ee9c h\u00e0m th\u1ef1 T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed ki\u00eam Tham tri b\u1ed9 Binh, gi\u00e1ng l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh, nh\u01b0ng cho c\u00e1ch l\u01b0u, quy\u1ec1n l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang ; \u0110inh V\u0103n Huy gi\u00e1ng l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh, l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean ; nguy\u00ean Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 H\u1ea3i \u0110\u00f4ng l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng gi\u00e1ng l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh, l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean ; L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m kh\u00f4ng ph\u1ea3i chuy\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn sau, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u nhi\u1ec7m ; nguy\u00ean sung ch\u1ee9c Bang bi\u1ec7n l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n m\u1edbi l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 \u00edt ng\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c tha kh\u00f4ng b\u00e0n t\u1ed9i ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u nhi\u1ec7m.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, ta l\u00fac m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, kh\u00f4ng bi\u1ebft lo xa th\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc cho n\u01a1i bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Tuy l\u00e0 t\u1ed9i c\u1ee7a c\u00e1c bi\u00ean th\u1ea7n kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, nh\u01b0ng v\u1ec1 ph\u1ea7n ta c\u0169ng \u0111\u00e1ng n\u00ean h\u1eadm h\u1ee5i. Ch\u1ec9 v\u00ec s\u1ef1 th\u1ebf ng\u00e0y nay, ph\u1ea3i \u0111\u00e0nh l\u00e0m h\u1ea1 s\u00e1ch \u1ea5y, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn sau s\u1ebd li\u1ec7u c\u00e1ch kh\u00e1c l\u00e0m cho d\u00e2n ta \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Ch\u1ecbu chung ti\u1ebfng ch\u00ea tr\u00e1ch v\u1edbi c\u00e1c bi\u00ean th\u1ea7n, \u0111\u1ec3 cho thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u00e1i l\u1ed7i c\u1ee7a ta. Nay vua t\u00f4i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng gia s\u1ee9c, m\u01b0u t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1ec1 sau cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, ch\u1edb l\u1ea5y vi\u1ec7c b\u1ecb gi\u00e1ng tru\u1ea5t \u1ea5y m\u00e0 n\u1ea3n l\u00f2ng. Ng\u00e0y b\u00e1o \u0111\u00e1p cho n\u01b0\u1edbc c\u00f2n d\u00e0i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ebfn ngay qu\u00e2n th\u1ee9 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng chia \u0111i ti\u1ec5u d\u01b0 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 x\u00e9t t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a gi\u1eb7c, r\u1ed3i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u1ed5 v\u1ec1 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 mu\u1ed1i v\u00e0 cau. Hi\u1ec7n nay b\u1ecdn Xi\u00eam Man chia nhau \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n, S\u00e2m S\u01a1n ; qu\u00e2n c\u1ee7a t\u00ean Giun v\u00e0 Ch\u1ea5t Tri c\u00f3 10.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3ng \u1edf V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u1edf Ch\u00e2n L\u1ea1p], qu\u00e2n c\u1ee7a Xi\u00eam c\u00f3 10.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3ng \u1edf Khai Bi\u00ean ; qu\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 c\u1ee7a ph\u1ec9 m\u1ee5c l\u00e0 Tr\u1ea7n L\u00e2m \u01b0\u1edbc 5.000 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3ng \u1edf S\u1ed1c Tr\u0103n, Tr\u00e0 T\u00e2m, M\u00e3 T\u1ed9c, Ch\u00f4ng S\u00e1ch, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u00f3i kh\u1ed5 c\u1ee7a b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i kh\u00e1i r\u1ed3i. Qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ebfn g\u1ea7n 25.000 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec l\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng v\u00e0o \u0111\u00e2u ? L\u1ebd n\u00e0o t\u1ee5 h\u1ecdp l\u1ea9n l\u00fat r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u m\u1ed9t l\u1ea7n n\u00e0o \u01b0 ? C\u00e2u n\u00f3i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ed3n \u0111\u1ea1i h\u00e3o, kh\u00f4ng th\u1ec3 tin ch\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy c\u00f3 nh\u1eefng n\u01a1i gi\u00e1p gi\u1edbi n\u00e0o quan y\u1ebfu, c\u0169ng n\u00ean ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u0103m d\u00f2 cho k\u1ef9, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0 th\u1ef1c c\u1ee7a gi\u1eb7c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c c\u01a1 An bi\u00ean v\u00e0 An man thu\u1ed9c trong t\u1ec9nh h\u1ea1t, m\u00e0 nh\u1eefng th\u00e2n thu\u1ed9c c\u1ee7a th\u1ed5 binh, th\u1ed5 d\u00e2n v\u00e0 th\u1ed5 m\u1ee5c nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi, s\u1ee3 r\u1eb1ng b\u1ecdn h\u1ecd ngo\u00e0i m\u1eb7t th\u00ec ph\u1ee5c t\u00f9ng, m\u00e0 trong b\u1ee5ng l\u1ea1i kh\u00e1c ch\u0103ng. Xin ph\u00e1i \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn chia \u0111\u00f3ng \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n ph\u1ee7 Ch\u00e2u Giang, T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c\u201d.<\/p>\n<p>Vua cho c\u00e2u n\u00f3i c\u1ee7a Th\u1ebf Tr\u1ecb ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ho\u1ea3ng h\u1ed1t nh\u00e1t s\u1ee3, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang \u1edf \u0111\u1ea5y t\u1ee9c nh\u01b0 l\u00e0 con v\u01b0\u1ee3n trong c\u0169i, con chim trong l\u1ed3ng, c\u00f2n d\u00e1m ngh\u0129 \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n kh\u00e1c, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i lo ng\u1ea1i qu\u00e1 th\u1ebf ? Hu\u1ed1ng chi c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ch\u00e2u Giang \u0111\u00e3 ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef r\u1ed3i, ng\u01b0\u01a1i c\u00f2n ch\u01b0a bi\u1ebft \u01b0 ! Truy\u1ec1n gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p \u0111\u1ec3 l\u00e0m r\u0103n cho nh\u1eefng k\u1ebb h\u00e8n nh\u00e1t\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i b\u1ed5 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 V\u0129nh Long, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng hi\u1ec7p v\u1edbi quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t V\u0129nh Long ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t v\u00ec ki\u1ebfn th\u1ee9c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, l\u00e0m vi\u1ec7c ho\u1ea3ng h\u1ed1t l\u1ea7m l\u1eabn, chu\u1ea9n cho g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh, do b\u1ed9 gi\u00e1ng c\u1ea5p b\u1ed5 ch\u1ee9c kh\u00e1c. R\u1ed3i v\u1ec1 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, l\u1ea1i cho l\u01b0u l\u1ea1i t\u1ec9nh \u1ea5y, tu\u1ef3 vi\u1ec7c sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn H\u1eadu Giang ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh c\u00e1c s\u1ed1c \u1edf s\u00f4ng ch\u00ednh B\u00f4ng B\u1ecdt, \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c, l\u1ea5y lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c 5 \u0111\u1ed3n s\u1edf, b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 88 ng\u01b0\u1eddi ; l\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n, c\u00e1c \u0111\u00e0n \u00f4ng \u0111\u00e0n b\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ra th\u00fa \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho g\u1ea1o c\u00f4ng v\u00e0 tha cho v\u1ec1. R\u1ed3i l\u1ea1i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u1ed1c Tr\u00e0 \u0110i\u00eau, b\u1ecdn gi\u1eb7c thua ch\u1ea1y, ta b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 25 Thanh ph\u1ec9 v\u00e0 1 th\u1ed5 ph\u1ec9, \u0111\u1ec1u \u0111em ch\u00e9m c\u1ea3, thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f3c g\u1ea1o t\u00edch tr\u1eef c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111em c\u1ea5p ph\u00e1t cho d\u00e2n ngh\u00e8o.<\/p>\n<p>Vua khen r\u1eb1ng : \u201cV\u1eeba d\u1eb9p gi\u1eb7c, v\u1eeba v\u1ed7 d\u00e2n, l\u00e0m m\u1ed9t l\u1ea7n\u00a0 m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 hai vi\u1ec7c\u201d. Th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng kh\u1ea3m thu\u1ef7 tinh ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng c\u00f3 m\u1eb7t b\u1eb1ng h\u1ea1t \u0111\u1ecf ; d\u01b0\u1edbi t\u00ean trong s\u1ed5 khi tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 chua l\u00e0 ph\u1ea3i gi\u00e1ng th\u00ec nay cho khai ph\u1ee5c l\u1ea1i 2 c\u1ea5p. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1eaft s\u1ed1ng b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c 26 t\u00ean m\u00e0 th\u1ed5 ph\u1ec9 ch\u1ec9 c\u00f3 1 \u0111\u1ee9a, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh c\u1ea3, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 m\u1ed1i ng\u1edd. V\u1ea3 l\u1ea1i, trong khi ra tr\u1eadn, t\u1ea5t ph\u1ea3i nghi\u00eam s\u1ee9c cho c\u00e1c bi\u1ec1n binh ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t d\u00e2n v\u1edbi gi\u1eb7c, n\u1ebfu b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi ch\u1ed1ng l\u1ea1i quan qu\u00e2n, \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ec3 l\u00e0 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi b\u1eady, nh\u1eadn c\u00f4ng li\u1ec1u, \u0111em c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m y\u1ebfu gi\u00e0 l\u00e3o, tr\u1ebb con v\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang l\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n \u0111i tr\u00e1nh n\u1ea1n, gi\u1ebft ph\u1ee9a c\u1ea3 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u01b0\u1edfng, th\u00e0nh ra l\u1ea1i m\u1eafc v\u00e0o t\u1ed9i. C\u00e1i g\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong khi tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng xa g\u00ec. C\u00f2n nh\u1eefng th\u1ee9 t\u00edch tr\u1eef c\u1ee7a gi\u1eb7c m\u00e0 m\u00ecnh l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng n\u00ean ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ec3 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n, c\u00f2n s\u1ed1 th\u1eeba th\u00ec \u0111em chia c\u1ea5p cho d\u00e2n ngh\u00e8o, nh\u1ea5t thi\u1ebft kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn m\u01b0u l\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y c\u1ee7a c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111em b\u00e1n \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Tr\u00f9ng c\u1eedu, vua c\u00e1o y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 v\u1ec1 ti\u1ebft Tr\u00f9ng c\u1eedu (ch\u00e9p r\u00f5 trong t\u1eadp th\u01a1 c\u1ee7a vua l\u00e0m) \u0111\u01b0a cho c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, b\u1ea3o r\u1eb1ng : Ti\u1ebft Tr\u00f9ng c\u1eedu l\u00ean n\u00fai cao, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m M\u1eadu Tu\u1ea5t [1838] tri\u1ec1u Minh M\u1ec7nh. \u0110\u01b0\u01a1ng khi n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 nh\u00e0n r\u1ed7i, trong ngo\u00e0i y\u00ean t\u0129nh, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta c\u00f3 \u0111\u1eb7c Ch\u1ec9 sai s\u1eeda d\u1ecdn n\u00fai Ng\u1ef1 B\u00ecnh, s\u1eafp b\u00e0y xa gi\u00e1, l\u00ean ch\u01a1i n\u00fai \u1ea5y, ta \u0111i theo ki\u1ec7u, h\u1ea7u quanh b\u00ean c\u1ea1nh. D\u00e2ng gi\u1ea5y b\u00fat \u0111\u1ec3 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e0m th\u01a1, r\u1ed3i sai ta ho\u1ea1 v\u1ea7n, \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o gia \u01a1n, th\u00e2n r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u ban cho. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho t\u1ea5t c\u1ea3 ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n : n\u00e0o kim ti\u1ec1n, n\u00e0o b\u00e1nh kh\u00f4, t\u00e1o, b\u00f9a b\u1eb1ng g\u1ed7 \u0111\u00e0o v\u00e0 t\u00fai \u0111\u1ef1ng qu\u1ea3 th\u00f9 du ((1) T\u00fai \u0111\u1ef1ng qu\u1ea3 th\u00f9 du : Ng\u00e0y Ho\u00e0n C\u1ea3nh \u1edf Nh\u1eef Nam theo h\u1ecdc Ph\u00ed Tr\u01b0\u1eddng Ph\u00f2ng l\u00e2u n\u0103m, Tr\u01b0\u1eddng Ph\u00f2ng b\u1ea3o C\u1ea3nh r\u1eb1ng \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 th\u00e1ng 9, nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 tai bi\u1ebfn, ph\u1ea3i v\u1ec1 ngay b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 l\u00e0m c\u00e1i t\u00fai \u0111\u1ecf \u0111\u1ef1ng qu\u1ea3 th\u00f9 du \u0111eo v\u00e0o c\u00e1nh tay, l\u00ean n\u00fai u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u hoa c\u00fac, th\u00ec kh\u1ecfi tai ho\u1ea1. C\u1ea3nh l\u00e0m theo nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ebfn t\u1ed1i v\u1ec1 nh\u00e0, th\u1ea5y g\u00e0 ch\u00f3 \u0111\u1ec1u ch\u1ebft. Ph\u00f2ng b\u1ea3o th\u1ebf l\u00e0 g\u00e0 ch\u00f3 ch\u1ebft thay cho ng\u01b0\u1eddi.1). Khi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u1edf n\u00fai xu\u1ed1ng, c\u00e1c th\u1ea7n d\u00e2n thay l\u1eddi c\u1ee7a n\u00fai ch\u00fac m\u1eebng. T\u1eeb \u0111\u1ea5y c\u1ee9 l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf, cho l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ebft \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n th\u1eafng c\u1ea3nh. N\u1ebfu c\u00f3 khi g\u1eb7p m\u01b0a hay n\u01b0\u1edbc to, c\u0169ng truy\u1ec1n cho c\u00e1c quan l\u00ean n\u00fai \u1ea5y ch\u01a1i, ban y\u1ebfn v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu. Ngh\u0129 l\u1ea1i ng\u00e0y x\u01b0a, phong v\u1eadn v\u1eabn nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 th\u00e1ng ng\u00e0y th\u1ea5m tho\u1eaft \u0111\u00e3 th\u00e0nh ra gi\u1ea5c m\u1ed9ng, d\u00f9 c\u00f3 mu\u1ed1n theo ki\u1ec7u h\u1ea7u vui, d\u00e2ng ch\u00e9n ch\u00fac th\u1ecd, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa. Ng\u00e0y h\u00f4m nay, ta th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1o y\u1ebft ban th\u1edd Ti\u00ean \u0111\u1ebf, xi\u1ebft bao c\u1ea3m th\u01b0\u01a1ng, t\u00ecnh trong l\u00f2ng ph\u00e1t ra c\u00e2u th\u01a1, \u0111\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ee5 \u00fd c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1ee9 th\u01a1 th\u00ec c\u00f3 l\u00e0m g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e0m ph\u1ea3 h\u1ec7 c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Sai Th\u00e1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng t\u00e0i, Tham tri T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch l\u00e0m ph\u00f3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m ra Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u00f4n tr\u1ecdng h\u1ec7 th\u1ed1ng v\u1ec1 d\u00f2ng l\u00e0m vua. \u0110\u1ea7u tri\u1ec1u Gia Long, b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Si\u00eau l\u00e0m ph\u1ea3 h\u1ec7 c\u1ee7a ho\u00e0ng tri\u1ec1u ta, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cThi\u00ean nam th\u1ebf h\u1ec7\u201d. \u0110\u1ea7u tri\u1ec1u Minh M\u1ec7nh, l\u1ea1i sai l\u00e0m g\u1ecdi l\u00e0 \u201cHo\u00e0ng tri\u1ec1u ng\u1ecdc ph\u1ea3\u201d. T\u1eeb n\u0103m th\u1ee9 5 [1824] tr\u1edf v\u1ec1 sau, m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cNg\u1ecdc \u0111i\u1ec7p\u201d. M\u1ea5y l\u1ea7n k\u00ednh c\u1ea9n s\u1eeda l\u00e0m, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t l\u00e0 to l\u1edbn. Theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169, ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef vi\u1ec7c s\u1eeda l\u00e0m, ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef vi\u1ec7c vi\u1ebft ra, l\u1ec7 d\u00f9ng 4 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c. L\u1ea7n n\u00e0y chu\u1ea9n ph\u00e1i 2 ng\u01b0\u1eddi trong C\u00e1c, l\u1ea1i ch\u1ecdn l\u1ea5y thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf 2 vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 H\u00e0n l\u00e2m, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u1ea9n h\u1eadu, m\u1ed7i vi\u1ec7n l\u1ea5y 1 ng\u01b0\u1eddi sung l\u00e0m. L\u1ea1i sai Lang trung T\u00f4n Th\u1ea5t Phan l\u00e0m ph\u1ea3 h\u1ec7 c\u1ee7a c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi t\u00f4ng nh\u00e2n.<\/p>\n<p>Tha quan thu\u1ebf v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y cho Nam K\u1ef3. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01a1i quan \u1ea3i c\u00f3 thu\u1ebf, l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 tr\u1ecdng ngh\u1ec1 g\u1ed1c m\u00e0 \u1ee9c ch\u1ebf ngh\u1ec1 ng\u1ecdn. C\u00e1c h\u1ea1t \u1edf Nam K\u1ef3, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 nhi\u1ec1u ng\u1ea3, ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n h\u1ecdp \u0111\u00f4ng, cho n\u00ean \u0111\u1ecbnh ra thu\u1ebf c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 \u0111\u1ec3 cho c\u00f9ng m\u1ed9t lo\u1ea1t v\u1edbi c\u00e1c h\u1ea1t kh\u00e1c, c\u00f2n v\u1ec1 ti\u1ec1n thu\u1ebf c\u0169ng kh\u00f4ng v\u00ec \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u00e0m cho th\u1eeba hay thi\u1ebfu d\u00f9ng. Nh\u01b0ng t\u1eeb m\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u00ec Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c binh \u0111ao, c\u00e1c t\u1ec9nh g\u1ea1o k\u00e9m, d\u00e2n gian kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 \u0111i l\u1ea1i \u0111\u1ed5i ch\u00e1c. Chuy\u00ean ch\u1edf th\u00f3c g\u1ea1o tuy kh\u00f4ng \u1edf trong l\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, nh\u01b0ng v\u00ec \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng c\u00f3 c\u1eeda tu\u1ea7n x\u00e9t h\u1ecfi, s\u1ee3 r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n tr\u00f3i ch\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng c\u00f3 s\u1ef1 b\u1ea5t ti\u1ec7n. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1c quan \u1ea3i thu\u1ed9c h\u1ea1t c\u1ea3 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang v\u00e0 Tr\u1ea5n T\u00e2y, t\u1eeb th\u00e1ng 9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 n\u0103m nay cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 kh\u00f4ng thu thu\u1ebf n\u1eefa, \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n ta \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u1ee3i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i l\u1ea1i t\u00ean bi\u1ec3n treo tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u \u1edf Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu vi\u00ean ((1) Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu vi\u00ean : \u1edf ph\u01b0\u1eddng Th\u1eeba \u0110\u1ee9c, Kinh th\u00e0nh, l\u00e0m t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840].1). D\u1ee5 r\u1eb1ng : N\u0103m tr\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, sai m\u1edf m\u1ed9t v\u01b0\u1eddn \u1edf Kinh th\u00e0nh l\u00e0m hi\u00ean v\u00e0 l\u00e2u \u1edf v\u01b0\u1eddn c\u1ea5m, \u0111\u00e0o h\u1ed3, \u0111\u1eafp n\u00fai, chung quanh tr\u1ed3ng c\u00e1c lo\u00e0i c\u00e2y qu\u00fd, c\u00e1c th\u1ee9 hoa th\u01a1m, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u201cTh\u01b0\u1eddng M\u1eadu vi\u00ean\u201d, l\u1ea5y ngh\u0129a r\u1eb1ng hoa th\u01b0\u1eddng th\u01a1m m\u00e0 c\u00e2y th\u01b0\u1eddng xanh t\u1ed1t. Ban cho ta \u0111\u1ec3 khi ch\u1ea7u h\u1ea7u th\u0103m h\u1ecfi \u0111\u00e3 r\u1ed7i vi\u1ec7c l\u1ea5y ch\u1ed7 \u1ea5y l\u00e0m n\u01a1i nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng t\u00ednh t\u00ecnh, b\u00e0n lu\u1eadn kinh s\u1eed. L\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o d\u1ea1y b\u1ea3o cho bi\u1ebft l\u00e0 : \u201cH\u1eb1ng ng\u00e0y ph\u1ea3i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c hi\u1ebfu h\u1eefu l\u00e0m \u0111\u1ea7u\u201d. Ta ch\u1eafp tay l\u00ean ngang tr\u00e1n, v\u00e2ng theo l\u1eddi d\u1ea1y \u1ea5y, th\u01b0\u1eddng v\u1eabn ghi t\u1ea1c trong l\u00f2ng ; l\u1ea1i \u0111em kh\u1eafc l\u00e0m ho\u00e0nh bi\u1ec3n treo \u1edf trong nh\u00e0, \u0111\u1ec3 ngh\u0129 vi\u1ec7c s\u1eeda m\u00ecnh, sao cho c\u01b0 x\u1eed \u0111\u00fang theo nh\u01b0 l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf. Khi tr\u01b0\u1edbc, \u01a1n Ho\u00e0ng kh\u1ea3o cho ta Th\u01b0\u1eddng Thanh vi\u00ean ((2) Th\u01b0\u1eddng Thanh vi\u00ean : \u1edf ph\u01b0\u1eddng Phong Doanh, Kinh th\u00e0nh, l\u00e0m t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836].2), th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, xem th\u1ea5y nh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 ta ho\u1ea1 v\u1ea7n, khen l\u00e0 bi\u1ebft l\u1ea5y s\u00e1ch v\u1edf l\u00e0m vui, c\u00f3 t\u00ecnh th\u00e2n y\u00eau anh em, th\u01b0\u1edfng cho b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1eddi d\u1ea1y r\u00f5 r\u1ec7t v\u1ec1 sau. Cho n\u00ean l\u00e0m ra Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu vi\u00ean n\u00e0y, ch\u1ec9 mong nh\u1eefng khi nh\u00e0n r\u1ed7i, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3n Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ng\u1ef1 ch\u01a1i, \u0111\u1ec3 h\u1ea7u m\u1eb7t vui c\u01b0\u1eddi, mong \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm khuya h\u1ea3 d\u1ea1, \u00e1o ban nh\u1ea3y m\u00faa, k\u00ednh d\u00e2ng ch\u00e9n ng\u1ecdc ch\u00fac m\u1eebng. Ch\u1ecbu \u01a1n kh\u00f4ng h\u1ebft, h\u1ea7u m\u1eb7t c\u00f2n l\u00e2u, \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o th\u01b0\u01a1ng y\u00eau \u00f4n t\u1ed3n, qu\u00fd m\u1ebfn \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, th\u1ef1c kh\u00f3 m\u00e0 n\u00f3i cho h\u1ebft. V\u00ec th\u1ebf m\u1edbi \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u1ea7u \u1ea5y l\u00e0 \u201cTh\u1eeba Hoan l\u00e2u\u201d, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb l\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u m\u1eb7t vui v\u1ebb d\u00e0i l\u00e2u. Ng\u1edd \u0111\u00e2u, m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i m\u1edbi l\u00e0m xong l\u1ea7u \u1ea5y, b\u1ed7ng g\u1eb7p \u0111\u1ea1i c\u1ed1 ((3) \u0110\u1ea1i c\u1ed1 : bi\u1ebfn c\u1ed1 kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng. \u0110\u00e2y ch\u1ec9 Minh M\u1ec7nh ch\u1ebft.3), r\u1ea5t l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 l\u00f2ng mu\u1ed1n ! Nay nh\u00e2n khi \u0111i qua Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu vi\u00ean, tr\u00f4ng th\u1ea5y ch\u1eef bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 c\u1ee7a l\u1ea7u \u1ea5y, l\u00f2ng \u0111au d\u1ea1 x\u00f3t, xi\u1ebft bao c\u1ea3m th\u01b0\u01a1ng. Than \u00f4i ! L\u1eddi d\u1ea1y hi\u1ebfu h\u1eefu, gia ph\u00e1p \u0111\u1ec3 m\u00e3i d\u00e0i l\u00e2u, m\u00e0 t\u00ecnh h\u1ea7u vui, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 l\u00f2ng s\u1edf nguy\u1ec7n ! \u01a0n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o kh\u00f4n c\u00f9ng, th\u1ef1c l\u00e0 trong \u0111\u1ea1o vua t\u00f4i cha con t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 ai nh\u01b0 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta gi\u00e0u l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, nghi\u00eam m\u00e0 l\u1ea1i khoan dung, d\u1ea1y b\u1ea3o ta chu \u0111\u00e1o \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. Ta ph\u1ea3i n\u00ean b\u1ea3o cho con ch\u00e1u \u0111\u1ebfn tr\u0103m \u0111\u1eddi c\u1ee7a ta, h\u1eb1ng ng\u00e0y ph\u1ea3i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu h\u1eefu, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng \u0111\u1ed9i \u01a1n t\u1eeb \u00e1i c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o. Chu\u1ea9n \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u1ea7u \u1ea5y l\u00e0 \u201cK\u1ef7 \u00c2n l\u00e2u\u201d \u0111\u1ec3 l\u01b0u truy\u1ec1n \u01a1n tr\u1ea1ch c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng v\u00e0 \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb vi\u1ec7c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p c\u1ee7a tri\u1ec1u th\u1ecbnh tr\u1ecb. Chu\u1ea9n cho c\u00e1c quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111em t\u1edd d\u1ee5 n\u00e0y kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1, d\u1ef1ng \u1edf v\u01b0\u1eddn \u1ea5y, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00f4ng vi\u1ec7c. L\u1ea1i sao ch\u00e9p ph\u00e1t cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 n\u01a1i nh\u00e0 h\u1ecdc c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft vi\u1ec7c h\u1eb1ng ng\u00e0y ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu h\u1eefu l\u00e0 c\u01a1 b\u1ea3n c\u1ee7a vi\u1ec7c s\u1eeda m\u00ecnh, s\u1eeda nh\u00e0, tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, b\u00ecnh thi\u00ean h\u1ea1, c\u00e0ng c\u1ed1 g\u1eafng r\u00e8n t\u1eadp, \u0111\u1ec3 th\u1eeba h\u01b0\u1edfng \u01a1n tr\u1ea1ch m\u00e3i m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng r\u01b0\u1edbc Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu t\u1edbi ng\u1ef1 l\u00ean l\u1ea7u, xa tr\u00f4ng ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf y\u00eau d\u1ea5u ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, gi\u00e0 \u0111\u00e2y v\u1eabn bi\u1ebft t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00e0m ra c\u00e1i v\u01b0\u1eddn n\u00e0y, v\u00ec s\u1ee3 r\u1eb1ng ph\u00fa qu\u00fd sinh ra ki\u00eau ng\u1ea1o xa x\u1ec9, kh\u00f4ng bi\u1ebft y\u00eau d\u00e2n, th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ru\u1ed9ng, cho n\u00ean l\u00e0m cho ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00e1i nh\u00e0 ri\u00eang tr\u01b0\u1edbc n\u01a1i ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00e0 vua, \u0111\u1ec3 cho ho\u00e0ng \u0111\u1ebf bi\u1ebft vi\u1ec7c c\u1ea5y g\u1eb7t l\u00e0 kh\u00f3 nh\u1ecdc, ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ph\u1ea3i ngh\u0129 ti\u1ebft ki\u1ec7m, ch\u1edb n\u00ean t\u1ef1 m\u00ecnh phao ph\u00ed c\u00e1c th\u1ee9 ng\u1ecdc th\u1ef1c, vui ri\u00eang c\u1eeda nh\u00e0 v\u01b0\u1eddn t\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf\u201d. Vua v\u00e2ng theo l\u1eddi d\u1ea1y.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu d\u00e2ng th\u01b0 d\u00e1n k\u00edn t\u00e2u b\u00e0y 6 \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>1. C\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u1edf ra B\u1eafc, \u0111\u00e3 b\u1eaft s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 m\u1eb7t r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn 4-5 tr\u01b0\u1ee3ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Ngh\u0129 xin : s\u1eafc cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng xem x\u00e9t c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, l\u1ee5c ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean n\u1ea1o v\u00e9t tu b\u1ed5, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn h\u1ea1 tu\u1ea7n th\u00e1ng 10 b\u1eaft d\u00e2n s\u1eeda \u0111\u1eafp, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i r\u1ed9ng 3 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m m\u1ee9c.<\/p>\n<p>2. D\u00e2n gian t\u1ee5 h\u1ecdp nhau u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u00e1nh b\u1ea1c, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 c\u1ea5m. Ch\u1ec9 v\u00ec l\u00e2u ng\u00e0y coi th\u01b0\u1eddng, theo nhau th\u00e0nh th\u00f3i quen. Ngh\u0129 xin : ph\u00e0m d\u00e2n gian c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00fang t\u1ebf, ti\u1ebft l\u1ec5 v\u00e0 vi\u1ec7c vui m\u1eebng, ma chay, gi\u1ed7 ch\u1ea1p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y r\u01b0\u1ee3u l\u00e0m l\u1ec5, xong vi\u1ec7c, th\u00ec th\u00f4i. C\u00f2n kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 h\u1ecdp nhau u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ec1u c\u1ea5m h\u1ebft.<\/p>\n<p>3. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, b\u1ecdn tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp l\u00e9n l\u00fat ph\u00e1t ra \u0111\u1ec1u do \u1edf c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c nh\u1eefng n\u01a1i \u1ea5y dung t\u00fang \u1ea9n gi\u1ea5u cho ch\u00fang, ho\u1eb7c l\u00e0 tu\u1ea7n ph\u00f2ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam nh\u1eb7t. Ngh\u0129 xin : \u0111\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1n th\u1ee7, l\u1eadp ra v\u00f2m canh, tu\u1ea7n ph\u00f2ng t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng gi\u1eef nh\u1eefng k\u1ebb gian phi.<\/p>\n<p>4. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, vi\u1ec7c th\u01b0a ki\u1ec7n c\u1ee7a d\u00e2n gian ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 d\u00e2y d\u01b0a m\u1ea5y n\u0103m m\u1ea5y th\u00e1ng, kh\u00f4ng x\u00e9t x\u1eed xong ! D\u00e2n gian ph\u1ea3i ngh\u1ec9 b\u1ecf ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p sinh nhai \u0111\u1ec1u b\u1edfi \u1edf \u0111\u00f3. Ngh\u0129 xin : th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t ki\u1ec7n, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea1p t\u1ee5ng, h\u00e3y t\u1ea1m kh\u00f4ng nh\u1eadn \u0111\u01a1n x\u00e9t h\u1ecfi ; c\u00e1c \u00e1n \u0111\u00e3 kh\u00e1m tr\u01b0\u1edbc, n\u1ebfu vi\u1ec7c n\u00e0o t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, c\u0169ng cho \u0111\u00ecnh ho\u00e3n vi\u1ec7c x\u00e9t h\u1ecfi. C\u00e1c nh\u00e2n ch\u1ee9ng hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng giam gi\u1eef, \u0111\u1ec1u xin tha cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>5. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t thi\u1ebfu \u0103n, h\u1ec5 nh\u00e0 gi\u00e0u n\u00e0o b\u1ecf ti\u1ec1n ra gi\u00fap cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00fang thi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng. Hi\u1ec7n nay, t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam, d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea1t chi d\u00f9ng c\u00f3 ph\u1ea7n thi\u1ebfu th\u1ed1n. Ngh\u0129 xin : l\u1ea1i ban xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 d\u1ee5 r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e0u.<\/p>\n<p>6. D\u00e2n gian vay m\u01b0\u1ee3n, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u01b0u th\u00f4ng [\u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n \u0111\u1ea5u th\u00f3c] gi\u1eefa ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng, \u0111\u1ee1 khi ho\u00e3n c\u1ea5p. Nh\u01b0ng m\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb cho vay n\u1ee3 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u nh\u00e2n l\u00fac ng\u01b0\u1eddi ta nguy c\u1ea5p, l\u1ea5y l\u00e3i g\u1ea5p \u0111\u00f4i. Ngh\u0129 xin : s\u1eafc cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng hi\u1ec3u th\u1ecb cho c\u00e1c nh\u00e0 gi\u00e0u trong h\u1ea1t, ph\u00e0m th\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng t\u00fang th\u00ec ph\u1ea3i th\u01b0\u01a1ng y\u00eau chu c\u1ea5p, nh\u1eefng s\u1ed1 n\u1ee3 \u0111\u00e3 cho vay tr\u01b0\u1edbc, b\u1ea5t lu\u1eadn m\u1edbi hay \u0111\u00e3 l\u00e2u, h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh ho\u00e3n, \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o t\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c l\u1eddi \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n \u1ea5y c\u00f3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u h\u1ecfng, truy\u1ec1n cho ch\u1ecdn l\u1ea5y m\u1ed9t v\u00e0i vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. C\u0169ng th\u01b0\u1edfng cho 3 t\u1ea5m sa, 1 s\u00fac l\u1ee5a.<\/p>\n<p>T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Loan b\u1ecb gi\u1ebft. Loan tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y nh\u1eadn ch\u1ee9c hi\u1ec7u c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 huy\u1ec7n nha Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng, c\u01b0\u1edbp \u1ea5n c\u1ee7a huy\u1ec7n, ph\u00e1 ng\u1ee5c th\u1ea3 t\u00f9, l\u1ea9n tr\u1ed1n \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u1ea9n v\u1ec1 \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u. Vi\u00ean b\u1ed9 bi\u1ec1n \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111em n\u1ecf \u0111\u1ebfn mai ph\u1ee5c b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean Loan, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n t\u00edn, s\u00fang, g\u01b0\u01a1m v\u00e0 \u00e1o tr\u1eadn c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1ee7a gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u1ed5 l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 100 quan ti\u1ec1n, ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh tay b\u1eafn ch\u1ebft t\u00ean Loan \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 9 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn.<\/p>\n<p>R\u1ed3i \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e0nh v\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Th\u00e1t c\u0169ng b\u1ecb b\u1ecdn b\u1ed9 bi\u1ec1n \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y v\u00e2y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua truy\u1ec1n \u0111em gi\u1ebft \u0111i c\u1ea3, m\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eaft v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00e1o gi\u00e1c.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XII<\/a> \u2013 12<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng. Sai c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n chia \u0111i c\u00e1c mi\u1ebfu, l\u00e0m l\u1ec5 thay.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1c th\u1ea7n hi\u1ec7u \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng th\u1ea7n hi\u1ec7u khi tr\u01b0\u1edbc d\u00f9ng nh\u1eefng ch\u1eef : \u201c\u0110\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng, th\u00e1nh phi, c\u00f4ng ch\u00faa, c\u00f4ng h\u1ea7u, qu\u00fd ph\u1ee7\u201d, nay \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 theo ch\u1eef, \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201ct\u00f4n th\u1ea7n, chi th\u1ea7n, ph\u1ee7 qu\u00e2n, ph\u1ee7 nh\u00e2n\u201d\u2026 Duy c\u00f3 Li\u1ec5u H\u1ea1nh c\u00f4ng ch\u00faa v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc \u1ea5p c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c khai qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc hi\u1ec7u r\u1ed3i th\u00ec v\u1eabn \u0111\u1ec3 nh\u01b0 c\u0169, kh\u00f4ng \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>Cho Gi\u00e1m s\u00e1t Ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf L\u1ea1i khoa.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 Kim ng\u00f4, l\u1ea5y 450 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>(V\u1ec7 C\u1ea9m y 250 ng\u01b0\u1eddi. C\u1ea7m c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1edd 40 ng\u01b0\u1eddi, mang s\u00fang th\u1ea7n c\u01a1 40 ng\u01b0\u1eddi, mang s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang 20 ng\u01b0\u1eddi, mang n\u1ecf Kh\u1ed5ng Minh 5 ng\u01b0\u1eddi, \u0111eo dao 15 ng\u01b0\u1eddi, mang khi\u00ean 10 ng\u01b0\u1eddi, mang dao nh\u1ecdn 53 ng\u01b0\u1eddi, mang gi\u00e1o vu\u00f4ng c\u1ea1nh 60 ng\u01b0\u1eddi, mang h\u00e8o \u0111\u1ecf, mang tr\u01b0\u1ee3ng, m\u1ed7i th\u1ee9 \u0111\u1ec1u 2 b\u1ed9, mang roi, c\u1ecdc 4 b\u1ed9.<\/p>\n<p>V\u1ec7 Kim ng\u00f4 200 ng\u01b0\u1eddi. C\u1ea7m c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1edd 20 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea7m s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang 40 ng\u01b0\u1eddi, mang n\u1ecf Kh\u1ed5ng Minh 5 ng\u01b0\u1eddi, \u0111eo dao 15 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea7m khi\u00ean 10 ng\u01b0\u1eddi, mang dao nh\u1ecdn 53 ng\u01b0\u1eddi, mang gi\u00e1o vu\u00f4ng c\u1ea1nh 60 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0110oan (t\u00ean th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u00ea \u0110\u00f4 Sa \u0110\u00ea Y) \u0111\u00f3ng g\u00f4ng gi\u1ea3i v\u1ec1 Kinh, t\u1ed1ng ng\u1ee5c. Tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf L\u00e2m Thao l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n L\u1ec5, Tri ph\u1ee7 l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf Ph\u1ee5ng v\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng h\u1ecdp nhau \u0111i b\u1eaft, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 c\u1ea5p ; ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c v\u00e0 qu\u00e2n, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 200 quan ti\u1ec1n. T\u00ean \u0110oan gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh, giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i, kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed. Vua truy\u1ec1n cho h\u00e3y t\u1ea1m giam gi\u1eef l\u1ea1i.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 l\u00e2u ng\u00e0y kh\u00f4ng m\u01b0a, truy\u1ec1n cho c\u00e1c t\u1ec9nh th\u1ea7n l\u00e0m \u0111\u00e0n t\u1ebf \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. R\u1ed3i \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u01b0a.<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Th\u1ee7 ng\u1eef \u1edf t\u1ea5n L\u00e2m H\u1ea3i, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>B\u1eafc K\u1ef3 d\u00e2ng t\u1edd s\u1edb t\u00e2u b\u00e1o tin kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ecb v\u1ee1 \u0111\u00ea. Vua sai l\u1ea5y h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u1ee5a trong kho giao cho t\u1ec9nh th\u1ea7n S\u01a1n T\u00e2y l\u1ec5 t\u1ea1 \u1edf mi\u1ebfu th\u1edd th\u1ea7n s\u00f4ng. Ph\u00e0m ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 gi\u00f2ng s\u00f4ng, c\u00e1c quan l\u1ea1i h\u1ebft s\u1ee9c h\u1ed9 \u0111\u00ea \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. T\u1eeb \u0111\u00e2y v\u1ec1 sau, h\u1eb1ng n\u0103m theo l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ecbnh Quang Khanh b\u1ecb \u1ed1m, sai Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u1ea1m quy\u1ec1n tr\u00f4ng coi \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n t\u1ea1m l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Trung t\u1ea1m tr\u00f4ng coi \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Sai \u0111\u1ebfn t\u1ebf nh\u1eefng quan qu\u00e2n \u0111i v\u1eadn t\u1ea3i c\u1ee7a c\u00f4ng b\u1ecb ch\u1ebft \u1edf ven bi\u1ec3n t\u1ec9nh Thanh g\u1ed3m 342 vi\u00ean nh\u00e2n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i c\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u00e1n tr\u1ed9m mu\u1ed1i g\u1ea1o \u1edf Nam K\u1ef3. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u1edf g\u1ea1o mu\u1ed1i b\u00e1n l\u1eadu cho th\u1ed5 ph\u1ec9\u201d. V\u00ec th\u1ebf l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m r\u00f5 r\u00e0ng l\u1ea7n n\u1eefa.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh th\u1ea7n B\u1eafc Ninh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n h\u1ea1t B\u1eafc Ninh n\u0103m ngo\u00e1i g\u1eb7p n\u1ea1n ch\u1ebft d\u1ecbch, nh\u1eefng s\u1ed1 l\u00ednh tr\u1ed1n, thu\u1ebf thi\u1ebfu, xin tri\u1ec3n ho\u00e3n l\u1ea1i cho\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i l\u1ea1i l\u1ec7 canh gi\u1eef c\u1ee7a v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 v\u1ec7 Kim ng\u00f4. (C\u1eeda c\u00e1c \u0110\u1ea1i cung th\u00ec su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y 2 vi\u00ean, binh l\u00ednh 10 ng\u01b0\u1eddi ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Kim ng\u00f4 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 4 ng\u01b0\u1eddi. \u1ee9ng tr\u1ef1c \u1edf Duy\u1ec7t th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng ki\u00eam c\u1eeda H\u1eefu S\u01b0\u01a1ng, th\u00ec su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 30 ng\u01b0\u1eddi ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4 m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 10 ng\u01b0\u1eddi. Coi gi\u1eef c\u1eeda T\u1ea3 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh th\u00ec su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4 m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 14 ng\u01b0\u1eddi. Coi gi\u1eef \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh ki\u00eam \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, c\u1eeda T\u1ea3 S\u01b0\u01a1ng th\u00ec su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 14 ng\u01b0\u1eddi. Coi gi\u1eef c\u1eeda H\u01b0ng Kh\u00e1nh th\u00ec \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Kim ng\u00f4 1 vi\u00ean, binh l\u00ednh 5 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y ph\u00e1i \u0111i coi gi\u1eef c\u1eeda T\u1ea3 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh v\u00e0 c\u1eeda H\u01b0ng Kh\u00e1nh t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec \u0111\u1ec1u r\u00fat v\u1ec1 \u0111\u1ed9i ng\u0169 c\u1ea3. C\u00f2n c\u00e1c s\u1edf kh\u00e1c v\u1ec7 C\u1ea9m y ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111i coi gi\u1eef th\u00ec v\u1eabn \u0111\u1ec3 nh\u01b0 c\u0169. L\u1ea1i nh\u00e2n vi\u00ean v\u1ec7 Kim ng\u00f4 \u0111i coi gi\u1eef v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang ch\u1ec9 l\u01b0u l\u1ea1i su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u00e0 th\u01b0 l\u1ea1i m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 ng\u01b0\u1eddi, binh l\u00ednh 20 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>S\u1eeda h\u00e0nh cung \u1edf tr\u1ef1c t\u1ec9nh Thu\u1eadn Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n, Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n Kim Gi\u00e1m d\u00e2ng th\u01b0 d\u00e1n k\u00edn t\u00e2u b\u00e0y 2 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>1. N\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh. \u2013 G\u1ea7n \u0111\u00e2y quan Kh\u00e2m m\u1ea1ng duy\u1ec7t tuy\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng b\u1eaft nghi\u1ec7t d\u00e2n x\u00e3 ph\u1ea3i t\u0103ng s\u1ed1 nhi\u1ec1u th\u00eam. Ngh\u0129 xin : t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 quan coi vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u1ec3 t\u00e2m ph\u00e2n bi\u1ec7t x\u00e3 n\u00e0o nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, x\u00e3 n\u00e0o \u00edt ng\u01b0\u1eddi, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 t\u0103ng s\u1ed1 th\u00eam l\u00ean ; b\u1ed9 H\u1ed9 c\u0169ng b\u1ea5t t\u1ea5t l\u1ea5y ph\u00e2n s\u1ed1 t\u0103ng hay gi\u1ea3m m\u00e0 b\u00e0n xin th\u01b0\u1edfng hay ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>2. N\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 h\u00e0ng mua v\u1edbi d\u00e2n. \u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ea7n d\u00f9ng v\u1edbi d\u00e2n, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng v\u00ec c\u1edb h\u1ed9 bu\u00f4n hay h\u1ed9 s\u1ea3n xu\u1ea5t kh\u00f4ng b\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7 s\u1ed1 l\u1ea1i chia b\u1ed5 cho d\u00e2n. D\u00e2n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u1ea3n xu\u1ea5t, l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111i mua \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c ; k\u1ecbp \u0111\u1ebfn khi \u0111em n\u1ed9p, l\u0129nh ti\u1ec1n, th\u00ec c\u00e1i gi\u00e1 c\u1ee7a d\u00e2n ph\u1ea3i \u0111i mua \u0111\u00e3 cao g\u1ea5p m\u1ea5y l\u1ea7n gi\u00e1 quan \u0111\u1eb7t mua. Ngh\u0129 xin : t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua, ch\u1ec9 tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c h\u1ed9 bu\u00f4n v\u00e0 h\u1ed9 s\u1ea3n xu\u1ea5t theo \u0111\u00fang gi\u00e1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 tr\u1ea3 ti\u1ec1n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia b\u1ed5 cho d\u00e2n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u00e0 s\u1ea3n xu\u1ea5t, m\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean s\u1ed1 ti\u1ec1n mua h\u1ebft bao nhi\u00eau, quan trong B\u1ed9 c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 ti\u1ec1n theo gi\u00e1 \u0111\u00e3 mua. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec d\u00e2n kh\u00f4ng b\u1ecb thi\u1ec7t m\u00e0 ph\u00e9p \u0111\u1eb7t ra c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 ch\u1ed7 n\u00e0o nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi hay \u00edt ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 cho thu\u1ebf m\u00e1 s\u01b0u d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ea7u cho t\u0103ng th\u00eam s\u1ed1 h\u00e3o. Vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua v\u1edbi d\u00e2n, l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u01b0u th\u00f4ng nh\u1eefng h\u00e0ng ho\u00e1 \u1ebf \u0111\u1ecdng cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eau d\u00f9ng d\u01b0 d\u1ee5, c\u0169ng ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o c\u00e1c th\u1ee9 s\u1ea3n xu\u1ea5t. B\u1ed9 H\u1ed9 c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 l\u00e0 ph\u1ea3i ki\u1ec3m h\u00e0ng v\u00e0 x\u00e9t l\u1ea1i gi\u00e1 mua. N\u1ebfu vi\u1ec7c duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y s\u1ed1 t\u0103ng gi\u1ea3m l\u00e0m m\u1ee9c th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, m\u1eb7c cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3m s\u1ed1 \u0111\u1ec3 mua \u01a1n, vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua m\u00e0 kh\u00f4ng tu\u1ef3 v\u1eadt gi\u00e1 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh m\u1ee9c \u0111\u1eaft r\u1ebb, tha h\u1ed3 cho b\u1ecdn l\u1ea1i d\u1ecbch t\u0103ng gi\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ee3i, kh\u00f4ng h\u1ecfi g\u00ec \u0111\u1ebfn c\u1ea3, th\u00ec c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? L\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u00fang v\u00e0o c\u00e2u \u201cch\u1ec9 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t, kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn hai\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 c\u00e1c vi\u00ean d\u1ecbch, binh l\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n t\u00f4n t\u01b0\u1edbc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, T\u00e2n B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Phong xin m\u1ed9 th\u00eam thu\u1ed9c binh. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u1eadu \u0111\u00e3i b\u00e0 con th\u00e2n thu\u1ed9c, ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n l\u00ean ch\u1ee9 kh\u00f4ng k\u00e9m \u0111i, t\u1ef1 \u0111\u1ecbnh ra t\u01b0\u1edbc l\u1ed9c cho c\u00e1c t\u00f4ng th\u00e2n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc, kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u01b0u \u0111\u00e3i nh\u1eefng b\u1eadc th\u00e2n hu\u00e2n, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p. Cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd \u1edf chi xa m\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng v\u1edbi nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong \u0111\u1ebfn t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng ; ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0 ch\u1ed7 th\u00e2n c\u1eadn m\u00e0 n\u1ebfu \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p ch\u01b0a ti\u1ebfn, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1m d\u1ef1 \u00e2n phong. Th\u1ef1c \u0111\u00fang l\u00e0 Th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1eadp ra ph\u00e9p r\u1ea5t c\u00f4ng b\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u00e0i d\u1ea1y, \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u01a1n hu\u1ec7, cho con ch\u00e1u tr\u0103m \u0111\u1eddi sau, c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ee9 theo ph\u00e9p \u0111\u00e3 l\u1eadp th\u00e0nh. C\u00f2n v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean thu\u1ed9c h\u1ea1, t\u1ea5t ph\u1ea3i chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec3 noi theo m\u00e3i m\u00e3i, c\u00e0ng l\u00e0m r\u00f5 l\u00f2ng c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf h\u1eadu \u0111\u00e3i c\u00e1c b\u1eadc t\u00f4ng nh\u00e2n. Chu\u1ea9n cho hai b\u1ed9 L\u1ea1i v\u00e0 Binh x\u00e9t xem t\u1eeb th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u00f4n t\u01b0\u1edbc ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 c\u00f4ng m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c phong, l\u00e0 b\u1eadc th\u00e2n thu\u1ed9c g\u1ea7n g\u0169i m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c phong, v\u00ec th\u1ebf t\u1eadp m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c phong ; c\u00f9ng l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 m\u1edf C\u00e1c ri\u00eang r\u1ed3i, c\u00f9ng l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong, ho\u1eb7c l\u00e0 c\u00f2n \u1edf chung v\u1edbi nhau, ho\u1eb7c \u0111\u00e3 ban cho nh\u00e0 ri\u00eang theo th\u1ebf \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ee9c. V\u1ec1 nh\u1eefng quan ch\u1ee9c, l\u1ea1i d\u1ecbch, binh \u0111inh trong ph\u1ee7 n\u00ean \u0111\u1eb7t bao nhi\u00eau, nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, c\u00e1i g\u00ec c\u0169ng n\u00ean b\u00e0n t\u00ednh tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 thi h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec3n t\u1eafc l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ee3i tu s\u1eeda \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, s\u1ebd cho thi h\u00e0nh\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u1eddi b\u00e0n t\u00e2u l\u00ean, vua chu\u1ea9n cho l\u00e0m theo l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9. Duy c\u00f3 thu\u1ed9c binh c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng nhi\u1ec1u h\u01a1n l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i r\u00fat b\u1edbt \u0111i n\u1eefa.<\/p>\n<p>(1. Ph\u00e0m c\u00e1c ph\u1ee7 thu\u1ed9c c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, t\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c c\u00f4ng h\u1ea7u :<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng : C\u00f3 1 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, m\u1ed9t t\u01b0 v\u1ee5, m\u1ed9t ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 2 ch\u00e1nh v\u00e0 2 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 30 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, cai \u0111\u1ed9i ho\u1eb7c ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 5 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i 50 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng : C\u00f3 1 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, 1 t\u01b0 v\u1ee5, 1 ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 2 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i v\u00e0 2 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 25 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 4 cai \u0111\u1ed9i ho\u1eb7c ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 4 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u00e2n c\u00f4ng : C\u00f3 1 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed ho\u1eb7c ph\u00f3 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, 1 t\u01b0 v\u1ee5, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 2 ch\u00e1nh v\u00e0 2 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 25 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 3 cai \u0111\u1ed9i ho\u1eb7c ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 3 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Qu\u1ed1c c\u00f4ng : C\u00f3 1 ph\u00f3 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, 1 t\u01b0 v\u1ee5, 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 25 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 2 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Qu\u1eadn c\u00f4ng : C\u00f3 1 qu\u1ea3n gia, 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 20 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Huy\u1ec7n c\u00f4ng : C\u00f3 1 qu\u1ea3n gia, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 15 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i c\u00f3 40 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 H\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng : C\u00f3 1 qu\u1ea3n gia, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 10 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i c\u00f3 30 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 ra C\u00e1c h\u1ecdc v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u00e3 \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang th\u00ec theo nh\u01b0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a H\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng.<\/p>\n<p>2. Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 ra C\u00e1c h\u1ecdc v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc c\u00f2n \u1edf chung v\u1edbi nhau, th\u00ec l\u1ea5y ch\u1ed7 nh\u00e0 \u1edf m\u00e0 c\u1eaft \u0111\u1eb7t. N\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0 : Thi\u1ec1n kh\u00e1nh, Qu\u1ea3ng thi\u1ec7n, Qu\u1ea3ng h\u1ecdc, Qu\u1ea3ng c\u01b0 v\u00e0 Minh thi\u1ec7n, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 1 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed ho\u1eb7c ph\u00f3 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed, 1 qu\u1ea3n gia, 1 t\u01b0 v\u1ee5, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 1 ch\u00e1nh v\u00e0 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 20 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, m\u1ed7i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111\u1ed9i l\u00ednh do v\u1ec7 D\u1ef1c b\u1ea3o chia ra l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t thu\u1ed9c binh ri\u00eang.<\/p>\n<p>3. Ph\u00e0m c\u00e1c b\u1eadc t\u00f4n t\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf t\u1eadp, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n phong, t\u1eeb t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng, t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng \u0111\u1ebfn ph\u1ee5ng qu\u1ed1c lang :<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, Qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng th\u00ec 1 qu\u1ea3n gia, 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 10 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c binh, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i c\u00f3 50 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u00e2n c\u00f4ng th\u00ec 1 t\u01b0 v\u1ee5, 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 6 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 40 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u00ec 1 ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 6 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 30 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Qu\u1eadn c\u00f4ng th\u00ec 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 5 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 20 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Huy\u1ec7n c\u00f4ng th\u00ec 1 t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 4 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 15 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 H\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng th\u00ec 1 ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 3 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 10 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Huy\u1ec7n h\u1ea7u, H\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u th\u00ec 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 2 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 7 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>K\u1ef3 n\u1ed9i h\u1ea7u, K\u1ef3 ngo\u1ea1i h\u1ea7u th\u00ec 1 t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, 2 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i, 6 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh h\u1ea7u, Tr\u1ee3 qu\u1ed1c khanh, th\u00ec 5 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>T\u00e1 qu\u1ed1c khanh, Ph\u1ee5ng qu\u1ed1c khanh, th\u00ec 4 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Tr\u1ee3 qu\u1ed1c u\u00fd, T\u00e1 qu\u1ed1c u\u00fd, Ph\u1ee5ng qu\u1ed1c u\u00fd, th\u00ec 3 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Tr\u1ee3 qu\u1ed1c lang, T\u00e1 qu\u1ed1c lang, Ph\u1ee5ng qu\u1ed1c lang, th\u00ec 2 thu\u1ed9c binh.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t, dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb, dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd ty Loan gi\u00e1.<\/p>\n<p>Cho V\u0103n Th\u00f4ng, con trai Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, H\u1eadu qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, l\u00e0m Hi\u1ec7u u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y. Cho Cai \u0111\u1ed9i Quang Tri, con trai T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. Cho Xu\u00e2n Ph\u00fang, con trai V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, th\u1ef1 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129. Cho T\u01b0 v\u1ee5 Trung Ng\u1ea1n, con trai Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng, l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ea1i. Cho gia h\u00e0m Ch\u00e1nh su\u1ea5t \u0111\u1ed9i C\u00f4ng C\u1ea9n, con trai Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0m C\u1ea5m binh Cai \u0111\u1ed9i. Cho T\u0103ng D\u0169ng, con trai Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh, H\u1eefu qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, l\u00e0m Hi\u1ec7u u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y. C\u00f2n b\u1ecdn Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean v\u00e0 Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt th\u00ec con c\u00f2n b\u00e9, \u0111\u1ec1u cho \u0103n b\u1ed5ng theo h\u00e0ng th\u1ea5t, b\u00e1t ph\u1ea9m. R\u1ed3i \u0111\u00f3, \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Duy Phi\u00ean v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt d\u00e2ng s\u1edb xin t\u1eeb kh\u00f4ng nh\u1eadn vi\u1ec7c \u1ea5p b\u1ed5ng cho con c\u00f2n b\u00e9 \u1ea5y. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u01b0u \u0111\u00e3i c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u01b0\u1edfng d\u00e0i m\u00e3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi sau, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nay m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra l\u1ec7 m\u1edbi. Nay b\u1ecdn c\u00e1c khanh \u0111\u00e3 c\u1ed1 \u00fd ch\u1ed1i t\u1eeb, ta c\u0169ng h\u00e3y theo\u201d.<\/p>\n<p>Sai v\u1ec7 qu\u00e2n Long v\u00f5 H\u1eefu nh\u1ecb thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t \u0111i th\u00fa \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh ; v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o Nh\u1ea5t \u0111i th\u00fa \u1edf V\u0129nh Long ; v\u1ec7 Ti\u1ec1n b\u1ea3o Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1 H\u1eefu \u0111i th\u00fa \u1edf An Giang. Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Huy l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u1ea3 v\u1ec7 l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd \u1edf Long v\u00f5 H\u1eefu v\u1ec7, cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Sinh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. Cho th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Th\u1ea7n c\u01a1 Ti\u1ec1n v\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Ki\u1ebfm l\u00e0 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ea7n c\u01a1 H\u1eefu v\u1ec7, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n Hi\u1ec1n sung l\u00e0m Hi\u1ec7p qu\u1ea3n. Cho V\u1ec7 u\u00fd K\u1ef3 v\u00f5 Nh\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o Nh\u1ecb, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ho\u00e0ng V\u0103n L\u00fd l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o nh\u1ea5t l\u00e0 L\u00ea Thu\u1eadn Chi\u1ebfu l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n b\u1ea3o nh\u1ea5t, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n H\u1eefu Hu\u1ea5n l\u00e0m Hi\u1ec7p qu\u1ea3n. Nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 s\u1ed1 m\u1ed7i v\u1ec7 \u0111\u1ec1u c\u00f3 2 qu\u1ea3n vi\u00ean.<\/p>\n<p>Cho th\u1eeba bi\u1ec7n Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 H\u1ed3 B\u1ea3o th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh tr\u00f4ng coi \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ng\u1ea7m xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a c\u01a1 th\u1ee9 4 T\u0129nh man ((1) \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u00f3 6 c\u01a1 T\u0129nh man.) c\u01b0\u1edbp th\u00f3c c\u1ee7a d\u00e2n. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh th\u00e2n \u0111em qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng mai ph\u1ee5c, ch\u1eb9n \u0111\u00f3n l\u1ed1i v\u1ec1, ch\u00e9m ngay t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 14 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi c\u1ee7a gi\u1eb7c. Tin th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, vua th\u01b0\u1edfng cho V\u0129nh qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n C\u01a1 l\u1eadp t\u1ee9c b\u1ed5 th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; quy\u1ec1n Qu\u1ea3n c\u01a1 T\u0129nh man th\u1ee9 4 Nguy\u1ec5n V\u0103n Loan \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 v\u00e0 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00f9ng \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn n\u00e0y, c\u00e1c qu\u1ea3n c\u01a1, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 300 quan ti\u1ec1n. Ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. T\u1ec9nh th\u1ea7n l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 v\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch v\u00ec ti\u1ebfn c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>C\u1eed \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh, th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o. Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o. Th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n l\u00e0m Ph\u00f3 kh\u1ea3o. Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Cung l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n 75 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>(Tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh : 16 c\u1eed nh\u00e2n : H\u1ed3 \u0110\u0103ng Phong, L\u00ea Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e2u, Nguy\u1ec5n T\u1ed1ng C\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ea7n Ti\u1ebfn Minh, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Minh, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Quang, L\u00ea \u0110\u1ea1o T\u00e2m, Ph\u1ea1m Duy H\u00e0n, Phan C\u01b0 Ch\u00ednh, D\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Ho\u00e0, B\u1ea1ch V\u0103n L\u00fd, H\u1ed3 V\u0103n T\u00fa, Nguy\u1ec5n N\u0103ng Khi\u00eam, Nguy\u1ec5n \u00edch Khi\u00eam, Nguy\u1ec5n V\u0103n To\u1ea1i.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An : 21 c\u1eed nh\u00e2n : L\u00ea Th\u1ebf Th\u1ee9, L\u00ea Nguy\u00ean Th\u1ee9, Nguy\u1ec5n Huy B\u1ec9nh, Ho\u00e0ng M\u1eadu, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n T\u00f9ng, Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ec5, L\u00ea Ch\u00ed, Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Minh ; L\u00ea \u0110\u1ee9c, Phan Tam T\u1ec9nh, \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Ki\u1ec7m, Ng\u00f4 Ph\u00f9ng, Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc \u0110\u1ea3n, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ef1c, \u0110\u1ed7 Xu\u00e2n C\u00e1t, Ho\u00e0ng Kh\u1eafc S\u0129, \u0110\u1eb7ng Long \u0110\u1ed1ng, Nguy\u1ec5n Huy K\u1ef7, L\u00ea Quang Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nh\u1ea1, L\u00ea Huy \u0110\u1ea1t.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i : 21 c\u1eed nh\u00e2n : Nguy\u1ec5n H\u1ee3p, Nguy\u1ec5n Huy V\u0103n, Nguy\u1ec5n Huy Phan, \u0110\u00e0m Th\u1eadn Cung, Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c L\u00e2n, L\u00ea \u0110\u00ecnh \u00e1i, B\u00f9i Quang \u0110\u1ecbch, Nguy\u1ec5n Kim Ho\u00e1n, Ph\u1ea1m V\u1ecdng, \u0110inh B\u00e1 C\u01b0, B\u00f9i Cung Huy\u00ean, Nguy\u1ec5n Trinh T\u01b0\u1eddng, Ho\u00e0ng Ng\u1ea1n, Nguy\u1ec5n S\u0129 \u0110o\u1ea1n, Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n Hinh, Ph\u1ea1m Quang \u0110\u00e0m, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc D\u1ecbch, Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Ho\u00e0nh, L\u00ea Danh Chi\u1ebfu, Nguy\u1ec5n T\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh : 17 c\u1eed nh\u00e2n : Tr\u1ea7n Quang Chi\u1ebfu, V\u0169 Giang, Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ea5u, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Ti\u1ebfp, \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, \u0110\u1ed7 Tr\u01b0\u1eddng Ph\u00e1t, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 ; Nguy\u1ec5n T\u1ea5t T\u1ed1, B\u00f9i Duy Phan, V\u0169 Huy T\u00edch, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e2n, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Hu\u00e2n, T\u1ea1 L\u01b0\u01a1ng Hi\u1ec7n, Nguy\u1ec5n T\u1ea5t \u0110\u1ea1t, Nguy\u1ec5n Huy \u0110\u00f4n, \u0110\u00e0o Trung Xuy\u00ean, Nguy\u1ec5n T\u1eed M\u00e2n).<\/p>\n<p>Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, 3 nha x\u00e9t ra, v\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 quy\u1ec3n thi c\u1ee7a Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Quang, c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1eef vi\u1ebft l\u1ea7m, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng cu\u1ed1i b\u1ea3ng t\u00fa t\u00e0i ; c\u00e1c quan N\u1ed9i, Ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t. C\u00f3 Ph\u1ea1m Duy H\u00e0n m\u1ea1o nh\u1eadn l\u00e0 qu\u00e1n \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn, v\u1ec1 sau vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t hi\u1ec7n, H\u00e0n b\u1ecb c\u00e1ch b\u1ecf t\u00ean trong s\u1ed5 c\u1eed nh\u00e2n, \u0111u\u1ed5i v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, su\u1ed1t \u0111\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i thi n\u1eefa.<\/p>\n<p>L\u00e0m V\u0103n mi\u1ebfu v\u00e0 \u0111\u1ec1n Kh\u1ea3i Th\u00e1nh \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean.<\/p>\n<p>L\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i d\u00e2ng s\u1ed5 chi ti\u00eau l\u00ean tr\u00ecnh. B\u1ecdn Ph\u00fa v\u00e2ng s\u1eafc ch\u1ec9 l\u0129nh ti\u1ec1n \u1edf kho ra, tu\u1ef3 vi\u1ec7c chi ti\u00eau. T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9, \u0111\u00e3 chi h\u1ebft 70.000 quan ti\u1ec1n. S\u1ed1 chi ti\u00eau n\u00e0y, b\u1ed9 H\u1ed9 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p><a>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay, th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u00e3 r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, th\u00ec t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e2m v\u00e0o th\u1ebf c\u00f4 l\u1eadp, v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng x\u1ea3y ra vi\u1ec7c g\u00ec. Ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1 l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 che \u0111\u1ee1 cho t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. T\u00f4i thi\u1ebft ngh\u0129 kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf. Ch\u1ec9 v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ed1t y\u1ebfu hi\u1ec7n nay l\u00e0 \u1edf vi\u1ec7c th\u00f4i kh\u00f4ng d\u00f9ng binh nhung n\u1eefa. Vi\u1ec7c gi\u1eef ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean n\u00e0y kh\u00f3 kh\u0103n l\u1edbn lao, xin \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y s\u1ebd li\u1ec7u l\u00fd d\u1ea7n d\u1ea7n\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 sinh chuy\u1ec7n, \u0111\u00e3 l\u00e2u ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay m\u1ea5y \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111i v\u00e2y n\u00e3, b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ea5t nhi\u00ean r\u1ed3i c\u0169ng tr\u1ed1n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, ch\u1ed7 \u1ea5y th\u00e0nh ra \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edch g\u00ec. V\u1ea3 l\u1ea1i, ph\u00e9p d\u1ee5ng binh, thu ph\u1ee5c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 h\u01a1n, n\u00ean m\u1edf b\u00e1o cho ch\u00fang bi\u1ebft r\u00f5 \u00e2n t\u00edn c\u1ee7a ta, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ch\u00fang r\u1ee7 nhau v\u1ec1 h\u00e0ng, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ed5 ph\u1ec9 kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ti\u1ec5u n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Sai quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u01b0u Qu\u1ef9 v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 chia nhau \u0111i ki\u1ec3m so\u00e1t t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c n\u01a1i h\u00e0nh cung \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh cho \u0111\u1ebfn h\u1ebft th\u1ea3y nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n, s\u1ee9 qu\u00e1n, ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u00fd xem x\u00e9t h\u1ec5 th\u1ea5y c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang v\u00e0 \u0111\u1ebdo kho\u00e9t h\u1ea1i d\u00e2n, th\u00ec chu\u1ea9n cho c\u1ee9 s\u1ef1 th\u1ef1c, tham h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb b\u1ecb m\u01b0a to, gi\u00f3 b\u00e3o, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng l\u00ean to, trong \u0111\u1ea5t b\u1eb1ng ng\u1eadp n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn 3-4 th\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p><a>Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh x\u1ee9 Sa Man. T\u00ean gi\u1eb7c [L\u00e2m S\u00e2m] ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u1ec1 c\u00e1c x\u1ee9 C\u1ed5 Lu\u1ef9, \u0110\u1eb1ng L\u00e2m v\u00e0 Uy D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eafp lu\u1ef9 c\u1ed1 gi\u1eef. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u00f3ng ch\u1eb7n gi\u1eef x\u1ee9 Tr\u00e0 C\u00fa, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i h\u1ecdp nhau h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi v\u00e2y quanh \u0111\u1ed3n. V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u00e0 Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c, c\u00f2n c\u00e1c t\u00ean ph\u1ec9 kh\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecf ch\u1ea1y c\u1ea3. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng h\u00f4m sau, b\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m h\u1ed9i qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh gi\u1ed3ng C\u1ed5 Lu\u1ef9, ba \u0111\u1ea1o quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh kh\u00e9p l\u1ea1i : b\u1ecdn gi\u1eb7c thua ch\u1ea1y. Qu\u00e2n ta l\u1ed9i qua d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc, \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh. B\u1ecdn gi\u1eb7c v\u1eeba ch\u1ea1y v\u1eeba k\u00eau l\u00ean : \u201cXin ch\u1edb \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn c\u00f9ng !\u201d. B\u1ecdn Ti\u1ebfn L\u00e2m cho r\u1eb1ng qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 nh\u1ecdc m\u1ec7t b\u00e8n d\u1eebng qu\u00e2n l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111u\u1ed5i n\u1eefa. \u0110\u1ed1t h\u1ebft c\u1ea3 nh\u00e0 c\u1eeda v\u00e0 kho ch\u1ee9a c\u1ee7a gi\u1eb7c r\u1ed3i v\u1ec1.<\/a><\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c, th\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn, ph\u1ea3i k\u00eau van ; c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i \u1ea5y ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, l\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb l\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u00e3 nh\u1ecdc m\u1ec7t, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111u\u1ed5i ngay cho \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, h\u00ecnh nh\u01b0 l\u00e0 s\u1ee3 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 tha cho gi\u1eb7c ch\u1ea1y \u0111i ! V\u00ec ta ngh\u0129 l\u1ea1i : c\u00e1c khanh c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n m\u1ea5y tr\u1eadn, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 d\u00e2y \u0111eo b\u1eb1ng v\u00e0ng ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; t\u1eeb ph\u00f3 c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n Gia Qu\u1ea5t l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n Gia Thu\u1ef5.<\/p>\n<p>Truy\u1ec1n cho t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n ph\u1ea3i di\u1ec5n t\u1eadp c\u00e1c bi\u1ec1n binh thu\u1ef7, b\u1ed9 \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb t\u1edbi k\u1ef3 \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t.<\/p>\n<p>Sai Lang trung b\u1ed9 Binh bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng ph\u1ee5ng m\u1ea1ng mang c\u1edd bi\u1ec3n \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01a1i h\u00e0nh cung, s\u1ee9 qu\u00e1n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n xem x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m. Ph\u00e0m c\u00f4ng tr\u00ecnh g\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i m\u1ed9c m\u1ea1c, ch\u1ea5t ph\u00e1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111ua l\u00e0m xa x\u1ec9, hoa l\u1ec7. V\u00ec C\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u1edf B\u1eafc th\u00e0nh, hi\u1ec3u r\u00f5 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u0169, cho n\u00ean c\u00f3 vi\u1ec7c sai \u0111i n\u00e0y.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ng\u1ed3i h\u1ea7u. Sai N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp \u0111\u1ecdc th\u01a1 v\u1ecbnh s\u1eed c\u1ee7a vua l\u00e0m, nh\u00e2n ti\u1ec7n vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cH\u00e1n Cao t\u1ed5 do \u00e1o v\u1ea3i tr\u1ed7i d\u1eady, \u0111\u00e1ng b\u1eadc vua anh h\u00f9ng, th\u1ebf m\u00e0 vi\u1ec7c t\u00f4n \u00f4ng Th\u00e1i c\u00f4ng ((1) Th\u00e1i c\u00f4ng : sinh ra H\u00e1n Cao t\u1ed5.1) ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i l\u1eddi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi gia l\u1ec7nh nh\u1eafc \u0111\u1ebfn, th\u00ec \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu th\u1ea3o c\u00f3 k\u00e9m, kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn c\u00e2u n\u00f3i \u201cChia canh\u201d ((2) Chia canh : H\u1ea1ng V\u0169 b\u1eaft Th\u00e1i c\u00f4ng, \u0111\u1ecbnh \u0111em gi\u1ebft, cho ng\u01b0\u1eddi b\u1ea3o B\u00e1i c\u00f4ng (khi \u1ea5y Cao t\u1ed5 c\u00f2n l\u00e0 B\u00e1i c\u00f4ng) n\u1ebfu kh\u00f4ng h\u00e0ng th\u00ec gi\u1ebft Th\u00e1i c\u00f4ng. B\u00e1i c\u00f4ng tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng : \u201cCha tao c\u0169ng nh\u01b0 cha m\u00e0y, n\u1ebfu m\u00e0y gi\u1ebft cha m\u00e0y th\u00ec chia cho tao b\u00e1t n\u01b0\u1edbc v\u1edbi\u201d.2) c\u0169ng \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u1ed3i. C\u00f2n b\u1ec1 t\u00f4i nh\u01b0 Tr\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng v\u1eabn g\u1ecdi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4n ngoan s\u00e1ng su\u1ed1t, sau khi th\u00e0nh c\u00f4ng, t\u1ecbch c\u1ed1c, kh\u00f4ng nh\u1eadn t\u01b0\u1edbc phong. \u0110\u1ebfn khi H\u00e1n Cao t\u1ed5 mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i l\u1eadp th\u00e1i t\u1eed kh\u00e1c, L\u00e3 H\u1eadu sai L\u00e3 Tr\u1ea1ch b\u1eaft hi\u1ebfp L\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i \u0103n c\u01a1m, L\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i v\u00ec L\u00e3 H\u1eadu b\u00e0y k\u1ebf m\u1eddi 4 \u00f4ng l\u00e3o gi\u00e0 \u0111\u1ebfn. Kh\u00f4ng \u0103n th\u00f3c c\u1ee7a h\u1ecd L\u01b0u, l\u1ea1i g\u01b0\u1ee3ng \u0103n c\u01a1m c\u1ee7a h\u1ecd L\u00e3, h\u00e1 ch\u1eb3ng \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi sau ch\u00ea c\u01b0\u1eddi \u01b0 ! Tr\u1ea7n B\u00ecnh khi m\u1edbi ti\u1ebfn th\u00e2n, l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, \u0111\u1ebfn sau 6 l\u1ea7n b\u00e0y k\u1ebf l\u1ea1, \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00e1i thu\u1eadt gian d\u1ed1i. L\u1eddi b\u00eanh v\u1ef1c cho h\u1ecd L\u00e3 l\u00e0 l\u1eddi gian n\u1ecbnh tr\u00e1i l\u1ebd. H\u00e1n Cao t\u1ed5 phong cho Tr\u1ea7n B\u00ecnh \u1edf \u0111\u1ea5t Kh\u00fac Ngh\u1ecbch ((3) Kh\u00fac Ngh\u1ecbch : kh\u00fac l\u00e0 cong, ngh\u1ecbch l\u00e0 tr\u00e1i. \u00fd n\u00f3i Cao t\u1ed5 bi\u1ebft Tr\u1ea7n B\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi gian n\u1ecbnh, n\u00f3i tr\u00e1i l\u1ebd, n\u00ean m\u1edbi phong cho \u0111\u1ea5t Kh\u00fac Ngh\u1ecbch.3), c\u0169ng l\u00e0 bi\u1ebft b\u1ee5ng c\u1ee7a B\u00ecnh l\u1eafm. Ti\u00eau H\u00e0 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng g\u1ecdi l\u00ednh, c\u00f4ng v\u00e0o b\u1eadc nh\u1ea5t. T\u00e0o Tham l\u00ean thay, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u thanh t\u0129nh, c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 hi\u1ec1n t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u00e0 do ch\u00e2n nha l\u1ea1i m\u00e0 ra. H\u00e0n T\u00edn tuy c\u00f3 chi\u1ebfn c\u00f4ng, nh\u01b0ng t\u1ecf \u00fd h\u1ed1i r\u1eb1ng kh\u00f4ng nghe l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Kho\u00e1i Tri\u1ec7t ((4) Kho\u00e1i Tri\u1ec7t xui H\u00e0n T\u00edn ph\u1ea3n l\u1ea1i Cao t\u1ed5.4), th\u00ec t\u00e2m t\u00edch \u0111\u00e3 ph\u01a1i tr\u1ea7n ra r\u1ed3i. T\u00ecm l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ea1o ngh\u0129a l\u00e0m t\u00f4i, ch\u1ec9 c\u00f3 V\u01b0\u01a1ng L\u0103ng l\u00e0 h\u01a1n c\u1ea3. Ta nh\u00e2n khi \u0111\u00eam r\u00e9t, l\u00e0m th\u01a1, l\u1ea5y m\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1eb7t \u00fd trong c\u00e2u, tuy c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 n\u00f3i h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 vi\u1ec7c c\u1ee7a t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng m\u00e0, v\u1ec1 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ebf th\u00f4i. C\u00f2n c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a S\u1edf ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 Ph\u1ea1m T\u0103ng, h\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 gi\u00e0 m\u00e0 ngu, ch\u1ec9 v\u00ec g\u1eb7p ph\u1ea3i H\u1ea1ng V\u0169 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 \u0111\u1ea1o, cho n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 thi th\u1ed1 g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c. \u1ea5y g\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c vua gi\u1ecfi c\u0169ng kh\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>\u1edf Kinh s\u01b0, m\u01b0a to, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t. Th\u1ec1m v\u00e0 h\u00e8 \u1edf \u0111\u1ec1n th\u1edd t\u1ea1i Hi\u1ebfu l\u0103ng c\u00f9ng l\u00e0 th\u00e0nh x\u00e2y chung quanh, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ed7 nghi\u00eang xi\u00eau. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng xong, t\u1eeb ch\u1ee9c \u0111\u1ed5ng l\u00fd tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho b\u1ed9 b\u00e0n th\u01b0\u1edfng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c x\u00e2y l\u0103ng c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. Ho\u00e3n vi\u1ec7c b\u00e0n c\u00f4ng, b\u00e0n th\u01b0\u1edfng l\u1ea1i. L\u1ea1i sai \u0111\u1ed5ng l\u00fd T\u1ea1 Quang C\u1ef1 v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean \u0111\u1edbi t\u1ed9i \u0111\u1ebfn l\u0103ng, t\u00f9y theo t\u00ecnh th\u1ebf\u00a0 m\u00e0 s\u1eeda ch\u1eefa. L\u1ea1i sai b\u1ed9 H\u00ecnh chi\u1ebfu theo h\u00ecnh t\u00edch nh\u1eefng ch\u1ed7 h\u01b0 h\u1ecfng nhi\u1ec1u hay \u00edt m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t vi\u1ec7c ngh\u1ecb t\u1ed9i. \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean bi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Thu, V\u1ec7 u\u00fd Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ea3n v\u00e0 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tr\u1ea7n Ki\u1ebfm \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t ph\u1ed1i \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf An Giang ; c\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean nh\u00e2n chuy\u00ean bi\u1ec7n, tu\u1ef3 bi\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ec1u ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng c\u1ea5p c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>L\u00e0m Trai cung ((1) Nh\u00e0 \u0111\u1ec3 vua \u1edf, gi\u1eef thanh t\u1ecbnh trai gi\u1edbi, tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Nam Giao.1) \u1edf \u0111\u00e0n Nam giao.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Th\u1ee7 ng\u1eef \u1edf \u0111\u1ed3n t\u1ea5n H\u00e0 L\u1ea1n t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u00e1nh tan \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00e2m S\u00e2m \u1edf S\u00e2m \u0110\u00f4. Ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec1u y\u00ean c\u1ea3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, L\u00e2m S\u00e2m chi\u1ebfm gi\u1eef \u1edf Tr\u00e0 Vinh, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1eafn c\u00f3 t\u00ean s\u01b0 phi\u00ean d\u00f9ng ph\u00e1p thu\u1eadt y\u00eau qu\u00e1i \u0111\u1ec3 c\u1ed5 ho\u1eb7c d\u00e2n ch\u00fang. Th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi theo h\u1eafn. Quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u0111\u00e3 l\u00e2u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn, c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n h\u1ecdp l\u1ea1i, chia sai c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn c\u00e1c x\u1ee9 H\u00f2n L\u1ea7y, C\u00e0 V\u1ea7n, Tr\u00e0 C\u00fa, ch\u1eafn gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i xung y\u1ebfu. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00ec b\u1ecb \u1ed1m, l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf thuy\u1ec1n ; b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u1ed1c Uy D\u01b0\u01a1ng ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u1ed1c Th\u01b0\u1eddng T\u1ee5. Khi qu\u00e2n ta \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh s\u1ed1c Uy D\u01b0\u01a1ng, th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u1ea1y v\u1ec1 s\u1ed1c Th\u01b0\u1eddng T\u1ee5, h\u1ecdp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh l\u1ea1i. B\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng th\u00fac qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh : gi\u1eb7c ch\u1ea1y tan v\u1ec1 s\u1ed1c S\u00e2m \u0110\u00f4. V\u00ec ng\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1ed1i, ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn s\u1edbm h\u00f4m sau, Ti\u1ebfn L\u00e2m ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh s\u1ed1c Nghi Gia ; Tri Ph\u01b0\u01a1ng, C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em s\u00fang l\u1edbn \u0111\u00e1nh \u00fap \u1edf ph\u00eda sau gi\u1ed3ng S\u00e2m \u0110\u00f4 ; V\u0103n S\u00e1ch, V\u0103n Nh\u00e0n \u0111\u00e1nh \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc gi\u1ed3ng \u1ea5y. H\u01a1n 3.000 ph\u1ec9 c\u1ed1 gi\u1eef lu\u1ef9, d\u00e0n qu\u00e2n ch\u1ed1ng l\u1ea1i. Qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ta h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Qu\u00e2n ta th\u1eeba th\u1eafng, \u0111u\u1ed5i b\u1eeba, \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 h\u1ed3 nh\u1ecf, th\u1ea5y qu\u00e2n ph\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c n\u1ed5i d\u1eady, qu\u00e2n ta ph\u1ea3i r\u00fat lui m\u1ed9t ch\u00fat. Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n M\u00e2n v\u00e0 Cai \u0111\u1ed9i L\u00ea V\u0103n B\u1ea1ch c\u1ed1 s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn. C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i th\u00fac qu\u00e2n \u0111\u00e1nh l\u1ea1i : gi\u1eb7c b\u1ecb thua to, b\u1ecf ch\u1ea1y. L\u00e2m S\u00e2m ch\u1ec9 ch\u1ea1y tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t m\u00ecnh. T\u00ean s\u01b0 phi\u00ean t\u1ef1 th\u1eaft c\u1ed5 \u1edf c\u00e2y so\u00e0i, quan qu\u00e2n t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c, c\u1eaft l\u1ea5y \u0111\u1ea7u \u0111em b\u00eau l\u00ean cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. R\u1ed3i lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y quan qu\u00e2n \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft, th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 b\u1ecf \u0111\u1ed3n, tr\u1ed1n xa t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. C\u1ea3 m\u1ea5y l\u1ea7n \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c 13 s\u1ed1c, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 29 \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 9 t\u00ean, ch\u00e9m t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 62 gi\u1eb7c, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 156 t\u00ean, l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 27 t\u00ean, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi v\u00f4 k\u1ec3. C\u00f3 7.683 ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Kinh quy thu\u1eadn. B\u1ecdn \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 Ki\u00ean H\u1ed3ng (t\u1ee9c T\u1ed5ng H\u1ed3ng), Tr\u1ea7n H\u1ed3ng (t\u1ee9c Ph\u00f9 M\u00e3 Cung, l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ed9i H\u1ed3ng), Th\u1ea1ch \u0110\u1ed9t (l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Ba L\u1eb7c \u0110\u1ed9t) th\u1ebf c\u00f9ng, ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9, b\u1ecb \u0111\u00f3ng c\u0169i \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh. Qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111em c\u1edd \u0111\u1ecf v\u1ec1 b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn.<\/a><\/p>\n<p>Vua m\u1eebng l\u1eafm, sai loan b\u00e1o kh\u1eafp c\u1ea3 Kinh s\u01b0. L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ed5 d\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, l\u00e0 n\u01a1i y\u00ean vui \u0111\u00e3 l\u00e2u, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 s\u1ef1 ngu t\u1ed1i gian ngoan ngang ng\u1ea1nh t\u1eeb ngo\u00e0i g\u00e2y n\u00ean, t\u1ee5 h\u1ecdp nhau nh\u01b0 \u0111\u00e0n ong \u0111\u00e0n ki\u1ebfn, nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn 7.000-8.000 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ed1ng l\u1ea1i v\u1edbi ta, t\u1eeb m\u00f9a xu\u00e2n \u0111\u1ebfn m\u00e0 \u0111\u00f4ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ti\u1ec5u, ch\u00fang th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng b\u1ecf ch\u1ed7 n\u00e0y \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00e1c, ch\u00fai v\u00e0o n\u01a1i r\u1eebng r\u1eadm \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng l\u1ea7n h\u1ed3i, \u0111\u00e3 bao l\u00e2u quan qu\u00e2n ch\u01b0a l\u00e0m xong vi\u1ec7c. Nay quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o h\u1ecdp l\u1ea1i \u0111\u00f4ng k\u00edn nh\u01b0 m\u00e2y, m\u1ed9t l\u00f2ng h\u0103ng h\u00e1i, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y, m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh m\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng, th\u1ef1c l\u00e0 nh\u1edd oai h\u00f9ng c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. Ta nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd t\u00e2u, xi\u1ebft n\u1ed7i vui h\u1ea3, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i. Chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p. Khi tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p chua d\u01b0\u1edbi t\u00ean trong s\u1ed5, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c h\u1ebft. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho Ti\u1ebfn L\u00e2m m\u1ed9t t\u1ea5m b\u00e0i ng\u1ecdc kh\u1eafc ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc, l\u1ed9c, th\u1ecd\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft b\u1eb1ng tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam 1 t\u1ea5m b\u00e0i ng\u1ecdc kh\u1eafc ch\u1eef \u201cC\u00e1t t\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u00fd\u201d, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft b\u1eb1ng tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, v\u1eabn l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam 1 t\u1ea5m b\u00e0i ng\u1ecdc kh\u1eafc ch\u1eef \u201cMinh ph\u01b0\u1ee3ng tri\u00eau d\u01b0\u01a1ng\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft b\u1eb1ng san h\u00f4. \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam 1 t\u1ea5m b\u00e0i ng\u1ecdc kh\u1eafc ch\u1eef \u201cAnh h\u00f9ng\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft b\u1eb1ng san h\u00f4, tr\u00e2n ch\u00e2u. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed9t t\u1ea5m b\u00e0i b\u1eb1ng m\u00e3 n\u00e3o kh\u1eafc ch\u1eef \u201cLong h\u1ed5\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft b\u1eb1ng tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 b\u1ecb gi\u00e1ng c\u1ea5p chua \u1edf d\u01b0\u1edbi t\u00ean trong s\u1ed5, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c c\u1ea3. N\u0103m vi\u00ean tr\u00ean n\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed7i vi\u00ean 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng d\u00e1t li\u1ec1n h\u1ea1t ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng v\u1eeba, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. Th\u01b0\u1edfng ri\u00eang cho Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng v\u1eeba, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo ; \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t c\u00e1i \u00e1o quan v\u00f5 b\u1eb1ng g\u1ea5m t\u1ed1t, to\u00e0n t\u01a1, b\u00f4ng tr\u00f2n nh\u1ecf, m\u00e0u lam. T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng v\u1eeba, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t pha l\u00ea trong s\u00e1ng, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0. Ph\u00f3 c\u01a1 L\u00ea V\u0103n D\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng. Bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 L\u00ea \u0110\u1eafc v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n H\u1ef1u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf v\u00e0 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng. Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n M\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, cho 1 ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 l\u00e0m Thi\u00ean h\u1ed9 v\u1ec7 C\u1ea9m y. Cai \u0111\u1ed9i L\u00ea V\u0103n B\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng ch\u1ee9c Ph\u00f3 c\u01a1. C\u1ea3 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu theo h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng m\u00e0 c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t. C\u00f2n c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo trong tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1ea5y nh\u01b0 qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 39 vi\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn ; bang bi\u1ec7n v\u1ec7, c\u01a1 46 vi\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00e1c vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. Bi\u1ec1n binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 9.000 quan ti\u1ec1n. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c t\u1ed5ng m\u1ee5c, c\u00e1c vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch c\u00f3 d\u1ef1 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, l\u01b0\u1ee3ng cho khen th\u01b0\u1edfng, kh\u1edfi ph\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc\u201d.<\/p>\n<p>R\u1ed3i \u0111\u00f3, 3 t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea1m l\u00e0 b\u1ecdn Ki\u00ean H\u1ed3ng b\u1ecb gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh, vua truy\u1ec1n cho x\u1eed v\u00e0o c\u1ef1c h\u00ecnh, \u0111em th\u1ee7 c\u1ea5p v\u1ec1 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 b\u00eau 10 ng\u00e0y cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Hai b\u1ed9 L\u1ea1i v\u00e0 Binh d\u00e2ng danh s\u00e1ch k\u00ea s\u1ef1 tr\u1ea1ng c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. Vua xem xong, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBa n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n kh\u1ea3o x\u00e9t, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 cho k\u1ef7 lu\u1eadt trong ng\u1ea1ch quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c trong s\u1ea1ch x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi hay d\u1edf. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng ch\u00ednh s\u1ef1 hay \u0111\u00e3 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, v\u00e0 l\u00e0 nh\u1eefng quy m\u00f4 t\u1ed1t do Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1eb7t ra. Nay g\u1eb7p k\u1ef3 x\u00e9t c\u00f4ng c\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean, ta \u0111\u00e3 xem k\u1ef9, c\u00e2n nh\u1eafc c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u1ea9n th\u1eadn, nh\u01b0 : Th\u00e1i b\u1ea3o, th\u1ef1 V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u00e0i n\u0103ng m\u01b0u k\u1ebf, l\u00e0m ch\u1ee9c c\u01a1 y\u1ebfu l\u00e2u n\u0103m, v\u1eeba si\u00eang n\u0103ng v\u1eeba c\u1ea9n th\u1eadn, vua t\u00f4i c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1ee9c m\u1ed9t l\u00f2ng. T\u1eeb khi v\u00e2ng m\u1ec7nh Ti\u00ean \u0111\u1ebf d\u1eb7n l\u1ea1i, gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho ta, khi \u1edf trong tri\u1ec1u, v\u1ebb m\u1eb7t nghi\u00eam trang, h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1, khuy\u00ean r\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, trung trinh m\u1ed9t m\u1ef1c ; th\u1ef1 \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, l\u00e3o th\u00e0nh quen vi\u1ec7c, tr\u1ea3i l\u00e0m t\u00f4i 3 tri\u1ec1u. Thi th\u1ed1 ra m\u01b0u m\u00f4 c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c khen th\u01b0\u1edfng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ; th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i, L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 l\u00e3o th\u00e0nh th\u1ef1c ho\u00e0 nh\u00e3 k\u00ednh c\u1ea9n. \u0110\u1ec1u chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 ngay. Th\u00e1i b\u1ea3o, Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh, Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, c\u1ea7m c\u1edd ti\u1ebft \u1edf m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u00ean ngo\u00e0i, \u0111\u00e3 t\u1ecf ra c\u00f3 c\u00f4ng lao danh v\u1ecdng ; \u0111\u1ebfn khi ta l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, tr\u1ea5n gi\u1eef th\u00e0nh Long Bi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u00e1i \u0111ai cong b\u1eb1ng m\u00e3 n\u00e3o kh\u1ea3m ng\u1ecdc ch\u00e2u n\u1ea1m v\u00e0ng. H\u1eadu qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng tr\u1ea3i l\u00e0m quan b\u00ean trong b\u00ean ngo\u00e0i, ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i c\u0169 gi\u00e0 c\u1ea3, th\u00e0nh th\u1ef1c ch\u1ea5t ph\u00e1c, trung tr\u1ef1c si\u00eang n\u0103ng, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebft th\u00e1o v\u1ed1n c\u00f3 ; chu\u1ea9n cho gia h\u00e0m Thi\u1ebfu b\u1ea3o. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c gi\u00fap vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, d\u1ef1ng n\u00ean c\u00f4ng nghi\u1ec7p n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, gi\u1eef g\u00ecn v\u00e0 thi th\u1ed1 \u0111\u1ec1u gi\u1ecfi c\u1ea3, ti\u1ebfng hay t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 cho 1 ng\u01b0\u1eddi con \u1ea5m th\u1ee5 l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1, nay chu\u1ea9n chi cho l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng \u1edf nh\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp, \u0111\u1ee3i khi l\u1edbn l\u00ean giao cho b\u1ed9 \u00e1n b\u1ed5. Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111\u1ec1u ra s\u1ee9c vi\u1ec7c binh nhung, l\u1eadp c\u00f4ng n\u01a1i h\u00e0ng tr\u1eadn, ra v\u00e0o ch\u1ecbu nhi\u1ec1u kh\u00f3 nh\u1ecdc, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nanh vu\u1ed1t ru\u1ed9t r\u00e0 c\u1ee7a ta, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho gia h\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng. Th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n v\u00e0 th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u1ec1u bi\u1ebft nh\u1eadn r\u00f5 s\u1ef1 vi\u1ec7c trong khi th\u1eeba h\u00e0nh, nhanh nh\u1eb9n, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, s\u1ed1t s\u1eafng \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c c\u00f4ng, \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5 c\u00e1c ch\u1ee9c hi\u1ec7n \u0111ang quy\u1ec1n t\u1ea1m \u1ea5y. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Thanh, T\u00f4n Th\u1ea5t Lang, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef m\u00ecnh trong s\u1ea1ch c\u1ea9n th\u1eadn, ch\u0103m lo c\u00f4ng vi\u1ec7c ; th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, \u1edf ch\u1ed7 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, ph\u1ea3i x\u00e9t nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f3 kh\u0103n, c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng k\u1ebf \u0111\u1ec3 y\u00ean d\u00e2n, ch\u1ed1ng gi\u1eb7c ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n, m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ea3 ba \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, h\u1ebft s\u1ee9c d\u1eb9p y\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1, Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, v\u1ed7 y\u00ean v\u00e0 chi\u00eau t\u1eadp d\u00e2n \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, m\u1edf th\u00e0nh 1 ph\u1ee7 ((1) Ch\u1ec9 vi\u1ec7c Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n ki\u1ebfn ngh\u1ecb thi\u1ebft l\u1eadp ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean (H\u01b0ng Ho\u00e1) ng\u00e0y th\u00e1ng 5 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841]. (Th\u1ef1c l\u1ee5c \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7, VIII, 20b \u2013 23b).1), ban \u0111\u1ea7u bi\u1ebft ki\u1ebfn ngh\u1ecb, sau l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh hi\u1ec7u : \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho giao xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 b\u1ed9 b\u00e0n c\u00f4ng. N\u1ed9i c\u00e1c Th\u1ecb lang, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, h\u1ea7u c\u1eadn \u1edf n\u01a1i cung c\u1ea5m, th\u1eeba nh\u1eadn Ch\u1ec9 d\u1ee5 m\u1ed9t c\u00e1ch tinh t\u01b0\u1eddng, s\u1edbm khuya \u1edf n\u01a1i c\u00f4ng s\u1edf, ch\u0103m ch\u1ec9 nhanh nh\u1eb9n, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o tr\u1ec5 bi\u1ebfng ; chu\u1ea9n cho \u0103n l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng theo h\u00e0ng t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m. Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, Phan Huy Th\u1ef1c gi\u00e0 \u1ed1m suy y\u1ebfu, kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i ch\u1ee9c ch\u00ednh khanh ; nh\u01b0ng ta ngh\u0129 l\u1ea1i c\u00f4ng vi\u1ec7c ng\u00e0y x\u01b0a, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y nguy\u00ean h\u00e0m v\u1ec1 h\u01b0u. Th\u1ed1ng ch\u1ebf \u1edf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m, l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o, t\u00e0i n\u0103ng v\u00e0 ph\u1ea9m h\u1ea1nh \u0111\u1ec1u t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ea5p k\u00e9m, ch\u00ednh m\u00ecnh coi qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7, m\u00e0 kh\u00f4ng thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ed t\u00e0i n\u0103ng g\u00ec, \u0111\u00e1ng gi\u00e1ng l\u00e0m ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, nh\u01b0ng ngh\u0129 t\u00ecnh theo h\u1ea7u \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, chu\u1ea9n gia \u01a1n cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh \u1ea5y. Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 B\u00f9i Cung Ti\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c l\u1ed9n x\u1ed9n, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i m\u01a1 h\u1ed3, chu\u1ea9n gi\u00e1ng l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u1ea3o m\u1ea1o nh\u1eadn c\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ea5y \u00e2n th\u01b0\u1edfng, vi\u1ec7c \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u00ecnh c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c minh b\u1ea1ch, th\u00ec c\u00f2n l\u00e0m ch\u1ee9c \u00e1n s\u00e1t th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ? Chu\u1ea9n gi\u00e1ng xu\u1ed1ng l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c. Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u00ea T\u1eadp, d\u00e1m tr\u00e1i l\u1eddi d\u1ee5 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf, c\u1ea5p b\u1eady v\u0103n b\u1eb1ng, chu\u1ea9n c\u00e1ch ch\u1ee9c giao cho b\u1ed9 tra x\u00e9t ngh\u1ecb t\u1ed9i, \u0111\u1ec3 r\u00f5 r\u00e0ng vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng, ph\u1ea1t. C\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean kh\u00e1c \u0111\u1ec1u cho gi\u1eef ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169. V\u1ea3 l\u1ea1i, ta tu\u00e2n theo ph\u00e9p c\u0169, m\u1ed9t m\u1ef1c r\u1ea5t c\u00f4ng, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc c\u00e2n nh\u1eafc, tu\u1ef3 vi\u1ec7c, tu\u1ef3 t\u00e0i, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t \u0111\u00fang m\u1ee9c, \u0111\u1ec3 khuy\u00ean r\u0103n. Trong th\u00ec c\u00e1c b\u1eadc khanh, s\u0129, ngo\u00e0i th\u00ec c\u00e1c ch\u1ee9c t\u01b0 m\u1ee5c, c\u00e0ng n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng h\u1ebft s\u1ee9c, c\u1ed1 g\u1eafng gi\u1eef l\u1ea5y ph\u00e9p t\u1eafc l\u00e0m quan cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. Mong r\u1eb1ng c\u00e1c quan to gi\u1eef ph\u00e9p, c\u00e1c quan nh\u1ecf thanh li\u00eam, \u0111\u1ec3 cho trong y\u00ean, ngo\u00e0i tr\u1ecb, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t d\u00e0i l\u00e2u, \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u \u00e2n s\u1ee7ng c\u1ee7a nh\u00e0 vua, m\u1edbi ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh \u0111\u1ed5i l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, ki\u00eam tr\u00f4ng coi \u1ea5n v\u1ee5 c\u1ee7a ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, nh\u01b0ng v\u1eabn sung l\u00e0m ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. Cho H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, th\u0103ng th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i, ki\u00eam quy\u1ec1n t\u1ea1m ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7. Cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, ki\u00eam quy\u1ec1n t\u1ea1m ch\u1ee9c T\u1ea3 t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7. Cho \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, ki\u00eam l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m. Cho T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, th\u0103ng th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, ki\u00eam tr\u00f4ng coi \u1ea5n v\u1ee5 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1. Cho T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa, ki\u00eam tr\u00f4ng coi \u1ea5n v\u1ee5 \u1edf Quang l\u1ed9c t\u1ef1. Cho B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang, Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m, th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5. Cho th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t B\u1eafc Ninh, V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang, th\u0103ng Lang trung b\u1ed9 Binh, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Tuy\u00ean Quang. Cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh, Ph\u1ea1m Huy, l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 B\u1eafc Ninh. B\u1ed5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, xin t\u1ea1m h\u00e3y giam gi\u1eef l\u1ea1i. Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn h\u1ecd b\u1ecb b\u00e3o xi\u00eau gi\u1ea1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, x\u00e9t ra kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh \u00fd g\u00ec kh\u00e1c, n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u1ebft \u0111\u1ecba ph\u1eadn n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 r\u1ed3i tha cho v\u1ec1, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ch\u00ednh s\u00e1ch khoan h\u1ed3ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta\u201d.<\/p>\n<p>Sai c\u01a1 binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean thay nhau \u0111i th\u00fa \u1edf Nam K\u1ef3. Th\u01b0\u1edfng cho qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u00e1o, 1 nh\u1eabn.<\/p>\n<p>Cho \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh. Cho V\u0169 Danh Th\u1ea1c \u1edf \u0111\u1ea1o L\u01b0\u01a1ng tr\u1eeb, Tr\u1ea5n T\u00e2y, khi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, sau \u0111\u00f3 Th\u1ea1c ch\u1ebft, l\u1ea1i cho nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n, \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i, \u0111\u1ebfn thay. Cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5, Nguy\u1ec5n Hanh, ki\u00eam quy\u1ec1n t\u1ea1m ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00e1 l\u00fd T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7. Cho Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 H\u1ed9, L\u00ea V\u0103n Hi, l\u00e0m th\u1ef1 \u0111\u1ed1c h\u1ecdc Gia \u0110\u1ecbnh. Cho Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ea1i, V\u0169 \u0110\u00ecnh Uy\u00ean, l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>Truy\u1ec1n cho c\u00e1c qu\u00e2n di\u1ec5n t\u1eadp. \u0110i\u1ec3m duy\u1ec7t tr\u1ecdng th\u1ec3 c\u00e1c tr\u1eadn ph\u00e1p.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf S\u1eed qu\u00e1n. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 s\u1eed ch\u00e9p, vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eeb l\u00e2u. S\u1eed, c\u1ed1t ch\u00e9p l\u1ea1i ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u1ec3 d\u1ea1y b\u1ea3o cho \u0111\u1eddi sau. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820 \u2013 1840], \u0111\u00e3 ch\u1ecdn sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n s\u1eeda l\u00e0m b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c c\u1ee7a li\u1ec7t th\u00e1nh v\u00e0 c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, c\u00f9ng l\u00e0 t\u1eadp Minh M\u1ec7nh ch\u00ednh y\u1ebfu c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u00e0m th\u00e0nh s\u00e1ch. Song, k\u1ec3 t\u1eeb h\u01a1n 200 n\u0103m \u0111\u1ebfn gi\u1edd, nh\u1eefng c\u00f4ng nghi\u1ec7p c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc nh\u01b0 d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, theo ch\u00ed x\u01b0a, g\u00e2y n\u00ean nghi\u1ec7p v\u01b0\u01a1ng, ch\u0103m lo n\u1ed1i nghi\u1ec7p, nh\u1eefng quy m\u00f4 s\u00e1ng t\u1ecf to l\u1edbn, \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u. Trong \u1ea5y n\u00e0o l\u1ec5 nh\u1ea1c, n\u00e0o h\u00ecnh ch\u00ednh, tu\u1ef3 th\u1eddi th\u00eam b\u1edbt, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho \u0111\u1eddi, t\u1ea5t ph\u1ea3i kh\u1ea3o x\u00e9t cho k\u1ef9, \u0111\u00ednh ch\u00ednh tinh t\u01b0\u1eddng, cho n\u00ean c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ed1n nhi\u1ec1u n\u0103m th\u00e1ng. Ta m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, r\u1ea5t ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u1ed1i theo \u0111\u1ee9c hay c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ec1 sau l\u00e2u d\u00e0i, ph\u1ea3i n\u00ean k\u1ecbp th\u1eddi bi\u00ean t\u1eadp \u0111\u1ec3 th\u00e0nh b\u1ed9 s\u1eed \u0111\u00e1ng tin c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i theo \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u1ea5y r\u00f5 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng c\u1ee7a ti\u1ec1n nh\u00e2n. Nay chu\u1ea9n cho l\u1ea5y Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n l\u00e0m n\u01a1i so\u1ea1n s\u1eed. V\u1ec1 s\u1ed1 nh\u00e2n vi\u00ean t\u1eeb ch\u00e1nh, ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c ch\u1ee9c to\u1ea3n tu, bi\u00ean tu, kh\u1ea3o hi\u1ec7u, \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c, chu\u1ea9n giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng k\u00e9n ch\u1ecdn sung v\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u00e0m. H\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i b\u00e0n lu\u1eadn cho k\u1ef9, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 thi h\u00e0nh. L\u1ea1i n\u1eefa, c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u1ecbnh l\u1ea5y v\u00e0o, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 quan trong Kinh hay ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o th\u1ef1c c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng v\u1ec1 s\u1eed h\u1ecdc, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m n\u1ed5i vi\u1ec7c bi\u00ean ch\u00e9p s\u1eed \u1ea5y, chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn c\u1eed, t\u00e2u xin sung v\u00e0o\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh th\u1ea7n t\u00e2u xin \u0111\u1eb7t 1 t\u1ed5ng t\u00e0i, 1 ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i, 4 to\u1ea3n tu, 8 bi\u00ean tu, 4 kh\u1ea3o hi\u1ec7u, 6 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c v\u00e0 4 ng\u01b0\u1eddi thu ch\u01b0\u1edfng ki\u00eam bi\u1ec7n s\u1ef1. Nh\u01b0ng ch\u1ee9c ch\u00e1nh, ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i xin \u0111\u1ec3 vua ch\u1ecdn, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u1ea7n xin ch\u1ecdn l\u1ea5y sung v\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c. T\u1eeb ch\u1ee9c bi\u00ean tu tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u cho ng\u1ed3i ngay \u1edf Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n, chuy\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y ; c\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean to\u1ea3n tu xin mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ea3n nha n\u1eefa, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. H\u1eb1ng ng\u00e0y chi\u1ebfu c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng cho \u1edf Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n (to\u1ea3n tu 5 quan, bi\u00ean tu 4 quan, kh\u1ea3o hi\u1ec7u 2 quan, thu ch\u01b0\u1edfng v\u00e0 \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 1 quan) v\u00e0 b\u00fat, m\u1ef1c, gi\u1ea5y, d\u1ea7u, c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1ea7n d\u00f9ng.<\/p>\n<p>Vua truy\u1ec1n \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c t\u1ed5ng t\u00e0i v\u00e0 ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i m\u1ed7i ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean. C\u1eed V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n sung l\u00e0m T\u1ed5ng t\u00e0i, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t sung l\u00e0m Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i. Cho th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quang l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129, \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 T\u00f4 Tr\u00e2n l\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh, \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi l\u00e0m Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9 l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i l\u00e0m H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o ch\u1ee9c To\u1ea3n tu ; c\u00f2n t\u1eeb ch\u1ee9c Bi\u00ean tu tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ed5i sang vi\u1ec7n h\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0m vi\u1ec7c, vua sai \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp mang Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u0111\u1ebfn tuy\u00ean \u0111\u1ecdc cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. T\u1edd d\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1eddi n\u00e0o d\u1ea5y l\u00ean, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 s\u1eed ch\u00e9p c\u1ee7a \u0111\u1eddi \u1ea5y, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 thu\u1eadt l\u1ea1i \u0111\u1ee9c t\u1ed1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u01b0u truy\u1ec1n l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau. N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, v\u00e2ng m\u1ec7nh tr\u1eddi, m\u1edf v\u1eadn n\u01b0\u1edbc, th\u00e1nh th\u1ea7n truy\u1ec1n n\u1ed1i \u0111\u00e3 h\u01a1n 200 n\u0103m nay, c\u00e1c vi\u1ec7c l\u1ec5, nh\u1ea1c, h\u00ecnh, ch\u00ednh, tu\u1ef3 th\u1eddi m\u00e0 th\u00eam b\u1edbt. Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, khai s\u00e1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng, ch\u00ednh m\u00ecnh l\u00e0m cho trong n\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh, \u0111\u1ea5t \u0111ai th\u1ed1ng nh\u1ea5t, quy m\u00f4 r\u1ed9ng xa. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, g\u1ed3m t\u00e0i v\u0103n v\u00f5 d\u1ecdc ngang, s\u00e1ch l\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t r\u00f5 r\u1ec7t, c\u00f4ng li\u1ec7t \u0111\u00e1ng n\u1ed1i theo, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ebf ch\u00ednh \u0111\u1ea1i c\u00f4ng b\u1eb1ng, c\u00f3 tinh th\u1ea7n t\u00e1c d\u1ee5ng co d\u00e3n, trong kho\u1ea3ng 21 n\u0103m, ch\u00ednh s\u1ef1 hay, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 t\u1ed1t, r\u00e0nh r\u00e0nh c\u00f3 th\u1ec3 ghi ch\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], b\u00e0n l\u1eadp ra S\u1eed qu\u00e1n, ch\u1ecdn sai c\u00e1c Nho th\u1ea7n l\u00e0m b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c c\u1ee7a Li\u1ec7t th\u00e1nh v\u00e0 Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb Tri\u1ec7u t\u1ed5 khi m\u1edbi ph\u00e1t t\u00edch, \u0111\u1ebfn c\u00e1c Li\u1ec7t th\u00e1nh g\u00e2y n\u00ean c\u01a1 nghi\u1ec7p \u1edf c\u00f5i Nam, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTi\u1ec1n bi\u00ean\u201d, t\u1eeb trung h\u01b0ng tr\u1edf v\u1ec1 sau, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cCh\u00ednh bi\u00ean\u201d. C\u00e1c s\u1eed th\u1ea7n \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n s\u1eeda ch\u1eefa k\u1ef9 l\u1eafm. Nh\u01b0ng s\u1eed \u0111\u00e1ng tin c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb c\u00f2n ph\u1ea3i kh\u1ea3o \u0111\u00ednh r\u1ea5t k\u1ef9 c\u00e0ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c chu \u0111\u00e1o. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, \u0111\u1ee9c nhi\u1ec1u, c\u00f4ng l\u1edbn, th\u1ea5y ch\u00e9p \u1edf c\u00e1c s\u00e1ch Minh M\u1ec7nh ch\u00ednh y\u1ebfu, Ti\u1ec5u b\u00ecnh ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u00e9p t\u1eafc quy m\u00f4 l\u1edbn lao, t\u1ecf r\u00f5 v\u1eb1ng v\u1eb7c ; m\u00e0 c\u1ea3 \u0111\u1ebfn khi \u0111i, khi \u0111\u1ee9ng, c\u00e2u n\u00f3i, vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c quan T\u1ea3 s\u1eed ghi r\u00f5. \u0110i\u1ec1u m\u1ee5c c\u00f2n nhi\u1ec1u, c\u0169ng n\u00ean k\u1ecbp th\u1eddi ch\u00e9p l\u1ea1i c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u201cTa k\u00ednh theo quy m\u00f4 c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, noi theo vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, ph\u1ea3i ngh\u0129 vi\u1ec7c t\u1eadp h\u1ee3p l\u1ea1i th\u00e0nh s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 t\u1ecf b\u1ea3o cho \u0111\u1eddi sau. \u0110\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn c\u1eed ra, ph\u00e0m c\u00e1c vi\u00ean nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 giao, h\u1ebft l\u00f2ng kh\u1ea3o \u0111\u00ednh, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho n\u00f3i kh\u00f4ng qu\u00e1 s\u1ef1 th\u1ef1c, m\u00e0 vi\u1ec7c c\u00f3 b\u1eb1ng ch\u1ee9ng, c\u00e0ng l\u00e0m cho c\u00f4ng li\u1ec7t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng th\u00eam v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ea1y d\u1ed7 cho ng\u01b0\u1eddi sau, l\u00e0m b\u1ed9 s\u1eed ch\u00e9p \u0111\u00e1ng tin c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb, m\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng \u1ee7y nhi\u1ec7m c\u1ee7a ta.<\/p>\n<p>L\u1ea1i ban cho b\u1ea1c \u0111\u1ec3 thay c\u1ed7 y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (T\u1ed5ng t\u00e0i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 18 l\u1ea1ng b\u1ea1c, ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 13 l\u1ea1ng b\u1ea1c, to\u1ea3n tu m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 11 l\u1ea1ng b\u1ea1c, bi\u00ean tu m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c, kh\u1ea3o hi\u1ec7u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 6 l\u1ea1ng b\u1ea1c, thu ch\u01b0\u1edfng v\u00e0 \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c). L\u1ea1i sai l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng th\u1ef1 c\u1ee7a ch\u1ee9c to\u1ea3n tu v\u00e0 nh\u00e0 gi\u1ea3i v\u0169 d\u00e0i c\u1ee7a ch\u1ee9c bi\u00ean tu \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, \u0111\u00fac \u1ea5n \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb Th\u1ea7n h\u00e0n\u201d b\u1eb1ng v\u00e0ng (\u1ea5n h\u00ecnh tr\u00f2n), \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh [trong m\u1eb7t tr\u00f2n] 1 t\u1ea5c 4 ly, d\u00e0y 3 ph\u00e2n 1 ly, n\u00fam \u1ea5n \u0111\u00fac h\u00ecnh r\u1ed3ng cu\u1ed1n, cao t\u1ea5t c\u1ea3 1 t\u1ea5c 4 ly, m\u1eb7t \u1ea5n kh\u1eafc 4 ch\u1eef tri\u1ec7n : \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb Th\u1ea7n h\u00e0n\u201d.<\/p>\n<p>T\u1eadp Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p l\u00e0m xong. Th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c thay b\u1eefa ti\u1ec7c y\u1ebfn cho T\u1ed5ng t\u00e0i Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf tr\u1edf xu\u1ed1ng theo th\u1ee9 b\u1eadc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nh\u1eefng vi\u00ean to\u1ea3n tu, \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c ch\u00e9p v\u1ec1 Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, trong b\u1ea3n m\u1eabu c\u00f3 ch\u1ed7 sai l\u1ea7m (ch\u00e9p vi\u1ec7c n\u0103m Minh M\u1ec7nh 21, th\u00e1ng 12, ng\u00e0y 28, l\u1ea7m gi\u1edd \u1ea5t H\u1ee3i ra gi\u1edd Gi\u00e1p Tu\u1ea5t). Vua ng\u1edd, h\u1ecfi, b\u1ecdn Qu\u1ebf xin ch\u1ecbu t\u1ed9i v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 l\u1ea7m n\u00e0y nguy\u00ean l\u1ea7m t\u1eeb Nguy\u1ec5n V\u0103n Si\u00eau th\u1ea3o, b\u00e0i v\u0103n bia \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, m\u00e0 b\u1ecdn to\u1ea3n tu L\u00ea Th\u00fac \u0110\u00f4n theo ch\u1ed7 l\u1ea7m \u1ea5y th\u00e0nh ra l\u1ea7m, xin giao \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb t\u1ed9i c\u1ea3\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y quan tr\u1ecdng bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o, m\u00e0 c\u1ea7m b\u00fat ch\u00e9p l\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1i sai l\u1ea7m nh\u01b0 th\u1ebf\u00a0 ! N\u1ebfu kh\u00f4ng qua tr\u1eabm duy\u1ec7t k\u1ef9, t\u00ecm ra, th\u00ec ch\u1eb3ng l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 l\u1ea7m to \u00e0 ? N\u1ebfu b\u1ea3o r\u1eb1ng nguy\u00ean th\u1ea3o v\u0103n bia l\u00e0 t\u1ef1 V\u0103n Si\u00eau \u1ee9c \u0111\u1ea1c, kh\u00f4ng c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra, th\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y thu\u1ed9c v\u1ec1 L\u1ec5 b\u1ed9 ph\u1ea3i chuy\u00ean coi, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ed9i duy\u1ec7t, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u0111\u00e3 ki\u1ec3m x\u00e9t l\u1ea1i, sao c\u0169ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 y nguy\u00ean, khinh th\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u1ea9u th\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! \u0110\u00e1ng l\u1ebd n\u00ean giao cho b\u1ed9 ngh\u1ecb t\u1ed9i nghi\u00eam tr\u1ecb, nh\u01b0ng ngh\u0129 v\u0103n \u1edf bia ch\u01b0a d\u1ef1ng, b\u1ea3n m\u1eabu ch\u01b0a in xong, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 khoan tha cho. V\u0103n Si\u00eau \u0111\u00e3 can v\u1ec1 \u00e1n kh\u00e1c ((1) Ch\u1ec9 vi\u1ec7c Nguy\u1ec5n V\u0103n Si\u00eau l\u00e0m ph\u00e2n kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean ng\u00e0y th\u00e1ng 8 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], can t\u1ed9i n\u00f3i v\u1edbi quan Ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng l\u1ea5y \u0111\u1ed7 t\u00ean Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Tr\u00ecnh \u0111\u00e3 b\u1ecb n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh h\u1ecfng (Th\u1ef1c l\u1ee5c, \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7, XI, 14a).1) b\u1ecb c\u00e1ch, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0n n\u1eefa, c\u00f2n b\u1ecdn L\u00ea Th\u00fac \u0110\u00f4n, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9n v\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa H\u1ecdc \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, cho l\u01b0u t\u1ea1i ch\u1ee9c. \u0110\u01b0\u1eddng quan \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 : Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng\u201d. (N\u0103m \u1ea5y nh\u00e2n c\u00f3 qu\u1ed1c tang, t\u1eeb t\u1ed5ng t\u00e0i tr\u1edf xu\u1ed1ng khi m\u1edbi b\u00e1i m\u1ea1ng, th\u00ec v\u1eadn kh\u0103n \u00e1o \u0111en ; khi Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p l\u00e0m xong, d\u00e2ng l\u00ean, th\u00ec c\u00e1c \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c c\u00f3 \u0111\u1eb7t ra nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c ; ban ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 thay ti\u1ec7c y\u1ebfn. Ph\u00e0m nh\u1eefng b\u1ea3n kh\u1edfi th\u1ea3o c\u1ee7a to\u1ea3n tu, chi\u1ec3u l\u1ec7, \u0111em \u0111\u1ed1t h\u1ebft).<\/p>\n<p>S\u1eeda l\u1ea1i nh\u1eefng mi\u1ebfu \u0111\u1ebf, v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, mi\u1ebfu vua L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng, mi\u1ebfu Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Chi\u00eam Th\u00e0nh, mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, nh\u1eefng t\u01b0\u1eddng x\u00e2y quanh khu t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Quan Canh.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u00f9i Cung Ti\u00ean (Cung Ti\u00ean nguy\u00ean l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, b\u1ecb gi\u00e1ng, b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng) v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 V\u0169 Vi\u1ebft S\u0129 c\u00f3 t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u1ea5t ch\u1ee9c. B\u1ecdn Cung Ti\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u1edf Qu\u1ea3ng Y\u00ean, bi\u00ean l\u1eabn thu\u1ebf b\u1ea1c ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh v\u00e0o h\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha thu\u1ebf, l\u1ea1i gi\u1ea3m nh\u1eb9 quan thu\u1ebf l\u00e0m thi\u1ebfu h\u1ee5t h\u01a1n 1.000 quan ti\u1ec1n. \u0110\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecb ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng l\u00fd thanh tra l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang \u0111em ra b\u1ebb h\u1eb7c. C\u1ea3 hai\u00a0 \u0111\u1ec1u b\u1ecb giao b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u00e1n : Cung Ti\u00ean b\u1ecb t\u1ed9i l\u01b0u, Vi\u1ebft S\u0129 b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, vua cho \u0111\u1ed5i l\u1ea1i : Cung Ti\u00ean b\u1ecb ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c, Vi\u1ebft S\u0129 b\u1ecb ph\u00e1t ph\u1ed1i ra \u0111\u1ed3n t\u1ea5n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, \u0111em s\u1ee9c \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c d\u1ecbch. Sau, Cung Ti\u00ean k\u00eau xin \u0111\u1ed5i ph\u00e1t \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ec3 c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c, chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>D\u00f9ng Cai \u0111\u1ed9i \u1edf vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u01b0ng Khanh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd c\u00e1c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n. D\u00f9ng Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Tr\u1ea7n H\u01b0ng S\u01a1n l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, nh\u01b0ng cho l\u01b0u l\u1ea1i coi gi\u1eef t\u1eeb \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a h\u1ecd Tr\u1ea7n ; khi c\u00f3 vi\u1ec7c tri\u1ec1u h\u1ed9i, tri\u1ec7u th\u1ec9nh, ph\u1ea3i v\u00e2ng theo.<\/p>\n<p>Cho Huy\u1ec7n h\u1ea7u T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1ec7 Chung s\u1ed1 binh theo h\u1ea7u nh\u01b0 l\u1ec7 Huy\u1ec7n c\u00f4ng, l\u1ea1i tr\u00edch l\u1ea5y thu\u1ed9c binh 20 ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba ra ngo\u00e0i l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c cho \u1ea5y sung l\u00e0m b\u1ecdn ph\u1ee5c d\u1ecbch \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf Anh Du\u1ec7 vi\u00ean.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 thu\u1ef7 t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n K\u00fd l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t, \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng B\u00e3o, th\u1ef1 ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, s\u1eeda l\u1ea1i l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng. Sai b\u1ecdn Th\u1ed1ng ch\u1ebf V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, v\u00e0 th\u1ef1 Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ee9ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m. Tr\u01b0\u1edbc l\u0103ng x\u00e2y c\u1ed9t tr\u1ee5, sau l\u0103ng x\u00e2y t\u01b0\u1eddng ch\u1eafn, c\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng b\u1edd khe ng\u00f2i tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 ng\u0103n c\u1ea5m \u1edf chung quanh c\u0169ng \u0111\u1ec1u x\u00e2y b\u00f3 c\u1ea3. H\u1ec5 c\u00f3 m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, ph\u1ea7n m\u1ed9 nh\u00e0 n\u00e0o, th\u00ec c\u1ea5p tr\u1ea3 cho ti\u1ec1n, v\u1ea3i.<\/p>\n<p><a>L\u0129nh ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u \u0111em vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u1edf h\u1ebbo l\u00e1nh v\u00e0o mi\u1ec1n bi\u1ec3n, \u0111\u1ea5t li\u1ec1n b\u00ean c\u00f5i gi\u1eb7c, th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan tr\u1ecdng xung y\u1ebfu, th\u00e0nh tr\u00ec ch\u01b0a l\u00e0m xong, t\u00edch tr\u1eef c\u00f2n thi\u1ebfu th\u1ed1n, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c ngo\u00e0i kh\u00f4ng d\u00e1m d\u00f2m d\u1ecf \u0111\u1ebfn, th\u1eadt l\u00e0 v\u00ec ch\u00fang k\u00ednh s\u1ee3 uy \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nh\u01b0ng c\u0169ng v\u00ec c\u00f3 x\u1ee9 Qu\u1ea3ng Khai \u0111\u1ee1 \u1edf m\u1eb7t ngo\u00e0i v\u00e0 n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ea7n ph\u1ee5c ta. Nay nh\u1eefng binh \u0111\u00f3ng \u1edf Qu\u1ea3ng Khai, Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t r\u00fat v\u1ec1 th\u00ec vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb bi\u00ean gi\u1edbi kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00e3ng b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin cho \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u1ed3n b\u1ea3o \u1edf n\u00fai L\u1ed9c Gi\u00e1c, ph\u00e1i 500 binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u1ed3n l\u1edbn \u1edf b\u00ean s\u00f4ng nh\u00e1nh C\u00e1i L\u1ea7n, ph\u00e1i 1.000 binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng m\u00e3i \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 ng\u0103n gi\u1eef b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 v\u00e0 ch\u1ed1ng gi\u1eef gi\u1eb7c ngo\u00e0i\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cXem l\u1eddi t\u00e2u xin, t\u1ef1a nh\u01b0 \u0111\u1ec3 \u00fd v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u00f2ng bi\u00ean, nh\u01b0ng x\u00e9t k\u1ef9 \u00fd n\u00f3i, ch\u1ec9 l\u00e0 mu\u1ed1n c\u00f3 nhi\u1ec1u qu\u00e2n \u0111\u1ec3 gi\u1eef m\u00ecnh th\u00f4i. Ph\u1ea3i bi\u1ebft \u0111\u1ea1i binh d\u1eddi v\u1ec1 An Giang, c\u0169ng v\u00ec tr\u01b0\u1edbc ngh\u0129 \u0111\u1ebfn g\u1ed1c, sau m\u1edbi \u0111\u1ebfn ng\u1ecdn, n\u00e9n gi\u1eadn nh\u1ecf \u0111\u1ec3 t\u00ednh m\u01b0u to, ch\u1ee9 kh\u00f4ng h\u1ec1 \u0111em vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng b\u1ecf c\u1ea3 ra ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef n\u01a1i bi\u00ean kh\u1ed5n, n\u00ean \u0111\u1ec3 t\u00e2m l\u00e0m cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi y\u00ean t\u0129nh, l\u1ea5y s\u1ef1 ngh\u1ec9 binh, nu\u00f4i d\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ea7n, nay v\u1ed9i mu\u1ed1n th\u00eam binh, d\u1ef1ng d\u1ed3n, r\u00fat c\u1ee5c c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho c\u00f4ng vi\u1ec7c ! Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 nh\u1ecf m\u1ecdn l\u00e0m nh\u1ed9n nh\u1ea1o r\u1ed1i ren, Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t \u0111\u00e3 b\u1ed1i r\u1ed1i, kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1eafp \u0111\u1eb7t, c\u1ea7u vi\u1ec7n kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, \u0111\u01b0a t\u1edd v\u00e0o t\u00e2u g\u1ea5p, sau r\u1ed3i c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i lo. S\u1ed1 binh \u0111\u00f3ng \u1edf Qu\u1ea3ng Bi\u00ean ph\u1ea3i r\u00fat v\u1ec1 c\u0169ng l\u00e0 do Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t h\u1ea5p t\u1ea5p t\u00ednh sai \u0111\u00f3. Nay s\u1ed1 binh hi\u1ec7n \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 2.700 ng\u01b0\u1eddi, k\u1ec3 th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt, l\u1ea1i c\u00f2n mu\u1ed1n xin th\u00eam 1.500 binh n\u1eefa \u0111\u1ec3 m\u01b0u \u0111\u1ed3 ng\u1ed3i gi\u1eef, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u1ecdn c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ch\u1ec9 ngh\u0129 m\u01b0u cho m\u00ecnh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u00f4i tanh \u0111\u1ebfn l\u1ea5n \u0111\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean, vi\u00ean quan tr\u1ea5n th\u1ee7 b\u1ecf t\u1ec9nh, ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eb7n c\u01b0\u1edbp l\u1ed1i sau. N\u1ebfu bi\u1ebft d\u00f9ng \u0111\u00e0i Kim D\u1eef hi\u1ec3m tr\u1edf, c\u1ed1 gi\u1eef ri\u1ebft l\u1ea5y th\u00e0nh, h\u01a1n n\u1eefa \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00f3ng c\u1ea3 \u1edf An Giang, \u0111\u1eb7t th\u1ebf \u1ef7 gi\u1ed1c, \u0111\u1ea7u cu\u1ed1i ti\u1ebfp \u1ee9ng, th\u00ec gi\u1eb7c d\u1eabu c\u00f3 r\u1ea5t ngu ch\u0103ng n\u1eefa, \u0111\u00e2u d\u00e1m khinh th\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 n\u1ed9p m\u1ea1ng ! Nay truy\u1ec1n cho b\u1ecdn L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, \u0110inh V\u0103n Huy v\u00e0 Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t, \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac n\u00e0y v\u00f4 s\u1ef1, ph\u1ea3i n\u00ean v\u1ed7 v\u1ec1 binh s\u0129, luy\u1ec7n t\u1eadp theo k\u1ef3 h\u1ea1n, chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n, cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n, \u1edf n\u00fai L\u1ed9c Gi\u00e1c nguy\u00ean v\u1eabn c\u00f3 \u0111\u00e0i Phong H\u1ecfa, n\u00ean cho s\u1eeda qua l\u1ea1i \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00ean tr\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 v\u00e0 \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 g\u1ea7n, chia qu\u00e2n ra l\u00e0m ru\u1ed9ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho vi\u1ec7c t\u00edch tr\u1eef \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. L\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u1ea5t Qu\u1ea3ng Bi\u00ean v\u1ed1n ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi H\u00e0 Ti\u00ean, n\u00ean th\u01b0\u1eddng sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 x\u00e9t tin t\u1ee9c, n\u1ebfu c\u00f2n n\u00ean chia qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ph\u00f2ng gi\u1eef n\u01a1i \u1ea5y, th\u00ec t\u00e2u l\u00ean s\u1ebd thi h\u00e0nh, kh\u00f4ng n\u00ean cho n\u01a1i \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ea5t b\u1ecf \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ((1) B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean.1), \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTrong t\u1ec9nh h\u1ea1t gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, \u1edf c\u00e1c ch\u1ee3, nh\u1eefng nh\u00e0 n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u mua v\u00e9t th\u00f3c g\u1ea1o r\u1ea5t nhi\u1ec1u, d\u00e2n trong h\u1ea1t li\u00ean mi\u00ean h\u1ecdp nhau, u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u. Xin s\u1ee9c b\u1eaft tri\u1ec7t b\u1ecf h\u1ebft c\u00e1c ph\u01b0\u1eddng h\u1ed9 n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u. M\u1ed7i huy\u1ec7n ch\u1ec9 cho \u0111\u1ec3 m\u1ed9t l\u00f2 n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u g\u1ea7n ch\u1ed7 huy\u1ec7n l\u1ef5, nh\u01b0ng ph\u1ea3i do ph\u1ee7, huy\u1ec7n ki\u1ec3m tra, ph\u00e0m d\u00e2n gian c\u00f3 c\u1ea7n d\u00f9ng r\u01b0\u1ee3u v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5, thu\u1ed1c men, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n, mua t\u1eeb 1 c\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng. K\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u, mua ri\u00eang, s\u1ebd x\u1eed tr\u1ecb b\u1eb1ng tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00f9m\u201d.<\/p>\n<p>Vua (coi l\u1eddi t\u00e2u), d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c t\u00e2u c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn thi\u00ean l\u1ec7ch, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i c\u1ea3. V\u1eabn hay r\u1eb1ng n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u qu\u00e1 nhi\u1ec1u th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi h\u01b0 t\u1ed5n th\u00f3c g\u1ea1o, nh\u01b0ng r\u01b0\u1ee3u c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i d\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi ta v\u00e0o \u0111\u00e1m, c\u00fang l\u1ec5 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 r\u01b0\u1ee3u \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean, nh\u01b0ng th\u00e1nh Ch\u1ec9 c\u1ee7a Ti\u00ean \u0111\u1ebf kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho (tri\u1ec7t b\u1ecf). G\u1ea7n \u0111\u00e2y, l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi xin c\u1ea5m d\u00e2n gian qu\u1ea7n t\u1ee5 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng nh\u1eafc r\u00f5 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u00e0 th\u01b0\u1eddng r\u0103n b\u1ea3o th\u00eam \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng u\u1ed1ng \u0111\u1ebfn qu\u00e1 say, b\u1ecf vi\u1ec7c, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 ch\u0103ng, l\u00e0m ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ed1t \u1edf ng\u01b0\u1eddi, quan tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i, n\u1ebfu bi\u1ebft th\u1ec3 theo l\u00f2ng tr\u1eabm, ch\u0103m s\u1ef1 khuy\u00ean b\u1ea3o khi\u1ebfn d\u00e2n theo vi\u1ec7c n\u00f4ng, tang, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ch\u0103m lo ngh\u1ec1 m\u00ecnh, th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m cho bi\u1ebft theo l\u1ebd ph\u1ea3i, \u0111\u00e2u c\u00f2n r\u1ed7i \u0111\u1ebfn t\u1ee5 h\u1ecdp u\u1ed1ng say ! \u1ea5y t\u1ee9c l\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea5m m\u00e0 c\u1ea5m \u0111\u00f3. Nay l\u1ea1i mu\u1ed1n cho c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1n r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ec1u tri\u1ec7t b\u1ecf h\u1ebft, ch\u1ec9 \u1edf g\u1ea7n quan s\u1edf m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00f2 n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u m\u00e0 l\u1ea1i ph\u1ea3i do ph\u1ee7, huy\u1ec7n ki\u1ec3m tra, nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec l\u1eadp m\u1ed9t khu\u00f4n ph\u00e9p s\u1ebd c\u00f3 m\u1ed9t m\u1ed1i t\u1ec7 sinh ra. \u0110\u00e2u l\u1ea1i c\u00f3 d\u00e2n trong m\u1ed9t ph\u1ee7, m\u1ed9t huy\u1ec7n ph\u00e0m nh\u00e0 n\u00e0o g\u1eb7p ng\u00e0y c\u00fang l\u1ec5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i qua ph\u1ee7, huy\u1ec7n (m\u1edbi mua \u0111\u01b0\u1ee3c r\u01b0\u1ee3u), ch\u1eb3ng nh\u1eefng \u0111\u00e3 l\u00e0 s\u1ef1 phi\u1ec1n n\u00e1o, l\u1ea1i c\u00f2n b\u1ecb b\u1ecdn l\u1ea1i, l\u1ec7 \u1edf ph\u1ee7, huy\u1ec7n l\u00e0m nhi\u1ec5u n\u1eefa ! Th\u1ebf th\u00ec vi\u1ec7c n\u1ea5u l\u1eadu, mua ri\u00eang, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 c\u1ea5m ti\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 d\u00e2n gian \u0111\u00e3 ch\u1ecbu kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau n\u1ed7i kh\u1ed1n kh\u00f3. Nay ch\u1ec9 n\u00ean nh\u1eafc r\u00f5 l\u1eddi d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n thu\u1ed9c h\u1ea1t, th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i gia t\u00e2m d\u1eabn b\u1ea3o, khi\u1ebfn d\u00e2n ta bi\u1ebft ph\u1ea3i h\u1ea1n ch\u1ebf, kh\u00f4ng n\u1ea5u r\u01b0\u1ee3u nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 cho hao t\u1ed5n \u0111\u1ebfn th\u00f3c, kh\u00f4ng u\u1ed1ng qu\u00e1 say \u0111\u1ec3 cho h\u1ea1i \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c, t\u1ef1 nhi\u00ean ng\u00e0y m\u1ed9t tr\u1edf n\u00ean th\u00f3i t\u1ed1t. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c trong ch\u1ee9c ph\u1eadn \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, n\u00ean kh\u00e9o suy ngh\u0129 m\u00e0 l\u00e0m, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Cho tri\u1ec7u b\u1ecdn th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long L\u00ea Khoan M\u1ea1nh, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng, L\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c, quy\u1ec1n l\u0129nh L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt v\u00e0 Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ec9 v\u1ec1 Kinh \u0111\u00f4.<\/p>\n<p>Cho : Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Mai V\u0103n T\u00edch l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e1i l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o nh\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u00e0m ch\u1ee9c L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Long t\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Ti\u1ebfn\u00a0 l\u00e0m ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o Nh\u1ecb ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd \u1edf H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea V\u0103n D\u0169ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Ph\u01b0\u1edbc, l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thanh c\u1ea3i b\u1ed5 ch\u1ee9c Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong, Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m S\u0129 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea5m binh, gi\u1eef \u0111\u1ed3n b\u1ea3o V\u0129nh Th\u00f4ng.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i Phan T\u0129nh, l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung ph\u1ee7 N\u1ed9i v\u1ee5, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh h\u1ed9 l\u00fd vi\u1ec7c quan ph\u00f2ng ph\u1ee7 N\u1ed9i v\u1ee5.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean ch\u00f9a S\u00f9ng \u00c2n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m ch\u00f9a Ho\u1eb1ng \u00c2n. Ch\u00f9a n\u00e0y \u1edf ph\u01b0\u1eddng Qu\u1ea3ng B\u1ed1 ((1) Nay l\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00e1.1) t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, nguy\u00ean t\u00ean l\u00e0 Long \u00c2n, do b\u00e0 Ng\u1ecdc T\u00fa, c\u00f4ng ch\u00faa tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, d\u1ef1ng ra. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], vua ra B\u1eafc, cho t\u00ean ch\u00f9a n\u00e0y l\u00e0 S\u00f9ng \u00c2n. T\u1edbi \u0111\u00e2y, v\u00ec tr\u00e1nh t\u00ean \u0111i\u1ec7n (nh\u00e0 vua, c\u00f3 ch\u1eef \u201cS\u00f9ng\u201d), m\u1edbi \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u1ebf. V\u00e0 sai vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m so\u1ea1n l\u1ea1i v\u0103n bia \u0111\u1ec3 ghi vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan Huy Th\u1ef1c v\u1ec1 h\u01b0u. Th\u1ef1c \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 g\u1ea7n 30 n\u0103m, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y g\u1eb7p k\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf ((2) \u0110\u1ea1i k\u1ebf : k\u1ef3 x\u00e9t th\u01b0\u1edfng, ph\u1ea1t c\u00e1c quan l\u1ea1i.2), Th\u1ef1c v\u00ec gi\u00e0 \u1ed1m, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 h\u01b0u. Vua ngh\u0129 th\u01b0\u01a1ng Th\u1ef1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 c\u1ef1u, cho 200 quan ti\u1ec1n, m\u1ed9t b\u1ed9 tri\u1ec1u ph\u1ee5c v\u00e0 sai con c\u1ee7a Th\u1ef1c l\u00e0 Phan Huy V\u1ecbnh, hi\u1ec7n l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung, \u0111\u01b0a Th\u1ef1c v\u1ec1 qu\u00ea.<\/p>\n<p>V\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n T\u1ee9, theo ni\u00ean l\u1ec7, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 h\u01b0u. T\u1ee9 c\u00f3 c\u00f4ng \u1edf V\u1ecdng C\u00e1c, vua cho chi c\u1ea5p m\u1ed9t n\u1eeda l\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh v\u00e0 c\u1ea5p th\u00eam cho 50 quan ti\u1ec1n (T\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u0110\u0103ng Xuy\u00ean, huy\u1ec7n Phong Doanh, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh gi\u00e1 nh\u1eefng kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n th\u1eddi Minh M\u1ec7nh v\u00e0 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb. Ph\u00e0m b\u00ean ngo\u00e0i c\u00e1c n\u01a1i mua, \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec1u chi\u1ec3u theo m\u1ed9t gi\u00e1 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu c\u00f3 ai t\u00ecnh nguy\u1ec7n n\u1ed9p ti\u1ec1n \u1ea5y v\u00e0o Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u00ec s\u1ebd c\u1ea5p tr\u1ea3 b\u1eb1ng ti\u1ec1n, n\u1ebfu \u0111em n\u1ed9p v\u00e0o thu\u1ebf kho\u00e1 th\u00ec s\u1ebd t\u00ednh theo b\u1eb1ng s\u1ed1 ch\u00ednh ng\u1ea1ch.<\/p>\n<p>1. Ti\u1ec1n th\u1eddi Minh M\u1ec7nh : \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cV\u1ea1n s\u1ef1 nh\u01b0 \u00fd\u201d, n\u1eb7ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 10 quan ti\u1ec1n ; \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cTam \u0111a\u201d n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, 6 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 13 quan, n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 7 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 14 quan, n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 8 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 15 quan, n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 9 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 16 quan, n\u1eb7ng 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 17 quan ; \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cPh\u00fa th\u1ecd \u0111a nam\u201d n\u1eb7ng 5 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 43 quan, n\u1eb7ng 4 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 34 quan, n\u1eb7ng 3 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 26 quan.<\/p>\n<p>2. Ti\u1ec1n th\u1eddi Thi\u1ec7u Tr\u1ecb : \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cPhi long\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn, n\u1eb7ng 7 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 2 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 60 quan, h\u1ea1ng nh\u1ecf n\u1eb7ng 3 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 5 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 30 quan ; \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cSong long\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn, n\u1eb7ng 7 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 60 quan, h\u1ea1ng v\u1eeba n\u1eb7ng 3 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 5 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 30 quan, h\u1ea1ng nh\u1ecf n\u1eb7ng 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 17 quan. C\u00e1c \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cTam \u0111a\u201d, \u201cB\u00e1t b\u1ea3o\u201d, \u201cV\u1ea1n s\u1ef1 nh\u01b0 \u00fd\u201d m\u1ed7i \u0111\u1ed3ng n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n \u0111\u1ec1u tr\u1ecb gi\u00e1 10 quan ; \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n \u201cSong long\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn n\u1eb7ng 7 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 4 quan, h\u1ea1ng v\u1eeba n\u1eb7ng 3 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 5 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 2 quan, h\u1ea1ng nh\u1ecf n\u1eb7ng 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 1 quan ; ng\u00e2n ti\u1ec1n \u201cPhi long\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn n\u1eb7ng 7 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 2 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 2 quan, h\u1ea1ng nh\u1ecf n\u1eb7ng 3 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 5 ph\u00e2n, tr\u1ecb gi\u00e1 1 quan ; c\u00e1c ng\u00e2n ti\u1ec1n \u201cTam \u0111a\u201d, \u201cV\u1ea1n s\u1ef1 nh\u01b0 \u00fd\u201d, \u201cNh\u1eadt, nguy\u1ec7t tinh v\u00e2n\u201d m\u1ed7i \u0111\u1ed3ng n\u1eb7ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, \u0111\u1ec1u tr\u1ecb gi\u00e1 3 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p><a>T\u1ea1i h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 t\u00e0u c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00fa L\u00e3ng Sa <\/a>[Ph\u00e1p] v\u00e0o \u0111\u1ed7 \u1edf v\u1ee5ng Tr\u00e0 S\u01a1n, ch\u00fang l\u00ean b\u1edd c\u0103ng b\u1ea1t, [\u0111\u00f3ng qu\u00e2n], b\u1eafn h\u01a1n 60 ph\u00e1t s\u00fang l\u1edbn. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea5m n\u1ed5i, ch\u1ec9 b\u1eafn \u0111\u00e1p l\u1ea1i ba ph\u00e1t s\u00fang m\u1eebng. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ph\u1ea1m Duy Trinh c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. Khi Th\u1ecb v\u1ec7 Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng \u0111\u1ebfn n\u01a1i, b\u1ea3o cho bi\u1ebft r\u00f5 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt c\u1ea5m, ng\u01b0\u1eddi L\u00e3ng Sa kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00e1i l\u1ea1i, li\u1ec1n xu\u1ed1ng t\u00e0u d\u1eddi \u0111i. Vi\u1ec7c n\u00e0y khi vua bi\u1ebft, \u0110\u1ee9c Chung v\u00e0 Duy Trinh \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111\u1eb7t l\u1ef5 s\u1edf hai huy\u1ec7n Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u0129nh Thu\u1eadn ra ngo\u00e0i th\u00e0nh H\u00e0 N\u1ed9i (tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, hai huy\u1ec7n l\u1ef5 v\u1eabn \u1edf trong th\u00e0nh).<\/p>\n<p><a>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch d\u1eddi qu\u00e2n ra b\u00ean s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cV\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn t\u1ea3i th\u00f4ng b\u00e1o c\u1ee7a t\u1ec9nh An Giang, ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng n\u00e0y li\u00ean ti\u1ebfp v\u1edbi <\/a><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/B%E1%BA%A3y_N%C3%BAi\">Th\u1ea5t S\u01a1n<\/a>, ph\u00eda nam s\u00f4ng n\u00e0y li\u00ean ti\u1ebfp v\u1edbi c\u00e1c n\u00fai S\u00e2m \u0110\u0103ng [Th\u00e2m \u0110\u0103ng \u6df1\u7c26\u5c71, Th\u00e2m \u0110\u01b0ng, S\u00e2m \u0110\u0103ng, Phnom Ba-yang, \u1edf ph\u00eda \u0110\u00f4ng n\u00fai Ch\u00e2n Sum.], Ch\u00e2n S\u00e2m [\u771f\u68ee\u5c71 n\u00fai Treang ho\u1eb7c Chang, Ch\u00e2n Chi\u00eam, Ch\u00e2n Sum c\u00e1ch b\u1edd k\u00eanh V\u0129nh T\u1ebf h\u01a1n 4 km, nay thu\u1ed9c \u0111\u1ecba huy\u1ec7n Kiri Vong, t\u1ec9nh Takeo.], B\u00e0 \u0110\u00ea, C\u1ea7n Th\u1ebf, L\u1ec7 Ch\u00e2n, ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 th\u1ec3 qua l\u1ea1i, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u1ec1u d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed7 hi\u1ec3m, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n l\u00e0m ch\u01b0\u1edbc c\u1ed1 gi\u1eef. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, kh\u00f4ng th\u1ea5y ch\u00fang ra v\u00e0o, l\u00e0 v\u00ec t\u1eeb b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u00e2n n\u00fai ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ru\u1ed9ng hoang, l\u1ea1i c\u00f3 nhi\u1ec1u khe ng\u00f2i, sau k\u1ef3 th\u00e1ng 8 n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t s\u00e2u d\u1ea7n, nh\u1eefng th\u1ee9 c\u1ecf n\u01b0\u1edbc m\u1ecdc lan d\u00e0i ra, \u0111i qua s\u1ebd b\u1ecb v\u01b0\u1edbng v\u00edt. N\u1ebfu \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i m\u00f9a \u0111\u00f4ng, kh\u00f4 r\u00e1o, m\u1ed9t m\u1edb l\u1eeda \u0111\u1ed1t ch\u00e1y s\u1ea1ch m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, ch\u00fang t\u1ea5t l\u1ea1i \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u. Th\u1ea5t S\u01a1n ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean, v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf cho ph\u00eda sau s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, n\u00ean m\u1ed9t phen h\u1ebft s\u1ee9c ti\u1ec5u tr\u1eeb \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t h\u1ebft m\u1ed1i lo v\u1ec1 sau. Nay t\u1eeb b\u1edd s\u00f4ng v\u00e0o ph\u00eda trong, c\u00f2n c\u00f3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecdng, n\u1ebfu s\u1ed1 qu\u00e2n ti\u1ebfn ti\u1ec5u nhi\u1ec1u th\u00ec chia l\u00e0m 5 \u0111\u1ea1o, do nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng qua V\u0129nh T\u1ebf, T\u0129nh Bi\u00ean, Ti\u00ean N\u00f4ng, V\u0129nh Th\u00f4ng, V\u0129nh Gia c\u00f9ng ti\u1ebfn l\u00ean. N\u1ebfu s\u1ed1 binh \u00edt th\u00ec chia l\u00e0m 3 \u0111\u1ea1o, 1 \u0111\u1ea1o do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 qua M\u1eb7c C\u1ea7n [M\u1ea1c C\u1ea7n D\u01b0ng], r\u1ed3i ra ph\u00eda sau Xo\u00e0i T\u1ed1n [Tri T\u00f4n], c\u00f2n b\u1ed9 binh do n\u00fai L\u1ec7 Sam [n\u00fai Sam?], chia l\u00e0m 3 \u0111\u1ea1o ; th\u1ebf th\u00ec b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng nom \u0111\u01b0\u1ee3c cho nhau, ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean h\u1ebft. Xin cho \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng nh\u1eefng binh 5 v\u1ec7 Long v\u00f5, Trung b\u1ea3o, T\u1ea3 b\u1ea3o, Th\u1ea7n c\u01a1 v\u00e0 Ti\u1ec1n b\u1ea3o \u0111ang l\u01b0u th\u1ee9 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, k\u00edp \u0111i t\u1edbi \u0111\u1ec3 k\u1ecbp ng\u00e0y h\u1ed9i ti\u1ec5u, ch\u1eafc trong m\u1ed9t v\u00e0i th\u00e1ng c\u00f3 th\u1ec3 xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea5t S\u01a1n \u1edf sau l\u01b0ng V\u0129nh T\u1ebf, tuy g\u1ecdi l\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf, nh\u01b0ng ch\u1ed7 \u0111\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ee5 t\u1eadp ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 nh\u1eefng b\u1ecdn linh tinh c\u00f2n s\u00f3t, \u1ea9n n\u00e1u \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng qua ng\u00e0y, x\u01b0a nay ch\u01b0a t\u1eebng d\u00e1m \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u ch\u1ed7 quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng. Nay n\u1ebfu \u0111em bi\u1ec1n binh 5 v\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 chinh ti\u1ec5u, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng nhi\u1ec1u ng\u1ea3, ch\u01b0a d\u1ec5 \u0111i c\u00f9ng ki\u1ec7t trong n\u00fai m\u00e0 t\u00ecm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c lo\u00e0i th\u00fa ! Ch\u1ed7 n\u00fai m\u1ecdc li\u1ec1n, quanh kh\u1eafp, trong \u0111\u00f3 nh\u1eefng l\u1ed1i \u0111i t\u1eaft, b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 c\u1ea3 ; qu\u00e2n ta t\u1ea5n c\u00f4ng, ch\u00fang s\u1ebd d\u1eddi b\u00ean n\u00e0y tr\u1ed1n sang b\u00ean kia, l\u00e0m sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ee5p b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 d\u00e1m n\u00f3i khinh d\u1ecb nh\u01b0 th\u1ebf ! Hu\u1ed1ng chi quan l\u00ednh th\u00fa, m\u1edbi \u0111\u1ebfn ch\u01b0a k\u1ecbp ngh\u1ec9 s\u1ee9c, nay v\u1ed9i \u0111em d\u00f9ng, h\u1ea3 ch\u1eb3ng l\u00e0m cho binh s\u0129 ch\u1ecbu qu\u00e1 m\u1ecfi m\u1ec7t ? V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef m\u00f9a \u0111\u00f4ng s\u1eafp t\u1edbi, n\u1ebfu c\u00f3 gi\u1eb7c ngo\u00e0i d\u00f2m th\u1ea5y ch\u1ed7 h\u1edf m\u00e0 k\u00e9o \u0111\u1ebfn th\u00ec gi\u1eef sao cho to\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c ? Sao ch\u1eb3ng b\u1eb1ng h\u00e3y d\u1ed3n s\u1ee9c, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft d\u1eb9p cho d\u1ea3i \u0111\u1ea5t Ba Xuy\u00ean ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean h\u1eb3n, r\u1ed3i sau s\u1ebd d\u1eddi binh \u0111\u1ebfn Th\u1ea5t S\u01a1n, th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh th\u00ec c\u00e1i \u0111\u1ea5t nh\u1ecf b\u1eb1ng h\u00f2n \u0111\u1ea1n, n\u1ed1t ru\u1ed3i \u1ea5y tr\u1ed1n \u0111i \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ph\u00e0m m\u01b0u qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n to\u00e0n, kh\u00f4ng n\u00ean ngh\u0129 \u1edf s\u1ef1 c\u1ea7u may, d\u00f9ng binh c\u1ed1t t\u00ednh cho \u0111\u00fang k\u1ebf, kh\u00f4ng n\u00ean v\u1ed9i c\u1ea7u l\u1ea5y c\u00f4ng thi\u1ec3n c\u1eadn. Nay truy\u1ec1n cho Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch h\u00e3y x\u00e9t trong h\u1ea1t m\u00ecnh, ph\u00f2ng b\u1ecb cho nghi\u00eam, n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00ednh th\u00fa l\u01b0u l\u1ea1i An Giang ngh\u1ec9 ng\u01a1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i s\u1ee9c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 t\u00ean C\u01a1 b\u1ecb ch\u1ecbu t\u1ed9i gi\u1ebft ch\u1ebft. T\u00ean C\u01a1, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nh\u1eadn danh m\u1ee5c ngu\u1ef5, gi\u1ebft h\u1ea1i B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Tuy\u00ean. T\u1edbi \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n l\u00e0 Kim S\u00e2m, Kim H\u1ed3ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c C\u01a1, gi\u1ea3i n\u1ed9p. Vua sai \u0111em x\u1eed c\u1ef1c h\u00ecnh, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn S\u00e2m 100 quan ti\u1ec1n. Thu \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n tri\u1ec7n, c\u1edd, b\u00e0i \u0111em v\u1ec1 b\u1ed9 n\u1ed9p.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, quan qu\u00e2n t\u1eeb Tr\u1ea5n T\u00e2y tr\u1edf v\u1ec1, t\u00ean Y\u1ec3m t\u00ecnh nguy\u1ec7n t\u1eadp h\u1ecdp b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n l\u1ea1i, sung l\u00e0m ti\u1ec1n khu \u0111\u1ebfn nay, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em Y\u1ec3m \u0111i L\u1ea1c Ho\u00e1, sai \u1edf \u0111\u1ed3n B\u1eafc Trang chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 v\u00e0 t\u01b0 sang t\u1ec9nh V\u0129nh Long ch\u1ecdn c\u1eaft 5 vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf \u0111\u1ed9i Long nhu\u1ec7 \u0111i theo \u0111\u1ec3 Y\u1ec3m sai khi\u1ebfn. B\u1ed1 ch\u00ednh L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh kh\u00f4ng ch\u1ecbu cho. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u do Y\u1ec3m m\u00e0 ra h\u00e0ng, tranh nhau \u0111\u01b0a \u0111\u1ed3 t\u1eb7ng Y\u1ec3m, l\u1ea1i c\u00f3 k\u1ebb g\u1ecdi Y\u1ec3m l\u00e0 qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng n\u1eefa. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1, qua nh\u1eefng l\u1ea7n ti\u1ebfn ti\u1ec5u, ph\u00e1 \u0111\u1ebfn t\u1ed5, hang, tan n\u00e1t kh\u00f4ng c\u00f2n s\u00f3t, k\u1ebf c\u00f9ng, s\u1ee9c nh\u1ee5t, ch\u00fang t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u0111\u1ea7u th\u00fa, d\u00f9 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ean N\u1eb7c Y\u1ec3m, ch\u00fang c\u0169ng ch\u1eb3ng tr\u1ed1n \u0111i \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1 l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o b\u1ea3n \u0111\u1ed3 v\u00e0 s\u1ed5 s\u00e1ch c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, v\u1ed1n c\u00e1ch bi\u1ec7t h\u1eb3n v\u1edbi x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u00ec c\u00f3 can thi\u1ec7p g\u00ec v\u1edbi Y\u1ec3m, m\u00e0 b\u1ecdn qu\u00e2n th\u1ee9 v\u1ed9i giao cho Y\u1ec3m vi\u1ec7c \u0111i chi\u00eau an ? H\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i v\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y xin v\u1ec1, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00fat c\u00f4ng, n\u00ean nay mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n vi\u1ec7c n\u00e0y sai \u0111i l\u1eadp c\u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u1ef1 g\u1ee1 l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc hay sao ? Th\u1eadm ch\u00ed l\u1ea1i t\u01b0 sang t\u1ec9nh V\u0129nh\u00a0 Long ch\u1ecdn giao 5 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf \u0111\u1ed9i Long nhu\u1ec7 \u0111\u1ec3 theo Y\u1ec3m \u0111i chi\u00eau d\u1ee5, th\u00ec \u00fd ki\u1ebfn sao l\u1ea1i sai l\u1ea7m \u0111\u1ebfn th\u1ebf\u00a0 ! \u0110\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecdn ch\u00fang kho\u1ea3n ti\u1ebfp l\u1eabn nhau, x\u01b0ng h\u00f4 b\u1eady b\u1ea1, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u0169ng mu\u1ed1n \u201cd\u1ea1y lo\u00e0i kh\u1ec9 tr\u00e8o c\u00e2y\u201d hay sao ? Kh\u00f4ng ng\u1edd nh\u1eefng vi\u00ean quan to \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 m\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u00e8n sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 xu\u1ed1ng qu\u1edf (b\u1ecdn qu\u00e2n th\u1ee9 ) v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho Kh\u00e1nh Trinh \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c m\u1ed9t c\u1ea5p. Nh\u00e2n l\u1ea1i sai b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em Y\u1ec3m \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9, giao cho \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 d\u01b0 \u0111\u1ea3ng \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n v\u00e0 th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf c\u00e1c x\u1ee9 Phong Nh\u01b0\u01a1ng, Nghi Ho\u00e0 ph\u1ea3i mau quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 li\u1ec7u l\u1eadp c\u00f4ng b\u00e1o \u0111\u00e1p.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh ph\u00e1 tan b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf S\u1ed1c Sam. V\u00ec b\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean l\u1ea1i n\u1ed5i l\u00ean, Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tri Ph\u01b0\u01a1ng d\u1eddi binh t\u1eeb L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, th\u1eeba th\u1eafng t\u1ea5n c\u00f4ng \u0111\u1ebfn Tr\u00e0 T\u00e2m, S\u1ed1c Tr\u0103n, b\u1ecdn ph\u1ec9 s\u1ee3 oai phong, \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n, l\u1ea1i ch\u1ea1y v\u1ec1 S\u1ed1c Sam, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, \u0111\u1eafp lu\u1ef9, d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 c\u1ea7m c\u1ef1. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u00e1nh v\u00e0o b\u00ean t\u1ea3, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00e1nh v\u00e0o b\u00ean h\u1eefu, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh v\u00e0o ph\u00eda gi\u1eefa, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n ch\u1eb7n \u1edf m\u1eb7t sau. B\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 2.000 t\u00ean gi\u1eef lu\u1ef9 ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n Y c\u00f9ng v\u1edbi gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh s\u00e1t v\u00e0o nhau, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c. Ho\u00e0ng b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eafn tr\u00fang tay tr\u00e1i, Y c\u0169ng b\u1ecb \u0111\u1ea1n b\u1eafn v\u00e0o ch\u00e2n ph\u1ea3i, hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u00f3 bu\u1ed9c v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u00e1nh. Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, ph\u00f3 c\u01a1 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00f9 \u0111\u00e1nh r\u1ea5t h\u0103ng h\u00e1i. Ph\u00f3 c\u01a1 L\u00ea Nguy, gia h\u00e0m Ph\u00f3 c\u01a1 Mai V\u0103n \u0110i\u1ec1n, v\u00e0 Bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 L\u00ea \u0110\u1ee9c x\u00f4ng l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e2m gi\u1ebft qu\u00e2n gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c li\u1ec1n tan r\u00e3 [Quan qu\u00e2n] b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 36 t\u00ean, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 89 \u0111\u1ea7u, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 293 t\u00ean. Qu\u00e2n ta l\u00f9ng b\u1eaft, gi\u1eb7c \u1edf c\u00e1c s\u1ed1c c\u00f3 k\u1ebb t\u1ef1 \u0111\u1ed1t m\u00ecnh ch\u1ebft, c\u00f3 k\u1ebb t\u1ef1 v\u1eabn, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ecf nh\u00e0 m\u00e0 ch\u1ea1y.<\/p>\n<p>Vua nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, th\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p v\u00e0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 nh\u1eabn v\u00e0ng, m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 ch\u1eef \u201cPh\u00fa th\u1ecd \u0111a nam\u201d, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo ; Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cSong long\u201d h\u1ea1ng nh\u1ecf, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo v\u00e0 1 nh\u1eabn v\u00e0ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n Y m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng, 1 ng\u00e2n b\u00e0i v\u00e0 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa th\u0103ng th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cSong long\u201d h\u1ea1ng nh\u1ecf, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, v\u00e0 1 nh\u1eabn v\u00e0ng ; L\u00ea Nguy, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cPh\u00fa th\u1ecd \u0111a nam\u201d h\u1ea1ng nh\u1ecf, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo ; Mai V\u0103n \u0110i\u1ec1n th\u0103ng ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng ; L\u00ea \u0110\u1ee9c, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 v\u00e0 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Bi\u1ec1n binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 2.000 quan ti\u1ec1n. Vua nh\u00e2n sai Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ed3n b\u1ea3o tu\u1ef3 c\u01a1 d\u1eb9p b\u1eaft ho\u1eb7c ph\u1ee7 d\u1ee5 ; Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u1edf l\u1ea1i t\u1ec9nh An Giang, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1m bi\u1ebft t\u00ean Giun s\u1eafp \u0111em th\u1ed5 binh k\u00e9o sang \u0111\u1ea7y s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, t\u00ean \u00d4n Xi Ma s\u1ebd \u0111em th\u1ed5 binh qu\u1ea5y r\u1ed1i kh\u1eafp H\u00e0 Ti\u00ean, l\u1ea1i c\u00f3 h\u01a1n 10 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf h\u00f2n \u00d4 Mai thu\u1ed9c Khai Bi\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u1ef1c x\u00e2m l\u1ea5n qu\u1ea5y r\u1ed1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam mu\u1ed1n m\u01b0u \u0111\u1ed3 d\u00f2m v\u00e0o ch\u1ed7 h\u1edf, gi\u00fap b\u1ecdn l\u00e0m b\u1eady, tin n\u00e0y ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng sai. Hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u01a1ng v\u00e0o k\u1ef3 ph\u00f2ng gi\u1eef m\u00f9a \u0111\u00f4ng, n\u00ean gia s\u1ee9c nghi\u00eam ng\u1eb7t ch\u1ed1ng gi\u1eef \u0111\u1ec3 v\u1eefng bi\u00ean gi\u1edbi\u201d. Vua b\u00e8n sai th\u1ef1 L\u00e3nh binh Mai V\u0103n T\u00edch v\u00e0 \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt hi\u1ec7p s\u1ee9c c\u00f9ng gi\u1eef b\u1ea3o V\u0129nh Th\u00f4ng ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu gi\u1eef n\u00fai L\u1ed9c Gi\u00e1c ki\u00eam vi\u1ec7c sai binh gi\u1eef \u0111\u1ed3n Chu Nham ; l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 L\u00e3nh binh An Giang Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n chia gi\u1eef Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang ; th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch gi\u1eef s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf. L\u1ea1i sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean((1) \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0.1) L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho L\u00e3nh binh Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111\u00f3ng gi\u1eef b\u1ea3o T\u00e2y Ninh v\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n ch\u1ecdn sai 1 vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u01a1 \u0111\u00f3ng ng\u0103n gi\u1eef \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh ho\u1eb7c \u0111\u1ed3n H\u00f9ng Ng\u1ef1((2) Hai \u0111\u1ed3n n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u1edf ph\u00eda th\u01b0\u1ee3ng du t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.2). B\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng, L\u00ea Khoan M\u1ea1nh, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Ph\u01b0\u1edbc, Nguy\u1ec5n H\u1ec9, T\u1ea1 V\u0103n Linh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ec9 tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, nay chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u1edf l\u1ea1i t\u1ec9nh, tu\u1ef3 vi\u1ec7c chia sai \u0111i l\u00e0m. C\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i s\u1eeda s\u1eb5n thuy\u1ec1n t\u00e0u, chi\u00eau m\u1ed9 ngh\u0129a binh \u0111\u1ec3 d\u1ef1 b\u1ecb khi c\u1eaft \u0111\u1eb7t. L\u1ea1i truy\u1ec1n b\u1ea3o Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n ph\u1ea3i c\u00f9ng b\u00e0n nhau chia \u0111i ra c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng hi\u1ec3m y\u1ebfu \u1edf Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng \u0110\u00f4ng t\u1eeb V\u0129nh T\u1ebf \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean, ng\u0103n gi\u1eef cho nghi\u00eam c\u1ea9n, tu\u1ef3 theo t\u00ecnh th\u1ebf ho\u00e3n hay c\u1ea5p, n\u00ean \u0111\u00e1nh hay n\u00ean gi\u1eef, cho ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n nghi l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u1ed3 B\u1ea3o l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, nguy\u00ean tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 H\u1ea3i T\u00e2y, H\u1ed3 Ng\u1ecdc T\u00e0i, l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y. L\u1ea1i cho \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, Ph\u1ea1m Gia K\u1ef7 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, vi\u00ean Lang trung \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5, L\u00ea V\u0103n Du, l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf, c\u1ea5p cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u1ea5n b\u1eb1ng ng\u00e0 v\u00e0 d\u1ea5u ki\u1ec1m b\u1eb1ng ng\u00e0 (h\u00ecnh th\u1ee9c c\u0169ng nh\u01b0 \u1ea5n, d\u1ea5u c\u1ee7a s\u00e1u b\u1ed9). T\u1eeb nay ph\u00e0m khi vua \u0111i tu\u1ea7n h\u00e0nh ngo\u00e0i 100 l\u00fd hay ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng trong Kinh k\u1ef3 v\u00e0i ng\u00e0y tr\u1edf v\u1ec1, \u0111\u1ec1u cho mang theo \u0111\u1ec3 d\u00f9ng. Ban b\u1ed1 vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0m l\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Cho V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Minh v\u0169 dinh Th\u1ea7n c\u01a1, D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh L\u00e2m, b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u00e0 N\u1ed9i, L\u00ea V\u0103n Sinh, th\u0103ng b\u1ed5 Ph\u00f3 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nghi v\u0169 dinh Long v\u00f5, T\u00f4n Th\u1ea5t Chung, b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Nguy\u1ec5n H\u00f9ng, th\u0103ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t, dinh T\u1ea3 d\u1ef1c, qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 thu\u1ef7 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, Phan Ph\u00e1i, th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, Ho\u00e0ng V\u0103n \u0110\u1ee9c, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Minh v\u00f5 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; sung Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long, L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long, L\u00ea Khoan M\u1ea1nh l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o Nh\u1ea5t \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n ; nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh S\u01a1n T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb, dinh H\u1eefu d\u1ef1c qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m ; Qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ec9 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh H\u1eefu d\u1ef1c qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m. L\u1ea1i cho T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u0129a l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t dinh T\u1ea3 d\u1ef1c qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, c\u00f2n V\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u1ee3c th\u00ec \u0111i\u1ec1u b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p><a>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 nghe H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 tin c\u1ea3nh b\u00e1o, li\u1ec1n qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c bi\u1ec1n binh \u0111i sang \u0111\u1ec3 h\u1ed9i h\u1ee3p ch\u1ed1ng gi\u1eef, l\u01b0u \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u1edf l\u1ea1i ng\u0103n gi\u1eef b\u1ea3o V\u0129nh Th\u00f4ng v\u00e0 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cH\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea5t xung y\u1ebfu, ph\u00eda \u0111\u00f4ng gi\u00e1p t\u1edbi \u0110\u00f4ng H\u1ed3, \u0111\u00f4ng nam ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi bi\u1ec3n, c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o th\u1ebf hi\u1ec3m tr\u1edf thi\u00ean nhi\u00ean \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, duy hai m\u1eb7t T\u00e2y, B\u1eafc, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111i th\u00f4ng ba ng\u1ea3, m\u00e0 \u0111\u1ed3n Chu Nham, c\u00e1ch t\u1ec9nh v\u00e0i ch\u1ee5c tr\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ed7 lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t \u0111\u1eb7t s\u00fang c\u00f9ng \u0111\u1ed1i di\u1ec7n nhau, b\u1eafn ra kh\u00f4ng ti\u1ec7n. Xin cho \u0111\u1eb7t v\u00e0i ba c\u1ed7 s\u00fang l\u1edbn \u1edf tr\u00ean n\u00fai B\u00ecnh S\u01a1n trong lu\u1ef9 \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf m\u1eb7t T\u00e2y, B\u1eafc. L\u1ea1i \u1edf tr\u00ean n\u00fai T\u00f4 Ch\u00e2u d\u1ef1ng m\u1ed9t v\u1ecdng l\u00e2u, \u0111\u1eb7t 2 c\u1ed7 s\u00fang l\u1edbn \u0111\u1ec3 kh\u1ed1ng ch\u1ebf m\u1eb7t \u0110\u00f4ng Nam. V\u00e0 tri\u1ec7t b\u1ecf \u0111\u1ed3n Chu Nham \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee1 b\u1edbt binh l\u1ef1c\u201d. Vua nghe theo l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, Tr\u1ee9 l\u1ea1i \u0111em binh v\u1ec1 s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u1edf An Giang nghe H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ed9ng, c\u0169ng \u0111em binh sang c\u1ee9u gi\u00fap ; khi t\u1edbi n\u01a1i, kh\u00f4ng th\u1ea5y tin t\u1ee9c g\u00ec v\u1ec1 gi\u1eb7c Xi\u00eam, Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i chuy\u1ec3n v\u1ec1 V\u0129nh Long.<\/a><\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng : b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean, L\u1ea1c Ho\u00e1 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean, duy nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf v\u1eabn ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u1ecb, m\u1edbi sai Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u1ec1u ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft. Ai b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00ean : Tr\u1ea7n L\u00e2m, Ho\u00e0ng V\u0129nh Xu\u00e2n, L\u00e2m S\u00e2m, m\u00e1ch b\u1ea3o hay gi\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ec1u chi\u1ec3u theo l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng, c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Gia h\u00e0m u\u00fd cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, \u0111i\u1ec1u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cSong long\u201d h\u1ea1ng v\u1eeba. N\u0103ng gi\u1ecfi v\u1ec1 ngh\u1ec1 b\u1eafn, nhi\u1ec1u l\u1ea7n theo \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, c\u00f3 c\u00f4ng ; T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 t\u00e2u xin khen th\u01b0\u1edfng, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh vua cho nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng c\u1ea5p cho \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c hai t\u1ec9nh V\u0129nh Long, An Giang.<\/p>\n<p>Cho \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Lang trung b\u1ed9 Binh H\u1ed3 Thi\u1ec7n, l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Phi\u00ean, l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u00e0o \u0110\u1ee9c C\u01a1 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n \u1edf H\u00ecnh khoa Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 y \u1edf vi\u1ec7n Th\u00e1i y Tr\u1ecbnh V\u0103n Nho, v\u00ec gi\u00e0 \u1ed1m, v\u1ec1 h\u01b0u. Vua sai \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh V\u0169 H\u1eefu Qu\u00fdnh ki\u00eam gi\u1eef ch\u1ee9c Ng\u1ef1 y vi\u1ec7n Th\u00e1i y.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u c\u00e1c vi\u00ean L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh L\u00e2m, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t, th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 \u0110\u1ed3ng B\u00e1 Huy\u00ean, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ee3i ng\u00e0y l\u1ec5 Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng ((1) Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng : Gi\u1ed7 \u0111\u1ea7u. \u0110\u00e2y ch\u1ec9 ng\u00e0y gi\u1ed7 \u0111\u1ea7u Minh M\u1ec7nh.1).<\/p>\n<p>Sai : bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Thu \u0111i thuy\u1ec1n Kim loan sang Giang L\u01b0u Ba ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u1ed7 M\u1eadu Th\u01b0\u1edfng \u0111i thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng, v\u00e0 Lang trung \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Khi\u00eam \u0111i thuy\u1ec1n Thu\u1ef5 long sang H\u1ea1 Ch\u00e2u ((2) H\u1ea1 Ch\u00e2u : t\u1ee9c Xin-ga-po.2) c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Cho Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7m l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh H\u1eefu d\u1ef1c qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m. D\u00f9ng Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 V\u0169 Huy D\u1ee5ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea5m binh, nh\u01b0ng v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u1ecb v\u1ec7 ki\u00eam coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i, th\u1ef1 Ho\u00e0 thanh v\u00e0 Thanh b\u00ecnh thu\u1ed9c vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3ng ph\u1ee7 Kho\u00e1i Ch\u00e2u Ph\u1ea1m V\u0103n \u00c1i d\u00e2ng s\u00e1ch C\u1ed1 L\u00ea h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>(1 t\u1eadp), nguy\u00ean Tri ph\u1ee7 Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c l\u00e0 Ng\u00f4 Cao L\u00e3ng d\u00e2ng s\u00e1ch C\u1ed1 L\u00ea s\u1ef1 t\u00edch<\/p>\n<p>(4 t\u1eadp) v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Di\u00ean H\u00e0, t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean t\u00ean l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Th\u01b0\u1edbc d\u00e2ng s\u00e1ch C\u1ed1 L\u00ea chi\u1ebfu l\u1ec7nh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (1 t\u1eadp). Vua th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n \u201cPhi long\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh t\u00e2u l\u00ean, n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ed9i B\u1eafc d\u0169ng thu\u1ed9c h\u1ea1t t\u1ec9nh n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111em nh\u1eadp v\u00e0o c\u01a1 Th\u00e1i h\u00f9ng \u1edf trong ki\u00eam h\u1ea1t, t\u1eeb khi \u0111\u1ed5i thu\u1ed9c v\u00e0o c\u01a1 \u1ea5y \u0111\u1ebfn nay, v\u00ec kh\u00f4ng quen thu\u1ef7 th\u1ed5, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf tr\u1ed1n ho\u1eb7c b\u1ecb ch\u1ebft. Nay t\u1ec9nh Th\u00e1i \u0111\u00e3 tuy\u1ec3n th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c binh l\u00ednh \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. V\u1eady xin l\u1ea1i cho \u0111\u1ed9i B\u1eafc d\u0169ng \u1ea5y \u0111\u1ed5i thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ed9i th\u1ee9 b\u1ea3y, c\u01a1 B\u1eafc h\u00f9ng, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi v\u1edbi \u0111\u1ea5t \u1edf h\u1ee3p nhau\u201d. Vua b\u1eb1ng l\u00f2ng cho.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u1ea3i \u1edf Tam \u0110i\u1ec7p. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 b\u00e0n \u0111\u1eb7t th\u00eam \u0111\u1ed3n canh \u1edf Tam \u0110i\u1ec7p, t\u1edbi nay quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean, n\u00f3i : \u201cN\u00fai Tam \u0110i\u1ec7p \u1edf ch\u1ed7 hai t\u1ec9nh gi\u00e1p nhau, \u0111\u1ecba th\u1ebf tuy l\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf, nh\u01b0ng hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu, ch\u1ed7 ch\u00e2n n\u00fai v\u1eabn c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111i t\u1eaft qua \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t chung m\u1ed9t \u0111\u1ed3n canh \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 v\u00f4 \u00edch. V\u1ec1 nh\u1eefng ch\u1ed7 : \u0111\u1ed3n Bi\u1ec3n S\u01a1n \u1edf t\u1ec9nh Thanh, b\u1ea3o L\u00fd Nh\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, xin c\u1ee9 cho \u0111\u00f3ng gi\u1eef nh\u01b0 c\u0169, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1eb7t th\u00eam \u0111\u1ed3n \u1ea3i n\u1eefa, duy c\u00f3 s\u1ed1 binh nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng gi\u1eef h\u01a1i \u00edt, xin ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00eam \u1edf m\u1ed7i ch\u1ed7 50 ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa v\u00e0 giao cho nh\u1eefng vi\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed3n b\u1ea3o ai n\u1ea5y chi\u1ec3u theo c\u00e1c ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft chia sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m, n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ed9ng th\u00ec th\u00f4ng b\u00e1o l\u1eabn nhau, \u0111\u1ec3 s\u1eb5n s\u00e0ng ph\u00f2ng b\u1ecb\u201d. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung, l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, bi\u1ec7n l\u00fd vi\u1ec7c b\u1ed9 ; Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n L\u1ea1i khoa Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 ti\u1ebft Th\u00e1nh th\u1ecd, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n xin mi\u1ec5n vi\u1ec7c Kh\u00e1nh h\u1ea1. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTrong n\u0103m c\u00f3 qu\u1ed1c tang, ba k\u1ef3 ti\u1ebft l\u1edbn, l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng vua \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n, \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u1ee3p l\u1ec5. C\u00f2n vi\u1ec7c vui m\u1eebng Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu, l\u1ec5 \u0111i\u1ec3n ph\u1ea3i n\u00ean long tr\u1ecdng. Ng\u00e0y ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng n\u0103m nay \u1edf v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a an t\u00e1ng Ti\u00ean \u0111\u1ebf, n\u00ean mi\u1ec5n vi\u1ec7c ch\u1ea7u m\u1eebng, \u0111\u00f3 l\u00e0 theo \u00fd Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu. Nay vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang \u0111\u00e3 g\u1ea7n \u0111\u1ea7y m\u1ed9t n\u0103m m\u00e0 g\u1eb7p ng\u00e0y l\u1ec5 kh\u00e1nh ti\u1ebft, n\u00ean theo c\u00e1t l\u1ec5, chi\u1ec3u l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m, m\u1edbi h\u1ee3p t\u00ecnh, h\u1ee3p l\u1ec5\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u00f4m l\u00e0m l\u1ec5 m\u1ed9t ng\u00e0y, vua \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, h\u1ea7u ti\u1ec7c y\u1ebfn, d\u00e2ng \u0111\u0169a, pha canh, r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u ch\u00fac m\u1eebng, Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu khen v\u00e0 vui l\u00f2ng. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u1ec5, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 C\u1eedu long, m\u1eb7c Ho\u00e0ng b\u00e0o, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc, c\u1ea7m ng\u1ecdc Tr\u1ea5n khu\u00ea, th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 Kh\u00e1nh h\u1ea1. Duy c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c \u0111\u1eb7t ra nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c, c\u00f9ng l\u00e0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0103n ti\u1ec7c v\u00e0 treo \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u00e1c c\u1eeda \u0111\u1ec1u t\u1ea1m \u0111\u00ecnh mi\u1ec5n, n\u0103m sau c\u0169ng th\u1ebf.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh nh\u1eefng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m trong khi vua \u0111i tu\u1ea7n du ra B\u1eafc. (Nguy\u00ean b\u00e0n \u0111\u1ecbnh :<\/p>\n<p>1. V\u1ec1 \u0111\u1ea1i l\u1ec5 t\u1ebf Giao, c\u1eed h\u00e0nh v\u00e0o th\u01b0\u1ee3ng tu\u1ea7n th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau.<\/p>\n<p>2. Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 vua \u0111i B\u1eafc tu\u1ea7n, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, h\u1ea7u th\u0103m cung T\u1eeb Th\u1ecd, t\u1edbi y\u1ebft c\u00e1c l\u0103ng Hi\u1ebfu l\u0103ng, Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng, t\u1ebf c\u00e1o th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o.<\/p>\n<p>3. Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 B\u1eafc tu\u1ea7n, \u0111em \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 v\u1ec1 vi\u1ec7c vua ra B\u1eafc b\u1ed1 c\u00e1o cho trong Kinh \u0111\u00f4 v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. Ch\u1ecdn c\u1eaft ho\u00e0ng t\u1eed l\u01b0u Kinh, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n theo n\u01a1i h\u00e0nh dinh, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t thi\u1ebft tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, ban c\u1ea5p c\u00e1c s\u1eafc th\u01b0. Ho\u00e0ng t\u1eed l\u01b0u Kinh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0m l\u1ec5 b\u00e1i m\u1ea1ng, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan l\u00e0m l\u1ec5 b\u00e1i t\u1ed1ng.<\/p>\n<p>4. Ph\u00e0m c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 b\u00e1ch quan \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1 ho\u1eb7c l\u01b0u Kinh, tr\u01b0\u1edbc khi vua \u0111i B\u1eafc tu\u1ea7n, ph\u1ea3i do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u1eadp th\u00e0nh danh s\u00e1ch \u0111\u01b0a l\u00ean tr\u00ecnh vua s\u1ebd ban c\u1ea5p nh\u1eefng th\u1ebb b\u00e0i b\u1eb1ng v\u00e0ng, b\u1ea1c, ng\u00e0, s\u1eebng cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>5. T\u1eeb Kinh \u0111\u00f4 ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, ph\u00e0m nh\u1eefng h\u00e0nh dinh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh h\u1ea1t v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 ngh\u1ec9 tr\u01b0a, ng\u1ee7 \u0111\u00eam \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f9ng l\u00e0 t\u1eeb b\u1ebfn s\u00f4ng H\u00e0 N\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean ph\u00eda b\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i L\u1ea1ng S\u01a1n, ph\u00e0m nh\u1eefng tr\u1ea1m, qu\u00e1n, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, b\u1ed9, c\u1ea7u, c\u1ed1ng \u0111\u1ec1u do c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng theo c\u00e1ch th\u1ee9c c\u1ee7a b\u1ed9 \u0111\u01b0a cho, s\u1eeda sang ch\u1ec9nh b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn nh\u1eadt k\u1ef3, b\u00e0y \u0111\u1eb7t nghi th\u1ee9c cho \u0111\u1ee7 v\u00e0 do b\u1ed9 C\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc nh\u1eadt k\u1ef3 \u1ea5y, t\u00e2u xin ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi coi l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n \u0111\u00e1ng, l\u1ea1i t\u01b0 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i : m\u1ed7i tr\u1ea1m l\u1ef1a chi ti\u1ec1n c\u00f4ng mua s\u1eb5n chi\u1ebfu ti\u1ebfn, \u0111\u00e8n, d\u1ea7u v\u00e0 s\u1ee9c b\u1eaft d\u00e2n phu d\u1ef1 b\u1ecb c\u1ee7i, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 cung \u1ee9ng.<\/p>\n<p>6. Ph\u00e0m nh\u1eefng bi\u1ec1n binh, voi, ng\u1ef1a \u0111i h\u1ed7 t\u00f2ng hay l\u01b0u gi\u1eef Kinh th\u00e0nh \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 Binh t\u00e2u c\u1eaft, nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 B\u1eafc tu\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00e2u xin vua ng\u1ef1 duy\u1ec7t kh\u1eafp. V\u1ec1 nh\u1eefng binh phu tr\u1ea1m, qu\u00e1n c\u1ea7n d\u00f9ng \u1edf c\u00e1c d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, c\u0169ng do b\u1ed9 Binh t\u00e2u c\u1eaft.<\/p>\n<p>7. Nh\u1eefng ch\u1ed7 tr\u1ea1m, qu\u00e1n tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i, \u0111\u1ec1u cho b\u1ed9 H\u1ed9 t\u01b0 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o g\u1ea7n nha m\u00f4n, li\u1ec7u tr\u1eef s\u1eb5n ti\u1ec1n, b\u1ea1c, l\u01b0\u01a1ng, g\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 c\u1ea5p ph\u00e1t.<\/p>\n<p>8. Ph\u00e0m c\u00e1c thuy\u1ec1n m\u00e0 h\u00e0nh dinh c\u1ea7n d\u00f9ng t\u1eeb Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ra B\u1eafc \u0111\u00e3 do b\u1ed9 C\u00f4ng t\u01b0 \u0111i c\u1eaft \u0111\u1eb7t. C\u00f2n khi ng\u1ef1 gi\u00e1 kh\u1edfi h\u00e0nh t\u1eeb Kinh \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, ph\u00e0m c\u00e1c thuy\u1ec1n, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn th\u00ec g\u1ea7n k\u1ef3 B\u1eafc tu\u1ea7n, s\u1ebd do b\u1ed9 Binh t\u00e2u l\u00ean c\u1eaft \u0111\u1eb7t.<\/p>\n<p>9. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng : k\u1ef7 lu\u1eadt v\u1ec1 h\u00e0nh dinh, tu\u1ea7n c\u1ea3nh \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 coi gi\u1eef vi\u1ec7c tu\u1ea7n ki\u1ec3m, ph\u00f2ng b\u1ecb ch\u1ed1n Kinh th\u00e0nh \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 Binh, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 B\u1eafc tu\u1ea7n, t\u00e2u l\u00ean s\u1eafp \u0111\u1eb7t.<\/p>\n<p>10. T\u1eeb ng\u00e0y kh\u1ea3i loan ((1) Kh\u1ea3i loan : ng\u1ef1 gi\u00e1 kh\u1edfi h\u00e0nh.1) cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ed3i loan ((2) H\u1ed3i loan : ng\u1ef1 gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1.2), ph\u00e0m \u0111\u1ed3 m\u1eb7c c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan \u0111i theo vua v\u00e0 s\u1eafc \u00e1o c\u1ee7a c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u d\u00f9ng c\u00e1t ph\u1ee5c, ch\u1ec9 nh\u1eefng v\u0103n, v\u00f5, binh l\u00ednh \u1edf ng\u1ef1 dinh Trung \u0111\u1ea1o th\u00ec d\u00f9ng kh\u0103n, \u00e1o v\u1ea3i th\u00e2m.<\/p>\n<p>11. \u1edf n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, \u1edf h\u00e0nh cung c\u00e1c t\u1ec9nh d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng vua \u0111i v\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i bu\u1ed5i tr\u01b0a, bu\u1ed5i t\u1ed1i t\u1ea1m ngh\u1ec9, c\u00e1c \u0111\u1ed3 tr\u01b0ng b\u00e0y, trang tr\u00ed \u0111\u1ec1u theo nghi th\u1ee9c c\u00e1t l\u1ec5 v\u00e0 do \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1eeda so\u1ea1n cho \u1ed5n.<\/p>\n<p>12. Ng\u00e0y ng\u1ef1 gi\u00e1 kh\u1ea3i loan v\u00e0 ng\u00e0y h\u1ed3i loan t\u1edbi Kinh, t\u1ea1i k\u1ef3 \u0111\u00e0i theo l\u1ec7 treo c\u1edd v\u00e0ng, vi\u00ean coi vi\u1ec7c chi\u1ec3u l\u1ec7, \u0111\u1ed1t \u1ed1ng l\u1ec7nh. V\u1ec1 nh\u1eefng n\u01a1i h\u00e0nh cung \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 ch\u1ed7 thuy\u1ec1n \u0111\u1ed7 \u1edf c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, vi\u1ec7c treo c\u1edd, n\u1ed5 ph\u00e1o \u0111\u1ec1u do \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u00e0nh dinh t\u00e2u l\u00ean, c\u1eaft \u0111\u1eb7t.<\/p>\n<p>13. Ng\u00e0y xa gi\u00e1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan l\u01b0u Kinh \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c qu\u1ef3 xu\u1ed1ng l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn. Ph\u00e0m ch\u1ed7 vua \u0111i qua, m\u1ed9t vi\u00ean quan t\u1ec9nh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u1eabn c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n \u1edf g\u1ea7n, c\u0169ng m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c, ra ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba gi\u1edbi qu\u1ef3 \u0111\u00f3n. Khi vua t\u1edbi h\u00e0nh cung trong t\u1ec9nh th\u00e0nh, quan t\u1ec9nh \u0111em c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n, v\u00f5 thu\u1ed9c quy\u1ec1n m\u00ecnh l\u00e0m l\u1ec5 tri\u1ec1u b\u00e1i. \u0110\u1ed3 l\u1ec5, d\u00f9ng 1 con tr\u00e2u v\u00e0 g\u1ea1o n\u1ebfp thay ng\u1ecdc v\u00e0 l\u1ee5a. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ed3i loan, c\u0169ng l\u00e0m l\u1ec5 nh\u01b0 th\u1ebf, duy mi\u1ec5n c\u00e1c \u0111\u1ed3 d\u00e2ng ti\u1ebfn.<\/p>\n<p>14. Ph\u00e0m c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 s\u1edf t\u1ea1i \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, k\u1ef3 l\u00e3o, l\u00fd d\u1ecbch \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba gi\u1edbi, m\u1eb7c \u0111\u1ed3 l\u1ecbch s\u1ef1, k\u00ednh \u0111\u1ee3i ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn, qu\u1ef3 \u0111\u00f3n, l\u00e0m l\u1ec5 5 l\u1ea1y. Khi h\u1ed3i loan c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>15. Ph\u00e0m nh\u1eefng qu\u00e2n, d\u00e2n ra chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ee3i ngo\u00e0i 100 b\u01b0\u1edbc, khi ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn th\u00ec qu\u1ef3 xu\u1ed1ng \u0111\u1ee3i ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i qua th\u00ec c\u00fai \u0111\u1ea7u r\u1ed3i \u0111\u1ee9ng d\u1eady, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1y x\u00f4, l\u00e0m huy\u00ean n\u00e1o.<\/p>\n<p>16. Sau khi ng\u1ef1 gi\u00e1 kh\u1ea3i loan, ph\u00e0m g\u1eb7p ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu v\u00e0 d\u00e2ng l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, s\u1ebd do ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n l\u01b0u Kinh l\u00e0m l\u1ec5. Ng\u00e0y ti\u1ebft Thanh minh r\u1ea3i \u0111\u1ea5t \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng, s\u1ebd sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>17. Khi xa gi\u00e1 quan t\u1ec9nh Thanh, qu\u00ea c\u0169, vua s\u1ebd v\u00e0o y\u1ebft c\u00e1o Nguy\u00ean mi\u1ebfu v\u00e0 l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng Nguy\u00ean, sai quan v\u00e0o y\u1ebft c\u00e1o mi\u1ebfu Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng, xong r\u1ed3i, vua ng\u1ef1 t\u1edbi h\u00e0nh dinh ngh\u1ec9 ch\u00e2n, cho d\u00e2n \u1edf l\u00e0ng, huy\u1ec7n qu\u00ea vua l\u00e0m l\u1ec5 chi\u00eam b\u00e1i. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ed3i loan, s\u1ebd sai quan \u0111\u1ebfn Nguy\u00ean mi\u1ebfu v\u00e0 mi\u1ebfu Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1.<\/p>\n<p>18. Xa gi\u00e1 qua c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ebfn B\u1eafc K\u1ef3, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 mi\u1ebfu th\u1edd \u0111\u1ebf,\u00a0 v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc hay th\u1ea7n linh c\u00e1c n\u00fai cao, s\u00f4ng l\u1edbn, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean t\u1ebf th\u00ec do b\u1ed9 t\u00e2u xin, s\u1ebd t\u1ebf m\u1ed7i n\u01a1i m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>19. Sau ng\u00e0y xa gi\u00e1 kh\u1ea3i loan, t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0o Nam, ph\u00e0m c\u00f3 t\u1edd t\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn Kinh \u0111\u00f4, do quan l\u01b0u Kinh chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i. T\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc th\u00ec g\u1eedi th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i. \u1edf h\u00e0nh t\u1ea1i, c\u00f3 d\u1ee5, Ch\u1ec9 hay nh\u1eefng c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a b\u1ed9, vi\u1ec7n \u0111\u01b0a \u0111i c\u00e1c h\u1ea1t, t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0o Nam, \u0111\u1ec1u cho ch\u1ea1y tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn Kinh, do quan l\u01b0u Kinh x\u00e9t theo h\u1ea1t r\u1ed3i chuy\u1ec3n \u0111\u01b0a \u0111i.<\/p>\n<p>20. Trong ng\u00e0y xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, nh\u1eefng quan c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 kh\u00f4ng \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, vi\u00ean n\u00e0o mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i chi\u00eam b\u00e1i, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 B\u1eafc tu\u1ea7n, s\u1ebd do hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh h\u1ee3p l\u00e0m \u0111\u01a1n k\u00ea, d\u00e2ng vua coi, \u0111i\u1ec3m.<\/p>\n<p>21. V\u1ec1 l\u1ec5 bang giao, c\u00f3 nh\u1eefng vi\u00ean quan ph\u1ee5ng m\u1ec7nh sung ch\u1ee9c coi vi\u1ec7c, th\u00f9 ti\u1ebfp, s\u1ebd do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n k\u00e9n ch\u1ecdn, chia t\u00ean bi\u00ean l\u00e0m danh s\u00e1ch, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 vua \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>22. Ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf ti\u1ec1n \u0111i\u1ec7n n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 C\u1eedu long, m\u1eb7c Ho\u00e0ng b\u00e0o, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc ; c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c. Ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u1ecb Tri\u1ec1u, vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan c\u0169ng \u0111\u1ec1u m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c c\u1ea3. Nh\u1eefng ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u1ec1u tr\u1ea7n thi\u1ebft c\u00e1c \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1i gi\u00e1 ((1) \u0110\u1ea1i gi\u00e1 : c\u00e1c th\u1ee9 xe ki\u1ec7u c\u1ee7a vua.1), l\u1ed7 b\u1ed9 ((2) L\u1ed7 b\u1ed9 : nh\u01b0ng \u0111\u1ed3 binh kh\u00ed, nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 tr\u1ea7n thi\u1ebft.2) theo nh\u01b0 nghi th\u1ee9c.<\/p>\n<p>23. Ng\u00e0y s\u1ee9 th\u1ea7n nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan v\u00e0 ng\u00e0y v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m nh\u1eefng bi\u1ec1n binh, voi, ng\u1ef1a, thuy\u1ec1n, xu\u1ed3ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 h\u1ed9 ti\u1ebfp \u0111\u1ec1u do hai b\u1ed9 Binh, C\u00f4ng t\u00e2u, c\u1eaft.<\/p>\n<p>24. T\u1eeb c\u1eeda quan L\u1ea1ng S\u01a1n tr\u1edf v\u00e0o, ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ec1n th\u1edd m\u00e0 s\u1ee9 nh\u00e0 Thanh theo l\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn y\u1ebft t\u1ebf, th\u00ec do \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh s\u1eeda sang, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y y\u1ebft t\u1ebf, c\u00e1c \u0111\u1ed3 l\u1ec5 ph\u1ea9m c\u0169ng do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng chi ph\u00e1t ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh bi\u1ec7n thay.<\/p>\n<p>25. Ph\u00e0m nh\u1eefng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ec3 kho\u1ea3n ti\u1ebfp, t\u1eb7ng, ti\u1ec5n s\u1ee9 nh\u00e0 Thanh, s\u1ebd do b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>26. Sau khi l\u00e0m xong l\u1ec5 bang giao, hai b\u1ed9 L\u1ea1i, L\u1ec5 s\u1ebd t\u00e2u xin \u0111em nh\u1eadt k\u1ef3 h\u1ed3i loan b\u1ed1 c\u00e1o cho trong, ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft.<\/p>\n<p>27. Ng\u00e0y xa gi\u00e1 v\u1ec1 t\u1edbi Kinh, ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan l\u01b0u Kinh \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c ra qu\u1ef3 \u0111\u00f3n. Vua v\u00e0o \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh l\u00e0m l\u1ec5 ph\u1ee5c m\u1ec7nh ; c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan l\u00e0m l\u1ec5 tri\u1ec1u b\u00e1i.<\/p>\n<p>28. Sau khi \u0111\u00e3 h\u1ed3i loan, h\u00f4m sau, vua s\u1ebd \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, m\u1eebng th\u0103m cung T\u1eeb Th\u1ecd ; ng\u00e0y kh\u00e1c, s\u1ebd \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 c\u00e1c mi\u1ebfu ; l\u1ea1i m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00e1c, \u0111\u1ebfn y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, c\u00e1c l\u0103ng Hi\u1ebfu l\u0103ng, Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng.<\/p>\n<p>29. Ph\u00e0m nh\u1eefng b\u00e0i ch\u00fac v\u0103n t\u1ebf c\u00e1o, k\u00ednh t\u1ea1 v\u00e0 nh\u1eefng t\u1edd b\u1ed3i, v\u0103n th\u1ee9c \u0111\u01b0a \u0111i, \u0111\u00e1p l\u1ea1i v\u1edbi s\u1ee9 nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ec1u do vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m ngh\u0129 so\u1ea1n, chuy\u1ec3n \u0111\u01b0a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n duy\u1ec7t l\u1ea1i.<\/p>\n<p>30. K\u1ef3 thi H\u1ed9i \u0111\u1ed5i l\u1ea1i \u0111\u1ebfn sau khi h\u1ed3i loan s\u1ebd t\u00e2u xin thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Ban h\u00e0nh k\u1ef7 lu\u1eadt h\u00e0nh qu\u00e2n.<\/p>\n<p>(Ph\u00e0m v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, khi s\u1eafp ti\u1ebfn ph\u00e1t, h\u1ec5 th\u1ea5y thuy\u1ec1n ng\u1ef1 k\u00e9o c\u1edd Tam t\u00e0i((1) C\u1edd Tam t\u00e0i : c\u1edd \u201cThi\u00ean, \u0111\u1ecba, nh\u00e2n\u201d c\u1ee7a nh\u00e0 Nguy\u1ec5n.1) l\u00ean, h\u1eefu ty b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang, thuy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng hi\u1ec7u n\u1ed5i 3 h\u1ed3i tr\u1ed1ng, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u nh\u1ed5 neo, khai thuy\u1ec1n, theo th\u1ee9 t\u1ef1 b\u00e0y h\u00e0ng nghi\u00eam ch\u1ec9nh. R\u1ed3i \u0111\u00e1nh l\u00ean 3 ti\u1ebfng thanh la, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u m\u1edf c\u1edd k\u00e9o l\u00ean. \u0110\u1ee3i hi\u1ec7u b\u00e1o ti\u1ebfp, h\u1ec5 th\u1ea5y k\u00e9o c\u1edd \u201cThi\u00ean \u0111\u1ecba\u201d l\u00ean, th\u00ec thuy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh lu\u00f4n 2 ti\u1ebfng tr\u1ed1ng hi\u1ec7u, qu\u00e2n c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u c\u1ea7m b\u01a1i ch\u00e8o. Khi tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng, c\u00e1c thuy\u1ec1n theo th\u1ee9 t\u1ef1 ti\u1ebfn ra ch\u1ed7 l\u00f2ng s\u00f4ng s\u00e2u r\u1ed9ng, chi\u1ec3u theo h\u00e0nh \u0111\u1ed3, chia l\u00e0m hai h\u00e0ng c\u00f9ng \u0111i. N\u1ebfu g\u1eb7p ch\u1ed7 s\u00f4ng nh\u1ecf h\u1eb9p th\u00ec h\u1ee3p l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ed9t h\u00e0ng d\u00e0i, \u0111i mau v\u00e0 c\u1ed1t ph\u1ea3i nghi\u00eam ch\u1ec9nh. \u0110i \u0111\u1ed9 m\u1ed9t v\u00e0i l\u00fd, nghe n\u1ed5i 3 ti\u1ebfng thanh la, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi li\u1ec1n ph\u1ea3i cu\u1ed1n c\u1edd l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i khi g\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u1eeda h\u00e0nh t\u1ea1i, nghe ti\u1ebfng thanh la n\u1ed5i, m\u1edbi l\u1ea1i m\u1edf c\u1edd m\u00e0 \u0111i.<\/p>\n<p>Trong khi \u0111i, th\u1ea5y k\u00e9o c\u1edd T\u1ee9 \u0111\u1ecbnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 th\u00ec ti\u1ebfn h\u00e0nh t\u1eeb t\u1eeb ; th\u1ea5y k\u00e9o c\u1edd Ng\u0169 h\u00e0nh, \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng tr\u1ed1ng g\u1ea5p, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111i mau. H\u1ec5 th\u1ea5y c\u1edd T\u1ee9 t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u00e1nh 2 ti\u1ebfng tr\u1ed1ng l\u00e0m hi\u1ec7u d\u1eebng qu\u00e2n, th\u00ec c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u d\u1eebng l\u1ea1i, y\u00ean l\u1eb7ng nghe l\u1ec7nh. Khi thuy\u1ec1n ng\u1ef1 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i, th\u1ea5y treo c\u1edd Giao th\u00e1i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u00ean, vi\u00ean coi s\u00fang b\u1eafn 3 ph\u00e1t, hi\u1ec7u tr\u1ed1ng li\u1ec1n n\u1ed5i 2 ti\u1ebfng, th\u00ec c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u d\u1eebng \u0111\u1ed7 \u1edf b\u1edd s\u00f4ng. Sau \u0111\u00f3, n\u1ed5i 3 ti\u1ebfng thanh la, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u thu c\u1edd cu\u1ed1n l\u1ea1i. R\u1ed3i th\u1ea5y c\u1edd B\u00e1t qu\u00e1i, th\u00ec nh\u1eefng thuy\u1ec1n tu\u1ea7n ti\u1ec5u h\u00f4m \u1ea5y \u0111\u1ec1u chi\u1ec3u theo giang ph\u1eadn, chia \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m ; c\u00f2n c\u00e1c thuy\u1ec1n kh\u00e1c \u0111\u1ec1u th\u1ea3 neo xu\u1ed1ng. Th\u1ea5y c\u1edd L\u1ee5c h\u1ee3p th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ngh\u1ec9 ng\u01a1i, s\u1eeda so\u1ea1n c\u01a1m \u0103n. Khi th\u1ea5y c\u1edd Nh\u1ea5t th\u1ed1ng, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ecb v\u1ec7 \u1edf h\u00e0nh dinh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn thuy\u1ec1n vua ng\u1ef1 nghe l\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u00ean, ph\u00e0m quan qu\u00e2n c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111i theo vua, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo \u0111\u00fang k\u1ef7 lu\u1eadt m\u00e0 l\u00e0m. Ai l\u00e0m sai, s\u1ebd b\u1ecb tr\u1eebng ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, khi s\u1eafp ti\u1ebfn ph\u00e1t, vi\u00ean coi s\u00fang b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang, vi\u00ean gi\u1eef tr\u1ed1ng hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh 3 h\u1ed3i tr\u1ed1ng, c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 t\u1ef1 b\u00e0y h\u00e0ng nghi\u00eam ch\u1ec9nh. R\u1ed3i \u0111\u00e1nh thanh la 3 ti\u1ebfng \u0111\u1ec3 m\u1edf c\u1edd d\u1ef1ng l\u00ean : ti\u1ebfng th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u1edf c\u1edd, ti\u1ebfng th\u1ee9 hai, c\u1ea7m c\u1edd ch\u1ec9 th\u1eb3ng ra b\u00ean ngo\u00e0i, ti\u1ebfng th\u1ee9 ba, ph\u1ea5t c\u1edd l\u00ean, c\u1ea7m d\u1ef1ng xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t, l\u1eb7ng nghi\u00eam nghe l\u1ec7nh. Khi r\u01b0\u1edbc vua l\u00ean xe, nghe ti\u1ebfng h\u00e9t c\u1ee7a qu\u00e2n h\u1ed9 v\u1ec7, tr\u1ed1ng hi\u1ec7u li\u1ec1n \u0111\u00e1nh 2 ti\u1ebfng, c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u nh\u1ea5c c\u1edd, gi\u00e1o, c\u1ea7m gi\u01a1 cao l\u00ean. Tr\u1ed1ng \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng, c\u00e1c qu\u00e2n theo th\u1ee9 t\u1ef1 ti\u1ebfn \u0111i. H\u1ec5 khi qu\u00e2n \u0111i m\u00e0 nghe th\u1ea5y 3 ti\u1ebfng thanh la, th\u00ec c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i c\u1ea7m c\u1edd v\u1eeba \u0111i v\u1eeba cu\u1ed1n, \u0111\u1ee3i khi tr\u00f4ng th\u1ea5y tr\u00ean c\u1ed9t c\u1edd \u1edf n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i treo c\u1edd v\u00e0ng l\u00ean, l\u1ea1i \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng thanh la, m\u1edf c\u1edd m\u00e0 \u0111i. Khi \u0111\u1ea1i qu\u00e2n s\u1eafp \u0111\u1ebfn n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i, tr\u1ed1ng hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh mau 2 ti\u1ebfng, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda V\u00f5ng th\u00e0nh. L\u1ea1i nghe hi\u1ec7u tr\u1ed1ng li\u00ean thanh th\u00fac gi\u1ee5c, nh\u1eefng th\u00e2n qu\u00e2n hai v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 \u0111\u1ec1u noi th\u1ee9 t\u1ef1 ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, chia h\u00e0ng \u0111\u1ee9ng tr\u1ef1c ngo\u00e0i c\u1eeda V\u00f5ng th\u00e0nh. Khi r\u01b0\u1edbc ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i, tr\u1ed1ng hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh mau 2 ti\u1ebfng, vi\u00ean coi s\u00fang b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang, c\u00e1c qu\u00e2n d\u1ef1ng th\u1eb3ng c\u1edd, gi\u00e1o \u0111\u1ee9ng nghi\u00eam, \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh. R\u1ed3i nghe 1 ti\u1ebfng thanh la \u0111\u00e1nh, c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u quay m\u1eb7t ra ngo\u00e0i. L\u1ea1i 3 ti\u1ebfng thanh la, ai n\u1ea5y cu\u1ed1n c\u1edd c\u1ea7m l\u00ean. Sau \u0111\u00f3, nghe 1 h\u1ed3i chi\u00eang \u0111\u00e1nh, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7, \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee9ng hai b\u00ean ngo\u00e0i c\u1eeda l\u1eadp t\u1ee9c chia \u0111\u1ed9i ra \u0111\u00f3ng th\u00e0nh tr\u1ea1i. R\u1ed3i l\u1ea1i nghe 3 ti\u1ebfng chi\u00eang, ai n\u1ea5y d\u1ef1ng c\u1edd, g\u00e1c gi\u00e1o, thay nhau ngh\u1ec9 ng\u01a1i v\u00e0 \u0111i ki\u1ebfm c\u1ee7i, g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc, cho ng\u1ef1a \u0111i u\u1ed1ng hay v\u00e0o ch\u1ee3 mua \u0111\u1ed3 d\u00f9ng. V\u1ec1 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c cho d\u1eddi kh\u1ecfi doanh tr\u1ea1i, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i ch\u1ec9 cho 1 ph\u1ea7n 5, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u1edf doanh coi gi\u1eef, tr\u1ef1c \u0111\u1ee3i. H\u1ec5 nghe 3 ti\u1ebfng thanh la, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u1ea1i l\u1eadp t\u1ee9c v\u1ec1 doanh cho \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u00ean, c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c ng\u1ef1 doanh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo \u0111\u00fang k\u1ef7 lu\u1eadt m\u00e0 l\u00e0m. Ai l\u00e0m sai, s\u1ebd chi\u1ec3u theo l\u1ed7i nh\u1eb9 hay n\u1eb7ng, tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m bi\u1ec1n binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh ti\u1ec1n h\u1ed7, h\u1eadu h\u1ed7, trong khi \u0111i, nh\u1eefng l\u00fac ti\u1ebfn l\u00ean hay d\u1eebng l\u1ea1i, m\u1edf c\u1edd hay cu\u1ed1n c\u1edd, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghe hi\u1ec7u l\u1ec7nh ti\u1ebfng tr\u1ed1ng \u1edf ng\u1ef1 doanh. Ch\u1ec9 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh ti\u1ec1n h\u1ed7, h\u1ec5 nghe ti\u1ebfng tr\u1ed1ng \u1edf ng\u1ef1 doanh th\u00ec li\u1ec1n theo l\u01b0\u1ee3t, \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng \u0111\u1ed1c th\u00fac bi\u1ec1n binh \u0111\u1ea1o m\u00ecnh \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi xa kh\u00f4ng nghe th\u1ea5u. C\u00f2n bi\u1ec1n binh h\u1eadu h\u1ed7 th\u00ec \u0111i hay d\u1eebng nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i nghe hi\u1ec7u l\u1ec7nh \u1edf ng\u1ef1 doanh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng l\u00ean. C\u00f2n nh\u01b0 \u0111\u1ea1o sau c\u00e1ch \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc h\u01a1i xa, h\u1ec5 nghe ti\u1ebfng s\u00fang th\u00ec \u0111\u1ec1u t\u1ef1 n\u1ed5i l\u1ec7nh, theo th\u1ee9 t\u1ef1, ti\u1ebfn hay d\u1eebng l\u1ea1i ; c\u00f2n th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c khua \u0111\u00e1nh l\u1ed9n x\u1ed9n. N\u1ebfu tr\u00e1i l\u1ec7nh \u1ea5y, s\u1ebd c\u00f3 t\u1ed9i.<\/p>\n<p>V\u1ec1 bu\u1ed5i t\u1ed1i, c\u1ed9t \u0111\u00e8n tr\u00ean thuy\u1ec1n ng\u1ef1 l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng treo 2 \u0111\u00e8n l\u00e0m m\u1ee9c th\u01b0\u1eddng : 1 \u0111\u00e8n b\u00ean t\u1ea3, 1 \u0111\u00e8n b\u00ean h\u1eefu. Ph\u00e0m th\u1ea5y 2 \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u1ed9t b\u00ean t\u1ea3 treo th\u00eam 1 \u0111\u00e8n ngang h\u00e0ng th\u00ec vi\u00ean coi s\u00fang b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang, thuy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh 3 h\u1ed3i tr\u1ed1ng, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111i theo \u0111\u1ec1u nh\u1ed5 neo, theo th\u1ee9 t\u1ef1 b\u00e0y h\u00e0ng nghi\u00eam ch\u1ec9nh, m\u1ed7i thuy\u1ec1n treo l\u00ean 1 \u0111\u00e8n hi\u1ec7u, ngo\u00e0i l\u1ed3ng \u0111\u00e8n \u0111\u1ec1 nh\u1eefng ch\u1eef \u201cdinh, v\u1ec7, nha m\u00f4n..\u201d \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n ghi nh\u1eadn.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m th\u1ea5y 2 \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u1ed9t, t\u1ea3, h\u1eefu \u0111\u1ec1u treo th\u00eam 1 \u0111\u00e8n ngang h\u00e0ng, li\u1ec1n \u0111\u1ed1t l\u00ean 3 chi\u1ebfc ph\u00e1o th\u0103ng thi\u00ean, thuy\u1ec1n trong hi\u1ec7u \u0111\u00e1nh lu\u00f4n 3 ti\u1ebfng, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 t\u1ef1, ti\u1ebfn \u0111i. Trong khi \u0111i, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 l\u1ea1i treo 2 \u0111\u00e8n th\u01b0 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m th\u1ea5y b\u00ean t\u1ea3 2 \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u1ed9t, treo th\u00eam 1 \u0111\u00e8n x\u00e2u v\u00e0o ph\u00eda d\u01b0\u1edbi, \u0111\u00e1nh 2 h\u1ed3i tr\u1ed1ng l\u00e0m hi\u1ec7u d\u1eebng qu\u00e2n, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u d\u1eebng l\u1ea1i \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m th\u1ea5y 2 \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u1ed9t, t\u1ea3, h\u1eefu \u0111\u1ec1u treo th\u00eam 1 \u0111\u00e8n x\u00e2u \u1edf d\u01b0\u1edbi, vi\u00ean coi s\u00fang b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang, \u0111\u1ed1t 5 chi\u1ebfc ph\u00e1o th\u0103ng thi\u00ean, c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed7 v\u00e0o b\u1edd s\u00f4ng, h\u1ea1 neo, y\u00ean ngh\u1ec9.<\/p>\n<p>Ph\u00e0m th\u1ea5y 2 \u0111\u00e8n tr\u00ean c\u1ed9t, t\u1ea3, h\u1eefu \u0111\u1ec1u treo th\u00eam 2 \u0111\u00e8n x\u00e2u \u1edf d\u01b0\u1edbi, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf h\u00e0nh dinh ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn thuy\u1ec1n ng\u1ef1, nghe l\u1ec7nh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i ng\u00e0y kh\u1ea3i loan, khi vua \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n l\u00ean xe \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung, \u0111\u1ed9i H\u1ed9 v\u1ec7, C\u1ea3nh t\u1ea5t ((1) C\u1ea3nh t\u1ea5t : nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1eddng cho vua \u0111i.1) \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu b\u1eafn 9 ph\u00e1t s\u00fang, khi vua xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n th\u00ec k\u00e9o c\u1edd \u201cTam t\u00e0i\u201d l\u00ean, \u1edf thuy\u1ec1n \u201cH\u1ea3i \u0111\u1ea1o\u201d \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc, b\u1eafn 9 ph\u00e1t s\u00fang, vi\u00ean gi\u1eef tr\u1ed1ng ra l\u1ec7nh, treo c\u1edd \u201cThi\u00ean \u0111\u1ecba\u201d ti\u1ebfn \u0111i. Ng\u00e0y vua v\u1ec1 t\u1edbi Kinh, \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n B\u00ecnh \u0111\u00e0i, tr\u00ean \u0111\u00e0i, ch\u1ed7 th\u00e0nh gi\u00e1p m\u1eb7t b\u1eafc Kinh th\u00e0nh, b\u1eafn 3 ph\u00e1t s\u00fang l\u1edbn. Khi xe ti\u1ebfn v\u00e0o \u0111\u1ea1i n\u1ed9i((2) \u0110\u1ea1i n\u1ed9i : ch\u1ed7 vua \u1edf.2), li\u1ec1n ph\u00e1t 9 ti\u1ebfng \u1ed1ng l\u1ec7nh. Ngo\u00e0i ra, \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, vua c\u00f3 ng\u1ef1 t\u1edbi t\u1ec9nh l\u1ef5 n\u00e0o th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 b\u1eafn s\u00fang, kh\u00f4ng th\u00ec th\u00f4i).<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m s\u1ed5 k\u00ea t\u00ean b\u1ecdn c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, t\u00f4n sinh, \u1ea5m sinh, t\u00fa t\u00e0i 72 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 d\u1ef1 tr\u00fang k\u1ef3 thi \u0111\u00ecnh \u2013 khi\u00eau, chia \u0111i h\u1eadu b\u1ed5 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh. Vua chu\u1ea9n cho b\u1ed9 d\u1eabn h\u1ecd v\u00e0o l\u1ea1y y\u1ebft, ban cho ti\u1ec1n l\u1ed9 ph\u00ed c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (h\u1eadu b\u1ed5 tri huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c 30 quan ti\u1ec1n, h\u1eadu b\u1ed5 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o 20 quan). Vua d\u1ee5 h\u1ecd r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111i l\u1ea7n n\u00e0y s\u1ebd c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n x\u00e3. Ai n\u1ea5y ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c, si\u00eang n\u0103ng h\u1ecdc t\u1eadp, c\u1ed1t sao cho am t\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh th\u1ec3, gi\u1eef m\u00ecnh cho thanh li\u00eam, c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c cho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Khi\u1ebft, \u0111em \u0111\u1ed1t h\u1ebft c\u00e1c v\u0103n t\u1ef1 c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 vay n\u1ee3 m\u00ecnh. Vua mi\u1ec5n thu\u1ebf th\u00e2n v\u00e0 binh d\u1ecbch cho con c\u1ee7a th\u1ecb \u1ea5y trong 15 n\u0103m. D\u00e2n \u1edf h\u1ea1t An Giang, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nhi\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi quy\u00ean ti\u1ec1n 1.300 quan, vua \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho ch\u1ee9c h\u00e0m t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 v\u00e0 sai b\u1ed9 H\u1ed9 l\u1ef1a \u0111\u1ecbnh khen th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n gi\u00e0u \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u00e3 quy\u00ean ti\u1ec1n gi\u00fap k\u1ebb thi\u1ebfu th\u1ed1n.<\/p>\n<p>T\u1ea1i huy\u1ec7n La S\u01a1n, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, c\u00f3 th\u00f4n Ba L\u1ec7nh thi\u1ebfu m\u1ed9t t\u00ean binh, \u0111\u00e3 4 n\u0103m kh\u00f4ng c\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 n\u1ed9p cho \u0111\u1ee7. Vi\u00ean Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 \u0110\u1ee9c Th\u1ecd l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u01b0ng l\u1ea5y c\u1edb r\u1eb1ng t\u00ean Nguy\u1ec5n T\u00edch, d\u00e2n th\u00f4n \u1ea5y, c\u00f3 4 anh em, n\u00ean b\u1eaft T\u00edch \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1n v\u00e0o s\u1ed1 thi\u1ebfu. T\u00edch kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00ecnh, k\u00eau l\u00ean t\u1ec9nh. Quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y h\u1eb7c t\u00e2u, H\u01b0ng b\u1ecb gi\u00e1ng hai c\u1ea5p, l\u01b0u l\u1ea1i ch\u1ee9c. H\u01b0ng l\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c quan t\u1ec9nh thi\u00ean l\u1ec7ch nghe l\u1eddi t\u00ean Nguy\u1ec5n T\u00edch k\u00eau ri\u00eang, sai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y ng\u1ef1a v\u1ec1 Kinh k\u00eau l\u00ean. Vua giao cho t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 x\u00e9t l\u1ea1i vi\u1ec7c \u1ea5y. T\u00edch khai tr\u00e1i l\u1ea1i l\u00e0 h\u1eafn ch\u1ec9 c\u00f3 hai anh em. H\u01b0ng b\u00e8n th\u1eeba l\u00fac \u0111\u00eam, \u0111em b\u1ecdn l\u1ea1i, l\u1ec7, t\u1ed5ng, l\u00fd \u0111\u1ebfn b\u1eaft b\u1ecdn anh em c\u1ee7a T\u00edch, \u0111\u1ec3 cho vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0111\u00fang. Khi \u1ea5y, c\u00f3 t\u00ean Phan \u0110\u00ecnh Ba, th\u00e2n \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a T\u00edch, ng\u1ea7m sai ng\u01b0\u1eddi ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t nh\u00e0, \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng, k\u00eau l\u00ean : \u201cC\u00f3 c\u01b0\u1edbp\u201d, mu\u1ed1n l\u00e0m cho H\u01b0ng s\u1ee3 v\u00e0 c\u1ee9u tho\u00e1t cho T\u00edch. B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i : \u201cH\u01b0ng c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m th\u00e2n d\u00e2n, th\u1ebf m\u00e0 th\u1eeba l\u00fac \u0111\u00eam, x\u00f4ng v\u00e0o nh\u00e0 d\u00e2n, c\u00f2n ra s\u1ef1 th\u1ec3 g\u00ec n\u1eefa ! V\u00e0 b\u1ecdn th\u00f4n d\u00e2n kia d\u00e1m h\u1ecdp nhau \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng, gi\u1ea3 l\u00e0m vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, th\u00f3i gian ngoan \u1ea5y \u0111\u00e1ng gh\u00e9t !\u201d. H\u01b0ng, b\u1eaft ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c ngay v\u00e0 sai th\u1ef1 \u0110\u1ea1i l\u00fd Thi\u1ebfu khanh L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m ra \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t. Sau khi h\u1ed9i x\u00e9t, \u00e1n ngh\u0129 x\u1eed : \u0110\u00ecnh Ba h\u00e3y \u0111\u1ec3 \u201ctr\u1ea3m giam h\u1eadu\u201d((1) Tr\u1ea3m giam h\u1eadu : t\u1ed9i \u0111\u00e1ng ch\u00e9m nh\u01b0ng c\u00f2n giam l\u1ea1i \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh vua.1), c\u00f2n H\u01b0ng, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m, b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 \u0111\u1ee7 l\u1ec7 h\u1ea1n. C\u1ea5p s\u1ef1 trung, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n, cho r\u1eb1ng b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u0129 x\u1eed v\u1ec1 t\u1ed9i Nguy\u1ec5n H\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, \u0111em t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea1i sai giao vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Khoa \u0111\u1ea1o duy\u1ec7t l\u1ea1i cho k\u1ef9. \u00e1n n\u00e0y ngh\u0129 x\u1eed : H\u01b0ng \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng ba c\u1ea5p, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, xin c\u1ee9 c\u00e1ch, b\u1eaft v\u1ec1 l\u00e0m d\u00e2n.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n r\u1eafc r\u1ed1i,\u00a0 m\u1edbi tri\u1ec7u b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1\u00a0 m\u1eadt, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0o, g\u1eb7p m\u1eb7t \u0111\u1ec3 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i, tr\u00e1i. Th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh, Ho\u00e0ng Thu, l\u1ea5y c\u1edb r\u1eb1ng m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u1edf Ngh\u1ec7 An, c\u00f3 d\u1ef1 tra x\u00e9t \u00e1n n\u00e0y, l\u1ea1i \u0111em ra bi\u1ec7n thuy\u1ebft \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua, \u0111\u1ec3 h\u00f2ng che l\u1ed7i. Vua gi\u1eadn, qu\u1edf tr\u00e1ch, gi\u00e1ng Thu ba c\u1ea5p v\u00e0 b\u1ea3o b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ea7u c\u1eadn l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n H\u01b0ng nh\u00e2n l\u00fac \u0111\u00eam, \u0111i b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi, g\u00e2y n\u00ean v\u1ee5 \u00e1n to, b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u0129 x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ed3, th\u1ef1c \u0111\u00e3 tho\u1ea3 h\u1ee3p. Nh\u01b0ng ngh\u0129 h\u1eafn ch\u1ec9 l\u00e0 thi\u1ebfu \u00fd th\u1ee9c, l\u00e0m x\u1eb1ng, x\u00e9t ra kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft g\u00ec kh\u00e1c. V\u1eady gia \u01a1n, \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf hai th\u00e0nh \u0110i\u1ec7n, An, ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh, Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, v\u00e0 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An, V\u0169 Tu\u1ea5n, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y tra x\u1eed s\u01a1 su\u1ea5t, \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p. L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m, v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa ngh\u0129 x\u1eed l\u1ed7i v\u00ec bu\u1ed9c t\u1ed9i n\u1eb7ng, b\u1ecdn Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh v\u00e0 Khoa \u0111\u1ea1o L\u00ea Ch\u00e2n 20 ng\u01b0\u1eddi l\u1ed7i v\u00ec bu\u1ed9c t\u1ed9i nh\u1eb9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. H\u01b0ng, v\u1ec1 sau, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c, ra l\u00e0m Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o huy\u1ec7n Qu\u1ef3nh C\u00f4i.<\/p>\n<p>ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XIV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>T\u00e2n S\u1eedu, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, m\u1ed3ng 1, ban l\u1ecbch Hi\u1ec7p k\u1ef7((1) L\u1ecbch Hi\u1ec7p k\u1ef7 : n\u00f4ng l\u1ecbch ch\u00e9p ng\u00e0y th\u00e1ng trong m\u1ed7i n\u0103m. Theo can, chi, c\u00f3 chia c\u00e1c ti\u1ebft trong c\u00e1c m\u00f9a, v\u00e0 c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t ng\u00e0y t\u1ed1t, x\u1ea5u.1) n\u0103m sau. Theo vi\u1ec7c c\u0169, [ng\u00e0y ban l\u1ecbch \u1ea5y], \u0111\u1eb7t nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, l\u00e0m l\u1ec5 ban ch\u00ednh s\u00f3c, trong hai n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t [1820] v\u00e0 th\u1ee9 hai [1821], [h\u00f4m \u1ea5y], g\u1eb7p k\u1ef3 l\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn, \u0111\u1ed5i c\u1eed h\u00e0nh l\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn sang ng\u00e0y m\u1ed3ng 2. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng nghi ch\u00fa, xin theo \u0111i\u1ec3n c\u0169 \u0111\u1ec3 cho h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a vi\u1ec7c l\u1ec5. Vua ngh\u0129 kh\u00f4ng y\u00ean l\u00f2ng, mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i l\u1ea1i l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9, nh\u00e2n h\u1ecfi b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n. Hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cBan h\u00e0nh ch\u00ednh s\u00f3c l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ec5 l\u1edbn h\u1eb1ng n\u0103m. Nay ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng n\u1ed1i c\u01a1 nghi\u1ec7p l\u1edbn \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng, tu\u1ef3 ti\u1ec7n ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, ch\u1ecdn hai \u0111\u1eb1ng l\u1ea5y m\u1ee9c \u0111\u00fang, xin theo l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9 l\u00e0 ph\u1ea3i\u201d. Vua thu\u1eadn theo.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t Kinh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n B\u1ea9m th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh Trung \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu dinh. C\u00e1c vi\u00ean Cai \u0111\u1ed9i : L\u00ea V\u0103n Lai th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, D\u01b0\u01a1ng X\u01b0ng th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung dinh \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 ; L\u00ea Di\u1ec5n th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 dinh \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 ; L\u00ea V\u0103n B\u1ea3n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ng\u0169 v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung dinh \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh c\u00f3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp c\u00e1c thuy\u1ec1n \u1edf c\u1eeda H\u00e0n, nh\u00e2n vi\u00ean gi\u1eef \u0111\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ed1c su\u1ea5t c\u00e1c [binh] phu ra ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 thuy\u1ec1n c\u1ee7a ph\u1ec9. Quan t\u1ec9nh nghe b\u00e1o, sai bi\u1ec1n binh ra bi\u1ec3n tu\u1ea7n ti\u1ec5u, g\u1eb7p ph\u1ec9 li\u1ec1n b\u1eafn gi\u1ebft. Ph\u1ec9 th\u1ea5y oai phong, ch\u1ea1y h\u1ebft. Vua th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c cho nh\u1eefng qu\u00e2n nh\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, ng\u00e2n ti\u1ec1n cho nh\u1eefng vi\u00ean coi \u0111\u1ed3n v\u00e0 100 quan ti\u1ec1n cho binh phu.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng thuy\u1ec1n Th\u1eeba phong. \u0110\u1ed5i t\u00ean thuy\u1ec1n Kim hoa l\u00e0 Kim ph\u1ea3ng, thuy\u1ec1n Sam b\u1ea3n Hoa b\u1ed3ng l\u00e0 B\u1ed3ng s\u00e0, thuy\u1ec1n Ti\u1ec3u sam b\u1ea3n Hoa b\u1ed3ng l\u00e0 B\u1ed3ng ca.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i vi\u1ec7c tu\u1ea7n tra c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt ng\u1ef1 d\u1ee5ng \u1edf c\u00e1c vi\u1ec7n s\u1edf. L\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc c\u1ee9 3 th\u00e1ng 1 l\u1ea7n t\u00e2u ; t\u1edbi \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh m\u1ed7i th\u00e1ng 1 l\u1ea7n. Ban th\u1ee9 nh\u1ea5t, vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 ; ban th\u1ee9 hai, vi\u00ean v\u00f5 quan k\u1ef3 c\u1ef1u \u1edf qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m ; ban th\u1ee9 3, nh\u1eefng vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n C\u1ea5m binh, th\u1ea3y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo ban, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u1ea5n quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c \u0111i tra ki\u1ec3m r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. B\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau. N\u1ebfu ai c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111i l\u00e2u, th\u00ec ph\u1ea3i thay nhau t\u1edbi ban, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecf thi\u1ebfu.<\/p>\n<p>S\u1eeda l\u1ea1i c\u1eeda cung Kh\u00e1nh Ninh, sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/p>\n<p><a>T\u00ean \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1 l\u00e0 L\u00e2m S\u00e2m b\u1ecb ch\u1ecbu t\u1ed9i gi\u1ebft ch\u1ebft. T\u00ean S\u00e2m t\u1eeb khi b\u1ecb thua \u1edf S\u00e2m \u0110\u00f4, t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n tr\u00e1nh ; t\u1edbi \u0111\u00e2y, th\u00ed sai Ph\u00f3 c\u01a1 \u1edf c\u01a1 Long nhu\u1ec7 l\u00e0 S\u01a1n S\u00fac v\u00e0 bang bi\u1ec7n Ph\u00f3 c\u01a1 l\u00e0 S\u01a1n M\u00e2u hi\u1ec7p s\u1ee9c v\u1edbi quan qu\u00e2n chia \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft. C\u00f3 l\u00fd tr\u01b0\u1edfng t\u00ean l\u00e0 Ch\u0103n m\u00e1ch ch\u1ec9 ch\u1ed7 S\u00e2m \u1ea9n n\u00e1u. B\u1ecdn S\u00fac \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n x\u00f4ng \u0111\u1ebfn bao v\u00e2y, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c S\u00e2m v\u00e0 con l\u00e0 L\u00e2m Tham \u0111em gi\u1ea3i n\u1ea1p. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng gi\u1ebft t\u00ean Tham \u0111\u1ec3 b\u00eau cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft v\u00e0 \u0111\u00f3ng c\u0169i t\u00ean S\u00e2m \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh, x\u1eed t\u1eed b\u1eb1ng h\u00ecnh l\u0103ng tr\u00ec. Vua th\u01b0\u1edfng cho S\u00fac l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1, M\u00e2u l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. Cho L\u00fd tr\u01b0\u1edfng Ch\u0103n l\u00e0m Cai t\u1ed5ng v\u00e0 th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00f2n qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n th\u01b0\u1edfng chung cho 200 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng binh \u1edf hai c\u01a1 Long nhu\u1ec7 \u0111\u1ec1u cho ngh\u1ec9 v\u1ec1 th\u0103m nh\u00e0.<\/a><\/p>\n<p>X\u00e9t h\u1ea1ch c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7. Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfn th\u1ee9c h\u00e8n k\u00e9m, n\u00f3i n\u0103ng h\u00e0m h\u1ed3((1) H\u00e0m h\u1ed3 : l\u00fang t\u00fang, kh\u00f4ng g\u00e3y g\u1ecdn.1) \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng \u0111\u1ed5i \u0111i l\u00e0m \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng thu\u1ed9c v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4, hay ph\u1ea3i lui v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u0169 l\u00e0m l\u00ednh. L\u1ea1i ch\u1ecdn k\u1ef9 bi\u1ec1n binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4, Loan gi\u00e1, H\u1ed9 v\u1ec7, Kim sang, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o s\u1ee9c l\u1ef1c kho\u1ebb m\u1ea1nh, th\u00f4ng hi\u1ec3u s\u1ef1 vi\u1ec7c th\u00ec cho theo ng\u1ea1ch \u0111i\u1ec1n b\u1ed5, \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o vi\u1ec7c sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>D\u1eddi chi quan \u1edf Thu\u1ea7n M\u1ef9, t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng sang x\u00e3 Quang L\u1ec5.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n, \u0111i th\u0103m y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 l\u0103ng \u0110\u00f4ng Hi\u1ebfu.<\/p>\n<p>B\u1edbt ng\u1ea1ch vi\u00ean ch\u1ee9c sung vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh. V\u00ec s\u1ed1 th\u00ed sinh \u1edf tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh r\u1ea5t \u00edt, vi\u00ean gi\u00e1m s\u00e1t tr\u01b0\u1eddng v\u1ee5 Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Du xin gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 vi\u00ean ch\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c, vua m\u1edbi \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u00e1nh, ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, gi\u00e1m kh\u1ea3o, v\u00e0 ph\u00e2n kh\u1ea3o m\u1ed7i ch\u1ee9c 1 vi\u00ean, th\u1ec3 s\u00e1t 4 vi\u00ean, \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u 1, Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o 2, s\u01a1 kh\u1ea3o 4, m\u1eadt s\u00e1t 2, l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n 20.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh \u1edf t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. V\u00ec quan t\u1ec9nh n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i :<\/p>\n<p>\u201c\u1edf n\u01a1i hoang man, c\u00f3 28 s\u00e1ch ((1) S\u00e1ch : m\u1ed9t khu v\u1ef1c h\u00e0nh ch\u00ednh x\u01b0a \u1edf mi\u1ec1n r\u1eebng n\u00fai ho\u1eb7c v\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u00e0o thi\u1ec3u s\u1ed1, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u01a1n v\u1ecb th\u00f4n.1) t\u00ecnh nguy\u1ec7n ph\u1ee5 v\u00e0o h\u1ed9 t\u1ecbch, n\u1ed9p thu\u1ebf (m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p m\u1eadt ong 6 ch\u00e9n nh\u1ecf, n\u1eb7ng tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 1 c\u00e2n), xin cho l\u1eadp \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, \u0111\u1eb7t 1 vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1ef1, 1 thu\u1ed9c l\u1ea1i, 4 thu\u1ed9c binh \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi. C\u00f2n l\u1ec7 thu\u1ebf, \u0111\u1ebfn sang n\u0103m, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu\u201d. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt d\u00e2ng 1 con ng\u1ef1a b\u1ea1ch, vua cho \u0111\u1eb7t t\u00ean ng\u1ef1a l\u00e0 \u201cAn D\u01b0\u01a1ng k\u00fd\u201d, th\u01b0\u1edfng cho B\u1eadt 3 t\u1ea5m sa m\u00e0u c\u00f3 hoa v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf.<\/p>\n<p>Kh\u01a1i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u1edf H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea H\u1eefu \u0110\u1ee9c c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb c\u1ea5t ch\u1ee9c. \u0110\u1ee9c, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecb d\u00e2n trong h\u1ea1t v\u1ec1 Kinh ki\u1ec7n v\u00ec tham tang. Tho\u1ea1t \u0111\u1ea7u, vua giao cho Tr\u1ecbnh Quang Khanh v\u00e0 Tr\u1ea7n Quang Ti\u1ebfn h\u1ed9i tra, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i, sau \u0111\u1ed5i giao cho H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng tra x\u00e9t. G\u1eb7p l\u00fac \u1ea5y Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh v\u00e0 Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n ra l\u00e0m gi\u00e1m s\u00e1t tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh, xong vi\u1ec7c, v\u1ec1 t\u1edbi Ninh B\u00ecnh, \u0110\u1ee9c m\u1eadt sai ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 \u0111em ch\u00e8 \u0111i ti\u1ec5n t\u1ed1ng. B\u1ecdn B\u00ecnh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua gh\u00e9t \u0110\u1ee9c v\u1ec1 t\u00ecnh ti\u1ebft \u00e1m mu\u1ed9i, li\u1ec1n sai c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00e0 cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea Ph\u00e1c (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 L\u00ea Tr\u1ea7n Ho\u00e1n) thay \u0110\u1ee9c. C\u00f2n V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh v\u00e0 Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n v\u00ec bi\u1ebft gi\u1eef m\u00ecnh thanh b\u1ea1ch, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 v\u00e0 1 s\u00fac l\u1ee5a. Sau, \u00e1n \u1ea5y x\u00e9t xong, d\u00e2ng l\u00ean, \u0110\u1ee9c b\u1ecb l\u01b0u \u0111i t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0. Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng nh\u00e0 \u0110\u1ee9c c\u00f3 cha m\u1eb9 gi\u00e0, con m\u1ed9t, m\u1edbi theo ch\u1ed7 g\u1ea7n, \u0111\u1ed5i ph\u00e1t \u0111i Ninh B\u00ecnh sung ph\u1ed1i.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean, Tr\u1ecbnh Quang Khanh v\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, Tr\u1ea7n Quang Ti\u1ebfn, b\u1ecb c\u1ea5t ch\u1ee9c. Quang Khanh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ed3 \u0111\u1ed3 ((2) H\u1ed3 \u0111\u1ed3 : kh\u00f4ng hi\u1ec3u s\u1ef1 l\u00fd, kh\u00f4ng bi\u1ebft quy\u1ebft \u0111o\u00e1n.2), \u00e1n t\u1eeb ch\u1ed3ng ch\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, th\u1eadm ch\u00ed d\u00e2n trong h\u1ea1t b\u1ecb l\u01b0u t\u00e1n, c\u0169ng d\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng nghe bi\u1ebft g\u00ec n\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecb giao cho b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed. Sau, Quang Khanh c\u00f9ng v\u1edbi Tr\u1ea7n Quang Ti\u1ebfn h\u1ed9i tra vi\u1ec7c \u00e1n L\u00ea H\u1eefu \u0110\u1ee9c, l\u00e2u ng\u00e0y kh\u00f4ng k\u1ebft \u00e1n xong. \u0110\u1ebfn khi H\u00e0 Th\u00fac\u00a0 L\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfp t\u1ee5c tra x\u00e9t, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111em \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh ti\u1ebft v\u1ee5 \u00e1n v\u00e0o t\u00e2u, x\u00e9t th\u1ea5y Quang Khanh v\u00ec t\u00ecnh ri\u00eang che \u0111\u1ee1, Quang Ti\u1ebfn v\u00ec \u0111\u00e3 th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, \u0111\u1ec1u c\u1ea5t ch\u1ee9c, giao cho H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng v\u00e0 L\u00ea Ph\u00e1c, h\u1ed9i tra vi\u1ec7c n\u00e0y. Sau, th\u00e0nh \u00e1n \u0111\u01b0a l\u00ean, Quang Khanh b\u1ecb c\u00e1ch tu\u1ed9t, b\u1eaft g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, Quang Ti\u1ebfn b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ed3.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Quang Khanh \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, b\u1ecb Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 h\u1eb7c v\u00ec ch\u1eadm ch\u1ea1p kh\u00f4ng quy\u1ebft \u0111o\u00e1n. C\u01b0 S\u0129 l\u1ea1i d\u1eabn ra nh\u1eefng vi\u00ean coi c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf b\u00ean nh\u01b0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n : ho\u1eb7c khen l\u00e0 thanh li\u00eam, nhanh th\u1ea1o, ho\u1eb7c khen l\u00e0 x\u00e9t x\u1eed r\u00e0nh m\u1ea1ch, qu\u1ea3 quy\u1ebft \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ch\u1ed7 k\u00e9m c\u1ee7a Quang Khanh. Vua qu\u1edf tr\u00e1ch C\u01b0 S\u0129 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng vi\u00ean quan to \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed1n \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5. Ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb thi\u1ebfu ni\u00ean t\u00e2n ti\u1ebfn, sao \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n tr\u00e0n c\u1ea3 \u0111i ! Trong \u0111\u00f3, nh\u1eefng l\u1eddi ch\u00ea, khen, bi\u1ebft \u0111\u00e2u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 do s\u1ef1 y\u00eau, gh\u00e9t m\u00e0 th\u1ed1t ra mi\u1ec7ng ? H\u00e1 ch\u1eb3ng s\u1ee3 c\u00f3 s\u1ef1 ngh\u1ecb t\u1ed9i l\u00e0 m\u01b0u c\u00e2u k\u1ebft v\u1edbi quan ngo\u00e0i sao ? T\u1eeb nay, ph\u00e0m t\u00e2u b\u00e0y vi\u1ec7c g\u00ec c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ef1 th\u1ec3 \u0111\u00e1ng n\u00f3i, n\u1ebfu l\u1ea1i khinh su\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf, t\u1ea5t s\u1ebd b\u1ecb \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb x\u1eed\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i : vi\u00ean quy\u1ec1n h\u1ed9 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean, H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean, Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7. \u0110i\u1ec1u b\u1ed5 : B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh, l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i, Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan, l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Nam \u0110\u1ecbnh, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 L\u1ea1i, Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n, l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Th\u00e1i Nguy\u00ean ; bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 Binh, hi\u1ec7n sung vi\u1ec7c kh\u00e2m ph\u00e1i, L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng, l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 H\u00e0 N\u1ed9i.<\/p>\n<p>Cho giam v\u00e0o ng\u1ee5c nh\u1eefng t\u00ean th\u1ed5 bi\u1ec1n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y : Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu v\u00e0 La Ki\u00ean. B\u1ecdn t\u00ean Tr\u00e0 Long n\u0103m tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 Kinh ch\u00fac th\u1ecd nh\u00e0 vua [Minh M\u1ea1ng], khai s\u1ed1 d\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ef1c, \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi\u00eam tr\u00e1ch ; \u0111\u1ebfn khi t\u00ean Y\u1ec3m v\u1ec1 h\u00e0ng, c\u00f5i \u0111\u1ea5t c\u1ee7a gi\u1eb7c tr\u1ed1ng kh\u00f4ng, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh sai ch\u00fang \u0111em qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ch\u00fang \u0111\u1ec1u t\u00ecm c\u1edb t\u1eeb ch\u1ed1i kh\u00f4ng \u0111i. Sau \u0111\u00f3, ph\u00e1t ra v\u1ee5 \u00e1n Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n ((1) Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n c\u00f9ng v\u1edbi Ng\u1ecdc V\u00e2n, Ng\u1ecdc Thu v\u00e0 Ng\u1ecdc Nguy\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 con g\u00e1i c\u1ee7a Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Cao Mi\u00ean, N\u1eb7c Ong Ch\u0103n (theo Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00ecnh \u0111\u1ecba ch\u00ed lo\u1ea1i, quy\u1ec3n IV, t\u1edd 16a).1) m\u01b0u tr\u1ed1n, b\u1ecdn ch\u00fang ho\u1eb7c \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng, ho\u1eb7c \u0111\u1ed3ng m\u01b0u, \u0111\u00e3 giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n x\u1eed. B\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u0129 x\u1eed tr\u1ecdng h\u00ecnh, vua sai h\u00e3y \u0111em giam c\u1ea5m nghi\u00eam ng\u1eb7t.<\/p>\n<p>B\u1ed5 nh\u1eefng Ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi \u0111\u1ed7, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc, L\u00ea \u0110\u1ee9c h\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n ho\u1eb7c Bi\u00ean tu (Nh\u1ecb gi\u00e1p [ti\u1ebfn s\u0129], b\u1ed5 tu so\u1ea1n, tam gi\u00e1p [ti\u1ebfn s\u0129], b\u1ed5 bi\u00ean tu).<\/p>\n<p>N\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, d\u1ef1ng bia \u201cTh\u00e1nh \u0111\u1ee9c, th\u1ea7n c\u00f4ng\u201d \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng. V\u0103n bia r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ea5ng ho\u00e0ng thi\u00ean m\u1ebfn gi\u00fap n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, chung \u0111\u00fac sinh ra c\u00e1c b\u1eadc th\u1ea7n th\u00e1nh, n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u1edbi \u1ee9c mu\u00f4n ngh\u00ecn \u0111\u1eddi. \u0110\u1ee9c Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, ph\u00e1t t\u00edch \u1edf t\u1ec9nh Thanh, \u0111\u1ee9c Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf g\u00e2y n\u1ec1n \u1edf c\u00f5i Nam, t\u00e1m \u0111\u1eddi c\u00f9ng truy\u1ec1n ch\u1ecbu m\u1ec7nh \u0111\u00e3 v\u1eefng. \u0110\u1ebfn Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, nh\u00e2n l\u00fac v\u1eadn n\u01b0\u1edbc gi\u1eef v\u1eddi suy s\u00fat, \u1ee9ng v\u1edbi l\u00f2ng tr\u1eddi m\u1edf v\u1eadn, n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i m\u1ebfn \u0111\u1ee9c, kh\u1eafp n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9i c\u00f4ng. \u0110\u01b0\u01a1ng thu\u1edf \u1ea5y, v\u1eadn nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u00e3 h\u1ebft, T\u00e2y S\u01a1n c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i, tr\u1eddi \u0111\u00e3 long, \u0111\u1ea5t c\u0169ng l\u1edf, s\u00f4ng ng\u00f2i tr\u00e0n ng\u1eadp, kh\u00f4ng n\u01a1i d\u1ed3n ch\u1ee9a ! \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta qu\u00e9t s\u1ea1ch sao ch\u1ed5i, l\u00e0m t\u1ecf M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng ; nh\u1eadn l\u1ea5y \u0111i\u1ec1m thi\u00eang, l\u00ean gi\u1eef ng\u00f4i b\u00e1u. S\u1eeda sang \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n vi\u1ec7c tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Do th\u1ebf, tr\u1eddi \u0111\u1ea5t l\u1ea1i y\u00ean \u0111\u1ecbnh, v\u1ea1n v\u1eadt l\u1ea1i ph\u00e1t sinh. Nh\u01b0ng n\u1ebfu (sau \u0111\u00f3) kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eadc nh\u00e2n th\u00e1nh ra \u0111\u1eddi, gi\u1eef y\u00ean m\u1ec7nh tr\u1eddi trong l\u00fac l\u00e0m m\u1edbi th\u00eam, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh m\u1ed1i l\u1edbn trong khi n\u1ed1i d\u1ef1ng l\u1ea1i, th\u00ec l\u1ea5y \u0111\u00e2u l\u00e0m r\u1ea1ng th\u00eam c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau ? \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5, \u201cTh\u1ec3 thi\u00ean X\u01b0\u01a1ng v\u1eadn, Ch\u00ed hi\u1ebfu Thu\u1ea7n \u0111\u1ee9c, V\u0103n v\u0169 Minh \u0111o\u00e1n, S\u00e1ng thu\u1eadt \u0110\u1ea1i th\u00e0nh, H\u1eadu tr\u1ea1ch Phong c\u00f4ng Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d ta l\u00e0 con th\u1ee9 t\u01b0 c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu trong n\u0103m T\u00e2n H\u1ee3i, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y 23, gi\u1edd K\u1ef7 D\u1eadu sinh ra Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u1edf \u0111\u1ea5t T\u00e2n L\u1ed9c, t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh. L\u00fac \u1ea5y Ho\u00e0ng t\u1ed5 m\u1edbi quay c\u1edd v\u1ec1 Nam, 12 n\u0103m sau, ti\u1ebfn l\u1ea5y Ph\u00fa Xu\u00e2n, lu\u00f4n t\u1edbi Long Bi\u00ean, thu ph\u1ee5c nghi\u1ec7p c\u0169, g\u1ed3m c\u00f3 c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta s\u1edbm t\u1ed1i theo b\u00ean c\u1ea1nh, qua kh\u1eafp c\u00e1c n\u00fai s\u00f4ng, tr\u1ea3i bao kh\u00f3 nh\u1ecdc trong s\u1ef1 d\u1eb9p y\u00ean, l\u01b0\u1ee3ng bi\u1ebft ch\u0103m lo sau khi gi\u1eef nghi\u1ec7p. Ph\u00e0m g\u1eb7p vi\u1ec7c ph\u1ea3i \u0111\u1ed1i ph\u00f3, m\u1ecdi ch\u00ednh s\u1ef1 ph\u1ea3i m\u01b0u toan, n\u1ed7i \u0111au th\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n gian, kh\u00f4ng \u0111i\u1ec1u g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5, hi\u1ec3u th\u1ea5u. Qua nh\u1eefng b\u01b0\u1edbc gian nan th\u1eed th\u00e1ch, theo \u0111\u1ea1o trung truy\u1ec1n n\u1ed1i, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 l\u1ed9c tr\u1eddi, [Ho\u00e0ng kh\u1ea3o] \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vua cha \u0111\u1ec3 l\u00f2ng k\u00e9n ch\u1ecdn, t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 l\u1eb7ng l\u1ebd \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n c\u00e1i k\u1ebf l\u1edbn cho X\u00e3 T\u1eafc. Gia Long n\u0103m th\u1ee9 15 [1816], s\u00e1ch l\u1eadp l\u00e0m Ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed. L\u00fac \u1ea5y, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Gia \u0110\u1ecbnh tr\u1edf n\u00ean trong, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u1ea5y tr\u0103m l\u00fd. N\u0103m th\u1ee9 18 [1819], tu\u00e2n theo di chi\u1ebfu, n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn. Th\u00e1nh nh\u00e2n ra \u0111\u1eddi, s\u1edbm \u1ee9ng \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o n\u0103m \u1ea5y 30 tu\u1ed5i, l\u00ean ng\u00f4i vua, v\u1ed1n c\u00f3 t\u01b0 ch\u1ea5t b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng th\u00e1nh, gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 g\u00e2y n\u00ean, th\u00f4ng minh nhanh nh\u1eb9n, t\u1ecf t\u00e0i tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, v\u1eadn d\u1ee5ng m\u1ed9t l\u00f2ng, t\u1ed5 ch\u1ee9c mu\u00f4n vi\u1ec7c. Ng\u00e0i tr\u1ecb v\u00ec t\u1edbi n\u0103m th\u1ee9 6 [1825], n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ea1i trong, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An d\u00e2ng \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t :\u00a0 m\u1ed7i h\u1ed9t l\u00faa, trong c\u00f3 2 h\u1ed9t g\u1ea1o. N\u0103m th\u1ee9 9 [1828], t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5n \u201cV\u1ea1n th\u1ecd v\u00f4 c\u01b0\u01a1ng\u201d b\u1eb1ng ng\u1ecdc c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc. \u0110i\u1ec1m l\u00e0nh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt, nh\u01b0ng l\u00f2ng vua v\u1eabn\u00a0 khi\u00eam t\u1ed1n, kh\u00f4ng t\u1ef1 cao v\u00ec nh\u1eefng \u0111i\u1ec1m t\u01b0\u1eddng thu\u1ef5. L\u1eddi th\u00e2n d\u1ee5 quan d\u00e2n trong, ngo\u00e0i c\u00f3 n\u00f3i : \u201cTr\u1eabm d\u1eady s\u1edbm \u0103n tr\u01b0a, ch\u1ec9 c\u1ea7u cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb, v\u00ec khi\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u y\u00ean vui ch\u1ed7 \u1edf, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng theo d\u00f2ng ch\u1ea3y thu\u1eadn, l\u00faa th\u00f3c h\u1eb1ng n\u0103m lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a th\u00ec \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t n\u00e0o b\u1eb1ng !\u201d. Ng\u00e0i ngh\u0129 vi\u1ec7c r\u1ed9ng r\u00e3i, k\u1ef9 c\u00e0ng \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! \u1edf ng\u00f4i trong kho\u1ea3ng 21 n\u0103m, k\u00ednh tr\u1eddi, theo ph\u00e9p t\u1ed5, ch\u0103m vi\u1ec7c, y\u00ean d\u00e2n, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng nh\u01b0 ng\u00e0y n\u00e0o. V\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1eb7t tr\u1ecb ph\u00e1p, gi\u1eef \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, l\u1eadp gi\u1ec1ng, d\u1ef1ng m\u1ed1i, quy m\u00f4 r\u1ed9ng r\u00e3i to t\u00e1t, ph\u1ea9m ti\u1ebft \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, r\u00f5 r\u00e0ng, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng c\u00f3 th\u00e0nh ph\u00e1p. T\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf Nam Giao, \u0111\u00e3 r\u00f5 ngh\u0129a k\u00ednh th\u1edd ; l\u1ec5 Tam t\u1ed5 ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi tr\u1eddi, \u0111\u00e3 t\u1ecf ngh\u0129a b\u00e1o \u0111\u00e1p. \u0110\u1ed3 t\u1ebf l\u1ec5 c\u00f3 \u0111\u1ee7 bi\u00ean((1) Bi\u00ean : c\u00e1i m\u00e2m b\u1ed3ng \u0111an b\u1eb1ng tre, c\u00f3 n\u1eafp \u0111\u1eady.1), \u0111\u1eadu((2) \u0110\u1eadu : c\u00e1i m\u00e2m b\u1ed3ng b\u1eb1ng g\u1ed7, c\u00f3 n\u1eafp.2), khu\u00f4ng, ph\u1ec9((3) Khu\u00f4ng : c\u00e1i gi\u1ecf tre \u0111an h\u00ecnh vu\u00f4ng. Ph\u1ec9 : gi\u1ecf tre h\u00ecnh tr\u00f2n (d\u00f9ng \u0111\u1ef1ng hoa qu\u1ea3, b\u00e1nh \u0111\u1ec3 t\u1ebf).3), \u00e1o m\u0169, ph\u1ee7 ph\u1ea5t((4) Ph\u1ee7 ph\u1ea5t : \u0111\u1ed3 l\u1ec5 ph\u1ee5c (\u00e1o xi\u00eam) c\u00f3 th\u00eau.4), \u0111\u1ed3 nghi v\u1ec7 c\u00f3 \u0111\u1ee7 long k\u1ef3, \u0111\u1ea1i l\u1ed9 ((1) Long k\u1ef3 : c\u1edd th\u00eau r\u1ed3ng. \u0110\u1ea1i l\u1ed9 : xe vua \u0111i.1), ng\u1ecdc th\u00edch, chu can ((2) Ng\u1ecdc th\u00edch : c\u00e1i ph\u1ee7 (b\u00faa d\u00e0i c\u00e1n), c\u00e1n ch\u1ea1m ng\u1ecdc. Chu can : C\u00e1i m\u1ed9c s\u01a1n \u0111\u1ecf.2). Trang s\u1ee9c c\u00f3 nh\u1eefng \u0111\u1ed3 v\u0169, mao ((3) V\u0169, mao : hai th\u1ee9 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng trong khi m\u00faa, \u0111\u1ea7u k\u1ebft b\u1eb1ng l\u00f4ng v\u0169, l\u00f4ng \u0111u\u00f4i tr\u00e2u.3), k\u00e8m theo c\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfng ti\u00eau qu\u1ea3n ((4) Ti\u00eau, qu\u1ea3n : \u0111\u1ed3 nh\u1ea1c : \u1ed1ng ti\u00eau, \u1ed1ng s\u00e1o, v.v\u20264) ; h\u1ee3p \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi Ngu, H\u1ea1, Th\u01b0\u01a1ng, Chu, \u0111\u1ee7 \u00e2m nh\u1ea1c nh\u01b0 nh\u1eefng ti\u1ebfng H\u00e0m, Anh, Thi\u1ec1u, H\u1ed9 ((5) Nh\u1eefng kh\u00fac nh\u1ea1c hay \u0111\u1eddi x\u01b0a : H\u00e0m tr\u00ec : nh\u1ea1c c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Ng\u0169 anh : nh\u1ea1c c\u1ee7a \u0110\u1ebf C\u1ed1, Thi\u1ec1u : nh\u1ea1c c\u1ee7a vua Thu\u1ea5n, H\u1ed9 : nh\u1ea1c c\u1ee7a vua Thang.5). L\u1ec5 \u0111\u1ee7, nh\u1ea1c ho\u00e0, \u0111\u1ebfn th\u1ebf l\u00e0 th\u1ecbnh. L\u1ea1i d\u1ef1ng ra Th\u1ebf mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ch\u00ednh th\u1ed1ng ; \u0111\u00fac ra ch\u00edn \u0111\u1ec9nh \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng th\u00e0nh c\u00f4ng. M\u1edf S\u1eed qu\u00e1n, so\u1ea1n Th\u1ef1c l\u1ee5c, t\u00ecm s\u00e1ch c\u1ed5 c\u00f2n s\u00f3t, b\u1ed5 nh\u1eefng v\u0103n c\u00f2n thi\u1ebfu, l\u00e0m cho \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n th\u00eam r\u1ed9ng l\u1edbn. Gi\u00e1o ho\u00e1, c\u00f4ng nghi\u1ec7p, n\u00eau r\u00f5 nh\u01b0 M\u1eb7t Tr\u1eddi, ng\u00f4i sao, \u0111\u1ec3 m\u00e3i cho \u0111\u1eddi sau theo ph\u00e9p. Thi\u00ean t\u00ednh ng\u00e0i r\u1ea5t hi\u1ebfu, vua h\u1ea7u cung T\u1eeb Ninh, khi ra th\u00ec \u0111\u00f3n d\u1eabn xe \u0111i, khi v\u00e0o th\u00ec d\u00e2ng ti\u1ebfn ngon ng\u1ecdt ; nu\u00f4i b\u1eb1ng l\u1ed9c n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee7 m\u1ecdi t\u00ecnh v\u0103n, k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u, \u0111\u1ee7 b\u1eadc l\u1ec5 s\u1ed1. G\u1eb7p ti\u1ebft Th\u00e1nh th\u1ecd l\u1ee5c tu\u1ea7n, th\u1ea5t tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, th\u00ec c\u1eed h\u00e0nh \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, h\u1ee3p \u1ee9c tri\u1ec7u l\u00f2ng vui c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 cung v\u00e0o vi\u1ec7c hi\u1ebfu ph\u1ee5ng : vi\u1ec7c vui c\u1ee7a nh\u00e0 vua, t\u1eeb x\u01b0a \u00edt th\u1ea5y. M\u1ed9t l\u00f2ng hi\u1ebfu suy ra, g\u1ed1c \u1edf m\u1ebfn b\u1eadc th\u00e2n m\u00e0 \u0111\u1ea1t ra kh\u1eafp c\u00f5i. Chia ra d\u00f2ng \u0111\u1ebf, d\u00f2ng th\u00e2n phi\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh r\u00f5 m\u1ed9t ng\u00e0nh h\u1ecd d\u1ecdc ; l\u00e0m ra Ng\u1ecdc ph\u1ea3, T\u00f4n ph\u1ea3 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 th\u1ee9 t\u1ef1 t\u1eebng \u0111\u1eddi. \u0110\u1eb7t T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb ; d\u1ef1ng T\u1eadp thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ecbnh ra c\u00e1c ch\u1ee9c v\u0103n, v\u00f5, ch\u1ebf ra m\u0169 \u00e1o, tri\u1ec1u ph\u1ee5c \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u00ednh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. L\u00e0m b\u00e0i quan ch\u00e2m r\u0103n ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ng\u00f4i, nghi\u00eam c\u1ea5m b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, d\u1ee5 kh\u1eafp c\u00e1c ch\u1ee9c, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u00ednh tr\u0103m quan. N\u00eau nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfu thu\u1eadn, khen nh\u1eefng k\u1ebb ti\u1ebft ngh\u0129a, k\u00ednh l\u1ec5 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i cao, bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng k\u1ebb ch\u0103m l\u00e0m ru\u1ed9ng. L\u1ea1i th\u00e2n ch\u1ebf ra nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u d\u1ea1y d\u1ed7, ban h\u00e0nh kh\u1eafp c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c, \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi nh\u00e0 truy\u1ec1n t\u1ee5ng, t\u1eadp quen l\u1ec5 ngh\u0129a. C\u00f3 c\u00f4ng v\u1ec1 phong t\u1ee5c, gi\u00e1o ho\u00e1 h\u00e1 ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf sao ?<\/p>\n<p>V\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00e0nh ch\u00ednh, [b\u00ean trong], d\u1ed3n l\u1ea1i \u1edf s\u00e1u b\u1ed9, t\u00f3m l\u1ea1i \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, c\u00f3 vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt \u0111\u1ec3 gi\u1eef k\u1ef9 then ch\u1ed1t, c\u00f3 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa c\u00e1c quan. Theo l\u1eddi d\u1ee5 \u0111\u1ecbnh th\u00ec : \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t quan tam ph\u1ea9m, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ri\u00eang ch\u1ecdn c\u1eaft \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u00eam l\u0129nh, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp nh\u1eadn c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a quan t\u1ec9nh ngo\u00e0i \u0111\u01b0a v\u00e0o. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1ch ph\u00f2ng gi\u1eef t\u1eeb khi m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u01b0a x\u1ea3y, lo cho \u0111\u1eddi sau th\u1eadt \u0111\u00e3 s\u00e2u xa. B\u00ean ngo\u00e0i th\u00ec b\u1ecf b\u1edbt doanh th\u00e0nh v\u00e0 tr\u1ea5n th\u00e0nh, m\u00e0 \u0111\u1eb7t l\u00e0m 33 tr\u1ef1c t\u1ec9nh, c\u00f3 B\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t gi\u1eef m\u1ecdi vi\u1ec7c, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 xem x\u00e9t vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean, c\u00f3 quy\u1ec1n tr\u00f4ng coi, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 chuy\u00ean tr\u1ecdng. L\u1ea1i c\u00f3 l\u1ec7 c\u1ee9 3 n\u0103m th\u00ec x\u00e9t quan l\u1ea1i, 5 n\u0103m th\u00ec duy\u1ec7t nh\u00e2n d\u00e2n ; \u0111i\u1ec1n ch\u1ebf th\u00ec c\u00f3 ph\u00e9p t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, binh ch\u00ednh th\u00ec c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng. Nh\u1eefng n\u01a1i th\u00e0nh, qu\u00e1ch, quan, t\u1ea5n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 ri\u00eang, nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n, b\u1ea3o, th\u00fa, th\u1ee7 \u0111\u1ec1u c\u00f3 quy m\u00f4 s\u1eb5n, h\u01a1n k\u00e9m gi\u1eef l\u1eabn nhau, l\u1edbn nh\u1ecf r\u00e0ng bu\u1ed9c nhau. M\u1ecdi vi\u1ec7c r\u00f5 r\u00e0ng, tinh vi, h\u1ebft s\u1ee9c k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng ! V\u1ec1 s\u1ef1 chu\u1ed9ng v\u0103n h\u1ecdc th\u00ec s\u1eeda sang, m\u00e0i gi\u0169a, phong h\u1ed9i m\u1edbi d\u1ea7n. So\u1ea1n \u0111\u1ecbnh s\u00e1ch v\u1edf \u0111\u1ec3 l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf ch\u00ednh h\u1ecdc, ban b\u1ed1 Kinh Thi, Kinh Th\u01b0 \u0111\u1ec3 gia \u01a1n cho l\u00e0ng nho. Ph\u1ee7, huy\u1ec7n n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 nh\u00e0 h\u1ecdc. Thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i xen k\u1ebd t\u1eebng n\u0103m m\u00e0 ti\u1ebfn c\u1ed1ng k\u1ebb s\u0129. \u0110\u00ednh ch\u00ednh l\u1ed1i ch\u1eef vi\u1ebft m\u00e0 th\u00f3i c\u1ea9u th\u1ea3 m\u1ea5t h\u1eb3n \u0111i. S\u1eeda \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch l\u00e0m v\u0103n m\u00e0 l\u1ed1i qu\u00ea m\u00f9a b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft. V\u0103n t\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ecf, r\u1ef1c r\u1ee1 nh\u01b0 sao Khu\u00ea, sao B\u00edch tr\u00ean tr\u1eddi.<\/p>\n<p>K\u00ednh \u0111\u1ecdc 6 t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, 2 t\u1eadp v\u0103n ng\u1ef1 ch\u1ebf ; sang s\u1ea3ng nh\u1eefng ti\u1ebfng hay nh\u01b0 \u0110i\u1ec3n, M\u00f4, Hu\u1ea5n, C\u00e1o \u0111\u1eddi x\u01b0a, ch\u00f3i l\u1ecdi nh\u1eefng v\u1ebft t\u1ed1t nh\u01b0 Nh\u00e3, T\u1ee5ng tr\u1ecb b\u00ecnh \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc. V\u0103n gi\u00e1o r\u1ea5t m\u1edf mang, s\u0129 phong r\u1ea5t ph\u1ea5n ch\u1ea5n, l\u00e0m cho thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft n\u01b0\u1edbc ta c\u00f3 s\u1ef1 phong ph\u00fa v\u1ec1 s\u00e1ch v\u1edf, kinh \u0111i\u1ec3n, c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c c\u1ee7a v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng t\u00ednh m\u1ec7nh, \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1edfi t\u1ef1 ng\u00e0i c\u1ed5 v\u0169, t\u00e1c th\u00e0nh cho c\u1ea3.<\/p>\n<p>V\u1ec1 s\u1ef1 gi\u1ea3ng v\u00f5 th\u00ec th\u00e2n h\u00e0nh c\u01b0\u1ee1i b\u1eafn, gi\u1ea3ng duy\u1ec7t c\u00f3 t\u1eebng k\u1ef3, v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n s\u0129, hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n, ph\u00e0m nh\u1eefng ph\u00e9p k\u1ebft doanh, b\u00e0y tr\u1eadn cho ch\u00ed b\u1ed9 chi\u1ebfn, thu\u1ef7 chi\u1ebfn ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng thao di\u1ec5n \u0111\u1ec1u tinh th\u1ea1o c\u1ea3.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u1ea3ng s\u00f3t nh\u00e0 L\u00ea g\u00e2y v\u1ea1 \u1edf Ninh, Thanh ((1) Ch\u1ec9 L\u00ea Duy L\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i d\u1eady \u1edf Ninh B\u00ecnh v\u00e0 H\u01b0ng Ho\u00e1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 14 [1833].1) ; t\u00ean gi\u1eb7c h\u1ecd L\u00ea g\u00e2y bi\u1ebfn \u1edf Phi\u00ean An ((2) Ch\u1ec9 L\u00ea V\u0103n Kh\u00f4i n\u1ed5i d\u1eady \u1edf Phi\u00ean An n\u0103m 1833.2), t\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Cao, Tuy\u00ean, th\u1ed5 ph\u1ec9 qu\u1ea5y r\u1ed1i ((3) Ch\u1ec9 b\u1ecdn N\u00f4ng V\u0103n V\u00e2n n\u1ed5i d\u1eady \u1edf Cao B\u1eb1ng, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n n\u0103m 1833.3), t\u1ea1i m\u1ed9t d\u1ea3i An \u2013 H\u00e0, qu\u00e2n Xi\u00eam l\u1ea5n sang ((4) Ch\u1ec9 gi\u1eb7c Xi\u00eam chia qu\u00e2n l\u00e0m n\u0103m \u0111\u1ea1o k\u00e9o sang x\u00e2m l\u1ea5n n\u0103m 1833. C\u00e1c s\u1ef1 vi\u1ec7c tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u theo t\u00e0i li\u1ec7u trong b\u00e0i t\u1ea5u c\u1ee7a b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u0111\u1ec1 ng\u00e0y 27 th\u00e1ng 6 nhu\u1eadn, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 16 [1835] in \u1edf \u0111\u1ea7u b\u1ed9 Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh ti\u1ec3u b\u00ecnh L\u01b0\u1ee1ng k\u1ef3 ngh\u1ecbch ph\u1ec9, Ch\u00ednh bi\u00ean (quy\u1ec3n th\u1ee7, quy\u1ec3n I, t\u1edd 1b).4). Ng\u00e0i li\u1ec1n sai t\u01b0\u1edbng ra qu\u00e2n, ch\u1ec9 b\u1ea3o ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c, m\u01b0u th\u1ea7n ch\u01b0\u1edbc gi\u1ecfi, kh\u00f4ng ai ngh\u0129 t\u1edbi. Uy linh \u0111\u00e3 d\u1eady vang, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p qua t\u1eebng tr\u1eadn, b\u00ean n\u00e0y, b\u00ean n\u1ecd, bi\u1ec3n s\u00f4i, n\u00fai l\u1edf, b\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng \u0111\u1eadp v\u1ee1, hi\u1ec3m \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng ph\u00e1 tan. T\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c n\u1ed9p m\u1ea1ng, c\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean. \u0110\u1ea5t \u0111ai m\u1edf xa t\u1edbi c\u1ef1c B\u1eafc, c\u00f9ng Nam : b\u1edd c\u00f5i r\u1ed9ng r\u00e3i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1eddi n\u00e0o s\u00e1nh k\u1ecbp. Uy l\u1ec7nh \u0111\u1ea1t t\u1edbi ngo\u00e0i c\u00f5i, ti\u1ebfng t\u0103m l\u1eebng kh\u1eafp n\u01a1i xa. \u1ea5y th\u1eadt v\u00ec ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng c\u00f3 \u0111\u1ee7 l\u1ec5 ph\u00e9p \u0111\u1ec3 tr\u1ecb c\u00e1c qu\u00e2n, c\u00f3 s\u1ef1 minh \u0111o\u00e1n \u0111\u1ec3 m\u01b0u chi\u1ebfn th\u1eafng, cho n\u00ean th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng m\u00e0 thu hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c to t\u00e1t.<\/p>\n<p>V\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u00e3i ng\u1ed9 b\u1ec1 t\u00f4i th\u00ec \u0111\u1ee7 \u01a1n, l\u1ec5 ; l\u1ef1a d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, th\u00ec ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch h\u1ee3p. K\u1ebb l\u00e0m thi\u1ec7n, d\u00f9 vi\u1ec7c nh\u1ecf \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng ghi khen, k\u1ebb c\u00f3 c\u00f4ng, d\u00f9 \u1edf xa \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft \u0111\u1ebfn. \u00d4m g\u1ed1i th\u00e2n m\u1eadt, coi b\u1ec1 t\u00f4i nh\u01b0 con ; chia \u0111\u1ea5t th\u01b0\u1edfng phong, v\u1edbi n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i c\u00f2n cho v\u1ebb vang t\u1edbi cha m\u1eb9, l\u1ee5c d\u1ee5ng \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u. Ai \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u00f4ng v\u00e0o Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u00ec cho ph\u1ee5 th\u1edd \u1edf mi\u1ebfu \u0111\u00ecnh, ai \u0111\u00e3 l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf c\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng th\u00ec cho d\u1ef1ng bia \u1edf V\u0169 mi\u1ebfu ; th\u00f3i nh\u00e2n ngh\u0129a, trung h\u1eadu v\u01b0\u1ee3t h\u1eb3n c\u00e1c \u0111\u1eddi x\u01b0a.<\/p>\n<p>V\u1ec1 vi\u1ec7c gia \u01a1n, nu\u00f4i d\u00e2n, l\u1ea1i c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd : c\u00e0y t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, nu\u00f4i t\u1eb1m, \u0111\u1ec3 tr\u1ecdng vi\u1ec7c n\u00f4ng tang l\u00e0 g\u1ed1c mi\u1ec5n t\u00f4, b\u1edbt thu\u1ebf \u0111\u1ec3 gi\u00fap d\u00e2n th\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng l\u00e0 \u0111\u1ea7u. Ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00ec suy t\u00ednh nh\u1eefng k\u1ef3 m\u01b0a, n\u1eafng, \u0111i \u0111\u00e2u th\u00ec x\u00e9t h\u1ecfi phong t\u1ee5c. \u0110\u1ed9ng c\u00f3 l\u1ee5t, h\u1ea1n, t\u1eadt d\u1ecbch, li\u1ec1n ph\u00e1t th\u00f3c g\u1ea1o, thu\u1ed1c thang, ti\u1ec1n, v\u1ea3i \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng ng\u1ea1i ph\u00ed. Ng\u00e0i th\u01b0\u1eddng \u1edf trong cung m\u1eadt c\u1ea7u tr\u1eddi \u0111\u1ea5t : xin c\u1ee9u m\u1ea1ng cho mu\u00f4n d\u00e2n, sau \u0111\u00f3, li\u1ec1n th\u1ea5y chuy\u1ec3n tai v\u1ea1 ra \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t. Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft l\u00f2ng ng\u00e0i th\u00e0nh th\u1ef1c y\u00eau d\u00e2n, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng tin t\u01b0\u1edfng \u1edf tr\u1eddi. Cho n\u00ean d\u00e2n trong thi\u00ean h\u1ea1 : ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00fap, kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecbu \u01a1n vua.<\/p>\n<p>V\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh, ph\u00e0m nh\u1eefng \u00e1n x\u1eed t\u1eed t\u00e2u l\u00ean, ng\u00e0i th\u00e2n m\u1edf coi, l\u1ea1i giao cho c\u00e1c quan\u00a0 c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng b\u00e0n b\u1ea1c, t\u00e2u \u0111i, t\u00e2u l\u1ea1i, \u0111\u1ebfn d\u0103m ba l\u1ea7n. Nh\u1eefng t\u00f9 l\u01b0u giam, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111em x\u1eed th\u00ec \u0111o\u00e1n \u0111\u1ecbnh \u1edf Ph\u00e1p ty, Ph\u01b0\u1edbc k\u1ef9 \u1edf \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ee3p x\u00e9t. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1eefng t\u00f9 b\u1ecb x\u1eed t\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c khoan gi\u1ea3m r\u1ea5t nhi\u1ec1u. T\u1ea5m l\u00f2ng t\u1ed1t, ch\u00ednh s\u1ef1 hay, bao kh\u1eafp kh\u00f4ng h\u1eb9p, b\u1ed3i b\u1ed5 m\u1ec7nh m\u1ea1ch cho nh\u00e2n d\u00e2n, gi\u1eef m\u00e3i nguy\u00ean kh\u00ed cho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ea1o ho\u00e1 nhu\u1ea7n l\u00e2u, tr\u1edf th\u00e0nh th\u00f3i t\u1ed1t ; tung ra nh\u1eefng s\u1ef1 vui \u0111\u1eb9p, l\u00e0m l\u1ee3i cho kh\u1eafp m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. \u0110i\u1ec1m t\u1ed1t, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, s\u00f4ng \u00eam, b\u1ec3 l\u1eb7ng, th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn, n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, ki\u1ec7n t\u1ee5ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp kh\u00f4ng x\u1ea3y ra, nh\u00e2n d\u00e2n thu\u1ea7n h\u1eadu, t\u1ef1 nhi\u00ean, th\u1eadt \u0111\u00e3 t\u1edbi ch\u1ed7 th\u1ecbnh tr\u1ecb c\u00f9ng c\u1ef1c. \u00d4i ! Th\u1ecbnh bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! \u1ea5y c\u0169ng v\u00ec ng\u00e0i c\u00f3 \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng xa g\u1ed3m t\u00e0i v\u0103n, v\u0169 th\u00e1nh, th\u1ea7n, l\u00e0m vi\u1ec7c to t\u00e1t h\u01a1n c\u1ea3 ho\u00e0ng, v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ebf b\u00e1, b\u1ea3n th\u1ec3 \u0111\u00e3 v\u1eb9n \u0111\u1ee7, c\u00f4ng d\u1ee5ng c\u00e0ng chu \u0111\u00e1o. Khai th\u00f4ng m\u1ecdi v\u1eadt, gi\u00fap n\u00ean vi\u1ec7c \u0111\u1eddi. L\u00f2ng th\u00e0nh \u0111\u1ee7 dung ho\u00e0 v\u1ea1n ho\u00e1 m\u00e0 b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng tr\u00ed kh\u00f4ng c\u00f2n vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i nghi, si\u00eang n\u0103ng \u0111\u1ee7 ch\u00ednh l\u00fd v\u1ea1n c\u01a1 m\u00e0 trong thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng c\u00f2n vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u1ec3 s\u00f3t. Mu\u00f4n ng\u00e0n \u0111\u1eddi sau \u0111\u01b0\u1ee3c coi t\u1edbi to\u00e0n t\u1eadp \u201cTi\u1ec5u b\u00ecnh\u201d ((1) T\u1ee9c t\u1eadp Ti\u1ec5u b\u00ecnh L\u01b0\u1ee1ng k\u1ef3 ngh\u1ecbch ph\u1ec9 ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c.1) \u0111\u00e3 thu\u1eadt \u0111\u1ee7 ch\u0103m lo, b\u1ed9 s\u00e1ch \u201cCh\u00ednh y\u1ebfu\u201d ((2) T\u1ee9c b\u1ed9 Minh M\u1ec7nh ch\u00ednh y\u1ebfu.2) \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ph\u00e9p t\u1eafc, \u0111\u1ee7 th\u1ea5y c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a ng\u00e0i ngang v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. \u0110\u1ee9c th\u1ecbnh v\u00e0 nghi\u1ec7p l\u1edbn c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1ebfn th\u1ebf l\u00e0 c\u00f9ng, l\u00e0 \u0111\u1eb9p !<\/p>\n<p>C\u00f2n c\u00f3 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u00e0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0 : \u0110\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t ra r\u1ea5t ch\u00ednh, gia ph\u00e1p \u0111\u1eb7t ra r\u1ea5t hay, ch\u00edn c\u1ea5p b\u1eadc trong cung, nghi\u00eam nh\u01b0 ch\u1ed1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n th\u00edch n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u00ean quy\u1ec1n, kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi g\u1ea7n g\u1ee5i n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ri\u00eang y\u00eau. Con trai con g\u00e1i t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f3 142 ng\u01b0\u1eddi, nh\u1edd \u01a1n sinh, nu\u00f4i, sum h\u1ecdp \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, so v\u1edbi g\u1ea7n th\u00ec gi\u1ed1ng nh\u01b0 Ho\u00e0ng t\u1ed5, so v\u1edbi xa th\u00ec h\u01a1n h\u1eb3n Chu V\u0103n. S\u1edbm h\u00f4m d\u1ea1y b\u1ea3o, trau gi\u1ed3i l\u1ebd ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u hay, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u tu\u00e2n theo ph\u00e9p t\u1eafc. Noi \u0111\u1ea1o vua, t\u00f4i, cha, con, v\u1ee3, ch\u1ed3ng, anh em, c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1ng n\u00ean th\u00f3i t\u1ee5c th\u00e1i ho\u00e0 cho con ch\u00e1u v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n ta \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n \u0111\u1eddi.<\/p>\n<p>Tr\u1eddi sinh b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho d\u00e2n, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean ca t\u1ee5ng Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed9i \u01a1n ch\u00ed tr\u1ecb l\u00e2u d\u00e0i. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], th\u00e1ng t\u01b0, ch\u00ednh g\u1eb7p ti\u1ebft Ng\u0169 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i vui v\u1ea7y d\u01b0\u1edbi c\u1eeda cung khuy\u1ebft. K\u1ebb ti\u1ec3u t\u1eed ((1) L\u1eddi Thi\u1ec7u Tr\u1ecb t\u1ef1 x\u01b0ng. C\u00e1c ch\u1ed7 d\u01b0\u1edbi c\u0169ng th\u1ebf.1) n\u00e0y theo h\u1ea7u, l\u00ean c\u00e1c l\u1ea7u ch\u00fac th\u1ecd, r\u1ea5t m\u1eebng ng\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c vui, m\u1ea1nh, tu\u1ed5i th\u1ecd th\u00eam t\u0103ng. Ng\u00e0y 19, th\u00e1ng 12, n\u0103m \u1ea5y, c\u00f2n theo ng\u00e0i th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean l\u1ec5 k\u1ef5, l\u00e0m l\u1ec5 xong, thu\u1eadt n\u1ed7i bi c\u1ea3m. Trong kho\u1ea3ng v\u00e0i h\u00f4m sau, ng\u00e0i se m\u00ecnh, ng\u1edd \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn gi\u1edd \u1ea5t H\u1ee3i, ng\u00e0y 28, th\u00e1ng \u1ea5y, ng\u00e0i t\u1eeb b\u1ecf c\u00f5i \u0111\u1eddi ! Than \u00f4i, x\u00f3t thay !<\/p>\n<p>V\u00e2ng theo di m\u1ec7nh, k\u1ebb ti\u1ec3u t\u1eed n\u00e0y n\u1ed1i ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. T\u1eeb l\u00fac n\u1ed1i ng\u00f4i t\u1edbi nay, h\u1eb1ng s\u1ee3 v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f3 kh\u0103n, to t\u00e1t ; trong l\u00fac c\u01b0 tang lo ngh\u0129, ph\u00e0m g\u1eb7p vi\u1ec7c t\u1ea5t ph\u1ea3i m\u1ed9t l\u00f2ng th\u00e0nh, k\u00ednh. Nay tu\u00e2n theo th\u00e0nh m\u1ec7nh, s\u1eeda l\u0103ng \u1edf n\u00fai Hi\u1ebfu S\u01a1n thu\u1ed9c x\u00e3 An B\u1eb1ng, ch\u1ecdn gi\u1edd Tu\u1ea5t, ng\u00e0y m\u1ed3ng 9, th\u00e1ng 7, m\u00f9a thu n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], k\u00ednh r\u01b0\u1edbc linh c\u1eefu, theo l\u1ec5 t\u00e1ng qua \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ea7m nh\u01b0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eddi x\u01b0a ; d\u00e2ng \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u0103ng l\u00e0 Hi\u1ebfu l\u0103ng. Truy ph\u1ed1i l\u0103ng \u0111\u1ee9c ho\u00e0ng t\u1ec9, T\u00e1 thi\u00ean L\u1ec7 th\u00e1nh \u0110oan ch\u00ednh Cung ho\u00e0 \u0110\u1ed1c kh\u00e1nh T\u1eeb huy Minh hi\u1ec1n Thu\u1eadn \u0111\u1ee9c Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, g\u1ecdi l\u00e0 l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng, k\u00ednh r\u01b0\u1edbc th\u00e0nh v\u1ecb h\u1ee3p th\u1edd \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng c\u00f9ng t\u00f4n chu\u1ed9ng.<\/p>\n<p>Than \u00f4i ! C\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n, k\u1ebb ti\u1ec3u t\u1eed n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 thu\u1eadt h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t trong mu\u00f4n ph\u1ea7n, nh\u01b0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u00f3 th\u00e1c r\u1ea5t h\u1ec7 tr\u1ecdng, nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00f4ng g\u00e2y d\u1ef1ng, gi\u1eef g\u00ecn r\u1ea5t gian nan, xin k\u00ednh c\u1ea9n n\u00eau r\u00f5 nh\u1eefng \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh cao c\u1ea3, kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 15, th\u00e1ng 12, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], k\u00ednh c\u1ea9n ch\u1eafp tay, c\u00fai \u0111\u1ea7u, vi\u1ebft b\u00e0i t\u1ef1 s\u1ef1 v\u00e0 l\u00e0m b\u00e0i minh r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cR\u1ef1c r\u1ee1 \u0110\u1ea1i Nam,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1eddi gi\u00fap b\u1ec1n l\u00e2u.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1ed5, t\u00f4ng g\u00e2y, \u0111\u1eafp.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u1edf cho \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u1ebf t\u1ed5 trung h\u01b0ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u00edn c\u00f5i g\u1ed3m c\u00f3,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u1ef1ng, gi\u1eef g\u1ed3m hai,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00f4ng cao, \u0111\u1ee9c r\u00f5.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u1ebb vang Ho\u00e0ng kh\u1ea3o,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u1ecbu m\u1ec7nh, s\u1eeda sang ;<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u00e1nh l\u1ea1i n\u1ed1i th\u00e1nh,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Noi \u0111\u00fang ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u00f4ng trong((1) Ch\u1ec9 s\u00f4ng Gia \u0110\u1ecbnh, n\u0103m 1816, n\u01b0\u1edbc trong.1), \u1ea5n ra((2) Ch\u1ec9 ng\u1ecdc \u1ea5n \u201cV\u1ea1n th\u1ecd v\u00f4 c\u01b0\u01a1ng\u201d do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ph\u00e1t hi\u1ec7n.2),<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110i\u1ec1m t\u1ed1t \u0111\u1ebfn c\u1ea3,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Si\u00eang, k\u00ednh m\u1ed9t l\u00f2ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u1eafp \u0111\u1eb7t v\u1ea1n h\u00f3a.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00e1o m\u0169, nghi ch\u01b0\u01a1ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u00e0o b\u00e0o((3) \u0110\u00e0o b\u00e0o : c\u00e1i b\u1ea7u b\u1eb1ng s\u00e0nh, d\u00f9ng \u0111\u1ef1ng r\u01b0\u1ee3u t\u1ebf.3), khu\u00ea, t\u1ec7((4) Khu\u00ea : ng\u1ecdc khu\u00ea. T\u1ec7 : l\u1ee5a. Hai v\u1eadt d\u00f9ng \u0111\u1ec3 t\u1ebf l\u1ec5.4)\u2026<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u1ebft l\u00f2ng s\u1eafp \u0111\u1ee7,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 K\u00ednh th\u1edd th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u00fang m\u1ef1c,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u1ec5 mi\u1ebfu t\u00f4n s\u00f9ng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 So\u1ea1n s\u00e1ch Th\u1ef1c l\u1ee5c,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Truy\u1ec1n l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng chung.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u1eb5n l\u00f2ng hi\u1ebfu m\u1ed9,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Vui th\u1edd T\u1eeb th\u00e2n.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ti\u1ebft th\u1ecd, d\u00e2ng ch\u00e9n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00e1o r\u1ed3ng, h\u1ea7u s\u00e2n.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Chung vui mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tu\u1ed5i ti\u00ean ch\u00fac th\u1ecd.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ea1i hi\u1ebfu hi\u1ec3n d\u01b0\u01a1ng ((5) \u00fd n\u00f3i Minh M\u1ec7nh l\u00e0 b\u1eadc r\u1ea5t hi\u1ebfu, l\u00e0m t\u1ecf r\u1ea1ng ti\u1ebfng t\u0103m, v\u1ebb vang cha m\u1eb9.5) !<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00e0m g\u01b0\u01a1ng tr\u0103m h\u1ecd.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u0103m \u0111\u1eddi b\u1ea3n chi,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mu\u00f4n n\u0103m ph\u1ea3 \u0111i\u1ec7p,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u1ed1ng h\u1ec7 r\u00f5 r\u00e0ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u1ecd h\u00e0ng ho\u00e0 hi\u1ec7p.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Hi\u1ec1n, kh\u00f4ng n\u1ec1 h\u1ecd ((1) \u00fd n\u00f3i trong h\u1ecd m\u00e0 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, li\u1ec1n c\u1ea5t d\u00f9ng, kh\u00f4ng b\u1ecf s\u00f3t.1)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u01a0n ngh\u0129a d\u1ed3i d\u00e0o.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1ecb gi\u00e1o theo \u0111\u00f3,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u00e0m ph\u00e9p \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 R\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng n\u00f3i n\u0103ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u1ea1y quan gi\u1eef ph\u00e9p,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u1eeba khuy\u00ean v\u1eeba r\u0103n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Noi theo n\u1ec1 n\u1ebfp.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00f4ng tang g\u1ed1c ch\u00ednh,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Phong t\u1ee5c, m\u1ed1i gi\u1ec1ng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Vua c\u00f3 l\u1eddi d\u1ea1y.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Mu\u00f4n d\u00e2n noi g\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Trao ch\u1ee9c, \u0111\u1eb7t quan,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Chia c\u00f5i, \u0111\u1eb7t t\u1ec9nh,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Binh ch\u1ebf, \u0111i\u1ec1n c\u00f4ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u1ea1i \u2013\u00a0 tr\u1ecb, d\u00e2n \u2013\u00a0 ch\u00ednh.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0103n th\u01b0, hi\u1ec7u l\u1ec7nh,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u1ebf \u0111\u1ed9, ph\u1ee5c ch\u01b0\u01a1ng ((2) Ph\u1ee5c ch\u01b0\u01a1ng : \u0111\u1ed3 ph\u1ea9m ph\u1ee5c.2).<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ee7,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Trong ngo\u00e0i r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u00e1nh h\u1ecdc s\u00e2u, r\u1ed9ng,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 R\u1ea5t thu\u1ea7n, c\u1ef1c tinh !<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u01a1 v\u0103n s\u00e1ng t\u00e1c,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nh\u01b0 l\u1eddi L\u1ee5c kinh.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Khoa thi m\u1edf d\u1ea7n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ea1o Nho r\u1ed9ng su\u1ed1t,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u0129 phong \u0111\u1ed5i thay,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0103n tr\u1ecb \u0111\u1eb9p t\u1ed1t !<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Xoay chuy\u1ec3n tr\u1eddi \u0111\u1ea5t,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Uy linh l\u1eebng vang.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nam, B\u1eafc \u0111\u00e1nh d\u1eb9p,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00e2y, Nam m\u1edf mang.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0169 c\u00f4ng \u0111\u1ecbnh xong,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 M\u01b0u xa r\u1ed9ng m\u1edf.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ed5i \u201cth\u1ed5\u201d, d\u00f9ng \u201cl\u01b0u\u201d ((1) L\u01b0u : t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1ee9c l\u01b0u quan, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ebfn thay th\u1ed5 quan.1),<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e1 t\u1edbi mi\u1ec1n r\u1ee3.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ea1o vua to t\u00e1t,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u01a0n vua r\u1ed9ng, s\u00e2u,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 L\u1ec5, \u0111\u00e3i th\u1ea7n h\u1ea1,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u1ea3m th\u00f4ng t\u00ecnh nhau.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ea5t phong, t\u01b0\u1edbc ban,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00eau ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng tr\u1ea1ng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gia h\u00e0m, phong \u1ea5m,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u01a0n \u0111i\u1ec3n long tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u01b0\u01a1ng, nu\u00f4i mu\u00f4n d\u00e2n :<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kh\u00e1t, u\u1ed1ng, \u0111\u00f3i, \u0103n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nu\u00f4i gi\u00e0, c\u1ee9u kh\u1ed5<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u01a0n th\u1ea5m xa g\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Gi\u1ea3m thu\u1ebf, tha s\u01b0u,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Khoan h\u00ecnh, b\u1edbt gi\u1ebft.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kh\u1eafp c\u00f5i nh\u1edd \u01a1n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Vui m\u1eebng, ca h\u00e1t.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ho\u00e1 kh\u1eafp,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00f4ng th\u00e1nh v\u1eb9n to\u00e0n,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u0169ng v\u00ec kh\u00f4ng ngh\u1ec9,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cho n\u00ean t\u1ef1 nhi\u00ean.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00f4ng n\u00ean, ph\u00e9p th\u00e0nh,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u1eed s\u00e1ch ch\u00e9p r\u00f5.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u00f3i l\u1ecdi tr\u01b0\u1edbc sau,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1ecf r\u1ea1ng kim c\u1ed5.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u01b0\u01a1ng, th\u01b0\u1eddng s\u00e1ng t\u1ecf,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng d\u00e0i.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Con c\u00e1i vui h\u1ecdp :<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tr\u0103m b\u1ed1n m\u01b0\u01a1i hai.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u1ea1y con \u0111i\u1ec1u hay,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ho\u00e0, c\u1ea3m \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f9ng \u0111\u1ecd.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nay ta, ti\u1ec3u t\u1eed,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 \u0111\u1ed3,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ch\u0103m lo k\u1ebf thu\u1eadt,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ec3 \u0111\u00e1p \u01a1n to.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00f4ng \u0111\u1ee9c, truy b\u00e0y,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ghi bia \u0111\u1ec3 l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u1ee9c v\u1ea1n n\u0103m sau,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eddi \u0111\u1eddi gi\u1eef m\u00e3i !\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng, t\u00ean l\u00e0 C\u1ef1, xin cho ng\u01b0\u1eddi r\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i ngo\u00e0i ng\u1ea1ch, thu\u1ed9c ph\u1ee7. Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c xin kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7, kh\u00f4ng cho.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n cho binh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh sang n\u0103m [kh\u00f4ng ph\u1ea3i] v\u1ec1 Kinh t\u1eadp luy\u1ec7n ; c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 c\u00f3 l\u1ec7 sai quan ki\u1ec3m duy\u1ec7t c\u00e1c \u0111\u1ed3 qu\u00e2n nhu, kh\u00ed gi\u1edbi, c\u0169ng \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 m\u1ed9t k\u1ef3, nh\u01b0ng ph\u1ea3i do quan t\u1ec9nh x\u00e9t h\u1ea1ch \u0111\u1ec3 cho nghi\u00eam qu\u00e2n ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Ba Xuy\u00ean, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay ph\u00e1i \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn gi\u1eb7c s\u00f3t, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 1.000 t\u00ean, c\u00f2n \u1edf C\u00e1i Di, C\u00e1i L\u1ea7n v\u1eabn c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n t\u1ee5 h\u1ecdp, ch\u01b0a ch\u1ecbu quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1. Xin cho \u1edf s\u00f4ng nh\u00e1nh C\u00e1i Di, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n ch\u1eb7n ch\u1ed7 hi\u1ec3m y\u1ebfu, l\u01b0u qu\u00e2n ng\u0103n gi\u1eef. [Ch\u00fang t\u00f4i] \u0111\u00e3 t\u01b0 sang n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 : l\u1ef1a ph\u00e1i 1.000 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn h\u1ed9i ti\u1ec5u\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 Ba Xuy\u00ean l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ra th\u00fa, ch\u1ec9 c\u00f2n h\u01a1n 1.000 t\u00ean c\u00f2n tr\u1ed1n n\u1ea5p, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 b\u1ecdn linh tinh s\u1ed1ng s\u00f3t, g\u01b0\u1ee3ng gi\u1eef h\u01a1i t\u00e0n m\u00e0 th\u00f4i. \u0110\u1ea1o binh c\u1ee7a b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m hi\u1ec7n nay c\u00f3 h\u01a1n ngh\u00ecn qu\u00e2n k\u1ec3 c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt, sao l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 chia s\u1ee9c \u0111i ? L\u1ea1i c\u00f2n mu\u1ed1n g\u1ecdi l\u1ea5y qu\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ebfn gi\u00fap n\u1eefa ? Xem ra, l\u0169 ng\u01b0\u1eddi v\u1ed1n l\u00e0 v\u00f4 t\u00e0i, ch\u1ec9 mu\u1ed1n nh\u1edd ng\u01b0\u1eddi n\u00ean vi\u1ec7c, th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u00e1ng b\u1ec9 ! Nay n\u00ean x\u00e9t coi ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 quan tr\u1ecdng xung y\u1ebfu nh\u1ea5t th\u00ec \u0111\u1ec3 binh l\u1ea1i ng\u0103n gi\u1eef, c\u00f2n th\u00ec tri\u1ec7t h\u1ebft c\u1ea3 v\u1ec1 m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 cho s\u1ee9c qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1nh\u201d.<\/p>\n<p>L\u1eddi d\u1ee5 c\u1ee7a vua ch\u01b0a t\u1edbi, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 sai Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111em h\u01a1n 1.000 binh \u0111i sang h\u1ee3p (v\u1edbi b\u1ecdn L\u00e2m) d\u1eb9p gi\u1eb7c.<\/p>\n<p><a>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con trai t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 con nh\u1ecf c\u1ee7a Anh du\u1ec7 Ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed ((1) T\u1ee9c th\u00e1i t\u1eed C\u1ea3nh.1), ngu\u1ef5 hi\u1ec7u l\u00e0 Ho\u00e0ng t\u00f4n, \u1edf th\u00e0nh Nam Vang, h\u1ecdp t\u1eadp nh\u1eefng qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u00e0o, Kinh, Th\u1ed5, t\u1edbi v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. Nhi\u1ec1u k\u1ebb vong m\u1ea1ng \u0111\u1ebfn theo. B\u1ecdn qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf V\u0129nh T\u1ebf : Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 th\u1ec3 \u1edf n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, s\u1edbm, t\u1ed1i m\u1ed7i l\u00fac m\u1ed7i kh\u00e1c. T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, Ch\u1ea5t Tri, r\u1ea5t tinh qu\u00e1i : tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1u l\u1eadp t\u00ean ngu\u1ef5 Giun \u0111\u1ec3 thu ph\u1ee5c v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n Mi\u00ean, nay l\u1ea1i t\u1ea1o ra k\u1ebb ngu\u1ef5 x\u01b0ng Ho\u00e0ng t\u00f4n \u0111\u1ec3 c\u1ed5 ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi Kinh. Ch\u00fang n\u00f3i phao r\u1eb1ng Ti\u1ec1n Giang v\u00e0 H\u1eadu Giang s\u1ebd \u0111\u1ec1u ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng \u00fd ch\u00fang t\u1ea5t \u0111\u1ebfn hai n\u01a1i H\u00e0 Ti\u00ean, V\u0129nh T\u1ebf tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ecba th\u1ebf c\u00e1ch bi\u1ec7t, m\u00e0 ch\u00fang th\u00ec thu\u1ef7, b\u1ed9 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng cho nhau, V\u0129nh T\u1ebf, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng d\u00e0i d\u00f2ng, m\u00e0 ch\u00fang th\u00ec t\u1ea3, h\u1eefu \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng sang. V\u0129nh T\u1ebf m\u1ed9t khi b\u1ecb ngh\u1ebdn th\u00ec H\u00e0 Ti\u00ean th\u1ebf t\u1ea5t c\u00f4 l\u1eadp. Hi\u1ec7n nay, ch\u00fang th\u00e1m bi\u1ebft ta ph\u00f2ng b\u1ecb nghi\u00eam ng\u1eb7t cho n\u00ean ch\u01b0a d\u00e1m khinh \u0111\u1ed9ng. Duy \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi, ta n\u00ean gi\u1eef v\u1eefng ch\u1eafc tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i sau m\u1edbi tu\u1ef3 th\u1ebf \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. [Ch\u00fang t\u00f4i] \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 \u0111\u1ed3n \u1edf kho\u1ea3ng gi\u1eefa Ti\u00ean N\u00f4ng, V\u0129nh Th\u00f4ng v\u00e0 V\u0129nh \u0110i\u1ec1u \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng gi\u1eb7c, l\u1ea1i t\u1eeb Ti\u00ean N\u00f4ng \u0111\u1ebfn V\u0129nh \u0110i\u1ec1u s\u1eeda \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c ngo\u00e0i h\u1ebft d\u00f2m d\u1ecf\u201d. Tr\u1ee9, r\u1ed3i chuy\u1ec3n v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, b\u00e0n \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c t\u1ec9nh, l\u01b0u \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n T\u0129nh Bi\u00ean, s\u1eeda \u0111\u1eafp lu\u1ef9 \u0111\u1ea5t.<\/a><\/p>\n<p>Vua ph\u00e1n r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u1eeb khi \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean tr\u1edf v\u1ec1 V\u0129nh T\u1ebf, c\u00f9ng v\u1edbi \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n h\u1eb9n ng\u00e0y ti\u1ebfn d\u1eb9p Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u1ec3 y\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng sau. Nay l\u1ea1i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ng\u1ed3i gi\u1eef, sao ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc n\u00f3i ra d\u1ec5 d\u00e0ng m\u00e0 nay nh\u00fat nh\u00e1t nh\u01b0 th\u1ebf ? Hu\u1ed1ng chi c\u00e1c \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng, Ti\u00ean N\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecdn t\u01b0\u1edbng nh\u1ecf \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt c\u0169ng c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a hi\u1ec3m, c\u1ed1 gi\u1eef, kh\u00f4ng ai d\u00e1m l\u00e0m g\u00ec. Nay \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 ng\u0103n gi\u1eef, t\u1ef1 c\u00f3 th\u1eeba s\u1ee9c, c\u1edb g\u00ec l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 \u0111\u1ed3n, s\u1eeda \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u00eam nh\u1ecdc s\u1ee9c qu\u00e2n ? C\u00f3 ph\u1ea3i b\u00e0y ra c\u00e1ch \u1ea5y \u0111\u1ec3 gi\u1eef m\u00ecnh ch\u0103ng ? Vi\u1ec7c l\u00e0m th\u1eadt tr\u00e1i v\u1edbi c\u01a1 nghi vi\u1ec7c binh m\u00e0 ch\u1ec9 t\u1ecf cho ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft l\u00e0 m\u00ecnh y\u1ebfu ! Nay Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea1i t\u1ef1 tr\u1edf v\u1ec1 An Giang b\u00e0n vi\u1ec7c, th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t r\u1ed3i, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f2n v\u1ec1 t\u1ec9nh b\u00e0n vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng h\u01a1n vi\u1ec7c \u1ea5y n\u1eefa ! Nay n\u00ean cho qu\u00e2n s\u0129 ngh\u1ec9 ng\u01a1i, l\u1ea5y s\u1ee9c nh\u00e0n r\u1ed7i \u0111\u1ee3i b\u1ecdn m\u1ec7t nh\u1ecdc \u1edf xa \u0111\u1ebfn, th\u00ec h\u01a1n. N\u1ebfu nh\u1eefng tin b\u00e1o \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi h\u01a1i th\u01b0, th\u00ec c\u1ed5 v\u0169 t\u01b0\u1edbng s\u0129 chia \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng t\u1edbi Th\u1ea5t S\u01a1n, \u0111\u1ed1t ph\u00e1 s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u1ec3 cho h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n, lu\u1ef9, \u0111\u1ec3 ph\u00ed v\u00e0 v\u1ea5t v\u1ea3 cho nh\u00e2n c\u00f4ng, l\u00e0m g\u00ec ?\u201d<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh nh\u1eefng ch\u1eef hi\u1ec7u phong t\u1eb7ng cho b\u00e1ch th\u1ea7n. Ph\u00e0m nh\u1eefng v\u1ecb ch\u00ednh th\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng, kh\u00f4ng c\u1ee9 b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng, b\u1eadc trung hay b\u1eadc h\u1ea1, \u0111\u1ec1u \u1edf d\u01b0\u1edbi nh\u1eefng m\u1ef9 t\u1ef1 phong t\u1eb7ng tr\u01b0\u1edbc, phong th\u00eam 2 ch\u1eef, nh\u01b0ng ph\u1ea3i theo ch\u1eef b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb tr\u00ean xu\u1ed1ng, r\u1ed3i [d\u01b0\u1edbi ch\u1eef phong th\u00eam] l\u1ea1i bi\u00ean r\u00f5 nh\u1eefng ch\u1eef \u201cTh\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb3ng th\u1ea7n\u201d, \u201cTrung \u0111\u1eb3ng th\u1ea7n\u201d, \u201cT\u00f4n th\u1ea7n\u201d, \u201cChi th\u1ea7n\u201d\u2026 V\u1ec1 m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc t\u1edd s\u1eafc, bi\u00ean nguy\u00ean hi\u1ec7u c\u1ee7a th\u1ea7n v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1eef m\u1ef9 t\u1ef1 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c phong. \u0110\u1ebfn ch\u1ed7 gia phong, l\u1ea1i \u0111em nh\u1eefng ch\u1eef m\u1ef9 t\u1ef1 \u0111\u00e3 phong tr\u01b0\u1edbc bi\u00ean li\u1ec1n l\u1ea1i. C\u00f2n nh\u1eefng v\u1ecb th\u1ea7n n\u00e0o x\u01b0a nay ch\u01b0a c\u00f3 phong t\u1eb7ng m\u00e0 nay m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c phong th\u00ec tu\u00e2n theo l\u1ec7 phong \u0111i\u1ec3n n\u0103m \u0111\u1ea7u Minh M\u1ec7nh [1820], chia l\u00e0m 3 b\u1eadc Th\u01b0\u1ee3ng, Trung, H\u1ea1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh ch\u1eef hu\u00fd nh\u00e0 vua. D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTh\u1ea7n, d\u00e2n k\u00ednh tr\u00e1nh ch\u1eef hu\u00fd, v\u1eabn l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ph\u1ea3i, nh\u01b0ng tr\u1eabm nh\u1edb l\u1ea1i : khi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta c\u00f2n \u1edf ng\u00f4i, th\u01b0\u1eddng sai tr\u1eabm ki\u1ec3m so\u1ea1n nh\u1eefng th\u01a1 ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ng\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn l\u00e3m. Trong quy\u1ec3n c\u00f3 ch\u1ed7 d\u00f9ng \u0111\u1ebfn ch\u1eef \u201cHoa\u201d, nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 sao l\u1ee5c \u0111\u1ebfn ch\u1eef \u1ea5y, c\u00f3 vi\u1ebft\u00a0 b\u1edbt n\u00e9t \u0111i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201cCh\u1eef \u1ea5y ch\u1ec9 c\u00f9ng \u00e2m, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1eef ch\u00ednh hu\u00fd, n\u00ean ki\u00eang \u00e2m, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u1edbt n\u00e9t\u201d, tr\u1eabm k\u00ednh nghe l\u1eddi d\u1ee5, bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ng\u00e0i \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh r\u1ed3i. V\u1ea3, theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 b\u1ea3n tri\u1ec1u, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1eef ch\u00ednh hu\u00fd c\u1ee7a li\u1ec7t th\u00e1nh \u0111\u1ebf, h\u1eadu, khi vi\u1ebft v\u0103n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn th\u00ec vi\u1ebft th\u00eam n\u00e9t ra, c\u00f2n nh\u01b0 nh\u1eefng ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m m\u00e0 th\u1ec3 ch\u1eef kh\u00e1c, th\u00ec cho vi\u1ebft nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u00f3 th\u1eadt l\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc h\u1ee3p l\u1ebd, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e0m ph\u00e9p s\u1eb5n. B\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 qu\u00e1 c\u00e2u n\u1ec7. Nay chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh : v\u1ec1 ch\u1eef \u201cHoa\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 d\u00f9ng n\u00f3i v\u1ec1 hoa c\u1ecf c\u00e2y, th\u00ec khi vi\u1ebft v\u0103n, mi\u1ec5n s\u1ef1 b\u1ecf b\u1edbt n\u00e9t, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o r\u00f5 vi\u1ec7c c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1ee9, truy\u1ec1n m\u00e3i v\u1ec1 sau\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m s\u1ed5 khai nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Thanh, d\u00e2n Man, d\u00e2n Th\u1ed5, thu\u1ed9c h\u1ed9, kh\u00e1ch h\u1ed9 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u00e3y c\u00f2n thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng b\u1ea1c thu\u1ebf, ti\u1ec1n thu\u1ebf. Vua sai tha\u00a0 b\u1edbt s\u1ed1 b\u1ea1c thu\u1ebf cho ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Thanh \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, d\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, ng\u01b0\u1eddi Man \u1edf Qu\u1ea3ng Y\u00ean : 5 ph\u1ea7n 10. B\u1ea1c thu\u1ebf c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, Gia \u0110\u1ecbnh, nh\u1eefng d\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf H\u00e0 T\u0129nh, Ngh\u1ec7 An, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Man \u1edf H\u01b0ng Ho\u00e1, B\u1eafc Ninh, nh\u1eefng thu\u1ed9c h\u1ed9, kh\u00e1ch h\u1ed9 \u1edf Tuy\u00ean Quang v\u00e0 b\u1ea1c thu\u1ebf, ti\u1ec1n thu\u1ebf c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Man, ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Thanh \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha b\u1edbt : 3 ph\u1ea7n 10. Duy c\u00f3 b\u1ea1c thu\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng \u1edf An Giang H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e0 ti\u1ec1n thu\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Thanh \u1edf H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n h\u1ebft.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean \u0111i\u1ec7n K\u00ednh Thi\u00ean \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m \u0111i\u1ec7n Long Thi\u00ean.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n, vua \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u00e0m l\u1ec5 Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, h\u1ee3p t\u1ebf ti\u00ean t\u1ed5, vua sang \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u00e0m l\u1ec5, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu t\u1ebf thay vua. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0m b\u1ea3n ngh\u1ecb, t\u00e2u l\u00ean : \u201cX\u00e9t s\u00e1ch Gia l\u1ec5 c\u1ee7a V\u0103n c\u00f4ng : g\u1eb7p ng\u00e0y l\u1ec5 trong b\u1ed1n m\u00f9a (khi c\u00f2n tang) th\u00ec m\u1eb7c \u0111\u1ed3 tang ph\u1ee5c, l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf tr\u01b0\u1edbc b\u00e0n th\u1edd, c\u00f2n \u0111\u1ed3 m\u1eb7c th\u00e2m th\u00ec th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u1ec5 \u1edf t\u00f4n mi\u1ebfu. Ho\u00e0nh C\u1eeb h\u1ecd Tr\u01b0\u01a1ng c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u01b0 tang 3 n\u0103m, khi \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y 1 n\u0103m th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. N\u0103m nay, ng\u00e0y h\u1ee3p l\u1ec5 ti\u00ean t\u1ed5 \u0111\u00e3 \u1edf v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ea7y 1 n\u0103m m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c, duy tr\u01b0\u1edbc h\u00f4m t\u1ebf hai ng\u00e0y, l\u1ec7 c\u00f3 ti\u1ebfn b\u00e0i \u0111\u1ed3ng nh\u00e2n \u0111\u1ec3 trai gi\u1edbi, th\u00ec ch\u00ednh nh\u1eb1m ng\u00e0y l\u1ec5 Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng, v\u1eady xin ch\u1ecdn sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c, chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu l\u00e0m l\u1ec5. \u0110\u1ed3 nh\u1ea1c \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1eb7t nh\u01b0ng kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. V\u1ec1 l\u1ec5 t\u1ebf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, xin vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh l\u1ec5\u201d. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean : nh\u00e2n \u0111inh c\u00e1c h\u1ed9 n\u0103m \u1ea5y c\u00f3 t\u1ea5t c\u1ea3 925.184 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng thuy\u1ec1n T\u1ebf Xuy\u00ean, thuy\u1ec1n Ho\u00e0 L\u1ea1c m\u1ed7i th\u1ee9 1 chi\u1ebfc (t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc m\u0169i \u0111\u1ebfn sau l\u00e1i, m\u1ed7i thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u d\u00e0i 4 tr\u01b0\u1ee3ng, 5 th\u01b0\u1edbc, 8 t\u1ea5c, b\u1ec1 ngang 9 th\u01b0\u1edbc, 2 t\u1ea5c, chi\u1ec1u s\u00e2u 2 th\u01b0\u1edbc, 3 t\u1ea5c).<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842] (nh\u00e0 Thanh, \u0110\u1ea1o Quang n\u0103m th\u1ee9 22) m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, Canh Tu\u1ea5t. Vua \u0111\u1ed9i m\u0169 C\u1eedu long, m\u1eb7c \u00e1o ho\u00e0ng b\u00e0o, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc, c\u1ea7m tr\u1ea5n khu\u00ea, \u0111\u01b0a qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng. Sau khi thay \u0111\u1ed3 m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, c\u00e1c quan m\u1eb7c \u0111\u1eb9p, v\u00e0o l\u1ea1y, vua th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. C\u00e1c quan ch\u1ee9c \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i Kinh \u0111\u00f4, ai b\u1ecb ph\u1ea1t v\u1ec1 t\u1ed9i c\u00f4ng, c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khoan tha.<\/p>\n<p>T\u1eeb th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng m\u01b0a d\u1ea7m, gi\u00f3 b\u1ea5c l\u1ea1nh l\u1ebdo, \u0111\u1ebfn h\u00f4m nay s\u1eafc tr\u1eddi quang t\u1ea1nh, tri\u1ec1u nghi nghi\u00eam ch\u1ec9nh, quan hai b\u1ed9 H\u1ed9, H\u00ecnh l\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, H\u00e0 Duy Phi\u00ean d\u00e2ng t\u1eadp Th\u1eeba Thi\u00ean ph\u1ee7 b\u00eca \u0111\u1ecf, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i : \u201cM\u01b0a ho\u00e0, gi\u00f3 thu\u1eadn, vi\u1ec7c n\u00f4ng thu\u1eadn l\u1ee3i, 6 huy\u1ec7n y\u00ean t\u0129nh, l\u00e0ng m\u1ea1c y\u00ean vui !\u201d. Vua m\u1eebng, b\u1ea3o qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cXu\u00e2n m\u1edbi, l\u1eddi t\u00e2u hay, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t trong bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i nghi\u1ec7p\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i. L\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u1ec1 Kinh. C\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 v\u1ec1 Kinh d\u1ef1 h\u1ecdp tri\u1ec1u ban, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c cho v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf. Vi\u00ean \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An H\u1ed3 H\u1ef1u (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 B\u1ea3o, m\u1edbi \u0111\u1ed5i) v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua, \u0111i nh\u1eadn ch\u1ee9c. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao, xa gi\u00e1 ra B\u1eafc, tr\u1eabm s\u1ebd d\u00f9ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n l\u00e0m \u0110\u1ea1i th\u1ea7n h\u00e0nh dinh, cho tri\u1ec7u v\u1ec1, Ngh\u1ec7 An l\u00e0 t\u1ec9nh quan tr\u1ecdng, cho ng\u01b0\u01a1i hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0169 Tu\u1ea5n, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng gi\u00fap nhau \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 \u1ee7y th\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>Cho L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, th\u0103ng ch\u1ee9c th\u1ef1 Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean (Ph\u1ee7 th\u1eeba \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, c\u00f3 Ch\u1ec9 \u0111\u1ed5i l\u00e0m H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, sung ch\u1ee9c Gi\u00e1p ph\u00f3 s\u1ee9 \u0111i sang nh\u00e0 Thanh).<\/p>\n<p>Cho Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng, Ph\u1ea1m B\u00e1 Thi\u1ec1u l\u00e0m T\u1ebf t\u1eedu \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh l\u00e0m Lang trung \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf C\u00f4ng khoa, Gi\u00e1m ch\u00ednh Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m Ho\u00e0ng C\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh, nh\u01b0ng v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Gi\u00e1m ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn. H\u1ee3p t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf Nam Giao (tr\u01b0\u1edbc kia t\u1ebf v\u00e0o th\u00e1ng th\u1ee9 2 m\u00f9a xu\u00e2n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u1ea1i \u0111\u1ed5i t\u1ebf v\u00e0o th\u00e1ng cu\u1ed1i xu\u00e2n. N\u0103m nay v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c vua ra B\u1eafc, n\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 v\u00e0o \u0111\u1ea7u m\u00f9a xu\u00e2n). L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua b\u1ea3o Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00fac canh t\u01b0 \u0111\u00eam nay, ch\u1ee3t g\u1eb7p m\u01b0a gi\u00f3, l\u00f2ng tr\u1eabm l\u1ea5y l\u00e0m lo, nh\u00e2n ngh\u0129 ra : Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ch\u1ebf ra m\u00e0n c\u0103ng m\u00e0u xanh, m\u00e0n che m\u00e0u v\u00e0ng, d\u1eabu g\u1eb7p m\u01b0a gi\u00f3 c\u0169ng l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ebf, h\u00e1 ch\u1eb3ng b\u1ecf d\u1edf nghi l\u1ec5 sao ? Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft : Th\u00e1nh nh\u00e2n ch\u1ebf t\u00e1c, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi sau th\u1eadt k\u1ef9 v\u00e0 \u0111\u1ee7. Tr\u1eabm b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00ean \u0111\u00e0n t\u1ebf, gi\u00f3 im, m\u01b0a t\u1ea1nh, ho\u00e0n th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i l\u1ec5, th\u1eadt nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t m\u1ebfn t\u1ef1a, t\u1ed5 kh\u1ea3o \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc, l\u00f2ng tr\u1eabm k\u00ednh s\u1ee3 xi\u1ebft bao ! Nay t\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n, v\u00f5 d\u1ef1 vi\u1ec7c t\u1ebf n\u00e0y, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; nh\u1eefng binh \u0111inh \u0111i theo, th\u01b0\u1edfng cho 2.500 quan ti\u1ec1n ; nh\u1eefng d\u00e2n x\u00e3 c\u00f3 b\u00e0y \u00e1n h\u01b0\u01a1ng, th\u01b0\u1edfng 2.000 quan.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5. D\u00e2ng l\u1ec5 Xu\u00e2n t\u1ebf. H\u00f4m \u1ea5y d\u00e2ng l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n, c\u00e1c \u0111\u1ed9i Th\u1ecb v\u1ec7, H\u1ed9 v\u1ec7, C\u1ea3nh t\u1ea5t, Kim sang, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ed3 nghi tr\u01b0\u1ee3ng b\u00e0y h\u00e0ng, \u0111\u1ec1u b\u1ecb qu\u1edf tr\u00e1ch, ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : nh\u1eefng \u0111\u1ed3 l\u1ed7 b\u1ed9, nghi tr\u01b0\u1ee3ng giao c\u1ea3 cho vi\u00ean Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 nh\u1eadn l\u0129nh, ph\u00e0m l\u00fac g\u1eb7p l\u1ec5 ti\u1ebft th\u00ec do v\u1ec7 binh c\u1ea7m \u0111\u1ee9ng b\u00e0y h\u00e0ng, b\u1ea5t t\u1ea5t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1edbi c\u1eaft \u0111\u1eb7t.<\/p>\n<p><a>H\u1ed9 l\u00fd Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cCai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh Tr\u1ea7n V\u0103n H\u1ed9i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd n\u00f3i phao c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111em n\u1ed9p\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00f3i kh\u1ed5 c\u00f9ng qu\u1eabn cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra l\u1eddi ngu\u1ef5 \u0111\u1ec3 h\u00f2ng l\u1eeba d\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi, v\u1ed1n kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 ; ch\u1ec9 l\u1ea1 l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n V\u0103n H\u1ed9i \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y c\u00f3 \u0111\u1ee7 binh thuy\u1ec1n, ch\u1ee3t g\u1eb7p thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, m\u1ed7i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ed9 3 \u2013 4 t\u00ean, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn H\u1ed9i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c n\u00e0o, l\u1ea1i cam t\u00e2m nh\u1eadn l\u1ea5y t\u1edd n\u00f3i phao c\u1ee7a gi\u1eb7c ! V\u1eady th\u00ec tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tu\u1ea7n ph\u00f2ng \u1edf \u0111\u00e2u ?\u201d. Nh\u00e2n th\u00f4ng d\u1ee5 nh\u1eefng binh \u0111inh H\u00e1n, Th\u1ed5 thu\u1ed9c h\u1ea1t : T\u1eeb nay h\u1ec5 th\u1ea5y b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u01b0a th\u01b0, n\u00ean b\u1eaft l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a, gi\u1ea3i l\u00ean quan, l\u0129nh th\u01b0\u1edfng ; n\u1ebfu d\u00e1m ri\u00eang nh\u1eadn t\u1edd b\u1ed3i c\u1ee7a gi\u1eb7c th\u00ec s\u1ebd tr\u1ecb t\u1ed9i theo l\u1ec7 th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111\u1eebng h\u1ed1i.<\/a><\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 l\u1ef5 L\u1ea1c Ho\u00e1 v\u00e0o th\u00f4n An T\u0129nh, huy\u1ec7n l\u1ef5 Tr\u00e0 Vinh v\u00e0o th\u00f4n V\u0129nh Tr\u01b0\u1eddng (2 th\u00f4n n\u00e0y \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tu\u00e2n Ngh\u0129a), \u0111\u1eafp th\u00e0nh, \u0111\u00e0o h\u00e0o s\u1eeda sang l\u1ef5 s\u1edf.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 93 chi\u1ebfc binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a gi\u1eb7c Xi\u00eam, ngh\u00eanh ngang \u0111\u1ebfn th\u1ea3 neo \u0111\u1ed7, ho\u1eb7c \u1edf b\u1ebfn Ti\u00eau L\u1ee5c, ho\u1eb7c \u1edf \u0111\u1ea3o \u00d4 Mai Lam. T\u1ea1i \u0111\u1ed3n Chu Nham \u0111\u00e3 s\u1eafp \u0111\u1eb7t gi\u1eef g\u00ecn, \u0111\u1eafp th\u00eam ch\u1ed7 ph\u00f2ng gi\u1eef. Duy t\u1eeb th\u00e0nh b\u00ean s\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda chi s\u00f4ng : hai b\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm, b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o. Xin \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 \u0111\u1ed3n, nh\u00e2n t\u00ean \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e2y, g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3n Ti\u00ean M\u1ef9, r\u1ed3i ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef\u201d. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y ch\u1eb3ng kh\u00e1c \u201cm\u1ed9t con mu\u1ed7i \u0111\u1ed9i n\u00fai, s\u00e2u th\u01b0\u01a1ng c\u1ef1 ((1) Th\u01b0\u01a1ng c\u1ef1 c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 s\u00e2u m\u00e3 huy\u1ec1n hay m\u00e3 l\u1ee5c, h\u00ecnh d\u1ea1ng nh\u01b0 con \u201ccu\u1ed1n chi\u1ebfu\u201d.1) b\u01a1i s\u00f4ng\u201d, c\u00f3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 lo !\u201d. (Th\u01b0\u01a1ng c\u1ef1, t\u00ean m\u1ed9t th\u1ee9 s\u00e2u. Hai c\u00e2u n\u00e0y \u1edf thi\u00ean Thu Th\u1ee7y, s\u00e1ch Trang T\u1eed).<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cC\u00f3 40 \u2013 50 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Xi\u00eam v\u00e0 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n ki\u1ec3u T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn l\u1ea5n b\u1ee9c b\u00e3i Thi\u1ec3n M\u00f4n \u1edf Ph\u00fa Qu\u1ed1c. L\u1ea1i th\u1ea5y thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u01b0\u1edbc 30 chi\u1ebfc \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3o H\u00f9ng Ch\u01b0\u1edfng (t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ea3o M\u00f3ng Tay) \u0111u\u1ed5i theo qu\u00e2n th\u00fa binh ta\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam mu\u1ed1n ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u00f3 th\u00f4i. Duy \u0111\u1ed3n Ph\u00fa Qu\u1ed1c l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu, n\u00ean s\u1ee9c cho vi\u00ean coi \u0111\u1ed3n ph\u1ea3i ph\u00f2ng gi\u1eef nghi\u00eam c\u1ea9n, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba ch\u1ed7 h\u1edf m\u00e0 \u0111\u1ed5 b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3 v\u00e0i ch\u1ee5c chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n Ph\u00fa Qu\u1ed1c, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n. Vi\u00ean Qu\u1ea3n c\u01a1 Phan V\u0103n Gi\u1ea3ng v\u00ec qu\u00e2n \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y. Vua li\u1ec1n sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i ti\u1ec1n khu \u0111\u1ec3 \u0111em s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. L\u1ea1i sai 1 ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, hi\u1ec7n qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n, \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111i mau t\u1edbi \u0111\u1ec3 s\u1eafp \u0111\u1eb7t. R\u1ed3i l\u1ea1i sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ph\u00e1i bi\u1ec1n binh chia \u0111\u00e1p 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng : Thanh Loan v\u00e0 T\u01b0\u1eddng H\u1ea1c (thuy\u1ec1n \u1edf Kinh, m\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed7 t\u1ea1i Gia \u0110\u1ecbnh) v\u1edbi 6 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n h\u1ea3i v\u1eadn ti\u1ebfn ra \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecb s\u00f3ng gi\u00f3 ng\u0103n tr\u1edf, m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n h\u1ea3i v\u1eadn l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 h\u01a1n 500 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o trong r\u1eebng Tr\u00e0 B\u00f4ng (\u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh), \u0111\u00e3 ph\u00e1i th\u00eam bi\u1ec1n binh \u0111i d\u1eb9p, b\u1eaft, nh\u01b0ng hi\u1ec7n t\u1ea1i s\u1ed1 binh c\u00f3 \u00edt, xin cho ph\u00e1i ra nh\u1eefng qu\u00e2n kho\u1ebb m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 ph\u00e2n ph\u1ed1i, c\u1eaft \u0111\u1eb7t. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1eeb khi \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1, Ba Xuy\u00ean, b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh ph\u00e1, ch\u1ec9 c\u00f2n nh\u1eefng t\u00ean s\u1ed1ng s\u00f3t, t\u1ea3n m\u00e1t tr\u1ed1n tr\u00e1nh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u00e2n quan qu\u00e2n ti\u1ebfn b\u1ee9c Th\u1ea5t S\u01a1n, l\u00f9ng b\u1eaft nh\u1eefng x\u1ee9 C\u00e1i Di, th\u1ebf gi\u1eb7c c\u00f9ng qu\u1eabn, cho n\u00ean t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch l\u00e0m ra m\u01b0u d\u1ed1i, ho\u1eb7c ngu\u1ef5 x\u01b0ng danh hi\u1ec7u \u0111\u1ec3 l\u1eeba d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Kinh, ho\u1eb7c \u1edf ph\u1eadn bi\u1ec3n H\u00e0 Ti\u00ean c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, ki\u1ebfm \u0103n, ch\u1eb3ng qua gi\u1ea3 l\u00e0m thanh th\u1ebf, h\u00f2ng qu\u00e2n ta chia s\u1ee9c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ec3 t\u00ecm c\u00e1ch t\u1ea1m s\u1ed1ng d\u1eb1ng dai m\u00e0 th\u00f4i. Nay m\u1ed9t d\u1ea3i An Giang, \u0111\u1ec3 binh ph\u00f2ng gi\u1eef \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u1eafm r\u1ed3i, nh\u1eefng \u0111\u1ea5t quan y\u1ebfu nh\u01b0 V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u1ecdng binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef ; t\u01b0\u1edbng, bi\u1ec1n l\u1ea1i kh\u00f4ng thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi. Duy n\u0103m nay xa gi\u00e1 ra B\u1eafc, m\u00e0 c\u00f5i Nam l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng n\u00ean d\u1ef1 ph\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c. \u0110\u00e3 ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111i v\u00e0o r\u1ed3i. N\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c c\u1ea7n k\u00edp th\u00ec \u0111i\u1ec1u c\u1ed1t y\u1ebfu l\u00e0 n\u00ean c\u1ed5 \u0111\u1ed9ng cho qu\u00e2n s\u0129 h\u0103ng h\u00e1i, gi\u1eef g\u00ecn cho l\u00f2ng d\u00e2n y\u00ean t\u0129nh, kh\u00f4ng n\u00ean h\u1ea5p t\u1ea5p\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft l\u00ean. Vua sai ph\u00e1t th\u00f3c, g\u1ea1o, b\u00e1n h\u1ea1 gi\u00e1 cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea3ng ngu\u1ef5 \u1edf Nam Vang (t\u1ee9c l\u00e0 k\u1ebb ngu\u1ef5 x\u01b0ng ho\u00e0ng t\u00f4n) \u0111em c\u1ea3 qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u00e0o 5.000 ng\u01b0\u1eddi l\u1ebbn \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4 (thu\u1ed9c ph\u1ee7 h\u1ea1t Nam Ninh), l\u1ea1i c\u00f3 h\u01a1n 10 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Th\u0103ng \u82b9\u5347 [C\u1ea7n Th\u0103ng \u1780\u17d2\u179a\u179f\u17b6\u17c6\u1784 Krasang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 c\u1ee7a Campuchia, gi\u00e1p v\u1edbi x\u00e3 V\u0129nh H\u1ed9i \u0110\u00f4ng, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang] d\u00f2m d\u1ecf. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n phi t\u01b0 cho \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch qu\u1ea3n l\u0129nh bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn ngay H\u00e0 Ti\u00ean s\u1eafp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ng\u0103n gi\u1eef \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 chuy\u1ec3n \u0111i tu\u1ea7n tra \u1edf Ti\u1ec1n Giang. \u0110i\u1ec3n v\u1eabn l\u01b0u l\u1ea1i An Giang s\u1eafp x\u1ebfp m\u1ecdi vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u00f3i : \u201cK\u1ebb ph\u1ea1m ngu\u1ef5 x\u01b0ng, c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 nghe c\u00f3 tin \u0111\u1ed3n. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 ch\u00fang bi\u1ebft r\u1eb1ng Ba Xuy\u00ean \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf l\u1ea1i b\u1ecb qu\u00e2n ta ng\u0103n gi\u1eef, b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n kh\u00f4ng c\u00f2n n\u01a1i tr\u1ed1n tho\u00e1t ; mu\u1ed1i, g\u1ea1o \u1edf Ba Xuy\u00ean kh\u00f4ng chuy\u1ec3n v\u1eadn \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u00fang m\u1edbi \u0111em nh\u1eefng \u0111\u1ed3 v\u00f4 l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra danh m\u1ee5c ngu\u1ef5 l\u1eeba d\u1ed1i b\u1ecdn bu\u00f4n gian \u0111\u1ec3 h\u00f2ng ki\u1ebfm th\u1ee9c \u0103n. C\u00e1i ngh\u1ec1 h\u00e8n m\u1ecdn nh\u01b0 con l\u1eeba \u1edf \u0111\u1ea5t Ki\u1ec1m ((1) Ki\u1ec1m : l\u00e0 \u0111\u1ea5t Qu\u00fd Ch\u00e2u \u1edf Trung Qu\u1ed1c, x\u01b0a kh\u00f4ng c\u00f3 gi\u1ed1ng l\u1eeba, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ea3i m\u1ed9t con l\u1eeba \u0111\u1ebfn, th\u1ea3 \u1edf ch\u00e2n n\u00fai ; h\u1ed5 tr\u00f4ng th\u1ea5y, tr\u01b0\u1edbc c\u00f2n khi\u1ebfp s\u1ee3, sau r\u1ed3i l\u1ea7n \u0111\u1ebfn b\u00ean, bi\u1ebft r\u1eb1ng l\u1eeba ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t ngh\u1ec1 \u0111\u00e1, b\u00e8n c\u1eafn ch\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi ta cho nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f3 ngh\u1ec1 v\u1ee5ng k\u00e9m, c\u0169ng nh\u01b0 con l\u1eeba \u1edf \u0111\u1ea5t Ki\u1ec1m (Ki\u1ec1m l\u01b0 chi k\u1ef7).1) \u1ea5y, c\u00f3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nh\u01b0ng vi\u1ec7c n\u00e0y quan h\u1ec7 v\u1ec1 bi\u00ean ph\u00f2ng, c\u00f3 chu\u1ea9n b\u1ecb th\u00ec kh\u1ecfi ph\u1ea3i lo\u201d. Vua b\u00e8n d\u1ee5 cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng s\u1eeda so\u1ea1n binh thuy\u1ec1n s\u1eb5n, \u0111\u1ee3i c\u00f3 tin kh\u1ea9n b\u00e1o \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em binh thuy\u1ec1n c\u00f9ng v\u1edbi L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng ho\u1eb7c V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m \u0111i sang \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. B\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ch\u1ec9nh b\u1ecb qu\u00e2n, nu\u00f4i s\u1ee9c m\u1ea1nh v\u00e0 th\u00f4ng tin cho nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef 2 \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, T\u00e2y Ninh ph\u1ea3i d\u00f2 x\u00e9t t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0, th\u1ef1c c\u1ee7a gi\u1eb7c. L\u1ea1i d\u1ee5 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 t\u1eebng xin tr\u1edf v\u1ec1 mau d\u1eb9p Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u1ec3 cho y\u00ean h\u1ebft m\u1ecdi tr\u1edf ng\u1ea1nh \u1edf sau s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf. Tr\u1eabm \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y l\u1eddi xin \u1ea5y. Th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u1ed9ng g\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c linh tinh, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng d\u00e1m ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, \u0111\u1eafp lu\u1ef9, ch\u1ec9 l\u00e0m m\u1ec7t s\u1ee9c qu\u00e2n, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 An Giang l\u1ea7n l\u1eefa kh\u00f4ng ti\u1ebfn, l\u1edd m\u1edd kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee7 \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f2n ng\u00e0y n\u00e0o l\u00e0m xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c ! Theo t\u00ecnh h\u00ecnh hi\u1ec7n nay, n\u1ebfu x\u00e9t th\u1ea5y b\u1ecdn gi\u1eb7c qu\u1ea3 th\u1ef1c m\u1eafc m\u01b0u l\u1eeba d\u1ed1i (c\u1ee7a k\u1ebb phao tin) th\u00ec n\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1ec3 bi\u1ec1n binh ng\u0103n gi\u1eef, r\u1ed3i h\u1ecdp c\u1ea3 nh\u1eefng binh h\u00f9ng m\u1ea1nh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, di\u1ec7t h\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n, khi\u1ebfn cho ch\u1ed7 \u1ea5y ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean h\u1eb3n. Nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e1c thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ecdn gi\u1eb7c linh tinh nghe oai t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u1ed1n xa ; kh\u00f4ng n\u00ean nh\u1ea5t nh\u1ea5t chia qu\u00e2n \u0111i ch\u1ed1ng gi\u1eef, th\u00e0nh ra t\u00ednh l\u1ea7m !\u201d.<\/p>\n<p>Ngay sau \u0111\u00f3, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u gi\u00e1p li\u1ec1n v\u1edbi c\u00f5i gi\u1eb7c, duy d\u1ea3i s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang l\u00e0 l\u1ed1i th\u00f4ng v\u00e0o gi\u1eefa ru\u1ed9t c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, xin \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111i t\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, H\u00f9ng Ng\u1ef1 (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c (thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang), t\u1ecf r\u00f5 binh uy \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c bi\u1ebft c\u00f3 ph\u00f2ng b\u1ecb nghi\u00eam c\u1ea9n\u201d. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c l\u00e0m r\u1ea5t ph\u1ea3i ! Ch\u00ednh h\u1ee3p v\u1edbi th\u1eddi c\u01a1\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0\u1edbc V\u00e2n H\u1ed9i nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u0103ng Minh ch\u1ebft. Vua ngh\u0129 Minh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 c\u1ef1u, \u0111\u1eb7c \u01a1n cho th\u1ef1c th\u1ee5, l\u1ea1i cho g\u1ea5m m\u00e0u, nhi\u1ec5u m\u00e0u, the m\u00e0u, m\u1ed7i th\u1ee9 3 t\u1ea5m v\u00e0 ti\u1ec1n 1.000 quan. L\u1ea1i sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>Sai : Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n T\u1ea3 qu\u00e2n ; H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Ho\u00e0ng Trung b\u00e1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eefu qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Long v\u00f5 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 B\u00f9i Qu\u1ef9 t\u1ea1m l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bao l\u00e2u, Tham tri Do\u00e3n U\u1ea9n h\u1ebft h\u1ea1n ngh\u1ec9, \u0111i cung ch\u1ee9c, vua chu\u1ea9n cho Qu\u1ef9 l\u1ea1i v\u1ec1 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Sai H\u1eadu qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng \u0111\u01b0a l\u1ec5 t\u1ebf th\u1ea7n K\u1ef3 \u0111\u1ea1o.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu. Vua t\u1edbi y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng (k\u00ednh c\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c B\u1eafc tu\u1ea7n). Sau vua ngh\u0129 r\u1eb1ng : \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 v\u00e0 \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i t\u00f4n nghi\u00eam, \u0111\u1ed3 tr\u1ea7n thi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u, theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed7i th\u00e1ng ph\u1ea3i 3 l\u1ea7n \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m. Nay c\u00f3 vi\u1ec7c B\u1eafc tu\u1ea7n, nh\u1eefng ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 khoa, \u0111\u1ea1o, b\u1ed9, ty kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i theo xa gi\u00e1 th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u1ea1i : c\u1ee9 5 ng\u00e0y chia nhau \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m so\u00e1t m\u1ed9t l\u1ea7n, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c trang nghi\u00eam h\u1ebft th\u1ea3y. Sau ng\u00e0y h\u1ed3i loan, s\u1ebd chi\u1ec3u theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : Thu\u1ebf b\u1ea1c c\u1ee7a d\u00e2n 4 \u0111\u1ed9ng thu\u1ed9c h\u1ea1t h\u1eb1ng n\u0103m m\u1ed7i nh\u00e2n \u0111inh ph\u1ea3i n\u1ed9p 2 l\u1ea1ng b\u1ea1c, \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m tr\u1ed1n thi\u1ebfu r\u1ea5t nhi\u1ec1u. V\u1eady xin li\u1ec7u r\u1ed9ng b\u1edbt cho. B\u1ed9 H\u1ed9 Ph\u01b0\u1edbc b\u00e0n cho r\u1eb1ng : thu\u1ebf b\u1ea1c 4 \u0111\u1ed9ng \u1ea5y \u0111\u00e3 v\u00e2ng m\u1ec7nh vua chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : c\u1ee9 1 n\u0103m n\u1ed9p b\u1eb1ng b\u1ea1c, 1 n\u0103m chi\u1ec3u gi\u00e1 Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n (m\u1ed7i l\u1ea1ng b\u1ea1c, n\u1ed9p ti\u1ec1n 3 quan). Nay d\u00e2n t\u00ecnh g\u1eb7p l\u00fac qu\u1eabn b\u00e1ch, v\u1ec1 thu\u1ebf b\u1ea1c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu h\u00e3y cho chi\u1ebfu gi\u00e1 ti\u1ec1n t\u00ednh n\u1ed9p, t\u1eeb n\u0103m nay v\u1ec1 sau, n\u0103m n\u00e0o theo l\u1ec7 ph\u1ea3i n\u1ed9p b\u1ea1c m\u00e0 n\u1ebfu kh\u00f3 kh\u0103n th\u00ec xin chi\u1ebfu gi\u00e1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng cho t\u00ednh n\u1ed9p ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o thu\u1ebf kho\u00e1 Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. L\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y \u0111\u01b0a l\u00ean, vua cho r\u1eb1ng : d\u00e2n Man l\u00e2u nay b\u1ecb l\u01b0u t\u00e1n, n\u1ed7i \u0111au kh\u1ed5 t\u00edch l\u1ea1i ch\u01b0a h\u1ebft. B\u00e8n \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh : m\u1ed7i 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c cho t\u00ednh gi\u00e1 n\u1ed9p ti\u1ec1n 4 quan, b\u1ea5t t\u1ea5t n\u1ec7 theo gi\u00e1 Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc hay gi\u00e1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng b\u1ecb b\u1ec7nh. Vua cho vi\u00ean \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh quy\u1ec1n l\u0129nh ch\u1ee9c B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang, l\u1ea1i cho H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Ch\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, quy\u1ec1n l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng kh\u1ecfi b\u1ec7nh, Qu\u1ed1c Trinh l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf c\u0169, L\u00ea Ch\u00e2n l\u1ea1i v\u1ec1 Kinh cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 T\u1ed1ng B\u1ea9m \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong Phan C\u00f4ng Th\u00e0nh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1ed5 oai L\u00ea T\u00f4 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh Ti\u1ec1n phong ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1ed5 oai nh\u1ea5t Nguy\u1ec5n L\u1ee3i l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong Nguy\u1ec5n Thanh th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; nguy\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean th\u00e1m bi\u1ebft : t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 Phi Ph\u1ee7 h\u1ecdp binh \u1edf Ch\u00e2n S\u00e2m [\u771f\u68ee\u5c71 n\u00fai Treang ho\u1eb7c Chang, Ch\u00e2n Chi\u00eam, Ch\u00e2n Sum c\u00e1ch b\u1edd k\u00eanh V\u0129nh T\u1ebf h\u01a1n 4 km, nay thu\u1ed9c \u0111\u1ecba huy\u1ec7n Kiri Vong, t\u1ec9nh Takeo.], mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, nh\u1eefng thuy\u1ec1n c\u1ee7a b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c \u0111\u00f3ng \u1edf ph\u1eadn bi\u1ec3n Qu\u1ea3ng Bi\u00ean h\u1eb9n nhau chia 2 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 b\u1ed9 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh H\u00e0 Ti\u00ean. V\u1ec1 ph\u1eadn s\u00f4ng Ba Nam, 2 b\u00ean b\u1edd \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, thuy\u1ec1n b\u00e8 c\u1ee7a b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9, m\u01b0u \u0111\u1ecbnh g\u00e2y vi\u1ec7c. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean, Th\u1ea5t S\u01a1n ch\u01b0a tr\u1eeb h\u1ebft, m\u00e0 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, Ti\u1ec1n Giang c\u00f3 tin b\u00e1o nguy c\u1ea5p \u1ea5y th\u00ec nh\u1eefng \u0111\u1ed3n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90a_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)\">\u0110a Ph\u01b0\u1edbc<\/a>, L\u00f4 Khu \u7210\u5878 [ch\u1eef \u5878 G\u00f2 c\u00f3 d\u1ecb th\u1ec3 l\u00e0 ch\u1eef \u5340 Khu n\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u7210\u5340 L\u00f2 G\u00f2, t\u1ee9c s\u00f4ng Angkor Borei, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ed3n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Long_B%C3%ACnh_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)\">B\u00ecnh Di<\/a>.] \u1edf H\u1eadu Giang, \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Th\u0103ng \u82b9\u5347 [C\u1ea7n Th\u0103ng \u1780\u17d2\u179a\u179f\u17b6\u17c6\u1784 Krasang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 c\u1ee7a Campuchia, gi\u00e1p v\u1edbi x\u00e3 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/V%C4%A9nh_H%E1%BB%99i_%C4%90%C3%B4ng\">V\u0129nh H\u1ed9i \u0110\u00f4ng<\/a>, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang] \u1edf [s\u00f4ng] Cam La \u7518\u7f85 [s\u00f4ng Tak\u00e9o \u178f\u17b6\u1780\u17c2\u179c, [ta\u02d0kaew]] v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ed3n Ti\u00ean N\u00f4ng, V\u0129nh \u0110i\u1ec1u \u1edf [s\u00f4ng] V\u0129nh T\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc cho nghi\u00eam c\u1ea9n. V\u1eady xin l\u01b0u nh\u1eefng bi\u1ec1n binh v\u1eabn \u0111\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 nh\u1eefng binh m\u1edbi \u0111\u00f3ng, m\u1edbi \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, c\u1ee9 theo c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i\u201d. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 ti\u1ebfng \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, gi\u1eef m\u00e3i kh\u00f4ng th\u00e0nh, m\u1eb7c cho b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 lan kh\u1eafp, \u0111\u1ebfn khi v\u1ec1 An Giang, mong nh\u1eefng tr\u01b0\u1edbc d\u1eb9p Ba Xuy\u00ean, sau \u0111\u00e1nh Th\u1ea5t S\u01a1n, tuy\u1ec7t \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i ki\u1ebfm ch\u00e1c c\u1ee7a gi\u1eb7c, v\u00e0 cho qu\u00e2n d\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i, ng\u1ed3i ch\u1eb7n ch\u1ed7 hi\u1ec3m y\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n gi\u1eb7c t\u1ea5t \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i ch\u1ebft. Th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u1ebfn nay, \u1edf Ba Xuy\u00ean ch\u01b0a qu\u00e9t s\u1ea1ch h\u1ebft, \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n kh\u00f4ng ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c b\u01b0\u1edbc n\u00e0o, v\u00e0 c\u1ee9 sai \u0111i do th\u00e1m lung tung, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin g\u00ec \u0111\u00edch x\u00e1c ! \u1edf qu\u00e2n, \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t t\u00fd l\u00e0 h\u1ea5p t\u1ea5p : nay d\u1ef1ng \u0111\u1ed3n l\u1edbn, mai \u0111\u1eafp lu\u1ef9 to, vi\u1ec7c nhi\u1ec1u, s\u1ee9c m\u1ec7t, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o th\u00f4i (th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u xin \u0111\u1eb7t 2 \u0111\u1ed3n Ti\u00ean N\u00f4ng, V\u0129nh \u0110i\u1ec1u, l\u1ea1i s\u1eeda \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i \u1edf 2 \u0111\u1ed3n \u1ea5y), nh\u01b0 v\u1eady, kh\u00f4ng ch\u00fat n\u1eafm v\u1eefng, c\u1eed \u0111\u1ed9ng tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 l\u00e0m cho qu\u00e2n gi\u1eb7c coi khinh m\u00e0 th\u00f4i. Sao kh\u00f4ng ngh\u0129 : thuy\u1ec1n gi\u1eb7c ngh\u00eanh ngang ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u0111\u00e3 g\u1ea7n 3 th\u00e1ng, l\u00fac ti\u1ebfn l\u00fac lui, ch\u01b0a t\u1eebng m\u1ed9t l\u1ea7n n\u00e0o c\u00f9ng v\u1edbi H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch, th\u00ec ch\u1eb3ng qua ch\u00fang khoe thanh th\u1ebf h\u00e3o, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y r\u00f5 ngh\u1ec1 m\u1ecdn nh\u01b0 con l\u1eeba c\u1ee7a ch\u00fang th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f9ng. Hu\u1ed1ng chi, binh \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u01a1n 3.000 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ea1o binh c\u1ee7a \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u1ebfn t\u1eadp h\u1ee3p, ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u1edf Kim D\u1eef \u0111\u1eb7t cao, b\u1eafn xa ; b\u1ecdn kia d\u00f9 c\u00f3 \u0111\u1ebfn tr\u0103m v\u1ea1n qu\u00e2n thu\u1ef7 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 bay sang \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 k\u1ebb ph\u1ea1m ngu\u1ef5 x\u01b0ng \u1edf Ba Nam ngu d\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft, v\u1ebd tr\u00f2 tr\u1ebb con, h\u00e1 l\u1ea1i d\u00e1m v\u00f4 c\u1edb \u0111\u1ebfn n\u1ed9p m\u1ea1ng sao ? V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1ec9nh An Giang nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u1eaft qu\u00e2n \u0111\u1ebfn v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u00e1i binh sang, s\u1ed1 binh kh\u00f4ng k\u00e9m v\u00e0i v\u1ea1n, n\u1ebfu b\u1ecdn ch\u00fang d\u00e1m \u0111\u1ebfn th\u00ec t\u00ecnh h\u00ecnh ch\u1ee7 v\u1edbi kh\u00e1ch kh\u00e1c nhau \u0111\u00e3 r\u00f5, h\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c di\u1ec7t b\u1ecdn \u1ea5y r\u1ed3i \u0103n c\u01a1m s\u00e1ng [c\u0169ng v\u1eeba], hay sao ? Nay xa gi\u00e1 B\u1eafc tu\u1ea7n, tr\u1eabm ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 tr\u1ecdng \u0111\u1ecba bi\u00ean thu\u1ef3, m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 ph\u00e1i s\u1eb5n 8 v\u1ec7 qu\u00e2n h\u00f9ng m\u1ea1nh v\u00e0 th\u00eam bi\u1ec1n binh sung s\u1ee9c \u1edf 2 v\u1ec7 c\u01a1 Nam, Ng\u00e3i \u0111i \u0111\u00f3ng gi\u1eef Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc. \u1edf Kinh, l\u1ea1i ch\u1ec9nh b\u1ecb s\u1eb5n thuy\u1ec1n l\u1edbn b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, binh kh\u00ed tinh \u0111\u1ee7, n\u1ebfu c\u00f3 kh\u1ea9n c\u1ea5p, thu\u1eadn d\u00f2ng xu\u1ed1ng Nam, ch\u1eb3ng qua trong kho\u1ea3ng m\u1ed9t tu\u1ea7n c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ecbp vi\u1ec7c. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i quen th\u1ea1o chinh chi\u1ebfn, c\u1ea7n thi\u1ebft l\u00e0 n\u00ean gi\u1eef y\u00ean l\u1ea5y l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi. Vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u01a1 su\u1ea5t, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u1ed9i tin nh\u1eefng tin do b\u1ecdn th\u00e1m t\u1eed nh\u1eb7t sai. Ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 m\u00e0 l\u00e0m, khi\u1ebfn gi\u1eb7c s\u1ee3 oai, tr\u1ed1n xa, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi m\u1ed1i lo cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ec1 m\u1eb7t T\u00e2y, th\u1ebf m\u1edbi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c. N\u00ean c\u1ed1 m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh t\u00e2u xin kh\u01a1i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng (t\u1eeb ch\u1ed7 ng\u00e3 ba ph\u1eadn s\u00f4ng x\u00e3 An H\u1ed3 sang b\u00ean t\u1ea3, th\u00f4ng ti\u1ebfp v\u1edbi s\u00f4ng l\u1edbn). Vua sai s\u1eeda sang qua, c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n \u0111i th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, kh\u00f4ng n\u00ean kh\u01a1i \u0111\u00e0o nhi\u1ec1u qu\u00e1, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 m\u1ec7t s\u1ee9c d\u00e2n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn. \u0110i\u1ec3m duy\u1ec7t c\u00e1c qu\u00e2n. Vua ng\u1ef1 tr\u00ean Nam \u0110\u00e0i coi duy\u1ec7t, th\u1ea5y k\u1ef7 lu\u1eadt am t\u01b0\u1eddng, hi\u1ec7u l\u1ec7nh nghi\u00eam ch\u1ec9nh, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc cho c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn di\u1ec5n t\u1eadp.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai t\u1ec9nh n\u00e0y \u0111\u1ea5t \u1edf g\u1ea7n Kinh \u0111\u00f4, n\u0103m ngo\u00e1i t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i d\u00e2n h\u01a1i thi\u1ebfu \u0103n, \u0111\u00e3 b\u00e0n sai ph\u00e1t th\u00f3c ra b\u00e1n h\u1ea1 gi\u00e1. L\u1ea1i ph\u00e1t tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1eb7t mua qu\u1ebf, \u0111\u01b0\u1eddng, t\u00ednh s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u1ea5p b\u1eb1ng th\u00f3c. C\u00f2n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, c\u0169ng c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng mua \u0111\u01b0\u1eddng, qu\u1ebf, l\u00e0m cho th\u00f3c g\u1ea1o l\u01b0u th\u00f4ng \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u1ee7 \u0103n. Nay c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng qu\u1eabn b\u00e1ch n\u00e0y l\u1ea1i g\u1eb7p l\u00fac gi\u00e1p h\u1ea1t, gi\u1eef sao cho kh\u1ecfi thi\u1ebfu \u0103n ? V\u1eady giao cho quan t\u1ec9nh x\u00e9t h\u1ecfi v\u00e0 th\u1ea5y c\u1ea7n ph\u1ea3i gi\u00fap \u0111\u1ee1 th\u00ec t\u00e2u l\u00ean ta bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, theo l\u1eddi Ph\u1ea1m Duy Trinh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay g\u1ea1o \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam do c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n b\u00e1n ra, d\u00e2n \u0111\u00e3 h\u01a1i \u0111\u1ee7 \u0103n, l\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 ph\u00e1t cho s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng, d\u00e2n gian c\u00f3 ch\u1ed7 tr\u00f4ng c\u1eady, duy \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i gi\u00e1 g\u1ea1o c\u00f2n cao, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, quan t\u1ec9nh \u1ea5y, xin thu mua \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, \u0111\u1eadu, d\u1ea7u, cho c\u00e1c nh\u00e0 b\u00e1n l\u0129nh tr\u01b0\u1edbc s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ec3 th\u00f3c g\u1ea1o l\u01b0u th\u00f4ng, d\u00e2n \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7\u201d. Vua thu\u1eadn cho. Sau \u0111\u00f3, l\u1ea1i sai ph\u00e1t g\u1ea1o ra b\u00e1n h\u1ea1 gi\u00e1 cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u1edfng H\u1eadu qu\u00e2n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng tr\u01b0\u1edbc \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f9ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh nh\u1eadn ri\u00eang \u0111\u1ed3 \u0111\u01b0a t\u1eb7ng c\u1ee7a th\u01b0\u01a1ng kh\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, b\u1ecb ph\u00e1i vi\u00ean \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa \u0111em h\u1eb7c, giao B\u1ed9 tra x\u1eed. T\u1edbi \u0111\u00e2y, \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua cho r\u1eb1ng : Vi\u1ec7c n\u00e0y x\u1ea3y ra tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 l\u1ec7nh \u00e2n x\u00e1 c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1m, b\u00e8n tha cho hai ng\u01b0\u1eddi, thu l\u1ea5y tang v\u1eadt sung c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u00ecnh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung Giang V\u0103n Hi\u1ec3n d\u00e2ng l\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ec7 h\u1ea1 bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, ch\u1ec9nh t\u1ec1 m\u1ecdi vi\u1ec7c, l\u1ea1i g\u1eb7p l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao to t\u00e1t, c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ec1 b\u1ed9n ; th\u1ebf m\u00e0 ham th\u00edch ng\u00e2m v\u1ecbnh, h\u1ebft t\u1eadp n\u1ecd l\u1ea1i thi\u00ean kia, \u0111\u00eam khuya c\u0169ng kh\u00f4ng th\u00f4i. Nay xin b\u1ec7 h\u1ea1 : sau l\u00fac mu\u00f4n vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed7i, xem r\u1ed9ng kinh s\u1eed \u0111\u1ec3 t\u00ecm nh\u1eefng ngh\u0129a l\u00fd s\u00e2u xa, x\u00e9t nh\u1eefng ch\u00ednh tr\u1ecb hay d\u1edf, noi c\u00e1i h\u1ecdc c\u1ee7a Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, V\u0169, Thang, V\u0103n, V\u0169, thi h\u00e0nh ra ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u1ec3 c\u0169ng r\u1ed9ng l\u1edbn nh\u01b0 c\u00e1c vua \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb \u1ea5y, h\u00e1 ch\u1ec9 l\u00e0m th\u01a1 m\u00e0 th\u00f4i ru ?\u201d. L\u1eddi t\u00e2u n\u00e0y d\u00e2ng l\u00ean, vua cho r\u1eb1ng : n\u00f3i kh\u00f4ng thi\u1ebft \u0111\u1ebfn s\u1ef1 t\u00ecnh, l\u1ea1i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u00fap m\u1edf, b\u1eaft ph\u1ea3i n\u00f3i cho minh b\u1ea1ch r\u1ed3i t\u00e2u l\u1ea1i. Hi\u1ec3n t\u00e2u r\u1eb1ng : l\u1eddi t\u00e2u b\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 sai v\u00e0 b\u1eady. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm m\u1edbi coi l\u1eddi t\u00e2u, cho r\u1eb1ng ch\u1ee9c ng\u00f4n quan ((1) Ng\u00f4n quan : ch\u1ee9c quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 v\u00e0 can ng\u0103n vua, ho\u1eb7c \u0111\u00e0n h\u1eb7c c\u00e1c quan khi c\u00f3 \u0111i\u1ec1u sai tr\u00e1i.1) n\u00f3i l\u00ean, t\u1ea5t c\u00f3 m\u01b0u hay, l\u1eddi th\u1eb3ng, \u0111\u1ebfn khi duy\u1ec7t k\u1ef9 l\u1ea1i th\u00ec l\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i ngh\u1ecb lu\u1eadn to\u00e0n kh\u00f4ng thi\u1ebft \u0111\u00e1ng ! Th\u1eed ngh\u0129 c\u00e2u n\u00f3i : \u201cHam th\u00edch ng\u00e2m, v\u1ecbnh, \u0111\u00eam khuya kh\u00f4ng th\u00f4i\u201d, \u0111\u1ecbnh b\u1ea3o tr\u1eabm ham m\u00ea th\u01a1 v\u0103n m\u00e0 b\u1ecf nh\u00e3ng ch\u00ednh tr\u1ecb \u00e0 ? N\u1ebfu th\u1ef1c tr\u1eabm thi\u00ean v\u1ec1 s\u1ef1 ham th\u00edch m\u00e0 ch\u0103m v\u1ec1 c\u00e1i kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng ch\u0103m th\u00ec n\u00ean ch\u1ec9 r\u00f5 ra, tr\u00ecnh b\u00e0y th\u1eb3ng ra \u0111\u1ec3 vua t\u1ec9nh ti\u1ebft b\u1edbt, th\u1ebf m\u1edbi l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i trung th\u1ef1c y\u00eau vua, tr\u1eabm s\u1ebd n\u00eau khen ngay \u0111\u1ec3 kh\u00edch khuy\u1ebfn l\u1eddi n\u00f3i ph\u1ea3i ; ch\u1ee9 sao l\u1eddi n\u00f3i l\u1ea1i \u00fap m\u1edf nh\u01b0 th\u1ebf ! L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cNoi c\u00e1i h\u1ecdc c\u1ee7a Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, V\u0169, Thang, V\u0103n, V\u0169, thi h\u00e0nh ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi vua \u1ea5y, h\u00e1 ch\u1ec9 l\u00e0m th\u01a1 m\u00e0 th\u00f4i ru ?\u201d. Ng\u1eabm l\u1eddi v\u0103n \u1edf \u0111o\u1ea1n n\u00e0y, nghi\u00eam nh\u01b0 c\u00e2u n\u00f3i \u1edf n\u01a1i gi\u1ea3ng d\u1ea1y, c\u00f3 l\u1ebd mu\u1ed1n l\u00e0m th\u1ea7y c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ch\u0103ng ? Ch\u1eb3ng nh\u1eefng ch\u00ea bai hi\u1ec7n t\u1ea1i, l\u1ea1i c\u00f2n b\u00e0i b\u00e1c h\u1ebft c\u00e1c vua chu\u1ed9ng v\u0103n t\u1eeb ngh\u00ecn x\u01b0a, h\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o m\u00e0 d\u00e1m n\u00f3i ra nh\u01b0 th\u1ebf ; Tr\u1eabm l\u1ea5y \u0111\u1ee9c b\u1ea1c n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn n\u00e0y, ph\u00e0m d\u00e2n t\u00ecnh, v\u1eadt l\u00fd, vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, ch\u1ec9 ngh\u0129 h\u1eb1ng ng\u00e0y si\u00eang n\u0103ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch \u0111\u00e1ng, ho\u1eb7c tham kh\u1ea3o l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n b\u1ea1c, m\u1ed9t l\u00f2ng r\u0103n s\u1ee3 c\u00e1c quan trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u c\u00f9ng nghe th\u1ea5y. \u0110\u00e2u c\u00f3 \u0111\u1eb7t kh\u00fac \u1edf trong cung, l\u00e0m th\u01a1 \u1edf trong Vi\u1ec7n m\u00e0 l\u1ea1i cho l\u00e0 ham th\u00edch ng\u00e2m v\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ch\u1ec9 nh\u1eefng khi mu\u00f4n vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed7i, m\u01b0\u1ee3n b\u00fat ghi vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 t\u1ef1 nh\u1eafc nh\u1edf l\u1ea5y s\u1ef1 si\u00eang n\u0103ng, h\u00e1 ch\u1eb3ng h\u01a1n l\u00e0 khi \u1ea5y \u0111\u1ed1i ti\u1ebfp v\u1edbi \u0111\u00e0n b\u00e0 v\u00e0 b\u1ecdn ho\u1ea1n quan ru ? Hu\u1ed1ng chi th\u01a1 v\u0103n l\u00e0m ra \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng b\u00e0i ch\u0103m ch\u00ednh s\u1ef1, y\u00eau nh\u00e2n d\u00e2n, x\u00e9t l\u00fac t\u1ea1nh, t\u00ednh l\u00fac m\u01b0a, ho\u1eb7c l\u00e0 x\u00fac c\u1ea3nh n\u00ean th\u01a1, l\u00e0m ra nh\u1eefng l\u1eddi ng\u00e2m v\u1ecbnh nh\u01b0 c\u00e2u \u201cphong m\u1ed9c\u201d((1) Phong m\u1ed9c : phong : gi\u00f3 ; m\u1ed9c : c\u00e2y. C\u1ed5 nh\u00e2n c\u00f3 c\u00e2u : \u201cC\u00e2y mu\u1ed1n l\u1eb7ng, gi\u00f3 ch\u1eb3ng ng\u1eebng ; con mu\u1ed1n nu\u00f4i, cha m\u1eb9 ch\u1eb3ng \u1edf\u201d, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e2u than cha m\u1eb9 m\u1ea5t s\u1edbm.1), b\u00e0i \u201cL\u1ee5c nga\u201d((2) L\u1ee5c nga : t\u00ean m\u1ed9t th\u01a1 trong Kinh Thi, n\u1ed9i dung n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi con th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb cha m\u1eb9.2) ng\u1ee5 t\u1ea5c l\u00f2ng m\u01a1 t\u01b0\u1edfng \u1edf trong canh, tr\u00ean t\u01b0\u1eddng((3) Do ch\u1eef : \u201cCanh, t\u01b0\u1eddng\u201d, x\u01b0a. Vua Nghi\u00eau ch\u1ebft, vua Thu\u1ea5n t\u01b0\u1edfng nh\u1edb, khi \u0103n c\u01a1m, nh\u01b0 th\u1ea5y vua Nghi\u00eau trong b\u00e1t canh ; khi ng\u1ed3i nh\u01b0 th\u1ea5y vua Nghi\u00eau \u1edf tr\u00ean t\u01b0\u1eddng. \u00fd Thi\u1ec7u Tr\u1ecb mu\u1ed1n n\u00f3i : v\u00ec nh\u1edb vua cha m\u00e0 ph\u00e1t ra th\u01a1.3), v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 \u00fd t\u00ecm t\u00f2i, l\u00e0m cho \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd \u0111\u1ec3 c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn ngh\u1ec7 s\u0129, v\u0103n nh\u00e2n \u0111ua h\u01a1n, so k\u00e9m ; t\u01b0\u1edfng c\u00f3 h\u1ea1i g\u00ec cho vi\u1ec7c l\u00e0m m\u00e0 c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111em n\u00f3i ? V\u1ea3, th\u01a1 l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00f3i r\u00f5 ch\u00ed h\u01b0\u1edbng, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0o luy\u1ec7n t\u00ednh t\u00ecnh cho ng\u01b0\u1eddi ta, c\u00f3 c\u00e2u \u201cl\u00e0m vi\u1ec7c d\u01b0 s\u1ee9c th\u00ec h\u1ecdc v\u0103n\u201d, c\u1ed5 nh\u00e2n ch\u01b0a t\u1eebng cho v\u0103n l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng chu\u1ed9ng. H\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi do v\u0103n h\u1ecdc xu\u1ea5t th\u00e2n, sao l\u1ea1i can ng\u0103n v\u1ec1 th\u01a1 ? \u0110\u00e1ng l\u1ebd sai b\u00e0n tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u01b0ng ngh\u0129 h\u1eafn h\u1ecdc n\u00f4ng, bi\u1ebft \u00edt, l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd m\u00e0 th\u00f4i, nguy\u00ean l\u00f2ng h\u1eafn kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ecbnh n\u00f3i th\u01a1 v\u0103n l\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m. Nay kh\u00f4ng th\u00e8m l\u00e0m t\u1ed9i, cho truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf. T\u1eeb nay c\u00f3 t\u1ea5u \u0111\u1ed1i vi\u1ec7c g\u00ec, c\u1ea7n ph\u1ea3i so s\u00e1nh s\u1ef1 l\u00fd, x\u00e9t k\u1ef9 ph\u1ea3i tr\u00e1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c khinh su\u1ea5t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec l\u1ea7n n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi\u00eam qu\u1edf, [l\u1ea7n sau] g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u, l\u1ea1i im l\u00ecm kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i. Nh\u01b0 th\u1ebf ch\u1eb3ng nh\u1eefng kh\u00f4ng h\u1ee3p v\u1edbi quy t\u1eafc c\u1ee7a gi\u00e1n \u0111\u00e0i, l\u1ea1i c\u00f2n ph\u1ee5 v\u1edbi c\u00e1i \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra ch\u1ee9c ng\u00f4n quan n\u1eefa. N\u00ean x\u00e9t m\u00ecnh l\u1ea1i m\u00e0 ngh\u0129 k\u1ef9 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d<\/p>\n<p>Sai ch\u1ebf 2 l\u00e1 c\u1edd \u0111\u1ecf (1 l\u00e1 vi\u1ebft ch\u1eef \u201cKh\u1ea3i loan\u201d, 1 l\u00e1 vi\u1ebft ch\u1eef \u201cH\u1ed3i loan\u201d) \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y kh\u1ea3i loan v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y h\u1ed3i loan \u0111\u01b0a ra, \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Cho Thi\u1ebfu b\u1ea3o, H\u1eadu qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng v\u00e0 Th\u00e1i b\u1ea3o V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung ch\u1ee9c Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 Mai V\u0103n Ng\u00f4n sung ch\u1ee9c H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m T\u1ea3 d\u1ef1c Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh v\u00e0 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung ch\u1ee9c Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng sung ch\u1ee9c Ti\u1ec1n h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; th\u1ef1 T\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn sung ch\u1ee9c H\u1eadu h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 sung ch\u1ee9c Ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1ee7y s\u01b0 V\u0169 V\u0103n T\u1eeb sung ch\u1ee9c H\u1eadu \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho \u0111ai \u0111eo l\u01b0ng. L\u1ea1i cho V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb, dinh V\u0169 l\u00e2m, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng, quy\u1ec1n sung ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c, theo xa gi\u00e1 ; ch\u00e1nh, ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd 32 ng\u01b0\u1eddi sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i t\u00fac v\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc xe. Binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o g\u1ed3m c\u00f3 17.412 vi\u00ean, nh\u00e2n, voi 44 con, ng\u1ef1a 172 con.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 \u0111i theo h\u1ea7u vua : Ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ti\u1ec1n 300 quan ; ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 qu\u1ed1c c\u00f4ng, 200 quan ; c\u00e1c quan, vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n, v\u00f5 cho ch\u00ed l\u1ea1i d\u1ecbch, binh \u0111inh, ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng ; ty H\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng g\u1ea5p th\u00eam m\u1ed9t n\u1eeda ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ec7 thu\u1ed9c theo c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e2n bi\u1ec1n, binh \u0111inh, l\u1ea1i d\u1ecbch, th\u1ee3 thuy\u1ec1n thu\u1ed9c c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng. Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a ch\u1ea1y tr\u1ea1m th\u00ec c\u1ea5p cho b\u00e0i tr\u1ea1m c\u1ee7a 6 b\u1ed9. L\u1ea1i ban l\u1ec7 binh, ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u v\u00e0 \u00e1o nhung y, \u0111\u1ed3 th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u1ea3 c\u00e1c quan vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5. L\u1ea1i ph\u00e1i 36 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c c\u00e1c dinh V\u0169 l\u00e2m, C\u1ea9m y, K\u1ef3 v\u00f5 \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c tr\u1ea1m, t\u1eeb tr\u1ea1m Th\u1eeba An ra B\u1eafc, coi l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c nh\u00e0 tr\u1ea1m, th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>D\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1ecb v\u1ec7 \u1edf Ng\u1ef1 ti\u1ec1n h\u00e0nh dinh : \u201cT\u1eeb ng\u00e0y kh\u1ea3i loan \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ed3i loan ph\u00e0m xe vua \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o hay nh\u1eefng n\u01a1i h\u00e0nh cung, t\u1ea1m ngh\u1ec9, t\u1ea1m \u0111\u00f3ng \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u h\u1ed9i h\u1ecdp \u0111\u1ec3 b\u00e0n vi\u1ec7c, c\u00f2n khi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng ng\u00e0y, th\u00ec cho 2 \u2013 3 vi\u00ean thay \u0111\u1ed5i c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a \u0111i theo, ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u \u1edf ph\u00eda sau ng\u1ef1 dinh, ng\u1ed3i xe theo \u0111i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 xa, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c tri\u1ec7u h\u1ecfi, v\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd vua l\u1ea5y l\u1ec5 \u01b0u \u0111\u00e3i quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d. L\u1ea1i tr\u00edch v\u1ec7 s\u0129 \u1edf ng\u1ef1 ti\u1ec1n c\u1ea5p th\u00eam cho Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, 10 l\u00ednh, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 8 l\u00ednh, l\u00e0m s\u1ed5 l\u1ec7 tu\u1ef3 v\u00e0o t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n sai khi\u1ebfn, l\u1ea1i sai tr\u00edch l\u1ea5y 2 \u2013 3 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c vi\u00ean th\u1ea1o vi\u1ec7c \u1edf trong 6 b\u1ed9, \u0111i theo sai ph\u00e1i. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho quan trong 6 b\u1ed9 : Lang trung ho\u1eb7c Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, m\u1ed7i b\u1ed9 1 vi\u00ean, Khoa \u0111\u1ea1o 2 vi\u00ean, trong khi \u0111i, m\u1ed7i ng\u00e0y thay \u0111\u1ed5i nhau theo h\u1ea7u li\u1ec1n b\u00ean ng\u1ef1 dinh, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fac l\u00e0m, l\u00fac ngh\u1ec9. V\u1ec1 nh\u1eefng th\u1ebb b\u00e0i n\u00eau t\u00f3m t\u1eaft v\u1ec1 s\u1edb t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c nha, trong khi \u0111i, h\u1ec5 \u0111\u1ebfn n\u01a1i tr\u00fa ngh\u1ec9, th\u00ec cho ph\u00e9p tu\u1ef3 ti\u1ec7n \u0111\u01b0a tr\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u1ea5n \u0111\u1ecbnh gi\u1edd kh\u1eafc, duy l\u00fac \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung H\u00e0 N\u1ed9i, th\u00ec c\u1ee9 s\u1edbm, t\u1ed1i 2 l\u1ea7n \u0111\u01b0a l\u00ean tr\u00ecnh.<\/p>\n<p>Sai \u0111em \u0111\u1ec3 c\u00e1c \u1ea5n, d\u1ea5u v\u00e0o \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. X\u01b0a nay c\u00e1c \u1ea5n, d\u1ea5u v\u1eabn \u0111\u1ec3 nghi\u00eam c\u1ea9n \u1edf c\u00e1c h\u00f2m v\u00e0ng b\u00ean t\u1ea3, b\u00ean h\u1eefu trong \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u00ec vua s\u1eafp ra B\u1eafc, m\u1edbi sai ki\u1ec3m l\u1ea5y nh\u1eefng \u1ea5n th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng mang theo (nh\u1eefng \u1ea5n : \u201cHo\u00e0ng \u0111\u1ebf chi b\u1ea3o\u201d, \u201cH\u00e0nh t\u1ea1i chi t\u1ef7\u201d, \u201cS\u1eafc ch\u00ednh v\u1ea1n d\u00e2n chi b\u1ea3o\u201d, \u201cNg\u1ef1 ti\u1ec1n chi b\u1ea3o\u201d, \u201cT\u1ec1 gia chi b\u1ea3o\u201d, \u201cV\u0103n l\u00fd m\u1eadt s\u00e1t\u201d, \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ea7n h\u00e0n\u201d). C\u00f2n nh\u1eefng \u1ea5n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i c\u1ea5t gi\u1eef th\u00ec \u0111em \u0111\u1eb7t \u1edf b\u00ean h\u1eefu n\u01a1i b\u1ea3o to\u1ea1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, do ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh ki\u1ec3m nh\u1eadn, \u0111\u1ec3 t\u1ea1i ch\u1ed7. Nh\u1eefng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n, v\u00f5, nh\u1eefng thu\u1ed9c vi\u00ean 6 b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c nha ph\u1ea3i chia l\u01b0\u1ee3t l\u00ean t\u00fac tr\u1ef1c, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ed3i loan, s\u1ebd l\u1ea1i chi\u1ebfu l\u1ec7 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Sai ho\u00e0ng t\u1eed : An Phong \u0111\u00ecnh h\u1ea7u H\u1ed3ng B\u1ea3o l\u01b0u t\u1ea1i Kinh, \u0110\u1ed5ng l\u00fd vi\u1ec7c qu\u00e2n, vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o ban \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 \u0110\u1ed7 Quang, th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, v\u00e0 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o ch\u1ee9c H\u1ed9 l\u01b0u Kinh \u1ea5n ; Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh L\u00ea Quang Gi\u00e1m v\u00e0 Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p \u0111\u1ec1u sung ch\u1ee9c Tu\u1ef3 bi\u1ec7n ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u sung ch\u1ee9c Tu\u1ea7n h\u1ed9 Cung th\u00e0nh ; th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m H\u1eefu d\u1ef1c L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o sung ch\u1ee9c Tu\u1ea7n h\u1ed9 Ho\u00e0ng th\u00e0nh ; \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng sung ch\u1ee9c Tu\u1ea7n h\u1ed9 Kinh th\u00e0nh, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110o\u00e0n Kim v\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n C\u1ee5c coi gi\u1eef c\u00e1c thuy\u1ec1n thu\u1ed9c Th\u1ee7y dinh. L\u1ea1i sai bi\u1ec1n binh 3 v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o, H\u00f9ng nhu\u1ec7 v\u00e0 Ti\u1ec1n phong l\u01b0u gi\u1eef Kinh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, sung ch\u1ee9c S\u01b0 b\u1ea3o d\u1ea1y ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u, c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ki\u00eam vi\u1ec7c S\u01b0 b\u1ea3o. Nay ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 l\u1edbn, n\u00ean d\u1eabn b\u1ea3o, gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c. V\u1ea3, trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 t\u1eebng sung v\u00e0o vi\u1ec7c h\u1ed9 l\u01b0u Kinh \u1ea5n, \u0111\u00e3 quen bi\u1ebft s\u1ef1 th\u1ec3, nay ph\u00e0m g\u1eb7p vi\u1ec7c qu\u00e2n, vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc quan tr\u1ecdng, chu\u1ea9n cho ng\u01b0\u01a1i hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh, b\u00e0n b\u1ea1c m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 H\u1ed3ng B\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCon h\u1ecdc th\u1ee9c c\u00f2n n\u00f4ng k\u00e9m, ph\u00e0m g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec, c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ecfi \u0111\u1ebfn S\u01b0 b\u1ea3o. C\u1ed5 nh\u00e2n c\u00f2n v\u00e1i l\u1ea1y khi \u0111\u01b0\u1ee3c nghe l\u1eddi n\u00f3i ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u00f4ng th\u1ea7y ! C\u00f2n b\u1ecdn T\u1ea1 Quang C\u1ef1, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u, th\u00e2n t\u00edn, con ph\u1ea3i l\u1ea5y l\u1ec5 m\u00e0 \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c khinh l\u1ea5n b\u1eady. Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n, g\u1eafng theo\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu. \u0110\u1eb7t \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u nghi \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, \u0111em t\u1edd chi\u1ebfu v\u1ec1 vi\u1ec7c B\u1eafc tu\u1ea7n b\u00e1 c\u00e1o cho trong ngo\u00e0i bi\u1ebft. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTr\u1eabm k\u00ednh n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao, tuy c\u00f2n \u1edf trong h\u1ea1n c\u01b0 tang 27 th\u00e1ng, c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ea1m xa n\u01a1i b\u00e0n th\u1edd, trong l\u00f2ng c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, nh\u01b0ng v\u00ec \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 quan tr\u1ecdng, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf thi\u1ebfu, v\u1eady sai H\u1eefu ty tra k\u1ef9 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, r\u1ed3i xa gi\u00e1 ra B\u1eafc K\u1ef3, nh\u00e2n \u0111\u1ec3 th\u0103m coi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, xem x\u00e9t phong t\u1ee5c. Ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 th\u00e1ng n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o Th\u00e1i mi\u1ebfu, sai quan \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o Tri\u1ec7u mi\u1ebfu, ng\u00e0y m\u1ed3ng 10, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o Th\u1ebf mi\u1ebfu, sai quan \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o H\u01b0ng mi\u1ebfu, d\u00e2ng l\u1ec5 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, ng\u00e0y 13, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, ng\u00e0y 14, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng, ng\u00e0y 15, th\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u1ea7u th\u0103m cung T\u1eeb Th\u1ecd, ng\u00e0y 16, s\u1eafc d\u1ee5 ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh \u0111\u1ed5ng l\u00fd m\u1ecdi vi\u1ec7c. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y 20, \u0111\u1ea1i gi\u00e1 kh\u1edfi h\u00e0nh. Ph\u00e0m ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n, v\u00f5 cho ch\u00ed b\u1ecdn th\u00e2n bi\u1ec1n \u0111i theo xa gi\u00e1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i h\u1ed9 v\u1ec7 xe ki\u1ec7u, d\u1ecdn d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i, qu\u1ea3n th\u00fac \u0111\u1ed9i ng\u0169 cho nghi\u00eam c\u1ea9n, theo \u0111\u00fang qu\u00e2n lu\u1eadt, \u0111\u1eebng l\u00e0m nhi\u1ec5u d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 th\u00e2n bi\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf, ai n\u1ea5y ph\u1ea3i gi\u1eef ch\u1ee9c s\u1ef1, cho ph\u00e9p theo s\u1ef1 c\u1eaft \u0111\u1eb7t c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam : ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, to t\u00e1t, cho ph\u00e9p ph\u00e1t tr\u1ea1m, \u0111\u01b0a t\u1edbi Kinh, do ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t t\u1edbi ch\u1ed7 h\u00e0nh t\u1ea1i. L\u1ea1i d\u1ee5 ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh : t\u1eeb sau khi kh\u1ea3i loan, c\u1ee9 4 ng\u00e0y l\u1ea1i ph\u00e1t \u0111\u01b0a t\u1eadp t\u00e2u th\u1ec9nh an ((1) Th\u1ec9nh an : th\u0103m h\u1ecfi s\u1ee9c kho\u1ebb nh\u00e0 vua.1) m\u1ed9t l\u1ea7n, 2 ng\u00e0y l\u1ea1i \u0111em tin b\u00ecnh an \u1edf trong Kinh, ph\u00e1t \u0111\u01b0a t\u1eadp t\u00e2u \u201cKinh b\u00e1o\u201d ((1) Kinh b\u00e1o : b\u00e1o tin trong Kinh \u0111\u00f4.1) m\u1ed9t l\u1ea7n, v\u00e0 \u0111em nh\u1eefng t\u1eadp bi\u1ec3u, t\u1eadp t\u00e2u do th\u00e1i gi\u00e1m \u0111\u00e3 giao, \u0111\u01b0a k\u00e8m m\u1ed9t th\u1ec3. Nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i, duy 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh g\u1ea7n li\u1ec1n Kinh \u0111\u00f4, n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng th\u00ec m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u00e1t \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i, m\u1ed9t m\u1eb7t tr\u00edch t\u01b0 \u0111\u1ec3 ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh coi r\u00f5. T\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam, n\u1ebfu c\u00f3 t\u1eadp t\u00e2u n\u00e0o ch\u1ea1y ng\u1ef1a \u0111\u01b0a ra, c\u0169ng chu\u1ea9n cho ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh m\u1edf coi r\u1ed3i \u0111\u1ec3 ngay b\u1ea3n sao v\u00e0o h\u1ed9p t\u00e2u \u1ea5y, d\u00e1n k\u00edn l\u1ea1i, c\u1ea5p t\u1ed1c ch\u1ea1y tr\u1ea1m, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 ch\u00fat ch\u1eadm tr\u1ec5. Ngo\u00e0i ra, \u0111\u1ec1u tu\u00e2n theo l\u1eddi d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 c\u00e1c quan to \u1edf 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 r\u1eb1ng : tr\u1eabm x\u00e9t theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, xa gi\u00e1 \u0111i B\u1eafc tu\u1ea7n, Kinh \u0111\u00f4 l\u00e0 n\u01a1i c\u0103n b\u1ea3n tr\u1ecdng \u0111\u1ecba, \u0111\u00e3 sai ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u gi\u1eef, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. Duy 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, nay vi\u1ec7c x\u1ea3y nhi\u1ec1u r\u1eafc r\u1ed1i, l\u00f2ng tr\u1eabm c\u00e0ng ph\u1ea3i lo ngh\u0129, \u0103n ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean, h\u01a1n n\u1eefa, m\u1ea5y t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, An Giang, Gia \u0110\u1ecbnh, v\u1ec1 tin bi\u00ean b\u00e1o, tuy theo l\u1eddi th\u00e1m t\u1eed ch\u01b0a h\u1eb3n \u0111\u00edch x\u00e1c, nh\u01b0ng theo l\u1ebd \u201cr\u00e0ng bu\u1ed9c t\u1eeb khi ch\u01b0a m\u01b0a, ch\u1ebf th\u1eafng tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c\u201d th\u00ec s\u1ef1 t\u00ednh li\u1ec7u v\u1ec1 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u00e1m b\u1ecf qua. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1ed9t c\u00f5i Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ed5 s\u00e1ch c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 tr\u1ea3i l\u00e2u n\u0103m, b\u1ed7ng m\u1ed9t ng\u00e0y kia, th\u1ed5 d\u00e2n g\u00e2y s\u1ef1 kh\u00f4ng y\u00ean, bi\u00ean th\u1ea7n kh\u00f4ng mau di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 c\u1ee9 \u0111\u00f3ng gi\u1eef l\u00e0m cho binh l\u00e2u n\u1ea3n v\u00e0 xin d\u1eddi binh c\u00e1c ch\u1ed7 kh\u00e1c \u0111\u1ec3 gi\u1eef 6 t\u1ec9nh. Tr\u1eabm h\u1ecfi, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n k\u1ef3 c\u1ef1u \u0111\u1ec1u n\u00f3i : trong c\u00f3 b\u00ecnh tr\u1ecb th\u00ec ngo\u00e0i m\u1edbi y\u00ean, nay h\u00e3y n\u00ean cho qu\u00e2n d\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i, ng\u00e0y kh\u00e1c s\u1ebd l\u1ea1i t\u00ednh li\u1ec7u c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n. Tr\u1eabm l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, kh\u00f4ng l\u00e0m tr\u1ecdn c\u00e1i c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f2n b\u1ecf d\u1edf, ng\u01b0\u1ee3ng ng\u00f9ng kh\u00f4ng d\u1ee9t, nh\u01b0ng th\u00e0 ch\u1ecbu l\u1ed7i \u1ea5y m\u00e0 \u0111\u1ec3 cho trong thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, v\u1eady b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 ph\u1ea3i theo nh\u1eefng l\u1eddi \u0111\u00e3 xin \u0111\u00f3. Vi\u1ec7c m\u1edf b\u1edd c\u00f5i t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 ng\u00e0y quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, cho n\u00ean tha thu\u1ebf, b\u1edbt s\u1ed1 thu \u0111\u1ec3 v\u1ed7 y\u00ean d\u00e2n ch\u00fang, s\u1eeda binh, k\u00e9n t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef bi\u00ean thu\u1ef3. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 t\u01b0\u1edbng l\u00e3o luy\u1ec7n, l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i danh v\u1ecdng, v\u1ed1n quen c\u00f4ng vi\u1ec7c, th\u1ebf m\u00e0 v\u1eeba \u0111\u00e2y tin b\u00e1o H\u00e0 Ti\u00ean, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ed1i r\u1ed1i, h\u1ea5p t\u1ea5p, kh\u00f4ng n\u1eafm v\u1eefng ch\u00fat n\u00e0o. L\u1ea1i nh\u01b0 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, b\u1ecdn L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, \u0110inh V\u0103n Huy hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1eafp lu\u1ef9, s\u1eeda sang ph\u00e1o \u0111\u00e0i, c\u00f3 th\u1ec3 tin c\u1eady v\u1ec1 c\u00e1i th\u1ebf thi\u00ean hi\u1ec3m, l\u1ea1i \u0111\u00e3 c\u1eaft T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111em binh \u0111\u1ebfn c\u00f9ng gi\u1eef, v\u00e0 c\u00f3 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch mang qu\u00e2n gi\u00fap th\u00eam, th\u1ebf th\u00ec n\u00ean tr\u1ed5 h\u1ebft t\u00e0i n\u0103ng, ng\u0103n ph\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c m\u1edbi ph\u1ea3i. \u1edf An Giang, b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh, Cao H\u1eefu D\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f2n b\u1ea3o r\u1eb1ng \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y r\u1ed9ng r\u00e3i, th\u1ebf r\u1ea5t kh\u00f3 d\u1eb9p ; nay \u0111\u00e3 thu\u1ed9c v\u1ec1 b\u1edd c\u00f5i c\u1ee7a ta, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa ! V\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng V\u0129nh T\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef, m\u1ed9t m\u00ecnh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea5y, th\u1ed5 ph\u1ec9 c\u00f2n kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec n\u1ed5i. Nay l\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00eam m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n lu\u1ef9 n\u1eefa, ch\u1ec9 l\u00e0m cho qu\u00e2n m\u1ec7t s\u1ee9c. V\u1eady th\u00ec Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u00e3 n\u00f3i : \u201cTh\u1ea5t S\u01a1n \u1edf t\u1ea1i trong ru\u1ed9t, c\u1ea7n xin ti\u1ec5u di\u1ec7t\u201d, sao kh\u00f4ng l\u00e0m ngay, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i c\u00e1i lo \u1edf trong ch\u01b0a y\u00ean, s\u1ee9c ch\u1ed1ng b\u00ean ngo\u00e0i l\u1ea1i \u0111u\u1ed1i ? \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, trong vi\u1ec7c H\u1ea3i \u0110\u00f4ng \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng cho kim b\u00e0i, th\u1ebf m\u00e0 r\u1ed3i b\u1ecf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y, h\u00e1 g\u1ecdi l\u00e0 to\u00e0n c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ! \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, Ng\u00f4 V\u0103n Th\u1ec3 sang h\u1ed9i ti\u1ec5u \u1edf Nam Ninh, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft nghi\u00eam r\u0103n b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft gi\u1eb7c, \u0111\u1ec3 h\u1ecd nh\u1eadn th\u01b0 c\u1ee7a gi\u1eb7c, l\u00e0m th\u00e0nh tr\u00f2 c\u01b0\u1eddi ! Nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng b\u1eaft gi\u1eb7c nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, th\u00ec : b\u1ecdn gi\u1eb7c Ba Xuy\u00ean \u0111\u00e3 nh\u01b0 c\u00e1 \u1edf \u0111\u00e1y h\u0169, th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn r\u1ea5t l\u00e2u kh\u00f4ng gi\u1ebft h\u1ebft, th\u00ec c\u00e1i c\u00f4ng \u1edf L\u1ea1c Ho\u00e1 khi tr\u01b0\u1edbc, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1edd \u1edf ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 n\u00ean vi\u1ec7c ru ? Nh\u1eefng vi\u00ean k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u00e2y, l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec bao gi\u1edd xong vi\u1ec7c ? Tr\u1eabm s\u1eafp ra B\u1eafc, l\u00f2ng lo mi\u1ec1n Nam, nay \u0111\u1eb7c d\u1ee5 cho b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n, Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u1edf V\u0129nh Long, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, Ng\u00f4 V\u0103n Th\u1ec3, Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh, Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u1edf An Giang, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u1edf Ba Xuy\u00ean, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, Mai V\u0103n T\u00edch \u1edf V\u0129nh T\u1ebf, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, \u0110inh V\u0103n Huy, T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m gi\u1eef \u0111\u1ea5t : c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u0103ng h\u00e1i ch\u1ed1ng v\u1edbi gi\u1eb7c ngo\u00e0i, gi\u1eef v\u1eefng b\u1edd c\u00f5i. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng t\u1eeb Kinh v\u00e0o Nam, quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u1ecdp t\u1eadp k\u1ec3 c\u00f3 t\u1edbi v\u00e0i v\u1ea1n, n\u0103m ngo\u00e1i tr\u1eabm \u0111\u00e3 t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i ph\u00e1i \u0111i 8 v\u1ec7 qu\u00e2n h\u00f9ng m\u1ea1nh, nay l\u1ea1i \u0111\u01b0a th\u00eam 2 v\u1ec7 n\u1eefa. T\u01b0\u1edbng t\u00e0i nh\u01b0 th\u1ebf, binh l\u1ef1c nh\u01b0 th\u1ebf, d\u00f9 c\u00f3 gi\u1eb7c Xi\u00eam, gi\u1eb7c L\u1ea1p d\u00f2m d\u1ecf bi\u00ean thu\u1ef3, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eadn d\u1ee5ng m\u01b0u s\u1ee9c, k\u1ec3 t\u1ed9i gi\u1eb7c m\u00e0 \u0111\u00e1nh. Nay ph\u00e0m c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u binh, vi\u1ec7c quan b\u00e1o, n\u00ean l\u1eadp t\u1ee9c gi\u00fap nhau d\u1eb9p gi\u1eb7c, \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng v\u00ec n\u01b0\u1edbc, k\u1ef3 cho th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i c\u00f4ng d\u1eb9p y\u00ean, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb n\u1ecd th\u1edd \u01a1 v\u1edbi k\u1ebb kia \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn l\u1ea7m l\u1ee1 c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec h\u1ed1i sao cho k\u1ecbp ! C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 ch\u1ecbu \u01a1n d\u00e0y c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, b\u00e1o \u01a1n ch\u00ednh \u1edf l\u00fac n\u00e0y \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i. Xa gi\u00e1 t\u1eeb Kinh s\u01b0 ra \u0111i, cho ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai \u0111i theo. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf : \u201cKinh s\u01b0 l\u00e0 ch\u1ed7 c\u0103n b\u1ea3n trong thi\u00ean h\u1ea1, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eb9, H\u1ed3ng B\u1ea3o tu\u1ed5i tuy \u0111\u00e3 l\u1edbn, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ecdc, ki\u1ebfn v\u0103n h\u1eb9p h\u00f2i, e kh\u00f3 l\u00e0m xong c\u00f4ng vi\u1ec7c. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai v\u1ed1n s\u1eb5n th\u00f4ng minh, tr\u1eabm mu\u1ed1n giao cho vi\u1ec7c l\u01b0u Kinh, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cBi\u1ebft con th\u00ec kh\u00f4ng ai b\u1eb1ng cha, vi\u1ec7c n\u00e0y ch\u1ec9 t\u1ef1 b\u1ec1 tr\u00ean quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, th\u1ea7n kh\u00f4ng d\u00e1m bi\u1ebft !\u201d. Vua nh\u00e2n v\u00e0o ch\u1ea7u T\u00e2y cung, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u b\u00e0y, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_%C4%90ang\">Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu<\/a> d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng t\u1eed l\u01b0u Kinh v\u1ed1n l\u00e0 vi\u1ec7c c\u0169. H\u1ed3ng B\u1ea3o tuy \u00edt h\u1ecdc, nh\u01b0ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n gi\u00fap vi\u1ec7c, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean ? H\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i thay \u0111\u1ed5i vi\u1ec7c c\u0169 ?\u201d. Vua s\u1ee3 tr\u00e1i \u00fd Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, b\u00e8n sai H\u1ed3ng B\u1ea3o l\u01b0u Kinh m\u00e0 cho ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai theo vua ra B\u1eafc. H\u00f4m \u1ea5y xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng, vua tri\u1ec7u Kinh do\u00e3n l\u00e0 Ph\u1ea1m Kh\u00f4i \u0111\u1ebfn b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cKinh s\u01b0 l\u00e0 n\u01a1i g\u1ea7n vua, nh\u00e0 c\u1eeda li\u1ec1n l\u01b0\u1ee3t, n\u00ean ph\u00f2ng n\u1ea1n ch\u00e1y, l\u1ea1i n\u00ean l\u00f9ng b\u1eaft tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n c\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean\u201d. M\u1ed9t l\u00e1t sau, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 do s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn k\u1ef3 n\u1ed9i, c\u00e1c ph\u1ee5 l\u00e3o \u0111\u1ee9ng s\u00e1t b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng m\u1eebng \u0111\u00f3n. Vua \u0111i qua c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 hai b\u1edd s\u00f4ng, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n l\u1ea1y m\u1eebng, vua \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng. (T\u1eeb Kinh ra B\u1eafc ph\u00e0m t\u1edbi ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 d\u00e2n x\u00e3 \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 10 quan).<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai truy\u1ec1n d\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : ph\u00e0m v\u1ec1 l\u1ec5 tri\u1ec1u c\u1eadn, c\u1ee9 theo l\u1eddi ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ec9 d\u00f9ng tr\u00e2u v\u00e0 g\u1ea1o n\u1ebfp, \u0111\u1ee7 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tranh \u0111ua, chu\u1ed9ng xa x\u1ec9, t\u1ed1t \u0111\u1eb9p ; \u0111\u1ec3 r\u0103n s\u1ef1 c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c vua khen. L\u1ea1i, ph\u00e0m vua \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t nh\u00e0 c\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 tr\u1ed1ng \u0111\u0103ng v\u0103n, thu nh\u1eadn c\u00e1c \u0111\u01a1n k\u00eau, \u0111\u1ec3 cho t\u00ecnh d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1t l\u00ean, oan u\u1ed5ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t r\u00f5.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho c\u00e1c s\u1edf h\u00e0nh cung t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean ra B\u1eafc. Vua cho r\u1eb1ng : nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u v\u1ec1 h\u00e0nh cung, tuy \u0111\u1ec1u d\u00f9ng ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ec3 chi vi\u1ec7n, nh\u01b0ng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t x\u00e2y d\u1ef1ng, th\u1ee3 thuy\u1ec1n phu d\u1ecbch c\u0169ng ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc, n\u00ean \u0111\u1eb7c \u01a1n gia th\u01b0\u1edfng cho. Nh\u1eefng ch\u1ed7 ngh\u1ec9 bu\u1ed5i tr\u01b0a, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 20 quan, nh\u1eefng ch\u1ed7 ngh\u1ec9 \u0111\u00eam \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 30 quan (nh\u1eefng h\u00e0nh cung tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, c\u1ed9ng 44 s\u1edf).<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 4 ph\u1ea7n 10 ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n \u0111inh \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean n\u0103m \u1ea5y v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho 2 tr\u1ea1m Th\u1eeba An, Th\u1eeba M\u1ef9 m\u1ed7i tr\u1ea1m 10 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n. Thuy\u1ec1n ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn Trung \u0110an (t\u00ean \u0111\u1ea5t) thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng n\u00f4ng v\u00e0 c\u1ea1n, quan t\u1ec9nh \u1ea5y v\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u00fang th\u1ec3 th\u1ee9c, b\u1ecb ng\u00f4n quan \u0111em h\u1eb7c. Ngay sau \u0111\u00f3, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n theo h\u1ea7u, ra s\u1ee9c h\u1ed9 d\u1eabn, thuy\u1ec1n \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n tho\u1ea3. Vua khen th\u01b0\u1edfng cho : Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n C\u00f4ng T\u00ednh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo ; b\u1ecdn Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 \u0110o\u00e0n Kim, Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; b\u1ecdn Qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 Qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp, L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh, L\u00ea Vi\u1ebft Chuy\u00ean, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m, \u0110o\u00e0n Kh\u00e1c, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n Quy, ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n \u0110o\u00e0n V\u0103n Th\u1ecd 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, 27 ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng t\u01b0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf ; c\u00f2n t\u1eeb th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng 5 cho \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, binh l\u00ednh, th\u01b0\u1edfng chung ti\u1ec1n 300 quan.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t s\u1ee3 h\u00e3i, \u0111\u1ee3i ch\u1ecbu t\u1ed9i, kh\u00f4ng d\u00e1m l\u00ean h\u1ea7u. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eeba h\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ea5t l\u1ef1c l\u00e0 t\u1ed9i c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, nh\u01b0ng v\u00e0i \u0111o\u1ea1n ph\u00f9 sa \u1edf s\u00f4ng, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 \u0111\u1ed9 1 l\u00fd, n\u1ebfu v\u00ec h\u01a1i tr\u1edf ng\u1ea1i cho h\u00e0nh tr\u00ecnh m\u00e0 \u0111\u00f2i b\u1eaft d\u00e2n ta ph\u1ea3i m\u1ec7t s\u1ee9c kh\u01a1i l\u1ea1i, b\u1ecdn c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i theo \u0111\u00f3 nghi\u00eam \u0111\u1ed1c l\u00e0m mau, th\u00ec ch\u1eb3ng kh\u1ed5 cho d\u00e2n sao ? Hu\u1ed1ng chi l\u1ea7n n\u00e0y ta \u0111i xem x\u00e9t phong t\u1ee5c, v\u1ed1n \u0111\u1ec3 thi \u01a1n cho c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c m\u00e0 n\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n ph\u1ea3i\u00a0 m\u1ec7t v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee5c d\u1ecbch, th\u00ec \u00fd ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf. Nay h\u00e3y sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 tr\u00e1ch b\u1ea3o, nh\u01b0ng cho chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean h\u1ea7u. Duy b\u1ecdn quan l\u1ea1i c\u00e1c huy\u1ec7n coi vi\u1ec7c s\u1eeda sang \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng th\u00ec \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra tr\u1eebng ph\u1ea1t nh\u1eb9\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu. Vua d\u1eddi t\u1ec9nh l\u1ef5 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, b\u1ecdn quan t\u1ec9nh \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t, \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n d\u1eabn c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean ra chi\u00eam b\u00e1i. Vua h\u1ecfi vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng trong t\u1ec9nh, \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u1ea5t x\u1ea5u, d\u00e2n ngh\u00e8o, nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng t\u1edbi Kinh s\u01b0, d\u00e2n nh\u1edd v\u00e0o s\u1ed1 g\u1ea1o \u1edf Kinh m\u00e0 \u0103n, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i thi\u1ebfu th\u1ed1n\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cS\u00f4ng V\u0129nh \u0110\u1ecbnh b\u1eaft \u0111\u1ea7u kh\u01a1i t\u1eeb trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, c\u00f4ng, t\u01b0 \u0111\u1ec1u l\u1ee3i, nay l\u00e2u ng\u00e0y b\u1ecb ngh\u1ebdn d\u1ea7n, n\u00ean li\u1ec7u kh\u01a1i s\u00e2u th\u00eam \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng l\u01b0u th\u00f4ng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Nh\u00e2n th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan t\u1ec9nh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, nh\u1eefng th\u00e2n bi\u1ec1n cho ch\u00ed l\u1ea1i d\u1ecbch, binh \u0111inh thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng cho c\u1ea3. T\u1eeb \u0111\u00f3, ph\u00e0m \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh ra b\u00e1i y\u1ebft, vua \u0111\u1ec1u cho tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, h\u1ecfi han v\u00e0 t\u1ef1 tay vua ban cho kim ti\u1ec1n. Nh\u1eefng quan, vi\u00ean \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed, h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng, ti\u1ebfn s\u0129, c\u1eed nh\u00e2n t\u1ea1i qu\u00e1n v\u00e0 c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf thu\u1ed9c h\u1ea1t m\u00e0 \u0111\u1ebfn b\u00e1i y\u1ebft, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ty Cam L\u1ed9 \u0111\u01b0a d\u00e2ng v\u1eadt ph\u1ea9m \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y. Vua ban th\u01b0\u1edfng kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u00e1o xi\u00eam, cho v\u1ec1. R\u1ed3i sai Trung s\u1ee9 \u0111em ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u00e3 ti\u1ebfn, ch\u1ea1y tr\u1ea1m v\u1ec1 d\u00e2ng T\u1eeb cung. Sau \u0111\u00f3, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a th\u1ed5 ng\u01a1i v\u1ec1 d\u00e2ng, t\u1edd bi\u1ec3u d\u00e2ng, \u0111\u1ec1u do ng\u1ef1 b\u00fat vi\u1ebft.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 3 ph\u1ea7n 10 ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n n\u0103m \u1ea5y c\u1ee7a nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. Thu\u1ebf b\u1ea1c c\u1ee7a th\u1ed5 d\u00e2n b\u1ecf thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 khoan mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh, nay l\u1ea1i gia \u01a1n khoan b\u1edbt cho 3 th\u00e0nh n\u1eefa.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho c\u00e1c tr\u1ea1m th\u00f4ng tin tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc. (Ph\u00e0m nh\u1eefng tr\u1ea1m ch\u1ea1y tin r\u1ea5t nhi\u1ec1u, th\u00ec ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc li\u1ec7u c\u1ea5p th\u00eam : tr\u1ea1m T\u1ef1 L\u1eadp \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, c\u00e1c tr\u1ea1m Qu\u1ea3ng Ninh, Qu\u1ea3ng Cao, Qu\u1ea3ng Kh\u00ea \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; T\u0129nh Sa, T\u0129nh L\u1ea1c, T\u0129nh Kh\u00ea \u1edf H\u00e0 T\u0129nh ; An D\u0169ng, An Kim, An H\u01b0\u01a1ng, An Lu\u1ef9, An Qu\u1ef3nh \u1edf Ngh\u1ec7 An ; Thanh Khoa, Thanh X\u00e1, Thanh Th\u00e1i, Thanh S\u01a1n, Thanh Cao \u1edf Thanh Ho\u00e1 ; Ninh Du \u1edf Ninh B\u00ecnh, tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i tr\u1ea1m 20 quan, nay th\u01b0\u1edfng th\u00eam c\u0169ng b\u1eb1ng s\u1ed1 \u1ea5y. Duy tr\u1ea1m Qu\u1ea3ng An, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua n\u00fai Ho\u00e0nh S\u01a1n, \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng 25 quan, nay th\u01b0\u1edfng th\u00eam 30 quan ; tr\u1ea1m T\u0129nh Th\u1ea7n \u1edf H\u00e0 T\u0129nh tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng 20 quan, nay th\u01b0\u1edfng th\u00eam 30 quan ; 4 tr\u1ea1m B\u1eafc Li\u00eam, B\u1eafc M\u1ef9, B\u1eafc C\u1ea7n, B\u1eafc Ho\u00e0 \u1edf B\u1eafc Ninh ; 2 tr\u1ea1m L\u1ea1ng Nh\u00e2n, L\u1ea1ng Mai \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ee9 gi\u1ea3 \u0111i quan, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i tr\u1ea1m 20 quan ; c\u00f2n c\u00e1c tr\u1ea1m \u00edt vi\u1ec7c h\u01a1n, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 10 quan).<\/p>\n<p>Sai quan \u0111em l\u1ec5 \u0111\u1ebfn t\u1ebf ch\u00f9a Long Ph\u01b0\u1edbc. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea5t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 ch\u1ed7 Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng \u0111\u00f4. D\u00e2n trong h\u1ea1t, \u1edf 3 ph\u01b0\u1eddng An \u0110\u1ecbnh nha, An H\u01b0\u1edbng, Ph\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n truy nh\u1edb c\u00f4ng \u0111\u1ee9c, d\u1ef1ng l\u00ean ch\u00f9a n\u00e0y, trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u00e1nh gi\u00e1 tu\u1ea7n h\u00e0nh qua \u0111\u00f3, sai quan v\u00e0o t\u1ebf, nay qu\u00ean sao \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. B\u00e8n sai vi\u00ean Lang trung T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p v\u00e0 quan t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf.<\/p>\n<p>Sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111em h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u1ee5a \u0111\u1ebfn c\u00fang th\u1ea7n Qua Qua Linh Thu. Vua b\u1ea3o quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cS\u00f4ng \u00e1i T\u1eed l\u00e0 ch\u1ed7 khi x\u01b0a Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta \u0111\u00e3 gi\u1ebft t\u01b0\u1edbng M\u1ea1c t\u00ean l\u00e0 L\u1eadp B\u1ea1o, m\u00e0 th\u1ea7n s\u00f4ng Qua Qua \u0111\u00e3 hi\u1ec3n linh \u1ee9ng m\u1ed9ng \u1edf \u0111\u1ea5y. V\u1eabn hay tr\u1eddi sinh th\u00e1nh nh\u00e2n, ch\u1ec9 1 l\u1eef qu\u00e2n, 1 th\u00e0nh ru\u1ed9ng, r\u1ed3i c\u0169ng c\u00f3 c\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c d\u1eb9p lo\u1ea1n, quy\u1ebft kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1edd m\u1ed9t \u0111i\u1ec1m m\u1ed9ng r\u1ed3i m\u1edbi th\u00e0nh c\u00f4ng, nh\u1eefng s\u00f4ng n\u00fai gi\u00fap thi\u00eang, b\u00e1ch th\u1ea7n tr\u1ee3 thu\u1eadn th\u00ec t\u1eeb \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi x\u01b0a ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u1eabn c\u00f3. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 l\u1ebd kh\u00f4ng th\u1ec3 cho l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tin \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n s\u1eed nh\u00e0 Minh c\u00f3 ch\u00e9p ng\u01b0\u1eddi Minh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u1ee5 \u0111u\u1ed5i theo vua Tr\u00f9ng Quang nh\u00e0 Tr\u1ea7n \u0111\u1ebfn s\u00f4ng \u00e1i T\u1eed, th\u00ec e ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c th\u1ef1c, v\u00ec t\u00ean \u0111\u1ea5t x\u01b0a nay ph\u1ea7n nhi\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau, l\u1eabn nhau, \u0111em t\u00ean \u0111\u1ea5t ng\u00e0y nay m\u00e0 ch\u1ee9ng v\u1edbi s\u00e1ch c\u1ed5, th\u00ec kh\u00f3 l\u00f2ng tin c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i. Vua t\u1edbi tr\u1ea1m Tr\u1ecb L\u1eadp, l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111i t\u1edbi b\u1ebfn Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh). Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb H\u1ed3 X\u00e1 \u0111\u1ebfn Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111i su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n thi\u1ebft c\u1ea3ng \u1edf kho\u1ea3ng gi\u1eefa, ch\u1eadt h\u1eb9p, l\u1eafm c\u00e1t, h\u01a1i tr\u1edf ng\u1ea1i cho thuy\u1ec1n \u0111i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh \u1ea5y d\u00e2ng s\u1edb xin kh\u01a1i \u0111\u00e0o, n\u1ebfu y theo l\u1eddi xin \u1ea5y, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0m kh\u00f3 nh\u1ecdc cho qu\u00e2n d\u00e2n sao ? Nay kh\u00f4ng \u0111i theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ea3ng, \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, d\u00f9 m\u1ed9t m\u00ecnh c\u00f3 m\u1ec7t nh\u1ecdc, nh\u01b0ng d\u00e2n ta \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui th\u00ec ta c\u0169ng qu\u00ean s\u1ef1 m\u1ec7t nh\u1ecdc. N\u00e0y, c\u1edd v\u0169 mao c\u1ee7a vua \u0111i, nghi v\u1ec7 ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t, th\u1ebf m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 d\u00e2n tr\u00f4ng th\u1ea5y th\u00ec h\u1edbn h\u1edf vui m\u1eebng, c\u00f3 th\u1ec3 d\u00e2n tr\u00f4ng th\u1ea5y th\u00ec v\u00e1ng \u0111\u1ea7u nh\u0103n m\u1eb7t, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c, ch\u1ec9 v\u00ec vua l\u00e0m cho m\u1ec7t d\u00e2n hay kh\u00f4ng l\u00e0m m\u1ec7t d\u00e2n\u00a0 m\u00e0 th\u00f4i !\u201d.<\/p>\n<p>Qua ch\u00f9a Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc (ch\u00f9a \u1edf h\u1ea1t huy\u1ec7n L\u1ec7 Th\u1ee7y, ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ninh, thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, khi x\u01b0a Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf x\u00e2y d\u1ef1ng, nguy\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 ch\u00f9a K\u00ednh Thi\u00ean. \u0110\u1ebfn n\u1eeda ch\u1eebng, b\u1ecb ho\u1ea3 tai, Hi\u1ebfu Minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf s\u1eeda d\u1ef1ng l\u1ea1i, th\u00e2n l\u00e0m ra c\u00e2u \u0111\u1ed1i. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ra B\u1eafc, t\u1edbi th\u0103m ch\u00f9a, cho t\u00ean l\u00e0 ch\u00f9a Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc). Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u00f9a n\u00e0y do Li\u1ec7t th\u00e1nh \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc d\u1ef1ng l\u00ean, n\u00e9t ch\u1eef c\u1ee7a ti\u00ean th\u00e1nh c\u00f2n ch\u00f3i l\u1ecdi l\u01b0u m\u00e3i t\u1ea1i ng\u00f4i ch\u00f9a. Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p b\u1ea1c l\u1ea1ng, \u0111\u1eb7t cho t\u00ean hay, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t th\u1eafng t\u00edch v\u1ec1 c\u1ea3nh Ph\u1eadt. Nay qua \u0111\u1ea5t n\u00e0y, truy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c hay \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n 300 quan\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung b\u00ean s\u00f4ng Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, sai thao di\u1ec5n 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n hi\u1ec7u b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng (3 thuy\u1ec1n : \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i, An H\u1ea3i, V\u0129nh H\u1ea3i). Vua th\u1ea5y r\u1eb1ng c\u00e1ch ch\u1edf, l\u00e1i \u0111\u1ec1u th\u00e0nh th\u1ea1o, b\u00e8n th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n v\u00e0 binh \u0111inh coi vi\u1ec7c v\u00e0 gi\u00fap vi\u1ec7c, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. R\u1ed3i \u0111\u1eb7c sai v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111i tr\u01b0\u1edbc, ra t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ee3i ch\u1ef1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu. Ng\u1ef1 gi\u00e1 v\u00e0o h\u00e0nh cung trong t\u1ec9nh th\u00e0nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, cho tri\u1ec7u 2 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 l\u00e3o tr\u00ean 90 tu\u1ed5i v\u00e0o h\u1ecfi : \u201cC\u00e1c gi\u00e0 ra \u0111\u00e2y l\u00e0 do t\u1ef1 l\u00f2ng ch\u00e2n th\u00e0nh hay l\u00e0 v\u00ec ph\u1ee7 huy\u1ec7n th\u00fac \u0111\u1ea9y b\u1eaft ph\u1ea3i ra ?\u201d. Hai \u00f4ng gi\u00e0 th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang t\u00f4i sinh \u1edf b\u00e3i bi\u1ec3n, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n tr\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e2u, nay nghe \u0110\u1ea1i gi\u00e1 t\u1edbi \u0111\u00e2y, xi\u1ebft bao tr\u00f4ng ng\u00f3ng, cho n\u00ean kh\u00fam n\u00fam ra ngay, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 ai b\u1eaft bu\u1ed9c\u201d. Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cGi\u1ed1ng t\u00f4m \u1edf th\u00f4n \u0110\u1ed9ng H\u1ea3i c\u1ee9u v\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, chuy\u1ec7n \u1ea5y c\u00f3 th\u1ef1c kh\u00f4ng ?\u201d. Hai gi\u00e0 th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 c\u00e2u chuy\u1ec7n \u1ea5y\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t chuy\u1ec7n l\u1ea1 ! Ho\u00e0ng Qu\u00fdnh n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 bi\u1ebft vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u00f3 ch\u00e9p \u1edf t\u1eadp V\u0103n Ki\u1ebfn t\u00f9ng tho\u1ea1i. (N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 7, \u1edf th\u00f4n \u0110\u1ed9ng H\u1ea3i, th\u00e0nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh c\u00e1, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con t\u00f4m to, d\u00e0i t\u1edbi v\u00e0i th\u01b0\u1edbc, kh\u1eafp m\u00ecnh c\u00f3 v\u1ebft nh\u01b0 g\u1ea5m, r\u00e2u m\u1ecdc c\u1ee9ng, d\u00e0i v\u00e0 l\u1edbn b\u1eb1ng th\u00e2n m\u00e0 c\u1ee5t m\u1ea5t 1 c\u00e1i. \u0110em t\u00f4m ra ch\u1ee3 b\u00e1n ai c\u0169ng l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, h\u1ecd T\u1ea1, ki\u1ec1u c\u01b0 t\u1ea1i \u0111\u1ea5y mua v\u1ec1 s\u1eafp \u0111em l\u00e0m th\u1ecbt, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd D\u01b0\u01a1ng, \u1edf g\u1ea7n nh\u00e0, can r\u1eb1ng : kh\u00f4ng n\u00ean \u0103n, r\u1ed3i b\u1ecf ti\u1ec1n ra chu\u1ed9c \u0111em th\u1ea3 xu\u1ed1ng s\u00f4ng, con t\u00f4m nh\u1ea3y lu\u00f4n ra bi\u1ec3n. Sau \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n b\u00e1n, \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n ra bi\u1ec3n, b\u1ed7ng g\u1eb7p c\u01a1n s\u00f3ng, gi\u00f3, thuy\u1ec1n \u0111\u1eafm, h\u1ecd D\u01b0\u01a1ng s\u1eafp b\u1ecb ch\u00ecm xu\u1ed1ng \u0111\u00e1y bi\u1ec3n, ch\u1ee3t b\u00edu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u1ea5m v\u00e1n, theo s\u00f3ng tr\u00f4i gi\u1ea1t, may \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o b\u1edd. D\u01b0\u01a1ng nh\u00ecn ra th\u00ec v\u1eadt \u0111\u1ec3 cho m\u00ecnh b\u00edu ch\u00ednh l\u00e0 con t\u00f4m ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc m\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u1ea3, r\u00e2u c\u1ee5t y nh\u01b0 x\u01b0a, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1eadn r\u00f5. D\u01b0\u01a1ng c\u00fai \u0111\u1ea7u v\u00e1i t\u1ea1, con t\u00f4m li\u1ec1n \u1ea9n m\u00ecnh xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng, r\u1ed3i kh\u00f4ng tr\u00f4ng th\u1ea5y n\u1eefa).<\/p>\n<p>Vua l\u00ean th\u00e0nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh xem x\u00e9t, h\u1ed3i l\u00e2u, b\u1ea3o B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n T\u1ef1 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ed7 thi\u00ean hi\u1ec3m, xung y\u1ebfu c\u1ee7a nam, b\u1eafc, h\u1ed9 v\u1ec7 cho Kinh s\u01b0, d\u00f9 n\u00fai H\u00e0o v\u00e0 c\u1eeda H\u00e0m ((1) T\u1ee9c l\u00e0 H\u00e0o S\u01a1n v\u00e0 H\u00e0m C\u1ed1c quan, trong \u0111\u1eddi T\u1ea7n (Trung Qu\u1ed1c) cho l\u00e0 2 n\u01a1i r\u1ea5t hi\u1ec3m.1) h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u1ea5t Tr\u01b0\u1eddng An ((2) Tr\u01b0\u1eddng An : \u0111\u1ea5t huy\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng An, thu\u1ed9c t\u1ec9nh Thi\u1ec3m T\u00e2y b\u00e2y gi\u1edd.2), T\u1ea7n Th\u00e0nh ((3) T\u1ea7n Th\u00e0nh : t\u1ee9c l\u00e0 V\u1ea1n L\u00fd tr\u01b0\u1eddng th\u00e0nh do T\u1ea7n Th\u1ee7y Ho\u00e0ng \u0111\u1eafp.3) ch\u1ed1ng gi\u1eef ch\u1ed7 sa m\u1ea1c [khi x\u01b0a], ch\u1eb3ng qua c\u0169ng ch\u1ec9 hi\u1ec3m \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. N\u1ebfu th\u00e0nh n\u00e0y c\u00f3 s\u1ee5t l\u1edf th\u00ec ph\u1ea3i s\u1eeda ch\u1eefa ngay\u201d. R\u1ed3i vua d\u1ee5 b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t d\u1ea3i tr\u01b0\u1eddng lu\u1ef9, tr\u00ean ti\u1ebfp n\u00fai \u0110\u00e2u M\u00e2u, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn t\u1eadn b\u1edd bi\u1ec3n, Li\u1ec7t th\u00e1nh ta tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y m\u01b0u s\u00e2u t\u00ednh xa, gia c\u00f4ng g\u00e2y d\u1ef1ng, \u0111\u1ee9c Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta l\u1ea1i s\u1eeda sang th\u00eam, l\u00e0m cho v\u0129nh vi\u1ec5n th\u00e0nh n\u01a1i hi\u1ec3m tr\u1edf h\u1eefu t\u00ecnh. Nay nh\u00e2n coi kh\u1eafp h\u00ecnh th\u1ebf, n\u00ean s\u1eeda sang th\u00eam l\u1ea7n n\u1eefa \u0111\u1ec3 cho b\u1edd c\u00f5i v\u1eefng v\u00e0ng. V\u1ec1 x\u01b0\u1edfng s\u00fang \u1edf tr\u00ean th\u00e0nh, n\u00ean theo c\u00e1ch th\u1ee9c \u1edf Kinh th\u00e0nh m\u00e0 l\u00e0m\u201d. Vua l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eafp ra tr\u01b0\u1eddng lu\u1ef9, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1eddi Hi\u1ebfu V\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, do m\u1ed9t c\u00f4ng th\u1ea7n khai qu\u1ed1c l\u00e0 Ho\u1eb1ng qu\u1ed1c c\u00f4ng \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u01b0u t\u00ednh vi\u1ec7c \u1ea5y. Sau Th\u00e1i t\u00f4ng Hi\u1ebfu Tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta 2 l\u1ea7n \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n B\u1eafc v\u00e0 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta \u0111\u1ea1i th\u1eafng gi\u1eb7c B\u1eafc, \u0111\u1ec1u \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y. N\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean cho lu\u1ef9 l\u00e0 \u201c\u0110\u1ecbnh B\u1eafc tr\u01b0\u1eddng th\u00e0nh\u201d \u0111\u1ec3 cho danh ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u00e1ng\u201d.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 3 ph\u1ea7n 10 ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n n\u0103m \u1ea5y cho c\u00e1c nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Khao c\u00e1c qu\u00e2n s\u0129 \u0111i theo h\u1ea7u vua. R\u1ed3i d\u1ee5 cho ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1ed1m \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u01b0\u1ee3c giao s\u1edf t\u1ea1i \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p cho ti\u1ec1n t\u1eed tu\u1ea5t g\u1ea5p th\u00eam 1 l\u1ea7n v\u00e0 v\u1ea3i 2 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n, vua \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung Qu\u1ea3ng Kh\u00ea, \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u00e3 b\u00e0n : \u0111\u1ebfn b\u1ebfn \u0111\u00f2 ngang Linh Giang, \u0111\u00f3ng b\u00e8 \u0111\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t sang. Khi ng\u1ef1 gi\u00e1 t\u1edbi \u0111\u00f3, Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf xin cho th\u00ed nghi\u1ec7m tr\u01b0\u1edbc, b\u1ed7ng g\u1eb7p gi\u00f3 to, s\u00f3ng n\u1ed5i, c\u00e1c d\u00e2y bu\u1ed9c b\u00e8 \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1ee9t, b\u00e8n sai l\u1ea5y thuy\u1ec1n c\u00f4ng, d\u1ef1ng mui l\u00ean \u0111\u1ec3 sang. Khi \u0111\u00e3 sang qua Linh Giang, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u00e0nh dinh h\u1ed9 v\u1ec7 : gia c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Nh\u1eefng quan, binh h\u1ed9 d\u1eabn c\u00f9ng nh\u1eefng d\u00e2n, th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n kh\u1eafp c\u1ea3. B\u1ed9 C\u00f4ng v\u00ec kh\u00f4ng l\u00e0m tr\u1ecdn l\u1eddi b\u00e0n tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecb ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, quan t\u1ec9nh v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u b\u1ecb giao b\u1ed9 nghi\u00eam ngh\u1ecb. Khi \u00e1n l\u00e0m xong, \u0111\u01b0a l\u00ean, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1ed3 T\u1ef1 ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, l\u01b0u ; B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n T\u1ef1, \u00e1n s\u00e1t Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; c\u00f2n L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1eadp v\u00ec gi\u00e0 y\u1ebfu, kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng Cai \u0111\u1ed9i, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XVI<\/a> \u2013 16<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5. Ng\u1ef1 gi\u00e1 qua c\u1eeda \u1ea3i Ho\u00e0nh S\u01a1n, bi\u1ec1n binh theo h\u1ea7u t\u1ec1 ch\u1ec9nh. Vua khen th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf cho vi\u00ean V\u1ec7 u\u00fd ty Loan nghi T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n v\u00e0 b\u1ecdn su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. C\u00e1c binh \u0111inh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 50 quan.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd. Vua \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung T\u0129nh Sa. B\u1ecdn quan t\u1ec9nh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa, V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu v\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t tr\u1ed1ng b\u00e1o hi\u1ec7u, b\u1ecb ng\u00f4n quan \u0111em h\u1eb7c, h\u1ecd \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i. Xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung t\u1ec9nh th\u00e0nh H\u00e0 T\u0129nh. Vua cho tri\u1ec7u 2 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd 100 tu\u1ed5i \u0111\u1ebfn v\u1ed7 v\u1ec1, h\u1ecfi han, cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. C\u00f3 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Hi\u1ec1n, \u00e2n phong H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung l\u1ea1y y\u1ebft. Hi\u1ec1n l\u00e0 th\u00e2n ph\u1ee5 vi\u00ean Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng. Vua n\u00f3i : \u201cVi\u00ean quan \u00e2n phong kh\u00f4ng v\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 nh\u1eefng vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed, h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng\u201d, b\u00e8n ban cho 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Nh\u00e2n s\u1eafc d\u1ee5 : T\u1eeb Ngh\u1ec7 An ra B\u1eafc, ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng quan to \u1edf Kinh m\u00e0 cha m\u1eb9 \u1edf nh\u00e0 th\u00ec do b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean, xin ban th\u01b0\u1edfng cho. Sau \u0111\u00f3, Ph\u1ea1m Di\u1ec7u l\u00e0 cha vi\u00ean Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec1n, \u0110\u1ed7 \u0110\u00ecnh Th\u1ef1 l\u00e0 cha vi\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh B\u1eafc Ninh \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 v\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m \u0110\u00e0m, cha vi\u00ean H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n phong, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i l\u1ea1y y\u1ebft, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t lo\u1ea1t.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 huy\u1ec7n th\u1eeba v\u00e0 cai t\u1ed5ng \u1edf Cam M\u00f4n, Cam C\u00e1t k\u00ednh d\u00e2ng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Vua th\u01b0\u1edfng kim ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u00e1o xi\u00eam, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n ng\u1ef1 do s\u00f4ng \u0110\u1ea1i N\u1ea1i ti\u1ebfn ph\u00e1t, qua n\u00fai H\u1ed3ng L\u0129nh, vua tri\u1ec7u quan t\u1ec9nh l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu, h\u1ecfi v\u1ec1 th\u1eafng t\u00edch n\u00fai \u1ea5y. Nhu th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cN\u00fai n\u00e0y kh\u1edfi \u0111\u1ea7u t\u1eeb huy\u1ec7n Nghi Xu\u00e2n, qua huy\u1ec7n Thi\u00ean L\u1ed9c (nay l\u00e0 Can L\u1ed9c), quanh co, li\u1ec1n l\u01b0\u1ee3t, g\u1ed3m 99 ng\u1ecdn. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n c\u00f3 \u0111\u00e0n chim h\u1ea1c \u0111en \u0111\u1eadu \u1edf tr\u00ean n\u00fai, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u201cH\u1ed3ng L\u0129nh\u201d, b\u00ean ph\u00eda nam n\u00fai n\u00e0y c\u00f3 ng\u00f4i ch\u00f9a c\u1ed5, t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 H\u01b0\u01a1ng T\u00edch. T\u1ee5c truy\u1ec1n : x\u01b0a con g\u00e1i c\u1ee7a S\u1edf Trang v\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t m\u1ed9 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u1edf xa \u0111\u1ebfn th\u0103m c\u1ea3nh ch\u00f9a r\u1ed3i \u1edf tu v\u00e0 ho\u00e1 t\u1ea1i \u0111\u00e2y. Trang v\u01b0\u01a1ng theo t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi d\u1ef1ng \u0111\u00e0i \u1edf ph\u00eda b\u1eafc ch\u00f9a n\u00e0y, nay v\u1eabn c\u00f2n n\u1ec1n c\u0169, g\u1ecdi l\u00e0 n\u1ec1n \u201cTrang v\u01b0\u01a1ng\u201d. Vua c\u01b0\u1eddi n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n h\u00e0i h\u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u1ec1, n\u00f3i s\u1ef1 qu\u00e1i l\u1ea1, truy\u1ec1n m\u00e3i kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf h\u1ebft !\u201d. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec kh\u00e1c c\u0169ng ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u1eebng\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t D\u1eadu. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng t\u1ec9nh th\u00e0nh Ngh\u1ec7 An, ng\u1ef1 dinh ph\u00e1t s\u00fang l\u00ean, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c t\u1ec9nh l\u00e0 b\u1ecdn T\u1ed1ng \u0110\u1eafc Th\u1ecbnh c\u0169ng v\u1ed9i v\u00e0ng b\u1eafn s\u00fang r\u1ed1i r\u00edt m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, b\u1ecb ng\u00f4n quan \u0111em h\u1eb7c, Th\u1ecbnh b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c, c\u00f2n b\u1ecdn quan t\u1ec9nh, b\u1ecb gi\u00e1ng, ph\u1ea1t m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung t\u1ec9nh th\u00e0nh Ngh\u1ec7 An. S\u0129, d\u00e2n kh\u1eafp th\u00e0nh \u0111\u1ee9ng s\u00e1t b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng m\u1eebng \u0111\u00f3n. Vua b\u1eb1ng l\u00f2ng, h\u1ecfi Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cL\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi mong tr\u1eabm \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, h\u00e0nh tr\u00ecnh c\u00f3 n\u00ean ch\u1eadm l\u1ea1i kh\u00f4ng ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4i theo nh\u1eadt tr\u00ecnh m\u00e0 t\u00ednh th\u00ec s\u1ee9 th\u1ea7n nh\u00e0 Thanh ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng tu\u1ea7n th\u00e1ng 3 m\u1edbi qua c\u1eeda \u1ea3i. K\u1ef3 h\u1ea1n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ta c\u0169ng \u0111\u1ee7 ch\u1ec9nh b\u1ecb, v\u1eady thong th\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua b\u00e8n sai \u0111\u00f3ng l\u1ea1i v\u00e0i ng\u00e0y, coi x\u00e9t th\u00e0nh tr\u00ec, ngh\u1ec9 ng\u01a1i qu\u00e2n s\u0129. Tri\u1ec7u b\u1ecdn quan t\u1ec9nh V\u0169 Tu\u1ea5n, H\u1ed3 H\u1ef1u cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n v\u00e0 h\u1ecfi : \u201cH\u00e0nh cung v\u00e0 nh\u00e0 tr\u1ea1m, c\u00f3 b\u1eaft d\u00e2n ph\u1ea3i l\u00e0m kh\u00f4ng ?\u201d. Hai ng\u01b0\u1eddi t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u00e0nh cung \u1edf t\u1ec9nh l\u1ef5 th\u00ec do nh\u1eefng binh \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0m, c\u00f2n h\u00e0nh cung \u1edf c\u00e1c tr\u1ea1m th\u00ec d\u00e2n trong h\u1ea1t l\u00e0m l\u1ea5y\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cBinh th\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng, c\u00f2n d\u00e2n th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 cung \u1ee9ng ? B\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u00e0 b\u1eaft d\u00e2n l\u00e0m, \u00fd tr\u1eabm kh\u00f4ng mu\u1ed1n th\u1ebf. Nh\u1eefng t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u00e3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m, chu\u1ea9n cho theo \u0111\u1ee9ng th\u1ef1c, c\u1ea5p gi\u00e1 ti\u1ec1n cho d\u00e2n\u201d. Hai ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u00f3ng c\u1edd c\u1ee7a vua \u0111i t\u1edbi, ng\u00e0n n\u0103m m\u1edbi m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p, \u0111em s\u1ee9c l\u00e0m ru\u1ed9ng ph\u1ee5c v\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean l\u00e0 ph\u1eadn s\u1ef1 c\u1ee7a d\u00e2n, m\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 \u00fd mu\u1ed1n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u0129nh gi\u00e1\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cK\u00ednh vua, m\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, v\u1eabn l\u00e0 c\u00e1i t\u00ecnh r\u1ea5t h\u1eadu c\u1ee7a d\u00e2n ta, nh\u01b0ng tr\u1eabm \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c y\u00eau d\u00e2n, ch\u01b0a t\u1eebng m\u1ed9t ch\u00fat b\u1ecf nh\u00e3ng, h\u00e1 n\u1ee1 khinh d\u1ecb d\u00f9ng s\u1ee9c c\u1ee7a d\u00e2n sao ? T\u1ea5t ph\u1ea3i th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho d\u00e2n b\u1ed9i gi\u00e1\u201d. Nh\u00e2n d\u1ee5 quan b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t n\u00e0y l\u00faa m\u1ea1 t\u01b0\u01a1i t\u1ed1t, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp d\u1eb9p h\u1ebft, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u y\u00ean, tr\u1eabm r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m khen ng\u1ee3i, b\u1eb1ng l\u00f2ng. V\u1ec1 nh\u1eefng th\u00e2n bi\u1ec1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh, gia \u01a1n th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc\u201d. (Quan v\u0103n : \u0110\u1ed1c h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; Tri ph\u1ee7, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; Tri huy\u1ec7n, 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn ; Gi\u00e1o [th\u1ee5], Hu\u1ea5n [\u0111\u1ea1o], Th\u00f4ng ph\u00e1n, Kinh l\u1ecbch, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n nh\u1ecf. Quan v\u00f5 : V\u1ec7 u\u00fd, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd v\u00e0 Hi\u1ec7p qu\u1ea3n, ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; Cai \u0111\u1ed9i, Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u00ed sai Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n nh\u1ecf. B\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu b\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng ; nh\u1eefng th\u01b0 l\u1ea1i thu\u1ed9c t\u1ec9nh, ch\u01b0a v\u00e0o ng\u1ea1ch, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng).<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho nh\u1eefng binh \u1edf Kinh theo \u0111i : ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng. Th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u1edf H\u00e0 T\u0129nh, Thanh, Ngh\u1ec7 d\u1ef1 \u0111i theo h\u1ea7u v\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh m\u1ecdi ng\u1ea1ch \u1edf Kinh : ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng ; nh\u1eefng binh sung vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf Kinh ; ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng ; nh\u1eefng th\u00fa binh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i t\u1edbi c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt thu\u1ebf th\u00e2n 3 ph\u1ea7n 10 cho d\u00e2n \u0111inh c\u00e1c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh n\u0103m \u1ea5y, nh\u1eefng th\u1ed5 d\u00e2n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed1n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c m\u1edbi v\u1ec1, b\u1ecf thi\u1ebfu thu\u1ebf b\u1ea1c, ti\u1ec1n th\u00f3c \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khoan tha c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ban nh\u00e2n s\u00e2m cho c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n theo h\u1ea7u v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110i \u0111\u01b0\u1eddng m\u1ec7t nh\u1ecdc, u\u1ed1ng th\u1ee9 s\u00e2m n\u00e0y th\u1ea5y nhu\u1ea7n th\u1ea5m d\u1ec5 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00fat, cho n\u00ean tr\u1eabm v\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng d\u00f9ng\u201d. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho c\u00e1c quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 theo h\u1ea7u : t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, n\u1eeda th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn th\u01b0 l\u1ea1i ch\u01b0a v\u00e0o ng\u1ea1ch, ti\u1ec1n 660 quan.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 tri huy\u1ec7n, huy\u1ec7n th\u1eeba \u1edf hai ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh, Tr\u1ea5n Bi\u00ean c\u00f9ng nhau \u1ee7y cho b\u1ecdn th\u1ed5 huy\u1ec7n th\u1eeba v\u00e0 cai t\u1ed5ng huy\u1ec7n Kh\u00e2m, huy\u1ec7n S\u1ea7m T\u1ed9 \u0111em s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn cung ti\u1ebfn (2 \u0111\u00f4i ng\u00e0 voi, 4 chi\u1ebfc t\u00ea gi\u00e1c y). Vua khen l\u00e0 bi\u1ebft chu\u1ed9ng ngh\u0129a, l\u1ea1i ch\u1ecbu kh\u00f3 \u0111i t\u1eeb xa t\u1edbi, b\u00e8n th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu. L\u1ea1i sai th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho c\u00e1c th\u1ed5 ty \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, H\u00e0 T\u0129nh \u0111\u00e3 d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c ra b\u00e1i y\u1ebft. Vua l\u1ea1i b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed, h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng \u1edf hai h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, H\u00e0 T\u0129nh ra t\u1eadn n\u01a1i l\u1ea1y y\u1ebft, \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t r\u1ed3i. Ngh\u0129 t\u1edbi b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, nh\u1eefng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, nay l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ecnh n\u1ed3ng n\u00e0n k\u00ednh m\u1ebfn, n\u00ean th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111em l\u1ec5 t\u1ebf vua Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ee9c c\u1ee7a th\u1ea7n to bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! Cho n\u00ean c\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc h\u00e0ng v\u1ea1n, h\u00e0ng \u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u00e3 ca t\u1ee5ng ; nh\u1eefng l\u1ec5 t\u1ebf Ph\u01b0\u01a1ng, t\u1ebf V\u1ecdng, s\u00e1ch L\u1ec5 K\u00fd \u0111\u00e3 ghi truy\u1ec1n. C\u00f3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o t\u1ea5t c\u00f3 b\u00e1o \u1ee9ng, l\u1ebd \u0111\u00f3 kh\u00f4ng sai \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1eabm l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p l\u1edbn, k\u00ednh tr\u1eddi, theo t\u1ed5, si\u00eang ch\u00ednh s\u1ef1, y\u00eau th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, m\u1ed9t l\u00f2ng lo ngh\u0129, c\u1ed1 l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb. Nay x\u00e9t theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, xa gi\u00e1 ra B\u1eafc tu\u1ea7n, truy nh\u1edb vua Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng : c\u1ea3m \u1ee9ng \u0111\u00e3 r\u00f5, uy linh \u0111\u00e3 r\u1ec7t, c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u1ebf, ch\u1ec9 nguy\u1ec7n cho Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ta, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, h\u01b0\u1edfng th\u1ecd v\u00f4 c\u00f9ng, c\u01a1 \u0111\u1ed3 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta y\u00ean \u0111\u1ecbnh m\u00e3i m\u00e3i, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp d\u1eb9p h\u1ebft, trong y\u00ean, ngo\u00e0i t\u0129nh, th\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho, \u01a1n \u1ea5y h\u1eadu thay !\u201d. B\u1ed9 b\u00e0n xin l\u1ea5y ng\u00e0y h\u00f4m sau ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh, sai quan \u0111em l\u1ec5 t\u1ebf, c\u1eed vi\u00ean Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111\u1ebfn h\u00e0nh l\u1ec5. Khi \u0111\u00e3 \u0111i, vua l\u1ea1i th\u00e2n l\u00e0m v\u0103n d\u1ee5 v\u00e0 ban ra h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a trong kho, ph\u1ee5 th\u00eam m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o b\u00e0o b\u1eb1ng g\u1ea5m m\u00e0u v\u00e0ng. Quan \u1edf b\u1ed9 L\u1ea1i xin \u0111\u1ed5i t\u1ebf v\u00e0o ng\u00e0y kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh b\u1ecb th\u01b0 th\u1ea3, li\u1ec1n sai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea1y theo b\u00e1o cho M\u1eadu bi\u1ebft. Ch\u01b0a k\u1ecbp b\u00e1o t\u1edbi. M\u1eadu cho r\u1eb1ng l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u1ee7, c\u1ee9 t\u1ebf tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec th\u1ebf b\u1ecb B\u1ed9 tr\u00e1ch h\u1eb7c, giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u0129 x\u1eed. Vua \u0111\u1ed5i sai V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn t\u1ebf l\u1ea7n n\u1eefa, v\u00e0 gi\u00e1ng M\u1eadu 1 c\u1ea5p, l\u01b0u.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i qua Thi\u1ebft C\u1ea3ng. Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng c\u1ea3ng n\u00e0y, t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n : nh\u00e2n c\u00f3 c\u00e1c s\u00f4ng ch\u1ea3y xu\u1ed1ng th\u00f4ng qua c\u00e1c n\u00fai, ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi l\u1ef1a theo h\u00ecnh th\u1ebf, \u0111\u00e0o ra, t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i su\u1ed1t \u0111\u1ebfn ph\u00eda nam t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn nay ph\u00f9 sa m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t b\u1ed3i th\u00eam, \u0111\u00e3 th\u00e0nh ra \u0111\u1ea5t b\u1eb1ng ; t\u1ef1a nh\u01b0 v\u00ec ch\u1ed1n Th\u1ea7n kinh \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, gi\u1eef hi\u1ec3m \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed7, chuy\u1ec3n v\u1eadn \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng, \u1edf b\u00ean trong, gi\u1eef b\u00ean ngo\u00e0i, kh\u00f4ng th\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u1ea1t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u01a1 tr\u1eddi huy\u1ec1n di\u1ec7u, ch\u01b0a d\u1ec5 l\u01b0\u1eddng bi\u1ebft, nh\u01b0ng l\u1ea5y l\u00fd m\u00e0 b\u00e0n th\u00ec : t\u1ee5c truy\u1ec1n vi\u1ec7c Cao Bi\u1ec1n \u0111\u00e0o c\u1ea3ng n\u00e0y, nh\u1edd uy tr\u1eddi ch\u1ea5n \u0111\u1ed9ng, v\u1ee1 \u0111\u00e1, th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 qu\u00e1i l\u1ea1. L\u1eddi truy\u1ec1n thuy\u1ebft vu v\u01a1 \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 tin \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n. \u0110\u1ebfn h\u00e0nh cung t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1. C\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o trong h\u1ea1t ra b\u00e1i y\u1ebft. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t n\u00e0y l\u00e0 \u0111\u1ea5t qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 vua, kh\u00f4ng k\u1ec3 nh\u01b0 h\u1ea1t kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Sai c\u1ea5p cho c\u1ea3 k\u1ef3 l\u00e3o r\u1ea5t h\u1eadu. C\u00f4ng th\u1ea7n \u1edf V\u1ecdng C\u00e1c l\u00e0 vi\u00ean Cai c\u01a1 h\u01b0u tr\u00ed, L\u00ea V\u0103n Linh (ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, l\u01b0u ng\u1ee5 t\u1ea1i Thanh H\u00f3a) ra l\u1ea1y y\u1ebft, vua th\u01b0\u1edfng cho 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Tam \u0111a.<\/p>\n<p>B\u1ecdn th\u1ed5 tri huy\u1ec7n, huy\u1ec7n th\u1eeba, cai t\u1ed5ng \u1edf S\u1ea7m N\u01b0a, Man Duy (t\u00ean 2 huy\u1ec7n) \u0111em d\u00e2ng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng (1 \u0111\u00f4i ng\u00e0 voi, 6 chi\u1ebfc t\u00ea gi\u00e1c). Vua cho h\u1ecd kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u00e1o xi\u00eam, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>Khao c\u00e1c qu\u00e2n s\u0129 theo h\u1ea7u.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 5 ph\u1ea7n 10 thu\u1ebf ti\u1ec1n, g\u1ea1o v\u00e0 ti\u1ec1n \u0111\u1ea7u l\u00f5i, c\u01b0\u1edbc ph\u00ed c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 n\u0103m \u1ea5y. K\u1ebb n\u00e0o \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng ti\u1ec1n, th\u00f3c th\u00ec tri\u1ec3n h\u1ea1n cho, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5. Vua th\u00e2n y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn n\u00fai Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng, v\u1ecdng b\u00e1i l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng Nguy\u00ean. Sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf c\u00e1o mi\u1ebfu Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng. Vi\u1ec7c l\u1ec5 xong, vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cGia Mi\u00eau ngo\u1ea1i trang \u1edf huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n l\u00e0 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 vua, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n gi\u00e1o ho\u00e1 v\u00e0 y\u00ean \u1ed5n \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, l\u1ea7n n\u00e0y tr\u1eabm ra B\u1eafc tu\u1ea7n, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edbi y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu, h\u00f4m nay xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung Thanh Cao, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 l\u00e3o, ch\u1ee9c m\u1ee5c \u1edf qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3n xe l\u1ea1y y\u1ebft, l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n \u0111\u00e1ng khen. L\u1ea1i th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n th\u1eadt th\u00e0, t\u1ee5c v\u1eabn thu\u1ea7n h\u1eadu, tr\u1eabm r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m khen ng\u1ee3i, b\u1eb1ng l\u00f2ng. Nay th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n th\u1ea5t, c\u00f4ng t\u00ednh v\u00e0 c\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c \u1edf qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng : b\u1ea1c, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc\u201d.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n th\u1ea5y ng\u00f4i \u0111\u00ecnh \u1edf qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng v\u1eabn c\u00f2n l\u1ee3p b\u1eb1ng c\u1ecf tranh, l\u1ea1i cho 500 quan ti\u1ec1n sai s\u1eeda l\u1ee3p l\u1ea1i. Vua l\u1ea1i \u0111em th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, tuy\u00ean b\u1ea3o cho c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n bi\u1ebft v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb9p thay giang s\u01a1n ch\u1ed7 n\u00e0y ! t\u1ea1o ho\u00e1 \u0111\u00fac thi\u00eang, n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ch\u1ee9a Ph\u01b0\u1edbc, kh\u00e1c g\u00ec \u0111\u1ea5t Thai, M\u00e2n ((1) Thai, M\u00e2n : hai n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch c\u1ee7a nh\u00e0 Chu (Trung Qu\u1ed1c) x\u01b0a. Thai l\u00e0 n\u01a1i \u00f4ng Kh\u00ed, ti\u00ean t\u1ed5 nh\u00e0 Chu \u0111\u01b0\u1ee3c phong \u1edf \u0111\u1ea5y, nay l\u00e0 \u0111\u1ea5t huy\u1ec7n V\u0169 C\u00f4ng, t\u1ec9nh Thi\u1ec3m T\u00e2y. M\u00e2n l\u00e0 \u0111\u1ea5t Chu Th\u00e1i v\u01b0\u01a1ng \u1edf, nay l\u00e0 M\u00e2n huy\u1ec7n, t\u1ec9nh Thi\u1ec3m T\u00e2y.1) c\u1ee7a nh\u00e0 Chu, \u0111\u1ea5t Phong B\u00e1i ((2) Phong B\u00e1i : \u0111\u1ea5t phong \u1ea5p \u1edf huy\u1ec7n B\u00e1i x\u01b0a, H\u00e1n Cao t\u1ed5 sinh \u1edf \u0111\u00e2y. Nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Giang T\u00f4.2) c\u1ee7a nh\u00e0 H\u00e1n x\u01b0a ? Nh\u1edb l\u1ea1i t\u1eeb bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u : \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi t\u00edch \u0111\u1ee9c, n\u1ed1i ti\u1ebfp c\u00f4ng cao, nh\u00e2n ngh\u0129a \u0111\u00e3 nhu\u1ea7n kh\u1eafp. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac vua Chi\u00eau t\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea b\u1ecb h\u1ecd M\u1ea1c c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i, \u0111\u1ee9c Tri\u1ec7u t\u1ed5 ta c\u00f3 ch\u00ed h\u0103ng h\u00e1i tr\u1eeb b\u1ea1o, y\u00ean d\u00e2n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng c\u1edd ngh\u0129a, \u0111\u00f3n d\u1ef1ng vua Trang t\u00f4ng, k\u1ef7 nguy\u00ean l\u00e0 Nguy\u00ean Ho\u00e0, r\u1ed3i g\u00e2y n\u00ean nghi\u1ec7p Trung h\u01b0ng, l\u00e0m cho ng\u00f4i nh\u00e0 L\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00f4ng c\u1ee7a ng\u00e0i c\u1ea3. N\u0103m Nguy\u00ean Ho\u00e0 14 [1546], ng\u00e0i tr\u1edf v\u1ec1 c\u00f5i ti\u00ean. L\u0103ng \u1edf n\u00fai n\u00e0y, huy\u1ec7t t\u1ea1i gi\u1eefa ch\u1ed7 mi\u1ec7ng r\u1ed3ng m\u1edf, r\u01b0\u1edbc linh c\u1eefu \u0111\u1eb7t y\u00ean, b\u1ed7ng th\u1ea5y s\u1ea5m d\u1eady, m\u01b0a mau, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ee3 ch\u1ea1y t\u1ea3n m\u00e1c, khi t\u1ea1nh m\u01b0a, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdp l\u1ea1i, th\u00ec th\u1ea5y \u0111\u00e1 n\u00fai ti\u1ebfp li\u1ec1n, c\u00e2y c\u1ed1i xanh r\u1eadm, t\u00ecm ra, kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u1ed9 \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o. Sau \u0111\u00f3, tr\u00f4ng v\u00e0o n\u00fai m\u00e0 t\u1ebf, ch\u1ec9 th\u1ea5y ch\u00f3t v\u00f3t tuy\u1ec7t v\u1eddi, h\u01a1n h\u1eb3n c\u00e1c n\u00fai kh\u00e1c, cho n\u00ean g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 n\u00fai \u201cThi\u00ean T\u00f4n\u201d. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta g\u00e2y n\u1ec1n \u1edf c\u00f5i Nam, m\u1edf d\u1ef1ng ra \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, li\u1ec7t th\u00e1nh n\u1ed1i ti\u1ebfp, ng\u00e0y c\u00e0ng th\u1ecbnh tr\u1ecb. Ho\u00e0ng thi\u00ean y\u00ean m\u1ebfn, \u0111\u1ed1c sinh Ho\u00e0ng t\u1ed5 : Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, m\u1ed9t b\u1eadc th\u1ea7n v\u0169 tr\u1eddi cho, s\u00e2u s\u00e1ng, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac \u1ea5y, ch\u1ec9 c\u00f3 ru\u1ed9ng 1 th\u00e0nh, qu\u00e2n 1 l\u1eef m\u00e0 quy\u1ebft ph\u1ee5c th\u00f9 cho t\u00f4n mi\u1ebfu, x\u00e3 t\u1eafc, r\u1eeda gi\u1eadn cho qu\u1ef7 th\u1ea7n, nh\u00e2n d\u00e2n, d\u1eb9p y\u00ean qu\u00e2n gi\u1eb7c, th\u1eb3ng ti\u1ebfn Long Bi\u00ean, th\u1ed1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ea5t \u0111ai, g\u1ed3m c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1. Ng\u00e0i truy t\u00f4n \u0111\u1ebf hi\u1ec7u cho Tri\u1ec7u t\u1ed5 ta, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u0103ng l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Nguy\u00ean l\u0103ng, d\u1ef1ng mi\u1ebfu Tri\u1ec7u t\u1ed5 v\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu \u1edf Kinh, l\u1ea1i d\u1ef1ng Nguy\u00ean mi\u1ebfu \u1edf \u0111\u1ea5t B\u00e1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng nh\u1edb t\u1edbi ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, th\u00e2n y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu v\u00e0 l\u0103ng t\u1ed5, k\u00ednh phong cho n\u00fai \u1ea5y l\u00e0 n\u00fai Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng, l\u1ea1i sai \u0111\u1eafp th\u00e0nh v\u00e2y gi\u1eef Nguy\u00ean mi\u1ebfu, c\u0169ng cho t\u00ean l\u00e0 th\u00e0nh Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng. R\u1ed3i ng\u00e0i l\u1ea1i th\u00e2n l\u00e0m v\u0103n bia, kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Ngh\u0129 t\u1edbi \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean, c\u1ea3m m\u1ed9 sao xi\u1ebft ! Ph\u00e0m c\u00e1c con ch\u00e1u ta c\u1ea7n ph\u1ea3i ghi nh\u1edb m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>H\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi m\u01b0a, vua r\u1ea5t m\u1eebng, n\u00f3i : \u201cL\u1ec5 th\u0103m y\u1ebft l\u0103ng v\u1eeba xong, li\u1ec1n \u1ee9ng tr\u1eadn m\u01b0a qu\u00fd ho\u00e1, m\u01b0a n\u00e0y l\u00e0 \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t, l\u00e0 tri\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a \u0111\u00f3\u201d. Nh\u00e2n l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho qu\u00fd huy\u1ec7n ((3) Ch\u1ec9 huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch c\u1ee7a tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n.3), d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ed1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0111\u1ea5t ph\u00e1t t\u00edch, qu\u1ed1c gia ta th\u00e1nh n\u1ed1i, th\u1ea7n truy\u1ec1n, c\u01a1 nghi\u1ec7p \u1ee9c v\u1ea1n n\u0103m th\u1ef1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u g\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf \u0111\u1ea5y. Nay tr\u1eabm ra B\u1eafc, k\u00ednh y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu, v\u1ecdng b\u00e1i l\u0103ng t\u1ed5, nh\u00ecn th\u1ea5y n\u00fai s\u00f4ng r\u1ea1ng \u0111\u1eb9p, c\u00e2y c\u1ed1i xanh r\u01b0\u1eddm, l\u00f2ng luy\u1ebfn m\u1ed9 kh\u00f4ng k\u1ec3 sao xi\u1ebft ! Tr\u1eabm l\u00fac \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho huy\u1ec7n n\u00e0y : ph\u00e0m ti\u1ec1n \u0111\u1ea7u l\u00f5i, ti\u1ec1n c\u01b0\u1edbc ph\u00ed v\u1ec1 thu\u1ebf ru\u1ed9ng, thu\u1ebf th\u00e2n v\u00e0 h\u1ebft th\u1ea3y m\u1ecdi sai d\u1ecbch \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha h\u1eb3n 1 n\u0103m, nay l\u1ea1i tha cho 1 n\u0103m n\u1eefa v\u00e0 th\u01b0\u1edfng chung c\u1ea3 cho 300 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 100 t\u1ea5m l\u1ee5a m\u00e0u, 10 con tr\u00e2u v\u00e0 10 ch\u0129nh r\u01b0\u1ee3u. C\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t to\u00e0 nh\u00e0 do d\u00e2n t\u1ef1 l\u00e0m ra, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 300 quan, nay l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho 300 quan n\u1eefa. Ai n\u1ea5y y\u00ean vui h\u01b0\u1edfng \u01a1n tr\u1ea1ch, c\u00f9ng y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cVua Cao t\u00f4ng nh\u00e0 Thanh [C\u00e0n Long] b\u00e0n v\u1ec1 c\u00e1c vua \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc x\u01b0a nay, ch\u1ec9 cho nh\u00e0 Thanh v\u00e0 nh\u00e0 Nguy\u00ean l\u00e0 ch\u00ednh ; H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng tr\u1edf xu\u1ed1ng ho\u1eb7c kh\u1edfi th\u00e2n l\u00e0 \u0111\u00ecnh tr\u01b0\u1edfng ((1) \u0110\u00ecnh tr\u01b0\u1edfng : theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u00e0 T\u1ea7n, c\u1ee9 10 l\u00fd g\u1ecdi l\u00e0 1 \u0111\u00ecnh. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u coi 1 \u0111\u00ecnh, gi\u1eef vi\u1ec7c b\u1eaft tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u00ecnh tr\u01b0\u1edfng. Cao t\u1ed5 nh\u00e0 H\u00e1n kh\u1edfi th\u00e2n l\u00e0 \u0111\u00ecnh tr\u01b0\u1edfng \u1edf T\u1ee9 Th\u1ee7y.1), ho\u1eb7c xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 th\u1ea7y ch\u00f9a ((2) Chu Nguy\u00ean Ch\u01b0\u01a1ng thu\u1edf tr\u1ebb l\u00e0m s\u01b0 ch\u00f9a Ho\u00e0ng Gi\u00e1c, sau l\u00e0m vua khai qu\u1ed1c nh\u00e0 Minh, t\u1ee9c l\u00e0 Minh Th\u00e1i t\u1ed5.2), nguy\u00ean l\u00e0 t\u00f4i con nh\u00e0 vua [\u00fd n\u00f3i c\u00e1c vua khai qu\u1ed1c nh\u00e0 T\u00f9y, \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ec1u l\u00e0 thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u1ee7a c\u00e1c vua tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc.], \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c. (X\u00e9t th\u1ea5y \u1edf b\u00e0i t\u1ef1a quy\u1ec3n Khai qu\u1ed1c ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c do Thanh Cao t\u00f4ng t\u1ef1 l\u00e0m ra). N\u00f3i v\u1eady, sao kh\u00f4ng ngh\u0129 : nh\u00e0 Thanh l\u00fac \u0111\u1ea7u \u1edf M\u00e3n Ch\u00e2u, c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u1eebng ch\u1ecbu nh\u00e0 Minh phong t\u01b0\u1edbc, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00f4i con nh\u00e0 Minh sao ? Ph\u1ea3i tr\u00e1i, hay d\u1edf, ng\u00e0n n\u0103m t\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng lu\u1eadn, n\u1ebfu ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u1ef1 t\u00f4n, t\u1ef1 \u0111\u1ea1i, h\u00e1 ch\u1eb3ng \u0111\u1ec3 tr\u00f2 c\u01b0\u1eddi cho \u0111\u1eddi sau ? B\u1ea3n tri\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc l\u00e0 l\u1ea5y c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ea5y c\u1ee7a nh\u00e0 L\u00ea, ch\u00ednh \u0111\u1ea1i quang minh bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! Cho n\u00ean sau khi tr\u1eabm k\u00ednh y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu c\u00f3 b\u00e0i c\u1ea3m thu\u1eadt \u0111\u1ec3 thu\u1eadt l\u1ea1i c\u00f4ng nghi\u1ec7p t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho ho\u00e0ng t\u1eed l\u01b0u Kinh l\u00e0 H\u1ed3ng B\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNay xa gi\u00e1 qua Thanh Ho\u00e1, th\u00e2n th\u1ea5y ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p, d\u00e2n v\u1eadt \u0111\u00f4ng vui, k\u1ef3 l\u00e3o \u0111\u00f3n xe l\u1ea1y y\u1ebft, \u0111\u00f4ng t\u1edbi v\u00e0i ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e3 ban th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu, v\u0103n, v\u00f5, Kinh, Th\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n. V\u1ea3, \u0111\u1ea5t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 xa t\u1eeb n\u00fai Thi\u00ean T\u00f4n, tr\u1eabm nh\u1edb \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c t\u1ed5, k\u00ednh m\u1ed9 tha thi\u1ebft, nh\u00e2n r\u1eddi thuy\u1ec1n l\u00ean b\u1ed9, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh y\u1ebft Nguy\u00ean mi\u1ebfu, v\u1ecdng b\u00e1i l\u0103ng t\u1ed5, tr\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u1ec1n \u0111\u00e0i nguy nga, mi\u1ebfu m\u1ea1o nghi\u00eam t\u00fac, c\u00e2y c\u1ed1i xanh t\u1ed1t, v\u01b0\u1ee3ng kh\u00ed bao tr\u00f9m, l\u00f2ng t\u01b0\u1edfng m\u1ed9 kh\u00f4ng k\u1ec3 sao xi\u1ebft. Sau \u0111\u00f3, cho tri\u1ec7u m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 l\u00e3o \u1edf c\u1ed1 h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, x\u00e9t th\u1ea5y phong t\u1ee5c thu\u1ea7n h\u1eadu, l\u00e0ng x\u00f3m \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, ta r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m b\u1eb1ng l\u00f2ng, b\u00e8n cho \u00e2n d\u1ee5 : ban y\u1ebfn r\u1ea5t h\u1eadu, gia \u01a1n cho kh\u1eafp m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 l\u00e0m r\u1ed9ng th\u00eam m\u00e3i c\u00e1i \u01a1n \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i t\u1ef1 tay vi\u1ebft bi\u1ec3u, t\u00e2u \u0111\u1ec3 Th\u00e1nh t\u1eeb bi\u1ebft v\u00e0 sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111em c\u00e1c th\u1ed5 s\u1ea3n \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 cung ti\u1ebfn Th\u00e1nh t\u1eeb.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd. Qua n\u00fai Tam \u0110i\u1ec7p. Xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh th\u00e0nh Ninh B\u00ecnh. Vua l\u00ean n\u00fai D\u1ee5c Thu\u00fd, xem kh\u1eafp c\u00e1c th\u01a1 v\u0103n kh\u1eafc \u1edf v\u00e1ch \u0111\u00e1, c\u00f3 b\u00e0i n\u00e0o qu\u00ea m\u00f9a \u0111\u1ec1u sai \u0111\u1ee5c b\u1ecf \u0111i, \u0111\u1ed5i t\u00ean n\u00fai l\u00e0 \u201cH\u1ed9 Th\u00e0nh S\u01a1n\u201d. (N\u00fai n\u00e0y \u1edf ph\u00eda sau t\u1ec9nh th\u00e0nh. M\u1ed9t tr\u00e1i n\u00fai cao ch\u01a1 v\u01a1, s\u00f4ng l\u1edbn v\u00f2ng quanh, n\u1eeda n\u00fai \u1edf d\u01b0\u1edbi l\u00e0n s\u00f3ng, th\u1ebf n\u00fai nh\u00f2m xu\u1ed1ng m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, g\u1ed3m c\u00f3 c\u1ea3nh th\u00fa c\u1ea3 s\u01a1n l\u1eabn thu\u1ef7. Th\u00e1i ph\u00f3 \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u00e1n Si\u00eau g\u1ecdi t\u00ean n\u00fai n\u00e0y l\u00e0 D\u1ee5c Thu\u00fd. Nh\u00e0 L\u00ea d\u1ef1ng h\u00e0nh cung \u1edf \u0111\u00f3, g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 Th\u1ee7y Cung. C\u00e1c vua L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng, Hi\u1ebfn T\u00f4ng, T\u01b0\u01a1ng D\u1ef1c \u0111\u1ebf cho ch\u00ed thi nh\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1eddi, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi kh\u1eafc \u0111\u00e1 \u0111\u1ec1 th\u01a1 l\u01b0u t\u1ea1i \u0111\u1ea5y). Nh\u00e2n b\u1ea3o b\u1ecdn quan t\u1ec9nh, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb v\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9, r\u1eb1ng : \u201cH\u00ecnh th\u1ebf n\u00fai n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ef1a v\u00e0o, n\u00ean nh\u00e2n th\u1ebf n\u00fai s\u1eeda d\u1ef1ng ph\u00e1o \u0111\u00e0i, gi\u1eef tr\u00ean cao, ch\u1ed1ng b\u00ean d\u01b0\u1edbi, c\u00e1i th\u1ebf thi\u00ean hi\u1ec3m ch\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f4ng c\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u00ec th\u00e0nh d\u1ef1a v\u00e0o n\u00fai, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean n\u00fai l\u00e0 H\u1ed9 Th\u00e0nh, \u0111\u00f3 l\u00e0 ghi \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c, h\u00e1 ch\u1eb3ng h\u01a1n l\u00e0 nh\u1eefng h\u01b0 v\u0103n c\u1ee7a nh\u00e0 l\u00e0m th\u01a1, v\u00f4 \u00edch cho vi\u1ec7c \u0111\u1eddi ru ? Nh\u01b0ng n\u00fai n\u00e0y ngo\u00e0i li\u1ec1n v\u1edbi b\u1ebfn s\u00f4ng, nh\u1eefng l\u1edbp \u0111\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 b\u00e1m v\u00e0o m\u00e0 l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean l\u1ef1a th\u1ebf ng\u0103n \u0111\u1ee9t \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi kh\u00f4ng ng\u1edd x\u1ea3y ra\u201d. V\u0103n Nh\u1ecb xin x\u00e2y b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u1ec9nh n\u00fai, l\u1ef1a \u0111\u1eb7t l\u1ed7 b\u1eafn s\u00fang, l\u1ea1i \u0111\u00f3ng c\u1ecdc r\u00e0o b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u1ec3 gi\u1eef ch\u00e2n th\u00e0nh. Vua y cho. H\u1ed3i l\u00e2u, vua sang ch\u01a1i n\u00fai H\u1ed3i H\u1ea1c (n\u00fai \u1edf ph\u00eda h\u1eefu trong th\u00e0nh), th\u01b0\u1edfng cho quan t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c h\u00e0ng v\u0103n, v\u00f5, k\u1ef3 l\u00e3o y nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf tr\u1ef1c k\u1ef3.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 3 ph\u1ea7n 10 thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh n\u0103m \u1ea5y.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i \u0111\u00f3n xa gi\u00e1. Vua cho tri\u1ec7u l\u00ean \u0111i\u1ec7n, v\u1ed7 v\u1ec1 h\u1ecfi han, ban cho m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o nhung ph\u1ee5c c\u1ee7a vua, m\u00e0u \u0111\u1ecf th\u00eau h\u00ecnh r\u1ed3ng cu\u1ed1n, v\u00e0 d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho tr\u1eabm, n\u0103m ngo\u00e1i x\u00e9t c\u00f4ng, \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng cho 1 chi\u1ebfc \u0111ai d\u00e1t v\u00e0ng, ch\u1ea1m ng\u1ecdc l\u00e0 \u0111\u1ed3 v\u1eadt khi ta c\u00f2n \u1edf ti\u1ec1m \u0111\u1ec3((1) Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 : ch\u1ed7 \u1edf khi ch\u01b0a l\u00e0m vua.1), c\u1ed1t t\u1ecf c\u00e1i \u00fd : v\u1eadt c\u0169, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, suy l\u00f2ng th\u1ec3 d\u1ea1 m\u00e0 trao cho. Ng\u00e0y nay ban \u00e1o, t\u1ee9c l\u00e0 c\u1edfi \u00e1o m\u1eb7c cho ng\u01b0\u01a1i, c\u1ed1t mu\u1ed1n cho ng\u01b0\u01a1i n\u1ed1i m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 tin y\u00eau, gi\u1eef v\u1eefng l\u00e2u d\u00e0i n\u01a1i t\u1ec9nh l\u1edbn, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng l\u00ean!\u201d. T\u00e2m c\u00fai \u0111\u1ea7u l\u1ea1y t\u1ea1.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 t\u1ec9nh quan tr\u1ecdng \u1edf g\u1ea7n Kinh \u0111\u00f4, 2 n\u01a1i \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n, H\u1eefu Bang \u0111\u1ecba th\u1ebf d\u00e0i v\u00e0 r\u1ed9ng ; \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu, b\u00e8n truy\u1ec1n d\u1ee5 quan t\u1ec9nh c\u1eaft th\u00eam bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, h\u1ee3p v\u1edbi nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, chia \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 gi\u1eef y\u00ean n\u01a1i \u0111\u00f3, \u0111\u1ee3i khi B\u1eafc tu\u1ea7n h\u1ed3i loan, s\u1ebd l\u1ea1i \u0111\u01b0a v\u1ec1 c\u00e1c h\u00e0ng ng\u0169 tr\u01b0\u1edbc. T\u1ea1i Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, hi\u1ec7n nay s\u1ed1 binh c\u00f3 \u00edt, m\u00e0 l\u1ea1i sai ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, c\u0169ng chu\u1ea9n cho h\u1ecdp c\u1ea3 bi\u1ec1n binh c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i v\u00e0 b\u1eaft th\u00eam binh, d\u00f5ng \u1edf c\u00e1c l\u00e0ng \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef, \u0111\u1ee3i l\u00ednh th\u00fa khi tr\u01b0\u1edbc tr\u1edf v\u1ec1, c\u00e1c binh \u0111inh theo l\u1ec7 chia ban, s\u1ebd cho binh \u1edf c\u00e1c l\u00e0ng \u0111\u1ec1u v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p.<\/p>\n<p>C\u00f3 2 chi\u1ebfc t\u00e0u c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng gh\u00e9 v\u00e0o \u0111\u1ea3o Thu\u1eadn T\u0129nh, th\u1ea3 neo \u0111\u1eadu, \u0111u\u1ed5i c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu ra, quan t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u00e0u c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng v\u00e0o \u0111\u00f3, n\u1ebfu ch\u1ec9 v\u00ec s\u1ef1 c\u1ea7n d\u00f9ng c\u1ee7i, n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec kh\u00e1c th\u00ec c\u1ee9 cho h\u1ecd l\u00ean g\u1ea7n b\u1edd ki\u1ebfm c\u1ee7i, g\u00e1nh n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n v\u00e0o nh\u00e0 d\u00e2n, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean xua \u0111u\u1ed5i r\u00e1o ri\u1ebft, \u0111\u1ec3 h\u1ecd cho r\u1eb1ng m\u00ecnh kh\u00f4ng r\u1ed9ng l\u00f2ng\u201d.<\/p>\n<p><a>Th\u1ed5 ph\u1ec9 Ba Xuy\u00ean t\u1ee5 h\u1ecdp h\u01a1n 1.000 t\u00ean \u1edf ch\u1ed7 s\u00f4ng nh\u00e1nh C\u00e1i De. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e1m gi\u1eb7c t\u00e0n \u1ea9n n\u00fap, m\u01b0u s\u1ed1ng qua ng\u00e0y, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn L\u00e2m c\u00f3 s\u1ed1 bi\u1ec1n binh kh\u00f4ng k\u00e9m 3.000, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 d\u1eb1ng dai, kh\u00f4ng d\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00fat m\u01b0u n\u00e0o \u0111\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean, nay d\u1ea7u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eadn nh\u1ecf, ch\u1eb3ng qua \u0111u\u1ed5i gi\u1eb7c \u1edf \u0111\u00f4ng sang t\u00e2y, ch\u01b0a nghe b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c n\u00e0o. Nh\u01b0 v\u1eady th\u1eadt h\u1ea1i l\u01b0\u01a1ng, m\u1ec7t qu\u00e2n, c\u00f4ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 b\u00f9 v\u1edbi l\u1ed7i ; b\u1ecdn L\u00e2m \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn L\u00e2m l\u1ea1i ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh d\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c \u1edf nh\u1eefng x\u1ee9 Ch\u0103n C\u1ea7n, Ny Sai \u0110i, th\u1eafng tr\u1eadn li\u00ean ti\u1ebfp. Vua l\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ecdn L\u00e2m tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean h\u1eb3n.<\/a><\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng Xi\u00eam l\u00e0 b\u1ecdn Ca La H\u00e2m, Ph\u00ec Ph\u1ea1t \u0111em h\u01a1n 500 qu\u00e2n Xi\u00eam, h\u01a1n 1.000 qu\u00e2n Th\u1ed5 v\u00e0 h\u01a1n 40 chi\u1ebfc chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf b\u1ebfn ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean ; l\u1ea1i ch\u1edf mu\u1ed1i g\u1ea1o l\u00ean b\u1edd ch\u1ee9a t\u1ea1i m\u1ed9t nh\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng Bi\u00ean. Qu\u00e2n th\u1ee9 H\u00e0 Ti\u00ean, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, v\u00ec s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, m\u1edbi k\u1ecbp t\u01b0 cho t\u1ec9nh An Giang ph\u00e1i ngay \u0111\u1ea1i b\u1ed9 binh thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111i sang h\u1ed9i ti\u1ec5u. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam n\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 sang gi\u00fap b\u1ecdn qu\u1ea5y r\u1ed1i, m\u01b0u \u0111\u1ed3 v\u00e0o \u0103n c\u01b0\u1edbp th\u00ec ch\u1ec9 l\u1ee3i v\u00e0o l\u00fac cu\u1ed1i \u0111\u00f4ng sang xu\u00e2n, nay \u0111\u00e3 mu\u1ed9n r\u1ed3i ! Hu\u1ed1ng chi ch\u00fang \u0111\u00e3 sang gi\u00fap gi\u1eb7c th\u00ec nh\u1ea5t thi\u1ebft m\u1ecdi \u0111\u1ed3 qu\u00e2n nhu l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c t\u1ea5t l\u1ea5y c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man c\u1ea5p cho, sao ch\u1ecbu \u0111em ch\u1edf mu\u1ed1i, g\u1ea1o c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111i \u0111\u1ec3 \u0103n, d\u00f9ng ? Th\u1ebf m\u00e0 m\u1edbi nghe m\u1ed9t tin hoang b\u00e1o, \u0111\u00e3 v\u1ed9i mu\u1ed1n th\u00eam binh, v\u1eady th\u00ec vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef 3 \u0111\u01b0\u1eddng Ti\u1ec1n Giang, H\u1eadu Giang v\u00e0 V\u0129nh T\u1ebf, h\u00e1 n\u00ean \u0111\u1ec3 cho y\u1ebfu s\u1ee9c sao ? Nay thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 s\u1eafp t\u1edbi c\u00f5i, n\u00ean b\u00e1o cho Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111i t\u1edbi ngay, h\u1ee3p s\u1ee9c c\u00f9ng \u0111\u00e1nh ; l\u1ea1i sai m\u1ed9t chi binh tr\u00ean m\u1eb7t b\u1ed9 chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh gi\u00e1p v\u00e0o, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u00e1 tan thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, r\u1ed3i sau v\u1ec1 d\u1eb9p Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u1ec3 cho y\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em bi\u1ec1n binh \u1edf \u0111\u1ea1o \u1ea5y \u0111i t\u1edbi, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, l\u1ea1i c\u1eaft \u0111\u1eb7t binh thuy\u1ec1n gi\u1eef ch\u1eb7n c\u1eeda Kim D\u01b0. Vua n\u00f3i : \u201cL\u00e0m nh\u01b0 v\u1eady c\u0169ng h\u1ee3p s\u1ef1 c\u01a1. N\u1ebfu gi\u1eb7c c\u00f2n \u1edf g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi, n\u00ean l\u1eadp t\u1ee9c chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh m\u1ed9t phen, \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang khi\u1ebfp s\u1ee3 m\u00e3i m\u00e3i, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb b\u1ecb n\u1ea1n gi\u1eb7c Man v\u00e0o c\u01b0\u1edbp, th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Cam L\u1ed9 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u s\u1ee3 h\u00e3i, t\u1ea3n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, sai quan t\u1ec9nh ph\u00e1i ngay b\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1ebft b\u1ecdn Mi\u00ean, L\u00e0o, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbp lan ra v\u00e0 chi\u00eau t\u1eadp d\u00e2n \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho m\u1ea5t ch\u1ed7 \u1edf. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, d\u00e2n 2 ch\u00e2u M\u01b0\u1eddng Vang, T\u00e1 Bang t\u1ea3n ng\u1ee5 \u1edf h\u1ea1t huy\u1ec7n H\u01b0\u1edbng Ho\u00e1 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u00f3i. Quan t\u1ec9nh xin ph\u00e2n ph\u00e1t mu\u1ed1i, g\u1ea1o \u1edf kho cho h\u1ecd v\u00e0 tu\u1ef3 ti\u1ec7n cho \u1edf m\u1ecdi ch\u1ed7. Vua b\u1eb1ng l\u00f2ng cho. Nh\u1eefng vi\u00ean \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng cho tri\u1ec7t v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i b\u1ecb \u0111\u00f3i k\u00e9m. B\u1ecdn quan t\u1ec9nh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i l\u1ea1i xin ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u00e1n g\u1ea1o cho d\u00e2n v\u00e0 c\u1ea5p th\u00eam ti\u1ec1n \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc mua \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, \u0111\u1eadu, d\u1ea7u, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y chi\u1ebft gi\u00e1 n\u1ed9p l\u1ea1i. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1ea1t n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecb \u0111\u00f3i k\u00e9m, \u0111\u00e3 ph\u00e1t th\u00f3c kho ra cho vay, d\u1ea7u t\u1edbi h\u00e0ng v\u1ea1n c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc, c\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c h\u1ea1ng d\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 chi\u00eau c\u1ea5p ti\u1ec1n \u0111\u1eb7t mua tr\u01b0\u1edbc th\u00ec t\u00ednh s\u1ed1 \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1eafm r\u1ed3i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u1eabn ch\u01b0a n\u1ed9p xong ; th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc l\u1ea1i xin c\u1ea5p th\u00eam, c\u0169ng \u0111\u00e3 cho r\u1ed3i, nay n\u1ebfu l\u1ea1i c\u1ea5p n\u1eefa th\u00ec ch\u1ec9 ti\u1ec7n l\u1ee3i ri\u00eang cho nh\u1eefng nh\u00e0 l\u00e0m ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p \u1ea5y, c\u00f2n d\u00e2n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edch g\u00ec ? V\u1eady s\u1ebd cho ph\u00e1i m\u1ed9t vi\u00ean Khoa \u0111\u1ea1o l\u01b0u Kinh \u0111i ra h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh chi ph\u00e1t 1 v\u1ea1n 5 ngh\u00ecn h\u1ed9c th\u00f3c \u1edf kho, gi\u1ea3m gi\u00e1 b\u00e1n ra \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 s\u1ef1 c\u1ea7n k\u00edp cho d\u00e2n. L\u1ea1i nghi\u00eam c\u1ea5m nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch, k\u1ebb gi\u1eef kho kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c sinh t\u1ec7 trong vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 cho h\u1ea1ng c\u00f9ng d\u00e2n c\u00e1c h\u1ed9 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u01a1n r\u1ed9ng. K\u1ebb n\u00e0o tr\u00e1i l\u1ec7nh n\u00e0y, s\u1ebd tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cC\u00f3 500 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 l\u1ebbn \u0111\u1ebfn Tr\u00e0 B\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u01b0u \u0111\u1ed3 l\u1ea5n l\u01b0\u1edbt qu\u1ea5y r\u1ed1i, t\u1ec9nh \u0111\u00e3 sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n Vi\u00ean \u0111em 300 qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh, l\u1ea1i t\u01b0 \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ea1o k\u00edp \u0111\u1ebfn Ba Nam \u0111\u1ec3 h\u1ee3p ti\u1ec5u\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c linh tinh \u1ea5y ch\u1ec9 khoe thanh th\u1ebf h\u00e3o, v\u1ed1n kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f2 g\u00ec ; ch\u1ec9 giao cho Ng\u00f4 V\u0103n Giai, Tr\u1ea7n Nh\u1eef \u0110oan gia t\u00e2m d\u00f2 x\u00e9t, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p c\u0169ng \u0111\u1ee7, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i h\u1ea5p t\u1ea5p ?\u201d. L\u1eddi d\u1ee5 v\u1eeba \u0111\u1ebfn, qu\u1ea3 nhi\u00ean gi\u1eb7c \u0111\u00e3 ch\u1ea1y l\u1ea9n tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Sau \u0111\u00f3 c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n ngh\u00ecn t\u00ean \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, Giai \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i lu\u00f4n, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, c\u00f2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u00ean b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft. Vua th\u01b0\u1edfng cho Giai qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 v\u00e0 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 theo \u0111i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea3.<\/a><\/p>\n<p>Binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a \u00d4 Thi\u1ec7t v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed7 \u1edf Qu\u1ea3ng Bi\u00ean v\u00e0 ph\u1eadn bi\u1ec3n \u0111\u1ea3o Nh\u0129 D\u1eef, n\u00fai B\u1ea1ch M\u00e3, s\u1ed1 binh c\u00f3 t\u1edbi v\u00e0i v\u1ea1n, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n m\u1ecdi ch\u1ed7, \u0111\u1ecbnh m\u01b0u tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111\u00e1nh \u00fap L\u00f4 Kh\u00ea r\u1ed3i l\u1ea5y T\u00f4 M\u00f4n, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn b\u1ee9c b\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh. T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean ho\u1ea3ng s\u1ee3, k\u00edp t\u01b0 cho t\u1ec9nh V\u0129nh Long mau \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn gi\u00fap. Tin b\u00e1o \u0111\u1ebfn, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Man li\u00ean k\u1ebft v\u1edbi gi\u1eb7c Xi\u00eam m\u01b0u \u0111\u1ed3 d\u00f2m d\u1ecf \u0111\u1ea5t ta, hi\u1ec7n nay s\u1ed1 binh \u1edf t\u1ec9nh kh\u00f4ng k\u00e9m 4.000-5.000 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 2 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 k\u1ec3 c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt, th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t m\u01b0u g\u00ec, l\u1ea1i ph\u00f2ng gi\u1eef s\u01a1 h\u1edf, \u0111\u1ec3 t\u1eeb L\u1ed9c Gi\u00e1c \u0111\u1ebfn Chu Nham ch\u1ecbu cho qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n, tr\u1ea1i, sao l\u1ea1i v\u00f4 t\u00e0i \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! Hu\u1ed1ng chi theo ph\u00e9p h\u00e0nh binh, n\u00ean b\u1ecf ch\u1ed7 v\u1eefng ch\u1eafc, \u0111\u00e1nh ch\u1ed7 s\u01a1 h\u1edf, n\u1ebfu v\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 quanh co, th\u1ebf kh\u00f3 quy\u1ebft \u0111\u00e1nh, th\u00ec nh\u1eefng qu\u00e2n gi\u1eb7c do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1ebfn, sao kh\u00f4ng th\u1eeba c\u01a1 ch\u1eb7n gi\u1ebft, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang t\u1ef1 do ra v\u00e0o, m\u00ecnh ch\u1ec9 kh\u01b0 kh\u01b0 \u0111\u00f3ng gi\u1eef ? Th\u1eadt r\u1ea5t ph\u1ee5 v\u1edbi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c ! \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc 1 c\u1ea5p. Nay n\u00ean ch\u1eb7n ch\u1ed7 hi\u1ec3m y\u1ebfu, r\u1ed3i ra \u0111\u00e1nh, ho\u1eb7c cho b\u1ecdn k\u1ef3 binh ra \u0111\u00e1nh \u00fap, c\u1ed1t ph\u1ea3i gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c, \u0111u\u1ed5i h\u1ebft ra ngo\u00e0i c\u00f5i, m\u1edbi kh\u1ecfi t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi cho c\u00f4ng m\u1edbi. N\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c qua sang H\u00e0 Ti\u00ean m\u1ed9t b\u01b0\u1edbc, th\u00ec ph\u1ea3i bi\u1ebft ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam, \u0111\u1eebng b\u1ea3o g\u01b0\u01a1m c\u1ee7a nh\u00e0 vua kh\u00f4ng s\u1eafc ! L\u1ea1i, nay b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Ba Xuy\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1ea1y tr\u1ed1n c\u1ea3, ch\u1ec9 l\u01b0u Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y ; c\u00f2n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb r\u00fat v\u1ec1 An Giang, n\u1ebfu \u1edf Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang hay \u1edf V\u0129nh T\u1ebf, H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 tin b\u00e1o nguy c\u1ea5p \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn th\u00ec ph\u1ea3i \u0111i ngay \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3, \u1edf d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf th\u1ed5 ph\u1ec9 k\u00e9o \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec1u. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 nghe b\u00e1o li\u1ec1n \u0111em qu\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ea1o \u0111i g\u1ea5p \u0111\u00eam ng\u00e0y v\u1ec1 An Giang ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n chia nhau \u0111i \u0111\u1ebfn Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang \u0111\u1ec3 d\u1eb9p b\u1eaft ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb th\u00ec ng\u0103n gi\u1eef \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng. B\u1ecdn S\u00e1ch l\u1ea1i t\u00e2u, n\u00f3i : \u201cThuy\u1ec1n c\u1ee7a gi\u1eb7c ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam nhi\u1ec1u m\u00e0 thuy\u1ec1n l\u1edbn c\u1ee7a ta \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh th\u00ec ch\u01b0a t\u1edbi, \u0111\u01b0\u1eddng sau V\u0129nh T\u1ebf c\u0169ng c\u00f3 th\u1ed5 ph\u1ec9 lan tr\u00e0n, xin t\u01b0 cho t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ph\u00e1i th\u00eam binh thuy\u1ec1n sang mau, v\u00e0 \u1edf Kinh t\u00ecm ch\u1ecdn cho nhi\u1ec1u thuy\u1ec1n l\u1edbn \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p cho r\u00e1o ri\u1ebft\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y khoe khoang r\u1eb1ng vi\u1ec7c d\u1ef1 b\u1ecb ch\u1ed1ng gi\u1eef \u0111\u00e3 h\u1ebft th\u1ea3y chu \u0111\u00e1o, nay l\u1ea1i k\u00eau cu\u1ed1ng l\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta ph\u1ea3i gi\u1eadn \u0111\u1ebfn d\u1ef1ng ng\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 t\u00f3c !\u201d.<\/p>\n<p><a>Cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean, \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng th\u1ed1ng qu\u00e2n v\u1ee5, \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Vua cho r\u1eb1ng : \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u01a1ng kh\u1ea9n thi\u1ebft, m\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ea1o binh kh\u00f4ng ai cai qu\u1ea3n ai, n\u00ean m\u1edbi cho \u0110\u1ee9c \u0111\u1ee9ng cai qu\u1ea3n c\u1ea3. L\u1ea1i cho l\u01b0u Kinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa sung ch\u1ee9c Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng sung ch\u1ee9c T\u00e1n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ef1 Ph\u1ee7 th\u1eeba Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng sung ch\u1ee9c T\u00e1n t\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n v\u1ee5, chuy\u00ean l\u00e0m v\u0103n th\u01b0. Tr\u00edch l\u1ea5y bi\u1ec1n binh 4 v\u1ec7 V\u0169 l\u00e2m, Ti\u1ec1n phong, H\u00f9ng nhu\u1ec7, H\u1eadu b\u1ea3o \u1edf Kinh do L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa qu\u1ea3n l\u0129nh, \u0111\u00e1p 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng (5 thuy\u1ec1n Ti\u00ean Ly, Th\u1ea7n Giao, An D\u01b0\u01a1ng, Thanh D\u01b0\u01a1ng, T\u0129nh D\u01b0\u01a1ng) v\u01b0\u1ee3t t\u1edbi Gia \u0110\u1ecbnh, g\u1ed3m c\u00f9ng th\u00fa binh 2 v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ec1u do L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa cai qu\u1ea3n c\u1ea3. Ph\u00e0m c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh \u1edf Nam K\u1ef3 v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean qu\u00e2n th\u1ee9 t\u1ea1i Ba Xuy\u00ean, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghe theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1eaft \u0111\u1eb7t, l\u1ea1i cho ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n nghi l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o ra tr\u1eadn m\u00e0 l\u00f9i, nh\u00e1t hay kh\u00f4ng v\u00e2ng m\u1ec7nh th\u00ec m\u1ed9t m\u1eb7t tr\u1ecb t\u1ed9i lu\u00f4n, m\u1ed9t m\u1eb7t t\u00e2u \u0111\u1ec3 vua bi\u1ebft.<\/a><\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh tr\u1ecdng y\u1ebfu, m\u00e0 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c hi\u1ec7n \u0111\u00e3 sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng th\u1ed1ng qu\u00e2n v\u1ee5 \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, b\u00e8n sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean, v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng, \u0111i\u1ec1u binh \u0111\u1ec3 cung c\u1ea5p v\u00e0o vi\u1ec7c qu\u00e2n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y th\u00eam h\u01b0\u01a1ng binh \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t trong Nam K\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u1edf mi\u1ec1n Nam c\u00f3 vi\u1ec7c, t\u1ea1m l\u1ea5y (h\u01b0\u01a1ng binh) \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh 1.500 t\u00ean, \u1edf V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng m\u1ed7i t\u1ec9nh 1.000 t\u00ean, \u1edf An Giang 500 t\u00ean ; \u0111\u1ebfn nay, v\u00ec \u1edf \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u c\u00e1c h\u1ea1t chia ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, n\u00ean l\u1ea1i l\u1ea5y th\u00eam \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long m\u1ed7i t\u1ec9nh 1.000 t\u00ean. \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0 m\u1ed7i t\u1ec9nh 500, c\u1ea5p cho kh\u00ed gi\u1edbi, ti\u1ec1n, g\u1ea1o, chia thu\u1ed9c v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ea1o binh Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ti\u1ec5u v\u00e0 chuy\u1ec3n v\u1eadn c\u00e1c th\u1ee9 qu\u00e2n nhu. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, th\u00f4ng d\u1ee5 cho bi\u1ebft r\u00f5 \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 m\u00e0 ph\u1ea3i d\u00f9ng binh, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y vi\u1ec7c y\u00ean, s\u1ebd cho v\u1ec1 theo ngh\u1ec1 l\u00e0m \u0103n.<\/p>\n<p>Nh\u1eafc c\u1ea5m d\u00e2n Nam K\u1ef3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c giao d\u1ecbch v\u1edbi qu\u00e2n gi\u1eb7c. T\u1eeb sau khi \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y tri\u1ec7t binh v\u1ec1, c\u00e1c s\u1edf thu\u1ef7 l\u1ee3i \u0111\u1ec1u th\u00f4i vi\u1ec7c tr\u01b0ng thu, duy c\u00f3 nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 \u0111\u00e1nh c\u00e1 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u giao th\u00f4ng b\u00e1n \u0111\u1ed5i cho gi\u1eb7c, th\u01b0\u1eddng hay b\u1ecb ch\u00fang c\u01b0\u1edbp m\u1ea5t, cho n\u00ean l\u1ea1i nh\u1eafc l\u1ec7nh c\u1ea5m l\u1ea7n n\u1eefa.<\/p>\n<p>H\u1ea1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, quan t\u1ec9nh d\u00e2ng s\u1edb xin : ph\u00e0m thu\u1ebf thuy\u1ec1n bu\u00f4n c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1ng ch\u1ee7 thuy\u1ec1n \u1edf ven bi\u1ec3n [h\u1ea1t \u1ea5y], cho chi\u1ebfu gi\u00e1 thu b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y gi\u00e1 ngang nh\u01b0 c\u0169, s\u1ebd chi\u1ebfu l\u1ec7 cung n\u1ed9p. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n thu\u1ebf ru\u1ed9ng n\u0103m \u1ea5y cho t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0111\u1ee3i n\u0103m sau thu th\u00eam : v\u00ec quan t\u1ec9nh \u1ea5y th\u1ea5y l\u00faa th\u1ea5t thu, d\u00e2ng s\u1edb xin khoan ho\u00e3n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 c\u1ea5p b\u00e1ch cho d\u00e2n, n\u00ean vua m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cho : Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, sung ch\u1ee9c S\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, sung l\u00e0m l\u01b0u Kinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung quy\u1ec1n l\u0129nh ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh ki\u00eam coi c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 Binh \u0110inh Do\u00e3n Trung th\u1ef1 ch\u1ee9c Ph\u1ee7 th\u1eeba Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea7u ni\u00ean hi\u1ec7u Minh M\u1ec7nh, th\u00e1nh gi\u00e1 ra B\u1eafc, ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 gi\u00fap tr\u1eabm l\u01b0u Kinh ; nay ho\u00e0ng t\u1eed h\u00e3y c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u01a1i gi\u00fap. Tr\u1eabm tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u01b0u kinh, m\u1edbi 14 tu\u1ed5i, m\u00e0 v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 h\u01a1i bi\u1ebft qua ; nay ho\u00e0ng t\u1eed h\u1ecdc ch\u01b0a t\u1ea5n t\u1edbi, ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u, ki\u00eam gi\u1eef tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m S\u01b0 b\u1ea3o, n\u00ean nh\u1eafc nh\u1edf d\u1eabn d\u1ee5 \u0111\u1ec3 ho\u00e0ng t\u1eed tr\u1edf n\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c ; nh\u1eefng tr\u00f2 ch\u01a1i ch\u1ecdi g\u00e0, qu\u1ea7n ng\u1ef1a nh\u1ea5t thi\u1ebft ng\u0103n c\u1ea5m c\u1ea3. C\u00f2n v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Kinh, c\u0169ng n\u00ean xem d\u1eabn \u0111i\u1ec3n c\u0169, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, b\u00e0n b\u1ea1c m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u1ec3 h\u1ee3p \u00fd tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t M\u00f9i. Vua ch\u01a1i thuy\u1ec1n h\u00f3ng m\u00e1t, bu\u1ed5i chi\u1ec1u qua r\u1ea1p Th\u1ee7y B\u1eb1ng \u1edf \u0110oan V\u1ef9, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung L\u00fd Nh\u00e2n \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n. Bu\u1ed5i s\u1edbm, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung b\u1ebfn H\u01b0ng Y\u00ean, \u0111\u1ed7 l\u1ea1i, ngh\u1ec9 tr\u01b0a.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 t\u1edbi t\u1ec9nh th\u00e0nh H\u01b0ng Y\u00ean. Vua th\u1ea5y t\u1ec9nh th\u00e0nh ch\u01b0a x\u00e2y c\u1ed9t c\u1edd, s\u1eafc cho b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u1ed3 b\u1ea3n d\u00e2ng coi, r\u1ed3i sai theo \u0111\u00fang c\u00e1ch th\u1ee9c m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt 3 ph\u1ea7n 10 v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean n\u0103m \u1ea5y. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf v\u1ec1 h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng C\u1eedu An th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edbt 5 ph\u1ea7n 10. Nh\u1eefng x\u00e3 th\u00f4n \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u00ea m\u00e0 c\u00f2n thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng ti\u1ec1n th\u00f3c, th\u00ec b\u1edbt cho 8 ph\u1ea7n 10.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh D\u1eadu. Xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung b\u1ebfn s\u00f4ng H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9. (K\u1ec3 t\u1eeb khi kh\u1ea3i loan t\u1edbi \u0111\u00e2y g\u1ed3m 27 ng\u00e0y ; \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9, ngh\u1ec9 tr\u01b0a v\u00e0 ngh\u1ec9 \u0111\u00eam, g\u1ed3m 12 ng\u00e0y ; \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng, 15 ng\u00e0y).<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n Ch\u00e2n Th\u00e0nh [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C6%A1n_Th%C3%A0nh\">Ch\u01a1n Th\u00e0nh<\/a>, B\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc] \u1edf h\u1ea1t Bi\u00ean Ho\u00e0. T\u1ec9nh n\u00e0y v\u1ec1 mi\u1ec1n th\u01b0\u1ee3ng du ti\u1ebfp v\u1edbi L\u1ea1p Man, Ch\u00e2n Th\u00e0nh l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t quan y\u1ebfu. Quan t\u1ec9nh d\u00e2ng s\u1edb xin ph\u00e1i 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, 100 bi\u1ec1n binh, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef. Nh\u1eefng bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ea5y v\u1eabn l\u01b0u t\u1ea1i ban v\u00e0 chi l\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh c\u00f3 n\u1ea1n gi\u1eb7c bi\u1ec3n. Qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf Th\u1ee7y v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u00e3nh \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n g\u1eb7p gi\u1eb7c, giao chi\u1ebfn, b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n t\u1eed tu\u1ea5t g\u1ea5p th\u00eam 1 ph\u1ea7n, l\u1ea1i sai Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1c \u0111em binh thuy\u1ec1n ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n truy b\u1eaft gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XVII<\/a> \u2013 17<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y M\u1eadu Tu\u1ea5t. Ng\u1ef1 gi\u00e1 t\u1eeb b\u1ebfn s\u00f4ng H\u00e0 N\u1ed9i d\u00e0n b\u00e0y xe, ng\u1ef1a l\u1ed7 b\u1ed9, bu\u1ed5i s\u1edbm ti\u1ebfn v\u00e0o t\u1ec9nh th\u00e0nh H\u00e0 N\u1ed9i. H\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi t\u1ea1nh r\u00e1o, s\u00e1ng s\u1ee7a, gi\u00e0, tr\u1ebb \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 vui m\u1eebng \u0111\u00f3n xem k\u1ec3 t\u1edbi \u1ee9c v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00f3i : th\u1eadt l\u00e0 nghi v\u1ec7 \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh !<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n, c\u00e1c quan v\u00e0o ch\u1ea7u. Vua sai ban h\u00e0 bao g\u1ea5m cho kh\u1eafp c\u00e1c quan.<\/p>\n<p>B\u1ecdn s\u1ee9 b\u1ed9 sang nh\u00e0 Thanh l\u00e0 : H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, H\u1eefu th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong \u1edf Y\u00ean Kinh v\u1ec1, v\u00e0o ch\u1ea7u ph\u1ee5c m\u1ec7nh. Vua tuy\u00ean tri\u1ec7u l\u00ean \u0111i\u1ec7n, h\u1ecfi chuy\u1ec7n h\u1ed3i l\u00e2u, r\u1ed3i \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Ph\u1ee9c l\u00e0m T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, Phong v\u1eabn theo ch\u1ee9c c\u0169, l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c. Nguy\u00ean th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu tham tri.<\/p>\n<p>Ban \u00e1o c\u1ea9m b\u00e0o cho Ki\u1ebfn An c\u00f4ng [t\u00ean l\u00e0] \u0110\u00e0i, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTrong Nam n\u1ef1c nhi\u1ec1u, ngo\u00e0i B\u1eafc r\u00e9t nhi\u1ec1u, kh\u00ed h\u1eadu kh\u00e1c nhau th\u1ebf \u0111\u00f3. Chi\u1ebfc \u00e1o ng\u1ef1 m\u1edbi may \u0111\u00e2y, nay \u0111em cho C\u00f4ng, v\u00ec C\u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00e2n v\u1edbi nh\u00e0 vua, n\u00ean h\u1eadu l\u1ec5 \u0111\u00e3i C\u00f4ng\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 r\u1eb1ng : \u201cCh\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 ban \u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafp, \u0111\u1ee3i s\u1ebd may th\u00eam, theo l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ban cho\u201d. Nh\u00e2n cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 b\u1ed9i kim c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho v\u0103n, v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. C\u00f2n t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7, lang trung, khoa \u0111\u1ea1o tr\u1edf xu\u1ed1ng, th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, H\u1ed9 l\u00fd t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, H\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Phan Tr\u01b0\u1edbc, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111em l\u1ec5 thay ng\u1ecdc, l\u1ee5a v\u00e0 ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2ng tr\u00ecnh. Vua n\u00f3i: \u201cD\u00e2ng ng\u1ecdc b\u00edch \u1edf s\u00e2n nh\u00e0 Ngu, d\u00e2ng\u00a0 ng\u1ecdc x\u00e2m \u1edf \u0111i\u1ec7n nh\u00e0 Chu, c\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 gi\u1eef l\u1ec5 tri\u1ec1u c\u1ed1ng, tr\u1eabm \u0111\u00e3 x\u00e9t bi\u1ebft s\u1ef1 th\u00e0nh kh\u1ea9n \u1ea5y r\u1ed3i. Nh\u1eefng h\u1ea1ng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u01b0a ti\u1ebfn \u0111\u00e1ng khen, thu nh\u1eadn m\u1ed9t v\u00e0i th\u1ee9 \u0111\u1ec3 vui l\u00f2ng c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 th\u00e0nh th\u1ef1c \u0111\u01b0a ti\u1ebfn, c\u00f2n \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 l\u1ea1i v\u00e0 th\u01b0\u1edfng chung cho 300 l\u1ea1ng b\u1ea1c \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00e1i \u00fd : \u0111\u01b0a cho nhi\u1ec1u, tr\u1ea3 l\u1ea1i m\u1ed9t ch\u00fat\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng vi\u00ean b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh kh\u00f4ng d\u1ef1 v\u00e0o ch\u1ea7u y\u1ebft, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00fd. Vua ng\u1ef1 ra c\u1eeda th\u00e0nh Chu T\u01b0\u1edbc. C\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o m\u1ea5y t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn l\u1ea1y y\u1ebft. Cho tuy\u00ean tri\u1ec7u m\u1ed7i h\u1ea1t m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u1edf l\u00e0ng m\u1ea1c. C\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o t\u1ea5u \u0111\u1ed1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng ; vua l\u1ea5y l\u00e0m khen ng\u1ee3i. R\u1ed3i nh\u1eefng quan vi\u00ean \u00e2n phong, h\u01b0u tr\u00ed, h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng, nh\u1eefng ti\u1ebfn s\u0129, c\u1eed nh\u00e2n t\u1ea1i qu\u00e1n v\u00e0 nh\u1eefng t\u00fa t\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o theo l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o l\u1ea1y, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng c\u1ea3.<\/p>\n<p>Tha b\u1edbt thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e2n \u0111inh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i n\u0103m \u1ea5y 4 ph\u1ea7n 10 ; c\u00e1c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng Ho\u00e1, Th\u00e1i Nguy\u00ean, Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, 2 ph\u1ea7n 10. Nh\u1eefng x\u00e3, th\u00f4n thu\u1ed9c H\u00e0 N\u1ed9i, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u1eafc Ninh, Qu\u1ea3ng Y\u00ean nh\u00e2n v\u00ec l\u01b0u t\u00e1n hay b\u1ecb t\u1eadt d\u1ecbch m\u00e0 thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng ti\u1ec1n thu\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 khoan mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh, nay l\u1ea1i mi\u1ec5n cho 3 th\u00e0nh n\u1eefa.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c v\u00e0 ti\u1ec1n, g\u1ea1o cho c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u1ea3 v\u0103n, v\u00f5 b\u00e1ch quan \u0111i theo h\u1ea7u, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (th\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1c 50 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 300 quan, g\u1ea1o 100 ph\u01b0\u01a1ng ; ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 qu\u1ed1c c\u00f4ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1c 40 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 200 quan, g\u1ea1o 80 ph\u01b0\u01a1ng. C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 : ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1c 25 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 100 quan, g\u1ea1o 40 ph\u01b0\u01a1ng ; t\u00f2ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m, b\u1ea1c 20 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 60 quan, g\u1ea1o 30 ph\u01b0\u01a1ng ; ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m, b\u1ea1c 15 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 50 quan, g\u1ea1o 15 ph\u01b0\u01a1ng ; t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m, b\u1ea1c 10 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 30 quan, g\u1ea1o 15 ph\u01b0\u01a1ng ; ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, b\u1ea1c 7 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 20 quan, g\u1ea1o 15 ph\u01b0\u01a1ng; t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, b\u1ea1c 5 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 15 quan, g\u1ea1o 7 ph\u01b0\u01a1ng ; ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, b\u1ea1c 3 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 13 quan, g\u1ea1o 5 ph\u01b0\u01a1ng ; t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, b\u1ea1c 2 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 12 quan, g\u1ea1o 4 ph\u01b0\u01a1ng ; ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m, ti\u1ec1n 10 quan, g\u1ea1o 3 ph\u01b0\u01a1ng ; t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, ti\u1ec1n 10 quan, g\u1ea1o 2 ph\u01b0\u01a1ng r\u01b0\u1ee1i ; ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, ti\u1ec1n 8 quan, g\u1ea1o 2 ph\u01b0\u01a1ng ; t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m, ti\u1ec1n 7 quan, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng r\u01b0\u1ee1i ; ch\u00e1nh v\u00e0 t\u00f2ng th\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u ti\u1ec1n 5 quan, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng r\u01b0\u1ee1i ; ch\u00e1nh v\u00e0 t\u00f2ng th\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u ti\u1ec1n 5 quan, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng r\u01b0\u1ee1i ; ch\u00e1nh v\u00e0 t\u00f2ng b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u ti\u1ec1n 3 quan, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng). C\u00f2n c\u00e1c c\u00f4ng t\u1eed, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p chi\u1ebfu theo h\u1ea1ng t\u00f2ng tam ph\u1ea9m. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng : T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu d\u1ef1 sung v\u00e0o tu\u1ef3 gi\u00e1, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i h\u01a1i xa, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng cho. (T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, b\u1ea1c 12 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 40 quan, g\u1ea1o 20 ph\u01b0\u01a1ng ; \u0110\u1ee9c Nhu, b\u1ea1c 3 l\u1ea1ng, ti\u1ec1n 8 quan, g\u1ea1o 4 ph\u01b0\u01a1ng). Nh\u1eefng t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh d\u1ef1 \u0111i theo h\u1ea7u, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nhung y. Bi\u1ec1n binh c\u00e1c h\u1ea1ng v\u00e0 bi\u1ec1n binh 3 t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7, T\u0129nh \u0111\u00e3 d\u1ef1 sung theo h\u1ea7u, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ec7 tu\u1ef3 v\u00e0o c\u00e1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec7 c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh, l\u1ea1i d\u1ecbch c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Sai Trung s\u1ee9 \u0111em ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 d\u00e2ng T\u1eeb cung. (Tr\u00e2m nh\u01b0 \u00fd ((1) Nh\u01b0 \u00fd : m\u1ed9t v\u1eadt qu\u00fd, b\u1eb1ng v\u00e0ng hay b\u1eb1ng ng\u1ecdc, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 g\u00e0i t\u00f3c.1) h\u00ecnh tr\u00f2n, d\u00e1t ng\u1ecdc, nh\u00e2n s\u00e2m \u1edf Quan \u0110\u00f4ng, g\u1ea5m v\u00f3c th\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng, ch\u00e8 h\u01b0\u01a1ng danh nham v\u00e0 th\u1ed5 ng\u01a1i c\u00e1c t\u1ec9nh). Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu ban th\u1ee9c tr\u00e2n qu\u00fd tri\u1ec7u c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng t\u01b0\u1edbc cho \u0103n ngay t\u1ea1i \u0111\u1ea5y. Vua l\u1ea1i t\u1ef1 tay vi\u1ebft t\u1edd bi\u1ec3u d\u00e2ng t\u1ea1.<\/p>\n<p>D\u1ee5 : t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, quan v\u0103n t\u1eeb \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, tri ph\u1ee7, \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n, tri ch\u00e2u, gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o cho ch\u00ed th\u1ed5 tri huy\u1ec7n, tri ch\u00e2u, huy\u1ec7n th\u1eeba ; quan v\u00f5 t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7, ph\u00f3 qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1, ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fd, ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd cho \u0111\u1ebfn cai \u0111\u1ed9i, ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, ai \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i sung v\u00e0o vi\u1ec7c s\u1ee9 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u1edf nha l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng hay \u1edf t\u1ec9nh sai ph\u00e1i \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng n\u1eeda th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan xin \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i l\u1ea1y y\u1ebft, vua cho.<\/p>\n<p>T\u1eadp h\u1ee3p bi\u1ec1n binh 5 t\u1ec9nh l\u1edbn \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t. Sai Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng l\u00fd duy\u1ec7t binh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 duy\u1ec7t binh, ki\u1ec3m h\u1ea1ch v\u1ec1 qu\u00e2n ch\u00ednh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBang giao l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc xa \u0111\u1ebfn quan chi\u00eam. Ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n qu\u00e2n s\u0129, ph\u00f4 b\u00e0y binh uy, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00e0y. Tr\u1eabm s\u1ebd m\u1ed9t phen duy\u1ec7t c\u1ea3 c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho uy th\u1ebf c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc m\u1ea1nh m\u1ebd. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u n\u00ean ki\u1ec3m so\u00e1t, s\u1eafp \u0111\u1eb7t t\u00e2u l\u00ean cho k\u1ecbp bi\u1ebft ngay\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c binh c\u00f3 th\u1ec3 tr\u0103m n\u0103m kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00f4ng gi\u1ea3ng t\u1eadp, voi, ng\u1ef1a, thuy\u1ec1n t\u00e0u \u0111\u1ec1u quan h\u1ec7 v\u1ec1 binh ch\u00ednh, n\u00ean g\u1ed3m duy\u1ec7t c\u1ea3, tr\u1eabm s\u1ebd th\u00e2n t\u1edbi xem\u201d. B\u00e8n tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft sai Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, H\u1eadu h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn di\u1ec5n t\u1eadp tr\u1eadn voi ; Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh di\u1ec5n t\u1eadp tr\u1eadn ng\u1ef1a. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u giao th\u00e1i s\u1eed ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y \u1ea5y, r\u01b0\u1edbc ng\u1ef1 gi\u00e1 t\u1edbi duy\u1ec7t. Vua b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u00f5 r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ed1ng Na ti\u00ean (t\u00ean gi\u1ed1ng voi) l\u00e0 v\u1eadt c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u00f3 nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng ch\u1ec9 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 v\u1eadn t\u1ea3i ; n\u1ebfu d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c binh th\u00ec b\u1ea3n t\u00ednh n\u00f3 b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, nhi\u1ec1u khi l\u00e0m h\u1ecfng vi\u1ec7c. Duy \u1edf n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, tr\u1ea3i c\u00e1c \u0111\u1eddi d\u00f9ng binh, nu\u00f4i voi \u0111\u00e3 r\u00e8n luy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang ph\u00e9p. Khi d\u00e0n tr\u1eadn \u1edf \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng, c\u00f3 qu\u00e2n b\u1ed9 gi\u00fap s\u1ee9c, c\u00f3 s\u00fang l\u1edbn \u0111\u1eb7t l\u00ean, ho\u1eb7c c\u01b0\u1ee1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c k\u00e9o xe \u0111i sau, x\u00f4ng b\u00ean t\u1ea3, \u0111\u00e1nh b\u00ean h\u1eefu, t\u1edbi \u0111\u00e2u c\u0169ng l\u00e0m cho tan n\u00e1t, x\u01b0a nay c\u00e1c n\u01b0\u1edbc d\u00f9ng binh \u00edt th\u1ea5y nh\u01b0 th\u1ebf. Cho n\u00ean ch\u00ednh s\u00e1ch d\u00f9ng voi c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u l\u00e0 r\u1ea5t tr\u1ecdng. C\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u khen ng\u1ee3i, mu\u1ed1n b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n tr\u1eadn ng\u1ef1a th\u00ec c\u00f3 10 \u0111i\u1ec1u l\u1ee3i : \u2013 1. \u0111\u00f3n gi\u1eb7c l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1ebfn, \u2013 2. th\u1eeba l\u00fac gi\u1eb7c h\u01b0 kh\u00f4ng, \u2013 3. theo qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh b\u1eeba b\u1ed9n, \u2013 4. \u0111\u00f3n gi\u1eb7c, \u0111\u00e1nh \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u2013 5. ch\u1eb7n gi\u1eef l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, tuy\u1ec7t \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u1ee7a qu\u00e2n gi\u1eb7c, \u2013 6. ph\u00e1 c\u00e1c b\u1ebfn \u0111\u1ed3n, hu\u1ef7 b\u1ecf c\u1ea7u \u0111\u1eadp, \u2013 7. \u0111\u00e1nh \u00fap khi gi\u1eb7c kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb, \u0111\u00e1nh th\u00ecnh l\u00ecnh khi gi\u1eb7c ch\u01b0a ch\u1ea5n ch\u1ec9nh, \u2013 8. \u0111\u00e1nh l\u00fac gi\u1eb7c tr\u1ec5 n\u1ea3i, th\u1eeba l\u00fac gi\u1eb7c kh\u00f4ng ng\u1edd, \u2013 9. \u0111\u1ed1t nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u1ee9a l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u2013 10. gi\u1eabm, x\u00e9o n\u00e1t ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng l\u00e0m h\u1ec7 lu\u1ef5 cho con em c\u1ee7a gi\u1eb7c. \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng c\u00e1i l\u1ee3i c\u1ee7a k\u1ef5 chi\u1ebfn. Qu\u00e2n k\u1ef5 c\u00f3 th\u1ec3 r\u1eddi ra, tan ra, c\u00f3 th\u1ec3 t\u1ee5 t\u1eadp \u1edf xa ngh\u00ecn l\u00fd m\u00e0 v\u1ec1 t\u1edbi ch\u1ec9 b\u1eb1ng 100 l\u00fd, ra v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n lu\u00f4n, cho n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 qu\u00e2n ly h\u1ee3p. Khi x\u01b0a, k\u1ef5 s\u0129 ch\u1ec9 c\u00f3 cung t\u00ean l\u00e0 m\u00f4n s\u1edf tr\u01b0\u1eddng nay th\u00ec c\u00f3 c\u00e1c s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, ti\u00eau sang, g\u01b0\u01a1m tr\u01b0\u1eddng, s\u00fang ng\u1ef1a, c\u00f4ng \u0111\u00e1nh ph\u00e1 gi\u1eb7c h\u01a1n bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng binh gi\u1ecfi kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh gi\u1ecfi kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u00e0y tr\u1eadn. Th\u1ebf nh\u01b0ng tr\u1eddi sinh ra 5 h\u00e0nh, binh [kh\u00ed thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u00e0nh Kim] kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec v\u1ec1 ph\u00e9p \u0111\u00e1nh tr\u1eadn, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng n\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft. Tr\u1eadn c\u00f3 4 th\u1ebf \u201cch\u00ednh\u201d, chuy\u1ec3n l\u00e0m 4 th\u1ebf \u201ck\u1ef3\u201d. Thi\u00ean tr\u1eadn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng C\u00e0n ((1), (2) C\u00e0n, Kh\u1ea3m, C\u1ea5n, Ch\u1ea5n, T\u1ed1n, Ly, Kh\u00f4n, \u0110o\u00e0i l\u00e0 8 qu\u1ebb trong Kinh D\u1ecbch. Theo ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb th\u00ec C\u00e0n l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y \u2013 b\u1eafc. Kh\u1ea3m l\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh b\u1eafc, C\u1ea5n l\u00e0 \u0111\u00f4ng b\u1eafc. Ch\u1ea5n l\u00e0 ch\u00ednh \u0111\u00f4ng, T\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u00f4ng nam, Ly l\u00e0 ch\u00ednh nam, Kh\u00f4n l\u00e0 t\u00e2y nam. \u0110o\u00e0i l\u00e0 ch\u00ednh t\u00e2y.1), g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Thi\u00ean, \u0111\u1ecba tr\u1eadn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Kh\u00f4n, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda \u0110\u1ecba ; phong tr\u1eadn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u1ed1n, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Phong ; v\u00e2n tr\u1eadn \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Kh\u1ea3m, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda V\u00e2n ; Phi Long \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Ch\u1ea5n, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Phi Long ; V\u0169 D\u1ef1c \u1edf ph\u01b0\u01a1ng \u0110o\u00e0i, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda V\u0169 D\u1ef1c ; \u0110i\u1ec3u T\u01b0\u1eddng \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Ly, g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda \u0110i\u1ec3u T\u01b0\u1eddng ; X\u00e0 B\u00e0n \u1edf ph\u01b0\u01a1ng C\u1ea5n g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda X\u00e0 B\u00e0n. Thi\u00ean, \u0110\u1ecba, Phong, V\u00e2n l\u00e0 4 c\u1eeda ch\u00ednh ; Long, H\u1ed5, \u0110i\u1ec3u, X\u00e0 l\u00e0 4 c\u1eeda k\u1ef3. C\u00e0n, Kh\u00f4n, C\u1ea5n, T\u1ed1n l\u00e0 c\u1eeda \u0111\u00f3ng ; Kh\u1ea3m, Ly, Ch\u1ea5n, \u0110o\u00e0i(2) l\u00e0 c\u1eeda m\u1edf ; trong ngo\u00e0i ti\u1ebfp \u1ee9ng th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1i th\u1ebf n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a. B\u1ed1n \u201cch\u00ednh\u201d, b\u1ed1n \u201ck\u1ef3\u201d, \u0111\u00f3 l\u00e0 b\u00e1t tr\u1eadn, nh\u01b0ng c\u1ed1t y\u1ebfu, l\u1ea1i ch\u1ec9 \u1edf ba. X\u01b0a, vua Cao T\u00f4ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0169 Th\u00e0nh, h\u1ecfi : \u201cNh\u00e0 binh c\u00f3 ba tr\u1eadn l\u00e0 th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. Vi\u00ean B\u00e1n Thi\u00ean ((3) Vi\u00ean B\u00e1n Thi\u00ean : Ng\u01b0\u1eddi danh s\u0129 th\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng Cao T\u00f4ng (650 \u2013 683), \u0111\u1ed7 cao, l\u00e0m quan tr\u1ea3i 5 \u0111\u1eddi vua.3) ti\u1ebfn n\u00f3i : \u201cT\u00f4i nghe \u0111\u1eddi x\u01b0a theo c\u00e1c sao, c\u00e1c ng\u00e0y x\u1ea5u t\u1ed1t, l\u00e0 thi\u00ean tr\u1eadn ; theo s\u00f4ng n\u00fai \u0111\u1ed1i di\u1ec7n hay quay l\u01b0ng l\u00e0 \u0111\u1ecba tr\u1eadn ; theo t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ed9i ng\u0169, l\u00e0 nh\u00e2n tr\u1eadn, nh\u01b0ng t\u00f4i tr\u1ed9m cho l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf. H\u00e0nh binh theo ch\u00ednh ngh\u0129a nh\u01b0 tr\u1eadn m\u01b0a qu\u00fd ho\u00e1 \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng, h\u1ee3p v\u1edbi thi\u00ean tr\u1eddi, \u1ea5y l\u00e0 thi\u00ean tr\u1eadn ; \u0111\u1ee7 l\u01b0\u01a1ng \u0103n, \u00edt ti\u00eau ph\u00ed, v\u1eeba l\u00e0m ru\u1ed9ng v\u00e0 chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ecba nghi, \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ecba tr\u1eadn ; \u0111em qu\u00e2n \u0111i, qu\u00e2n s\u0129 nh\u01b0 con em \u0111i theo cha anh, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 nh\u00e2n ho\u00e0, \u1ea5y l\u00e0 nh\u00e2n tr\u1eadn ; n\u1ebfu b\u1ecf nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, th\u00ec \u0111\u00e1nh th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. Vua Cao T\u00f4ng khen l\u00e0 ph\u1ea3i. \u0110\u00f3 t\u1ee9c l\u00e0 tr\u1eadn tam t\u00e0i m\u00e0 l\u00e0 c\u1ed1t y\u1ebfu c\u1ee7a nh\u00e0 binh\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n nghe vua n\u00f3i xong, c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1 xin ch\u1ecbu k\u00e9m.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cTr\u1eadn ng\u1ef1a v\u1edbi tr\u1eadn voi, \u0111\u1eb1ng n\u00e0o kh\u00f3 h\u01a1n ?\u201d. T\u00e2m th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eadn ng\u1ef1a kh\u00f3 h\u01a1n\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cPh\u1ea3i \u0111\u1ea5y ! Tr\u1eadn voi ch\u1ec9 l\u00e0 chi\u1ebfu theo ph\u00e9p luy\u1ec7n t\u1eadp th\u01b0\u1eddng, c\u00f2n tr\u1eadn ng\u1ef1a th\u00ec qu\u00e2n k\u1ef5 b\u1eafn t\u00ean, c\u1ea7m dao, x\u00f4ng pha v\u00e0o tr\u1eadn, n\u1ebfu kh\u00f4ng quen th\u1ea1o th\u00ec m\u00ecnh b\u1ecb h\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n gi\u1ebft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c sao ?. Th\u1ebf cho n\u00ean kh\u00f3 h\u01a1n. Nay \u0111\u1ee3i duy\u1ec7t xong ban th\u01b0\u1edfng, s\u1ebd l\u1ea5y kh\u00f3, d\u1ec5 l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc c\u1ed1t cho \u0111\u00fang m\u1ee9c c\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra s\u1ef1 ban khen v\u00e0 khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i th\u00e2n l\u00e0m ra k\u1ef7 lu\u1eadt, \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n v\u1ec1 th\u1ebf tr\u1eadn thu\u1ef7 chi\u1ebfn, sai H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 H\u1eadu \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u0169 V\u0103n T\u1eeb thao di\u1ec5n tr\u1eadn thu\u1ef7. Ngay sau \u0111\u00f3, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt tr\u00edch ph\u00e1i qu\u00e2n \u1edf 2 v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 c\u00f9ng v\u1edbi qu\u00e2n thu\u1ef7 di\u1ec5n t\u1eadp, b\u1ecb c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u00e0nh dinh \u0111em ra b\u1ebb h\u1eb7c. Vua n\u00f3i : \u201cC\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 v\u1ed1n l\u00e0 qu\u00e2n c\u1ea5m, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1eb7c Ch\u1ec9 th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c sai ri\u00eang. T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt l\u00e0 h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, ch\u01b0a t\u1eebng xin Ch\u1ec9 vua m\u00e0 t\u1ef1 ti\u1ec7n tr\u00edch ph\u00e1i, th\u1eadt l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p ph\u00e9p !\u201d, b\u00e8n gi\u00e1ng B\u1eadt 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; r\u00fat B\u1eadt v\u1ec1 h\u00e0nh dinh v\u00e0 \u0111\u1ed5i sai Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh t\u1ed5ng duy\u1ec7t, V\u0169 V\u0103n T\u1eeb l\u00e0m ch\u1ee9c Ph\u00f3. L\u1ea1i sai Th\u1ecb lang N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t gi\u00fap vi\u1ec7c, ch\u1ec9 b\u1ea3o c\u00e1ch di\u1ec5n t\u1eadp ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Vua tri\u1ec7u T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i th\u00e2n v\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng, ph\u00e0m l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y th\u1ea5y c\u1eed ch\u1ec9 c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u1ec5 ! Ph\u1ea3i bi\u1ebft r\u1eb1ng ki\u00eau th\u00ec t\u1ea5t h\u1ecfng vi\u1ec7c. V\u1eady n\u00ean th\u1eadn tr\u1ecdng, ki\u00eang r\u0103n\u201d. B\u1eadt t\u1ef1 nh\u1eadn l\u00e0 v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ecdc, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua n\u00f3i : \u201cL\u1ea7n n\u00e0y d\u1ea1y b\u1ea3o v\u1ed1n v\u00ec th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u01a1i m\u00e0 mu\u1ed1n chu to\u00e0n, \u0111\u1eebng c\u1eed \u0111\u1ed9ng b\u1eady, n\u00ean coi vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho N\u1ed9i c\u00e1c : ph\u00e0m c\u00f3 ban h\u00e0nh t\u1edd \u00e2n chi\u1ebfu, ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng \u1ea5n \u201c\u0110\u1ea1i Nam thi\u00ean t\u1eed\u201d.<\/p>\n<p>Vua h\u1ecfi L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 nh\u00e0 Thanh khi sang \u0111\u00e2y, n\u00ean c\u1ea5p cho m\u0169 \u00e1o h\u1ea1ng n\u00e0o ? Quan b\u1ed3i ti\u1ebfp c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta \u0111\u1ee9ng v\u00e0o ban c\u1ea5p n\u00e0o ?\u201d Ph\u1ee9c th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 Thanh th\u00ec c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o nh\u1ea5t ph\u1ea9m, quan b\u1ed3i ti\u1ebfp th\u00ec \u0111\u1ee9ng v\u00e0o ban th\u1ee9 t\u1ee9 ph\u1ea9m\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u1ee9c l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cS\u1ee9 Thanh sang \u0111\u00e2y, theo l\u1ec7, c\u00f3 \u0111\u1ed3 t\u1eb7ng ti\u1ec5n. B\u1ed9 \u0111\u00e3 b\u00e0n d\u00f9ng v\u00e0ng, b\u1ea1c v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt. Nh\u01b0ng theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh, ph\u00e0m s\u1ee9 th\u1ea7n ra kh\u1ecfi c\u1eeda \u1ea3i, khi v\u1ec1 c\u1ea5m ng\u1eb7t \u0111em theo v\u00e0ng b\u1ea1c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cV\u00e0ng b\u1ea1c c\u00f3 c\u1ea5m, l\u00e0 theo v\u1ec1 ph\u00e1p lu\u1eadt ; c\u00f2n \u0111\u01b0a t\u1eb7ng, l\u00e0 thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u1eadu t\u00ecnh. Ta c\u1ee9 theo nh\u01b0 b\u1ed9 b\u00e0n m\u00e0 l\u00e0m, c\u00f2n t\u1eeb ch\u1ed1i hay nh\u1eadn th\u00ec tu\u1ef3 h\u1ecd\u201d.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u1edf x\u1ee9 Chi Ty ng\u0103n ch\u1eb7n s\u00f4ng nh\u00e1nh, \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u00e1o b\u1ecb ngh\u1ebdn. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin, li\u1ec1n \u0111em 800 bi\u1ec1n binh ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn s\u1ed1c Ch\u00ednh \u0110\u00f4n, gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc, quan qu\u00e2n 2 m\u1eb7t thu\u1ef7 b\u1ed9 gi\u00e1p c\u00f4ng, gi\u1eb7c b\u1ecf \u0111\u1ed3n tan ch\u1ea1y. Quan qu\u00e2n b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 26 t\u00ean, li\u1ec1n sai ph\u00e1 hu\u1ef7 \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c, khai th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng b\u1ecb ch\u1eb7n tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u1edf x\u1ee9 Chi Ty, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed3n C\u1eedu An, tr\u00edch qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i ti\u1ebfp vi\u1ec7n cho nh\u1eefng \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, H\u00f9ng Ng\u1ef1. B\u1ed7ng ti\u1ebfp tin c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u1edf Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang v\u00e0 s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, th\u1ed5 ph\u1ec9 k\u00e9o \u00f9a \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i \u0111i g\u1ea5p sang An Giang, c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n h\u1ed9i h\u1ee3p \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Vua cho r\u1eb1ng : Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111i chuy\u1ebfn n\u00e0y \u0111\u00fang v\u1edbi c\u01a1 h\u1ed9i, tuy kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, nh\u01b0ng c\u00f3 tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba r\u1ed3i c\u0169ng \u0111\u1ee7 l\u00e0m cho thanh th\u1ebf vang d\u1ed9i, b\u00e8n th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. C\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 tham d\u1ef1 tr\u1eadn n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/a><\/p>\n<p>Sai Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u00e1n ng\u1eef s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u00e1n ng\u1eef s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf ; Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u00e1n ng\u1eef m\u1eb7t H\u1eadu Giang. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ea1i An Giang v\u00ec s\u1ed1 binh trong t\u1ec9nh chia ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, n\u00ean m\u1edbi t\u01b0 cho qu\u00e2n th\u1ee9 Ba Xuy\u00ean ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn gi\u00fap. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m l\u1ea5y c\u1edb v\u00ec ch\u01b0a ti\u1ec5u di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft th\u1ed5 ph\u1ec9, kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ebfn gi\u00fap, vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, ph\u1ea1t gi\u00e1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb xu\u1ed1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u t\u1ea1i ch\u1ee9c, v\u00e0 sai ph\u1ea3i \u0111i ngay sang An Giang h\u1ed9i h\u1ee3p \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. L\u00fac \u1ea5y th\u1ed5 ph\u1ec9 k\u1ebft b\u1ecdn h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn, v\u00e2y quanh c\u00e1c \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c, H\u00f9ng Ng\u1ef1, Th\u00f4ng B\u00ecnh, ph\u00e1 lu\u00f4n huy\u1ec7n l\u1ef5 \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean. Vua l\u1ea1i sai Tri Ph\u01b0\u01a1ng, C\u00f4ng Nh\u00e0n chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u00e1n ng\u1eef, \u0111\u1ec1u do t\u1ed5ng th\u1ed1ng, tham t\u00e1n v\u00e0 t\u00e1n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n xem x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u00e0 c\u1eaft \u0111\u1eb7t.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 ch\u01a1i ch\u00f9a Tr\u1ea5n Qu\u1ed1c, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 ch\u00f9a Tr\u1ea5n B\u1eafc, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n 200 quan. Hai ch\u00f9a Ho\u1eb1ng \u00c2n (H\u00e0 N\u1ed9i), Ph\u1eadt T\u00edch (S\u01a1n T\u00e2y) c\u0169ng c\u1ea5p cho ti\u1ec1n b\u1eb1ng s\u1ed1 \u1ea5y.<\/p>\n<p>Sai Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Tr\u1ea7n H\u1eefu Thi\u1ec7u \u0111i tu\u1ea7n tra trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, c\u00f9ng v\u1edbi Ch\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t Cung coi l\u0129nh qu\u00e2n quan gia s\u1ee9c tu\u1ea7n h\u1ed9. L\u00fac \u1ea5y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 \u0110inh Duy Tr\u00ec \u0111\u1ebfn c\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng n\u1ed9p \u0111\u01a1n t\u1ed1 c\u00e1o Cai t\u1ed5ng Nguy\u1ec5n S\u00f9ng t\u01b0 th\u00f4ng v\u1edbi t\u00ean gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c Th\u1ea1ch. Tr\u00ec xin d\u1eabn b\u1eaft. T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch cho l\u00e0 n\u00f3i kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1edb, b\u00e1c b\u1ecf, b\u1ecb C\u1ea5p s\u1ef1 trung Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng \u0111em ra h\u1eb7c. Vua tri\u1ec7u T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y. Ho\u00e1n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cNghe n\u00f3i t\u00ean \u0110inh Duy Tr\u00ec tranh v\u1edbi Nguy\u1ec5n S\u00f9ng l\u00e0m Cai t\u1ed5ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra chuy\u1ec7n n\u00e0y \u0111\u1ec3 k\u00eau \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cT\u00ean Nh\u00e0n, t\u00ean Th\u1ea1ch l\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea9n tr\u1ed1n l\u00e2u n\u0103m, l\u00e0m lu\u1ef5 cho d\u00e2n bi\u00ean gi\u1edbi, n\u1ebfu ch\u1ec9 nghe n\u00f3i v\u1ec1 m\u1ed9t m\u1eb7t, m\u00e0 b\u1ecf \u0111i kh\u00f4ng h\u1ecfi th\u00ec ch\u1eb3ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 nh\u1ecdt b\u1ecdc r\u1ed3i sinh \u0111au hay sao ?\u201d. B\u00e8n sai Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n Kinh V\u1ef9 \u0111i l\u00ean S\u01a1n T\u00e2y, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean b\u1ed1, \u00e1n \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch v\u00ec t\u1ef1 ti\u1ec7n b\u00e1c b\u1ecf vi\u1ec7c n\u00e0y,\u00a0 b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i b\u1ed9 Binh. T\u1eeb \u0111\u1ea5y v\u1ec1 sau, ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u01a1n k\u00eau, ty h\u00ecnh ph\u00e1p kh\u00f4ng b\u00e1c b\u1ecf m\u1ed9t \u0111\u01a1n n\u00e0o, th\u00e0nh th\u1eed c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n h\u01a1i m\u1ed9t ch\u00fat hi\u1ec1m kh\u00edch nh\u1ecf m\u1ecdn c\u0169ng \u0111i t\u1ea5u c\u00e1o b\u1eady, trong kho\u1ea3ng v\u00e0i ng\u00e0y m\u00e0 c\u00f3 t\u1edbi h\u00e0ng ngh\u00ecn \u0111\u01a1n k\u00eau, quan l\u1ea1i b\u1ecb li\u00ean lu\u1ef5 r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u1ef9 ph\u1ea3i d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u xin nh\u1eafc l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m \u0111\u1ec3 d\u1eb9p th\u00f3i ngoan ng\u1ea1nh. Vua b\u00e8n ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh : Ph\u00e0m k\u1ebb n\u00e0o c\u00f3 nh\u1eefng t\u00ecnh tr\u1ea1ng oan kh\u1ed5 \u0111au \u0111\u1edbn, hay c\u00f3 nh\u1eefng \u00e1n n\u1eb7ng v\u1ec1 gi\u1eb7c, c\u01b0\u1edbp, tham tang, qu\u1ea5y nhi\u1ec5u th\u00ec m\u1edbi cho ph\u00e9p c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00ecnh n\u1ed9p \u0111\u01a1n k\u00eau, c\u00f2n nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, nh\u1ecf nh\u1eb7t th\u00ec xua \u0111u\u1ed5i h\u1ebft. T\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u01a1n ki\u1ec7n c\u00e1o m\u1edbi b\u1edbt.<\/p>\n<p>Sai l\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u00edch ra 1 v\u1ec7 binh \u1edf Kinh cho \u0111i B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u00f3ng gi\u1eef. Sai quan t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh tr\u00edch l\u1ea5y 30 bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh, v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111i v\u00e0o Gia \u0110\u1ecbnh, theo c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u1ed5ng th\u1ed1ng, tham t\u00e1n v\u00e0 t\u00e1n l\u00fd sai ph\u00e1i v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa \u1edf Thanh, Ngh\u1ec7 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1, \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u0169 \u1edf Kinh tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i tr\u00edch binh \u1edf H\u1eadu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 hi\u1ec7n \u0111i theo, chia ra \u0111\u00f3ng \u1edf Thanh, Ngh\u1ec7. L\u1ea1i tr\u00edch \u1edf H\u00e0 T\u0129nh : v\u1ec7 Uy v\u0169 ra \u0111\u00f3ng S\u01a1n T\u00e2y, tr\u00edch \u1edf Ngh\u1ec7 An : v\u1ec7 Ho\u00e0n v\u0169 ra \u0111\u00f3ng H\u00e0 N\u1ed9i, v\u1ec7 Trung v\u0169 ra \u0111\u00f3ng Nam \u0110\u1ecbnh, v\u1ec7 Nghi\u00eam v\u0169 ra \u0111\u00f3ng H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; tr\u00edch \u1edf Thanh Ho\u00e1 : v\u1ec7 C\u00f4ng v\u0169 ra \u0111\u00f3ng B\u1eafc Ninh, v\u1ec7 Nhu\u1ec7 v\u0169 chia \u0111\u00f3ng \u1edf Ninh B\u00ecnh v\u00e0 H\u01b0ng Y\u00ean, tr\u00edch th\u00eam v\u1ec7 H\u00f9ng v\u0169 \u1edf Thanh Ho\u00e1 chia \u0111\u00f3ng B\u1eafc Ninh v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Sai quan l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf th\u1ea7n s\u00f4ng. R\u1ed3i xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e2n d\u00e2n n\u01b0\u01a1ng c\u1eady vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng l\u00e0 g\u1ed1c, gi\u00fap nh\u00e0 n\u00f4ng, vi\u1ec7c gi\u1eef s\u00f4ng r\u1ea5t c\u1ea7n. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta y\u00eau d\u00e2n, qu\u00fd th\u00f3c, s\u1eeda sang, s\u1eafp \u0111\u1eb7t, v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00ea s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd h\u01a1n. Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t mi\u1ebfu th\u1edd th\u1ea7n s\u00f4ng \u1edf S\u01a1n T\u00e2y, giao cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u1edd c\u00fang \u0111\u1ec3 c\u1ea7u th\u1ea7n gi\u00fap d\u00e2n. M\u1ea5y n\u0103m nay n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng thu\u1eadn \u0111\u1ec1u, vi\u1ec7c n\u00f4ng thu\u1eadn ti\u1ec7n, th\u1ea7n \u0111\u00e3 gi\u00fap cho l\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng kh\u1eafp r\u1ed3i. Tr\u1eabm k\u00ednh theo ph\u00e9p c\u0169, \u0111i ra B\u1eafc tu\u1ea7n, \u0111\u00e3 th\u00e2n l\u00e0m v\u0103n d\u1ee5, sai quan \u0111i t\u1ebf. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, s\u1ee9c th\u1ea7n thi\u00eang li\u00eang, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho 1 b\u1ee9c bi\u1ec3n v\u00e0ng \u0111\u1ec1 ch\u1eef \u201cNi\u00ean kh\u00e1nh an lan\u201d ((1) H\u1eb1ng n\u0103m m\u1eebng s\u00f3ng \u00eam.1), l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e2u \u0111\u1ed1i (c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eef : ni\u00ean ni\u00ean d\u00e3n \u0111\u1eafc h\u00e0\u00a0 l\u01b0u thu\u1eadn, x\u1ee9 x\u1ee9 giai h\u00e2n tu\u1ebf c\u1ed1c phong) ((2) H\u1eb1ng n\u0103m nh\u1eefng mu\u1ed1n d\u00f2ng s\u00f4ng thu\u1eadn ; kh\u1eafp ch\u1ed1n \u0111\u1ec1u vui l\u00faa ru\u1ed9ng nhi\u1ec1u.2). V\u00e0, sai quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ebf kh\u1eafc \u0111em treo \u1edf mi\u1ebfu, k\u1ef3 cho n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng ch\u1ea3y thu\u1eadn, v\u0129nh vi\u1ec5n s\u00f3ng \u00eam, v\u1eadt th\u1ecbnh, d\u00e2n y\u00ean, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd tr\u1eabm v\u00ec d\u00e2n c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc\u201d. Vua l\u1ea1i t\u1eb7ng th\u00eam th\u1ea7n mi\u1ebfu 1 chi\u1ebfc \u00e1o g\u1ea5m lam.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u \u0111\u00e1nh lui gi\u1eb7c Xi\u00eam, \u0111\u01b0a c\u1edd \u0111\u1ecf ra b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua s\u1eafp ra B\u1eafc, ngh\u0129 \u0111\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean \u1edf v\u00e0o g\u00f3c xa, gi\u1eb7c Xi\u00eam th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i d\u00f2m d\u1ecf, c\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u00f2ng b\u1ecb cho nghi\u00eam, li\u1ec1n sai th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111em qu\u00e2n quan \u0111i t\u1edbi \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ec3 nghi\u00eam vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb. \u0110\u1ebfn khi vua ra t\u1edbi t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, b\u1ed7ng ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o nguy c\u1ea5p c\u1ee7a H\u00e0 Ti\u00ean r\u1eb1ng : t\u01b0\u1edbng Xi\u00eam l\u00e0 \u00d4 Thi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng d\u1ed1c qu\u00e2n \u1edf n\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u0103n c\u01b0\u1edbp, th\u1eadt kh\u00f4ng sai \u00fd vua ngh\u0129 tr\u01b0\u1edbc, li\u1ec1n xu\u1ed1ng d\u1ee5 nghi\u00eam \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u gi\u1ebft gi\u1eb7c, ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 bi\u00ean thu\u1ef3, hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u00e1c qu\u00e2n, ch\u1ec9 b\u1ea3o ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i k\u00edp cho \u0111\u1ed1c th\u00fac \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i thu\u1ef7 binh c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng \u0111\u00f3ng \u1edf trong Nam k\u00edp sang H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e2y ch\u1eb7n v\u00e0 cho g\u1ecdi l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. L\u1ea1i cho vi\u00ean l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m T\u1ed5ng th\u1ed1ng qu\u00e2n v\u1ee5, \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n nghi l\u00e0m vi\u1ec7c v\u00e0 c\u1eaft Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng l\u00e0m T\u00e1n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0111em nh\u1eefng binh h\u00f9ng m\u1ea1nh \u1edf Kinh \u0111i thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng, t\u00e0u chi\u1ebfn do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u00e0o Nam. L\u1ea1i \u0111i\u1ec1u ph\u00e1t nh\u1eefng qu\u00e2n h\u00f9ng m\u1ea1nh \u1edf Nam tr\u1ef1c, T\u1ea3 k\u1ef3 do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111i mau \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp \u1ee9ng. T\u1edbi \u0111\u00e2y, tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cH\u00f4m nay ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd t\u00e2u c\u1ee7a b\u1ecdn \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, qu\u00e2n gi\u1eb7c ph\u00e2n chi t\u1eeb n\u00fai L\u1ed9c Gi\u00e1c \u0111\u1ebfn qu\u00e3ng \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u1edf Chu Nham, \u0111\u1eafp 18 \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, m\u1ed9t m\u1eb7t ch\u1eb7n Kim D\u1eef, m\u1ed9t m\u1eb7t gi\u1eef L\u00f4 Kh\u00ea, b\u1eafn s\u00fang l\u1edbn vi\u00ean \u0111\u1ea1n 3 t\u1ea5c tan r\u01a1i nh\u01b0 m\u01b0a, qu\u00e2n ta l\u1edbn, nh\u1ecf an to\u00e0n kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, ai c\u0169ng n\u1ed5i gi\u1eadn tr\u0103m ph\u1ea7n, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh b\u1eafn : thuy\u1ec1n gi\u1eb7c th\u1ee7ng v\u1ee1. Gi\u1eb7c v\u1eabn c\u00f2n d\u00e1m b\u1eafn s\u00fang l\u1edbn lu\u00f4n ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111\u1ec3 b\u1ee9c h\u00e3m t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Huy, th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Kim D\u1eef tr\u01b0\u1edbc, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, L\u00e3nh binh Mai V\u0103n T\u00edch, nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t \u0111\u1ec1u th\u00e2n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n quan chia b\u00e0y nh\u01b0 b\u1ee9c th\u00e0nh d\u00e0i, \u0111\u00e1nh r\u1ea5t d\u1eef d\u1ed9i ; s\u00fang l\u1edbn b\u1eafn gi\u1ebft qu\u00e2n gi\u1eb7c thuy\u1ec1n tan t\u1eebng m\u1ea3nh, th\u00e2y ch\u1ebft ng\u1ed5n ngang. B\u1ecdn gi\u1eb7c v\u1ee1 tan, lu\u00f4n \u0111\u00eam b\u1ecf ch\u1ea1y ; qu\u00e2n ta \u0111u\u1ed5i theo, l\u1ea1i c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00fang l\u1edbn c\u1ee7a ch\u00fang. Qu\u00e2n gi\u1eb7c ch\u1ea1y lo\u1ea1n, s\u1ee3 tr\u1ed1n \u0111i xa ; ta b\u00e8n thu qu\u00e2n v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ea3o nh\u01b0 c\u0169. Coi bi\u1ec3u t\u00e2u b\u00e0y, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng m\u1eebng r\u1ee1 khen ng\u1ee3i !\u201d. V\u1ea3 l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam tuy m\u1ecdi r\u1ee3, nh\u01b0ng c\u0169ng l\u00e0 vua t\u00f4i m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc, th\u1ebf m\u00e0 v\u00f4 c\u1edb g\u00e2y s\u1ef1 c\u00e0n b\u1eady, l\u1ea5n c\u00f5i \u0111\u1ea5t ta, l\u00fd c\u1ee7a h\u1ecd tr\u00e1i r\u1ed3i. C\u00f2n b\u1ea3n tri\u1ec1u x\u1eed s\u1ef1 th\u00ec ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, r\u00f5 r\u1ec7t, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 n\u0103m ngo\u00e1i, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111i tr\u00e0n v\u00e0o \u0111\u1ea5t bi\u00ean gi\u1edbi ta, quan t\u1ec9nh t\u00e2u s\u1edb l\u00ean, li\u1ec1n sai tha ra kh\u1ecfi c\u00f5i, th\u1eadt kh\u00f4ng th\u00e8m h\u1ecfi, khoan r\u1ed9ng bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! L\u00fd c\u1ee7a ta v\u1ed1n ph\u1ea3i. Nay t\u01b0\u1edbng Xi\u00eam k\u1ebft b\u00e8 v\u1edbi b\u1ecdn L\u1ea1p Man, c\u01b0\u1edbp bi\u00ean gi\u1edbi ta, th\u1ebf l\u00e0 ch\u00fang t\u1ef1 \u0111\u01b0a m\u00ecnh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ch\u1ebft. Nh\u00e2n ngh\u0129 : d\u00e2n \u1edf bi\u00ean ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ee3t l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c, b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i phi\u1ec1n ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn gi\u00fap \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Vi\u00ean t\u01b0\u1edbng anh d\u0169ng \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch l\u00e0 con vi\u00ean T\u1ea3 qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh, t\u01b0\u1edbc Di\u00ean H\u1ef1u t\u1eed \u0110o\u00e0n V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng, c\u1eeda t\u01b0\u1edbng l\u1ea1i sinh t\u01b0\u1edbng, con nh\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i, b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 ti\u1ebfng, tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m L\u00e3nh binh H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u00e3 d\u00e2ng c\u00f4ng to, \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta y\u00eau m\u1ebfn h\u1eadu \u0111\u00e3i, th\u01b0\u1edfng cho kim b\u00e0i \u201cAnh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d, n\u00eau r\u00f5 qu\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i gi\u00fap tr\u1eabm. N\u0103m ngo\u00e1i, v\u00ec c\u00f3 qu\u00e2n c\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, nay sai \u0111\u00f3ng gi\u1eef H\u00e0 Ti\u00ean, ch\u1ee3t c\u00f3 gi\u1eb7c to \u0111\u1ebfn, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch ch\u1ec9 \u0111em m\u1ed9t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n nh\u1ecf m\u00e0 d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Xi\u00eam, [l\u00e0m cho tr\u1eabm] \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac ra B\u1eafc, \u0111\u1ee1 lo v\u1ec1 c\u00f5i Nam, c\u00f4ng \u1ea5y r\u1ea5t l\u00e0 t\u1ed1t ! Th\u1eadt \u0111\u00e1ng l\u01b0u m\u00e3i v\u1edbi s\u00f4ng n\u00fai, ghi l\u00ean c\u00e1c l\u00e1 c\u1edd. C\u00f2n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Huy, L\u00e3nh binh Mai V\u0103n T\u00edch l\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean gi\u1eef \u0111\u1ea5t \u0111ai, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi s\u1ef1 giao ph\u00f3 cho coi tr\u1ea5n, c\u00f4ng \u1ea5y g\u1ea7n b\u1eb1ng \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch. Th\u1ebf nh\u01b0ng, tuy b\u1edfi t\u01b0\u1edbng s\u0129 l\u00e0m \u0111\u00fang m\u1ec7nh l\u1ec7nh, d\u1ef1ng n\u00ean c\u00f4ng to, t\u00f3m l\u1ea1i c\u0169ng b\u1edfi nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi \u0111\u1ea5t m\u1ebfn t\u1ef1a, t\u1ed5 kh\u1ea3o gi\u00fap \u0111\u1ee1, tr\u1eabm n\u01b0\u01a1ng d\u1ef1a v\u00e0o uy th\u1eeba, c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c n\u00e0y. V\u1eady th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, b\u1ed5 th\u1ee5 ngay l\u00ean [\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c], th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed9t chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng c\u1ee7a vua d\u00e1t c\u00e1c s\u1eafc ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng, ho\u1ea3 t\u1ec1 7 vi\u00ean li\u00ean ch\u00e2u, 1 chi\u1ebfc \u201cKhoan t\u00e2m b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i\u201d ch\u1ea1m h\u00ecnh \u201csong ph\u01b0\u1ee3ng tri\u1ec1u d\u01b0\u01a1ng\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4, kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng d\u00e1t c\u00e1c s\u1eafc ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng ho\u1ea3 t\u1ec1 2 vi\u00ean li\u00ean ch\u00e2u, 1 chi\u1ebfc \u201cSong h\u1ef7 b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng\u00a0 trung ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Huy, th\u1ef1 L\u00e3nh binh Mai V\u0103n T\u00edch, \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam nh\u1eabn v\u00e0ng, b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i, kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng trung m\u1ed7i th\u1ee9 1, v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 qu\u00e2n c\u00f4ng. Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t, th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ch\u1ee9c Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, \u0111\u1ee3i vi\u1ec7c y\u00ean c\u1ea3 s\u1ebd do b\u1ed9 h\u1eadu b\u1ed5, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng d\u00e1t m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, 1 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n v\u00e0ng Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam nh\u1ecf c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e1i, \u0111em binh c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00fang l\u1edbn c\u1ee7a gi\u1eb7c, th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u00eam 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn. Qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; bi\u1ec1n binh th\u00ec th\u01b0\u1edfng chung cho 1.000 quan ti\u1ec1n. Ngo\u00e0i ra, \u0111\u1ee3i s\u1ed5 ghi c\u00f4ng tr\u1ea1ng l\u00e0m xong t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u khen th\u01b0\u1edfng. Nay sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 v\u1ec7 C\u1ea9m y Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu d\u1eabn c\u00e1c k\u1ef5 s\u0129 mang c\u1edd \u0111\u1ecf \u0111i tuy\u00ean b\u00e1o kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 cho kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft. L\u1ea1i sai \u0111em b\u1ea3n d\u1ee5 n\u00e0y sao ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u, ban c\u1ea5p cho c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh, d\u1ee5 b\u1ea3o c\u00e1c vi\u00ean quan to gi\u1eef tr\u00e1ch nhi\u1ec7m coi t\u1ec9nh : t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh n\u00ean coi m\u00e0 l\u00e0m theo nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u1ea5t s\u1ebd h\u1eadu \u0111\u00e3i, c\u00f2n g\u00ec vui cho b\u1eb1ng !\u201d. Vua l\u1ea1i d\u1ee5 nh\u1eefng quan to \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o : n\u00ean nh\u00e2n c\u00e1i th\u1ebf \u201cch\u1ebb tre\u201d n\u00e0y, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ed1c s\u1ee9c nh\u00e2n vi\u00ean, qu\u00e2n s\u0129 h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft, c\u1ed1t t\u00ecm cho \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn l\u0169 c\u1ee7a k\u1ebb \u0111\u1ea7u ph\u1ea1m ngu\u1ef5 x\u01b0ng, b\u1eaft ch\u00e9m cho h\u1ebft, r\u1ed3i sau h\u1ed9i h\u1ee3p \u0111\u00e1nh d\u1eb9p Th\u1ea5t S\u01a1n, ph\u00e1 hu\u1ef7 h\u1ebft s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c, th\u00e0nh c\u00f4ng mau ch\u00f3ng.<\/a><\/p>\n<p>H\u00f4m \u1ea5y, vua cho tri\u1ec7u c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c quan to \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn, th\u00e2n cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t chi\u1ebfc h\u00e0 bao g\u1ea5m v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u t\u1ec9nh trong Nam K\u1ef3 l\u00e2u nay b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp nhi\u1ec5u. Nay nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, tr\u1eabm m\u1eebng cho d\u00e2n ta kh\u00f4ng sao k\u1ec3 xi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>G\u1eb7p ti\u1ebft Thanh minh, sai l\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng B\u1ea3o \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu l\u0103ng, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 3 H\u1ed3ng Ph\u00f3 \u0111\u1ebfn l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng \u0111\u1ec3 h\u00e0nh l\u1ec5. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t \u1edf Hi\u1ebfu l\u0103ng, t\u1eeb ta \u0111\u1eb7t ra tr\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng nh\u00e2n c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao, ph\u1ea3i \u1edf l\u00e2u ng\u00e0y t\u1ea1i ngo\u00e0i n\u00e0y, \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac cu\u1ed1i xu\u00e2n nhi\u1ec1u s\u01b0\u01a1ng, s\u1eafp \u0111\u1ebfn ti\u1ebft Thanh minh ch\u01b0a th\u1ec3 v\u1ec1 th\u00e2n y\u1ebft l\u0103ng m\u1ed9, trong l\u00f2ng t\u01b0\u1edfng m\u1ed9, th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb kh\u00f4n ng\u0103n ! C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n thay ta, c\u1ea7n l\u00e0m cho h\u1ee3p \u00fd ngh\u0129a ng\u00e0y l\u1ec5. Ta ch\u1ec9 ch\u1eafp tay tr\u00f4ng l\u00ean kh\u00f4ng, ng\u1eadm th\u01b0\u01a1ng, c\u00fai l\u1ea1y, ho\u1ea1 may nh\u1edd \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o linh thi\u00eang t\u1ea1i tr\u00ean tr\u1eddi th\u01b0\u01a1ng x\u00e9t t\u1edbi t\u1ea5m l\u00f2ng \u0111au x\u00f3t c\u1ee7a ta, k\u1ebb ti\u1ec3u t\u1eed n\u00e0y\u201d. L\u1ea1i sai l\u01b0u Kinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, h\u1ed9 \u1ea5n Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng c\u00f9ng theo H\u1ed3ng B\u1ea3o, gi\u00fap vi\u1ec7c b\u01b0ng s\u1ecdt l\u00e0m l\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t [l\u00ean m\u1ed9] ; Tu\u1ea7n h\u1ed9 H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u theo H\u1ed3ng Ph\u00f3, gi\u00fap l\u00e0m vi\u1ec7c l\u1ec5 nghi ; l\u01b0u Kinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u1ea1 Quang C\u1ef1 v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean th\u00e2n tay ki\u1ec3m k\u1ef9 c\u00e1c th\u1ee9 ch\u00e8, qu\u1ea3 ph\u1ea9m v\u1eadt k\u00ednh c\u1ea9n d\u00e2ng ti\u1ebfn ; c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n t\u1ea1i Kinh m\u00e0 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, tr\u1eeb ra ph\u1ea3i chia ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c kh\u00e1c, c\u00f2n \u0111\u1ebfn h\u00f4m l\u1ec5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1edbi l\u1ea1y cho h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ec5 nghi.<\/p>\n<p>Sai ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng H\u01b0u l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf H\u00e1n Th\u1ecd \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, Quan th\u00e1nh \u0111\u1ebf qu\u00e2n \u1edf l\u1ea7u T\u0129nh B\u1eafc.<\/p>\n<p>C\u1eed 2 vi\u00ean : th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c v\u00e0 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 h\u1eadu m\u1ec7nh tr\u00ean c\u1eeda \u1ea3i. B\u1ecdn \u0110\u1ee9c v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua \u0111i, khi t\u1edbi c\u1eeda \u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ng\u00e0y, ti\u1ebfp c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a ph\u1ee7 Th\u00e1i B\u00ecnh b\u00ean nh\u00e0 Thanh \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn (trong c\u00f4ng v\u0103n n\u00f3i v\u1ec1 nh\u1eadt k\u1ef3 s\u1ee9 Thanh \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i), b\u1ecdn \u0110\u1ee9c nh\u1eadn \u0111\u01b0a v\u1ec1 h\u00e0nh t\u1ea1i. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao cho r\u1eb1ng b\u1ecdn \u0110\u1ee9c l\u00e0m tr\u00e1i l\u1ec7, Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cC\u00f4ng v\u0103n nh\u00e0 Thanh, theo l\u1ec7, ph\u1ea3i do t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n ti\u1ebfp nh\u1eadn, \u0111\u01b0 v\u1ec1. C\u00f2n \u0111i\u1ec3n l\u1edbn v\u1ec1 bang giao, g\u1eb7p c\u00f4ng v\u0103n vi\u1ec7c s\u1ee9, ch\u1ee9c h\u1eadu m\u1ec7nh nh\u1eadn \u0111\u01b0a c\u0169ng l\u00e0 chi\u1ebfu theo vi\u1ec7c l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc. Duy v\u00ec m\u1ed9t l\u1ebd : c\u00f4ng v\u0103n \u0111i l\u1ea1i, c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1ec1 qu\u1ed1c th\u1ec3, quan t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n c\u0169ng l\u00e0 quan \u1edf c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi, n\u00ean ho\u00e0 h\u1ee3p b\u00e0n l\u00e0m : ph\u00e0m g\u1eb7p c\u00f3 c\u00f4ng v\u0103n nh\u00e0 Thanh th\u00ec chu\u1ea9n cho b\u1ecdn h\u1eadu m\u1ec7nh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh L\u1ea1ng, c\u00f9ng bi\u00ean t\u00ean v\u00e0o t\u1eadp, \u0111\u1ec7 v\u1ec1, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f2n c\u00f3 s\u1ef1 chia r\u1ebd c\u00e1ch bi\u1ec7t\u201d. Khi s\u1ee9 Thanh ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i, vua l\u1ea1i d\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh, L\u1ea1ng S\u01a1n ph\u1ea3i sung bi\u1ec7n v\u1ec1 vi\u1ec7c s\u1ee9 : ph\u00e0m vi\u1ec7c cung \u1ee9ng, kho\u1ea3n ti\u1ebfp cho ch\u00ed c\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1eddng, phu, ng\u1ef1a, thuy\u1ec1n xu\u1ed3ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m s\u1eeda sang cho ch\u1ec9nh b\u1ecb \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc xa quan chi\u00eam, th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh. L\u1ea1i tr\u00edch ph\u00e1i \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i : qu\u1ea3n v\u1ec7, m\u1ed7i c\u01a1 2 vi\u00ean, bi\u1ec1n binh 1.000 ng\u01b0\u1eddi ; \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh, S\u01a1n T\u00e2y, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng : qu\u1ea3n v\u1ec7, m\u1ed7i c\u01a1 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec1u 500 ng\u01b0\u1eddi, \u1ee9ng tr\u1ef1c do n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>L\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u00e2u r\u1eb1ng : C\u00f3 t\u00ean binh \u1edf dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ea1t m\u1edf s\u00f2ng d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh b\u1ea1c, l\u1ea1i c\u00e3i nhau v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam h\u00f2 la, \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ecdn \u0111i tu\u1ea7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ; x\u1eed t\u1ed9i gi\u1ea3o giam h\u1eadu, nh\u1eefng vi\u00ean qu\u1ea3n, su\u1ea5t [\u1edf \u0111\u1ed9i binh \u1ea5y] \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed gi\u00e1ng c\u1ea5p. Vua nh\u00e2n \u0111\u00f3 th\u00f4ng d\u1ee5 quan l\u1ea1i v\u00e0 binh d\u00e2n \u1edf Kinh c\u1ea7n ph\u1ea3i gi\u1eef 10 ph\u1ea7n nghi\u00eam t\u0129nh, n\u1ebfu ai d\u00e1m l\u00e0m tr\u00e1i ph\u00e9p s\u1ebd theo lu\u1eadt nghi\u00eam, tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng, kh\u00f4ng tha. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, t\u00ean binh canh gi\u1eef cung Kh\u00e1nh Ninh l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Khoan, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam, tr\u00e8o t\u01b0\u1eddng v\u00e0o gi\u00e1m ph\u00f2ng l\u1ea5y tr\u1ed9m ti\u1ec1n, li\u1ec1n \u00e1p gi\u1ea3i ra ch\u1ee3 \u0110\u00f4ng H\u1ed9i, ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, b\u00eau cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1eb7ng V\u0103n C\u01b0\u1eddng v\u00ec c\u1ed1 \u00fd dung t\u00fang t\u00ean binh kia, c\u0169ng b\u1ecb x\u1eed gi\u1ea3o, giam h\u1eadu.<\/p>\n<p>Nguy\u00ean Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 h\u01b0u tr\u00ed, Phan Huy Th\u1ef1c, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i l\u1ea1y y\u1ebft. Th\u1ef1c, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec gi\u00e0 \u1ed1m, xin v\u1ec1 h\u01b0u, nay vua ngh\u0129 t\u00ecnh b\u1ec1 t\u00f4i gi\u00fap vi\u1ec7c l\u00e2u n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, sai \u0111\u1ee1 l\u00ean \u0111i\u1ec7n, cho ng\u1ed3i h\u1ecfi chuy\u1ec7n \u00e2n c\u1ea7n v\u00e0 cho mi\u1ec5n l\u1ea1y. Vua l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 t\u1eb7ng \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd y\u00eau qu\u00fd, trong b\u00e0i th\u01a1 c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cPhong \u0111i\u1ec7n ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0u t\u00f4n tr\u1edf s\u1ef1; S\u00e0i nham nh\u00e0n kh\u1ebf h\u1ea1c quy ni\u00ean\u201d ((1) Hai c\u00e2u n\u00e0y ngh\u0129a l\u00e0 : tr\u01b0\u1edbc \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ti\u1ebfng th\u01a1m c\u00f2n lan tr\u00e0n \u1edf vi\u1ec7c nghi l\u1ec5 ; nay v\u1ec1 S\u00e0i S\u01a1n thu\u1ed9c S\u01a1n T\u00e2y c\u1ea3nh nh\u00e0n h\u1ee3p v\u1edbi tu\u1ed5i gi\u00e0.1). R\u1ed3i th\u01b0\u1edfng 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 200 quan ti\u1ec1n, cho v\u1ec1.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cT\u1ea1i d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, b\u00ean h\u1eefu ng\u1ea1n t\u1eeb V\u0129nh Th\u00f4ng \u0111\u1ebfn Ti\u00ean N\u00f4ng, b\u00ean t\u1ea3 ng\u1ea1n t\u1eeb V\u0129nh L\u1ea1c \u0111\u1ebfn T\u0129nh Bi\u00ean, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 k\u1ebft \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i li\u00ean ti\u1ebfp, th\u1eeba d\u1ecbp v\u00e2y b\u1eafn v\u00e0o T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c \u1edf Ti\u1ec1n Giang, \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, C\u1ea7n Th\u0103ng <\/a>\u82b9\u5347 [C\u1ea7n Th\u0103ng \u1780\u17d2\u179a\u179f\u17b6\u17c6\u1784 Krasang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 c\u1ee7a Campuchia, gi\u00e1p v\u1edbi x\u00e3 V\u0129nh H\u1ed9i \u0110\u00f4ng, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang] \u1edf H\u1eadu Giang, c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng v\u00e2y b\u1ee9c m\u00e0 hi\u1ec7n s\u1ed1 qu\u00e2n ta c\u00f3 \u00edt, ph\u00f2ng gi\u1eef kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. C\u00f2n \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0 vi\u1ec7c, ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 t\u01b0 cho \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch chuy\u1ec3n v\u1ec1 gi\u00fap s\u1ee9c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Nh\u01b0ng S\u00e1ch cho r\u1eb1ng thuy\u1ec1n gi\u1eb7c h\u00e3y c\u00f2n \u0111\u1ed7 \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n Qu\u1ea3ng Bi\u00ean, hi\u1ec7n S\u00e1ch \u0111\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9nh qu\u00e2n s\u1eafp thuy\u1ec1n tu\u1ef3 c\u01a1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu tr\u00edch ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i gi\u00fap. Ch\u00fang t\u00f4i tr\u1ed9m ngh\u0129 : S\u00e1ch l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y c\u00f3 3 \u0111i\u1ec1u b\u1ea5t ti\u1ec7n : 1. Trong khi \u0111\u1ea1i gi\u00e1 ra B\u1eafc, kh\u00f4ng n\u00ean v\u1ed9i khai m\u1ed1i hi\u1ec1m kh\u00edch v\u1edbi n\u01b0\u1edbc b\u00ean ; 2. C\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c to \u1edf sau l\u01b0ng m\u00e0 l\u1ea1i v\u01b0\u1ee3t xa ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n ; 3. V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng sau t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, n\u1ebfu b\u1ecb c\u1eaft \u0111\u1ee9t th\u00ec H\u00e0 Ti\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e2n nh\u1eafc cho th\u00edch h\u1ee3p tr\u01b0\u1edbc, sau, ho\u00e3n, c\u1ea5p, th\u00ec n\u00ean chuy\u1ec3n v\u1ec1 An Giang, \u0111\u1ee3i cho \u0111\u01b0\u1eddng sau d\u1eb9p y\u00ean, r\u1ed3i h\u00e3y tu\u1ef3 c\u01a1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh\u201d. Vua th\u1ea5y t\u00e2u, qu\u1edf tr\u00e1ch r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam h\u00f4m n\u1ecd b\u1ecb quan qu\u00e2n H\u00e0 Ti\u00ean ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh, \u0111\u00e3 s\u1ee3 oai, \u0111\u00eam tr\u1ed1n, th\u00ec ngo\u00e0i ra, c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng Ti\u1ec1n, H\u1eadu Giang, V\u0129nh T\u1ebf ch\u1eb3ng qua l\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n linh tinh, ch\u1eafc r\u1ed3i c\u0169ng ph\u1ea3i tan ch\u1ea1y. Hu\u1ed1ng chi gi\u1eb7c Xi\u00eam v\u00f4 c\u1edb c\u1ea5t qu\u00e2n x\u1eb1ng b\u1eady, gi\u00fap b\u1ecdn l\u00e0m c\u00e0n, ch\u00ednh n\u00ean th\u1eeba l\u00fac ch\u00fang thua ch\u1ea1y v\u1ec1, \u0111\u00e1nh ri\u1ebft m\u1ed9t phen \u0111\u1ec3 ch\u00fang v\u0129nh vi\u1ec5n kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea1i t\u1edbi d\u00f2m d\u1ecf. Sao b\u1ea3o l\u00e0 \u201ckhai hi\u1ec1m kh\u00edch v\u1edbi n\u01b0\u1edbc b\u00ean\u201d, m\u00e0 n\u00eau ra 3 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ti\u1ec7n ? Th\u1eadt \u0111\u00e1ng khinh b\u1ec9 ! L\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng V\u0129nh T\u1ebf tr\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 c\u00f3 1 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00f3ng gi\u1eef c\u0169ng c\u00f2n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng. Nay \u0111\u00e3 c\u00f3 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea1i c\u00f3 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em binh ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, ch\u1eafc \u0111\u00e3 th\u1eeba s\u1ee9c, l\u1ea1i c\u00f2n mu\u1ed1n \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u1ebfn c\u00f9ng h\u1ecdp m\u1ed9t ch\u1ed7, sao ki\u1ebfn th\u1ee9c k\u00e9m \u0111\u1ebfn th\u1ebf ? Ph\u1ea3i bi\u1ebft : k\u1ebb kh\u00e9o gi\u1eef th\u00ec \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00fac n\u00e0o m\u00ecnh \u0111\u00e1nh. Nay theo m\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng d\u00e0i, \u0111o \u0111\u1ea5t chia ng\u01b0\u1eddi, ven b\u1edd \u0111\u00f3ng gi\u1eef, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0m cho binh m\u1ec7t s\u1ee9c m\u00e0 t\u1ecf cho ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft l\u00e0 m\u00ecnh nh\u00e1t sao ? C\u00f4ng Tr\u1ee9, v\u1ed1n g\u1ecdi l\u00e0 bi\u1ebft d\u00f9ng binh, sao l\u1ea1i t\u00ednh \u0111\u1ebfn th\u1ebf, th\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u !\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3, C\u00f4ng Tr\u1ee9 m\u1eafc b\u1ec7nh, vua cho Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ki\u00eam l\u0129nh c\u1ea3 s\u1ed1 binh, li\u1ec7u c\u01a1 ph\u00f2ng gi\u1eef ho\u1eb7c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, S\u00e1ch c\u0169ng b\u1ecb b\u1ec7nh, cho v\u1ec1 An Giang \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, sai Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111\u1ebfn thay.<\/p>\n<p>Sai ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng H\u01b0u l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Huy\u1ec1n Thi\u00ean Ch\u00e2n V\u0169 \u0111\u1ebf qu\u00e2n \u1edf l\u1ea7u T\u0129nh B\u1eafc.<\/p>\n<p>Sai nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf Tr\u1ea5n B\u1eafc Ch\u00e2n V\u0169 \u0111\u1ebf qu\u00e2n, t\u1eb7ng th\u00eam 1 chi\u1ebfc \u00e1o La H\u00e1n b\u1eb1ng v\u00f3c v\u00e0ng. L\u1ea1i th\u00eau m\u1ed9t \u0111\u00f4i c\u00e2u \u0111\u1ed1i \u0111\u1ec3 t\u1eb7ng. (C\u00e2u \u0111\u1ed1i r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1eddng tr\u1ecb c\u1eedu an ph\u00f9 qu\u1ed1c th\u00e1i ; Gi\u00e1ngT\u01b0\u1eddng t\u00edch kh\u00e1nh h\u1ef1u d\u00e2n khang\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 : Gi\u00fap v\u1eadn cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb d\u00e2n l\u00e2u d\u00e0i ; gi\u00e1ng Ph\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t l\u00e0nh, y\u00ean \u1ed5n). Trong th\u1eddi Minh Th\u00e0nh t\u1ed5 [1403 \u2013 1424], b\u1ecdn Ho\u00e0ng mao \u0110\u00e1p t\u1eed l\u00e0m ph\u1ea3n, qu\u00e2n Minh b\u1ecb thua ch\u1ea1y, b\u1ed7ng \u1edf tr\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m g\u01b0\u01a1m khua \u0111\u1ed9ng s\u1ea5m gi\u00f3, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 gi\u1eb7c Ho\u00e0ng mao. Th\u00e0nh t\u1ed5 h\u1ecfi Tr\u01b0\u01a1ng Thi\u00ean S\u1ef1, bi\u1ebft l\u00e0 th\u1ea7n Ch\u00e2n V\u0169 \u1edf ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc, b\u00e8n \u0111\u1ebfn n\u00fai V\u00f5 \u0110ang \u0111\u1eafp t\u01b0\u1ee3ng, l\u00e0m cung \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ec3 th\u1edd, t\u1ebf t\u1ea1 \u01a1n, l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ea1i ti\u1ebfu. L\u1ea1i truy\u1ec7n Nam du ch\u00e9p : Trong \u0111\u1eddi Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 tinh b\u1ea1ch k\u00ea v\u00e0 gi\u1ed1ng ph\u1ee5c qu\u1ef7 \u1ea9n hi\u1ec7n \u1edf n\u00fai Th\u1ea5t Di\u1ec7u, th\u1ea7n b\u00e8n hi\u1ec3n linh \u1edf n\u00fai Xu\u00e2n L\u00f4i, tr\u1eeb h\u1ebft \u0111\u1ea3ng y\u00eau qu\u00e1i. Khi vua l\u00ean ng\u00f4i, l\u1eadp mi\u1ebfu \u1edf c\u1eeda B\u1eafc trong th\u00e0nh \u0111\u1ec3 th\u1edd. \u0110\u1ebfn \u0111\u1eddi L\u00ea Hy t\u00f4ng \u0111\u00fac t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng ng\u1ed3i ngay, c\u00e1ch l\u00e0m r\u1ea5t tinh x\u1ea3o, t\u01b0\u1ee3ng cao 8 th\u01b0\u1edbc h\u01a1n 2 t\u1ea5c, chu vi 8 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c, n\u1eb7ng 6.600 c\u00e2n. V\u1ec1 sau, l\u1eeda d\u1eef c\u1ee7a T\u00e2y S\u01a1n, v\u00f4 l\u1ec5 v\u1edbi t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn nay \u1edf c\u1eeda B\u1eafc th\u00e0nh H\u00e0 N\u1ed9i s\u1eeda d\u1ef1ng mi\u1ebfu m\u1ea1o t\u00f4n s\u00f9ng, kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u1ee9t, c\u1ea7u, \u1ee9ng c\u00f3 ti\u1ebfng thi\u00eang li\u00eang).<\/p>\n<p>Sai V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf \u0110\u1ed5ng th\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i sai V\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf c\u00e1c th\u1ea7n n\u00fai T\u1ea3n Vi\u00ean, ph\u1ee5 t\u1eb7ng m\u1ed7i v\u1ecb th\u1ea7n 1 chi\u1ebfc \u00e1o g\u1ea5m \u0111\u1ecf.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y s\u1ee9 nh\u00e0 Thanh s\u1eafp \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft sai th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i V\u0169 \u0110\u1ee9c Khu\u00ea, B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan, L\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 sung vi\u1ec7c h\u1eadu ti\u1ebfp \u1edf c\u00f4ng qu\u00e1n Gia Thu\u1ef5 ; H\u1ed9 \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng sung vi\u1ec7c h\u1ed9 ti\u1ebfp \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba gi\u1edbi B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>Sai 3 t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, Thanh Ho\u00e1, H\u00e0 T\u0129nh li\u1ec7u kh\u01a1i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cB\u1eefa tr\u01b0\u1edbc ra B\u1eafc, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 (t\u1eeb h\u00e0nh cung T\u0129nh L\u1ea1c \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh th\u00e0nh H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 t\u1eeb t\u1ec9nh th\u00e0nh Thanh Ho\u00e1 \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng Ninh B\u00ecnh), ngh\u0129 t\u1edbi ng\u00e0y h\u1ed3i loan \u0111\u00e3 l\u00e0 cu\u1ed1i xu\u00e2n sang h\u1ea1, quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u1ecdc m\u1ec7t. V\u1ea3 l\u1ea1i c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, Thanh Ho\u00e1, Ninh B\u00ecnh nguy\u00ean c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00f4ng, h\u1eb9p cho s\u1eeda sang qua, kh\u00f4ng n\u00ean kh\u01a1i s\u00f4ng qu\u00e1 r\u1ed9ng, l\u00e0m m\u1ec7t s\u1ee9c d\u00e2n. L\u1ea1i chi cho c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1c s\u1edf nh\u00e0 s\u00e0n d\u01b0\u1edbi n\u01b0\u1edbc (1 s\u1edf \u1edf x\u00e3 Trinh N\u1eef, Ninh B\u00ecnh ; 1 s\u1edf \u1edf x\u00e3 N\u1ed9i Tr\u1ecb Thanh Ho\u00e1 ; 1 s\u1edf \u1edf H\u1ed9i Th\u1ecb, C\u1ea9m Xuy\u00ean ; 1 s\u1edf \u1edf b\u1ebfn s\u00f4ng L\u1ea1c Giang), ch\u1ec9 l\u1ee3p b\u1eb1ng c\u1ecf tranh, ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u1ed3 tr\u1ea7n thi\u1ebft \u1edf nh\u1eefng s\u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n\u201d. Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y quan t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh c\u00f3 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb t\u1ec9nh th\u00e0nh Ninh B\u00ecnh nguy\u00ean c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i su\u1ed1t \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Thanh, v\u00ec s\u00f4ng l\u1edbn l\u00e2u ng\u00e0y c\u00e1t b\u1ed3i nhi\u1ec1u xin cho li\u1ec7u kh\u01a1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n ng\u1ef1 gi\u00e1 khi v\u1ec1 thuy\u1ec1n\u201d. Vua kh\u00f4ng n\u1ee1 l\u00e0m m\u1ec7t d\u00e2n, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1ecfi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ea3ng n\u00e0y l\u00e0 t\u1ef1 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc kh\u01a1i \u0111\u00e0o, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1edbi t\u1eeb b\u00e2y gi\u1edd. N\u1ebfu nh\u00e2n th\u1ebf n\u01b0\u1edbc, kh\u01a1i cho thu\u1eadn, vi\u1ec7c l\u00e0m c\u0169ng d\u1ec5, ch\u1eafc kh\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc cho l\u1eafm. \u0110\u01b0\u1eddng c\u1ea3ng n\u00e0y m\u00e0 kh\u01a1i th\u00f4ng th\u00ec l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i ch\u00f3ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1ecdc s\u1ee9c v\u01b0\u1ee3t qua n\u00fai non, m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ru\u1ed9ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i kh\u1eafp, \u0111\u00f3 ch\u1eb3ng nh\u1eefng l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a quan qu\u00e2n, m\u00e0 d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u1ea5y c\u0169ng c\u00f9ng mu\u1ed1n nh\u01b0 v\u1eady. Vua nghe l\u1eddi t\u00e2u, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111i\u00eau t\u00e0n, hao h\u1ee5t, tr\u1eabm \u0111\u00e3 gia \u01a1n c\u1ee9u ch\u1eefa. Nay \u0111\u00e3 th\u1ea5y kh\u1edfi s\u1eafc hay ch\u01b0a ?\u201d. Giai th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n c\u00e1c l\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y hay ki\u1ec7n c\u00e1o nhau, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i khai h\u00e3o s\u1ed1 nh\u00e2n \u0111inh kh\u00f4ng c\u00f3, l\u00e2u th\u00e0nh ra \u0111i\u00eau t\u00e0n hao h\u1ee5t, tuy th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u01a1n c\u1ee9u gi\u00fap, c\u00f3 kh\u1edfi s\u1eafc d\u1ea7n, song nh\u1eefng d\u00e2n b\u1ecb kh\u1ed5 s\u1edf l\u00e2u ng\u00e0y v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c no \u0111\u1ee7\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 vi\u00ean quan \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, n\u00ean gia t\u00e2m n\u00e2ng \u0111\u1ee1 cho d\u00e2n, khi\u1ebfn h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd tr\u1eabm th\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i nh\u00e2n d\u00e2n\u201d. Vua l\u1ea1i b\u1ea3o H\u1ed9 \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay nh\u00e2n d\u00e2n Nam \u0110\u1ecbnh y\u00ean t\u0129nh, kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng lo ; duy c\u00f3 b\u1ecdn theo t\u00e0 gi\u00e1o Gia t\u00f4 ch\u01b0a d\u1ee9t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea7m r\u1ec5 t\u1ec7 \u00e1c, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean gia t\u00e2m d\u1ed7 b\u1ea3o, ch\u1edb n\u00ean t\u1ecf ch\u00fat ki\u00eau ng\u1ea1o hay d\u1ec5 d\u00e0ng, \u0111\u1ec3 c\u00f3 c\u00e1i lo v\u1ec1 sau, g\u01b0\u01a1ng soi kh\u00f4ng xa : vi\u1ec7c Tr\u1ecbnh Quang Khanh khi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 th\u1ebf \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>Cho V\u0169 V\u0103n T\u00f4 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. T\u00f4, s\u1ee9c tr\u00e1ng ki\u1ec7n, am hi\u1ec3u ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n s\u0129 x\u01b0a nay tin ph\u1ee5c, quan t\u1ec9nh \u0111\u1ec1 c\u1eed cho T\u00f4, vua nh\u00e2n cho ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>T\u1eeb khi xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i, h\u1eb1ng ng\u00e0y mong tin t\u1ee9c s\u1ee9 Thanh, vua c\u00f3 \u00fd s\u1ed1t ru\u1ed9t. C\u00e1c nha m\u00f4n b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng h\u1ee3p \u00fd, b\u1ecb vua qu\u1edf tr\u00e1ch. C\u00f3 vi\u00ean Tri huy\u1ec7n Th\u01b0 Tr\u00ec Ng\u00f4 Tr\u00ed Th\u1ee5c nguy\u00ean sung v\u00e0o ch\u1ee9c th\u00f9 \u1ee9ng s\u1ee9 v\u1ee5, Th\u1ee5c \u0111\u00e3 \u0111i nh\u1eadn vi\u1ec7c, b\u1ecb d\u00e2n \u1edf h\u1ea1t t\u1ed1 c\u00e1o, b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u0129 \u0111\u1ed5i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, nh\u01b0ng Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh B\u00f9i Qu\u1ef9 cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c Th\u1ee5c b\u1ecb can h\u00e3y c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng c\u1edb r\u00f5 r\u1ec7t, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ed5i ph\u00e1i. \u0110\u1ebfn khi ty H\u00ecnh ph\u00e1p d\u00e2ng \u0111\u01a1n ki\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t l\u00ean, vua coi th\u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ee5c b\u1ecb d\u00e2n ki\u1ec7n nhi\u1ec1u kho\u1ea3n, sao l\u1ea1i c\u00f2n cho \u0111\u01b0\u1ee3c sung v\u00e0o vi\u1ec7c s\u1ee9 ? B\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e3 s\u01a1 su\u1ea5t, b\u1ed9 H\u00ecnh l\u1ea1i che ch\u1edf cho, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u00e0m tr\u00f2 \u0111\u00f9a \u00e0 ? N\u1ebfu kh\u00f4ng qua tr\u1eabm kh\u00e1m ph\u00e1 ra th\u00ec ch\u1eb3ng ho\u00e1 \u0111\u00e3 l\u00e0m m\u1ed9t vi\u1ec7c d\u1ed1i ?\u201d. Li\u1ec1n sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi v\u1eabn n\u00f3i : Th\u0103ng Long nhi\u1ec1u c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p m\u00e0 T\u00e2y H\u1ed3 l\u00e0 nh\u1ea5t (T\u00e2y H\u1ed3 : 1 t\u00ean l\u00e0 D\u00e2m \u0110\u00e0m, 1 t\u00ean l\u00e0 L\u00e3ng B\u1ea1c), t\u1edbi nay xem ra ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t l\u00e0n \u0111\u1ea7m ao s\u00e1nh v\u1edbi T\u00e2y H\u1ed3 [Trung Qu\u1ed1c] m\u00e0 th\u00f4i. Sao b\u1eb1ng l\u1ea7u T\u0129nh B\u1eafc d\u1ef1ng l\u00ean cao v\u00f3t gi\u1eef kho\u1ea3ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u1ef1c l\u00e0 c\u1ed5 lai \u00edt th\u1ea5y. (L\u1ea7u n\u00e0y d\u1ef1ng v\u00e0o n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], d\u00f9ng g\u1ea1ch ng\u00f3i x\u00e2y \u0111\u1eafp. Tr\u00ean chia l\u00e0m ng\u0103n l\u1ea7u ri\u00eang, l\u1ea7u gi\u1eefa th\u1edd Huy\u1ec1n Thi\u00ean Ch\u00e2n V\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebf, l\u1ea7u b\u00ean t\u1ea3 th\u1edd Ph\u1eadt Gi\u00e0 Lam, l\u1ea7u b\u00ean h\u1eefu th\u1edd Ng\u00f4 \u0110\u1ea1o t\u1eed. L\u1ea5y ngh\u0129a r\u1eb1ng t\u1ebf \u0111\u1ed9 cho x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, nh\u00e2n th\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 T\u0129nh B\u1eafc l\u00e2u).<\/p>\n<p>Sai N\u1ed9i c\u00e1c truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c nha m\u00f4n : ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m b\u1ea5t c\u1ee9 ng\u00e0y hay \u0111\u00eam \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0a th\u1eb3ng l\u00ean, vua tu\u1ef3 vi\u1ec7c tu\u1ef3 c\u00e1ch ph\u00e1n \u0111o\u00e1n, ban b\u1ea3o cho thi h\u00e0nh. M\u1ed9t h\u00f4m, r\u1ea3nh vi\u1ec7c, nh\u00e2n b\u00e0n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3 m\u1eb7c \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, vua b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1ch m\u1eb7c c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb H\u00e0 T\u0129nh ra B\u1eafc l\u00e0 theo t\u1eadp t\u1ee5c qu\u00ea m\u00f9a c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0110inh, L\u00fd, Tr\u1ea7n, L\u00ea. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta ((1) Ch\u1ec9 Gia Long.1), th\u00e1nh v\u0169 s\u00e1ng su\u1ed1t, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, kh\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng ra \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u1ec7nh thay \u0111\u1ed5i ; nh\u01b0ng thay \u0111\u1ed5i phong t\u1ee5c t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u00e0m d\u1ea7n, ph\u00e0m c\u00e1c ch\u1ebf \u0111\u1ed9, ph\u00e1p l\u1ec7nh, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i b\u1ecf nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u phi\u1ec1n kh\u1eafc, c\u00f2n v\u1ec1 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c ch\u01b0a r\u1ed7i ngh\u0129 t\u1edbi. \u0110\u1ebfn trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh m\u1edbi thi h\u00e0nh l\u1ec7nh \u1ea5y \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i s\u00f4ng Linh Giang, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. Ngay sau \u0111\u00f3, s\u0129 d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea1t theo l\u1ec7nh kh\u1eafp\u00a0 lo\u1ea1t, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i li\u00ean ti\u1ebfp d\u00e2ng s\u1edb xin s\u1eeda \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed3 m\u1eb7c ; \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta cho \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n, r\u1ed3i theo \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a d\u00e2n, song ng\u00e0i c\u00f2n ngh\u0129 c\u00f3 nh\u1eefng k\u1ebb gi\u00e0u, ngh\u00e8o kh\u00e1c nhau, n\u00ean ch\u01b0a n\u1ee1 v\u1ed9i \u0111\u1ecbnh nghi\u00eam h\u1ea1n, r\u1ed9ng cho nhi\u1ec1u n\u0103m, \u0111\u1ee3i t\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i h\u1ebft. R\u1ed3i l\u00e2u, \u0111\u1ea1o ho\u00e1 lan kh\u1eafp, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ra l\u1ec7nh m\u00e0 ai c\u0169ng theo c\u1ea3. T\u1edbi nay, Nam, B\u1eafc c\u00f9ng m\u1ed9t phong t\u1ee5c, kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec kh\u00e1c n\u1eefa. Coi v\u1edbi nh\u00e0 Thanh l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1, khi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc, kh\u00e1c nhau xa bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! L\u1eddi vua Thanh Th\u00e1i t\u00f4ng n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ta ng\u1ed3i tr\u00ean m\u00ecnh ng\u1ef1a m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1, h\u00e0 t\u1ea5t d\u00f9ng \u0111\u1ebfn \u00e1o ch\u00f9ng, \u0111ai r\u1ed9ng l\u00e0m g\u00ec ! T\u1edbi khi Thanh Th\u00e1i t\u1ed5 v\u00e0o c\u1eeda \u1ea3i t\u1ee9c th\u00ec ra l\u1ec7nh c\u1eaft t\u00f3c : \u201cAi mu\u1ed1n c\u00f3 \u0111\u1ea7u th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 t\u00f3c, c\u00f3 t\u00f3c s\u1ebd kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ea7u\u201d, l\u00e0m cho m\u1ed9t d\u00e2n t\u1ed9c tr\u1ea3i H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, Minh m\u1ea5y ngh\u00ecn n\u0103m nh\u1ea5t \u0111\u00e1n bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i m\u00e0 theo l\u1ec7nh nh\u1ea5t thi\u1ebft c\u1ee7a M\u00e3n Ch\u00e2u, sao k\u00edp v\u1ed9i \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! C\u00f3 \u0111\u1ea5t Trung Qu\u1ed1c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 phong t\u1ee5c Trung Qu\u1ed1c, th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 bi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c man di th\u00e0nh ra Hoa H\u1ea1 ? M\u00e0 b\u1ecdn di \u0111\u1ecbch l\u00e0m cho lu\u00f4n c\u00e1c \u0111\u1eddi vua ph\u1ea3i lo, c\u0169ng kh\u00f4ng l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m l\u1ea1 ! Nh\u00e0 Nho \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 b\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cKh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 bao gi\u1edd c\u0169ng khoan ho\u00e3n, kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a b\u00e1 gi\u1ea3 bao gi\u1edd c\u0169ng c\u1ea5p b\u00e1ch\u201d, n\u00ean coi \u1edf nh\u1eefng vi\u1ec7c k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u00e2y\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n d\u00e2ng m\u1ed9t con ph\u01b0\u1ee3ng n\u00fai. Vua tr\u00f4ng th\u1ea5y, m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ed1ng 9 th\u1ee9 l\u00f4ng \u0111\u1eb9p, 6 h\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng l\u1ea1 n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd coi th\u1ea5y \u0111\u1ee9c s\u00e1ng m\u00e0 bay xu\u1ed1ng ch\u0103ng ? N\u1ebfu ch\u1ec9 bay m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1eadu th\u00ec ng\u01b0\u1eddi s\u0103n b\u1eafn c\u00f2n chu\u1ed9ng l\u00e0m g\u00ec ?\u201d ((2) \u0110\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4i h\u00e0i, d\u00f9ng nh\u1eefng \u0111i\u1ec3n v\u1ec1 ph\u01b0\u1ee3ng, v\u1ec1 chim.2).<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XVIII<\/a> \u2013 18<\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3. S\u1ee9 Thanh t\u00ean l\u00e0 B\u1ea3o Thanh \u0111\u1ebfn Nam Quan. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, B\u1ea3o Thanh theo \u0111\u01b0\u1eddng Qu\u1ea3ng T\u00e2y \u0111i thong th\u1ea3, t\u1edbi khi nghe tin xa gi\u00e1 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, m\u1edbi \u0111i g\u1ea5p \u0111\u01b0\u1eddng t\u1edbi c\u1eeda \u1ea3i. Tin b\u00e1o \u0111\u1ebfn, vua r\u1ea5t m\u1eebng, n\u00f3i : \u201cS\u1ee9 Thanh \u0111i ch\u1eadm, tr\u1eabm \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0a th\u01b0 th\u00fac gi\u1ee5c, ch\u01b0a k\u1ecbp \u0111\u01b0a \u0111i th\u00ec s\u1ee9 \u0111\u00e3 t\u1edbi, s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y n\u00e0o l\u00e0 hay ng\u00e0y \u1ea5y, ph\u00e0m m\u1ecdi vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m, ai gi\u1eef vi\u1ec7c n\u00e0o \u0111\u1ec1u n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n nghi\u00eam ch\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cho qu\u1ed1c th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdng\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai xin v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh l\u00fd vi\u1ec7c s\u1ee9 qu\u00e1n. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 chi\u00eam y\u1ebft ; vua \u0111\u1ec1u y cho.<\/p>\n<p>D\u1ee5 : l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng \u00e1o m\u1eb7c cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111i theo vua : ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng v\u00e0 quan v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, quan v\u00f5 t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 gi\u00e1 \u0111\u00e3 ph\u00e1i sung v\u00e0o vi\u1ec7c s\u1ee9 v\u00e0 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn chi\u00eam y\u1ebft, \u0111\u1ec1u ban cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec chi\u1ebfu theo ph\u1ea9m tr\u1eadt, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 thay \u00e1o m\u1eb7c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd. \u0110i\u1ec3m duy\u1ec7t c\u1ea3 c\u00e1c bi\u1ec1n binh 5 t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3. Vua ng\u1ef1 di\u1ec5n tr\u01b0\u1eddng \u1edf \u0110\u1ed3ng Nh\u00e2n \u0111\u1ec3 coi, khen v\u1ec1 lu\u1eadt qu\u00e2n t\u1ec1 ch\u1ec9nh, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1ee9ng duy\u1ec7t 3.000 quan, tuy\u00ean Ch\u1ec9 cho khao th\u01b0\u1edfng r\u1ed3i cho v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh. C\u00e1c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, l\u00e3nh binh v\u00ec hu\u1ea5n luy\u1ec7n binh c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c. qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec sai t\u1ed5ng duy\u1ec7t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n s\u00e1t h\u1ea1ch, r\u1ed3i chia h\u1ea1ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng bi\u1ec1n binh l\u01b0u ng\u0169 \u1edf m\u1ea5y t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh, S\u01a1n T\u00e2y, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (H\u00e0 N\u1ed9i, 150 quan ; Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh m\u1ed7i t\u1ec9nh 800 quan ; S\u01a1n T\u00e2y, 500 quan ; H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, 900 quan). Nh\u1eefng binh \u1edf Kinh sung vi\u1ec7c \u0111i th\u00fa n\u01a1i kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng. Nh\u1eefng binh \u1edf Thanh, Ngh\u1ec7 \u0111i th\u00fa n\u01a1i kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng. Nh\u1eefng bi\u1ec1n binh t\u1ea1i ng\u0169 \u1edf Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Th\u00e1i Nguy\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, Tuy\u00ean Quang v\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh b\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111\u1ebfn th\u00fa, \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 theo ng\u1ea1ch ch\u00ednh, ng\u1ea1ch t\u1ea1p, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho c\u1ea3 (Cao B\u1eb1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Qu\u1ea3ng Y\u00ean m\u1ed7i t\u1ec9nh 300 quan ; L\u1ea1ng S\u01a1n, Tuy\u00ean Quang m\u1ed7i t\u1ec9nh 200 quan).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu, duy\u1ec7t tr\u1eadn voi. Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn, duy\u1ec7t tr\u1eadn ng\u1ef1a. Vua l\u00ean \u0111\u00e0i xem, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho m\u1ed7i tr\u1eadn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, ng\u1ef1 duy\u1ec7t tr\u1eadn thu\u1ef7, th\u1ea5y t\u01b0\u1edbng l\u1ec7nh nghi\u00eam minh, qu\u00e2n dung nghi\u00eam ch\u1ec9nh, vua r\u1ea5t khen, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y th\u1eadt l\u00e0 qu\u00e2n h\u1ed5 ti\u1ec7p d\u01b0\u1edbi n\u01b0\u1edbc\u201d. T\u1eeb t\u1ed5ng duy\u1ec7t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n cho ch\u00ed c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1ee9ng duy\u1ec7t \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea3.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n T\u00e2y Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e1n d\u00e2ng 1 c\u00e1i kh\u00e1nh \u0111\u1ed3ng c\u1ed5. Ho\u00e1n n\u00f3i : \u201cD\u00e2n x\u00e3 Long Ch\u00e2u \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 l\u1eddi th\u1ea7n b\u1ea3o, xin \u0111em d\u00e2ng l\u00ean\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e3 c\u00f3 l\u1eddi th\u1ea7n b\u1ea3o, n\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1edd th\u1ea7n\u201d, r\u1ed3i kh\u00f4ng nh\u1eadn.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nghi\u00eam v\u0169 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00e0i s\u00e1ch nhi\u1ec5u b\u1ecdn v\u1ec7 binh. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, T\u00e0i b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00e0 b\u1ecb b\u1eaft giao quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 tra x\u1eed : ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3.<\/p>\n<p>Sai Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai Tr\u1ea7n V\u0103n So\u1ea1n \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, coi \u0111\u1ed1c bi\u1ec1n binh n\u1eeda v\u1ec7 sung th\u00fa t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e1nh ph\u00e1 tan qu\u00e2n th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf H\u1eadu Giang. [Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y] qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u00e3 lui, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 l\u1ea1i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u \u0111\u1ed3n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90a_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)\">\u0110a Ph\u01b0\u1edbc<\/a>, hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu theo c\u00e1c b\u1ee5i tre d\u1ef1ng l\u00ean \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, b\u00e0y h\u00e0ng thuy\u1ec1n, xu\u1ed3ng. Qu\u00e2n gi\u1eb7c c\u00f3 \u0111\u1ed9 h\u01a1n 3.000 t\u00ean, d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed5 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. \u0110i\u1ec3n cho r\u1eb1ng b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u1edf t\u1ea3 ng\u1ea1n, ta \u0111\u00e1nh ph\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u1ea5y tr\u01b0\u1edbc th\u00ec nh\u1eefng \u0111\u1ed3n \u1edf h\u1eefu ng\u1ea1n kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh c\u0169ng t\u1ef1 v\u1ee1, b\u00e8n sai b\u1ecdn sung th\u00ed Ph\u00f3 v\u1ec7 Tr\u1ea7n Kim, Qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ed4n chia l\u0129nh h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u1edf t\u1ea3 ng\u1ea1n, thu\u1ef7 b\u1ed9 2 m\u1eb7t gi\u00e1p \u0111\u00e1nh. Tr\u1ea7n Kim l\u00ean \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc, binh \u0111inh ch\u1ec9 c\u00f3 20 ng\u01b0\u1eddi, Kim li\u1ec1n tay \u0111\u00e2m 2 t\u00ean, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, quy\u1ec1n th\u00ed Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n Linh c\u0169ng ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u. B\u1ecdn gi\u1eb7c k\u00e9o \u00f9a l\u1ea1i \u0111\u00e1nh r\u1ed1i lo\u1ea1n. Kim b\u1ecb gi\u1eb7c ch\u00e9m v\u00e0o vai b\u00ean t\u1ea3, g\u00e3y x\u01b0\u01a1ng ; Linh c\u0169ng b\u1ecb \u0111\u1ea1n xuy\u00ean v\u00e0o h\u00f4ng b\u00ean t\u1ea3. Ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n M\u00f4, tay c\u1ea7m dao, \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp c\u1ee9u ; dao b\u1ecb g\u00e3y, M\u00f4 l\u1ea1i c\u1ea7m chu\u00f4i dao \u0111\u00e1nh 1 t\u00ean gi\u1eb7c ch\u1ebft lu\u00f4n, r\u1ed3i che \u0111\u1ee1 cho Kim v\u00e0 Linh ra kh\u1ecfi tr\u1eadn. L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ed4n ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, h\u1ee3p s\u1ee9c gi\u00e1p \u0111\u00e1nh, gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u tan ch\u1ea1y. Qu\u00e2n quan l\u1ea1i sang \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c b\u00ean h\u1eefu ng\u1ea1n, \u0111\u00e1nh tr\u00e0n. Gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf ch\u1ea1y. L\u1eadp t\u1ee9c ph\u00e1 hu\u1ef7 c\u00e1c \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, chia \u0111\u01b0\u1eddng theo b\u1eaft gi\u1eb7c, thu \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u kh\u00ed gi\u1edbi. Nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u00edn V\u0169 h\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1eafng, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i, th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng l\u00e3o luy\u1ec7n th\u1eddi nay !\u201d<\/p>\n<p>L\u1eadp t\u1ee9c truy\u1ec1n d\u1ee5 cho ho\u00e0ng t\u1eed, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam tr\u00e1i tr\u1eddi, ng\u01b0\u1ee3c l\u1ebd, g\u00e2y b\u1eady m\u1ed7i hi\u1ec1m, k\u1ebft b\u00e8 v\u1edbi L\u1ea1p Man d\u1ed3n qu\u00e2n \u1edf n\u01b0\u1edbc v\u00e0o l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp, tr\u1eabm \u0111\u00e3 tr\u00f9 t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y vi\u1ec7c, sai t\u01b0\u1edbng ph\u00f2ng gi\u1eef bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, gi\u1eb7c b\u1ecb \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long, Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, b\u1eafn gi\u1ebft ; \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0111\u1ec1u y\u00ean t\u0129nh. Nay An \u2013 H\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e1nh ph\u00e1 qu\u00e2n Xi\u00eam, Th\u1ed5, d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. L\u00f2ng tr\u1eabm r\u1ea5t vui m\u1eebng ! T\u1eeb nay, bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, th\u1eadt to\u00e0n nh\u1edd v\u1ec1 uy Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a t\u1ed5 kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho \u0111\u00f3 !\u201d. R\u1ed3i vua sai V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 L\u00ea Vi\u1ebft Chuy\u00ean mang c\u1edd \u0111\u1ecf \u0111i tuy\u00ean b\u1ea3o kh\u1eafp n\u01a1i, l\u1ea1i sai \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 cho trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft r\u00f5. Th\u01b0\u1edfng cho Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng trung c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh li\u00ean ch\u00e2u v\u00e0 gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 cho Tr\u1ea7n Kim ch\u1ee9c Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf v\u00e0 nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1ed7i th\u1ee9 1, l\u1ea1i 1 chi\u1ebfc t\u1eed kim b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef Th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng v\u00e0 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 cho Tr\u1ea7n Linh Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n ; Nguy\u1ec5n M\u00f4 c\u0169ng b\u1ed5 l\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u01b0\u1edfng 4 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, 1 chi\u1ebfc t\u1eed kim b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef Ngh\u0129a d\u0169ng. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n b\u00e0i, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Binh \u0111inh th\u00ec th\u01b0\u1edfng chung cho 80 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u1ea5y \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u0111\u00f3ng gi\u1eef, l\u1ea1i \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Th\u00f4ng, b\u00e0n v\u1edbi Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. B\u1ed7ng t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean g\u1ea5p b\u00e1o : c\u00f3 h\u01a1n 50 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c hi\u1ec7n c\u00f2n th\u1ea3 neo \u0111\u1ed7 \u1edf \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c ; binh thuy\u1ec1n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Kim D\u1eef, \u0111\u00f3ng \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n n\u00ean \u0111em v\u00e0i ch\u1ee5c chi\u1ebfc thuy\u1ec1n v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n, \u0111i mau \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 h\u1ed9i h\u1ecdp c\u1eaft \u0111\u1eb7t. \u0110i\u1ec3n cho r\u1eb1ng : t\u1ea1i H\u00e0 \u00c2m v\u00e0 H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, b\u1ecdn gi\u1eb7c ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean, n\u1ebfu l\u1ea1i theo m\u1eb7t kh\u00e1c v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh qu\u00e2n gi\u1eb7c th\u00ec c\u0169ng ch\u01b0a h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, chi b\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y \u0111\u00e1nh d\u1eb9p H\u00e0 \u00c2m r\u1ed3i \u0111\u1ebfn Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u1ec3 cho m\u1ea5t h\u1ebft c\u00e1i lo b\u00ean trong, r\u1ed3i s\u1ebd m\u01b0u t\u00ednh \u0111\u1eb7t l\u1ea1i s\u1edf Ph\u00fa Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, cho r\u1eb1ng \u0110i\u1ec3n l\u00e0m vi\u1ec7c h\u1ee3p v\u1edbi c\u01a1 nghi, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u00ean nh\u00e2n kh\u00ed th\u1ebf \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ea1nh, th\u1eb3ng ti\u1ebfn ph\u00e1 ngay Th\u1ea5t S\u01a1n, d\u1eb9p cho h\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f2n s\u00f3t, th\u00ec c\u00e1i \u0111\u1ea5t b\u00e9 nh\u1ecf b\u1eb1ng h\u00f2n \u0111\u1ea1n, n\u1ed1t ru\u1ed3i \u1ea5y kh\u00f3 g\u00ec m\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1eabm n\u00e1t. Duy \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y, \u0111\u1ecba th\u1ebf h\u01a1i hi\u1ec3m, n\u1ebfu l\u00f9ng kh\u1eafp n\u00fai \u0111\u1ec3 b\u1eaft lo\u00e0i th\u00fa th\u00ec n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 c\u01a1 nghi, ch\u1edb c\u1eady m\u00ecnh th\u01b0\u1eddng th\u1eafng, thi\u00ean ch\u1ea5p \u00fd ri\u00eang, c\u00f3 khi l\u1ee1 vi\u1ec7c. N\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ea9n th\u1eadn!\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Kinh \u0111\u00f4 c\u00f3 m\u01b0a \u0111\u00e1.<\/p>\n<p>C\u00f3 chi\u1ebfc t\u00e0u bu\u00f4n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi B\u00fat T\u00f4 K\u00ea [B\u1ed3 \u0110\u00e0o Nha] (m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c v\u1ec1 T\u00e2y di) nh\u00e2n gi\u00f3 gi\u1ea1t v\u00e0o, \u0111\u1ed7 \u1edf n\u00fai M\u00e3 C\u1ea3nh, h\u1ea1 neo. \u0110\u1ed3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng t\u00e2u l\u00ean, vua b\u00e8n chu\u1ea9n cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o g\u1ea7n ki\u1ebfm c\u1ee7i n\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i \u0111u\u1ed5i ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n, kh\u00f4ng cho t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111i l\u1ea1i trong th\u00f4n \u1ea5p.<\/p>\n<p>M\u1ed9t nh\u00e0 d\u00e2n \u1edf th\u00f4n <a href=\"https:\/\/diabaangiang.wordpress.com\/2024\/12\/15\/tong-an-trung-huyen-vinh-an-phu-tan-thanh\/\">T\u00e2n Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang<\/a> l\u1ee1 ph\u00e1t ho\u1ea3, ch\u00e1y lan \u0111\u1ebfn h\u01a1n 430 nh\u00e0, nh\u00e2n d\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft. Vua sai chi\u1ebfu l\u1ec7 ph\u00e1t ch\u1ea9n tu\u1ea5t cho.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00e1nh ph\u00e1 tan qu\u00e2n Xi\u00eam, th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf H\u00e0 \u00c2m. Th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc, h\u01a1n 20.000 qu\u00e2n th\u1ed5 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam theo m\u1ed9t d\u1ea3i tr\u01b0\u1eddng lu\u1ef9 t\u1eeb V\u0129nh \u0110i\u1ec1u \u0111\u1ebfn Ti\u00ean N\u00f4ng, k\u1ebft \u0111\u1ed3n li\u00ean ti\u1ebfp \u0111\u00f3ng gi\u1eef, m\u01b0u \u0111\u1ed3 \u0111\u00e1nh ph\u00e1. B\u1ea5y gi\u1edd \u1edf H\u00e0 \u00c2m, H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u00e0m tr\u1edf ng\u1ea1i, nh\u1ea5t l\u00e0 \u1edf H\u00e0 \u00c2m l\u1ea1i nhi\u1ec1u h\u01a1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua \u0111\u00e3 d\u1ee5 sai b\u1ecdn qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Ba Xuy\u00ean \u0111\u00e3 th\u01b0 vi\u1ec7c : th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, L\u00e3nh binh An Giang Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, V\u1ec7 u\u00fd Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u \u0111em qu\u00e2n b\u1ea3n b\u1ed9 \u0111i mau \u0111\u1ebfn V\u0129nh T\u1ebf, h\u1ed9i h\u1ee3p \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. \u0110\u1ebfn khi Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n d\u1eb9p y\u00ean b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf m\u1ea5y x\u1ee9 H\u1eadu Giang, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90a_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)\">\u0110a Ph\u01b0\u1edbc<\/a>, uy danh l\u1eebng l\u1eaby, m\u1edbi nh\u00e2n \u0111\u1ed9i qu\u00e2n \u0111\u1eafc th\u1eafng, \u0111em \u0111\u1ebfn c\u00f9ng v\u00e2y gi\u1eb7c. G\u1eb7p l\u00fac \u1ea5y h\u01b0\u01a1ng binh \u1edf 2 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn v\u00e0 binh \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean r\u00fat v\u1ec1, chia \u0111\u1eb7t \u0111i c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng. Qu\u00e2n quan hi\u1ec7n t\u1ea1i binh d\u00f5ng ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n 5.000 ng\u01b0\u1eddi. \u0110i\u1ec3n th\u1ea5y m\u1ed9t d\u1ea3i H\u00e0 \u00c2m, gi\u1eb7c k\u1ebft li\u00ean 8 \u0111\u1ed3n, l\u1ea1i d\u1ef1a v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng lu\u1ef9 \u0111\u1eafp th\u00e0nh g\u1ea7n c\u00e1c th\u00e0nh, \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng, Ti\u00ean N\u00f4ng, Th\u00f4n Nh\u00e2n, V\u0129nh L\u1ea1c, m\u01b0u \u0111\u1ed3 \u0111\u00e1nh ph\u00e1, th\u1ebf gi\u1eb7c r\u1ea5t m\u1ea1nh, b\u00e8n c\u00f9ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng b\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c nhi\u1ec1u, ta \u00edt, n\u1ebfu ta nh\u1ea5t t\u1ec1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh th\u00ec ch\u00fang s\u1ebd ph\u1ea3i chia binh ra ; n\u1ebfu ch\u00fang c\u00f3 qu\u00e2n vi\u1ec7n \u1edf ngo\u00e0i c\u0169ng kh\u00f3 l\u00f2ng ti\u1ebfp \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d, li\u1ec1n c\u1ea5t \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt \u0111em h\u01a1n 1.000 binh \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n b\u00ean t\u1ea3 c\u1ee7a gi\u1eb7c, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em h\u01a1n 500 binh \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng ; Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111em h\u01a1n 600 binh \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n h\u1eefu c\u1ee7a gi\u1eb7c ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111em h\u01a1n 1.300 binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh 3 s\u1edf \u0111\u1ed3n gi\u1eefa. \u0110i\u1ec3n t\u1ef1 \u0111em h\u01a1n 1.600 binh \u0111i \u0111\u1ec3 l\u00e0m ti\u1ebfp vi\u1ec7n. \u0110\u1ed3n gi\u1eb7c 5 s\u1edf, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf m\u1ed7i \u0111\u1ed3n h\u01a1n 2.000 t\u00ean, ho\u1eb7c gi\u1eef hi\u1ec3m b\u1eafn ra, ho\u1eb7c ra \u0111\u1ed3n ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh. Quan qu\u00e2n giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111\u1ed3n t\u1ea3 c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u1ee1 tr\u01b0\u1edbc, \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb chuy\u1ec3n v\u1ec1 \u0111\u1ea1o binh c\u1ee7a Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u1ec3 h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh. Ph\u00f3 v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng Thai ch\u00e9m lu\u00f4n 5 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c t\u1ea1i tr\u1eadn, Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea7u, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng kh\u00e1c \u0111\u1ec1u h\u0103ng h\u00e1i tranh ti\u1ebfn, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Qu\u00e2n gi\u1eb7c, 13 tr\u1ea1i \u1edf trong r\u1eebng, m\u1ed7i chi \u01b0\u1edbc 2.000 t\u00ean, do \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng k\u00e9o ra ti\u1ebfp vi\u1ec7n. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng H\u1ef1u, Ph\u1ea1m Ph\u01b0\u1edbc Minh \u0111\u1ec1u \u0111em qu\u00e2n b\u1ea3n chi ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh ; Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n l\u1ea1i sai Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ed4n, Phan Ph\u00e1p, H\u1ed3 B\u00edch \u0111em m\u1ed9t to\u00e1n qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u00fap ph\u00eda sau. B\u1ecb trong ngo\u00e0i gi\u00e1p \u0111\u00e1nh, gi\u1eb7c l\u1ea1i ph\u1ea3i r\u00fat v\u00e0o r\u1eebng, l\u1ee7i tr\u1ed1n. T\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c b\u1ecf c\u1ea3 t\u00e0n l\u1ecdng, voi, ng\u1ef1a, m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y l\u1ea9n nh\u01b0 chu\u1ed9t. C\u00e1c \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecb quan qu\u00e2n bao v\u00e2y, \u0111\u1ea7u cu\u1ed1i kh\u00f4ng ti\u1ebfp \u1ee9ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhau, ch\u1ec9 trong ch\u1ed1c l\u00e1t, c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec1u tan ch\u1ea1y h\u1ebft ; 13 tr\u1ea1i gi\u1eb7c \u1edf ven n\u00fai kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh c\u0169ng t\u1ef1 v\u1ee1. Qu\u00e2n ta d\u1ed3n s\u1ee9c \u0111u\u1ed5i b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 448 \u0111\u1ea7u, \u0111\u00e2m tr\u00fang 225 t\u00ean, b\u1eafn ch\u1ebft 339 t\u00ean, thu \u0111\u01b0\u1ee3c 1 kh\u1ea9u s\u00fang l\u1edbn ki\u1ec3u T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng (sau vua cho t\u00ean s\u00fang l\u00e0 \u201cB\u00ecnh Xi\u00eam xung ti\u00eau ph\u00e1o\u201d, 6 c\u1ed7 s\u00fang ph\u00e1ch s\u01a1n, 7 c\u1ed7 s\u00fang h\u1ed3ng y, 12 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n, 2 kh\u1ea9u s\u00fang th\u1ea7n c\u00f4ng, 105 c\u00e2y s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1n d\u01b0\u1ee3c, s\u00fang, thu\u1ed1c s\u00fang, gi\u00e1o, g\u01b0\u01a1m kh\u00f4ng k\u1ec3 xi\u1ebft. L\u1ea1i th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh 3 s\u1edf \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c, t\u1edbi n\u01a1i, qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y tr\u1ed1n, b\u00e8n sai qu\u00e2n s\u0129 \u0111\u1ed1t ch\u00e1y h\u1ebft m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t.<\/p>\n<p>Nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, v\u1edbi s\u1ed1 qu\u00e2n 5.000, gi\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c 20.000, kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 3 kh\u1eafc h\u1ea1 lu\u00f4n 8 \u0111\u1ed3n, t\u1ea1i tr\u1eadn, b\u00eau 7 \u0111\u1ea7u t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c, gi\u1ebft qu\u00e2n gi\u1eb7c h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng v\u1ea1n. C\u00e1i t\u00e0i d\u1eb9p gi\u1eb7c nh\u01b0 th\u1ebf, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u00edt th\u1ea5y. Th\u1eadt l\u00e0 nh\u1edd \u1edf ho\u00e0ng thi\u00ean m\u1ebfn t\u1ef1a b\u1ea3n tri\u1ec1u, n\u01b0\u01a1ng \u1edf uy linh ho\u00e0ng t\u1ed5, ho\u00e0ng kh\u1ea3o, t\u01b0\u1edbng s\u0129 theo m\u1ec7nh, xung phong gi\u1ebft gi\u1eb7c, th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i c\u00f4ng l\u1edbn n\u00e0y, tr\u1eabm xi\u1ebft bao m\u1eebng c\u1ea3m, khen ng\u1ee3i !\u201d. B\u00e8n xu\u1ed1ng d\u1ee5 : \u0111\u1eb7c c\u00e1ch gia \u01a1n, ghi c\u00f4ng l\u00ean c\u00e1c l\u00e1 c\u1edd cho Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n : tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea1m l\u1ed7i n\u1eb7ng v\u00ec d\u1eddi qu\u00e2n, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho gi\u00e1ng b\u1ed5, nay n\u1eafm v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 m\u01b0u, d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c Xi\u00eam th\u1ed5, c\u00f4ng \u1ea5y r\u1ea5t t\u1ed1t, v\u1eady th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 v\u00e0 v\u1eabn l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0, l\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng ng\u1ef1 dung m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1 c\u00f3 ch\u1ea1m kim c\u01b0\u01a1ng 8 h\u1ea1t li\u00ean ch\u00e2u d\u00e1t v\u00e0o, 1 chi\u1ebfc \u201cPh\u00fa Th\u1ecd b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft san h\u00f4, tr\u00e2n ch\u00e2u, 1 qu\u1ea3 b\u1eb1ng v\u00e0ng c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft h\u1ea1t thu\u00fd ng\u1ecdc, 1 chi\u1ebfc tr\u1ea5n ch\u1ec9. Th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n : ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111\u00fang ph\u00e9p, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9 h\u1ee3p nghi, \u0111em 1 \u0111\u1ea1o binh ph\u00e1 tan 3 s\u1edf \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c, chi\u1ebfm \u0111\u00e2u gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y, \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u th\u1eafng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, c\u00f3 tr\u00ed l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n to\u00e0n, v\u1eady th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ngay \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng ng\u1ef1 dung, m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1 c\u00f3 ch\u1ea1m kim c\u01b0\u01a1ng 7 h\u1ea1t d\u00e1t v\u00e0o, 1 chi\u1ebfc \u201cPh\u00fa Th\u1ecd b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i\u201d h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft san h\u00f4, tr\u00e2n ch\u00e2u, \u201cKim ti\u1ec1n ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam\u201d l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u00ean \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c n\u00e0y ph\u1ee5ng m\u1ec7nh ph\u00f2ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf g\u1ea7n h\u01a1n 1 th\u00e1ng khuy\u00ean nh\u1ee7, r\u00e8n luy\u1ec7n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1ee9c kho\u1ebb v\u00e0 bi\u1ebft l\u1ec5 ph\u00e9p ; nay l\u1ea1i bi\u1ebft t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc quy\u1ebft th\u1eafng ; m\u1ea1o hi\u1ec3m ph\u00e1 gi\u1eb7c, khi\u1ebfn cho b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam th\u1ed5 kh\u00f4ng d\u00e1m d\u00f2m ng\u00f3 n\u1eefa, nh\u1eefng t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n th\u00ec ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c t\u1ea1i tr\u1eadn, qu\u00e2n s\u0129 th\u00ec gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n Xi\u00eam th\u1ed5, trong 1 tr\u1eadn d\u1ef1ng n\u00ean k\u1ef3 c\u00f4ng, c\u00e0ng th\u1ea5y c\u00f4ng danh r\u00f5 r\u1ec7t ! V\u1eady ri\u00eang th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ef1 dung m\u1eb7t ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng h\u1ea1t to, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng r\u1ea5t l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. L\u1ea1i d\u1ee5 2 b\u1ed9 L\u1ec5, Binh ghi t\u00ean \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau khi vua h\u1ebft tang, t\u00e2u xin phong t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i c\u00e1i c\u00f4ng lao \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t. Ba vi\u00ean th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd quy\u1ec1n L\u00e3nh binh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, V\u1ec7 u\u00fd l\u0129nh Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111\u1ed1c bi\u1ec1n binh c\u1ee7a \u0111\u1ea1o m\u00ecnh, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, khi\u1ebfn cho qu\u00e2n gi\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfp vi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c nhau, v\u1ee1 tan trong 1 tr\u1eadn, ngh\u1ec1 h\u00e8n c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00f4ng thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c ; ba vi\u00ean \u1ea5y \u0111\u1ee7 c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng v\u1ec1 chi\u1ebfn c\u00f4ng. V\u1eady Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ngay Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1 h\u1ea1t to, 10 h\u1ea1t kim c\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf d\u00e1t v\u00e0ng, 1 chi\u1ebfc, \u201cc\u00e1t t\u01b0\u1eddng b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft san h\u00f4, tr\u00e2n ch\u00e2u, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng l\u1edbn ; \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, th\u01b0\u1edfng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1, kim c\u01b0\u01a1ng 3 h\u1ea1t li\u00ean ch\u00e2u d\u00e1t v\u00e0o, 1 chi\u1ebfc \u201cc\u00e1t t\u01b0\u1eddng b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo k\u1ebft san h\u00f4, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng trung ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh li\u00ean ch\u00e2u, 1 chi\u1ebfc b\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf. T\u1ea5t c\u1ea3 ba vi\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi t\u00ean, v\u1eabn l\u00e0m ch\u1ee9c vi\u1ec7c L\u00e3nh binh. Vi\u00ean Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd D\u01b0\u01a1ng Thai ra s\u1ee9c ti\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh gi\u1ebft gi\u1eb7c, ch\u00e9m lu\u00f4n 5 \u0111\u1ea7u t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c, x\u01b0a nay vi\u00ean t\u01b0\u1edfng nh\u1ecf ch\u01b0a c\u00f3 ai m\u1ea1nh b\u1ea1o, nhanh nh\u1eb9n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf ! V\u1eady th\u01b0\u1edfng ngay 1 chi\u1ebfc kim b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cKi\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d, cho \u0111eo \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng tr\u1ea1ng ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1, kim c\u01b0\u01a1ng 3 h\u1ea1t d\u00e1t v\u00e0o, 1 chi\u1ebfc \u201cb\u1ea1ch ng\u1ecdc b\u1ed9i b\u00e0i\u201d c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 1 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n v\u00e0ng Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng trung. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng bi\u1ec1n l\u1edbn\u00a0 nh\u1ecf, kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng h\u0103ng h\u00e1i, n\u1ed5i l\u00f2ng c\u00f4ng ph\u1eabn, ra s\u1ee9c gi\u1ebft gi\u1eb7c, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi x\u00f4ng l\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ph\u00e1 tr\u1eadn, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u00e9m \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c lu\u00f4n l\u00fac \u1ea5y, \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 theo c\u00f4ng tr\u1ea1ng m\u00e0 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng ho\u1eb7c th\u0103ng th\u1ee5, c\u1ea5t b\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00e0m, l\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng c\u1ea5p k\u1ef7 v\u00e0 th\u01b0\u1edfng b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng v\u00e0ng t\u00eda, b\u1eb1ng b\u1ea1c hay nh\u1eabn v\u00e0ng, kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. L\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft th\u01b0\u1edfng chung cho c\u00e1c binh d\u00f5ng \u0111i tr\u1eadn \u1ea5y ti\u1ec1n 3.000 quan.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, vua d\u1ee5 b\u1ecdn \u0110i\u1ec3n d\u1eddi qu\u00e2n h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh c\u00e1c x\u1ee9 Th\u1ea5t S\u01a1n, S\u00e1ch S\u00f4. \u0110i\u1ec3n cho r\u1eb1ng : \u0111\u1ecba th\u1ebf \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n hi\u1ec3m y\u1ebfu, ch\u01b0a th\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean g\u1ea5p ngay \u0111\u01b0\u1ee3c, duy S\u00e2m Ph\u1ee7 l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111i qua, n\u00ean h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n ch\u1ed7 hi\u1ec3m. Nh\u00e2n tr\u00edch \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u01a1n 2.000 binh d\u00f5ng, sai L\u00e3nh binh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt qu\u1ea3n gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i thu\u1ed9c \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, c\u00f2n \u0111\u1ec1u \u0111em \u0111i \u0111\u00e1nh x\u1ee9 S\u00e2m Ph\u1ee7. \u0110i\u1ec3n c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb do \u0111\u1ed3n Ti\u00ean N\u00f4ng d\u1eddi \u0111\u1ebfn Ba Th\u1ee9, gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y. H\u00f4m sau, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn B\u00e0n Ly, ch\u1ed7 n\u00e0y b\u00ean t\u1ea3 c\u00f3 n\u00fai <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%BAi_C%E1%BA%A5m\">C\u1ea5m S\u01a1n<\/a>, b\u00ean h\u1eefu c\u00f3 n\u00fai \u1ed0c D\u00e2m [\u1ed0c Gi\u00f9m, \u1ed0c Nh\u1eabm, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%BAi_D%C3%A0i\">N\u00fai D\u00e0i<\/a>], \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ea5t hi\u1ec3m, r\u1eebng c\u00e2y s\u1ea7m u\u1ea5t, gai g\u00f3c li\u1ec1n t\u1eebng b\u1ee5i, trong c\u00f3 lu\u1ef9 d\u00e0i ch\u1eb7n ngang, qu\u00e2n gi\u1eb7c gi\u1eef hi\u1ec3m ch\u1ed1ng c\u1ef1. \u0110i\u1ec3n \u0111\u1eb7t 3 \u0111\u1ed3n s\u1edf \u1edf x\u1ee9 B\u00e0n Ly, t\u1ef1 \u0111\u00f3ng gi\u1eef l\u1ea5y, sai Nguy\u1ec5n C\u00f4ng\u00a0 Nh\u00e0n \u0111em 1.000 binh theo \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai \u1ed0c D\u00e2m, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em 1.000 binh theo \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai C\u1ea5m S\u01a1n, \u0111\u1ec1u nh\u00e2n ban \u0111\u00eam, \u0111i xuy\u00ean s\u01a1n, \u0111\u1ebfn s\u00e1ng \u0111\u1ec1u t\u1edbi ph\u00eda sau lu\u1ef9 gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1eedng s\u1ed1t kinh h\u00e3i, chia c\u00e1c m\u1eb7t \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. Quan qu\u00e2n h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u00e1nh m\u1ea1nh, gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u tan ch\u1ea1y. Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n Tri r\u00e1ng s\u1ee9c ti\u1ebfn l\u00ean, x\u00f4ng v\u00e0o lu\u1ef9 gi\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c quan k\u1ebf ti\u1ebfp x\u00f4ng v\u00e0o, ph\u00e1 tan lu\u1ef9 d\u00e0i, b\u1eafn ch\u1ebft 164 t\u00ean, \u0111\u00e2m tr\u00fang 32 t\u00ean. Tin b\u00e1o t\u1edbi n\u01a1i, vua khen b\u1ecdn \u0110i\u1ec3n kh\u00e9o ra qu\u00e2n k\u1ef3, \u0111\u00e1nh l\u1ea5y quy\u1ebft th\u1eafng. Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; Tr\u1ea7n Tri, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; ri\u00eang th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng. C\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>(T\u1eeb qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh T\u1ebf \u0111\u1ebfn Kinh, l\u1ea1i chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i 108 tr\u1ea1m, c\u1ed9ng 3.326 l\u00fd, ng\u1ef1a ch\u1ea1y \u0111\u01b0a \u0111i ch\u1ec9 h\u1ebft 11 ng\u00e0y).<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c\u00a0 Long \u2013 T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Ti\u1ec1n Giang, ph\u00e1 tan qu\u00e2n gi\u1eb7c. Khi \u1ea5y, Ph\u01b0\u01a1ng \u1edf An Giang chuy\u1ec3n v\u1ec1 \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i H\u00f9ng Ng\u1ef1, nghe tin c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c \u01b0\u1edbc h\u01a1n 2.000 t\u00ean v\u00e2y \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n C\u1eedu An, l\u1ea1i d\u1ef1ng tr\u1ea1i \u1edf nh\u00e1nh s\u00f4ng Ch\u00ednh \u0110\u00f4n, ch\u1eb7n ngang l\u00f2ng s\u00f4ng, Ph\u01b0\u01a1ng t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u1ed1c su\u1ea5t bi\u1ec1n binh chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, m\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c 9 ch\u1ed7 s\u00f4ng b\u1ecb ch\u1eb7n. T\u1ea1 V\u0103n Linh, \u0111\u00f3ng gi\u1eef ch\u1ed7 \u1ea5y, th\u1eeba th\u1ebf, m\u1edf \u0111\u1ed3n, h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf tr\u1ea1i, tan ch\u1ea1y ; qu\u00e2n ta \u0111u\u1ed5i theo, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 tan h\u1ebft. \u1edf 2 tr\u1ea1i T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c c\u0169ng b\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn nhi\u1ec5u, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m, \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ea5y, tung binh ra \u0111\u00e1nh : gi\u1eb7c ch\u1ebft v\u00e0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Nghe tin th\u1eafng tr\u1eadn, vua m\u1eebng n\u00f3i : \u201cH\u00e0 Ti\u00ean, V\u0129nh T\u1ebf, Ti\u1ec1n Giang, H\u1eadu Giang, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t d\u1eb9p y\u00ean, th\u1eadt \u0111\u1ee1 s\u1ef1 lo cho tr\u1eabm v\u1ec1 m\u1eb7t Nam\u201d. V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, nh\u1eabn m\u1eb7t ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1, kim c\u01b0\u01a1ng 3 h\u1ea1t li\u00ean ch\u00e2u, qu\u1ea3 b\u1eb1ng v\u00e0ng v\u00e0 \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 m\u1ed7i th\u1ee9 1 ; V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m, gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, nh\u1eabn v\u00e0ng, kim ti\u1ec1n Song long m\u1ed7i th\u1ee9 1 ; T\u1ea1 V\u0103n Linh, nguy\u00ean L\u00e3nh binh b\u1ecb gi\u00e1ng, nay \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c ch\u1ee9c ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng. C\u00e1c vi\u00ean v\u00f5 ch\u1ee9c v\u00e0 binh d\u00f5ng \u0111i \u0111\u00e1nh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c t\u1ec9nh t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111i gi\u1ebft gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng g\u1ed3m c\u00f3 h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, xin gh\u00e9p v\u00e0o l\u00e0m chi\u1ebfn s\u0129 2 \u0111\u1ed9i nh\u1ea5t, nh\u1ecb \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i. Vua y cho th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 quan, \u0111\u1ee3i c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng s\u1ebd li\u1ec7u l\u1ee5c d\u00f9ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng t\u00ean l\u00e0 M\u1ecbch Danh L\u1ed9 \u0111em kinh \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng nh\u00e0 \u0111\u1ea1o, \u0111\u00e1p t\u00e0u bu\u00f4n Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ebbn \u0111\u1ebfn, b\u1ecb nh\u00e2n vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1ef1 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua giao b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i, \u00e1n x\u1eed tr\u1ea3m quy\u1ebft, sai h\u00e3y \u0111em giam c\u1ea5m, r\u1ed3i vua l\u1ea1i cho tha.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, Thanh Ho\u00e1 \u0111\u00e3 ch\u1ebf t\u1ea1o thuy\u1ec1n ng\u1ef1 : t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c, ng\u01b0\u1eddi coi l\u00e0m cho ch\u00ed binh, th\u1ee3 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ch\u1ebf t\u1ea1o thuy\u1ec1n Kim \u0111\u0129nh, kh\u00f4ng \u0111\u00fang c\u00e1ch th\u1ee9c, tha t\u1ed9i, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng nh\u01b0 tr\u00ean, duy nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean coi vi\u1ec7c l\u00e0m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u1ebbn xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ph\u1eadn \u0111\u1ed3n c\u01a1 binh T\u0129nh man, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n, gi\u1ebft h\u1ea1i vi\u00ean coi vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c. Vua sai L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh t\u00ecm c\u00e1ch l\u00f9ng b\u1eaft, c\u1ed1t b\u1eaft cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee7 ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ty t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, gia h\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 Ma Do\u00e3n B\u1ed3i, Th\u1ed5 tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Khoan, Th\u1ed5 huy\u1ec7n th\u1eeba L\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Thi\u00eam c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn Cai \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0110inh C\u00f4ng Tr\u1ecdng, Th\u1ed5 ty Cao B\u1eb1ng V\u1ec7 u\u00fd B\u1ebf V\u0103n \u0110\u0129nh, Cai \u0111\u1ed9i B\u1ebf Kim M\u1eadu, N\u00f9ng Tr\u00ed H\u1eadu, B\u00e1 h\u1ed9 B\u1ebf V\u0103n H\u1ef1u \u0111\u1ec1u \u0111em d\u00e2ng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i l\u1ea1y y\u1ebft. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn n\u00e0y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111em s\u1ee9c gi\u00fap vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, nay th\u00e2n \u0111\u1ebfn s\u00e2n l\u1ea1y y\u1ebft, k\u00ednh d\u00e2ng th\u1ed5 s\u1ea3n, tr\u1eabm \u0111\u00e3 x\u00e9t bi\u1ebft l\u00f2ng th\u00e0nh, cho thu m\u1ed9t v\u00e0i ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ec3 vui l\u00f2ng k\u1ebb trung th\u1ef1c\u201d. L\u1ea1i ban cho kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0o \u00e1o xi\u00eam r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00f3c, d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u vua bi\u1ebft. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eddi cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, k\u00ednh c\u1ea3m sao xi\u1ebft ! N\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi d\u00e2n ta m\u1eebng chung !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n Kinh V\u1ef9 t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cL\u0169 t\u00ean gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c Th\u1ea1ch l\u00e2u nay t\u1ee5 h\u1ecdp b\u00e8 l\u0169 \u1edf r\u1eebng n\u00fai \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, ho\u1eb7c d\u00f9ng c\u00e1ch th\u00f9 gi\u1ebft \u0111\u1ec3 ra oai, ho\u1eb7c d\u00f9ng ti\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u1ec3 mua chu\u1ed9c, cho n\u00ean k\u1ebb n\u00e0o s\u1ee3 ch\u00fang b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c th\u00ec kh\u00f4ng d\u00e1m l\u00e0m g\u00ec, k\u1ebb n\u00e0o tham v\u1ec1 t\u00e0i l\u1ee3i th\u00ec che gi\u1ea5u cho ch\u00fang. L\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng k\u1ebb gi\u1eef vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, r\u1ea5t b\u1eady : nghe b\u00e1o c\u00f3 gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp th\u00ec r\u1ee5t d\u00e8 kh\u00f4ng ti\u1ebfn b\u1eaft, sau khi gi\u1eb7c \u0111\u00e3 r\u00fat \u0111i th\u00ec h\u0103ng h\u00e1i t\u1edbi n\u01a1i, l\u1ea1i bu\u1ed9c t\u1ed9i cho ng\u01b0\u1eddi b\u00e1o l\u00e0 b\u1ecba \u0111\u1eb7t, r\u1ed3i s\u00e1ch nhi\u1ec5u nhi\u1ec1u c\u00e1ch. Th\u1ebf cho n\u00ean l\u1eafm ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng d\u00e2n th\u00e0 ch\u1ecbu gi\u1eb7c \u1ee9c hi\u1ebfp ph\u1ea3i theo c\u00f2n h\u01a1n \u0111i b\u00e1o quan \u0111\u1ec3 th\u00eam phi\u1ec1n nhi\u1ec5u. V\u1ea3 l\u1ea1i l\u0169 k\u1ebb ph\u1ea1m \u1ea9n n\u00e1u kia ch\u1eb3ng qua nh\u01b0 c\u00e1 trong h\u0169, th\u1ebf nh\u01b0ng c\u00e1i th\u1ebf c\u1ee7a ch\u00fang c\u00f2n nh\u01b0 ng\u1ecdn l\u1eeda l\u1edd m\u1edd kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho b\u1ed1c l\u00ean ng\u00f9n ng\u1ee5t, n\u00ean d\u1eadp t\u1eaft \u0111i ngay. V\u1eady xin ch\u1ecdn l\u1ea5y vi\u00ean quan n\u00e0o \u1edf Kinh, v\u1ed1n c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, ra chuy\u00ean coi vi\u1ec7c n\u00e0y, \u0111\u1eb7t c\u00e1ch b\u1eaft n\u00e3, ch\u1ebf tr\u1ecb th\u00ec m\u1edbi \u0111\u1eafc l\u1ef1c\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u0169 tr\u1ed9m l\u1ea9n l\u00fat h\u00e8n m\u1ecdn \u1ea5y l\u00fac t\u1ee5, l\u00fac tan, tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u1ec1 quan \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u1ee7. C\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i ph\u00e1i \u0111\u1ebfn quan Kinh !\u201d. Nh\u00e2n d\u1ee5 c\u00e1c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, B\u1eafc Ninh, Th\u00e1i Nguy\u00ean ph\u1ea3i ng\u0103n ch\u1eb7n cho nghi\u00eam, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho l\u0169 ph\u1ea1m l\u1ecdt l\u01b0\u1edbi. L\u1ea1i chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng : b\u1ea5t lu\u1eadn quan qu\u00e2n, d\u00e2n ch\u00fang ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ai c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng k\u1ebb ch\u00ednh ph\u1ea1m, th\u1ee9 ph\u1ea1m tr\u1ecdng y\u1ebfu s\u1ebd ph\u00e2n bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng. K\u1ebb n\u00e0o t\u1ef1 ra th\u00fa th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n t\u1ed9i (ai b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean y\u1ebfu ph\u1ea1m Nh\u00e0n, Th\u1ea1ch, B\u1ed9t, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 300 quan ti\u1ec1n ; b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00ean th\u1ee9 ph\u1ea1m : C\u1eafm, Huy\u1ec5n, Ph\u00fa, Ba, Khi\u00eau, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 100 ho\u1eb7c 50 quan).<\/p>\n<p>D\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cChuy\u1ebfn n\u00e0y B\u1eafc tu\u1ea7n, kh\u1ea3i loan t\u1eeb \u0111\u1ea7u m\u00f9a xu\u00e2n, \u0111\u1ebfn nay m\u00f9a xu\u00e2n s\u1eafp h\u1ebft r\u1ed3i. Ti\u1ebft Thanh minh \u0111\u00e3 qua, l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng s\u1eafp \u0111\u1ebfn, tr\u1eabm ng\u00e0y \u0111\u00eam \u00e1y n\u00e1y, \u0103n ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean, nh\u01b0ng chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i chuy\u00ean v\u1ec1 vi\u1ec7c bang giao m\u00e0 th\u00f4i, trong \u0111\u00f3 c\u00f2n b\u00e0n nh\u1eefng vi\u1ec7c : x\u00e9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, xem phong t\u1ee5c, m\u1edf \u0111i\u1ec1u l\u1ee3i, tr\u1eeb \u0111i\u1ec1u h\u1ea1i. Nay s\u1ee9 Thanh \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, l\u1ec5 l\u1edbn bang giao t\u1ea5t s\u1ebd l\u00e0m xong trong th\u00e1ng n\u00e0y. C\u00e1i ng\u00e0y sau h\u00f4m xong l\u1ec5, tr\u1eabm li\u1ec1n h\u1ed3i loan \u0111\u1ec3 k\u1ecbp ng\u00e0y th\u1ecd Th\u00e1nh \u0111\u1ea3n, quy\u1ebft kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1eadm tr\u1ec5 m\u1ed9t ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u1ec3 th\u00eam n\u1eb7ng l\u1ed7i. V\u1ec1 \u0111\u00ea s\u00f4ng, l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn d\u00e2n sinh ; v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111\u01a1n k\u00eau, c\u0169ng l\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00fang. Nay n\u00ean t\u00ednh l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ? Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean tu\u1ef3 vi\u1ec7c, l\u00e0m cho xong, ch\u1edb n\u00ean b\u1ecf \u0111\u1ecdng \u0111\u1ec3 ph\u1ee5 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi mong \u0111\u1ee3i.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n, B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang, \u00e1n s\u00e1t V\u0169 V\u1ecbnh, L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, khi xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn g\u1ea7n th\u00e0nh H\u00e0 N\u1ed9i, t\u1ea1i T\u00e2y \u0110am ((1) T\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0ng D\u0103m.1) (t\u00ean 1 x\u00e3, thu\u1ed9c huy\u1ec7n T\u1eeb Li\u00eam) c\u00f3 ph\u00e1t ra \u0111\u00e1m c\u01b0\u1edbp. Cha con vi\u00ean T\u1ed5ng m\u1ee5c Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Hanh \u1edf h\u1ea1t ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Oai thu\u1ed9c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y c\u00f9ng l\u00fd d\u1ecbch v\u00e0 d\u00e2n phu ch\u1eb7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 5 t\u00ean c\u01b0\u1edbp ; ph\u00e2n ph\u1ee7 D\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng B\u00ecnh nh\u1eadn l\u00e0m c\u00f4ng m\u00ecnh, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n \u0111\u1ec1 t\u00e2u gi\u00fap cho, C\u00f4ng B\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p v\u00e0 cho ng\u00e2n ti\u1ec1n. C\u00f2n l\u00fd d\u1ecbch v\u00e0 d\u00e2n phu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung s\u1ed1 ti\u1ec1n 100 quan. \u0110\u1ebfn khi \u0110\u00ecnh Hanh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y v\u1ec1 k\u00eau t\u1eadn h\u00e0nh t\u1ea1i, m\u1edbi sai b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111em nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m ra h\u1ecfi, th\u00ec C\u00f4ng B\u00ecnh v\u00ec \u0111\u00e3 gi\u1ea3 m\u1ea1o b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 l\u01b0u, b\u1ecdn C\u00f4ng Ho\u00e1n v\u00ec t\u1ea5u \u0111\u1ed1i kh\u00f4ng th\u1ef1c, giao cho b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed. R\u1ed3i, c\u1ee9 theo Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n Kinh V\u1ef9 d\u00f2 x\u00e9t th\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o \u0111\u1ecba h\u1ea1t L\u00e2m Thao, \u0110oan H\u00f9ng. Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 l\u1ea1i t\u00e2u : b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp nhi\u1ec5u d\u00e2n bi\u00ean thu\u1ef3, kh\u00e1ng c\u1ef1 nh\u1eefng vi\u00ean b\u1eaft gi\u1eb7c, gi\u1ebft h\u1ea1i qu\u00e2n d\u00e2n, m\u00e0 quan t\u1ec9nh c\u1ed1 \u00fd b\u1ecf qua kh\u00f4ng \u0111em t\u00e2u l\u00ean. Tri ph\u1ee7 \u0110oan H\u00f9ng Ph\u1ea1m Kh\u1eafc Tuy l\u1ea1i b\u1ecb b\u1ecdn l\u1ea1i, l\u1ec7 t\u1ed1 c\u00e1o ra vi\u1ec7c ch\u1ee9a gi\u1ea5u b\u1ecdn gi\u1eb7c, d\u00ecm m\u1ea5t nh\u1eefng \u00e1n n\u1eb7ng v\u00e0 m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng \u0111em cung ti\u1ebfn, thu l\u1ea5y ti\u1ec1n t\u00e0i c\u1ee7a d\u00e2n v\u00e0o m\u00ecnh. Vua nghe bi\u1ebft nh\u1eefng vi\u1ec7c \u1ea5y, Ph\u1ea1m Kh\u1eafc Tuy b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, x\u00edch l\u1ea1i, giao \u0111em tra ; b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n, L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang, V\u0169 V\u1ecbnh, Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn b\u1ecb gi\u1ea3i ch\u1ee9c v\u00e0 giao ngh\u1ecb t\u1ed9i c\u1ea3. Thu\u1ed9c t\u1ec9nh h\u1ea1t : nh\u1eefng vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n L\u00e2m Thao, Ph\u00f9 Ninh, S\u01a1n Vi, Thanh Ba v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef trong c\u00e1c n\u01a1i \u1ea5y \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, t\u1ea1i ngo\u1ea1i, \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh th\u00e0nh H\u00e0 N\u1ed9i, quan t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111em d\u00e2ng ti\u1ebfn ph\u1ea9m v\u1eadt. T\u1edbi \u0111\u00e2y, th\u01b0\u1eddng ph\u00e1t ra nhi\u1ec1u \u00e1n. Vua nh\u00e2n b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cB\u1eefa n\u1ecd, t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y d\u00e2ng ti\u1ebfn nh\u00e2n s\u00e2m, v\u00e0ng ng\u1ecdc, l\u1ee5a th\u00eau, tr\u1eabm cho r\u1eb1ng ng\u1ecdc khu\u00ea kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1eadt d\u00f9ng \u1edf ngo\u00e0i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u1edbi sai thu nh\u1eadn 1 chi\u1ebfc \u0111\u1ec3 vui l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho b\u1ea1c l\u1ea1ng, c\u00f2n m\u1ecdi v\u1eadt \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 v\u1ec1. Nay ph\u00e1t ra \u00e1n Tr\u1ea7n Kh\u1eafc Tuy, th\u00ec t\u00e9 ra nh\u1eefng \u0111\u1ed3 \u0111\u01b0a d\u00e2ng \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u1ee7a v\u01a1 nh\u1eb7t, s\u00e1ch nhi\u1ec5u. Cho \u0111em ngay ng\u1ecdc khu\u00ea v\u1ee9t tr\u1ea3, c\u00f2n b\u1ea1c l\u1ea1ng \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng b\u1ea5t t\u1ea5t truy \u0111\u00f2i l\u00e0m g\u00ec, nh\u01b0ng truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho quan l\u1ea1i t\u1ec9nh \u1ea5y : tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u1ea1 s\u1ef1 chia thu \u1edf d\u00e2n th\u00ec nay \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nh\u1ea3 ra \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u1ea3, n\u1ebfu c\u00f2n d\u00e1m \u0111\u1ec3 m\u1ea5t m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c ra, s\u1ebd nghi\u00eam x\u1eed t\u1ed9i th\u00eam b\u1eadc, kh\u00f4ng tha\u201d. Khi hai \u00e1n ngh\u0129 x\u1eed xong, t\u00e2u l\u00ean, Qu\u1ed1c Quang \u0111\u00e3 ch\u1ebft r\u1ed3i, C\u00f4ng Ho\u00e1n ph\u1ea3i ph\u00e1t \u0111i H\u00e0 Ti\u00ean \u0111em s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i. (Sau Ho\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c truy th\u1ee5 \u0110\u1ea1i l\u00fd T\u1ef1 khanh), V\u1ecbnh ph\u1ea3i ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m binh \u1edf \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c (sau v\u00ec th\u00e1m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c ph\u1ea1m, kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m ch\u1ee9c T\u01b0 v\u1ee5), Lu\u1eadn b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, sai \u0111i ra s\u1ee9c n\u00e3 b\u1eaft l\u0169 ph\u1ea1m. C\u00f2n Tuy b\u1ecb x\u1eed gi\u1ea3o giam h\u1eadu.<\/p>\n<p>D\u00f9ng : Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 quy\u1ec1n l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean ; Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u1ed9 B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t quy\u1ec1n l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m quy\u1ec1n l\u0129nh L\u00e3nh binh S\u01a1n T\u00e2y. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, b\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 B\u1eafc Ninh Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ea5y. B\u1ecdn L\u1ec5 v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua \u0111\u1ec3 \u0111i, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n l\u00e0m vi\u1ec7c sai tr\u00e1i, \u0111\u1ec3 d\u00e2n b\u1ecb kh\u1ed5. Nay d\u1eb9p c\u01b0\u1edbp, y\u00ean d\u00e2n l\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c r\u1ea5t c\u1ea7n l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi nhi\u1ec7m v\u1ee5 \u0111\u00e3 giao cho. Ch\u1edb n\u00ean h\u01a1i c\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat \u00fd ki\u1ebfn : \u201cQuan Kinh tri\u1ec7u 5 ng\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m k\u1ecbp vi\u1ec7c\u201d((1) \u00fd n\u00f3i : nh\u1eadm ch\u1ee9c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u. Theo s\u00e1ch H\u00e1n th\u01b0 : Tr\u01b0\u01a1ng X\u01b0\u1edfng l\u00e0m quan Kinh tri\u1ec7u Do\u00e3n, b\u1ea1n th\u00e2n v\u1edbi D\u01b0\u01a1ng U\u1ea9n, khi U\u1ea9n c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb gi\u1ebft, c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u t\u00e2u h\u1eb7c X\u01b0\u1edfng. Khi \u1ea5y X\u01b0\u1edfng sai 1 vi\u00ean thu\u1ed9c l\u1ea1i x\u00e9t nghi\u1ec7m 1 vi\u1ec7c \u00e1n, vi\u00ean thu\u1ed9c l\u1ea1i kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m v\u00e0 n\u00f3i : \u201cNay quan Kinh tri\u1ec7u ch\u1ec9 c\u00f2n t\u1ea1i ch\u1ee9c \u0111\u1ed9 5 ng\u00e0y th\u00f4i, c\u00f2n x\u00e9t \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u00e1n !\u201d. X\u01b0\u1edfng li\u1ec1n b\u1eaft giam vi\u00ean thu\u1ed9c l\u1ea1i. X\u00e9t xong, tr\u1ecb t\u1ed9i vi\u00ean \u1ea5y v\u00e0 h\u1ecfi : \u201cQuan Kinh tri\u1ec7u 5 ng\u00e0y c\u00f3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c kh\u00f4ng ?\u201d.1).<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : T\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u1edf ra B\u1eafc, \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i, nh\u00e2n d\u00e2n n\u1ed9p \u0111\u1ebfn 4.000 l\u00e1 \u0111\u01a1n. Vua th\u1ea5y \u00e1n t\u1eeb r\u1ea5t nhi\u1ec1u, ph\u00e1p ty kh\u00f3 l\u00f2ng l\u00e0m ch\u00f3ng xong \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n sai \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n sung ch\u1ee9c Kh\u00e2m sai \u0111\u1ed1c l\u00fd tra bi\u1ec7n \u00e1n ki\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 sung ch\u1ee9c Kh\u00e2m sai ph\u00f3 bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u1ea5p cho c\u1edd, b\u00e0i ; H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng, C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c L\u01b0\u01a1ng, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p \u0111\u1ec1u sung ch\u1ee9c tu\u1ef3 bi\u1ec7n. Ngay t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u1eb7t 1 nha th\u1ef1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 tra x\u00e9t, l\u00e0m vi\u1ec7c. Nh\u1eefng \u0111\u01a1n k\u00eau c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Ninh B\u00ecnh ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u giao Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u00e9t x\u1eed. Nh\u1eefng \u0111\u01a1n k\u00eau c\u1ee7a d\u00e2n t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u1ebfn Thanh Ho\u00e1 th\u00ec do ph\u00e1p ty chi\u1ebfu l\u1ec7 x\u00e9t b\u00e0n. Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, d\u00f9ng vi\u00ean th\u1ef1 C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n thay th\u1ebf.<\/p>\n<p>Sai h\u1eefu ty ch\u1ebf t\u1ea1o 2 qu\u1ea3 \u1ea5n kh\u00e2m sai quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng ng\u00e0 \u0111\u1ec3 s\u1ebd ban c\u1ea5p cho ch\u1ee9c Kh\u00e2m sai d\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c (1 qu\u1ea3 d\u00e0i 1 t\u1ea5c 5 ph\u00e2n, r\u1ed9ng 1 t\u1ea5c, n\u00fam \u1ea5n th\u1eb3ng, m\u1eb7t \u1ea5n kh\u1eafc nh\u1eefng ch\u1eef Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n quan ph\u00f2ng ; 1 qu\u1ea3 vu\u00f4ng 6 ph\u00e2n 3 ly, m\u1eb7t kh\u1eafc 2 ch\u1eef \u201cKh\u00e2m sai\u201d.)<\/p>\n<p>Sai Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n c\u1ee7a b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u00e3 mang \u0111i, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n c\u1ee7a \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1. D\u00f9ng Ti\u1ec1n h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng thay Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 sung ch\u1ee9c Ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ed1ng qu\u1ea3n 2 \u0111\u1ea1o bi\u1ec1n binh, theo h\u1ea7u vua.<\/p>\n<p>Ch\u1ecdn nh\u1eefng th\u1ee9 qu\u1ea3 th\u1ed5 ng\u01a1i \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, cho ch\u1ea1y tr\u1ea1m \u0111\u01b0a v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb d\u00e2ng c\u00fang ng\u00e0y l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>S\u1ee9 Thanh l\u00e0 B\u1ea3o Thanh \u0111\u1ebfn c\u00f4ng qu\u00e1n Gia Thu\u1ef5, B\u1ea3o Thanh t\u1eeb khi qua c\u1eeda \u1ea3i, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 s\u1ee9 \u0111i qua \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp \u0111\u00e3i r\u1ea5t h\u1eadu, nh\u1eefng n\u01a1i qu\u00e1n x\u00e1 \u0111\u1ec3 s\u1ee9 v\u00e0o \u1edf \u0111\u1ec1u k\u1ebft hoa treo \u0111\u00e8n \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda. Thanh th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 s\u1eeda sang, th\u00e0nh qu\u00e1ch b\u1ec1n v\u1eefng, qu\u00e2n dung nghi\u00eam ch\u1ec9nh, d\u00e2n c\u01b0 \u0111\u00f4ng vui, khen ng\u1ee3i t\u1ea5m t\u1eafc kh\u00f4ng d\u1ee9t. Khi v\u00e0o t\u1edbi c\u00f4ng qu\u00e1n, Thanh h\u1ecfi Tr\u1ea7n V\u0103n Trung r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e1n x\u00e1 n\u00e0y, sau khi l\u00e0m l\u1ec5 xong c\u00f3 c\u00f2n \u0111\u1ec3 nguy\u00ean nh\u01b0 c\u0169 kh\u00f4ng ?\u201d. Trung \u0111\u00e1p : \u201cXong vi\u1ec7c th\u00ec tri\u1ec7t b\u1ecf \u0111i ngay\u201d. Thanh n\u00f3i : \u201cNh\u01b0 v\u1eady h\u00e1 ch\u1eb3ng u\u1ed5ng m\u1ea5t bao nhi\u00eau c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00e0 ph\u00ed t\u1ed5n ?\u201d. Trung \u0111em l\u1eddi \u1ea5y v\u1ec1 t\u00e2u. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1eafn th\u1eadt l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5t ph\u00e1c !\u201d Li\u1ec1n sai b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em nh\u1eefng chi ti\u1ebft v\u1ec1 l\u1ec5 bang giao \u0111\u01b0a Thanh duy\u1ec7t coi \u0111\u1ec3 k\u1ecbp t\u1edbi ng\u00e0y t\u1ed1t l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Sai b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111em h\u1ebft m\u1ecdi vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m trong khi h\u1ed3i loan, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 cho l\u00e0m. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, th\u00e1nh gi\u00e1 ra B\u1eafc, khi h\u1ed3i loan ch\u1ec9 \u0111i c\u00f3 10 ng\u00e0y. L\u1ea7n n\u00e0y tr\u1edf v\u1ec1 c\u0169ng n\u00ean ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111i g\u1ea5p \u0111\u01b0\u1eddng, song nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i hu\u00e2n c\u1ef1u nhi\u1ec1u tu\u1ed5i, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 ph\u1ea3i m\u1ec7t nh\u1ecdc qu\u00e1, chu\u1ea9n cho thay \u0111\u1ed5i l\u00ean h\u1ea7u, c\u00f2n th\u00ec c\u1ee9 \u0111i t\u1eeb t\u1eeb, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd th\u1ec3 t\u1ea5t\u201d.<\/p>\n<p>Sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh li\u1ec7u t\u00ednh vi\u1ec7c l\u00e0m thu\u1eadn ti\u1ec7n v\u1ec1 s\u00f4ng C\u1eedu An. Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, v\u1ee1 \u0111\u00ea T\u1eed Qu\u1ea5t, Nhu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u00e2n th\u1ebf, kh\u01a1i r\u1ed9ng s\u00f4ng C\u1eedu An, l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u1edf t\u1ea3 ng\u1ea1n, kh\u00f3 nh\u1ecdc, t\u1ed5n ph\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ba huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u1eeb, Ti\u00ean L\u1eef, Kim \u0110\u1ed9ng \u1edf v\u1ec1 h\u1eefu ng\u1ea1n, h\u1eb1ng n\u0103m b\u1ecb ng\u1eadp l\u1ee5t, l\u00e0ng m\u1ea1c ti\u00eau \u0111i\u1ec1u. \u0110\u1ebfn nay d\u00e2n 3 huy\u1ec7n \u1ea5y k\u00eau xin l\u1ea5p c\u1eeda s\u00f4ng l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1ecb cho s\u1ef1 l\u00e0m ru\u1ed9ng. Vua b\u1ea3o qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng :\u201dTr\u1eabm c\u1ea7u x\u00e9t vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u1ed1t \u1edf nu\u00f4i d\u00e2n. Nay t\u1eeb Kinh ra B\u1eafc, l\u00e0ng m\u1ea1c \u0111\u1ec1u y\u00ean, duy trong m\u1ed9t h\u1ea1t H\u01b0ng Y\u00ean c\u00f3 3 huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u1eeb, Ti\u00ean L\u1eef, Kim \u0110\u1ed9ng, \u0111\u1ea5t ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi h\u1ea1 l\u01b0u s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb tr\u00e0n ng\u1eadp. Tr\u1eabm \u0111\u1ec3 \u00fd ngh\u0129 \u0111\u1ebfn sinh k\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t\u201d. B\u00e8n sai b\u1ecdn \u0111\u00ecnh th\u1ea7n tu\u1ef3 gi\u00e1 v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, hi\u1ec7n v\u1ec1 tri\u1ec1u y\u1ebft, thay l\u01b0\u1ee3t \u0111i kh\u00e1m cho r\u00f5, t\u00ednh k\u1ef9 r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 s\u1eeda \u0111\u1ecbnh. \u0110\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111i kh\u00e1m x\u00e9t, v\u1ec1 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cS\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 ch\u1ea3y th\u00f4ng tr\u00ean t\u1eeb s\u00f4ng Thao, s\u00f4ng \u0110\u00e0 qua c\u00e1c h\u1ea1t S\u01a1n T\u00e2y, H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean r\u1ed3i \u0111\u1ed5 ra c\u1eeda bi\u1ec3n Nam \u0110\u1ecbnh, t\u1eeb tr\u00ean ch\u1ea3y xu\u1ed1ng r\u1ea5t xa, l\u1ea1i v\u00ec n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111em ph\u00f9 sa \u0111i, d\u1ec5 l\u00e0m cho b\u1ed3i l\u1ea5p. T\u1eeb th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u00f3 t\u1eebng \u0111o\u1ea1n b\u1ed3i th\u00e0nh c\u1ed3n \u0111\u1ed1ng, c\u00f3 t\u1eebng ch\u1ed7 nh\u00e1nh s\u00f4ng b\u1ecb l\u1ea5p. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ecba th\u1ebf ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf d\u1ea7n, c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n Nam \u0110\u1ecbnh b\u1ecb b\u1ed3i d\u1ea7n th\u00e0nh ra n\u00f4ng, th\u1ebf n\u01b0\u1edbc tr\u1edf l\u00ean d\u1ed3n d\u1eadp, cho n\u00ean \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u th\u01b0\u1eddng b\u1ecb v\u1ee1 l\u00e0 th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i nh\u01b0 v\u1eady. Nay mu\u1ed1n v\u00e9t s\u00f4ng cho n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, t\u1ea5t ph\u1ea3i theo t\u1eeb \u0111\u1ea7u \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i, nh\u00e2n th\u1ebf n\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m cho ch\u1ea3y xu\u00f4i, m\u1edbi ch\u1eafc v\u0129nh vi\u1ec5n kh\u00f4ng c\u00f3 thu\u1ef7 h\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady ch\u1eb3ng nh\u1eefng ch\u1ec9 n\u00ean \u0111em c\u00f4ng s\u1ee9c l\u00e0m \u1edf m\u1ed9t h\u1ea1t H\u01b0ng Y\u00ean m\u00e0 th\u00f4i. Duy c\u00e2n nh\u1eafc cho \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p v\u1edbi vi\u1ec7c l\u00e0m ho\u00e3n, k\u00edp, tr\u01b0\u1edbc sau, xin t\u1ea1m \u0111\u1eafp m\u1ed9t c\u00e1i \u0111\u1eadp ngang \u1edf s\u00f4ng C\u1eedu An \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho l\u00faa m\u1ea1 m\u00f9a h\u1ea1, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc l\u1edbn m\u00f9a \u1ea5y, s\u1ebd do quan c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean, Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng chi\u1ebfu t\u1eeb s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n, h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean kh\u01a1i, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean v\u00e9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho c\u00f3 th\u1ec3 chia th\u1ebf v\u00e0 r\u00fat s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng, c\u00f9ng l\u00e0 s\u00f4ng C\u1eedu An n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tr\u00f9 t\u00ednh c\u00e1ch l\u00e0m, \u0111\u1ee3i \u00fd tr\u00ean s\u1eeda \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCh\u00ednh s\u00e1ch tr\u1ecb s\u00f4ng, t\u1eeb x\u01b0a v\u1ed1n l\u00e0 kh\u00f3, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t quan h\u1ec7 v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng sinh k\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n, coi qua m\u1ed9t l\u1ea7n bi\u1ebft h\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecba d\u01b0, c\u00e1c vi\u00ean quan to n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng b\u00e0n \u0111\u1ecbnh t\u1eeb t\u1eeb m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bao l\u00e2u, b\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, H\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, H\u1ed9 \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, B\u1ed1, \u00e1n S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong v\u00e0 Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t c\u00f9ng \u0111\u1ee9ng t\u00ean t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y nhi\u1ec1u l\u1ea7n ki\u1ebfn ngh\u1ecb, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi xin v\u00e9t s\u00f4ng Nguy\u1ec7t \u0110\u1ee9c, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi xin kh\u01a1i s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi xin kh\u01a1i s\u00f4ng C\u1eedu An, ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn. Nh\u01b0ng, tr\u01b0\u1edbc khi s\u00f4ng C\u1eedu An ch\u01b0a kh\u01a1i, d\u00f2ng s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 \u0111\u00e3 c\u00f3 1 nh\u00e1nh t\u1eeb ng\u00e3 ba s\u00f4ng Lu\u1ed9c ch\u1ea3y ra c\u1eeda bi\u1ec3n Th\u00e1i B\u00ecnh ; sau khi s\u00f4ng C\u1eedu An \u0111\u00e3 kh\u01a1i, l\u1ea1i do chi s\u00f4ng \u1ea5y ch\u1ea3y ra c\u1eeda bi\u1ec3n \u1ea5y, th\u00e0nh ra \u0111\u1ebfn k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng l\u00ean to, v\u1eabn \u1ee9 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. S\u00f4ng Nguy\u1ec7t \u0110\u1ee9c tuy ph\u00e1t nguy\u00ean t\u1eeb th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, kho\u1ea3ng gi\u1eefa h\u1ee3p v\u1edbi s\u00f4ng \u0110\u1ed3ng M\u1ecf, nh\u01b0ng l\u00e2u nay n\u00f4ng h\u1eb9p, chia ch\u1ea3y b\u1edbt n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 m\u1ea5y. Duy s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c ti\u1ebfp v\u1edbi \u0111o\u1ea1n gi\u1eefa s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, th\u00f4ng ra s\u00f4ng L\u1ee5c \u0110\u1ea7u r\u1ed3i chia ch\u1ea3y ra c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u1ed3 S\u01a1n, B\u1ea1ch \u0110\u1eb1ng, Ng\u1ea3i Am, Th\u00e1i B\u00ecnh, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t lo\u1ea1t l\u01b0u th\u00f4ng, d\u1ed3n ch\u1ea3y sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng th\u00ec n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 t\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 chia b\u1edbt. Nh\u1eefng ch\u1ed7 c\u1eeda s\u00f4ng \u1ea5y \u0111\u00e3 b\u1ecb nh\u1eefng c\u1ed3n c\u00e1t che ng\u0103n, kh\u01a1i r\u1ed3i l\u1ea1i l\u1ea5p. V\u1eady xin d\u1eddi ch\u1ebfch c\u1eeda s\u00f4ng sang x\u00e3 Ph\u01b0\u01a1ng Tr\u1ea1ch \u1edf b\u1edd b\u00ean \u0111\u00f4ng \u0111\u1ec3 thu h\u00fat n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng (d\u00e0i 220 tr\u01b0\u1ee3ng) ; c\u00f2n \u1edf trong s\u00f4ng c\u0169 ch\u1ed7 n\u00e0o s\u00f4ng cong queo th\u00ec l\u1ef1a \u0111\u00e0o cho th\u1eb3ng (1 \u0111o\u1ea1n t\u1eeb C\u1ed5 Thi\u1ebft \u0111\u1ebfn x\u00e3 L\u1eadp \u00e1i d\u00e0i 400 tr\u01b0\u1ee3ng), ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00f4ng h\u1eb9p th\u00ec kh\u01a1i th\u00eam, \u01b0\u1edbc t\u00ednh ti\u1ec1n thu\u00ea c\u00f4ng \u0111\u1ebfn h\u01a1n 30 v\u1ea1n quan. Xin l\u01b0\u1ee3ng sai c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f9ng v\u1edbi t\u1ec9nh B\u1eafc h\u1ed9i h\u1ee3p khai \u0111\u00e0o. Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 l\u00e0m vi\u1ec7c, xin ch\u1ecdn ph\u00e1i vi\u00ean quan to l\u00e0m \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c. H\u1ea1n \u0111\u1ecbnh l\u00e0 2 n\u0103m\u201d.<\/p>\n<p>Vua coi t\u00e2u, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi b\u00e0n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u1ebd, duy vi\u1ec7c n\u00e0y quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn k\u1ebf l\u1edbn h\u00e0ng ngh\u00ecn v\u1ea1n n\u0103m, c\u1ea7n ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u1edbi thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh hi\u1ec7u\u201d. B\u00e8n sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ch\u1ecdn c\u1eed v\u0103n, v\u00f5 m\u1ed7i ban 1 vi\u00ean h\u00e0m nh\u1ecb, tam ph\u1ea9m sung ch\u1ee9c Kh\u00e2m sai tr\u00f9 bi\u1ec7n h\u00e0 c\u00f4ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0111i t\u1edbi B\u1eafc Ninh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng xem x\u00e9t. Ngo\u00e0i ra, ho\u1eb7c c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec, cho l\u00e0m gi\u1ea5y t\u00e2u v\u1ec1, \u0111\u1ee3i vua s\u1eeda \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u00ednh s\u00e1ch tr\u1ecb h\u00e0, t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u00e3 cho l\u00e0 kh\u00f3, m\u1ed9t phen kh\u01a1i \u0111\u00e0o, c\u00f4ng tr\u00ecnh c\u00f3 quan h\u1ec7, l\u1ee3i h\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1ecf, h\u00e1 n\u00ean v\u1ed9i l\u00e0m khinh d\u1ecb\u201d. Hu\u1ed1ng chi, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u00e2n c\u0169 s\u1eeda tr\u1ecb, nh\u1edd tr\u1eddi m\u1ebfn t\u1ef1a, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh, nay n\u1ebfu v\u1ed9i kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m l\u1ea1i, th\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c nhi\u1ec1u v\u00e0 n\u1eb7ng, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u01b0a th\u1ea5y l\u1ee3i g\u00ec m\u00e0 l\u00e0m cho s\u1ee9c d\u00e2n m\u1ec7t nh\u1ecdc, kh\u00f4ng h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1i \u00fd y\u00eau d\u00e2n, tr\u1ecdng n\u00f4ng. V\u1ec1 vi\u1ec7c kh\u01a1i \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, \u0111\u1ee3i sau b\u00e0n d\u1ea7n m\u1edbi ph\u1ea3i. Nh\u1eefng vi\u00ean quan Kinh ph\u00e1i \u0111i, c\u0169ng t\u1ea1m \u0111\u00ecnh l\u1ea1i\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3, quan t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean t\u00e2u xin \u0111\u1eafp \u0111\u1eadp ngang \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng C\u1eedu An, \u0111\u1ec3 l\u1ea5p h\u1eb3n ch\u1ed7 c\u1eeda \u1ea5y, vua y theo l\u1eddi xin. T\u1eeb \u0111\u00f3, d\u00e2n \u1edf h\u1eefu ng\u1ea1n (s\u00f4ng C\u1eedu An) m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui m\u1ed9t ch\u00fat.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01a1n k\u00eau c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea1t, t\u00ecnh l\u00fd ph\u1ea7n nhi\u1ec1u r\u1eafc r\u1ed1i. Nay xin : ph\u00e0m vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 d\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u1ec1u giao v\u1ec1 quan s\u1edf t\u1ea1i ngh\u0129 x\u1eed \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee1 b\u1edbt \u00e1n t\u1eeb\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 vi\u00ean quan l\u00e3o th\u00e0nh t\u1eebng tr\u1ea3i, tr\u1eabm v\u1ed1n \u0111\u00e3 bi\u1ebft. M\u1ed9t s\u1ed1 c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y, nay \u0111em giao cho ng\u01b0\u01a1i, n\u00ean nh\u1ea5t thi\u1ebft gi\u1eef cho c\u00f4ng b\u1eb1ng, trung th\u1ef1c, kh\u00f4ng l\u00e0m qu\u00e1 l\u1ea1m, c\u0169ng kh\u00f4ng dung t\u00fang ai, \u0111\u1ec3 cho x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd. L\u00e0m l\u1ec5 s\u00e1ch phong. S\u00e1ng s\u1edbm h\u00f4m \u1ea5y tr\u1ea7n thi\u1ebft \u0111\u1ea1i gi\u00e1, l\u1ed7 b\u1ed9 \u1edf s\u00e2n \u0111i\u1ec7n Long Thi\u00ean. T\u1eeb trong, ngo\u00e0i c\u1eeda Chu T\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, binh, voi b\u00e0y h\u00e0ng, tr\u00ean th\u00e0nh, c\u1edd x\u00ed r\u1ef1c r\u1ee1, nghi v\u1ec7 nghi\u00eam ch\u1ec9nh. C\u00e1c ph\u1ed1 x\u00e1 \u0111\u1ec1u k\u1ebft hoa, \u0111\u1eb7t \u00e1n, c\u1eafm hoa, \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng \u1edf tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda. Vua \u0111\u1ed9i m\u0169 c\u1eedu long, m\u1eb7c \u00e1o h\u1ed3ng b\u00e0o, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc (tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 b\u00e0n xin m\u1eb7c ho\u00e0ng b\u00e0o, \u0111\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y \u0111\u1ed5i m\u1eb7c h\u1ed3ng b\u00e0o, theo \u0111i\u1ec3n c\u0169), \u0111\u1ebfn c\u1eeda Chu T\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ee3i. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 2 v\u00e0 T\u01b0\u01a1ng An c\u00f4ng Mi\u00ean B\u1ea3o sung vi\u1ec7c ch\u1ec9nh l\u00fd \u0111\u1ed3 m\u1eb7c c\u1ee7a vua ; Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An sung l\u00e0m Ng\u1ef1 ti\u1ec1n th\u00e2n th\u1ea7n ; V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung l\u00e0m Ng\u1ef1 ti\u1ec1n th\u1ecb l\u1eadp ; Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh sung gi\u1eef nghi l\u1ec5 ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, sung l\u00e0m H\u1ed7 t\u1ea5t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. C\u00e1c quan v\u0103n, v\u00f5 \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c, \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu s\u00e2n \u0111i\u1ec7n Long Thi\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft sai th\u00e2n th\u1ea7n l\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng m\u1eb7c \u00e1o b\u00e0o t\u00eda, m\u0169 m\u00e3ng, \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00f4ng qu\u00e1n Gia Thu\u1ef5 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp. \u0110\u1ebfn gi\u1edd Ng\u1ecd, s\u1ee9 Thanh l\u00e0 B\u1ea3o Thanh \u0111\u1ebfn, l\u00e0m l\u1ec5 s\u00e1ch phong. Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0110\u1ecbnh vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh c\u00f9ng sung v\u00e0o vi\u1ec7c nh\u1eadn s\u1eafc L\u1ec5. L\u00e0m xong, m\u1eddi B\u1ea3o Thanh \u0111\u1ec3 kho\u1ea3n \u0111\u00e3i n\u01b0\u1edbc tr\u00e0. B\u1ea3o Thanh t\u1eeb ch\u1ed1i, vua sai \u0111\u01b0a v\u1ec1 c\u00f4ng qu\u00e1n ngh\u1ec9 ng\u01a1i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu. L\u00e0m l\u1ec5 D\u1ee5 t\u1ebf ((1) D\u1ee5 t\u1ebf : \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ec5 t\u1ebf do vua nh\u00e0 Thanh l\u00e0m t\u1edd d\u1ee5, sai s\u1ee9 th\u1ea7n mang sang t\u1ebf \u0111i\u1ebfu vua Minh M\u1ec7nh.1) \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u1ecb Tri\u1ec1u. S\u1ee9 Thanh l\u00e0 B\u1ea3o Thanh \u0111\u00e3 \u0111em 50 t\u1ea5m l\u1ee5a t\u1ebf, 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c thay l\u1ec5 ph\u1ea9m k\u00ednh \u0111\u01b0a tr\u01b0\u1edbc. Vua l\u1ea1i sai h\u1eefu ty ch\u1ec9nh b\u1ecb th\u00eam l\u1ec5 v\u1eadt n\u1eefa. Vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc n\u01a1i th\u1ea7n ng\u1ef1 ((2) Th\u1ea7n ng\u1ef1 : n\u01a1i b\u00e0n th\u1edd Minh M\u1ec7nh.2), k\u00ednh c\u00e1o tr\u01b0\u1edbc. Khi s\u1ee9 Thanh \u0111\u1ebfn, vua sai \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh v\u00e0 Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n b\u01b0ng r\u01b0\u1ee3u, \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n b\u01b0ng t\u1edd d\u1ee5 ((1) T\u1ee9c l\u00e0 t\u1edd d\u1ee5 c\u1ee7a vua Thanh.1), Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu v\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t b\u01b0ng h\u01b0\u01a1ng, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, L\u00ea B\u00e1 T\u00fa, B\u00f9i Qu\u1ef9, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch b\u01b0ng l\u1ee5a [c\u00f9ng d\u00e2ng t\u1ebf]. L\u1ec5 xong, B\u1ea3o Thanh ch\u1eafp tay c\u00fai \u0111\u1ea7u lui ra, vua c\u0169ng \u0111\u01b0a tay l\u00ean tr\u00e1n \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i.<\/p>\n<p>B\u1ea3o Thanh t\u1eeb khi v\u00e2ng m\u1ec7nh sang \u0111\u00e2y, ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng nh\u1ea5t thi\u1ebft theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 n\u01b0\u1edbc ta. Nh\u1eefng vi\u00ean th\u00f4ng d\u1ecbch theo sang h\u1ea7u \u0111\u1ec1u gi\u1eef \u0111\u00fang ph\u00e9p h\u1ebft th\u1ea3y. Vua r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m khen, \u0111\u01b0a t\u1eb7ng r\u1ea5t h\u1eadu. B\u1ea3o Thanh ch\u1ec9 nh\u1eadn c\u00f3 8 th\u1ee9 (1 chi\u1ebfc t\u00ea gi\u00e1c d\u00e1t hoa b\u1eb1ng v\u00e0ng, 1 \u0111\u00f4i t\u00ea gi\u00e1c, 2 c\u00e2n k\u1ef3 nam, 10 c\u00e2n tr\u1ea7m h\u01b0\u01a1ng, 1 c\u1eb7p ng\u00e0 voi, 2 c\u00e2n nh\u1ee5c qu\u1ebf ; l\u1ee5a, v\u1ea3i m\u1ed7i th\u1ee9 100 t\u1ea5m). Vua l\u1ea1i sai b\u1ecdn h\u1eadu m\u1ec7nh s\u1ee9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa \u0111i ti\u1ec5n B\u1ea3o Thanh ra c\u1eeda \u1ea3i. Theo l\u1ec7 c\u0169, l\u1ec5 bang giao l\u00e0m xong, vua ta sai s\u1ee9 sang Trung Qu\u1ed1c \u0111\u00e1p l\u1ec5. N\u0103m nay, d\u1ef1 b\u1ecb sai Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn, Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p sang Thanh t\u1ea1 \u01a1n, nh\u01b0ng sau ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin nh\u00e0 Thanh b\u00e1o r\u1eb1ng : \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 c\u1ed1ng ch\u00ednh th\u1ee9c sau n\u00e0y, sang m\u1ed9t th\u1ec3. B\u1ecdn M\u1ef9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i n\u1eefa.<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf cho nh\u1eefng vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ;<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c vi\u00ean quan \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1 hay \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u y\u1ebft \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng th\u00eam kim ti\u1ec1n, \u0111\u1ed3 ch\u01a1i qu\u00fd b\u00e1u, \u0111\u1ed3 m\u1eb7c m\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 h\u00e0 bao g\u1ea5m. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng ri\u00eang \u0111\u1ed3 nhung trang cho c\u00e1c vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, h\u1ed9 \u0111\u1ed1c v\u00e0 c\u00e1c l\u00e3nh binh h\u1ed9i duy\u1ec7t [c\u00e1c qu\u00e2n];<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n cho c\u00e1c vi\u00ean b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh t\u1ea1i nha l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng quan vi\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i qua, ban v\u0103n : \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n, tri ch\u00e2u, gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, th\u00f4ng ph\u00e1n, kinh l\u1ecbch ; ban v\u00f5 : qu\u1ea3n v\u1ec7, th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i : ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf ; b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu b\u1ed5 : ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, ti\u1ec1n c\u1ea5p th\u00e1ng cho nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t xa, thu\u1ed9c B\u1eafc K\u1ef3 ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng vi\u00ean th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c \u1edf c\u00e1c tr\u1ef1c c\u00e1c t\u1ec9nh : ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1ea1i ch\u1ee9c th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e2n ti\u1ec1n ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c l\u1ea1ng v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n cho c\u00e1c quan vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed, h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng, hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i v\u00e0 th\u00e2n ph\u1ee5 c\u00e1c vi\u00ean quan \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n phong \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n cho c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129, c\u1eed nh\u00e2n t\u1ea1i qu\u00e1n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng k\u1ef3 l\u00e3o c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i : 100 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n ; 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed3 m\u1eb7c, kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n, b\u1ea1c l\u1ea1ng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u tu\u1ed5i, nh\u1eefng vi\u00ean ch\u1ee9c trong l\u00e0ng qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng vua ;<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i V\u0169 \u0110\u1ee9c Khu\u00ea, B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan v\u00e0 L\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, h\u00f4m l\u00e0m l\u1ec5 tuy\u00ean phong, s\u1ee9 Thanh l\u00e0 B\u1ea3o Thanh v\u00e0o th\u1eb3ng c\u1eeda Chu T\u01b0\u1edbc, b\u1ecb Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh th\u00e9t b\u1eaft d\u1eebng l\u1ea1i, B\u1ea3o Thanh m\u1edbi ch\u1ecbu xu\u1ed1ng ki\u1ec7u. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn Khu\u00ea \u0111\u1ec1u sung vi\u1ec7c h\u1ee3p ti\u1ebfp, kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111i theo s\u1ee9 Thanh \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 b\u1ea3o, th\u00e0nh ra h\u1ecd t\u1edbi lui tr\u00e1i ph\u00e9p, b\u00e8n sai giao b\u1ed9 H\u00ecnh nghi\u00eam ngh\u1ecb. Khi \u00e1n x\u00e9t xong d\u00e2ng l\u00ean, Ho\u00e0 b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i, Khu\u00ea v\u00e0 Hoan \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng xu\u1ed1ng h\u00e0m th\u1ea5t ph\u1ea9m, theo b\u1ed9 sai ph\u00e1i. Khu\u00ea r\u1ed3i b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft, truy t\u1eb7ng h\u00e0m Lang trung.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho d\u00e2n phu t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n 750 quan, v\u00ec 2 h\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ee9 Thanh \u0111\u00e3 \u0111i qua.<\/p>\n<p>\u0110em nh\u1eadt k\u1ef3 h\u1ed3i loan b\u00e1 c\u00e1o cho trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm k\u00ednh theo ph\u00e9p t\u1ed1t, xa gi\u00e1 B\u1eafc tu\u1ea7n. Nay \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 l\u1edbn \u0111\u00e3 kh\u00e1nh th\u00e0nh, tr\u0103m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u ch\u1ec9nh b\u1ecb, \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 29 th\u00e1ng n\u00e0y h\u1ed3i loan ti\u1ebfn Kinh. B\u00e1 c\u00e1o r\u1ed9ng kh\u1eafp \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n. Vua do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 h\u1ed3i loan : t\u1eeb b\u1ebfn \u0110\u1ed3ng Nh\u00e2n b\u1eaft \u0111\u1ea7u quay l\u00e1i \u0111i qua 4 s\u1edf h\u00e0nh cung : M\u1ec5 S\u1edf, Nhu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Y\u00ean v\u00e0 \u0110\u1ed9i S\u01a1n (c\u1ed9ng th\u00e0nh 134 l\u00fd).<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00f3m bi\u00ean l\u00e0m t\u1eadp \u201cB\u1eafc tu\u1ea7n \u00e2n \u0111i\u1ec3n\u201d g\u1ed3m 32 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 gi\u00e1 t\u1eeb ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m : v\u00e0ng, b\u1ea1c, ti\u1ec1n th\u00f3c, nhung trang \u00e1o xi\u00eam c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng quan vi\u00ean tu\u1ef3 gi\u00e1 t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng : ti\u1ec1n, th\u00f3c v\u00e0 l\u1ea5y b\u1ea1c l\u1ea1ng \u1edf kho thay c\u1ea5p \u0111\u1ed3 m\u1eb7c.<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng binh s\u0129 tu\u1ef3 gi\u00e1 : ti\u1ec1n, g\u1ea1o, tr\u00e2u r\u01b0\u1ee3u \u0103n khao ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, g\u1ea1o cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u c\u00e1c quan vi\u00ean \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1 ;<\/p>\n<p>\u2013 Mi\u1ec5n ti\u1ec1n \u0111\u1ea7u l\u00f5i v\u00e0 ti\u1ec1n c\u01b0\u1edbc v\u1ec1 thu\u1ebf \u0111inh, thu\u1ebf ru\u1ed9ng v\u00e0 h\u1ebft th\u1ea3y m\u1ecdi vi\u1ec7c sai d\u1ecbch trong 1 n\u0103m cho qu\u00fd huy\u1ec7n ((1) Qu\u00fd huy\u1ec7n : t\u1ee9c huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n thu\u1ed9c Thanh Ho\u00e1, qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Nguy\u1ec5n.1) ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng chung cho b\u1ea1c l\u1ea1ng, ti\u1ec1n, l\u1ee5a, tr\u00e2u, r\u01b0\u1ee3u ;<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc, nh\u1eefng ch\u1ed7 s\u1eeda sang nh\u00e0 h\u00e0nh cung cho ch\u00ed c\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho h\u01a1n gi\u00e1, l\u1ea1i ri\u00eang th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n n\u1eefa ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n cho nh\u1eefng vi\u00ean b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh v\u00e0 b\u1ecdn qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, l\u1ea1i d\u1ecbch \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c kh\u01a1i n\u1ea1o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u1edf Thanh Ho\u00e1, Ninh B\u00ecnh, v\u00e0 th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c d\u00e2n phu l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho c\u00e1c tr\u1ea1m ch\u1ea1y gi\u1ea5y tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho c\u00e1c d\u00e2n phu tr\u1ea1m ph\u1ee5 \u1edf 2 t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, L\u1ea1ng S\u01a1n ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng cho nh\u1eefng vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i coi binh \u1edf Kinh chia \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c s\u1eeda sang c\u00e1c tr\u1ea1m ;<\/p>\n<p>\u2013 Thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc, nh\u1eefng x\u00e3 th\u00f4n b\u00ean d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n chi\u00eam b\u00e1i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n c\u1ea3 ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng cho bi\u1ec1n binh c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i theo vi\u1ec7c s\u1ee9, c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho nh\u1eefng bi\u1ec1n binh t\u1ea1i ng\u0169 v\u00e0 \u0111i \u0111\u00f3ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ; l\u1ea1i s\u1ebd th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ri\u00eang nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 \u0111i \u1ee9ng duy\u1ec7t ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ec1n mi\u1ebfu, l\u0103ng t\u1ea9m c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 nh\u1eefng th\u1ea7n s\u00f4ng n\u00fai \u0111\u1ec1u sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf 1 \u0111\u00e0n ;<\/p>\n<p>\u2013 Tha b\u1edbt 4 ph\u1ea7n 10 ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ea7u\u00a0 l\u00f5i trong n\u0103m nay cho ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i ;<\/p>\n<p>\u2013 Tha b\u1edbt 5 ph\u1ea7n 10 nh\u1eefng thu\u1ebf ti\u1ec1n g\u1ea1o v\u1ec1 \u0111\u1ea7u l\u00f5i, c\u01b0\u1edbc ph\u00ed trong n\u0103m nay cho t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 v\u1ec1 s\u1ed1 th\u00f3c b\u00e1n cho khi tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu ch\u01b0a n\u1ed9p th\u00ec, r\u1ed9ng mi\u1ec5n cho 3 th\u00e0nh ; nh\u1eefng thu\u1ebf c\u00f2n thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng r\u1ed9ng mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean, ch\u1ed7 n\u00e0o xa gi\u00e1 c\u00f3 \u0111i qua trong n\u0103m nay, nh\u1eefng ti\u1ec1n, g\u1ea1o v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n, \u0111\u1ea7u l\u00f5i, \u0111i\u1ec7u ((2) \u0110i\u1ec7u : m\u1ed9t trong ba th\u1ee9 thu\u1ebf m\u00e0 phong ki\u1ebfn Vi\u1ec7t Nam ph\u1ecfng theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 thu\u1ebf kho\u00e1 t\u00f4, dung, \u0111i\u1ec7u \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng b\u00f3c l\u1ed9t nh\u00e2n d\u00e2n : b\u1eaft nh\u1eefng h\u1ed9 l\u00e0m ngh\u1ec1 d\u1ec7t ph\u1ea3i n\u1ed9p hi\u1ec7n v\u1eadt nh\u01b0 v\u1ea3i, l\u1ee5a, v\u00e2n v\u00e2n ; n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u00ec ph\u1ea3i n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n.2), c\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u tha b\u1edbt 3 ph\u1ea7n 10 ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, H\u00e0 T\u0129nh, Ngh\u1ec7 An thi\u1ebfu \u0111\u1ecdng thu\u1ebf b\u1ea1c \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng mi\u1ec5n cho 3 th\u00e0nh ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng Ho\u00e1, Th\u00e1i Nguy\u00ean, Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, trong n\u0103m nay nh\u1eefng thu\u1ebf ti\u1ec1n, g\u1ea1o v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n, \u0111\u1ea7u l\u00f5i, \u0111i\u1ec7u, c\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u tha b\u1edbt 2 ph\u1ea7n 10 ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng x\u00e3, th\u00f4n b\u1ecb kh\u1ed1n \u0111\u1ed1n l\u00e2u ng\u00e0y \u1edf v\u1ec1 c\u00e1c h\u1ea1t H\u00e0 N\u1ed9i, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean, Qu\u1ea3ng Y\u00ean c\u00f2n thi\u1ebfu b\u1ea1c, ti\u1ec1n, s\u1ea3n v\u1eadt, v\u1ec1 l\u1ec7 thu\u1ebf c\u0169ng \u0111\u1ec1u khoan mi\u1ec5n cho 3 th\u00e0nh ;<\/p>\n<p>\u2013 To\u00e0n h\u1ea1t B\u1eafc Ninh hi\u1ec7n ch\u01b0a n\u1ed9p \u0111\u1ee7 s\u1ed1 th\u00f3c b\u00e1n cho khi tr\u01b0\u1edbc, nay cho ho\u00e3n \u0111\u1ebfn sang n\u0103m s\u1ebd thu ;<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u1ed1i v\u1edbi 3 huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u1eeb, Ti\u00ean L\u1eef, Kim \u0110\u1ed9ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, l\u1ec7 thu\u1ebf ti\u1ec1n g\u1ea1o v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e2n \u0111inh, \u0111\u1ea7u l\u00f5i, \u0111i\u1ec7u, c\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i gia \u01a1n khoan mi\u1ec5n cho 2 th\u00e0nh n\u1eefa).<\/p>\n<p>Vua coi, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cBang giao l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 vui m\u1eebng, l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1eebng, ra \u01a1n hu\u1ec7, l\u1ec5 n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf. Hu\u1ed1ng chi nh\u00e0 vua vui \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1nh th\u1ecd th\u00eam tu\u1ed5i, g\u00f3p nh\u1eefng Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc, h\u1ee3p s\u1ef1 vui c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0m vui chung, d\u1ea7u b\u1ecf ra h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng v\u1ea1n c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc. L\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1 t\u00f4i k\u00ednh thu\u1eadn, d\u00e2n theo tr\u1ecb ho\u00e1, c\u00f2n g\u00ec vui b\u1eb1ng !\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5m [\u0111i l\u1ea1i] \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eaft n\u00fai H\u1ea3i V\u00e2n. \u1edf H\u1ea3i V\u00e2n quan d\u1ecdc n\u00fai ch\u1ea1y d\u00e0i, \u0111\u01b0\u1eddng nh\u1ecf nhi\u1ec1u ng\u1ea3, nh\u1eefng k\u1ebb tr\u1ed1n tr\u00e1nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u do \u0111\u00f3 l\u1ebbn \u0111i. B\u00e8n sai Kinh do\u00e3n v\u00e0 quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam kh\u00e1m l\u1ea1i \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 gi\u00e1p gi\u1edbi, \u0111\u1ec1u sai l\u1ea5p b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t \u0111\u00e1, m\u1ed7i ch\u1ed7 r\u1ed9ng 100 \u2013 200 tr\u01b0\u1ee3ng, tr\u1ed3ng ch\u1eb7n ngang nh\u1eefng th\u1ee9 c\u00e2y gai g\u1ed1c \u0111\u1ec3 l\u1ea5p l\u1ed1i k\u1ebb gian l\u1ea9n l\u00fat. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u1ebbn qua ch\u1ed7 \u1ea5y s\u1ebd b\u1eaft t\u1ed9i.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u01a1n 30 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c c\u00f2n chia \u0111\u1ed7 linh tinh \u1edf c\u00e1c h\u00f2n \u0111\u1ea3o Qu\u1ea3ng Bi\u00ean, Ph\u00fa Qu\u1ed1c, ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u00fang \u0111\u1ecbnh l\u00e0m tr\u00f2 g\u00ec !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u00fang ch\u1eb3ng qua l\u1ea9n \u0111\u1ed7 \u1edf n\u01a1i c\u00f9ng \u0111\u1ea3o, l\u00e0m ra c\u00e1i h\u00ecnh th\u00e1i \u0111\u00e1ng ng\u1edd \u1edf ngo\u00e0i xa \u0111\u00f3 th\u00f4i, h\u00e1 d\u00e1m l\u1ea1i \u0111\u1ebfn n\u1ed9p m\u1ea1ng ?\u201d. Ngay sau \u0111\u00f3, qu\u1ea3 nhi\u00ean thuy\u1ec1n gi\u1eb7c tr\u1ed1n xa. Vua n\u00f3i : \u201cTr\u1eabm \u0111\u00e3 bi\u1ebft ch\u00fang b\u1ecb thua m\u1ed9t tr\u1eadn v\u00f9i d\u1eadp h\u1ebft r\u1ed3i !\u201d. Nh\u00e2n sai b\u1ecdn L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u s\u1ee9c ngay cho Mai V\u0103n T\u00edch l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n s\u1edf \u1edf Ph\u00fa Qu\u1ed1c, chi\u00eau d\u1ee5 c\u01b0 d\u00e2n l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n y\u00ean nghi\u1ec7p. Nh\u1eefng bi\u1ec1n binh tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, l\u1ef1a \u0111\u1ec3 [m\u1ed9t s\u1ed1] l\u1ea1i ph\u00f2ng gi\u1eef, c\u00f2n \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 An Giang \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9. Nh\u1eefng chi\u1ebfc thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111em v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh c\u1ea3. Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng thu\u1ed9c h\u1ea1t H\u00e0 Ti\u00ean, lam ch\u01b0\u1edbng r\u1ea5t n\u1eb7ng, qu\u00e2n, d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb c\u1ea3m nhi\u1ec5m, b\u00e8n sai c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, An Giang, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ch\u1edf thu\u1ed1c sang \u0111\u1ec3 c\u1ea5p ph\u00e1t cho.<\/p>\n<p>Qu\u1edf tr\u00e1ch ty Loan gi\u00e1 c\u1ea3nh t\u1ea5t. D\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : Ty Loan gi\u00e1 \u0111\u1eb7t ra l\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh b\u1ecb nghi v\u1ec7 v\u1ec1 xe ki\u1ec7u v\u00e0 nghi\u00eam t\u00fac v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea3nh t\u1ea5t ((1) C\u1ea3nh t\u1ea5t : Xem ch\u00fa th\u00edch \u1edf quy\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc.1). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vi\u00ean Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Linh ti\u1ebfp h\u1ed9 nghi tr\u01b0\u1ee3ng xe, l\u1ecdng cho s\u1ee9 Thanh kh\u00f4ng l\u00e0m ch\u1ec9nh b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 h\u1ea1n. Vi\u1ec7c \u1ea5y quan h\u1ec7 v\u1ec1 qu\u1ed1c th\u1ec3, sao \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eadm, l\u1ee1 nh\u01b0 th\u1ebf ! Hu\u1ed1ng chi [l\u1ea1i \u0111\u1ec3] nh\u1eefng binh tu\u1ef3 gi\u00e1 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u1eadm, thi\u1ebfu. V\u1eady ch\u1ee9c v\u1ee5 vi\u00ean \u1ea5y \u1edf \u0111\u00e2u?\u201d. Li\u1ec1n sai c\u00e1ch ch\u1ee9c Linh v\u00e0 th\u00f4ng s\u1ee9c cho c\u00e1c \u0111\u1ed9i, ty.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XIX<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1. L\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng. L\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ec1u v\u00e2ng m\u1ec7nh vua, l\u00e0m l\u1ec5. Gi\u1edd Ng\u1ecd h\u00f4m \u1ea5y, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung \u0110oan V\u0129. Quan t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, xin vua ng\u1ef1 ch\u01a1i n\u00fai \u0110\u1ecbch L\u1ed9ng, th\u01b0\u1edfng phong c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p. (N\u00fai \u1edf huy\u1ec7n Gia Vi\u1ec5n, nh\u00e2n \u0111\u1ed9ng n\u00fai l\u00e0m ch\u00f9a, g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00f9a C\u1ed5 Am, phong c\u1ea3nh thi\u00ean nhi\u00ean, c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 n\u01a1i danh th\u1eafng). Vua n\u00f3i : \u201cT\u00ecm th\u00fa, th\u0103m c\u1ea3nh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00fac n\u00e0y\u201d. Li\u1ec1n sai ba qu\u00e2n ngh\u1ec9 tr\u01b0a, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u ti\u1ebfn l\u00ean b\u1ebfn s\u00f4ng t\u1ec9nh th\u00e0nh. L\u1ea1i sai gi\u00e1m th\u00e0nh theo ki\u1ec3u ch\u00f9a C\u1ed5 Am v\u1ebd th\u00e0nh \u0111\u1ed3 b\u1ea3n d\u00e2ng coi. Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cCh\u00f9a n\u00e0y l\u00e0 ch\u1ed7 Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecba c\u1ee7a nh\u00e0 Ph\u1eadt, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, th\u00e1nh gi\u00e1 t\u1edbi coi, n\u0103m th\u1ee9 3, ban th\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt, chia c\u1ea5p b\u1ea1c l\u1ea1ng chu\u1ea9n cho sung v\u00e0o vi\u1ec7c th\u1edd ; ng\u00f4i ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u v\u1ebb r\u1ea1ng r\u1ee1. Nay tr\u1eabm do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 h\u1ed3i loan, \u0111i qua ch\u00f9a n\u00e0y, t\u01b0\u1edfng nh\u1edb \u0111\u1ebfn d\u1ea5u c\u0169, v\u1eady c\u1ea5p cho ti\u1ec1n 100 quan\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn. Vua v\u00e0o h\u00e0nh cung t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, sai c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1 \u0111\u1ec1u tr\u1edf v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cung ch\u1ee9c, tuy\u00ean tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, ban cho nh\u1eabn v\u00e0ng, ng\u1ecdc b\u1ed9i m\u00e0u s\u1eafc, khuy\u00ean b\u1ea3o c\u1eb7n k\u1ebd. L\u1eddi d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o l\u00e0m ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ed1t \u1edf nu\u00f4i d\u00e2n ; c\u00e1ch v\u1ed7 v\u1ec1, g\u00ecn gi\u1eef d\u00e2n kh\u00f4ng g\u00ec h\u01a1n s\u1eeda m\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc. C\u00e2y n\u00eau ngay th\u00ec b\u00f3ng th\u1eb3ng, ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch th\u00ec d\u00f2ng trong, th\u1eadt ch\u1eb3ng ra ngo\u00e0i 8 \u0111i\u1ec1u c\u1ee7a s\u00e1ch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc, 2 ch\u1eef c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Trung dung, theo \u0111\u00f3 m\u00e0 s\u1eeda m\u00ecnh, lo vi\u1ec7c d\u00e2n, \u1ee9ng ti\u1ebfp nh\u00e2n v\u1eadt, trung vua, y\u00eau n\u01b0\u1edbc, vinh th\u00e2n, n\u1ed5i ti\u1ebfng, th\u1ebf l\u00e0 t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 ch\u00ed thi\u1ec7n \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a \u0111\u00e3 n\u00f3i : \u201cVua ph\u1ea3i bi\u1ebft c\u00e1i kh\u00f3 v\u1ec1 \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua, b\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea3i bi\u1ebft c\u00e1i kh\u00f3 v\u1ec1 ph\u1eadn l\u00e0m t\u00f4i\u201d. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ch\u1edb b\u1ecf qua m\u1ec7nh tr\u1eabm, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u1eef y\u00ean cho d\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecbu \u01a1n n\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i, th\u00ec c\u00f2n g\u00ec vui b\u1eb1ng !\u201d. L\u1ea1i cho m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 (ch\u00e9p r\u00f5 \u1edf \u201cTh\u00e1nh ch\u1ebf B\u1eafc tu\u1ea7n thi t\u1eadp\u201d) v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u00e0i n\u00e0y kh\u00f4ng ngo\u00e0i 4 ch\u1eef trung, t\u00edn, thanh, c\u1ea7n, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean ghi v\u00e0o d\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 nh\u00e3ng m\u1ea5t, m\u1edbi ph\u1ea3i\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn An Ki\u1ec1u, \u0111i thuy\u1ec1n theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ea3ng. Trong c\u1ea3ng nh\u1eefng ch\u1ed7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y n\u00f4ng h\u1eb9p, quan t\u1ec9nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1c s\u1ee9c binh d\u00e2n kh\u01a1i n\u1ea1o l\u01b0u th\u00f4ng, khi thuy\u1ec1n vua qua, m\u1ed9t m\u1ea1ch \u0111i mau, vua ban khen, chia h\u1ea1ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. (B\u00e0n \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng vi\u1ec7c : B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; tr\u01b0\u1edbc sau \u0111\u1ed1c l\u00e0m : \u00e1n s\u00e1t Tr\u1ea7n Tr\u1ee9, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Ngh\u0129a, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o, ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean coi vi\u1ec7c l\u00e0m : Th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110oan, th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Ng\u00f4 \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Kh\u1ea3n, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf B\u1ea3o, Tri huy\u1ec7n Ng\u00f4 \u0110\u1eb7ng Quang, Nguy\u1ec5n Li\u00eam, L\u00ea Quang Hu\u00e2n, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; nh\u1eefng cai \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng theo l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; nh\u1eefng l\u1ea1i, d\u1ecbch \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf. Ngo\u00e0i ra, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u00e0m sau c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n nh\u1ecf. D\u00e2n \u0111inh th\u00ec th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 700 quan, do quan t\u1ec9nh \u1ea5y chia c\u1ea5p).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, \u0111i t\u1edbi h\u00e0nh cung \u0110\u00f4ng An. Quan t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, b\u1ecdn V\u0169 Do\u00e3n Cung, \u0111\u00f3n y\u1ebft, nh\u00e2n xin vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i th\u0103m c\u00e1c \u0111\u1ed9ng L\u1ee5c V\u00e2n, B\u00edch \u0110\u00e0o. (T\u1ee5c truy\u1ec1n : T\u1eeb Th\u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi Tr\u1ea7n, l\u00ean ti\u00ean \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y). Vua n\u00f3i : \u201cKh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i th\u00edch, h\u00e0 t\u1ea5t l\u00ean xem !\u201d. Li\u1ec1n sai \u0111i ti\u1ebfp, qua ph\u1eadn s\u00f4ng H\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng. Quan t\u1ec9nh th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng n\u00e0y n\u00f4ng, h\u1eb9p, \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n d\u00e2n ra s\u1ee9c khai n\u1ea1o, l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u1eadp \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc, n\u00ean thuy\u1ec1n \u0111i kh\u00f4ng tr\u1edf ng\u1ea1i. Vua khen th\u01b0\u1edfng, c\u1ea5p ng\u00e2n ti\u1ec1n cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1c s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c : B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0169 Do\u00e3n Cung, \u00e1n s\u00e1t Ph\u1ea1m Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o, ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n \u0111\u1ecbnh l\u00e0m vi\u1ec7c : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan T\u00f9ng, th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean coi vi\u1ec7c l\u00e0m : Ph\u00f3 v\u1ec7 H\u1ed3 B\u1ea3o, Tri huy\u1ec7n Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tr\u1ea1c, th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng. Nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean theo l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n. Nh\u1eefng d\u00e2n phu l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 500 quan, giao quan t\u1ec9nh chia c\u1ea5p).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Thanh Ho\u00e1, sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng l\u00e0m l\u1ec5 k\u00ednh t\u1ea1 Nguy\u00ean mi\u1ebfu, Ph\u00f3 s\u1ee9 ty T\u1eeb t\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc k\u00ednh t\u1ea1 mi\u1ebfu Tr\u1eebng qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Khao th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n s\u0129 \u0111i theo. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n \u0111i theo v\u00e0 nh\u1eefng binh c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7, T\u0129nh \u0111\u1ec1u chi\u1ec3u s\u1ed1, khao th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t. (Ph\u00e0m nh\u1eefng quan, qu\u00e2n hi\u1ec7n \u0111i theo, c\u00f3 ai b\u1ecb b\u1ec7nh, cho tu\u1ef3 \u1edf ch\u1ed7 l\u01b0u ng\u1ee5 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00e2n, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung b\u1ebfn s\u00f4ng Lam, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An. H\u00f4m \u1ea5y, n\u1eafng qu\u00e1. C\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u ra s\u1ee9c d\u1ea5n b\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn \u0111i ; vua khen, sai chi\u1ebfu s\u1ed1 binh \u0111i theo, khao th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t. T\u1eeb \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng theo h\u1ea7u cho ch\u00ed c\u00e1c binh \u0111inh \u0111\u1ec1u ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ti\u1ec1n. (Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 gi\u00e1 t\u1eeb t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 1 quan, tu\u1ef3 gi\u00e1 t\u1eeb Thanh Ho\u00e1, th\u01b0\u1edfng 5 ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t D\u1eadu. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh. Th\u1ed5 ty 2 huy\u1ec7n Cam M\u00f4n, Cam C\u00e1t ti\u1ebfn m\u1ed9t con voi \u0111\u1ef1c, sai thu \u0111\u1ec3 nu\u00f4i v\u00e0 cho 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, qua n\u00fai Ho\u00e0nh S\u01a1n. Ng\u00e0y \u0110inh H\u1ee3i, \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 S\u1eedu. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. C\u00e1c quan, vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed v\u00e0 c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o thu\u1ed9c h\u1ea1t k\u00ednh \u0111\u1ee3i chi\u00eam b\u00e1i. Sai Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ebfn b\u1edd s\u00f4ng \u0111\u1ee3i vua \u0111i qua th\u00ec b\u00e1i v\u1ecdng. L\u1ea1i s\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ebfu xem nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u01b0a d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc th\u00ec theo l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh D\u1ea7n. Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn Kinh s\u01b0. Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y, c\u00e1c quan \u0111\u00e3 ra \u0111\u00f3n y\u1ebft \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh Tr\u1ea5n B\u00ecnh \u0111\u00e0i. Vua \u0111i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn, do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh v\u00e0o, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, r\u1ed3i l\u1ea1i do c\u1eeda \u0110\u1ecba B\u00ecnh \u0111\u1ebfn k\u00ednh y\u1ebft cung T\u1eeb Th\u1ecd, l\u1ea1y m\u1eebng. Sau \u0111\u00f3, ng\u1ef1 v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. L\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o l\u1ea1y, k\u00ednh \u0111em c\u1edd, \u1ea5n n\u1ed9p l\u1ea1i. H\u00f4m \u1ea5y, tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i treo c\u1edd kh\u00e1nh h\u1ef7 c\u00e1c m\u00e0u s\u1eafc. Trong, ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u vui m\u1eebng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u00e0m l\u1ec5 k\u00ednh t\u1ea1, k\u00ednh c\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u1ec5 bang giao \u0111\u00e3 l\u00e0m xong.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5. Sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 2 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn. H\u00f4m \u1ea5y, vua l\u1ea1i \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng s\u1ee9c kho\u1ebb ; l\u1ec5 xong, vua v\u1ec1 ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. L\u01b0u Kinh ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 b\u00e1ch quan v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 l\u1ea1y m\u1eebng.<\/p>\n<p>L\u1eadp \u0111\u00e0n chay \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay \u0111\u1ea1i gi\u00e1 B\u1eafc tu\u1ea7n, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua 9 qu\u1eadn, tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y kh\u1ea3i loan, tr\u1eabm \u1edf trong cung, m\u1eadt c\u1ea7u tr\u1eddi, t\u1ed5 ban Ph\u01b0\u1edbc khi\u1ebfn cho Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu ta l\u00e0nh m\u1ea1nh, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u mong \u01b0\u1edbc nh\u1ea5t. T\u1eeb \u0111\u1ea7u xu\u00e2n kh\u1ea3i loan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u1ea1 h\u1ed3i t\u1ea5t ((1) H\u1ed3i t\u1ea5t : xe vua tr\u1edf v\u1ec1 (ngh\u0129a nh\u01b0 h\u1ed3i loan).1), th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c tin m\u1eebng \u1edf Kinh : Th\u00e1nh t\u1eeb ng\u00e0y c\u00e0ng m\u1ea1nh kho\u1ebb. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u00fac \u0111i th\u00ec m\u00f9a xu\u00e2n t\u1ea1nh r\u00e1o \u0111\u00f3n xe ra, l\u00fac v\u1ec1 th\u00ec m\u00f9a h\u1ea1 thu\u1eadn ti\u1ebft h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1, tr\u1eabm th\u1ea5y trong m\u00ecnh c\u00e0ng kho\u1ebb, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0nh m\u1ea1nh. Nay c\u1edd r\u1ed3ng \u0111\u00e3 ti\u1ebfn v\u1ec1 Kinh, k\u00ednh y\u1ebft T\u1eeb cung, b\u00e0 ch\u00e1u sum h\u1ecdp vui v\u1ebb ; t\u1edbi tri\u1ec1u, c\u00e1c quan t\u1ea5p n\u1eadp m\u1eebng vui, l\u00f2ng tr\u1eabm m\u1eebng r\u1ee1 kh\u00f4ng k\u1ec3 xi\u1ebft ! V\u1eady l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng coi vi\u1ec7c \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf c\u00e1c th\u1ea7n k\u1ef3 c\u00f3 d\u1ef1 \u1edf trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, m\u1ed7i \u0111\u1ec1n th\u1edd 1 \u0111\u00e0n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n. Ban b\u1ed1 t\u1edd chi\u1ebfu h\u1ed3i loan cho kh\u1eafp trong, ngo\u00e0i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin chi\u1ebfu theo l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3 : \u0111\u1eb7t l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u r\u1ed3i ban h\u00e0nh t\u1edd chi\u1ebfu b\u1ed1 c\u00e1o. Vua n\u00f3i : \u201cN\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3, l\u1ec5 \u0111\u1ec3 tang \u0111\u00e3 h\u1ebft, nay h\u00e3y c\u00f2n \u1edf trong [h\u1ea1n \u0111\u1ec3 tang] 27 th\u00e1ng, s\u1ef1 th\u1ec3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc\u201d, cho \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c thi\u1ebft tri\u1ec1u v\u00e0 c\u1ee9 \u0111em t\u1edd chi\u1ebfu b\u00e1 c\u00e1o ra.<\/p>\n<p>L\u1eddi chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm ngh\u0129 : X\u00e9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, xem phong t\u1ee5c, thi\u00ean V\u01b0\u01a1ng ch\u1ebf \u0111\u00e3 b\u00e0y ra 10 \u0111i\u1ec3n ; b\u00e0n t\u00edn ngh\u0129a, g\u00e2y ho\u00e0 h\u1ea3o, s\u00e1ch Chu l\u1ec5 \u0111\u00e3 ch\u00e9p \u0111\u1ee7 9 nghi ((1) Ch\u00edn nghi : ch\u00edn nghi th\u1ee9c \u0111\u1ec3 sai \u0111\u1ecbnh ng\u00f4i cho c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u01b0 h\u1ea7u : 1. Sai nh\u1eadn ch\u1ee9c, 2.Sai nh\u1eadn \u0111\u1ed3 m\u1eb7c, 3. Sai ch\u1ecbu ng\u1ed3i, 4. Sai nh\u1eadn \u0111\u1ed3 v\u1eadt, 5. Cho ph\u00e9p t\u1eafc, 6. Sai cho quan, 7. Sai cho n\u01b0\u1edbc, 8. Sai l\u00e0m ch\u1ee9c m\u1ee5c, 9. Sai l\u00e0m b\u00e1.1), \u0111\u1ec1u c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ho\u00e0 v\u1edbi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh l\u1edbn. Tr\u1eabm k\u00ednh n\u1ed1i nghi\u1ec7p x\u01b0a, noi gi\u1eef ph\u00e9p l\u1edbn, theo s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c nghe, ghi l\u1eddi \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, lo s\u00e2u xa, t\u0129nh m\u1eadt \u0111\u1ec3 n\u1ed1i s\u00e1ng ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, xem x\u00e9t ch\u1ebf \u0111\u1ed9, k\u00ednh c\u1ea9n vi\u1ec7c l\u00e0m, ngh\u0129 n\u1ed1i ch\u00ed theo vi\u1ec7c t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu. V\u00ec th\u1ebf, k\u00ednh tu\u00e2n hi\u1ebfn ph\u00e1p s\u1eb5n \u0111\u1ecbnh, l\u00e0m vi\u1ec7c bang giao. Ng\u00e0y 22 th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m nay, xa gi\u00e1 B\u1eafc tu\u1ea7n, ng\u00e0y 18 th\u00e1ng 2 \u0111\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i. C\u1edd \u0111i t\u1edbi \u0111\u00e2u c\u0169ng x\u00e9t quan l\u1ea1i, ch\u1ec9nh binh nhung, l\u00e0m t\u1ed1t, gia \u01a1n kh\u1eafp t\u1edbi d\u00e2n ch\u00fang. Gi\u00e0 tr\u1ebb n\u01a1i l\u00e0ng m\u1ea1c th\u1ea5y b\u00f3ng c\u1edd \u0111\u1ec1u m\u1eebng vui ; quan ch\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ecdp l\u1ec5 c\u1ed1ng \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u y\u1ebft. X\u00e9t c\u00e1c l\u1ec7 x\u01b0a nay \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, h\u1ee3p m\u1ecdi t\u00ecnh tr\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi. L\u1ea7n n\u00e0y s\u1ee9 Thanh v\u00e2ng m\u1ec7nh sang \u0111\u00e2y, trong khi t\u1edbi, lui, k\u00ednh c\u1ea9n theo l\u1ec5 \u0111\u1ed9 ; s\u1ef1 ho\u00e0 thu\u1eadn vui v\u1ebb h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ecnh v\u0103n, qu\u1ed1c th\u1ec3 c\u00e0ng th\u00eam t\u00f4n, th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u1ec1u m\u1eebng r\u1ee1. Th\u1eadt l\u00e0 nh\u1edd v\u1ec1 Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta uy \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng kh\u1eafp, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf. Ng\u00e0y 28 th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc, l\u1ec5 l\u1edbn kh\u00e1nh th\u00e0nh ; ng\u00e0y 29 h\u1ed3i loan ; ng\u00e0y 12 th\u00e1ng n\u00e0y, t\u1edbi Kinh. T\u1eeb m\u00ecnh tr\u1eabm cho ch\u00ed c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111i theo, m\u1ecdi s\u1ef1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t l\u00e0nh c\u1ea3. Nh\u1eadn th\u1ea5y s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn lao, kh\u1eafp trong ngo\u00e0i vui v\u1ebb, l\u00f2ng tr\u1eabm m\u1eebng, c\u1ea3m k\u1ec3 sao cho xi\u1ebft ! Ng\u00e0y 14, \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 ; ng\u00e0y 15, th\u00e2n \u0111\u1ebfn m\u1eebng s\u1ee9c kho\u1ebb cung T\u1eeb Th\u1ecd ; ng\u00e0y 17, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 Th\u00e1i mi\u1ebfu, sai quan \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 Tri\u1ec7u mi\u1ebfu ; ng\u00e0y 18, th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 Th\u1ebf mi\u1ebfu, sai quan \u0111\u1ebfn k\u00ednh t\u1ea1 H\u01b0ng mi\u1ebfu. Nay ban chi\u1ebfu kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 vui l\u00f2ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Than \u00f4i ! N\u01a1i \u0111i\u1ec3n c\u0169 \u0111\u1ec3 tr\u1ecdn vi\u1ec7c th\u00e2n thi\u1ec7n v\u1edbi n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, l\u00e0m t\u1ecf m\u01b0u m\u00f4, c\u00f4ng nghi\u1ec7p ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ; gi\u1eef Ph\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn t\u1edbi y\u00ean \u0111\u1ecbnh cho d\u00e2n sinh, c\u1ed1t \u0111\u00f3n m\u1eebng vui l\u00e2u d\u00e0i c\u1ee7a v\u1eadn m\u1ec7nh. B\u00e1 c\u00e1o cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, xa g\u1ea7n \u0111\u1ec1u nghe, bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n vi\u1ec7c B\u1eafc tu\u1ea7n h\u1ed3i loan, th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n cho c\u00e1c quan v\u0103n, v\u00f5 l\u1edbn, nh\u1ecf \u0111\u00e3 \u0111i theo h\u1ea7u xa gi\u00e1, m\u1ed7i h\u1ea1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. (Ng\u00e0y t\u1edbi Kinh, ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m quan, vi\u00ean v\u00e0 binh \u0111inh \u0111i theo h\u1ea7u c\u1ed9ng 885 ng\u01b0\u1eddi). D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm c\u00f3 vi\u1ec7c ra B\u1eafc, ch\u1ec9 mong ch\u00f3ng xong l\u1ec5 l\u1edbn, tr\u1edf v\u1ec1 Kinh s\u01b0, \u0111\u1ec3 th\u01b0 l\u00f2ng mong \u0111\u1ee3i c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu. L\u1ea1i g\u1ea7n t\u1edbi ng\u00e0y Th\u00e1nh \u0111\u1ea3n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, cho n\u00ean khi h\u1ed3i loan, trong m\u1ed9t ng\u00e0y ho\u1eb7c \u0111i qua 3 \u2013 4 h\u00e0nh cung, ho\u1eb7c nh\u00e2n bu\u1ed5i t\u1ed1i c\u00f3 tr\u0103ng \u0111i mau ho\u1eb7c \u0111i t\u1edbi canh hai, canh ba. Nh\u01b0ng g\u1eb7p ti\u1ebft m\u00f9a h\u1ea1 n\u1eafng n\u1ef1c m\u00e0 c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i trung h\u1eadu, th\u00e0nh th\u1ef1c h\u1ebft l\u00f2ng \u0111i theo n\u00e2ng \u0111\u1ee1, ho\u1eb7c ng\u1ef1a kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o b\u1ecf y\u00ean, ho\u1eb7c \u0111eo ki\u1ebfm \u0111i b\u1ed9 h\u1ed9 v\u1ec7 xa gi\u00e1, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea5n kh\u1edfi theo \u0111i, tr\u1ea3i qua 9 qu\u1eadn, 46 cung, ch\u01b0a qua 12 ng\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1edbi Kinh ngay, th\u1eadt r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i. Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u00e2n \u0111\u1ee1 xe ki\u1ec7u, gi\u1eef k\u1ef7 lu\u1eadt nghi\u00eam minh, h\u1eb1ng ng\u00e0y nh\u1eafc gi\u00fap m\u1ecdi vi\u1ec7c, th\u1eadt \u0111\u00e1ng l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u00e3 ch\u1ecbu di m\u1ec7nh, x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o khen l\u00e0 \u0111\u1ed3ng t\u00e2m, \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ee9c, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ta l\u00e0m b\u1ec1 t\u00f4i tay ch\u00e2n ng\u00e0y nay, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap vi\u1ec7c gi\u1ecfi c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 ! V\u1eady cho t\u1ea5n phong t\u01b0\u1edbc Tuy Th\u1ecbnh t\u1eed, v\u1ec1 vi\u1ec7c ban c\u00e1o m\u1ec7nh \u1ea5n t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sang n\u0103m h\u1ebft tang l\u1ec5, do b\u1ed9 t\u00e2u xin, s\u1ebd sai quan tuy\u00ean phong. Nay th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng nh\u1ea5t, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo v\u00e0 b\u1ea1c 30 l\u1ea1ng, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ef1 dung m\u1eb7t ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng l\u1edbn. Ho\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n : T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng nh\u1ea5t c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo v\u00e0 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n : Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, \u0111\u1ec1u gia h\u00e0m \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng nh\u1ea5t c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo v\u00e0 15 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Ti\u1ec1n h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, H\u1eadu h\u1ed7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cPhan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng\u201d h\u1ea1ng nh\u00ec c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo v\u00e0 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea B\u00e1 T\u00fa, Th\u1ecb lang N\u1ed9i c\u00e1c L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t v\u00e0 Gi\u00e1 ti\u1ec1n t\u00fac v\u1ec7 : Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u00e1p, H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadt, L\u00ea Vi\u1ebft Chuy\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng, \u0110o\u00e0n Kh\u00e1c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng 3 c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Nh\u1eefng vi\u00ean k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u1ec1u theo h\u00e0m, gia 1 c\u1ea5p. D\u1ef1 sung t\u00fac v\u1ec7 : T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c, Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb, Nguy\u1ec5n Ho\u00e1, 5 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 6 l\u1ea1ng b\u1ea1c, theo h\u00e0m gia 1 c\u1ea5p. T\u1ef1u trung T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n, gia th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cPhan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng\u201d h\u1ea1ng 3 c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo ; c\u00f2n 4 vi\u00ean kia, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1 \u0111\u1ed3ng t\u1eed kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. T\u00f4n Th\u1ea5t Chung, Nguy\u1ec5n Qu\u00fd, \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc, \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5. \u0110\u1ed7 V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn, Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng, L\u00ea V\u0103n Xa, Phan V\u0103n M\u1eabn, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng t\u1eed kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng nh\u00ec c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Tr\u1edf l\u00ean tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, th\u0103ng th\u1ef1 ra, c\u00f2n \u0111\u1ec1u gia 1 c\u1ea5p. B\u1ecdn tu\u1ef3 gi\u00e1 ; nh\u1eefng vi\u00ean v\u00f5 ch\u1ee9c : \u0110\u00e0o h\u1eefu Ch\u00e2n, H\u1ed3 V\u0169, D\u01b0\u01a1ng Tuy, Ng\u00f4 Xi\u1ebft, Nguy\u1ec5n B\u1eb1ng, Nguy\u1ec5n Thu, L\u00fd Ki\u00ean, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Nghi, Tr\u01b0\u01a1ng C\u01a1, Nguy\u1ec5n D\u0169ng, Nguy\u1ec5n Hi\u1ebfu, \u0110inh Tr\u1eebng, Phan Gi\u00e1c, T\u00f4 V\u0103n Trung, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110a, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c L\u00fd, Nguy\u1ec5n H\u1ea1nh, Ho\u00e0ng D\u01b0\u01a1ng, Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1ea1nh, T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c Thu\u1eadn, V\u0169 Ng\u1ecdc Ni\u1ec7m, Tr\u1ea7n \u0110\u1eb7c, D\u01b0\u01a1ng D\u1ea7n, L\u00ea Lang, Ph\u1ea1m V\u0103n Trinh, T\u00f4n Th\u1ea5t Chu, Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 \u00fd, Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4n Qu\u1ef3nh, Nguy\u1ec5n S\u01a1n, L\u00ea Thi\u1ec7n, Tr\u1ea7n \u01af, Nguy\u1ec5n Thanh Lu\u1eadt, L\u00ea Cung, L\u00ea Ngh\u0129a, Tr\u1ea7n B\u00e1 H\u1ea3o, Tr\u1ea7n Sinh, V\u0169 L\u1ef1c, Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Tu\u1ebf, V\u0169 V\u0103n C\u00f4ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u1ed5, Nguy\u1ec5n Sinh, Tr\u01b0\u01a1ng L\u00e3m, Ho\u00e0ng B\u1eb1ng, Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Th\u1ecd, Tr\u1ea7n Tr\u1ef1c, H\u1ed3 \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, Ho\u00e0ng V\u0103n Th\u00e1i, T\u00f4n Th\u1ea5t Ho\u00e0, T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ecb, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1ec1, \u0110\u1ed7 V\u0103n H\u1ee9a, V\u0169 V\u0103n T\u1eeb, Nguy\u1ec5n T\u1eed L\u0103ng, Nguy\u1ec5n Di\u00ean Th\u1ecd, Ph\u1ea1m V\u0103n Trung, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ed1c, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u00e3o, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e1i, T\u00f4n Th\u1ea5t Ph\u00f9 ; nh\u1eefng vi\u00ean thu\u1ed9c v\u1ec1 ban v\u0103n : V\u0169 \u0110\u00ecnh \u00fd, Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng, Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u1eadt, \u0110o\u00e0n Kh\u1eafc Th\u1eadn, B\u00f9i Duy K\u1ef3, L\u00fd V\u0103n T\u00e2n, L\u00ea V\u0103n L\u01b0\u1ee3ng, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9n, Ng\u00f4 B\u00e1 Hy, T\u00f4n Th\u1ea5t Loan, Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u01b0ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n Hy, Tr\u1ea7n C\u00f4ng B\u00ecnh, Tr\u1ea7n Qu\u00fd Ki\u1ec7t, ho\u1eb7c th\u1ef1c th\u1ee5, ho\u1eb7c th\u0103ng th\u1ef1 v\u00e0 gia c\u1ea5p, k\u1ef7, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng t\u1eed kim ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 b\u1ea1c l\u1ea1ng. Nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean th\u1ecb v\u1ec7, nh\u1eefng l\u1ea1i, d\u1ecbch c\u00e1c nha v\u00e0 nh\u1eefng th\u00e2n binh, c\u1ea5m binh \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phan long ph\u1ee5 ph\u01b0\u1ee3ng, \u00e1o qu\u1ea7n, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c quan vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5 cho ch\u00ed su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u00e0 d\u01b0\u1edbi t\u00ean c\u00f3 ghi b\u1ecb gi\u00e1ng, ph\u1ea1t, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c, khoan mi\u1ec5n. Nh\u1eefng \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c c\u0169ng l\u1ef1a cho th\u0103ng b\u1ed5 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 s\u1ef1 \u0111\u1ec3 \u00fd ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u\u201d. L\u1ea1i cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0103n ti\u1ec7c \u1edf C\u01a1 H\u1ea1 \u0111\u01b0\u1eddng. Tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc ch\u1ed7 vua ng\u1ef1, ban cho r\u01b0\u1ee3u ; c\u00e1c quan, vi\u00ean v\u00e0 binh \u0111inh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khao th\u01b0\u1edfng c\u1ea3.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng c\u00e1c quan vi\u00ean l\u01b0u Kinh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm t\u1eeb \u0111\u1ea7u xu\u00e2n kh\u1ea3i t\u1ea5t ((1) Kh\u1ea3i t\u1ea5t : ngh\u0129a nh\u01b0 kh\u1ea3i loan.1), \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u h\u1ea1 h\u1ed3i loan, trong Kinh nghi\u00eam t\u0129nh, s\u1edb t\u00e2u tin t\u1ed1t l\u00e0nh li\u1ec1n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0a ra, th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c. Ho\u00e0ng t\u1eed, An Phong h\u1ea7u H\u1ed3ng B\u1ea3o, th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, 1 chi\u1ebfc c\u1ed1c b\u1eb1ng ng\u1ecdc, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n : T\u1ea1 Quang C\u1ef1, gia h\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i b\u1ea3o ; H\u00e0 Duy Phi\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 ; Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn sung ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o d\u1ea1y ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ; T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch th\u1ef1c th\u1ee5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng trung. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 : L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o, H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u01b0\u1eddng, T\u00f4n Th\u1ea5t Cung ; H\u1ed9 \u1ea5n : Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, \u0110\u1ed7 Quang, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 v\u00e0 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf, c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. Hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n h\u1ed9 : Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn, V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh, c\u0169ng th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7m, Tr\u1ea7n H\u1eefu Thi\u1ec7u v\u00e0 Khoa \u0111\u1ea1o th\u1ea7n Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o v\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, nay \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p. Nh\u1eefng vi\u00ean k\u1ec3 tr\u00ean, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng th\u00eam kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Kinh do\u00e3n Ph\u1ea1m qu\u1ef9, nguy\u00ean th\u1ef1 Ph\u1ee7 th\u1eeba L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, quy\u1ec1n l\u0129nh Ph\u1ee7 th\u1eeba \u0110inh Do\u00e3n Trung \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 : C\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n, v\u00f5 l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh ho\u1eb7c d\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c ti\u1ebfp s\u1ee9 hay s\u1eeda sang h\u00e0nh cung, s\u1ee9 qu\u00e1n, s\u1eeda ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, kh\u01a1i th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ea1y v\u1ea1y, \u0111i l\u1ea1i, d\u1ef1 c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, v\u1eady sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t cho \u0111\u00fang th\u1ef1c v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c v\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t cho r\u00f5 c\u00f4ng b\u1eb1ng. Sau khi \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb xong, d\u00e2ng l\u00ean, ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p. Ban v\u0103n : nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u00e0m ch\u00e1nh hay t\u00f2ng t\u1ee9, ng\u0169, l\u1ee5c ph\u1ea9m v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n ; ban v\u00f5 : qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. Th\u1ea5t ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t c\u00f3 tang [v\u1ec1 ngh\u1ec9]. Vua cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 L\u00ea Ch\u00e2n quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c, sau l\u1ea1i cho Ch\u00e2n th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n thu\u1ef7 \u1edf Kinh k\u1ef3, t\u01b0\u1edbc Gia B\u1eb1ng nam, sung H\u1eadu \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, V\u0169 V\u0103n T\u1eeb, ch\u1ebft. T\u1eeb theo xa gi\u00e1 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Thanh Ho\u00e1, b\u1ecb b\u1ec7nh. Vua cho con T\u1eeb l\u00e0 V\u0169 V\u0103n Dao, hi\u1ec7n l\u00e0m Hi\u1ec7u u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, \u1edf l\u1ea1i nu\u00f4i cha. Khi T\u1eeb ch\u1ebft, vua n\u00f3i : \u201cT\u1eeb v\u1ed1n t\u00ednh thu\u1ea7n h\u1eadu, ch\u1ea5t ph\u00e1c, tr\u1ea3i th\u1edd tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, k\u00ednh c\u1ea9n gi\u1eef v\u00f5 ch\u1ee9c, t\u1ecf ra c\u00f4ng lao, t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u. M\u1ea5y n\u0103m nay, th\u1ed1ng gi\u1eef thu\u1ef7 qu\u00e2n, l\u00e0m vi\u1ec7c tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, l\u1ea7n n\u00e0y h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1eddng xa gi\u00e1, ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n c\u00e1c qu\u00e2n ng\u0169, tr\u1eabm \u0111\u00e3 k\u00e9n ch\u1ecdn v\u00e0 bi\u1ebft c\u00f4ng. Nay cho truy t\u1eb7ng \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, l\u1ea1i c\u1ea5p cho g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, sa m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 3, v\u00f3c Nam 10 t\u1ea5m, l\u1ee5a 20 t\u1ea5m, v\u1ea3i 40 t\u1ea5m, ti\u1ec1n 800 quan, do t\u1ec9nh Thanh chi \u1edf kho ban c\u1ea5p cho \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 c\u1ea7n d\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c tang. L\u1ea1i sai t\u1ec9nh Thanh c\u1eaft thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 h\u1ed9 t\u1ed1ng, sai con T\u1eeb l\u00e0 V\u0169 V\u0103n Dao \u0111\u01b0a c\u1eefu tr\u1edf v\u1ec1 ch\u1ed7 \u1edf trong Kinh v\u00e0 cho t\u1ebf m\u1ed9t \u0111\u00e0n \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u. (T\u1eeb, ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u1ea5p Ch\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0, x\u00e3 Li\u1ec5u \u0110\u00ea, t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, th\u1ecd 71 tu\u1ed5i).<\/p>\n<p>Thi\u1ebfu b\u1ea3o, H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, Ho\u1eb1ng Trung b\u00e1, sung ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng ch\u1ebft. Tr\u1ecdng \u0111i theo xa gi\u00e1 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Thanh, b\u1ecb b\u1ec7nh. Vua ban cho nh\u00e2n s\u00e2m ng\u1ef1 d\u1ee5ng, cho \u1edf l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Khi Tr\u1ecdng ch\u1ebft, vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin, ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, n\u00f3i : \u201cTr\u1ecdng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi si\u00eang n\u0103ng, k\u00ednh c\u1ea9n, th\u1eadn tr\u1ecdng, gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng trung th\u00e0nh, l\u00fac tr\u1ebb theo [ho\u00e0ng t\u1ed5] d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, \u0111\u1ebfn khi th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, l\u00fac gi\u1eef c\u1ea5m qu\u00e2n \u1edf trong, l\u00fac gi\u1eef bi\u00ean tr\u1ea5n \u1edf ngo\u00e0i, k\u00ednh c\u1ea9n gi\u1eef ch\u1ee9c, nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u1ecf r\u00f5 c\u00f4ng lao, t\u00e0i n\u0103ng. Tr\u1eabm ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u l\u00e0m vi\u1ec7c b\u00ean ngo\u00e0i m\u1ecfi m\u1ec7t \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, c\u1ea5t l\u00ean b\u1eadc cao cho l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea1i tri\u1ec1u. B\u1eefa tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, sung ch\u1ee9c Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, h\u1ed9 v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1eddng xa gi\u00e1 ; trong khi \u0111i theo, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u l\u00e0m chu \u0111\u00e1o. M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi hu\u00e2n c\u1ef1u tr\u1ea3i th\u1edd 3 tri\u1ec1u, l\u00f2ng trung \u0111\u00e1ng khen, ng\u1edd \u0111\u00e2u m\u1ed9t c\u01a1n b\u1ec7nh, v\u1ed9i t\u1eeb tr\u1ea7n, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t k\u1ec3 kh\u00f4ng sao xi\u1ebft ! Nay ngo\u00e0i vi\u1ec7c chi\u1ebfu ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, cho truy t\u1eb7ng Th\u00e1i b\u1ea3o, phong Ho\u1eb1ng Trung h\u1ea7u, l\u1ea1i c\u1ea5p g\u1ea5m m\u00e0u, sa m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 5 c\u00e2y, v\u00f3c m\u00e0u, nhi\u1ec5u m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 5 t\u1ea5m, v\u1ea3i, l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 50 t\u1ea5m, ti\u1ec1n 2.000 quan, do con vi\u00ean \u1ea5y l\u0129nh v\u1ec1 l\u00e0m vi\u1ec7c tang, quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i li\u1ec7u gi\u00fap cho chu \u0111\u00e1o \u1ed5n tho\u1ea3, v\u00e0 sai con vi\u00ean \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ef7, hi\u1ec7n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd dinh V\u0169 l\u00e2m, h\u1ed9 tang \u0111\u01b0a v\u1ec1 an t\u00e1ng, cho t\u1ebf 2 l\u1ea7n \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t ng\u01b0\u1eddi t\u00f4i trung, c\u00f3 x\u1eed h\u1eadu th\u00eam, m\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1ea3m b\u1edbt. (Tr\u1ecdng, ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n An \u0110\u1ee9c, t\u1ec9nh V\u0129nh Long, th\u1ecd 71 tu\u1ed5i).<\/p>\n<p><a>\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long, Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng, t\u01b0\u1edbc Di\u00ean H\u1ef1u nam, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, ch\u1ebft. S\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 H\u00e0 Ti\u00ean, v\u00ec b\u1ecb b\u1ec7nh, lui v\u1ec1 An Giang \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Khi nghe tin S\u00e1ch ch\u1ebft, vua bu\u1ed3n r\u1ea7u h\u1ed3i l\u00e2u, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1ch kh\u1edfi th\u00e2n t\u1eeb m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng nh\u1ecf, trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, v\u1ec1 vi\u1ec7c H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, \u0111em m\u1ed9t to\u00e1n qu\u00e2n nh\u1ecf \u0111\u00e1nh \u00fap gi\u1ebft m\u1ea5y v\u1ea1n qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u1ea1p, gi\u1ea3i v\u00e2y lu\u00f4n cho Sa T\u00f4n, l\u1ea1i theo gi\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c, b\u1ecdc v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 c\u1ed1 \u0111\u00e1nh. \u0110\u1ee9c ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta b\u1ea3o cho tr\u1eabm bi\u1ebft ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, khen S\u00e1ch c\u00f3 can \u0111\u1ea3m h\u01a1n \u0111\u1eddi, kh\u00f4ng k\u00e9m g\u00ec ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a ; th\u01b0\u1edfng cho v\u00e0ng ng\u1ecdc, c\u1ea5t l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, cho kim b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cAnh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5. \u0110\u1ebfn sau, ph\u00e1i \u0111i L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u00f3ng gi\u1eef cho t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, th\u01b0\u1eddng l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef3 c\u00f4ng, d\u1eb9p y\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi. \u0110\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ecbnh m\u1eebng ti\u1ec7c kh\u1ea3i ho\u00e0n, ghi t\u00ean c\u00f9ng s\u00f4ng n\u00fai \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p c\u00f4ng lao, th\u00ec d\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc, nghe tin S\u00e1ch b\u1ecb b\u1ec7nh, ta v\u1ed9i cho \u0111\u01b0a th\u1ee9 nh\u00e2n s\u00e2m ng\u1ef1 d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m thu\u1ed1c thang, kh\u00f4ng ng\u1edd v\u00ec m\u1ec7t nh\u1ecdc l\u00e2u n\u0103m, d\u00f9 Bi\u1ec3n Th\u01b0\u1edbc ((1) Bi\u1ec3n Th\u01b0\u1edbc : nh\u00e0 danh y th\u1eddi Chi\u1ebfn Qu\u1ed1c b\u00ean Trung Qu\u1ed1c, h\u1ecd T\u1ea7n, t\u00ean l\u00e0 Vi\u1ec7t Nh\u00e2n, Bi\u1ec3n Th\u01b0\u1edbc l\u00e0 bi\u1ec7t hi\u1ec7u.1) c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c ! Ngh\u00ecn v\u00e0ng d\u1ec5 ki\u1ebfm, m\u1ed9t t\u01b0\u1edbng kh\u00f3 t\u00ecm, l\u1ea5y g\u00ec t\u1ecf n\u1ed7i th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc \u0111\u1ec3 an \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi trung ! V\u1eady t\u1eb7ng ch\u1ee9c Ti\u1ec1n phong dinh \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, t\u1ea5n phong Di\u00ean H\u1ef1u b\u00e1, ban t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Trung V\u0169, cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp \u1ea5m l\u00e0m Hi\u1ec7u u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, \u0111\u1ee3i khi h\u1ebft tang, do 2 b\u1ed9 L\u1ec5, Binh t\u00e2u xin, s\u1ebd cho t\u1eadp phong, \u0111\u1ec3 n\u1ed1i th\u1ebf t\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i. Ngo\u00e0i vi\u1ec7c chi\u1ebfu t\u1eb7ng h\u00e0m, c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, cho th\u00eam g\u1ea5m m\u00e0u, sa m\u00e0u, m\u1ed7i th\u1ee9 4 c\u00e2y, v\u00f3c, tr\u1eebu, nhi\u1ec5u c\u00e1c m\u00e0u 10 t\u1ea5m, v\u1ea3i, l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 10 t\u1ea5m, ti\u1ec1n 1.000 quan, l\u1ea1i cho t\u1ebf 1 \u0111\u00e0n\u201d. H\u01a1n 1 th\u00e1ng sau, vua v\u1eabn th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc kh\u00f4ng d\u1ee9t, l\u1ea1i l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec3 vi\u1ebfng.<\/a><\/p>\n<p><a>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ee9ng ngo\u00e0i c\u1eeda Hi\u1ec3n Nh\u00e2n, c\u1ea7m m\u1ed9t t\u1eadp gi\u1ea5y, m\u1ed9t t\u1edd \u0111i\u1ec7p, n\u00f3i r\u1eb1ng : nh\u00e0 Thanh \u0111\u01b0\u01a1ng b\u1ecb b\u1ecdn X\u00edch Mao nhi\u1ec5u h\u1ea1i, y\u00eau c\u1ea7u n\u01b0\u1edbc ta gi\u1ea3ng gi\u1ea3i gi\u00fap. Ph\u1ee7 do\u00e3n Ph\u1ea1m Qu\u1ef9 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng. K\u1ebb th\u01b0 sinh kia sao d\u00e1m \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9t nh\u01b0 v\u1eady ! Vi\u00ean coi ph\u1ee7 n\u00ean d\u1ed7 b\u1ea3o, cho v\u1ec1\u201d.<\/a><\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0110inh V\u0103n Huy ch\u1ebft. Truy t\u1eb7ng Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, c\u1ea5p th\u00eam 300 quan. Cho Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ecd \u0110\u1ee9c v\u00ec b\u1ecb b\u1ec7nh, xin c\u00e1o v\u1ec1. Vua cho r\u1eb1ng \u0111\u1ecba th\u1ebf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh th\u00ec d\u00e0i, c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u01a1i kh\u00e1c, b\u00e8n cho B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Gia \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn Kh\u00e1nh, ki\u00eam l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p><a>Sai T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh S\u00e1ch S\u00f4. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0110\u1ee9c v\u1edbi T\u00e1n l\u00fd An Giang T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng, c\u0169ng \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111i sang H\u00e0 Ti\u00ean, khi t\u1edbi n\u01a1i th\u00ec gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u00e3 lui, T\u01b0\u1eddng l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 An Giang. Vua th\u1ea5y t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u00f4 s\u1ef1, duy \u1edf S\u00e1ch S\u00f4 c\u00f2n c\u00f3 nh\u00f3m gi\u1eb7c s\u1ed1ng s\u00f3t l\u1ea9n l\u00fat, nh\u00e2n d\u1ee5 \u0110\u1ee9c \u0111i mau t\u1edbi S\u00e1ch S\u00f4 b\u1eaft ch\u00e9m b\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea1m v\u00e0 ch\u1ec9nh l\u00fd c\u00e1c m\u1eb7t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Nam Th\u00e1i, Nam Ninh, H\u00e0 \u00c2m, H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh c\u1ea3.<\/a><\/p>\n<p>T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ti\u1ebfn binh \u0111i Th\u1ea5t S\u01a1n, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n h\u1ed9i h\u1ee3p. \u0110i\u1ec3n l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ed3n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%BAi_C%E1%BA%A5m\">C\u1ea5m S\u01a1n<\/a>, ch\u1eb7n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1eddng sau. \u0110\u1ee9c v\u1edbi V\u0103n Ph\u00fa, Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng \u0111em c\u1ea3 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u1edf <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%BAi_T%C6%B0%E1%BB%A3ng\">T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n<\/a>. Gi\u1eb7c th\u1ea5y uy phong, ch\u1ea1y tr\u1ed1n, \u0111\u1ebfn n\u00fai T\u00e0 Li\u1ec7t, ch\u00fang l\u1ea1i gi\u1eef ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u1ef1. Ch\u1ed7 \u1ea5y ch\u00e2n n\u00fai nh\u1ecf h\u1eb9p, b\u00ean t\u1ea3 g\u1ea7n \u0111\u1ea7m l\u1edbn, b\u00ean h\u1eefu li\u1ec1n v\u1edbi s\u01b0\u1eddn n\u00fai, gi\u1eb7c \u0111\u00e0o h\u00e0o c\u1eafm ch\u00f4ng \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. Quan qu\u00e2n ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh kh\u00e9p l\u1ea1i, ph\u00e1 tan \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c, b\u1eaft s\u1ed1ng 2 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 13 \u0111\u1ea7u, thu l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a c\u00f4ng \u0111\u00e3 m\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc. L\u1eadp t\u1ee9c \u0111em 2 t\u00ean \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e9m \u0111\u1ea7u b\u00eau l\u00ean cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. Vua cho r\u1eb1ng : l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ra qu\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt ngay \u0111\u01b0\u1ee3c thanh th\u1ebf, th\u01b0\u1edfng b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 kim ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Ngay sau \u0111\u00f3, Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n b\u1ecb b\u1ec7nh, v\u1ec1 t\u1ec9nh ; T\u00e1n t\u01b0\u01a1ng L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng thay gi\u1eef ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd 100 tu\u1ed5i, g\u1ed3m 9 ng\u01b0\u1eddi (Th\u1eeba Thi\u00ean 1 ng\u01b0\u1eddi, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb 3 ng\u01b0\u1eddi, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh 3 ng\u01b0\u1eddi, H\u00e0 T\u0129nh, Ngh\u1ec7 An m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0, T\u00edn v\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, ch\u1ebft. \u0110i\u1ec3n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Th\u1ea5t S\u01a1n b\u1ecb b\u1ec7nh, tr\u1edf v\u1ec1 An Giang \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng r\u1ed3i ch\u1ebft. Vua th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc n\u00f3i: \u201c\u0110i\u1ec3n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trung d\u0169ng, l\u00fac tr\u1ebb theo Ho\u00e0ng t\u1ed5 d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, \u0111i tr\u1eadn c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00f4ng, khi th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, \u0111\u00e3 t\u1eebng coi c\u1ea5m qu\u00e2n, l\u1ea1i ra gi\u1eef c\u00e1c tr\u1ea5n, x\u00f4ng pha tr\u1eadn m\u1ea1c, n\u00eau c\u00f4ng bi\u00ean \u0111\u00ecnh. Sau v\u00ec bi\u00ean thu\u1ef3 ph\u00eda t\u00e2y kh\u00f4ng y\u00ean, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh k\u00e9n t\u01b0\u1edbng chuy\u00ean vi\u1ec7c \u0111i \u0111\u00e1nh, \u0110i\u1ec3n h\u0103ng h\u00e1i xin \u0111i, \u0111\u1ec3 h\u00f2ng b\u00e1o \u0111\u1ec1n \u01a1n n\u01b0\u1edbc. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta th\u01b0\u01a1ng \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e3 gi\u00e0, nh\u01b0ng khen v\u00ec c\u00f3 ch\u00ed. Th\u1ebf nh\u01b0ng \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c th\u00ec r\u1ea5t h\u0103ng, m\u00e0 t\u00e0i l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u00ec c\u00f2n k\u00e9m. [Sau khi ph\u1ee5ng m\u1ec7nh \u0111i \u0111\u00e1nh] r\u1ea5t l\u00e2u kh\u00f4ng th\u00e0nh c\u00f4ng, l\u1ea1i can ph\u1ea1m v\u1ec1 qu\u00e2n ch\u00ednh ; tr\u1eabm ngh\u0129 t\u1edbi m\u1ed9t b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u, cho l\u01b0u l\u1ea1i gi\u1eef vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 g\u1eafng l\u1eadp c\u00f4ng sau. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, th\u1ed5 t\u00f9 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam gi\u00fap b\u1ecdn ngh\u1ecbch d\u1ed3n qu\u00e2n \u1edf n\u01b0\u1edbc sang c\u01b0\u1edbp bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0110i\u1ec3n \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh tan qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u1ea1p, b\u00e1o tin th\u1eafng b\u1eb1ng c\u1edd \u0111\u1ecf, th\u1eadt \u0111\u00e3 bi\u1ebft c\u1ea3m k\u00edch, c\u1ed1 g\u1eafng, kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi \u00fd tr\u1eabm b\u1eaft l\u00e0m. \u0110ang \u0111\u1ee3i ghi c\u00f4ng, \u0103n m\u1eebng, \u01a1n vinh c\u00f2n m\u00e3i, ng\u1edd \u0111\u00e2u m\u1ed9t c\u01a1n b\u1ec7nh n\u1eb7ng \u0111\u00e3 v\u1ed9i t\u1eeb tr\u1ea7n, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t kh\u00f4ng ngu\u00f4i ! Nay, ngo\u00e0i vi\u1ec7c chi\u1ebfu ph\u1ea9m tr\u1eadt, c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, cho gia t\u1eb7ng T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1\u201d. L\u1ea1i c\u1ea5p cho g\u1ea5m m\u00e0u, sa m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 5 c\u00e2y, tr\u1eebu m\u00e0u, nhi\u1ec5u m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 3 t\u1ea5m, v\u1ea3i l\u1ee5a, m\u1ed7i th\u1ee9 50 t\u1ea5m, ti\u1ec1n 2.000 quan \u0111\u1ec3 d\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c tang. L\u1ea1i sai c\u1eaft thuy\u1ec1n h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u00e0 cho con l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Huy \u0111i ph\u00f9 c\u1eefu v\u1ec1 ch\u1ed7 \u1edf trong Kinh, ban t\u1ebf 2 \u0111\u00e0n \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc ng\u01b0\u1eddi hu\u00e2n c\u1ef1u\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn ph\u1ea1m l\u1ea9n tr\u1ed1n \u1edf S\u01a1n T\u00e2y : t\u00ean B\u1ed9t, t\u00ean H\u00e0o, Khi\u00eau, th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o tr\u00ean \u0111\u1ecba di\u1ec7n L\u00e2m [Thao], \u0110oan [H\u00f9ng]. Th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea C\u00f4ng H\u1ed9i, \u0111\u00f3ng gi\u1eef ph\u1ee7 \u0110oan H\u00f9ng, \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, binh \u0111inh 3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft, 2 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, kh\u00ed gi\u1edbi c\u0169ng c\u00f3 b\u1ecb m\u1ea5t. Gi\u1eb7c l\u1ea1i v\u00e0o r\u1eebng l\u1ea9n \u0111i. L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 sai L\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m \u0111em binh ti\u1ec5u b\u1eaft. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, cho r\u1eb1ng H\u1ed9i v\u1eeba m\u1edbi g\u1eb7p gi\u1eb7c \u0111\u00e3 thua thi\u1ec7t lu\u00f4n, sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, b\u1eaft v\u1ec1 tr\u1ecb t\u1ed9i. L\u1ea1i d\u1ee5 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n l\u1ea9n qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, tuy l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a vi\u00ean coi t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a l\u00e0m xong, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i nh\u1eadn l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a m\u00ecnh, t\u1ef1 chi\u00eau m\u1ed9 l\u1ea5y th\u1ee7 h\u1ea1 d\u00e2n phu, nh\u1eb1m c\u01a1 h\u1ed9i d\u00f2 b\u1eaft, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5 c\u1ea3 l\u1ed7i cho ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, t\u00e2u : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n xin t\u1ea1m \u0111\u1eafp m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u1eadp ngang \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng C\u1eedu An \u0111\u1ec3 h\u1ed9 v\u1ec7 vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng, nay g\u1ea7n \u0111\u1ebfn ti\u1ebft Ti\u1ec3u m\u00e3n, t\u00ednh l\u00e0m kh\u00f4ng k\u1ecbp, xin h\u00e3y b\u1ed3i \u0111\u1eafp th\u00eam qu\u00e3ng \u0111\u00ea c\u0169 \u1edf h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng \u1ea5y \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u00faa m\u00f9a h\u1ea1. Vua cho ph\u00e9p, nh\u01b0ng d\u1ee5 ph\u1ea3i gia t\u00e2m \u0111\u1ed1c l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi h\u1ea1i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u00f4ng.<\/p>\n<p>Sai bi\u1ec1n binh \u0111\u1ea1o qu\u00e2n thu\u1ef7 chia \u0111i 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n hi\u1ec7u An H\u1ea3i, T\u0129nh H\u1ea3i v\u00e0 2 chi\u1ebfc \u00f4 thuy\u1ec1n ra tu\u1ea7n h\u00e0nh tr\u00ean c\u00e1c m\u1eb7t bi\u1ec3n Nam, B\u1eafc. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn, ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Y\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam s\u1ee9c cho nh\u1eefng \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng c\u00e1c b\u1ebfn trong h\u1ea1t c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n, x\u00e9t theo ph\u1eadn bi\u1ec3n, chia \u0111i tu\u1ea7n ph\u00f2ng \u0111\u1ec3 b\u1eaft gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp.<\/p>\n<p>Cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh ki\u00eam l\u0129nh vi\u1ec7c \u1ea5n b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh. Hai t\u1ec9nh n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t Ch\u00e1nh, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh m\u1ed7i ch\u1ee9c 1 vi\u00ean, sau b\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ; \u0111\u1ebfn nay th\u1ea5y 2 t\u1ec9nh n\u00e0y l\u00e0 h\u1ea1t l\u1edbn, s\u1ed1 binh nhi\u1ec1u h\u01a1n t\u1ec9nh kh\u00e1c, l\u1ea1i sai \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c \u1ea5y. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c, dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u0129a \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 dinh, \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u1eb7ng C\u00f4ng Th\u1eadp \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 dinh, \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 ; Cai \u0111\u1ed9i Tam v\u1ec7 Trung dinh, \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 Tr\u1ea7n V\u0103n K\u00edch th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 thu\u1ef7 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, gia h\u00e0m Tham tri, sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh ; th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng : th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu th\u0103ng th\u1ee5 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, Bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ea1i ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 Tr\u1ea7n V\u0103n V\u00f4 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 T\u1ea3 dinh \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 (nguy\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd B\u00f9i Di b\u1ecb can \u00e1n, giao tra x\u00e9t) ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n L\u00ea V\u0103n Qu\u1eadn th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Ngh\u0129a v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 s\u00e1t h\u1ea1ch t\u1ea1i b\u1ed9. Cho : th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An H\u1ed3 B\u00ecnh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 Phan T\u00f9ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An ; V\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 H\u1eefu dinh, \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00fac \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 (theo quan ch\u1ebf th\u1eddi Minh M\u1ec7nh : ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf Thanh, Ngh\u1ec7, tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m ; n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 t\u01b0 m\u1edbi \u0111\u1ed5i l\u00e0m t\u00f2ng tam ph\u1ea9m) ; Cai \u0111\u1ed9i Long thuy\u1ec1n Ph\u1ea1m V\u0103n Trinh th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3. Sau \u0111\u00f3, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Ngh\u0129a v\u00ec gi\u00e0 \u1ed1m, ph\u1ea3i b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u.<\/p>\n<p>T\u1ea1i h\u1ea1t V\u0129nh Long c\u00f3 4 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c Thanh v\u00e0o \u0111\u1ed3n C\u00f4n L\u00f4n qu\u1ea5y nhi\u1ec5u. Nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ea5y : Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, Bang bi\u1ec7n ph\u00f3 c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u1ef5, th\u00ed sai Th\u1ee7 ng\u1ef1 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u0103ng \u0111em binh ra \u0111\u00e1nh, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c v\u1ed9i r\u00fat v\u00e0o c\u1eeda \u0110\u1ea1i \u0110\u00e0m \u0111\u1ed7 l\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh sai Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111i \u0111\u00e1nh. Ngay sau \u0111\u00f3, \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m b\u1ecb gi\u00f3 c\u1ea3n tr\u1edf, ph\u1ea3i lui thuy\u1ec1n \u0111\u1ed7 l\u1ea1i. B\u1ecdn gi\u1eb7c Thanh l\u00ean b\u1ed9 qu\u1ea5y r\u1ed1i, l\u1ea1i \u0111u\u1ed5i theo b\u1ecdn bi\u1ec1n binh \u0111i l\u1ea5y t\u1ed5 y\u1ebfn c\u1ee7a ta. B\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u1ef5 \u0111em l\u00ednh \u0111\u1ed3n d\u00e2n th\u1ed5 ch\u1ec9 c\u00f3 80 ng\u01b0\u1eddi, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, b\u1eafn ch\u1ebft 12 t\u00ean, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ee3 oai, tr\u1ed1n xa. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin th\u1eafng tr\u1eadn, cho T\u1ef5 th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, \u0110\u0103ng b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u1ee7 ng\u1ef1 ; th\u01b0\u1edfng chung cho c\u1ea3 b\u1ecdn binh d\u00e2n 100 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 10 quan v\u00e0 th\u01b0\u1edfng 1 chi\u1ebfc ng\u00e2n b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cTh\u01b0\u1edfng c\u00f4ng\u201d ; b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c th\u00ec c\u1ee9 m\u1ed7i t\u00ean gi\u1eb7c ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 quan. L\u1ea1i th\u1ea5y \u0111\u1ed3n \u1ea5y \u1edf ch\u1ed7 h\u1ea3i \u0111\u1ea3o h\u1ebbo l\u00e1nh, c\u1ea5p th\u00eam cho 2 kh\u1ea9u s\u00fang l\u1edbn qu\u00e1 s\u01a1n, 10 kh\u1ea9u \u0111i\u1ec3u sang, 20 kh\u1ea9u s\u00fang tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Bi\u1ec7n l\u00fd vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ea1i Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn S\u0129 b\u1ecb bi\u1ebfm ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 Do\u00e3n U\u1ea9n v\u1ec1 qu\u00ea th\u0103m cha m\u1eb9, r\u1ed3i g\u1eb7p \u0111\u1ea1i tang ; quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u01b0 l\u00ean b\u1ed9. S\u0129 c\u00f9ng v\u1edbi V\u0169 \u0110\u1ee9c Khu\u00ea b\u1ecf qua, kh\u00f4ng t\u00e2u l\u00ean ; vua nghe bi\u1ebft, qu\u1edf tr\u00e1ch. \u0110\u1ee9c Khu\u00ea \u0111\u00e3 can \u00e1n kh\u00e1c, c\u00f2n S\u0129 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ed7i b\u1ecb c\u00e1ch, l\u01b0u, nay l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng nhanh, gi\u00e1ng l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 Binh, sau \u0111\u00f3 S\u0129 ch\u1ebft.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n l\u1ec5 tri\u1ec1u c\u1eadn n\u0103m nay cho th\u1ed5 ty 9 ch\u00e2u Cam L\u1ed9. B\u1ecdn th\u1ed5 ty 9 ch\u00e2u n\u00e0y, theo l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, c\u1ee9 2 n\u0103m v\u1ec1 chi\u00eam c\u1eadn m\u1ed9t l\u1ea7n ; n\u0103m nay nh\u1eefng ch\u00e2u M\u01b0\u1eddng Vang, Na B\u00f4n, Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf, Ba Lan, M\u01b0\u1eddng B\u1ed5ng k\u00eau l\u00ean r\u1eb1ng : nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb b\u1ecdn Man, L\u00e0o theo c\u01b0\u1edbp, h\u1ebft c\u1ea3 ti\u1ec1n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng, xin tri\u1ec3n h\u1ea1n cho 1 l\u1ea7n. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean xin, vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>Sai kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u00f3ng 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n (Ngh\u1ec7 An 2 chi\u1ebfc, Thanh Ho\u00e1 1 chi\u1ebfc, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh 2 chi\u1ebfc).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 chi ph\u00e1t c\u00e1c h\u1ea1ng ban th\u01b0\u1edfng. Ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng s\u1ed1 m\u1ee5c v\u1ec1 v\u1eadt h\u1ea1ng \u00e2n th\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u qu\u00e1 th\u00ec N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 tu\u00e2n l\u1eddi d\u1ee5, ghi li\u1ec7t th\u00e0nh b\u1ea3n, tr\u00ecnh l\u00ean, \u0111\u1ee3i vua quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. Sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9, N\u1ed9i c\u00e1c k\u00ednh l\u1ee5c \u0111\u01b0a b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 H\u1ed9 l\u1ea1i k\u00ednh l\u1ee5c \u0111\u01b0a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 chi\u1ebfu theo m\u00e0 chi ph\u00e1t ; nh\u01b0ng [b\u1ed9 H\u1ed9] l\u1ea1i ph\u1ea3i l\u1ea5y \u1ea5n quan ph\u00f2ng nh\u1ecf c\u1ee7a nha m\u00ecnh \u0111\u00f3ng v\u00e0o ch\u1ed7 s\u1ed1 m\u1ee5c t\u00ean ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi c\u00f3 tra x\u00e9t \u0111\u1ebfn. L\u1ec7 n\u00e0y ph\u1ea3i l\u00e0m theo m\u00e3i.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, th\u0103ng th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>Cho : trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eadu qu\u00e2n ; th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; H\u1ed5 oai dinh Th\u1ed1ng ch\u1ebf gia h\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3, v\u1eabn ki\u00eam gi\u1eef c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ecb v\u1ec7 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong ; Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai ; \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1 h\u1ed9i ngh\u1ecb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Nguy\u00ean V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng, \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c, \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c h\u01a1i tr\u1ec5 n\u1ea3i, gi\u00e1ng b\u1ed5 l\u00e0m Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd ; cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc thay [ch\u1ee9c c\u0169 c\u1ee7a T\u00ecnh] ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1, gia h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1. Cho : H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u00e0 sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 ; L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd ; V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed th\u0103ng th\u1ee5 Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 c\u00f9ng v\u1edbi L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh, V\u0169 Huy D\u1ee5ng \u0111\u1ec1u sung hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tu so\u1ea1n B\u00f9i Vi\u1ebft Hi\u1ec3n th\u0103ng th\u1ee5 th\u1eeba ch\u1ec9 ; th\u1ef1 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, chuy\u00ean gi\u1eef ty Thanh c\u1ea9n, gi\u00fap c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u01a1i Th\u1ecb v\u1ec7, ph\u00e0m c\u00e1c gi\u1ea5y t\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00fd t\u00ean, vi\u1ebft ch\u1eef \u201c\u0110\u1ec1\u201d.<\/p>\n<p>Cho : \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh An Giang, H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, V\u1ec7 u\u00fd l\u0129nh Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb th\u0103ng th\u1ee5 L\u00e3nh binh An Giang ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu, dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n V\u0103n Y l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang. C\u00e1c vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111em c\u00e1c bi\u1ec1n binh theo T\u1ed5ng th\u1ed1ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ee3i khi \u0111\u00e3 y\u00ean, s\u1ebd v\u1ec1 cung ch\u1ee9c. L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, D\u01b0\u01a1ng Thai : \u201cT\u1eeb nay nh\u1ea5t thi\u1ebft nh\u1eefng t\u1edd t\u00e2u v\u00e0 v\u0103n th\u01b0 \u0111\u01b0a \u0111\u00e2u, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam nh\u1eefng ch\u1eef \u201cH\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d, \u201cKi\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d vi\u1ebft l\u00ean tr\u00ean h\u1ecd t\u00ean. L\u1ec7 n\u00e0y, cho l\u00e0m theo m\u00e3i.<\/p>\n<p>B\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec t\u1ec9nh n\u00e0y c\u00f3 vi\u1ec7c sai ph\u00e1i, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch \u0111\u1eb7t vi\u00ean \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c chuy\u00ean gi\u1eef c\u00f4ng vi\u1ec7c ; \u0111\u1ebfn nay, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 y\u00ean, n\u00ean b\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XX \u2013 20<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m l\u1ecbch Th\u1ea5t ch\u00ednh ((1) Th\u1ea5t ch\u00ednh : M\u1eb7t tr\u1eddi, M\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 5 sao Kim, M\u1ed9c, Th\u1ee7y, H\u1ecfa, Th\u1ed5. L\u1ecbch Th\u1ea5t ch\u00ednh l\u00e0 l\u1ecbch x\u00e9t v\u1ec1 \u0111\u1ed9 s\u1ed1 7 ng\u00f4i \u0111\u00f3.1). B\u1ea5y gi\u1edd b\u1ecdn Ng\u0169 quan ch\u00ednh Ph\u1ea1m V\u0103n L\u00e2n, Gi\u00e1m l\u1ea1i L\u00ea Do\u00e3n Quy\u1ec1n \u1edf to\u00e0 Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m kh\u1ea3o s\u00e1t l\u1ecbch t\u01b0\u1ee3ng, suy t\u00ednh th\u1ea5t ch\u00ednh, x\u00e9t theo ngang d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng sao \u0111i, 5 ng\u00f4i sao l\u00fac l\u1eb7n, l\u00fac m\u1ecdc, l\u00e0m th\u00e0nh s\u00e1ch l\u1ecbch v\u1ec1 th\u1ea5t ch\u00ednh n\u0103m \u1ea5y, d\u00e2ng l\u00ean. Vua coi, ban khen, sai in th\u00e0nh s\u00e1ch ban c\u1ea5p cho trong, ngo\u00e0i, r\u1ed3i cho L\u00e2n l\u00e0m Gi\u00e1m ph\u00f3, c\u1ea5t b\u1ed5 quy\u1ec1n l\u00e0m Linh \u0111\u00e0i lang, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho b\u1ea1c v\u00e0 v\u00f3c. Qu\u1ea3n l\u00fd [to\u00e0 \u1ea5y] l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 kim ti\u1ec1n. L\u1ea1i sai h\u1eb1ng n\u0103m suy t\u00ednh, s\u1eeda so\u1ea1n, bi\u00ean t\u1eadp \u0111\u1ec3 ban h\u00e0nh c\u00f9ng v\u1edbi l\u1ecbch Hi\u1ec7p k\u1ef7 ((2) L\u1ecbch Hi\u1ec7p k\u1ef7 : l\u1ecbch ch\u00e9p ng\u00e0y th\u00e1ng trong m\u1ed7i n\u0103m theo can, chi, c\u00f3 chia c\u00e1c ti\u1ebft, c\u00e1c m\u1ee5c.2).<\/p>\n<p>S\u1eeda l\u1ea1i m\u1eb7t t\u1ea3, h\u1eefu Kinh th\u00e0nh v\u00e0 \u0111\u00e0i Tr\u1ea5n B\u00ecnh, sai th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u coi s\u00f3c vi\u1ec7c \u1ea5y. L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNay m\u00f9a h\u1ea1 n\u00f3ng n\u1ef1c, n\u00ean d\u00e8 d\u1eb7t s\u1ee9c qu\u00e2n s\u0129, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft l\u00e0m g\u1ea5p h\u1ea1n qu\u00e1\u201d. L\u1ea1i sai nh\u1eefng vi\u00ean Th\u00e1i y chia \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 l\u00e0m c\u00f4ng ki\u1ec3m xem ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 b\u1ec7nh th\u00ec c\u1ea5p thu\u1ed1c cho.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh t\u00e2u : \u201cHuy\u1ec7n L\u1ea1c An c\u00e1ch t\u1ec9nh xa x\u00f4i, \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai kh\u00f3 \u0111i, trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839] \u0111\u00e3 cho t\u00ednh n\u1ed9p [c\u00e1c h\u1ea1ng thu\u1ebf] b\u1eb1ng ti\u1ec1n, sau r\u1ed3i l\u1ea1i tr\u01b0ng thu nguy\u00ean v\u1eadt h\u1ea1ng, b\u1ea5t ti\u1ec7n cho d\u00e2n t\u00ecnh. V\u1eady xin ph\u00e0m l\u1ec7 thu\u1ebf n\u1ed9p th\u00f3c v\u1ec1 \u0111inh, \u0111i\u1ec1n, cho chi\u1ebfu theo gi\u00e1 ch\u1ee3 t\u00ednh n\u1ed9p ra ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n cho d\u00e2n\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng xem t\u1eadp ch\u00e9p vi\u1ec7c c\u0169 c\u1ee7a qu\u1ed1c tri\u1ec1u, nh\u00e2n b\u1ea3o b\u1ecdn S\u1eed qu\u00e1n t\u1ed5ng t\u00e0i l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm nghe v\u1ec1 tri\u1ec1u Hy t\u00f4ng Hi\u1ebfu V\u0103n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f3 b\u00e0i \u201cChu trung ca\u201d, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u1ee7a \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb l\u00e0m ra \u0111\u00f3 ru ? Duy T\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee5 ch\u1ee9c N\u1ed9i t\u00e1n, t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1ee9c T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng. T\u00ean quan ch\u1ee9c c\u1ee7a qu\u1ed1c tri\u1ec1u bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u kh\u00e1c v\u1edbi b\u00e2y gi\u1edd. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m s\u00e1ch ch\u1ec9 n\u00ean \u0111\u1ec3 theo nh\u01b0 c\u0169 m\u1edbi l\u00e0 ch\u00e9p \u0111\u00fang. Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn v\u00e0 \u0110\u00e0o Duy T\u1eeb \u0111\u1ec1u g\u1ecdi l\u00e0 khai qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u1ea7n, v\u00ec c\u01a1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u d\u1eabu t\u1eeb Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf g\u00e2y n\u1ec1n \u1edf c\u00f5i Nam, nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn Th\u00e1i t\u00f4ng Hi\u1ebfu Tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1edbi ch\u1ed1ng c\u1ef1 v\u1edbi d\u00e2n B\u1eafc, s\u1eeda sang nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, c\u0169ng l\u00e0 c\u00f4ng khai s\u00e1ng, cho n\u00ean trong kho\u1ea3ng \u0111\u00f3, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 khai qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u1ea7n c\u1ea3. L\u1ea1i l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ee5ng binh, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf lu\u1ef9 Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c th\u00ec nay \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ?\u201d. H\u00e0 Duy Phi\u00ean th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u00ean s\u00f4ng C\u1ea9m La c\u00f3 t\u00ean x\u00e3 Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c, t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cS\u1eed L\u00ea m\u00e0 ch\u00e9p t\u00ean x\u1ee9 Ai Lao, l\u00e0 ch\u1ed7 n\u00e0o ?\u201d. \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ea5t \u1edf ph\u00eda t\u00e2y nam Thanh, Ngh\u1ec7, g\u1ea7n n\u01b0\u1edbc V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 Ai Lao\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cS\u00e1ch \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed ch\u00e9p, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u00fang th\u1ef1c, nh\u01b0 nh\u1eefng ch\u1ed7 T\u00f4 L\u1ecbch, Ki\u1ebfm H\u1ed3 \u1edf B\u1eafc th\u00e0nh, h\u00f4m n\u1ecd tr\u1eabm coi, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ed7 ng\u00f2i, \u0111\u1ea7m nh\u1ecf, sao c\u00f3 th\u1ec3 di\u1ec5n t\u1eadp thu\u1ef7 qu\u00e2n, chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ? Tr\u1eabm bi\u1ebft r\u1eb1ng : [<em>S\u00e1ch \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng<\/em>] ch\u00ed \u1ea5y ch\u00e9p ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 tin \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 !\u201d.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Khinh k\u1ef5, vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n H\u00f9ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 V\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Hi\u1ec7p qu\u1ea3n T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea9u th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i \u0111i\u1ec7u l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 L\u00ea V\u0103n D\u0169ng ch\u1ebft. D\u0169ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u1edf \u0111\u1ed3n L\u00f4 Kh\u00ea, b\u1ecdn Xi\u00eam Th\u1ed5 k\u00e9o \u00f9a l\u1ea1i qu\u1ea5y r\u1ed1i, D\u0169ng c\u1ed1 g\u01b0\u1ee3ng b\u1ec7nh, \u0111\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u00e1nh ; \u0111\u1ebfn nay b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft, t\u1eb7ng h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec c\u00f3 b\u1ec7nh, v\u1ec1 t\u1ec9nh, xin l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0m vi\u1ec7c. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf v\u00f9ng \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 tr\u1ed1n xa r\u1ed3i, c\u00f2n nh\u1eefng ch\u1ed7 Th\u1ea5t S\u01a1n, S\u00e1ch S\u00f4 \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111\u1ea1i binh \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, kh\u00f4ng bao l\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean, chu\u1ea9n cho C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u01b0u l\u1ea1i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 b\u00e0n vi\u1ec7c, l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i th\u0103m d\u00f2 bi\u00ean t\u00ecnh x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, tu\u1ef3 ti\u1ec7n s\u1eafp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u1ea1i \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Cho Cao H\u1eefu D\u1ef1c khai ph\u1ee5c Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang. D\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc gi\u1eef ch\u1ee9c Hi\u1ec7p t\u00e1n Tr\u1ea5n T\u00e2y s\u1ef1 v\u1ee5, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng t\u1ed1t, b\u1ecb gi\u00e1ng T\u01b0 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh, quy\u1ec1n l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t An Giang ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u00e2n b\u1ecdn gi\u1eb7c lan tr\u00e0n qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, D\u1ef1c c\u00f9ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng h\u1ebft s\u1ee9c b\u00e0n \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng vi\u1ec7c, s\u1eafp \u0111\u1eb7t cho th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf y\u00ean v\u00e0 v\u1eadn c\u1ea5p c\u00e1c \u0111\u1ed3 qu\u00e2n nhu \u0111\u1ec1u ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean vua m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y. Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. Vua d\u1eabn qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd l\u00e0m l\u1ec5 Kh\u00e1nh h\u1ea1. L\u1ec5 xong, vua v\u1ec1 ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, quan v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, quan v\u00f5 t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u0111\u1ed3 m\u1eb7c \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ebfn s\u00e2n \u0111i\u1ec7n chi\u00eam b\u00e1i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u b\u00e0y nghi ch\u00fa v\u1ec1 2 ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng, V\u1ea1n th\u1ecd, xin thi\u1ebft tri\u1ec1u \u0111\u1ec3 cho c\u00e1c quan l\u1ea1y m\u1eebng. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c c\u00f3 c\u00e1i kh\u00f4ng n\u1ec7 theo l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, l\u1ec5 c\u0169ng n\u00ean tu\u1ef3 ti\u1ec7n r\u00fat b\u1edbt, nay qu\u1ed1c tang ((1) Ch\u1ec9 tang Minh M\u1ec7nh.1) c\u00f2n \u1edf trong h\u1ea1n 27 th\u00e1ng, n\u1ebfu ra tri\u1ec1u, nh\u1eadn s\u1ef1 l\u1ea1y m\u1eebng th\u00ec l\u00f2ng tr\u1eabm sao y\u00ean ? V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn hai ng\u00e0y ti\u1ebft n\u00e0y, tr\u1eabm s\u1ebd ng\u1ef1 ra \u0111i\u1ec7n th\u01b0\u1eddng, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan m\u1eb7c \u0111\u1ed3 \u0111\u1eb9p, v\u00e0o tham b\u00e1i, \u0111\u1ee7 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n ; tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i ch\u1ec9 k\u00e9o c\u1edd v\u00e0ng su\u1ed1t ng\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y v\u00e0 ch\u00ednh ng\u00e0y ti\u1ebft, c\u00e1c quan ch\u1ee9c \u1edf \u0111i\u1ec7n \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o kh\u0103n m\u00e0u lam, m\u00e0u \u0111en \u0111\u1ec3 theo h\u1ea7u. C\u00f2n l\u1ec5 tri\u1ec1u h\u1ea1 v\u00e0 b\u1eafn s\u00fang m\u1eebng, treo c\u1edd m\u1eebng \u0111\u1ec1u b\u00e3i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, vua d\u1ee5 c\u00e1c quan N\u1ed9i c\u00e1c : \u201c\u0110oan ng\u1ecd l\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ebft t\u1ed1t gi\u1eefa n\u0103m, nay tuy \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c tri\u1ec1u h\u1ea1, c\u0169ng n\u00ean ban th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh. V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean c\u00e1c th\u1ee9 qu\u1ea1t, kh\u0103n tay, ch\u00e8, qu\u1ea3, theo nh\u01b0 l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ti\u1ebfn binh \u0111\u1ebfn S\u00e0 T\u00f4n [c\u00f3 l\u1ebd nay l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tri_T%C3%B4n\">Tri T\u00f4n<\/a>]. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf S\u00e0 T\u00f4n, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/N%C3%BAi_C%C3%B4_T%C3%B4\">T\u00f4 S\u01a1n<\/a> \u0111\u00f3ng li\u1ec1n h\u01a1n 10 s\u1edf \u0111\u1ed3n, lu\u1ef9, tr\u1ea1i s\u00e1ch, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ea5t hi\u1ec3m, tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t c\u00f3 c\u00e1i \u0111\u1ea7m l\u1edbn ng\u0103n c\u00e1ch, c\u1ecf lan, c\u1ecf n\u00e1t n\u1ed5i \u0111\u1ea7y, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecdng, b\u00f9n l\u1ea7y nh\u1edbp nh\u00e1p. \u0110\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft c\u1eaft \u0111\u1eb7t 50 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf, l\u1ef1a \u0111\u1eb7t s\u00fang l\u1edbn qu\u00e1 s\u01a1n, th\u1ea7n c\u00f4ng. V\u1eeba g\u1eb7p T\u00e1n l\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng v\u00e0 nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t \u0111em h\u01a1n 800 bi\u1ec1n binh \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ebfn, m\u1edbi chia l\u00e0m 5 \u0111\u1ea1o, m\u1ed7i \u0111\u1ea1o 1.000 qu\u00e2n. \u0110\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u \u0111em binh c\u1ee7a \u0111\u1ea1o m\u00ecnh ch\u00e8o thuy\u1ec1n \u0111i mau m\u1ed9t lo\u1ea1t. B\u1ecdn gi\u1eb7c d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, b\u1eafn ra : qu\u00e2n quan c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, b\u1ecb ch\u1ebft. Khi \u0111\u00e3 t\u1edbi b\u1edd, quan qu\u00e2n d\u00f9ng s\u00fang l\u1edbn b\u1eafn d\u1eef d\u1ed9i, ph\u00e1 lu\u00f4n 10 s\u1edf \u0111\u1ed3n, lu\u1ef9, b\u1eaft s\u1ed1ng v\u00e0 ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u s\u1ee3 uy, tan ch\u1ea1y. Qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u \u0111u\u1ed5i theo gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 v\u00e2y b\u1eaft. Duy c\u00f3 \u0111\u1ea1o binh c\u1ee7a T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng cho r\u1eb1ng gi\u1eb7c \u0111\u00e3 tr\u1ed1n xa, kh\u00f4ng chu\u1ea9n b\u1ecb, b\u1ed7ng c\u00f3 gi\u1eb7c 30 \u2013 40 t\u00ean t\u1eeb trong r\u1eebng c\u1ea7m \u0111ao x\u00f4ng ra, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ch\u00e9m ch\u1ebft 1 t\u00ean binh ph\u00e1o th\u1ee7, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00e3 \u0110\u00ecnh Tho\u00e1i c\u0169ng b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u01a1 Trung t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan V\u0103n Thi b\u1ecf ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ed1ng H\u1eefu Ho\u00e1, Qu\u1ea3n v\u1ec7 Tr\u1ea7n V\u0103n Di\u1ec7p, T\u1ed1ng B\u1ea9m v\u00e0 bi\u1ec1n binh h\u01a1n 600 ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng tan ch\u1ea1y c\u1ea3. T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng h\u1ebft s\u1ee9c \u0111\u1ed1c qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng n\u1eb7ng. Binh \u0111inh 3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c Ho\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 cho T\u01b0\u1eddng xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n. Binh l\u00ednh gi\u1eabm x\u00e9o l\u1eabn nhau, x\u00f4 c\u1ea3 v\u00e0o trong \u0111\u1ea7m. B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 th\u1eeba th\u1ebf \u0111u\u1ed5i theo, qu\u00e2n quan b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft t\u1edbi h\u01a1n 40 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecf m\u1ea5t 8 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n v\u00e0 s\u00fang tay, kh\u00ed gi\u1edbi, thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n r\u1ea5t nhi\u1ec1u. L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb k\u00e9o \u0111\u1ebfn c\u1ee9u \u1ee9ng, qu\u00e2n gi\u1eb7c m\u1edbi lui. Ngay sau \u0111\u00f3, Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, nh\u00e2n th\u1ea5y s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c \u1edf S\u00e0 T\u00f4n hi\u1ec7n \u0111\u00e3 ph\u00e1 v\u1ee1, m\u1edbi c\u00f9ng ti\u1ebfn binh \u0111\u1ebfn T\u00f4 S\u01a1n, b\u1ecdn gi\u1eb7c nghe tin \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ebfn b\u1ee9c b\u00e1ch, \u0111\u1ec1u ho\u1ea3ng s\u1ee3, l\u1ea9n tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng. C\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u tung binh \u0111i t\u00ecm s\u1ee5c, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 nh\u00e0 \u1edf c\u1ee7a gi\u1eb7c, l\u1ea5y cho h\u1ebft th\u00f3c g\u1ea1o, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ed1t ch\u00e1y kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 s\u00f3t v\u1eadt g\u00ec ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 20 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9, ch\u00e9m \u0111\u1ea7u b\u00eau lu\u00f4n cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. L\u1ea1i b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 v\u1eeba trai, g\u00e1i, gi\u00e0, tr\u1ebb, giao cho vi\u00ean ch\u1ee9c \u1edf bi\u00ean tr\u1ea5n nh\u1eadn coi. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Kinh ra th\u00fa \u0111\u1ec1u sai cho v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n y\u00ean nghi\u1ec7p. L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c cho r\u1eb1ng tr\u1eadn n\u00e0y qu\u00e2n quan c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1eafng l\u1ee3i, duy c\u00f3 \u0111\u1ea1o binh c\u1ee7a T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng b\u1ecb thua thi\u1ec7t, li\u1ec1n \u0111em Phan V\u0103n Thi ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0a \u0111i rao kh\u1eafp. B\u1ecdn Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u00e0 Cai \u0111\u1ed9i, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, nh\u01b0 T\u1ed1ng H\u1eefu Ho\u00e1, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ng\u00e2n v.v\u2026 h\u01a1n 20 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111em giam c\u1ea5m, \u0111\u1ee3i \u00e1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u hay b\u1eafn ch\u1ebft, \u0111\u00e2m ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn th\u00ec c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t [cho gia quy\u1ebfn] ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o lui ch\u1ea1y b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ea5p cho. B\u1ecdn Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c Ho\u00e0 3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u xin c\u1ea5t b\u1ed5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Vua [nghe tin], d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea9n l\u00fat linh tinh, c\u00f2n \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n b\u00e0y tr\u1ea1i, d\u1ef1a hi\u1ec3m, m\u01b0u \u0111\u1ed3 c\u1ed1 gi\u1eef, c\u1ea7u may t\u1ea1m s\u1ed1ng, qu\u00e2n ta 5 \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn c\u00f4ng, v\u01b0\u1ee3t n\u00fai l\u1ed9i n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng n\u1ec1 kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i, ph\u00e1 h\u1ebft m\u1ecdi ch\u1ed7 s\u00e0o huy\u1ec7t, t\u00edch t\u1ee5 c\u1ee7a gi\u1eb7c, l\u1ea1i t\u00ecm s\u1ee5c \u0111\u1ebfn k\u1ef3 c\u00f9ng, b\u1eaft s\u1ed1ng v\u00e0 ch\u00e9m ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u00e1ng khen ! Ch\u1ec9 l\u1ea1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng l\u00e0 vi\u00ean T\u00e1n l\u00fd ch\u1ee9c to, \u0111em m\u1ed9t \u0111\u1ea1o binh h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1ecb \u0111\u00e1m gi\u1eb7c c\u00f4 c\u00f9ng th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u00e1nh cho ph\u1ea3i h\u00e3m v\u00e0o \u0111\u1ea7m l\u1edbn, bi\u1ec1n binh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, b\u1ecb ch\u1ebft, kh\u00ed gi\u1edbi ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb th\u1ea5t l\u1ea1c. Ch\u1ed1ng gi\u1eef kh\u00f4ng v\u1eefng nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec khi g\u1eb7p gi\u1eb7c to s\u1ebd nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ? V\u1ea3, nh\u1eefng b\u1ecdn qu\u1ea3n, su\u1ea5t \u1edf \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1ea5y v\u00f4 c\u1edb s\u1ee3 h\u00e3o, m\u1eaft hoa, ch\u00e2n lo\u1ea1n, th\u1eadt u\u1ed5ng ph\u00ed l\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i \u0111\u00e3 bao n\u0103m r\u1ed3i ! Coi l\u1eddi t\u00e2u b\u00e0y, th\u1eadt r\u1ea5t t\u1ee9c gi\u1eadn ! C\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec th\u01b0\u1edfng, c\u00f3 t\u1ed9i th\u00ec tr\u1ecb, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Nay c\u1ea7n ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ef1 khuy\u1ebfn kh\u00edch v\u00e0 s\u1ef1 tr\u1eebng ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f4ng b\u1eb1ng : Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. Nh\u1eefng vi\u00ean qu\u1ea3n, su\u1ea5t \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 quan ti\u1ec1n v\u00e0 1 chi\u1ebfc ng\u00e2n b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cTh\u01b0\u1edfng c\u00f4ng\u201d, \u0111\u00e2m ch\u1ebft hay b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c m\u00e0 kh\u00f4ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u n\u1ed9p th\u00ec c\u1ee9 chi\u1ebfu m\u1ed7i t\u00ean gi\u1eb7c ch\u1ebft, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 1 quan. Nh\u1eefng binh \u0111inh t\u00ecm b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c tr\u1ed1n m\u00e0 qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf, nay c\u0169ng th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho ti\u1ec1n 1 quan. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i, c\u00f2n b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng th\u00ec c\u1ea5p cho ti\u1ec1n. T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng h\u00e0nh binh kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1eadn tr\u1ecdng, ri\u00eang b\u1ecb sa c\u01a1, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd vua, \u0111\u00e1ng l\u1ebd c\u00f2n l\u1ea5y qu\u00e2n ph\u00e1p x\u1eed t\u1ed9i, nh\u01b0ng ngh\u0129 th\u00e2n h\u1eafn hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, v\u1eady sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, l\u00e0m binh, \u0111\u1ec3 ra s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. Qu\u1ea3n su\u1ea5t Phan V\u0103n Thi b\u1ecf ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, gi\u1ebft \u0111i l\u00e0 r\u1ea5t ph\u1ea3i. C\u00f2n b\u1ecdn T\u1ed1ng H\u1eefu Ho\u00e1 20 t\u00ean, l\u01b0u tr\u1ea3m giam h\u1eadu (sau, 1 t\u00ean ch\u1ebft t\u1ea1i giam, c\u00f2n 19 t\u00ean, vua x\u00e9t danh s\u00e1ch, tha ch\u00e9m, ph\u00e1t giao \u0111i 2 t\u1ec9nh An [Giang], H\u00e0 [Ti\u00ean] l\u00e0m kh\u1ed5 sai. B\u1ecdn bi\u1ec1n binh h\u01a1n 600 t\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecf ch\u1ea1y, sau n\u00e0y g\u1eb7p c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ph\u1ea3i sung l\u00e0m qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc, n\u1ebfu c\u00f2n r\u1ee5t r\u00e8, s\u1ebd x\u1eed t\u1eed lu\u00f4n, rao cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m coi s\u00f3c to\u00e0n qu\u00e2n, trong vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ea5t c\u01a1 nh\u01b0 v\u1eady, \u0110\u1ee9c, Ph\u00fa c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed7i, nh\u01b0ng ngh\u0129 : lu\u00f4n m\u1ea5y h\u00f4m \u0111\u1ed1c qu\u00e2n, m\u1ea1o hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c, c\u00e1c \u0111\u1ea1o binh \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1eafng l\u1ee3i, th\u00ec c\u00f4ng \u1ea5y c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf h\u1ebft. V\u1eady \u0111\u00ecnh s\u1ef1 ban th\u01b0\u1edfng v\u00e0 cho ghi l\u1ed7i 1 th\u1ee9. Nay Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u00e3 ph\u00e1 v\u1ee1, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea9n l\u00fat kia ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f2n ch\u1ed7 tr\u1ed1n \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi ch\u1ebft. V\u1eady ti\u1ec5u n\u00e3 v\u00e0 ph\u1ee7 d\u1ee5, hai vi\u1ec7c ph\u1ea3i c\u00f9ng l\u00e0m, m\u1edbi l\u00e0 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. Trong b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u1ebb n\u00e0o ch\u1ed1ng c\u1ef1 m\u00e0 b\u1ecb b\u1eaft th\u00ec gi\u1ebft \u0111i, k\u1ebb n\u00e0o b\u1ecb gi\u1eb7c \u1ee9c hi\u1ebfp ph\u1ea3i theo th\u00ec tha cho, \u0111\u1ec3 ch\u00fang m\u00e1ch b\u1ea3o l\u1eabn nhau quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 s\u1edbm. C\u00f2n Ba Xuy\u00ean hi\u1ec7n nay v\u00f4 s\u1ef1, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, cho nh\u1eadn ch\u1ee9c h\u00e0m Tham t\u00e1n, c\u00f9ng v\u1edbi L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa b\u00e0n \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c qu\u00e2n, x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c m\u00e0 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, ch\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 tin \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec t\u1ea1m \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c danh, giao cho tr\u00e1ch nhi\u1ec7m chi\u00eau t\u1eadp, v\u1ed7 v\u1ec1 v\u00e0 \u0111\u1eb7t th\u00eam quan \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c \u0111\u1ebfn, l\u1ef1a l\u01b0u s\u1ed1 bi\u1ec1n binh \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n ph\u00f2ng gi\u1eef, s\u1ee9c cho chi\u00eau d\u1ee5, nh\u1eefng k\u1ebb n\u00e0o ra th\u00fa \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n t\u1ed9i v\u00e0 chia ch\u1ed7 cho \u1edf. Ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f2n c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n \u0111\u1ebfn t\u1ee5 h\u1ecdp th\u00ec chia qu\u00e2n \u0111i ti\u1ec5u di\u1ec7t. L\u1ea1i ph\u1ea3i d\u1eddi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4, b\u1eaft gi\u1ebft b\u1ecdn ngu\u1ef5 ph\u1ea1m \u0111\u00e3 s\u1ee3 m\u1ea5t v\u00eda m\u00e0 ch\u1ebft l\u1ea9n, g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f2n gi\u1eb7c t\u1ee5 h\u1ecdp ng\u1ea7m n\u1eefa th\u00ec chu\u1ea9n cho m\u1ed9t m\u1eb7t t\u00e2u l\u00ean, m\u1ed9t m\u1eb7t r\u00fat qu\u00e2n kh\u1ea3i ho\u00e0n\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111\u00f3ng binh \u1edf T\u00f4 S\u01a1n, chia giao Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ph\u00e1i binh \u0111i t\u00ecm b\u1eaft gi\u1eb7c. Quan \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, b\u1ecdn gi\u1eb7c nghe ti\u1ebfng \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u1ea1y tr\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc. Nh\u1eefng d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 ra th\u00fa h\u01a1n 1.500 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng, \u0111\u00e0n b\u00e0, chia giao cho quan coi phi\u00ean tr\u1ea5n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Thanh qu\u1ea3n l\u0129nh. \u0110\u1ee9c v\u1edbi c\u00e1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n theo l\u1eddi d\u1ee5, sai t\u00ean Y\u00eam [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa] \u00a0v\u00e0 nh\u1eefng t\u00ean ra th\u00fa chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u00e0n. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u1edf S\u00e0 T\u00f4n, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed3n H\u01b0ng Nh\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ecdn vi\u00ean Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u01a1ng, nguy\u00ean Tri ph\u1ee7 b\u1ecb c\u00e1ch m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c, v\u00e0 B\u00e1t ph\u1ea9m Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi Ph\u00f3 v\u1ec7 Tr\u01b0\u01a1ng Vi coi b\u1ecdn bi\u1ec1n binh h\u01a1n 500 ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u t\u1ea1i \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef, ph\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u do t\u1ec9nh An Giang c\u1eaft \u0111\u1eb7t. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb v\u1eabn l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p, ki\u00eam m\u1ecdi vi\u1ec7c c\u1eaft \u0111\u1eb7t, chi\u00eau d\u1ee5. \u0110\u1ee9c v\u1edbi L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u1ec1u \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111i kinh l\u00fd t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. Vua khen vi\u1ec7c s\u1eafp \u0111\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, th\u01b0\u1edfng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. L\u1ea1i d\u1ee5 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t qua c\u00f4ng vi\u1ec7c [\u1edf H\u00e0 Ti\u00ean] r\u1ed3i theo ngay \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf tr\u1edf v\u1ec1 An Giang, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi d\u00f2 x\u00e9t ti\u1ec1n th\u1ebf gi\u1eb7c \u1edf S\u00e1ch S\u00f4, r\u1ed3i ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng theo m\u1eb7t th\u01b0\u1ee3ng du \u0111i d\u1eb9p. \u0110\u1ee9c th\u1ea5y t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean hi\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, m\u1edbi chuy\u1ec3n v\u1ec1 An Giang.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111em theo b\u1ecdn \u0111\u1ed1c c\u00f4ng Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch \u0111i sang t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam s\u1eeda ch\u1eefa chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Thanh Loan \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9 \u0111\u00fac th\u00eam ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long.<\/p>\n<p>H\u1ea1t t\u1ec9nh An Giang g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Thu\u1ebf g\u1ea1o n\u0103m \u1ea5y cho t\u00ednh n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 cho d\u00e2n v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung \u0111\u1ed5i th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd, v\u1eabn quy\u1ec1n gi\u1eef ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o c\u00e1c quan N\u1ed9i c\u00e1c : \u201cNh\u1eefng \u0111\u1ed3 th\u1edd \u1edf ch\u1ed7 th\u1ea7n ng\u1ef1 trong c\u00e1c t\u00f4n mi\u1ebfu, r\u1ea5t quan tr\u1ecdng, theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed7i th\u00e1ng 3 l\u1ea7n ph\u00e1i c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n theo l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m so\u00e1t. Tr\u1eabm khi m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, ngh\u0129 t\u1edbi c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 h\u01a1i cao, m\u1edbi ri\u00eang sai c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c to trong T\u00f4n th\u1ea5t c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t \u0111i \u0111\u1ebfn l\u00e0m thay. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1eefng vi\u00ean \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u sai \u0111i vi\u1ec7c kh\u00e1c, n\u00ean ch\u1ecdn c\u00e1c vi\u00ean kh\u00e1c sung v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y. V\u1eady c\u1eaft \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c, T\u00f4n Th\u1ea5t Kinh, T\u00f4n Th\u1ea5t Trung, T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00ed, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea9u x\u00e9t theo l\u01b0\u1ee3t, thay nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m tra. L\u1ea1i sai nh\u1eefng quan t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m \u1edf l\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 nh\u1eefng quan c\u00f3 ph\u1ea9m tr\u1eadt trong T\u00f4n th\u1ea5t, do ch\u1ee9c T\u00f4n khanh((1) T\u00f4n khanh : ch\u1ee9c \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.1) chia ph\u00e1i \u0111\u1ebfn coi x\u00e9t \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 th\u1eadn tr\u1ecdng. M\u1edf \u00e2n khoa thi H\u1ed9i. Theo l\u1ec7 c\u0169, thi H\u1ed9i v\u00e0o th\u00e1ng cu\u1ed1i xu\u00e2n, n\u0103m nay v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao, vua sai \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau khi h\u1ed3i loan s\u1ebd m\u1edf khoa thi. T\u1edbi \u0111\u00e2y, sai th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0 Duy Phi\u00ean l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, l\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch 14 ng\u01b0\u1eddi : Phan Tam T\u1ec9nh (nguy\u00ean \u0111\u1eb7t l\u00e0 Nh\u1eadt T\u1ec9nh, [sau \u0111\u1ed5i]), Phan H\u1eefu T\u1eeb, Phan \u0110\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ea7n V\u0103n Ch\u00ednh, Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n, Nguy\u1ec5n Danh V\u1ecdng, Nguy\u1ec5n Kim Ho\u00e1n, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1, Ng\u00f4 Kh\u1eafc Ki\u1ec7m, Nguy\u1ec5n Qu\u00fd T\u00e2n, Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng ph\u1ed5, Nguy\u1ec5n V\u0103n Duy, Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh T\u00e1, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Trinh ; l\u1ea5y ph\u00f3 b\u1ea3ng 6 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n T\u1ea5t T\u1ed1, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c L\u00e2n, D\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u1ecbnh, \u0110\u1ed7 \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, L\u00ea Th\u1ebf Qu\u00e1n, L\u00ea \u0110\u1ee9c. Trong k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb khoa \u1ea5y, vua ra b\u00e0i ph\u00fa, \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 : \u201cThi gi\u1ea3 thi\u00ean \u0111\u1ecba t\u00e2m ((2) Thi gi\u1ea3 thi\u00ean \u0111\u1ecba t\u00e2m : th\u01a1 l\u00e0 l\u00f2ng t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta.2) ph\u00fa\u201d (l\u1ea5y m\u1ed7i ch\u1eef \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 l\u00e0m 1 v\u1ea7n), Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1 d\u00f9ng ch\u1eef \u201cKhuy\u00ean\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 gieo v\u1ea7n, \u0111\u1ecdc theo ti\u1ebfng b\u1eb1ng. Ch\u1ee7 kh\u1ea3o, b\u1ecdn H\u00e0 Duy Phi\u00ean cho r\u1eb1ng \u00e2m ngh\u0129a ch\u1eef \u1ea5y ph\u1ea3i theo ti\u1ebfng tr\u1eafc ((3) Ch\u1eef \u201cKhuy\u00ean\u201d (c\u0169ng \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u201cquy\u1ec3n\u201d) theo \u00e2m tr\u1eafc th\u00ec \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u201cquy\u1ec3n\u201d.3), [d\u00f9ng ch\u1eef sai], nh\u01b0ng v\u0103n vi\u1ebft kh\u00e1, v\u1eady t\u00e2u l\u00ean, xin vua \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea1t. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u1eef \u1ea5y c\u00f3 2 \u00e2m v\u1eeba b\u1eb1ng v\u1eeba tr\u1eafc, theo m\u1ed7i \u00e2m, ngh\u0129a kh\u00e1c nhau, x\u01b0a nay ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ecdc theo ti\u1ebfng b\u1eb1ng nhi\u1ec1u, theo ti\u1ebfng tr\u1eafc \u00edt. N\u1ebfu cho r\u1eb1ng theo th\u00f3i quen d\u00f9ng l\u1ea7m m\u00e0 \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, th\u1eadt c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a n\u1ee1 ! H\u00e3y \u0111\u1ee3i sau khi th\u00f4ng su\u1ed1t 3 k\u1ef3, n\u1ebfu v\u0103n l\u00fd \u0111\u1ec1u kh\u00e1 c\u1ea3 th\u00ec c\u0169ng cho \u0111\u1ed7\u201d. T\u1edbi l\u00fac ra b\u1ea3ng, qu\u1ea3 nhi\u00ean T\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o tr\u00fang c\u00e1ch. Vua c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTrong s\u1ef1 m\u1ef1c th\u01b0\u1edbc c\u0169ng c\u00f3 \u00e2n \u0111i\u1ec3n khoan r\u1ed9ng, th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft vi\u1ec7c thi ti\u1ebfn s\u0129 c\u0169ng c\u00f3 s\u1ed1 ph\u1eadn, kh\u00f4ng ph\u1ea3i to\u00e0n l\u00e0 quan h\u1ec7 \u1edf v\u0103n h\u1ecdc c\u1ea3 !\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 nh\u1eefng quy\u1ec3n v\u0103n thi H\u1ed9i, n\u00ean x\u00e9t theo ph\u00e2n s\u1ed1 nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m m\u1ee9c c\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ed7 hay \u0111\u00e1nh h\u1ecfng. Khoa n\u00e0y t\u00ednh su\u1ed1t [ba k\u1ef3] c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i quy\u1ec3n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 ph\u00e2n s\u1ed1 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 tr\u00fang, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 \u0111\u1eb7c \u00e2n. C\u00f2n t\u1eeb sau n\u00ean theo \u0111\u00fang tr\u01b0\u1eddng quy : c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 10 ph\u00e2n ho\u1eb7c 9 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, l\u00e0 ch\u00e1nh b\u1ea3ng, 8 ph\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u00e0 ph\u00f3 b\u1ea3ng, th\u00ec m\u1edbi ph\u1ea3i. N\u1ed9i c\u00e1c nh\u00e2n t\u00e2u : \u201cTrong b\u1ecdn tr\u00fang c\u00e1ch c\u00f3 Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n, k\u1ef3 thi H\u01b0\u01a1ng m\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 sung l\u00e0m S\u01a1 kh\u1ea3o, t\u1ef1 \u00fd th\u00eam ch\u1eef, \u0111\u1ed5i c\u00e2u, can ph\u1ea1m v\u00e0o h\u00ecnh t\u00edch\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cTr\u1eabm v\u1eabn bi\u1ebft kh\u1ea3o quan hay theo \u00fd ri\u00eang, l\u00e0m b\u1eady, s\u1ebd ri\u00eang cho x\u00e9t r\u00f5 vi\u1ec7c n\u00e0y. Nay n\u1ebfu v\u00ec s\u1ef1 h\u00ecnh t\u00edch \u0111\u00f3 m\u00e0 nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, ch\u1eb3ng l\u00e0 b\u1ecf s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i ru ?\u201d. Ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y b\u1eefa, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : Trong s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi thi H\u1ed9i tr\u00fang c\u00e1ch c\u00f3 Nguy\u1ec5n Kim Ho\u00e1n b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft. Vua n\u00f3i : \u201cK\u1ef3 thi m\u00f9a xu\u00e2n c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i thi \u0110\u00ecnh, truy\u1ec1n l\u00f4, m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1ed7 h\u1eb3n, Nguy\u1ec5n Kim Ho\u00e1n ch\u01b0a qua k\u1ef3 thi \u0110\u00ecnh, nay nh\u00e2n b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft, chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu theo l\u1ec7 c\u1ea5p tu\u1ea5t \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u1eed nh\u00e2n (ti\u1ec1n 20 quan, v\u1ea3i 5 t\u1ea5m), c\u1ea5p th\u00eam cho 10 quan ti\u1ec1n v\u00e0 1 t\u1ea5m v\u1ea3i\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 Binh truy\u1ec1n Ch\u1ec9 : Ph\u00e0m c\u00e1c c\u00f4ng t\u00e1c m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7c k\u00edp th\u00ec b\u00e3i b\u1ecf ngay, ho\u1eb7c c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m g\u1ea5p c\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m cho ch\u00f3ng xong,\u00a0 k\u1ecbp \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 7 chia ban, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 s\u1ee9c cho binh l\u00ednh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, c\u00e1c quan v\u00e0o tham b\u00e1i. Ban cho kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng quan \u1edf ngo\u00e0i Kinh th\u1ef1 h\u00e0m l\u00e2u ng\u00e0y [ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5], m\u1edbi sai l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean. R\u1ed3i cho Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 th\u1ef1c th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; \u0110\u00e0o Quang B\u1eb1ng th\u1ef1c th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o nh\u1ea5t ; L\u00ea Tr\u01b0\u1ee3ng, V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 ; Nguy\u1ec5n L\u1ed7i, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu thu\u1ef7 v\u1ec7 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; Nguy\u1ec5n Hi\u1ebfu, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean ; \u0110\u1eb7ng T\u00edn, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Trung t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; \u0110o\u00e0n Nh\u1eadt, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n th\u1eb7ng, thu\u1ed9c H\u1eadu qu\u00e2n ; Th\u00e1i K\u00edch, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu nhu\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 qu\u00e2n ; Nguy\u1ec5n H\u1eefu Thu\u1ef5, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; Tr\u1ea7n Kh\u1ea3, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, Nguy\u1ec5n Nhu\u1eadn, Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ninh h\u00f9ng.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng k\u00edn c\u1eeda h\u1ea7m 7 s\u1edf m\u1ecf v\u00e0ng, b\u1ea1c \u1edf h\u1ea1t t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng chung ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng cho nh\u1eefng tr\u1ea1m \u0111\u01b0a tin \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t, c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc (Nh\u1eefng ch\u1ed7 vi\u1ec7c c\u00f4ng h\u01a1i nhi\u1ec1u, l\u00e0 6 tr\u1ea1m \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, 4 tr\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, 7 tr\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, m\u1ed7i tr\u1ea1m th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i th\u00e1ng ti\u1ec1n 40 quan, g\u1ea1o 30 ph\u01b0\u01a1ng. Th\u1ee9 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ch\u1ed7 vi\u1ec7c c\u0169ng h\u01a1i nhi\u1ec1u, l\u00e0 6 tr\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, 5 tr\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u00f9ng l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1eddng chia 2 ng\u1ea3, l\u00e0 1 tr\u1ea1m Ninh \u0110a \u1edf Ninh B\u00ecnh v\u00e0 ch\u1ed7 c\u00e1c tr\u1ea1m \u0111\u01b0a \u0111i t\u1ea5t ph\u1ea3i chuy\u1ec3n qua l\u00e0 tr\u1ea1m H\u00e0 Trung \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, tr\u1ea1m T\u00e2n Gia \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, m\u1ed7i tr\u1ea1m th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i th\u00e1ng ti\u1ec1n 35 quan, g\u1ea1o 25 ph\u01b0\u01a1ng. S\u00e1u tr\u1ea1m \u1edf H\u00e0 T\u0129nh, 5 tr\u1ea1m \u1edf Ngh\u1ec7 An, 6 tr\u1ea1m \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, 6 tr\u1ea1m \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean, m\u1ed7i tr\u1ea1m th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i th\u00e1ng ti\u1ec1n 30 quan, g\u1ea1o 20 ph\u01b0\u01a1ng. N\u0103m tr\u1ea1m \u1edf Thanh Ho\u00e1, 1 tr\u1ea1m \u1edf Ninh B\u00ecnh, 5 tr\u1ea1m \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, 11 tr\u1ea1m \u1edf Kh\u00e1nh Ho\u00e0, 16 tr\u1ea1m \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn, 5 tr\u1ea1m \u1edf Bi\u00ean Ho\u00e0, 2 tr\u1ea1m \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, m\u1ed7i tr\u1ea1m th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i th\u00e1ng ti\u1ec1n 25 quan, g\u1ea1o 15 ph\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng tr\u1ea1m k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng s\u1ed1 ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 th\u1ebf, trong 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>L\u1ea1i, nh\u1eefng tr\u1ea1m tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc, \u0111\u01b0\u1eddng xe vua ra B\u1eafc tu\u1ea7n qua \u0111\u00f3, nh\u01b0 tr\u1ea1m T\u1ef1 L\u1eadp \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, nh\u1eefng tr\u1ea1m \u1edf Qu\u1ea3ng Ninh, Qu\u1ea3ng Cao, Qu\u1ea3ng Kh\u00ea, Qu\u1ea3ng An \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, T\u0129nh Th\u1ea7n, T\u0129nh Sa, T\u0129nh L\u1ea1c \u1edf H\u00e0 T\u0129nh. An D\u0169ng, An Kim, An H\u01b0\u01a1ng, An Lu\u1ef9, An Qu\u1ef3nh \u1edf Ngh\u1ec7 An. Thanh Khoa, Thanh S\u01a1n, Thanh Cao \u1edf Thanh Ho\u00e1, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed7i tr\u1ea1m : ti\u1ec1n 10 quan. Khi h\u1ed3i loan, 12 tr\u1ea1m c\u00f3 b\u1eaft th\u00eam \u0111inh phu gi\u00fap vi\u1ec7c \u0111\u01b0a tin, nh\u01b0 : Thanh Khoa, An Qu\u1ef3nh, An Lu\u1ef9, An H\u01b0\u01a1ng, An Kim, T\u0129nh L\u1ea1c, T\u0129nh Sa, T\u0129nh Th\u1ea7n, Qu\u1ea3ng Kh\u00ea, Qu\u1ea3ng An, Qu\u1ea3ng Cao, Qu\u1ea3ng L\u1ed9c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed7i tr\u1ea1m : ti\u1ec1n 10 quan).<\/p>\n<p>Nh\u1eafc l\u1ea1i lu\u1eadt c\u1ea5m v\u1ec7 ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1eddng khi vua \u0111i. Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, vua \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn. Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean C\u01b0 l\u1ee1 \u0111i ph\u1ea1m v\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng xe vua \u0111i, vua sai ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, nh\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cXe vua \u0111i t\u1edbi \u0111\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc sau c\u00f3 \u1ee7ng h\u1ed9, t\u1ea3 h\u1eefu c\u00f3 che \u0111\u1ee1, l\u00e0m cho nghi v\u1ec7 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam, ph\u00e1p l\u1ec7nh c\u1ea5m gi\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5. S\u00e1ch Chu l\u1ec5 c\u00f3 quan Ch\u01b0\u1edfng t\u1ea5t((1) Ch\u01b0\u1edfng t\u1ea5t : ch\u1ee9c quan gi\u1eef vi\u1ec7c \u0111\u1ed1c th\u00fac d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1eddng khi vua \u0111i.1), s\u00e1ch H\u00e1n th\u01b0 c\u00f3 c\u1ea5m ph\u1ea1m t\u1ea5t ((2) Ph\u1ea1m t\u1ea5t : \u0111i ph\u1ea1m v\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng vua \u0111i.2) v\u00e0 xung \u0111\u1ed9t v\u00e0o nghi tr\u01b0\u1ee3ng, lu\u1eadt v\u0103n c\u0169ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft k\u00ednh c\u1ea9n m\u00e0 tr\u00e1nh. M\u1edbi \u0111\u00e2y, m\u1ed9t ho\u00e0ng th\u00e2n l\u1ee1 ph\u1ea1m [v\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng vua \u0111i], m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u1ea3n tr\u1edf, th\u00ec v\u1ec7 s\u0129 c\u0169ng c\u00f3 l\u1ed7i ph\u00f2ng b\u1ecb s\u01a1 su\u1ea5t, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i v\u00ec l\u00e2u ng\u00e0y sinh ra nh\u00e3ng vi\u1ec7c ru ? Nay kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111\u1ec3 r\u0103n b\u1ea3o. T\u1eeb nay ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i \u0111\u00e2u, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng xe ki\u1ec7u \u0111i qua v\u00e0 ch\u1ed7 ng\u1ef1 dinh d\u1eebng \u0111\u1ed7, c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111i h\u1ed9 v\u1ec7 ph\u1ea3i d\u1ea1o x\u00e9t th\u1eadt nghi\u00eam, d\u1eb9p \u0111u\u1ed5i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 c\u1edb x\u00f4ng \u0111\u1ebfn, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n nghi\u00eam ch\u1ec9nh. N\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m xung \u0111\u1ed9t th\u00ec b\u1ea5t lu\u1eadn l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n, qu\u1ed1c th\u00edch, v\u0103n, v\u00f5, qu\u00e2n, d\u00e2n, l\u1eadp t\u1ee9c b\u1eaft \u0111em t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u1ecb. N\u1ebfu tu\u1ea7n ph\u00f2ng kh\u00f4ng c\u1ea9n m\u1eadt, s\u1ebd b\u1ecb giao b\u1ed9 ngh\u1ecb t\u1ed9i nghi\u00eam ng\u1eb7t\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a bao l\u00e2u, c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con trai \u0111i x\u00f4ng v\u00e0o c\u1eeda \u0110\u00f4ng nh\u1ea5t H\u1eadu h\u1ed3, vi\u00ean th\u00e1i gi\u00e1m b\u1eaft r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Vua giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i, v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho vi\u00ean th\u00e1i gi\u00e1m gi\u1eef c\u1eeda \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, vua r\u01b0\u1edbc Th\u00e1nh t\u1eeb \u0111\u1ebfn y\u1ebft l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5. Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, vua \u0111\u1ebfn y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ng\u1ef1 gi\u00e1 ra B\u1eafc, vua th\u1ea5y ng\u00e0y ti\u1ebft Thanh minh ch\u01b0a v\u1ec1 th\u00e2n \u0111i y\u1ebft l\u0103ng \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1edbi nay h\u1ed3i loan, s\u1eafc cho quan b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u0129 so\u1ea1n nghi ch\u00fa, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t k\u00ednh \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i. L\u1ec5 l\u00e0m xong, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng cho c\u00e1c vi\u00ean d\u1ecbch coi gi\u1eef l\u0103ng v\u00e0 binh \u0111inh. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 200 quan ti\u1ec1n cho nh\u1eefng cung t\u1ea7n tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u1ee5ng tr\u1ef1c t\u1ea1i Hi\u1ebfu l\u0103ng cho \u0111\u1ebfn b\u1ecdn n\u1eef quan v\u00e0 th\u00e1i gi\u00e1m. Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng b\u00e0i v\u0103n bia \u1edf c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau bi\u1ebft. N\u00ean tham kh\u1ea3o \u0111i\u1ec3n nh\u00e0 Thanh, b\u00e0n so\u1ea1n r\u1ed3i t\u00e2u \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>D\u00e2n 2 h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb b\u1ec7nh s\u1edfi truy\u1ec1n nhi\u1ec5m. Vua sai 2 h\u1ea1t \u0111\u1ec1u l\u1ec5 c\u1ea7u h\u1ebft s\u1ee9c th\u00e0nh k\u00ednh v\u00e0 sai th\u1ea7y thu\u1ed1c c\u1eaft thu\u1ed1c \u0111em \u0111i kh\u1eafp c\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t cho. \u0110\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t th\u00e1ng, b\u1ec7nh s\u1edfi r\u00fat b\u1edbt, d\u00e2n 2 h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh, vua m\u1eebng, n\u00f3i : \u201cNh\u00e2n d\u00e2n y\u00ean vui, s\u1ed1ng l\u00e2u, \u0111\u00f3 l\u00e0 h\u1ea1nh Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc !\u201d.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u b\u1ed9 th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh V\u0129nh Long L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh t\u00e2u : \u201cD\u00e2n Kinh \u1edf hai huy\u1ec7n Tu\u00e2n Ngh\u0129a, Tr\u00e0 Vinh thu\u1ed9c t\u1ec9nh h\u1ea1t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecb th\u1ed5 ph\u1ec9 c\u01b0\u1edbp v\u00e9t, nay v\u1eeba m\u1edbi tr\u1edf l\u1ea1i y\u00ean nghi\u1ec7p, kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm c\u00e1ch nu\u00f4i s\u1ed1ng, c\u1ea7n xin l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1t th\u00f3c cho vay v\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t cho th\u00f3c gi\u1ed1ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f4ng c\u1eady. L\u1ea1i, nh\u1eefng d\u00e2n Th\u1ed5 s\u1edf t\u1ea1i b\u1ecb \u0111\u00f3i thi\u1ebfu, c\u00f3 n\u00ean chi\u1ebfu theo nh\u01b0 d\u00e2n Kinh m\u00e0 cho vay kh\u00f4ng ?\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cD\u00e2n Kinh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec th\u1ed5 ph\u1ec9 l\u00e0m lu\u1ef5, t\u00ecnh r\u1ea5t kh\u1ed1n qu\u1eabn, n\u00ean ph\u00e1t th\u00f3c kho ra c\u1ea5p cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 h\u1ed9c, ai c\u00f3 1 m\u1eabu ru\u1ed9ng th\u00ec cho vay th\u00f3c 5 th\u01b0ng, \u0111\u1ec3 c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1edd c\u1eady. C\u00f2n d\u00e2n Th\u1ed5 tuy kh\u00f4ng k\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 d\u00e2n Kinh, nh\u01b0ng ch\u00fang \u0111\u00e3 bi\u1ebft quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1 th\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 d\u00e2n ta, h\u00e1 l\u1ea1i b\u1ecf kh\u00f4ng c\u1ee9u v\u1edbt ? V\u1eady cho ph\u00e1t th\u00f3c ra 1.000 h\u1ed9c, li\u1ec7u c\u1ea5p cho vay ; c\u00f2n v\u1ec1 th\u00f3c gi\u1ed1ng c\u0169ng c\u1ea5p cho nh\u01b0 d\u00e2n Kinh\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng mi\u1ebfu Th\u00e0nh ho\u00e0ng ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean (\u1edf g\u00f3c t\u00e2y nam ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh, thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u00e3 D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7y).<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Cao B\u1eb1ng Phan Tr\u01b0\u1edbc th\u0103ng th\u1ee5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; \u00e1n s\u00e1t Thanh Ho\u00e1 Ph\u1ea1m Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 Phan Huy V\u1ecbnh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, Phan Tr\u01b0\u1edbc v\u00ec th\u00f4ng gia v\u1edbi Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 B\u00f9i Qu\u1ef9, xin h\u1ed3i t\u1ef5 ; cho \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>Ban t\u1edd chi\u1ebfu sai t\u00ecm \u0111i\u1ec3n t\u00edch c\u0169. D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cS\u00e1ch \u0110\u1ea1i Nam th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean, Ch\u00ednh bi\u00ean c\u1ee7a [qu\u1ed1c tri\u1ec1u] ta, \u0111\u00e3 sai quan bi\u00ean so\u1ea1n \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 b\u1ed9 s\u1eed ch\u00e9p \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c. Tr\u1eabm ngh\u0129 : \u0111\u1ee9c Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta khi m\u1edbi d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, n\u01a1i nh\u00e2n, chu\u1ed9ng ngh\u0129a, ban \u0111\u1ee9c, d\u1ef1ng m\u01b0u, t\u1eeb ru\u1ed9ng 1 th\u00e0nh, qu\u00e2n 1 to\u00e1n \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 c\u1ea3 \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua s\u00e2u r\u1ed9ng \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u1ec7t \u1edf tai m\u1eaft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f3 k\u1ec3 ra cho h\u1ebft. Th\u1ebf nh\u01b0ng trong bu\u1ed5i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p kh\u00f3 kh\u0103n, theo nh\u1eefng l\u1eddi ghi ch\u00e9p, c\u00f2n s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u. \u0110\u1ebfn Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf m\u1edf \u0111\u1eb7t S\u1eed qu\u00e1n, ch\u1ecdn sai Nho th\u1ea7n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t bi\u00ean t\u1eadp, ph\u00e1t minh \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 tinh t\u01b0\u1eddng c\u00e0ng c\u1ea7n cho tinh t\u01b0\u1eddng th\u00eam, n\u00ean l\u1ea1i c\u00f2n t\u00ecm nh\u1eb7t cho r\u1ed9ng v\u1ec1 nh\u1eefng l\u1eddi b\u00e0n, ch\u00e9p, k\u1ef3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, l\u00f2ng Th\u00e1nh t\u1ed5 th\u1eadt v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ee3i \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3. Tr\u1eabm m\u1edbi n\u1ed1i nghi\u1ec7p, noi theo ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc, s\u1eeda sang n\u1ec1n tr\u1ecb b\u00ecnh, c\u1ea7n ph\u1ea3i theo vi\u1ec7c c\u0169, gi\u1eef ph\u00e9p x\u01b0a \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng l\u00e2u d\u00e0i. V\u1ea3 l\u1ea1i, n\u01b0\u1edbc ta v\u1ed1n c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 v\u0103n hi\u1ebfn, th\u1ebf m\u00e0 xem \u0111\u1ebfn s\u1eed th\u1ea7n tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc ghi ch\u00e9p t\u1eeb h\u1ecd L\u00ea Trung h\u01b0ng v\u1ec1 sau cho \u0111\u1ebfn l\u00fac T\u00e2y S\u01a1n g\u00e2y bi\u1ebfn, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u00e9p \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c. V\u1eady c\u0169ng n\u00ean tham kh\u1ea3o r\u1ed9ng th\u00eam \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1eddi sau tin \u0111\u01b0\u1ee3c. [N\u0103m x\u01b0a, v\u00e2ng l\u1eddi th\u00e1nh d\u1ee5, h\u1ecfi t\u00ecm nh\u1eefng s\u00e1ch c\u00f2n s\u00f3t, trong kho\u1ea3ng \u0111\u00f3, s\u0129 d\u00e2n c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi mang s\u00e1ch \u0111\u1ebfn d\u00e2ng nh\u01b0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh H\u1ed5, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e1i, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc \u00c2n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c mong \u01a1n khen th\u01b0\u1edfng, ban cho b\u1ea1c l\u1ee5a c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. N\u0103m ngo\u00e1i c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng s\u00e1ch v\u1edf c\u1ee7a b\u1ecdn Tri ph\u1ee7 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh \u00c1i, Ng\u00f4 Cao L\u00e3ng v\u00e0 T\u1ed5ng m\u1ee5c D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Th\u01b0\u1edbc \u0111em d\u00e2ng, tuy r\u1eb1ng qu\u00ea m\u00f9a nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1ed7 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn nh\u1eb7t, tr\u1eabm c\u0169ng h\u1eadu th\u01b0\u1edfng cho, th\u1eadt c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi sau. Nay d\u1ee5 \u0111\u1ec3 nh\u1eafc l\u1ea1i trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh : Ph\u00e0m v\u0103n, v\u00f5, s\u0129, d\u00e2n, nh\u00e0 n\u00e0o c\u00f3 ch\u1ee9a nh\u1eefng b\u1ea3n bi\u00ean ch\u00e9p v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00edch d\u1ef1ng nghi\u1ec7p trong th\u1eddi Gia Long v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc hay l\u00e0 nh\u1eefng truy\u1ec7n c\u0169 tri\u1ec1u L\u00ea c\u00f3 ch\u00e9p \u0111\u1ebfn b\u1ea3n tri\u1ec1u th\u00ec \u0111em n\u1ed9p qua c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a d\u00e2ng l\u00ean. N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec s\u1ebd l\u01b0\u1ee3ng ban th\u01b0\u1edfng ; kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5y. Nh\u01b0ng ch\u1edb n\u00ean hi\u1ec1m v\u00ec m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1eef trong c\u00e2u \u0111\u1eb7t qu\u00ea m\u00f9a m\u00e0 t\u1ef1 \u00fd s\u1eeda \u0111\u1ed5i, l\u1ee1 th\u00e0nh ch\u1eef n\u1ecd l\u1ea7m ra ch\u1eef kia, kh\u00f4ng \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c ; c\u0169ng ch\u1edb n\u00ean coi l\u00e0 c\u1ee7a \u1edf h\u00f2m ri\u00eang m\u00e0 bu\u1ed9c cao, gi\u1ea5u k\u00edn \u0111\u1ec3 r\u1ed3i \u0111\u1ebfn l\u00e2u ng\u00e0y t\u1ea3n m\u00e1c, s\u1ebd l\u00e0 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc ! C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00ean \u0111em \u00fd n\u00e0y hi\u1ec3u th\u1ecb kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 H\u1eefu \u0111\u1ecbnh thu\u1ed9c H\u00e0 N\u1ed9i L\u00ea Vi\u1ebft B\u00edch d\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc nh\u00e2n \u0111\u1ed1c h\u00e0nh cung, y\u00eau s\u00e1ch d\u00e2n h\u01a1n 100 quan ti\u1ec1n, b\u1ecb quan khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 tham h\u1eb7c. Vua sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao tra x\u00e9t, B\u00edch b\u1ecb x\u1eed t\u1ed9i m\u00e3n l\u01b0u.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng th\u00eam 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n L\u00ea B\u1ed3ng, c\u1ea5p cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 [d\u00f9ng \u0111\u1ec3] \u0111i theo h\u1ea7u.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 ch\u1ebf t\u1ea1o \u0111\u00e3 xong chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, h\u1ed9 d\u1eabn v\u1ec1 Kinh, vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec1u \u1ed5n tho\u1ea3. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; bi\u1ec1n binh, ti\u1ec1n 30 quan.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p qu\u1ea3n \u0111\u1ea1o Th\u1ee7y s\u01b0 L\u00ea \u0110i\u1ec3n, \u0111\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec h\u1ed9 d\u1eabn thuy\u1ec1n ng\u1ef1, \u0111\u1ed1c th\u00fac kh\u00f4ng nhanh nh\u1eb9n, b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u ; \u0111\u1ebfn nay, h\u1ed9 d\u1eabn thuy\u1ec1n m\u1edbi \u0111\u00f3ng \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u1ec1 Kinh, vi\u1ec7c l\u00e0m thanh tho\u1ea3. Chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c ; c\u00f2n su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf xu\u1ed1ng, th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>C\u00e1c h\u1ea1t H\u00e0 N\u1ed9i, Ninh B\u00ecnh, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng ng\u00e0y m\u01b0a to, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t \u1ee9 \u0111\u1ecdng, l\u00faa ru\u1ed9ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i. Sai b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ec3u l\u1ec7, tha, gi\u1ea3m [thu\u1ebf ru\u1ed9ng] c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i ch\u1ebf 1 chi\u1ebfc \u1ea5n \u201cT\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed quan ph\u00f2ng\u201d b\u1eb1ng b\u1ea1c. (Th\u1ec3 d\u1ea1ng \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a L\u1ee5c b\u1ed9. Chi\u1ebfc \u1ea5n b\u1eb1ng ng\u00e0 \u0111\u00e3 c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc, do N\u1ed9i c\u00e1c thu ti\u00eau).<\/p>\n<p>Ch\u1ebf c\u1ea5p cho ch\u1ee9c Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng 1 chi\u1ebfc \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>Sai ph\u00e1t nh\u1eefng v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, t\u00ednh b\u1edbt gi\u00e1, giao c\u00e1c t\u1ec9nh b\u00e1n \u0111i.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 t\u00e2u xin x\u00e2y \u0111\u1eafp 1 \u0111\u1ed3n canh \u1edf b\u00ean \u0111\u1ed3n S\u01a1n Ch\u00e2u (nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed3n M\u1ef9 \u0110i\u1ec1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, xa gi\u00e1 \u0111i qua l\u1ea1ch Linh Th\u1ee7y (ch\u1ed7 2 t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7 gi\u00e1p nhau) th\u1ea5y 2 b\u00ean n\u00fai \u0111\u1ee9ng d\u1ef1ng, h\u00ecnh th\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 n\u01b0\u01a1ng d\u1ef1a, m\u1edbi sai x\u00e9t \u0111\u1ecba th\u1ebf, \u0111\u1eb7t ch\u1ed7 hi\u1ec3m. T\u1edbi \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh xin \u0111\u1eb7t 1 \u0111\u1ed3n canh \u1edf ph\u00eda nam \u0111\u1ed3n S\u01a1n Ch\u00e2u \u0111\u1ec3 gi\u00fap th\u00eam vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7. Vua cho r\u1eb1ng s\u1ef1 ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, sai h\u00e3y ho\u00e3n l\u1ea1i. Sau r\u1ed3i kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1eefa.<\/p>\n<p>Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean. Ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 ra h\u00e0ng, th\u00fa k\u1ec3 t\u1edbi h\u00e0ng ngh\u00ecn (t\u00ean Y\u00eam chia giao vi\u00ean ch\u1ee9c \u1edf phi\u00ean tr\u1ea5n l\u00e0 M\u1ed9c T\u1ee9c d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 2.700 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng s\u00fang, kh\u00ed gi\u1edbi, \u0111em n\u1ed9p ; Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 1.300 ng\u01b0\u1eddi ; Tri ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean L\u00ea Nh\u01b0\u1ee3ng d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 4.500 ng\u01b0\u1eddi). Vua sai Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng thay nhau \u0111i s\u1eafp \u0111\u1eb7t, l\u1ef1a chia l\u1eadp \u1ea5p, th\u00f4n, \u0111\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi gi\u00fap \u0111\u1ee1 s\u1ef1 khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t cho c\u00e0y v\u00e0 \u1edf, \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c l\u00e0m v\u00e0 ch\u1ed7 \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, M\u1eadu D\u1ea7n, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng l\u00e2u thuy\u1ec1n Thanh y\u1ebfn.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1u b\u1ed5 th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh. Vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNgh\u1ec7 An l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf H\u1eefu k\u1ef3 ((1) H\u1eefu k\u1ef3 : g\u1ed3m H\u00e0 T\u0129nh, Ngh\u1ec7 An v\u00e0 Thanh Ho\u00e1.1), Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111\u00e3 b\u1ed5 v\u00e0o l\u00e0m quan Kinh, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u1ee9c quan to coi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i thi\u1ebfu l\u00e2u ng\u00e0y, c\u00f3 th\u1ec3 cho T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea9n th\u1eadn, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng ch\u01b0a t\u1eebng b\u1ed5 ra l\u00e0m ch\u1ee9c quan ngo\u00e0i, nay n\u1ebfu bi\u1ebft hi\u1ec7p v\u1edbi \u0111\u1ed3ng li\u00eau, c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c th\u00ec lo g\u00ec l\u00e0m kh\u00f4ng xong. V\u1ea3, ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 \u0111\u00e3 c\u00f3 quan v\u0103n th\u00ec h\u1ea1t n\u00e0y c\u0169ng n\u00ean d\u00f9ng quan v\u00f5 \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u01a1ng gi\u00fap l\u1eabn nhau\u201d. V\u1eady n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y. \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i v\u1ed1n t\u00ednh ch\u1ea5t ph\u00e1c, ph\u00e0m l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng n\u00ean b\u00e0n b\u1ea1c v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean b\u1ed1, \u00e1n, theo c\u00e1i ph\u1ea3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, nh\u1edd l\u1eabn nhau m\u00e0 l\u00e0m n\u00ean vi\u1ec7c, n\u1ebfu h\u1ee3m m\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd vua, thi\u00ean ch\u1ea5p \u00fd ki\u1ebfn c\u1ee7a m\u00ecnh th\u00ec \u00edt khi kh\u1ecfi l\u1ee1 vi\u1ec7c. L\u1ea1i c\u00f2n nh\u01b0 d\u00e2n \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi Tr\u1ea5n Ninh, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1 cho y\u00ean, \u0111\u1ec3 ch\u00fang nh\u1edb \u01a1n v\u00e0 s\u1ee3 oai, ch\u1edb n\u00ean \u0111\u1ec3 cho thu\u1ed9c l\u1ea1i sinh s\u1ef1, l\u00e0m m\u1ea5t l\u00f2ng d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m, gia h\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5.<\/p>\n<p>Cho L\u00ea Ch\u00e2n l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebft ph\u1ee5 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. (Ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Thanh Tr\u00ec t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i : Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Quy\u00ean, l\u1ea5y ch\u1ed3ng n\u0103m 19 tu\u1ed5i, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c 1 n\u0103m, ch\u1ed3ng ch\u1ebft. Nh\u00e0 ch\u1ed3ng th\u01b0\u01a1ng v\u00ec go\u00e1 tr\u1ebb, ch\u01b0a c\u00f3 con, cho v\u1ec1 nh\u00e0 \u1edf. Th\u1ecb Quy\u00ean t\u1ef1 c\u1eaft t\u00f3c, th\u1ec1 gi\u1eef ch\u00ed kh\u00f4ng l\u1ea5y ch\u1ed3ng, \u1edf tr\u1ecdn \u0111\u1eddi. Nguy\u1ec5n Th\u1ecb T\u01b0, n\u0103m 21 tu\u1ed5i, go\u00e1 ch\u1ed3ng, c\u0169ng ch\u01b0a c\u00f3 con. Ng\u01b0\u1eddi cha mu\u1ed1n \u00e9p g\u1ea3 ch\u1ed3ng kh\u00e1c, Th\u1ecb T\u01b0 ng\u1ea7m u\u1ed1ng thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c, cha m\u1eb9 ch\u1ed3ng bi\u1ebft, c\u1ee9u kh\u1ecfi. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, kh\u00f4ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c c\u1ea3i gi\u00e1 n\u1eefa. Ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng S\u01a1n, t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 : Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ph\u00e1n, n\u0103m 20 tu\u1ed5i, \u1edf go\u00e1, h\u00e0ng x\u00f3m c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u h\u00f4n, Th\u1ecb Ph\u00e1n li\u1ec1n c\u1eaft t\u00f3c, \u0111\u1ec3 t\u1ecf quy\u1ebft t\u00e2m. Sau c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c nghe bi\u1ebft n\u00e0ng \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p. N\u00e0ng t\u1ef1 th\u00edch v\u00e0o m\u1eb7t m\u00ecnh, r\u1ed3i \u0111em con tr\u1ed1n \u0111i, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t. T\u1edbi \u0111\u1ea5y, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111em nh\u1eefng vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u n\u00eau th\u01b0\u1edfng cho).<\/p>\n<p>H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n c\u00f3 tang cha. Cho Gi\u1ea3n theo \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, v\u1ec1 qu\u00ea \u0111\u1ec3 lo vi\u1ec7c tang. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng cha Gi\u1ea3n kh\u00f4ng d\u1ef1a v\u00e0o \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c phong, ban cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 2 cu\u1ed1n sa.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean thu\u1ed9c v\u00e0o qu\u1ea3n h\u1ea1t ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean t\u1ec9nh An Giang. Cho th\u1ef1 vi\u00ean Qu\u1ea3n c\u01a1 l\u0129nh Ph\u1ee7 u\u00fd ph\u1ee7 H\u00e0 \u2013 B\u00ecnh l\u00e0 M\u1ed9c T\u1ee9c quy\u1ec1n l\u0129nh ch\u1ee9c Ph\u1ee7 u\u00fd ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean (M\u1ed9c T\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo gi\u1eb7c, \u0111em gia quy\u1ebfn ch\u1ea1y v\u1ec1 h\u1ea1t l\u1ef5, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c vua d\u1ee5 khen th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho th\u1ebb b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cHi\u1ec7u trung\u201d v\u00e0 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c, v\u1eadt d\u00f9ng). T\u01b0 v\u1ee5 B\u00f9i B\u1eb1ng hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi M\u1ed9c T\u1ee9c c\u00f9ng vi\u00ean Qu\u1ea3n c\u01a1 coi \u0111\u1ed3n H\u01b0ng Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u01a1ng t\u1ea1m quy\u1ec1n vi\u1ec7c ph\u1ee7, chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n trong h\u1ea1t v\u1ec1 h\u1ebft y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c.<\/p>\n<p>L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em 6.000 bi\u1ec1n binh, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4 (thu\u1ed9c \u0111\u1ecba h\u1ea1t huy\u1ec7n Nam Th\u1ecbnh, ph\u1ee7 Nam Ninh ki\u00eam l\u00fd) \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Vua nghe bi\u1ebft, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 \u1ea5y, gi\u1eb7c m\u1ecdn, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i ph\u00e1i nhi\u1ec1u bi\u1ec1n binh, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0m m\u1ec7t s\u1ee9c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ru?\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 \u1ea5y n\u1ebfu c\u00f2n b\u1ecdn ngu\u1ef5 ph\u1ea1m t\u1ee5 t\u1eadp th\u00ec n\u00ean th\u1eeba c\u00e1i th\u1ebf ch\u1ebb tre, ti\u1ec5u di\u1ec7t cho mau \u0111\u1ec3 h\u1ebft s\u1ea1ch m\u1ea7m m\u1ed1ng c\u00f2n s\u00f3t. N\u1ebfu ch\u00fang \u0111\u00e3 tr\u1ed1n xa, v\u00e0o t\u1eadn r\u1eebng c\u00f9ng ki\u1ec7t, th\u00ec \u0111em ngay m\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ea5t nh\u01b0 nh\u1eefng huy\u1ec7n Nam Ninh, Nam Th\u00e1i, l\u1ef1a tu\u1ef3 s\u1ef1 th\u1ebf, ho\u1eb7c n\u00ean giao cho ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u0111\u00e3 quy thu\u1eadn, cho h\u1ecd ch\u1ee9c h\u00e0m v\u00e0 li\u1ec7u c\u1ea5p l\u00ednh Th\u1ed5 cho l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 gi\u1eef nh\u01b0 vi\u1ec7c cho M\u1ed9c T\u1ee9c quy\u1ec1n l\u0129nh Ph\u1ee7 u\u00fd \u0111\u00f3. T\u1ea1i H\u00e0 \u00c2m, H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t quan ch\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, khi\u1ebfn cho t\u1ef1 \u0111i chi\u00eau d\u1ee5. N\u1ebfu s\u1ef1 th\u1ebf c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a ti\u1ec7n th\u00ec c\u0169ng n\u00ean m\u1ed9t phen s\u1eafp \u0111\u1eb7t th\u1eadt k\u1ef9, ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, khi\u1ebfn cho vi\u1ec7c c\u00f3 \u0111\u1ea7u m\u1ed1i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i toan t\u00ednh v\u1ec1 sau. V\u1ea3, quan qu\u00e2n c\u1ee7a ta b\u1ecb kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u1ebfn nay 3 n\u0103m, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u1eabm kh\u00f4ng ngh\u0129 t\u1edbi c\u00e1i kh\u1ed5 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111i xa, ch\u1ec9 v\u00ec trong l\u00fac bi\u00ean thu\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng l\u1ea1i phi\u1ec1n d\u00f9ng binh l\u1ef1c. Nay s\u1ef1 c\u01a1 \u0111\u00e3 g\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 g\u1ea7n d\u1eb9p h\u1ebft, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean tu\u1ef3 vi\u1ec7c li\u1ec7u l\u00e0m \u0111\u1ec3 cho bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng v\u1eefng ch\u1eafc, qu\u00e2n ta s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, m\u1edbi kh\u00f4ng u\u1ed5ng c\u00f4ng chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y v\u00e0 x\u1ee9ng v\u1edbi s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfn binh \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4, t\u1eeb Thu\u1eadn C\u1ea3ng chuy\u1ec3n ra s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang, \u0111i ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng l\u00ean, qua T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c v\u00e0 c\u1eeda c\u1ea3ng Ba Nam. B\u1ecdn gi\u1eb7c b\u1ecf \u0111\u1ed3n, tan ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ea1o quan qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn b\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4, th\u1ea5y v\u00e0i tr\u0103m t\u00ean gi\u1eb7c \u1ea9n n\u1ea5p, li\u1ec1n \u0111em \u0111\u1ea1i b\u00e1c b\u1eafn d\u1eef d\u1ed9i, gi\u1eb7c li\u1ec1n tan ch\u1ea1y. Quan qu\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecm n\u00e3 b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 6 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 ; tra h\u1ecfi, ch\u00fang n\u00f3i : Tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf H\u00e0 \u00c2m b\u1eefa tr\u01b0\u1edbc, qu\u00e2n Xi\u00eam Man thua to, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri \u0111\u00e3 \u0111em t\u00ean ph\u1ea1m ngu\u1ef5 x\u01b0ng v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y. B\u1ecdn \u0110\u1ee9c b\u00e8n theo \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ed3n qu\u00e2n Man. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nghe oai, tr\u1ed1n xa, b\u1ecf h\u1ebft nh\u00e0 \u1edf, tuy\u1ec7t kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ee7a ch\u1ee9a g\u00ec c\u1ea3. \u0110\u1ee9c sai \u0111\u1ed1t h\u1ebft nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u1ea5t ch\u1ee9a, quy t\u1ee5 c\u1ee7a gi\u1eb7c, r\u1ed3i ai n\u1ea5y \u0111em binh thuy\u1ec1n tr\u1edf v\u1ec1 An Giang. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf cung ch\u1ee9c. B\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua sai vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ebft th\u01b0 g\u1eedi cho L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cTo\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y s\u1ef1 th\u1ec3 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. Ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea3i x\u1ebfp \u0111\u1eb7t n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 t\u00ecnh h\u00ecnh, l\u1ea1i nh\u1eadn th\u00eam s\u1ef1 th\u1ebf, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1eafc th\u1eafng ti\u1ebfn lu\u00f4n \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n l\u1ea1i b\u1edd c\u00f5i th\u00ec n\u00ean l\u1eadp t\u1ee9c ph\u00e1i \u0111i cho k\u1ecbp vi\u1ec7c. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch. N\u1ebfu v\u00ec binh s\u0129 l\u00e2u ng\u00e0y m\u1ecfi m\u1ec7t v\u00e0 \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, ch\u01b0a th\u1ec3 m\u1ed9t ch\u1ed1c d\u1eb9p y\u00ean, mu\u1ed1n t\u00ecm c\u00e1ch kh\u00e1c d\u00f9ng Man \u0111\u00e1nh Man, th\u00ec t\u00ean Y\u00eam [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa] ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu h\u1eafn qu\u1ea3 m\u1ed9t l\u00f2ng quy ph\u1ee5 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ngh\u0129 m\u01b0u b\u00e1o \u0111\u00e1p th\u00ec li\u1ec7u c\u1ea5p cho v\u00e0i ngh\u00ecn l\u00ednh Th\u1ed5, giao h\u1eafn qu\u1ea3n l\u0129nh, l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam 2 c\u01a1 binh \u1edf Nam K\u1ef3 ((1) Nam K\u1ef3 : Th\u1ef1c l\u1ee5c ch\u00e9p l\u00e0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Ng\u1edd in l\u1ea7m. C\u00f3 l\u1ebd l\u00e0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 m\u1edbi \u0111\u00fang.1), m\u1ed9t c\u01a1 \u1edf T\u1ea3 k\u1ef3 ((2) T\u1ea3 k\u1ef3 : t\u1ee9c B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0.2), ch\u1ecdn 1 vi\u00ean L\u00e3nh binh hay Qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, cho \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec3 qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c, sai h\u1eafn \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Nam Ninh, Nam Th\u00e1i hay Nghi Ho\u00e0, Phong Nh\u01b0\u01a1ng, chi\u00eau t\u1eadp th\u1ed5 d\u00e2n ; \u0111\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1 d\u00e2n v\u1ec1 nhi\u1ec1u th\u00ec cho h\u1eafn l\u00e0m tr\u01b0\u1edfng. Ta s\u1ebd c\u1eaft m\u1ed9t kho\u1ea3ng \u0111\u1ea5t cho l\u00e0m h\u00e0ng r\u00e0o che ch\u1ed1ng b\u00ean ngo\u00e0i m\u00e0 ph\u1ee5c t\u00f2ng v\u1ec1 ta nh\u01b0 lo\u1ea1i ph\u1ee7, huy\u1ec7n v\u1eady. R\u1ed3i chia \u0111\u1ed3n, \u0111\u00f3ng ngay c\u00e1c n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu, cho qu\u00e2n s\u0129 ngh\u1ec9 ng\u01a1i, d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c v\u00e0i n\u0103m. N\u1ed9i tr\u1ecb \u0111\u00e3 v\u1eefng, s\u1ebd l\u00e0m m\u1ed9t chuy\u1ebfn to, thu l\u1ea5y to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u1eb3ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn b\u1edd c\u00f5i n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, \u0111\u00e1nh cho th\u1eadt d\u1eef khi\u1ebfn ch\u00fang kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f2n d\u00e1m manh t\u00e2m qu\u1ea5y r\u1ed1i. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf hay. M\u1ea5y vi\u1ec7c k\u1ec3 tr\u00ean, x\u00e9t cho k\u1ef9, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec n\u00ean l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ee9c b\u00e8n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn L\u1ea1p Man m\u00e0 d\u00e1m r\u00f4ng r\u1ee1 ((1) R\u00f4ng r\u1ee1 : kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f9ng, kh\u00f4ng s\u1ee3 h\u00e3i.1) nh\u01b0 v\u1eady, l\u00e0 c\u1eady c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u00f3 th\u00f4i. Qua nh\u1eefng l\u1ea7n b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, v\u1ec1 m\u1eb7t thu\u1ef7 th\u00ec n\u1eeda \u0111\u00eam ph\u1ea3i tr\u1ed1n xa, v\u1ec1 m\u1eb7t b\u1ed9 th\u00ec m\u1ed9t tr\u1eadn thua v\u00f9i d\u1eadp, b\u1ecdn Xi\u00eam, Man ch\u1eafc \u0111\u00e3 ph\u1ea3i m\u1ea5t v\u00eda, ch\u1ed3n l\u00f2ng. Nay ta n\u1ebfu th\u1eeba th\u1eafng, th\u1eb3ng \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, qu\u00e2n gi\u1eb7c ch\u1eb3ng qua nh\u01b0 \u0111\u00e0n ong, l\u0169 ki\u1ebfn, l\u1ea1i th\u00eam ho\u1ea3ng s\u1ee3 ti\u1ebfng gi\u00f3, ti\u1ebfng h\u1ea1c ((2) Do ch\u1eef \u201cPhong thanh h\u1ea1c l\u1ec7\u201d. Khi x\u01b0a, qu\u00e2n T\u1ea7n B\u1ed3 Ki\u00ean b\u1ecb qu\u00e2n T\u1ea5n \u0111\u00e1nh, thua to, l\u00fac ch\u1ea1y nghe ti\u1ebfng gi\u00f3 r\u00edt, ti\u1ebfng h\u1ea1c k\u00eau, \u0111\u1ec1u ho\u1ea3ng s\u1ee3, t\u01b0\u1edfng l\u00e0 ti\u1ebfng h\u00f2 reo c\u1ee7a T\u1ea5n \u0111u\u1ed5i.2), c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh c\u0169ng t\u1ef1 tan, nh\u01b0ng x\u00e9t k\u1ef9 t\u00ecnh h\u00ecnh, nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ebf th\u00ec \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng kh\u00f3, m\u00e0 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edbi kh\u00f3. Xin \u0111em th\u1ebf gi\u1eb7c m\u00e0 n\u00f3i : To\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p Man, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u quen th\u00f3i ngoan ng\u1ea1nh, gi\u1ea3o tr\u00e1, tr\u00e1o tr\u1edf, b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng. Tr\u01b0\u1edbc kia tuy g\u1ecdi l\u00e0 l\u1ec7 thu\u1ed9c b\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u01b0\u1edbc ta, nh\u01b0ng ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00f3 c\u00e1i ti\u1ebfng su\u00f4ng m\u00e0 th\u00f4i. Ch\u00fang \u0111\u00e3 qu\u00ean \u01a1n, c\u1eafn tr\u1ea3, coi ta l\u00e0 th\u00f9 [ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi ch\u00fang] \u0111\u00e3 th\u00e0nh c\u00e1i th\u1ebf c\u01b0\u1ee1i c\u1ecdp d\u1eef r\u1ed3i. Nay mu\u1ed1n chi\u00eau d\u1ee5, v\u1ed7 v\u1ec1 cho ch\u00fang \u1edf y\u00ean nh\u01b0ng c\u00e1i t\u00ednh kh\u00f3 d\u1ea1y c\u1ee7a ch\u00fang v\u1eabn kh\u00f4ng th\u1ec3 tin, mu\u1ed1n c\u1ea7u nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc : \u0111\u1eb7t \u0111\u1ea5t l\u00e0m qu\u1eadn, huy\u1ec7n, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m binh, d\u00e2n, quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa ! Hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ecba th\u1ebf x\u1ee9 \u1ea5y r\u1ed9ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, n\u1ebfu mu\u1ed1n d\u00f9ng binh \u0111\u00e1nh g\u1ea5p th\u00ec \u0111\u00e1nh b\u00ean \u0111\u00f4ng ch\u00fang l\u1ea9n sang b\u00ean t\u00e2y, l\u1ea5p ch\u1ed7 n\u00e0y l\u1ea1i h\u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 m\u1ed9t tr\u1eadn m\u00e0 tr\u1eeb di\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 \u0111\u00e2u ? D\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1eadn n\u00e0o c\u0169ng th\u1eafng c\u1ea3, nh\u01b0ng h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 ? V\u1ea3, \u0111\u1ea5t \u1ea5y r\u1eebng r\u00fa r\u1eadm r\u1ea1p m\u00e0 to\u00e0n kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o hi\u1ec3m y\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng, ch\u1eb3ng qua l\u1ef1a \u0111\u1eb7t m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, l\u01b0u binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef : s\u1ed1 binh l\u01b0u l\u1ea1i nhi\u1ec1u th\u00ec s\u1ef1 chuy\u1ec3n v\u1eadn [\u0111\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ebf] r\u1ea5t kh\u00f3 : l\u01b0u \u00edt th\u00ec th\u1ebf c\u00f4 nguy, kh\u00f3 gi\u1eef. H\u01a1n n\u1eefa, qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u00f3ng l\u1ea1i, ch\u1ec9 \u1edf trong \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, m\u00e0 b\u00ean ngo\u00e0i m\u1eb7c ch\u00fang ki\u00eau r\u00f4ng ((3) Ki\u00eau r\u00f4ng : ki\u00eau ng\u1ea1o l\u0103ng lo\u00e0n.3), th\u00ec c\u00f3 \u00edch chi ? T\u1ea5t \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i b\u1ecf, r\u00fat v\u1ec1, th\u00ec kh\u00f3 nh\u1ecdc, t\u1ed5n ph\u00ed kh\u00f4ng sao k\u1ec3 h\u1ebft, s\u1ebd kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc ! K\u1ec3 ra, m\u1edbi b\u1ecf, l\u1ea1i v\u1ed9i l\u1ea5y, \u0111\u00e3 l\u1ea5y, l\u1ea1i b\u1ecf \u0111i, th\u00ec kh\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1ee3i l\u00fac n\u00ean l\u1ea5y h\u00e3y l\u1ea5y, l\u00e0 h\u01a1n. Nay l\u1ea1i xin l\u1ea5y binh th\u1ebf hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u1ee7a ta m\u00e0 n\u00f3i : binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u00e3 tr\u1ea3i 2 \u2013 3 n\u0103m nay, x\u00f4ng pha, d\u1ea7u d\u00e3i, kh\u1ed5 s\u1edf \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, c\u1ef1c nh\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, k\u1ebb \u1ed1m ch\u1ebft, k\u1ebb b\u1ecf tr\u1ed1n k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn. Gi\u00e1n ho\u1eb7c trong 1 v\u1ec7, 1 c\u01a1, s\u1ed1 l\u00ednh ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ed9t n\u1eeda, th\u1eadm ch\u00ed l\u1ea1i c\u00f3 v\u1ec7, c\u00f3 c\u01a1 kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda ! M\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n s\u1ed1ng th\u00ec m\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 manh \u00e1o l\u00e0nh, s\u1eafc m\u1eb7t tr\u00f4ng nh\u01b0 \u0111au \u1ed1m. S\u1ee9c qu\u00e2n s\u0129 \u0111\u00e3 m\u1ec7t nh\u1ecdc nh\u01b0 th\u1ebf, h\u00e1 n\u1ee1 \u0111em h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1ng y\u00eau m\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng y\u00eau ru ? Hu\u1ed1ng n\u1eefa, h\u00e0nh binh sang \u0111\u1ea5y, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng d\u00f9ng thuy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c. Hi\u1ec7n nay c\u00e1c thuy\u1ec1n v\u00ec lu\u00f4n m\u1ea5y n\u0103m d\u00f9ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb m\u1ee5c n\u00e1t, th\u1ea5m g\u1ec9 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 g\u1ed7 v\u00e1n, d\u1ea7u m\u1ee1, \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5 ; nay n\u1ebfu d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1edf binh \u0111i xa, ch\u01b0a ch\u1eafc m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n \u0111\u00e3 \u1ed5n. Ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1ef1c t\u1ea1i. L\u1ea1i c\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Nam Ninh, Nam Th\u00e1i, li\u1ec1n ti\u1ebfp v\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng du, b\u1ecdn li\u1ec1u ch\u1ebft li\u00ean k\u1ebft nhau \u0111\u1ec3 gi\u1eef. T\u00ean Y\u00eam, tuy c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1eafn, \u01a1n t\u00edn ch\u01b0a s\u00e2u, ch\u01b0a ti\u1ec7n cho \u0111i chi\u00eau t\u1eadp. S\u1ef1 c\u1eaft \u0111\u1ea5t cho h\u1eafn l\u00e0m phi\u00ean thu\u1ed9c, t\u01b0\u1edfng h\u00e3y \u0111\u1ec3 thong th\u1ea3 s\u1ebd l\u00e0m, m\u1edbi c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u. Th\u1ea7n tr\u1ed9m ngh\u0129 : c\u00e1ch d\u00f9ng binh, kh\u00f4ng ngo\u00e0i 2 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eef. Qu\u00e2n \u0111\u1ecbch n\u1ebfu ch\u01b0a n\u00ean \u0111\u00e1nh, th\u00ec ta h\u00e3y c\u1ee9 gi\u1eef, m\u00ecnh \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ee3i k\u1ebb xa \u0111\u1ebfn, m\u00ecnh nh\u00e0n r\u1ed7i \u0111\u1ee3i k\u1ebb m\u1ec7t nh\u1ecdc, khi c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eafng th\u00ec \u0111\u00e1nh, nh\u01b0 v\u1eady, gi\u1eef kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ec9 gi\u1eef m\u00e0 gi\u1eef t\u1ee9c l\u00e0 c\u00e1ch \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh \u0111\u00f3. N\u1ebfu khi\u1ebfn cho qu\u00e2n d\u00e2n ta ngh\u1ec9 ng\u01a1i, c\u00f9ng vui d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c, n\u1ed9i tr\u1ecb \u0111\u00e3 v\u1eefng, l\u1ea1i nghi\u00eam c\u1ea5m vi\u1ec7c mua tr\u1ed9m mu\u1ed1i, v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, \u0111\u1ee3i m\u1ed9t v\u00e0i n\u0103m, b\u1ecdn L\u1ea1p Man kh\u00f4ng ch\u1ecbu n\u1ed5i s\u1ef1 l\u1ea5n b\u1ee9c h\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a gi\u1eb7c Xi\u00eam, t\u1ea5t s\u1ebd gi\u1ebft h\u1ea1i l\u1eabn nhau. L\u00fac \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n k\u1ebd h\u1edf, n\u1eafm c\u01a1 h\u1ed9i m\u00e0 h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh m\u00e0 thu \u0111\u01b0\u1ee3c to\u00e0n th\u1eafng.<\/p>\n<p>\u201cV\u1eady xin h\u00e3y gi\u1eef t\u1eeb t\u1ec9nh l\u1ef5 H\u00e0 Ti\u00ean li\u1ec1n c\u1ea3\u00a0 m\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ed3n b\u1ea3o hi\u1ec7n c\u00f3 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u1eadn \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, C\u1ea7n Th\u0103ng, T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c, H\u00f9ng Ng\u1ef1, Th\u00f4ng B\u00ecnh, li\u1ec7u \u0111\u1ec3 nh\u1eefng binh m\u1edbi ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef nh\u1eefng n\u01a1i \u1ea5y. T\u1ef1u trung ch\u1ec9 c\u00f3 ch\u1ed7 c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi mi\u1ec1n bi\u1ec3n c\u1ee7a t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean li\u1ec1n k\u1ec1 v\u1edbi gi\u1eb7c, v\u00e0 s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng sau c\u1ee7a H\u00e0 Ti\u00ean, th\u00f4ng v\u00e0o t\u1eadn ru\u1ed9t t\u1ec9nh An Giang, vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb r\u1ea5t l\u00e0 quan tr\u1ecdng. Nay b\u1ecdn Xi\u00eam, Man tr\u1ed1n tr\u00e1nh t\u1ea3n m\u00e1t kh\u00f4ng c\u00f3 qu\u00e2n gi\u1eb7c t\u1ee5 ng\u1ea7m \u1edf g\u1ea7n bi\u00ean gi\u1edbi. V\u1ea3, s\u1eafp \u0111\u1ebfn m\u00f9a m\u01b0a l\u1ee5t, vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef h\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i r\u00e3i, xin tu\u00e2n theo l\u1eddi minh d\u1ee5 : li\u1ec7u cho nh\u1eefng binh l\u00ednh l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u00e3 \u0111i th\u00fa v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u00e3 \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, tr\u1edf v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf Kinh, \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cho s\u1ee9c binh \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i. T\u00f4i l\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 \u0111i\u1ec1u xin n\u1eefa : Gi\u1eb7c Xi\u00eam sang chuy\u1ebfn v\u1eeba \u0111\u00e2y, mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 r\u1eeda c\u00e1i x\u1ea5u h\u1ed5 l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 khoe khoang v\u1edbi b\u1ecdn Man L\u1ea1p, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i b\u1ecb thua \u0111au nh\u01b0 v\u1eady, c\u00e0ng nh\u1ee5c h\u01a1n n\u1eefa. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 ch\u00fang ch\u01b0a cam t\u00e2m, c\u00f2n mu\u1ed1n c\u1ea7u may \u0111\u1ec3 h\u00f2ng b\u00e1o ph\u1ee5c, l\u1ea1i \u0111\u1ebfn n\u1ed9p m\u1ea1ng l\u1ea7n n\u1eefa, c\u0169ng ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u1eebng. Ta n\u00ean chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u1ec3 n\u1eafm tr\u01b0\u1edbc l\u1ea5y c\u01a1 nghi m\u00e0 chi\u1ebfn th\u1eafng \u0111\u1ecbch. V\u1eady xin \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00f2ng b\u1ecb m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u00e0y, nh\u1eefng t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh m\u1ed7i t\u1ec9nh ph\u00e1i 1.000 binh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Bi\u00ean Ho\u00e0, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, B\u00ecnh Thu\u1eadn m\u1ed7i t\u1ec9nh ph\u00e1i 500 binh, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 10, th\u00e1ng 11 sang t\u1ec9nh An Giang \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9. C\u00f2n binh \u1edf Kinh, xin ph\u00e1i 5 v\u1ec7, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 v\u00e0o \u0111\u00f3ng gi\u1eef Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long m\u1ed7i t\u1ec9nh 2 v\u1ec7, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng 1 v\u1ec7. Nh\u1eefng thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, thuy\u1ec1n h\u1ea3i v\u1eadn c\u0169ng xin cho ch\u1ec9nh b\u1ecb s\u1eb5n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i sai ph\u00e1i. N\u1ebfu gi\u1eb7c s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn ta, th\u00ec ta v\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00f2ng b\u1ecb, kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo r\u1ed3i, c\u1ee9 ch\u0103m cho qu\u00e2n s\u0129 di\u1ec5n t\u1eadp \u0111\u1ec3 ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u th\u00f4ng th\u1ea1o m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 vi\u1ec7c binh, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng ch\u1eb3ng sao. \u0110\u1ebfn n\u0103m sau, s\u1ebd li\u1ec7u cho v\u1ec1. N\u1ebfu gi\u1eb7c ngu, kh\u00f4ng s\u1ee3 ch\u1ebft, c\u00f2n d\u00e1m \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u th\u00ec ra tay \u0111\u1ed1i ph\u00f3 d\u1ec5 d\u00e0ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo v\u00ec ch\u1eadm ch\u1ea1p, l\u1ee1 vi\u1ec7c. L\u1ea1i t\u1eeb H\u1eadu Giang \u0111\u1ebfn T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c \u1edf Ti\u1ec1n Giang t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1eeb Thu\u1eadn C\u1ea3ng \u0111i l\u00ean, tr\u1ea3i 3 \u2013 4 ng\u00e0y \u0111i quanh co, v\u1eeba ch\u1eadm v\u1eeba kh\u00f3, \u0111i l\u1ea1i th\u1eadt th\u1ea5y b\u1ea5t ti\u1ec7n. V\u1eady: m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n t\u1eeb An Giang \u0111i ngang qua T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c, xin cho quan t\u1ec9nh thu\u00ea v\u00e1t ((1) V\u00e1t : gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng.1) qu\u00e2n, d\u00e2n \u0111\u00e0o th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u0111\u1ec3 d\u1ec5 cho s\u1ef1 kh\u1ed1ng ch\u1ebf ti\u1ebfp \u1ee9ng. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c c\u1ed1t y\u1ebfu n\u00ean l\u00e0m\u201d. [\u0110\u00e2y l\u00e0 \u0111\u1ec1 xu\u1ea5t \u0111\u00e0o <a href=\"https:\/\/baocantho.com.vn\/kinh-vinh-an-180-nam-lich-su-a180046.html\">k\u00eanh V\u0129nh An<\/a>, n\u1ed1i li\u1ec1n Ch\u00e2u Giang t\u1edbi T\u00e2n Ch\u00e2u.]<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cQuan qu\u00e2n qua nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, gi\u1eb7c \u0111\u00e3 tan ch\u1ea1y. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf S\u00e1ch S\u00f4 c\u0169ng s\u1ee3 oai tr\u1ed1n xa tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng th\u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec. Ch\u1eafc ch\u00fang \u0111\u00e3 m\u1ea5t v\u00eda b\u1ecf tr\u1ed1n, kh\u00f4ng d\u00e1m d\u00f2m nom g\u00ec n\u1eefa. Duy to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ch\u01b0a thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, c\u00f2n ch\u01b0a v\u1eeba l\u00f2ng, nh\u01b0ng l\u1ef1a th\u1ebf, x\u00e9t c\u01a1 : n\u1ebfu \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c, sao b\u1eb1ng h\u00e3y t\u1ea1m ngh\u1ec9 binh, d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c, g\u00e2y oai \u0111\u1ec3 s\u1ebd m\u01b0u \u0111\u1ed3 v\u1ec1 sau, c\u00f2n h\u01a1n. Nay nh\u00e2n l\u00fac oai ti\u1ebfng l\u1eebng l\u1eaby, h\u00e1t kh\u1ea3i ho\u00e0n, r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, c\u0169ng l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 \u1edf \u0111\u1ecba di\u1ec7n An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng hi\u1ec3m y\u1ebfu \u1edf Ti\u1ec1n Giang, H\u1eadu Giang \u0111\u1ec1u c\u1ee9 nh\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 c\u0169, l\u01b0u binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef, c\u00f2n th\u00ec cho v\u1ec1. V\u00e0, nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u gi\u00e1p ti\u1ebfp \u1edf T\u00e2y Ninh, Quang Ho\u00e1 c\u00f2n ch\u01b0a b\u00e0n t\u1edbi, c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u1eaft \u0111\u1eb7t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, l\u1ef1a \u0111\u1ec3 s\u1ed1 binh \u1edf gi\u1eef, ngo\u00e0i ra c\u0169ng r\u00fat v\u1ec1 c\u1ea3. Ng\u01b0\u01a1i, b\u1ea5y l\u00e2u m\u1ecfi m\u1ec7t \u1edf ngo\u00e0i, nay \u0111\u00e3 3 n\u0103m, t\u1ea5m t\u00ecnh t\u00f4i con h\u00e1 kh\u00f4ng nh\u1edb mong, tr\u00ecu m\u1ebfn ? Nay, vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0, cho h\u00e3y v\u1ec1 t\u1ec9nh ngh\u1ec9 ng\u01a1i, m\u01b0\u01a1i h\u00f4m, r\u1ed3i theo \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, v\u1ec1 Kinh ngay \u0111\u1ec3 chi\u00eam c\u1eadn. C\u00f2n L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, v\u1eabn do ch\u1ee9c Th\u1ed1ng ch\u1ebf, quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ; \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam c\u0169ng v\u1ec1 B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa \u0111\u1ec3 cung ch\u1ee9c. V\u1ec1 s\u1ed1 c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh n\u00ean cho l\u01b0u l\u1ea1i ho\u1eb7c th\u1ea3 v\u1ec1, \u0111\u1ee3i l\u00e0m t\u1eadp t\u1ea5u \u0111\u1ec7 l\u00ean, s\u1ebd l\u1ea1i li\u1ec7u quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. V\u1ec1 vi\u1ec7c xin \u0111\u1ebfn k\u1ef3 ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn th\u00ec \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn g\u1ea7n k\u1ef3 \u1ea5y, \u0111\u00e3 do b\u1ed9 t\u00e2u r\u1ed3i l\u00e0m. Duy c\u00e1c thuy\u1ec1n \u1edf Nam K\u1ef3, c\u1ea7n d\u00f9ng r\u1ea5t g\u1ea5p, giao cho s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t xem nh\u1eefng chi\u1ebfc thuy\u1ec1n n\u00e0o n\u00ean tu b\u1ed5 th\u00ec chi c\u00e1c kho\u1ea3n \u0111\u1ec3 cho s\u1eeda ch\u1eefa, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n h\u1ea3o \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. M\u1ed9t \u0111o\u1ea1n t\u1eeb th\u1ee7 s\u1edf Ch\u00e2u Giang ngang qua T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c, giao Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng l\u00e0m, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, t\u1ec9nh An Giang tr\u00f9 t\u00ednh : nh\u00e2n c\u00f4ng d\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y, ph\u1ea3i t\u1edbi 72.522 c\u00f4ng, ph\u1ea3i thu\u00ea 10.000 d\u00e2n phu \u1edf 3 t\u1ec9nh An Giang, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 v\u00e1t 2.000 bi\u1ec1n binh c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111i l\u00e0m, \u01b0\u1edbc t\u1edbi 2 th\u00e1ng m\u1edbi xong. Nh\u01b0ng hi\u1ec7n nay tr\u1eddi n\u1eafng d\u1eef, nh\u00e2n d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u1ea3m nhi\u1ec5m sinh b\u1ec7nh, xin h\u00e3y cho t\u1ea1m ho\u00e3n\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean t\u00e2u : \u201cCh\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng v\u00e0 huy\u1ec7n C\u1ea3m Ho\u00e1 thu\u1ed9c t\u1ec9nh h\u1ea1t, th\u00f3c t\u00f4 b\u1ea5y nay v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n, \u0111\u1ebfn n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u1ed5i thu to\u00e0n th\u00f3c. Nay xin theo l\u1ec7 c\u0169, chu\u1ea9n cho d\u00e2n t\u00ednh theo gi\u00e1, n\u1ed9p m\u1ed7i 1 h\u1ed9c th\u00f3c l\u00e0 1 quan 2 ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n s\u1ef1 chuy\u00ean ch\u1edf \u0111em n\u1ed9p. Vua cho r\u1eb1ng h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai hi\u1ec3m tr\u1edf, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, n\u00ean cho theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n.<\/p>\n<p>B\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ed5ng tr\u1ed1n \u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 l\u0169 t\u00ean Th\u1ea1ch, t\u00ean Kh\u00f3m ng\u1ea7m t\u1ee5 \u1edf x\u00e3 An Ki\u1ec7n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00f9 Ninh). Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u sai Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Thu\u1ef3 v\u00e0 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngo\u1ea1n chia \u0111i v\u00e2y b\u1eaft. B\u1ecb b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh kh\u00e9p l\u1ea1i, Thu\u1ef3 v\u00e0 Ngo\u1ea1n \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft v\u00ec chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u. Quan qu\u00e2n v\u00e0 th\u1ee7 h\u1ea1 ch\u1ebft \u0111\u1ebfn v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n \u0111\u1ec1u tan v\u1ee1. H\u1eefu Di\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, li\u1ec1n \u0111em theo th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ef1, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n Ng\u1ecdc v\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Thi\u00eam \u0111i \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp \u1ee9ng. B\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n ph\u1ee5c \u1edf trong r\u1eebng, d\u1ef1a v\u00e0o r\u1eebng b\u1eafn ra. Quan qu\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c. Binh l\u00ednh gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng b\u1ecb ch\u1ebft ; s\u00fang \u1ed1ng, thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n c\u0169ng b\u1ecb gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp m\u1ea5t. Nguy\u00ean L\u00e3nh binh can \u00e1n l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn v\u00e0 th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n sai Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Ph\u00f9ng V\u0103n Chi\u1ebfu \u0111\u00f3ng ch\u1eb7n \u1edf x\u00e3 L\u00ea \u0110\u00e0o, ban \u0111\u00eam, c\u0169ng b\u1ecb qu\u00e2n gi\u1eb7c l\u1ebbn v\u00e0o l\u1ea5y m\u1ea5t 2 kh\u1ea9u \u0111i\u1ec3u sang. Vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00ean \u0111\u1ebfn vua, V\u0103n T\u1ef1, V\u0103n Ng\u1ecdc, V\u0103n Thi\u00eam \u0111\u1ec1u b\u1ecb tr\u1ea3m giam h\u1eadu, V\u0103n Chi\u1ebfu b\u1ecb ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n. H\u1eefu Di\u1ec7u v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n v\u00ec c\u1eaft \u0111\u1eb7t sai l\u1ea7m, \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p. Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn, b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, b\u1eaft ph\u1ea3i ra s\u1ee9c \u0111i n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i ra v\u00e0o trong huy\u1ec7n h\u1ea1t Thanh Ba. L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 l\u00e0m t\u1edd s\u1ee9c cho c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n ai n\u1ea5y ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo \u0111\u1ecba h\u1ea1t, ng\u0103n gi\u1eef. C\u00f3 vi\u00ean Tri huy\u1ec7n Thanh Ba Phan Th\u1ebf Tr\u01b0ng cho r\u1eb1ng b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea9n tr\u1ed1n m\u00e0 l\u00e0m r\u00f4ng r\u1ee1, \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1edfi b\u1ecdn t\u1ed5ng, l\u00fd ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi gi\u1eb7c v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u1ea7u l\u1ea5y y\u00ean th\u00e2n, m\u1eb7c cho gi\u1eb7c s\u1ed1ng, n\u00ean m\u1edbi g\u00e2y ra nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00e1i k\u1ebf ng\u00e0y nay l\u00e0 : xin cho qu\u00e2n quan \u0111\u1ec1u tr\u1edf v\u1ec1 ng\u0169, nh\u1eefng quan vi\u00ean c\u00f3 l\u1ed7i ph\u1ea3i \u1edf ngo\u00e0i n\u00e3 b\u1eaft gi\u1eb7c c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 t\u1ec9nh y\u00ean \u0111\u1ee3i. Nh\u1eefng \u00e1n v\u1ec1 vi\u1ec7c gi\u1eb7c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng tra h\u1ecfi, b\u1ea5t t\u1ea5t l\u1ea5y \u0111\u1ee7 l\u1eddi cung, c\u1ee9 tr\u00edch l\u1ea5y m\u1ed9t v\u00e0i \u00e1n n\u1eb7ng \u0111em h\u00e0nh h\u00ecnh, c\u00f2n \u0111\u1ec1u tha ra. V\u1ec1 c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n, ch\u00e2u, ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ham ti\u1ec1n t\u00e0i v\u00e0 t\u00ednh d\u1ec5 d\u00e3i, th\u00e2n d\u00e2n nh\u01b0 Tr\u01b0ng n\u00e0y, b\u1ed5 sung v\u00e0o, cho \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n nghi l\u00e0m vi\u1ec7c. N\u1ebfu l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ebfn 1 n\u0103m m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng hi\u1ec7u th\u00ec t\u00f4i xin c\u1ea3 b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 gia quy\u1ebfn \u0111\u1ec1u ch\u1ecbu t\u1ed9i\u201d. H\u1eefu L\u1ec5 cho nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u sai v\u00e0 b\u1eady, b\u00e8n \u0111\u01b0a ra tham h\u1eb7c. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ed5ng tr\u1ed1n \u1edf S\u01a1n T\u00e2y, ch\u1eb3ng qua nh\u01b0 c\u00e1 s\u1ed1ng trong \u0111\u00e1y h\u0169, kh\u00f4ng r\u00f5 Phan Th\u1ebf Tr\u01b0ng c\u00f3 l\u00f2ng trung ph\u1eabn th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u00f3 nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i k\u00edch thi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf ? Hu\u1ed1ng n\u1eefa, nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i ra kh\u00f4ng m\u1ed9t vi\u1ec7c n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c, ho\u1eb7c gi\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y ri\u00eang c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn m\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4ng r\u00f5 \u00fd, th\u00ec c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho t\u1ef1 b\u1ed9c b\u1ea1ch, ch\u01b0a n\u00ean v\u1ed9i kh\u00e9p t\u1ed9i ngay\u201d. B\u00e8n sai b\u1eaft gi\u1ea3i giao Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n x\u00e9t h\u1ecfi : n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y qu\u1ea3 l\u00e0 gi\u1eef m\u00ecnh trong s\u1ea1ch, v\u1ed1n c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eb9p gi\u1eb7c y\u00ean d\u00e2n th\u00ec cho tr\u1ed5 h\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u1ea5p \u1ee7, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng s\u1ebd li\u1ec7u c\u1ea5t nh\u1eafc cho ; n\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t l\u1eddi n\u00f3i h\u00e3o, s\u1ebd x\u1eed tr\u1ecb theo \u0111\u00fang t\u1ed9i. Sau b\u1ea3n \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, Tr\u01b0ng v\u00ec n\u00f3i h\u00e3o huy\u1ec1n c\u1ea3, b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m binh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam t\u00e2u : \u201cC\u00f3 h\u01a1n 200 t\u00ean \u00e1c Man l\u1ebbn xu\u1ed1ng th\u1ee7 s\u1edf \u1edf ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n, ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t, c\u01b0\u1edbp, \u0111\u00e1nh gi\u1ebft bi\u1ec1n binh v\u00e0 c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y kh\u00ed gi\u1edbi. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh L\u00e2m do t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh b\u1eaft, t\u1ea7m n\u00e3 lu\u00f4n m\u1ea5y h\u00f4m, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o\u201d. Vua nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ee7 s\u1edf \u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef, kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng b\u1ecdn ch\u00fang ph\u00f2ng gi\u1eef nh\u1eefng th\u1ebf n\u00e0o ! Hu\u1ed1ng chi \u00e1c Man \u1edf ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi b\u1ecdn Man ch\u1ecbu thu\u1ebf, sao l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ed3n b\u1ea3o m\u00e0 g\u00e2y s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c ? B\u1ecdn tr\u00fa ph\u00f2ng V\u0103n \u0110\u00ecnh D\u01b0\u1ee1ng v\u00e0 th\u1ee7 ng\u1ef1 Nguy\u1ec5n S\u0129, tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i ti\u1ec1n khu \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c\u201d. L\u1ea1i sai th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn tra h\u1ecfi v\u00e0 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, x\u1eed tr\u1ecb. Sau \u0111\u00f3 Ch\u1ea5n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn \u00e1c Man l\u00fac ra l\u00fac l\u1ea9n kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, ch\u1eb3ng qua v\u00ec \u0111\u00f3i, \u0111i c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c th\u00f4i. Xin \u0111\u1ee3i khi m\u00f9a n\u1eafng \u0111\u00e3 lui, s\u1ebd ph\u00e1i \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh r\u00e1o ri\u1ebft \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t m\u1ea7m \u00e1c\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Man n\u00e0y th\u1eeba l\u00fac h\u1edf c\u01a1, l\u00e9n n\u1ed5i \u0111\u00f3 th\u00f4i, h\u00e0 t\u1ea5t h\u01a1i m\u1ed9t ch\u00fat c\u0169ng phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1i binh \u0111i x\u00f4ng pha n\u01a1i xa ?\u201d. R\u1ed3i d\u1ee5 cho Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh L\u00e2m \u0111\u1ed1c s\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ed3n b\u1ea3o v\u00e0 d\u00e2n phu s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u00f3ng gi\u1eef nh\u1eefng n\u01a1i hi\u1ec3m y\u1ebfu ph\u00f2ng b\u1ecb ng\u0103n ch\u1eb7n qu\u00e2n c\u01b0\u1edbp, trong 1 tu\u1ea7n c\u1ea7n ph\u1ea3i d\u1eb9p cho y\u00ean t\u0129nh, b\u1ea5t t\u1ea5t \u1edf ch\u1ed7 lam ch\u01b0\u1edbng l\u00e2u ng\u00e0y. L\u1ea1i n\u00ean k\u00e9n ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng th\u1ea1o, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, cho \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ec1n d\u00e2n Man ch\u1ecbu thu\u1ebf, v\u1ed7 v\u1ec1 d\u1ee5 b\u1ea3o cho kh\u00e9o \u0111\u1ec3 ch\u00fang s\u1ee3 oai v\u00e0 nh\u1edb \u01a1n, th\u00ec b\u1ecdn Man \u1edf n\u01a1i hoang d\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ebbn xu\u1ed1ng, d\u00e2n bi\u00ean gi\u1edbi s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 y\u00ean \u1ed5n. \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1ch v\u1ed7 v\u1ec1 cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u1eb7ng \u0111\u00f3. N\u00ean li\u1ec7u l\u00e0m cho kh\u00e9o ! Ch\u1ea5n b\u00e8n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i h\u01a1n 100 binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef, r\u1ed3i v\u1ec1.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n v\u1ec7 Th\u1ee7y v\u1ec7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng B\u00e3o \u0111i m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn, l\u0129nh v\u1eadt h\u1ea1ng \u1edf Kinh, ch\u1edf ra giao cho t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, m\u1edbi \u0111\u1ebfn h\u1ea3i ph\u1eadn c\u1eeda Lu\u1ed9t t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, g\u1eb7p 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, hai b\u00ean \u0111\u00e1nh nhau, \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i kh\u01a1i Nh\u00e3n S\u01a1n (thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh), thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, C\u00f4ng B\u00e3o v\u00e0 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Thi\u00eam Th\u1ecd b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft, binh l\u00ednh trong thuy\u1ec1n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft. Chi\u1ebfc thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn c\u0169ng b\u1ecb gi\u1eb7c l\u1ea5y \u0111i. T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cV\u1ec1 \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n tu\u1ea7n ph\u00f2ng m\u1eb7t bi\u1ec3n \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u1eafc b\u1ea3o c\u1eb7n k\u1ebd, nay ch\u00ednh \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac gi\u1ea3i c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111i m\u1ecdi n\u01a1i, \u1edf Kinh v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u ph\u00e1i binh thuy\u1ec1n chia \u0111i tu\u1ea7n ti\u1ec5u, sao l\u1ea1i d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 kh\u00f4ng nghe, bi\u1ebft \u0111i\u1ec1u g\u00ec ! Th\u1ebf th\u00ec c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m t\u00ecm b\u1eaft gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ec3 \u0111\u00e2u ?\u201d. Vi\u00ean quy\u1ec1n Th\u1ee7 ng\u1ef1 t\u1ea5n s\u1edf gi\u1eef vi\u1ec7c truy b\u1eaft gi\u1eb7c v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean \u1edf Kinh, \u1edf t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng ch\u1ee9c, tr\u00e1ch ph\u1ea1t. B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An V\u0169 Tu\u1ea5n, \u00e1n s\u00e1t H\u1ed3 H\u1ef1u v\u00e0 L\u00e3nh binh \u0110\u1ed3ng B\u00e1 Huy\u00ean v\u00ec s\u1ee9c b\u1ea3o kh\u00f4ng nghi\u00eam, \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng s\u1eeda so\u1ea1n binh thuy\u1ec1n, sai Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan T\u00f9ng \u0111em ra bi\u1ec3n, truy b\u1eaft gi\u1eb7c, v\u00e0 phi t\u01b0 cho trong Kinh ph\u00e1i c\u00e1c binh thuy\u1ec1n tu\u1ea7n bi\u1ec3n nh\u1ea5t t\u1ec1 \u0111i truy n\u00e3 gi\u1eb7c. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 t\u1eeb Thanh Ho\u00e1 ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo h\u1ea3i ph\u1eadn, \u0111\u00f3n ch\u1eb7n thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 cho y\u00ean s\u1ef1 qu\u1ea5y r\u1ed1i m\u1eb7t bi\u1ec3n.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh V\u0129nh Long L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, nguy\u00ean sung T\u00e1n t\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n v\u1ee5 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u00e2n ch\u1ebft. L\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u00e3 l\u00e2u, c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, nay chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd, chi\u1ebfu theo t\u1eb7ng h\u00e0m, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 hao c\u1ee7a b\u1ea1c v\u00e0 thi\u1ebfc khi l\u00e0m th\u00e0nh kh\u00ed. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng s\u1ed1 c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ed5 ng\u00e2n ch\u1ee9a trong kho c\u00f3 nhi\u1ec1u, m\u1ea5y n\u0103m nay \u0111em \u0111\u00fac ch\u1ebf \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 vi\u1ec7c chi d\u00f9ng, khi th\u00e0nh \u0111\u1ed3 v\u1eadt hao h\u1ee5t bao nhi\u00eau, ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7, nay d\u1ee5 sai m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 H\u1ed9 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed1n nha, chi\u1ebfu s\u1ed1 th\u1ed5 ng\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3 \u1edf kho, \u0111\u1ed1c s\u1ee9c c\u00e1c th\u1ee3 n\u1ea5u qua m\u1ed9t l\u1ea7n \u1edf s\u1edf thu chi c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh k\u1ef9 c\u00e0ng t\u1ec9 m\u1ec9 v\u1ec1 l\u1ec7 hao h\u1ee5t \u0111\u1ec3 c\u00f3 m\u1ef1c h\u1ea1n. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ri\u00eang l\u00f2 \u0111\u00fac \u1edf c\u00f4ng s\u1edf c\u1ee7a V\u0169 kh\u1ed1, sai Lang trung hai b\u1ed9 H\u1ed9, C\u00f4ng v\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o m\u1ed7i n\u01a1i 1 vi\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi 4 nha \u0111i \u0111\u1ebfn coi l\u00e0m, chi\u1ebfu theo gi\u1ea5y k\u00ea c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 \u0111\u00fac v\u00e0 in ch\u1eef c\u00e1c h\u1ea1ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, c\u00e1c th\u1ebb b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng, h\u1ea1ng n\u00e0o, s\u1ed1 bao nhi\u00eau, li\u1ec1n \u0111em ch\u1ed7 b\u1ea1c hi\u1ec7n \u0111\u00e3 n\u1ea5u qua \u0111\u00f3 \u0111\u1ed1c s\u1ee9c c\u00e1c th\u1ee3 theo \u0111\u00fang m\u1eabu m\u00e0 l\u00e0m. Sau \u0111\u00f3, b\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u : \u201cH\u1ea1ng b\u1ea1c 8 th\u00e0nh hi\u1ec7n \u0111\u00e3 n\u1ea5u qua t\u1ea1i c\u00f4ng s\u1edf l\u00e0 50 l\u1ea1ng, giao th\u1ee3 theo m\u1eabu, \u0111\u00fac th\u1ebb b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng 170 t\u1ea5m, m\u1ed7i t\u1ea5m n\u1eb7ng t\u1eeb 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 7 ph\u00e2n \u0111\u1ebfn 3 ph\u00e2n kh\u00f4ng ch\u1eebng. \u0110\u00fac th\u00e0nh kh\u00ed, c\u1ed9ng 48 l\u1ea1ng 6 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 9 ph\u00e2n ; ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 1 ph\u00e2n. Hao m\u1ea5t 1 l\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n. R\u1ed3i t\u00ednh \u0111\u1ed5 \u0111\u1ed3ng c\u1ee9 10 l\u1ea1ng th\u00ec hao 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 2 ph\u00e2n. V\u1ea3, c\u00e1c b\u1ea1c v\u00e0 thi\u1ebfc, khi l\u00e0m th\u00e0nh kh\u00ed, hao bao nhi\u00eau, ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7, nay n\u00ean m\u1ed9t phen ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc quy \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t. V\u1eady xin do hai b\u1ed9 H\u1ed9, C\u00f4ng, m\u1ed7i b\u1ed9 1 vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan \u0111i t\u1edbi c\u00f4ng s\u1edf, \u0111\u1ed1c b\u1ecdn ph\u00e1i vi\u00ean \u0111em c\u00e1c h\u1ea1ng b\u1ea1c 8 th\u00e0nh, 7 th\u00e0nh v\u00e0 h\u01a1n 8 th\u00e0nh, h\u01a1n 7 th\u00e0nh, tr\u00edch ra m\u1ed7i h\u1ea1ng 10 l\u1ea1ng, \u0111\u00fac v\u00e0 in ch\u1eef c\u00e1c th\u1ee9 ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 th\u1ebb b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng, x\u00e9t nghi\u1ec7m xem h\u1ea1ng b\u1ea1c n\u00e0o khi l\u00e0m th\u00e0nh kh\u00ed, s\u1ed1 hao l\u00e0 bao nhi\u00eau th\u00ec c\u00f9ng b\u00e0n r\u1ed3i li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7\u201d. Vua khen l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i, v\u00e0 cho thi h\u00e0nh. ( \u2013 H\u1ea1ng b\u1ea1c h\u01a1n 8 th\u00e0nh, c\u1ee9 10 l\u1ea1ng hao 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 8 ph\u00e2n. \u2013 H\u1ea1ng b\u1ea1c 8 th\u00e0nh, 10 l\u1ea1ng hao 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n. \u2013 H\u1ea1ng b\u1ea1c h\u01a1n 7 th\u00e0nh, 10 l\u1ea1ng hao 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 8 ph\u00e2n. \u2013 H\u1ea1ng b\u1ea1c 7 th\u00e0nh, 10 l\u1ea1ng hao 2 \u0111\u1ed3ng. Ph\u00e0m \u0111\u00fac ch\u1ebf c\u00e1c h\u1ea1ng : [ng\u00e2n ti\u1ec1n] Phi long l\u1edbn, nh\u1ecf, ng\u00e2n b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng, [c\u00e1c ng\u00e2n ti\u1ec1n] V\u1ea1n s\u1ef1 nh\u01b0 \u00fd v\u00e0 Nh\u1eadt nguy\u1ec7t tinh v\u00e2n, theo tr\u00ean, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7. \u2013 Thi\u1ebfc th\u00e0nh h\u1ea1ng ch\u1ebf t\u1ea1o ra c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt, c\u1ee9 100 c\u00e2n th\u00ec th\u00e0nh kh\u00ed 94 c\u00e2n : hao 6 c\u00e2n).<\/p>\n<p>Cho Lang trung, Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Thu th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ecb lang \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7.<\/p>\n<p>B\u1ecdn T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c t\u1ea5u kh\u00fac kh\u1ea3i ho\u00e0n r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1. Nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa m\u1edbi v\u1eabn \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u00f3ng gi\u1eef 2 t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean ; c\u00f2n nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa c\u0169 v\u00e0 qu\u00e2n theo vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p l\u00e2u ng\u00e0y \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u0169.<\/p>\n<p>D\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb khi c\u00f5i Nam c\u00f3 vi\u1ec7c, t\u01b0\u1edbng s\u0129 ph\u1ea3i ch\u1ecbu v\u1ea5t v\u1ea3 \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u00e3 3 n\u0103m nay. T\u00ecnh h\u00ecnh gian kh\u1ed5 th\u1eadt r\u1ea5t \u0111\u00e1ng \u00e1i ng\u1ea1i. Nay ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea t\u1eeb B\u00ecnh Thu\u1eadn ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho l\u01b0\u01a1ng, ti\u1ec1n 1 th\u00e1ng ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng l\u01b0\u01a1ng, ti\u1ec1n n\u1eeda th\u00e1ng ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111au \u1ed1m \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 qu\u00ea \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, c\u1ea5p th\u00eam cho g\u1ea1o tr\u1eafng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 c\u01a1m ch\u00e1o. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh, khi v\u1ec1 t\u1edbi ng\u0169, s\u1ebd ban ti\u1ec7c khao th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean v\u1eabn \u1edf l\u1ea1i cung ch\u1ee9c, c\u00f2n bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 ngh\u1ec9 ng\u01a1i (Nh\u1eefng binh \u1edf Nam K\u1ef3, cho ngh\u1ec9 15 ng\u00e0y, \u1edf t\u1eeb B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ra B\u1eafc, cho ngh\u1ec9 1 th\u00e1ng, s\u1ebd \u0111\u1ec1u tr\u1edf l\u1ea1i h\u1ea1ng ng\u0169). Nh\u1eefng bi\u1ec1n binh b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n m\u1ecdi dao d\u1ecbch. Nh\u1eefng th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c b\u1ea5y l\u00e2u t\u00f2ng qu\u00e2n, d\u1ef1 c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, s\u1ebd \u0111\u1ec1u x\u00e9t r\u00f5 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, b\u00e0n th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u nguy\u00ean Tham t\u00e1n, Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, nguy\u00ean L\u00e3nh binh Tr\u1ea5n T\u00e2y Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, quy\u1ec1n l\u0129nh L\u00e3nh binh An Giang \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, V\u1ec7 u\u00fd L\u00ea Quang Qu\u1ea3ng v\u00e0 th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd L\u00ea Khoan M\u1ea1nh \u0111\u1ec1u v\u1ec1 Kinh, \u0111\u1ee3i s\u1ebd ch\u1ecdn d\u00f9ng l\u00e0m ch\u1ee9c kh\u00e1c. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ngu\u1ef5 ph\u1ea1m c\u00f2n tr\u1ed1n ch\u01b0a b\u1ecb gi\u1ebft, b\u00e8n d\u1ee5 2 t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean treo gi\u1ea3i h\u1eadu th\u01b0\u1edfng : b\u1ea5t c\u1ee9 binh d\u00e2n Kinh, Th\u1ed5, ai c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u1ed9p quan, s\u1ebd chi\u1ebfu theo t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c to hay nh\u1ecf, t\u1ed9i n\u1eb7ng hay nh\u1eb9, chia \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng. N\u1ebfu b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a ch\u00fang \u0111em gi\u1ea3i v\u00e0 th\u00fa t\u1ed9i, c\u0169ng cho t\u00e2u r\u00f5, s\u1ebd tha t\u1ed9i v\u00e0 l\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng. C\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ra s\u1ee9c t\u00ecm b\u1eaft \u0111\u1ec3 duy\u1ec7t m\u1ea7m \u00e1c.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 Th\u1ea5t S\u01a1n s\u1ed5ng tr\u1ed1n ra \u0111\u1ecba ph\u1eadn Ki\u00ean Giang, b\u00e8 l\u0169 c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 3.000 t\u00ean. V\u1ec7 u\u00fd H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n Do c\u00f9ng v\u1edbi nguy\u00ean \u00e1n ph\u1ee7 s\u1ee9 Qu\u1ea3ng \u2013 Bi\u00ean L\u00ea Quang Nguy\u00ean v\u00e0 Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e1i chia \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1eb7n b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u00ean. Vua th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c, nh\u1eabn v\u00e0ng, ng\u00e2n ti\u1ec1n, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng cho r\u1eb1ng ch\u1ed7 \u1ea5y \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u1ea3, xin \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9, chi\u00eau t\u1eadp b\u1ecdn th\u1ee7 h\u1ea1, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng l\u00e0 vi\u00ean quan to \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, trong h\u1ea1t c\u00f3 gi\u1eb7c, ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111em binh \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i \u0111\u1ec3 d\u1eadp t\u1eaft \u0111i, \u0111\u00f3 l\u00e0 ph\u1eadn s\u1ef1. Th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i d\u00f9ng d\u1eb1ng t\u00e2u xin, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0m cho ch\u1eadm m\u1ea5t c\u00f4ng vi\u1ec7c ? Hu\u1ed1ng chi s\u1ed1 bi\u1ec1n binh ph\u00e1i \u0111i ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i xin chi\u00eau t\u1eadp th\u1ee7 h\u1ea1 \u0111\u1ec3 sinh l\u1eafm vi\u1ec7c ? \u00fd ki\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf th\u1eadt l\u00e0 h\u1ed3 \u0111\u1ed3 ! Nh\u01b0ng \u0111\u00e3 t\u1ef1 xin \u0111i, c\u0169ng chu\u1ea9n cho \u0111em binh t\u1edbi g\u1ea5p \u0111\u1ecba di\u1ec7n Ki\u00ean Giang, \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c b\u1ecdn bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ph\u1ee7 d\u1ee5\u201d. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ed5ng tr\u1ed1n l\u1ea1i t\u1ee5 t\u1eadp \u1edf m\u1ea5y x\u1ee9 H\u1ecfa L\u1ef1u, V\u1ecb Th\u1ee7y, X\u00e0 B\u00e0n. L\u00e3nh binh Mai V\u0103n T\u00edch c\u00f9ng v\u1edbi V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n Do, \u00e1n ph\u1ee7 L\u00ea Quang Nguy\u00ean chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c v\u00e0 50 t\u00ean \u0111\u1ed3ng lo\u00e3 gi\u1eb7c, thu \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi nhi\u1ec1u kh\u00f4ng t\u00ednh xi\u1ebft. B\u1ecdn gi\u1eb7c ra th\u00fa g\u1ed3m h\u01a1n 200 t\u00ean. Vi\u00ean nguy\u00ean Nhi\u1ebfp bi\u1ec7n huy\u1ec7n v\u1ee5 Ki\u00ean Giang b\u1ecb c\u00e1ch d\u1ecbch l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1eadp (T\u1eadp, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec l\u00e0m tr\u1edf ng\u1ea1i l\u1ea7m l\u1ee1 qu\u00e2n c\u01a1, b\u1ecb c\u00e1ch, ph\u1ea3i t\u00f2ng qu\u00e2n, hi\u1ec7u l\u1ef1c) ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c t\u1ea1i tr\u1eadn, l\u1ea1i chi\u00eau d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 100 t\u00ean th\u1ed5 ph\u1ec9 ra th\u00fa. C\u00e1c qu\u00e2n gi\u1eb7c l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ea7u h\u00e0ng v\u00e0 ra th\u00fa g\u1ed3m h\u01a1n 1.200 t\u00ean. Sai s\u1edf t\u1ea1i li\u1ec7u chia \u0111\u1eb7t cho \u1edf. Vua nghe vi\u1ec7c \u1ea5y, ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb \u0111\u00e2y, b\u1ee5i s\u1ea1ch((1) B\u1ee5i s\u1ea1ch : \u00fd n\u00f3i gi\u1eb7c gi\u00e3 \u0111\u00e3 y\u00ean.1), r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen ! V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho Mai V\u0103n T\u00edch, L\u00ea Quang Nguy\u00ean m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng b\u1ea1ch ng\u1ecdc, kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo, v\u00e0 1 nh\u1eabn v\u00e0ng tinh quang ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Do 1 nh\u1eabn v\u00e0ng tinh quang, v\u00e0 1 kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo. L\u1ea1i cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p. C\u00f2n Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1eadp, cho khai ph\u1ee5c nguy\u00ean Gi\u00e1m sinh, v\u1eabn l\u00e0m Nhi\u1ebfp bi\u1ec7n huy\u1ec7n v\u1ee5 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1 nh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n \u0111\u1ec3 mau \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7\u201d.<\/p>\n<p>\u0110em vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c \u1edf Nam K\u1ef3 \u0111\u00e3 xong b\u1ed1 c\u00e1o cho thi\u00ean h\u1ea1 bi\u1ebft. D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, L\u1ea1p Man ph\u1ea3n b\u1ed9i, th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi gi\u1eb7c Xi\u00eam, d\u1ed3n qu\u00e2n c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp bi\u00ean gi\u1edbi. V\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 th\u00ec \u1edf h\u00f2n Tr\u00e0m ((1) H\u00f2n Tr\u00e0m : H\u00e1n v\u0103n ch\u00e9p l\u00e0 \u201cLam d\u1eef\u201d, Tr\u00e0m l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 c\u00e2y, l\u00e1 m\u1ecdc nghi\u00eang (khuynh di\u1ec7p) d\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1ea3m thuy\u1ec1n v\u00e0 n\u1ea5u d\u1ea7u ; c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi c\u00e2y ch\u00e0m, l\u00e1 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 nhu\u1ed9m. H\u00f2n \u0111\u1ea3o n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2y tr\u00e0m, n\u00ean m\u1edbi g\u1ecdi t\u00ean nh\u01b0 v\u1eady.1), h\u00f2n Tre thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c c\u00f3 80 \u2013 90 chi\u1ebfc \u0111\u00f3ng ngo\u00e0i bi\u1ec3n g\u00e2y s\u1ef1 ; v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 th\u00ec nh\u1eefng ch\u1ed7 V\u0129nh Th\u00f4ng \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, \u0110a Ph\u01b0\u1edbc \u1edf Ti\u1ec1n Giang, An L\u1ea1c v\u00e0 T\u00e2n Ch\u00e2u \u1edf H\u1eadu Giang [Th\u1ef1c l\u1ee5c nh\u1ea7m: \u0110a Ph\u01b0\u1edbc \u1edf H\u1eadu Giang; T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c \u1edf Ti\u1ec1n Giang.], gi\u1eb7c chia \u0111\u01b0\u1eddng \u00f9a \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, qu\u00e2n k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng v\u1ea1n, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n nhi\u1ec1u t\u1edbi h\u01a1n 50 \u2013 60 s\u1edf, ch\u1ef1c d\u1edf ngh\u1ec1 m\u1ecdn con l\u1eeba, r\u00f4ng r\u1ee1 l\u00e0m c\u00e0n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n sai nguy\u00ean l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tham t\u00e1n Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ed1c \u0111\u1ed3ng Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n qu\u00e2n s\u0129, chia \u0111i ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh, sau nh\u00e2n ng\u1ef1 gi\u00e1 B\u1eafc tu\u1ea7n, c\u1ea7n g\u00e2y t\u00ecnh giao h\u1ea3o v\u1edbi l\u00e2n bang, nh\u01b0ng v\u1eabn b\u1eadn l\u00f2ng \u0111\u1ebfn mi\u1ec1n Nam, n\u00ean \u0111\u00e3 d\u1ef1 t\u00ednh m\u01b0u t\u00ednh k\u1ebf v\u1ec1 bi\u00ean gi\u1edbi, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ph\u00e1i qu\u00e2n c\u1ee9ng m\u1ea1nh 6 v\u1ec7 Kinh v\u00e0 T\u1ea3 k\u1ef3 \u0111i v\u00e0o Nam, cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0111i \u0111\u1ed1c su\u1ea5t bi\u1ec1n binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o, l\u1ef1a c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Sau \u0111\u00f3, \u0111\u01b0\u1ee3c tin H\u00e0 Ti\u00ean b\u00e1o th\u1eafng tr\u1eadn : qu\u00e2n quan b\u1eafn s\u00fang \u0111\u1ea1i b\u00e1c thuy\u1ec1n gi\u1eb7c tan v\u1ee1, qu\u00e2n gi\u1eb7c m\u1ea5t v\u00eda, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam b\u1ecf ch\u1ea1y. C\u00e1c chi \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u1edf Ti\u1ec1n Giang v\u00e0 H\u1eadu Giang l\u1ea1i b\u1ecb nh\u1eefng to\u00e1n nh\u1ecf trong c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n ta ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec1u tan v\u1ee1 h\u1ebft, ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ed9t s\u1ed1 l\u1edbn qu\u00e2n gi\u1eb7c \u1edf \u0111\u1ed3n V\u0129nh Th\u00f4ng ngu t\u1ed1i, kh\u00f4ng s\u1ee3 ch\u1ebft, d\u00e1m l\u00e0m ra m\u1eb7t ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Qu\u00e2n quan li\u1ec1n chia 5 \u0111\u1ea1o, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh \u00fap, ph\u00e1 lu\u00f4n \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c h\u01a1n 20 s\u1edf, ch\u00e9m t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c, c\u1ee7a Th\u1ed5 v\u00e0 b\u00e8 l\u0169 ch\u00fang h\u00e0ng h\u01a1n tr\u0103m, ngh\u00ecn \u0111\u1ea7u. Qu\u00e2n Xi\u00eam Man b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, b\u1ecb ch\u1ebft kh\u00f4ng sao k\u1ec3 xi\u1ebft. Ta thu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i b\u00e1c 28 c\u1ed7, kh\u00ed gi\u1edbi nhi\u1ec1u kh\u00f4ng t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri khi\u1ebfp s\u1ee3, ch\u1ea1y v\u1ec1, kh\u00f4ng c\u00f2n d\u00e1m khoe t\u00e0i n\u1eefa. Sau \u0111\u00f3, \u0111\u1ea1i binh c\u1ee7a T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, d\u1eb9p \u0111\u1ea5t Th\u1ea5t S\u01a1n, ph\u00e1 s\u00e0o huy\u1ec7t gi\u1eb7c. Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 ra th\u00fa m\u1ed7i ng\u00e0y c\u00f3 \u0111\u1ebfn v\u00e0i ngh\u00ecn, ta \u0111\u1ec1u chia \u0111\u1eb7t cho \u1edf y\u00ean ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0103n. B\u1ecdn \u0110\u1ee9c l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng chuy\u1ec3n \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u Nam Ninh, Nam Th\u00e1i thu\u1ed9c h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y. Quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng nh\u01b0 v\u00e0o ch\u1ed7 kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef. Xi\u00eam Man \u0111\u00e3 n\u00edn h\u01a1i, bi\u00ean thu\u1ef3 \u0111\u00e3 y\u00ean l\u1eb7ng, b\u00e8n sai h\u00e1t kh\u1ea3i ca, r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, khao th\u01b0\u1edfng \u01b0u h\u1eadu cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. C\u00f4ng l\u1edbn khi l\u00e0m xong, \u0111\u00e3 xu\u1ed1ng d\u1ee5 ngay cho qu\u00e2n, d\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i, c\u00f9ng y\u00ean vui v\u00f4 s\u1ef1. V\u1ea3, tr\u1eabm bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, g\u1eb7p ph\u1ea3i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c, b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 ph\u1ea3i d\u1ea5y binh, \u0111\u1ed9ng ch\u00fang, sai t\u01b0\u1edbng \u0111i \u0111\u00e1nh, kh\u00f4ng ngo\u00e0i s\u1ef1 \u0111\u00e1nh k\u1ebb ph\u1ea3n ngh\u1ecbch, gi\u1eef y\u00ean l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u cho y\u00ean \u1ed5n. Nh\u1edd tr\u1eddi t\u1ef1a, \u0111\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng, \u00f4ng cha \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng, ba qu\u00e2n theo m\u1ec7nh, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1edd \u0111\u1ecf b\u00e1o th\u1eafng, ho\u00e0n th\u00e0nh v\u00f5 c\u00f4ng. M\u1eb7c d\u1ea7u ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y nh\u1ecf m\u1ecdn h\u00e3y c\u00f2n \u0111\u1ec3 ra m\u1ed9t x\u00f3, nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u1eb3ng qua l\u00e0 kh\u00f4ng n\u1ee1 d\u00f9ng qu\u00e1 s\u1ee9c binh, ch\u1ec9 c\u1ed1t chi\u00eau t\u1eadp cho d\u00e2n y\u00ean \u1ed5n. Hi\u1ec7n nay, c\u00e1c n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3, \u0111\u1ecba di\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh ; qu\u00e2n, d\u00e2n m\u1ecdi ch\u1ed7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui, m\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng c\u1ee7a tr\u1eabm lo cho d\u00e2n t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ee7i \u0111\u00f4i ch\u00fat. V\u00ec v\u1eady d\u1ee5 kh\u1eafp trong ngo\u00e0i cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u bi\u1ebft r\u00f5\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn man Nam Ch\u01b0\u1edfng qu\u1ea5y nhi\u1ec5u c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u01b0 d\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean. Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ea5y l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Long \u0111em qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh. Gi\u1eb7c Man lui ch\u1ea1y, Long \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Tam V\u1ea1n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a gi\u1eb7c, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1. Quan t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Th\u01b0\u1edfng cho V\u0103n Long h\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1. R\u1ed3i sai \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Minh \u0111\u1ebfn v\u00f9ng \u1ea5y, xem x\u00e9t nh\u1eefng ch\u1ed7 hi\u1ec3m, ch\u1ed7 d\u1ec5 c\u1ee7a s\u00f4ng n\u00fai c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o, quan l\u1ea1i c\u1ee7a b\u1ecdn Man, tu\u1ef3 ti\u1ec7n x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. L\u1ea1i ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t chia cho \u1edf \u0111\u1ec3 d\u00e2n c\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean.<\/p>\n<p>Thi \u0110\u00ecnh. Sai Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i b\u1ea3o, Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 l\u00e0m Gi\u00e1m th\u00ed \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, gia h\u00e0m Tham tri, sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp gi\u1eef vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n thi, T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng v\u00e0 Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c v\u1ee5 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng gi\u1eef vi\u1ec7c duy\u1ec7t quy\u1ec3n thi. Cho : Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh T\u00e1 \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p Ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n ; b\u1ecdn Phan \u0110\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, Phan Tam T\u1ec9nh, Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u1eeb, Nguy\u1ec5n Danh V\u1ecdng, Ng\u00f4 Kh\u1eafc Ki\u1ec7m, Nguy\u1ec5n Duy C\u1ea7n, Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng Ph\u1ed5, Tr\u1ea7n V\u0103n Ch\u00ednh, Nguy\u1ec5n Qu\u00fd T\u00e2n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Duy, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ed1, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Trinh 12 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 tam gi\u00e1p \u0110\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cX\u01b0a nay thi \u0111\u00ecnh, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 v\u00e0o b\u1eadc Tam kh\u00f4i((1) Tam kh\u00f4i : ba b\u1eadc \u0111\u1ed7 nh\u1ea5t gi\u00e1p : tr\u1ea1ng nguy\u00ean, b\u1ea3ng nh\u00e3n, th\u00e1m hoa.1) th\u00ec v\u0103n l\u00fd nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. B\u1ecdn Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cV\u0103n c\u1ed5, v\u0103n kim \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i 10 ph\u1ea7n \u00fd \u0111\u1ee7, l\u1eddi \u0111\u1eb9p, m\u1edbi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u00e0o b\u1eadc \u1ea5y\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cV\u0103n l\u00fd m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eb9n c\u1ea3 10 ph\u1ea7n, th\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ec5. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta m\u1edf gi\u00e1p khoa((2) Gi\u00e1p khoa : khoa thi ti\u1ebfn s\u0129.2), \u0111\u1ec3 \u00fd c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecdc, nh\u01b0ng v\u1ec1 nh\u1ea5t gi\u00e1p v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i cao, l\u1ea1, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 v\u1ec1 m\u1ef1c th\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2u\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 b\u1ecdn c\u1ed1ng c\u1eed, n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i h\u1ecdc v\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c, h\u00e0 t\u1ea5t c\u1ee9 ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 h\u1ea1n tu\u1ed5i ! V\u1ea3, s\u1ee9c h\u1ecdc ti\u1ebfn \u00edch c\u1ed1t \u1edf l\u00fac c\u00f2n thanh ni\u00ean, n\u1ebfu tu\u1ed5i \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i 40 th\u00ec ch\u00ed \u00fd \u0111\u00e3 m\u1ecfi m\u1ec7t, c\u00f2n c\u1ed1 g\u1eafng sao \u0111\u01b0\u1ee3c ! H\u00e1 ch\u1eb3ng th\u1ea5y m\u1ea5y n\u0103m nay nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 thi\u1ebfu ni\u00ean, c\u00f2n 40 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean th\u00ec \u00edt ? T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi sung v\u00e0o ph\u1ee7 c\u1ed1ng((1) Ph\u1ee7 c\u1ed1ng : h\u1ea1ng h\u1ecdc tr\u00f2 \u1edf ph\u1ee7, qua \u0111\u1ee3t s\u00e1t h\u1ea1ch, h\u00e0ng ph\u1ee7 \u0111\u1ec1 c\u1eed \u0111\u1ec3 \u0111i thi.1), kh\u00f4ng c\u00e2u n\u1ec7 h\u1ea1n tu\u1ed5i. Ra l\u1ec7nh cho quan \u1edf b\u1ed9 ghi l\u1ea5y, b\u00e0n l\u1ea1i r\u1ed3i t\u00e2u \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Tha, gi\u1ea3m thu\u1ebf th\u00e2n n\u0103m \u1ea5y cho c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam v\u00e0o Nam c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. (C\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn, gi\u1ea3m 2 ph\u1ea7n 10 ; Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, gi\u1ea3m 3 ph\u1ea7n 10 ; An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, 4 ph\u1ea7n 10). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua t\u1eeb B\u1eafc K\u1ef3 h\u1ed3i loan, b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay, B\u1eafc tu\u1ea7n, t\u1edbi \u0111\u00e2u c\u0169ng l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc, ra \u01a1n, c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd ; duy c\u00f2n t\u1eeb Kinh v\u00e0o Nam ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u01a1n, th\u1eadt th\u1ea5y ch\u01b0a v\u1eeba l\u00f2ng tr\u1eabm !\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u : \u201cT\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ra B\u1eafc, ph\u1ea3i d\u1ef1ng h\u00e0nh cung, s\u1ee9 qu\u00e1n kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u01b0\u1edfng cho l\u00e0 ph\u1ea3i. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ee3i sau khi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 y\u00ean, ra \u01a1n cho c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i. T\u1edbi \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c \u0111\u00e3 xong, m\u1edbi \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho tha, gi\u1ea3m thu\u1ebf \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng \u01a1n r\u1ed9ng r\u00e3i.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u1ea1i g\u00e2y tai v\u1ea1. Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Nh\u1ea5t l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Loan ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft. Vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00ean \u0111\u1ebfn vua. B\u1ecdn B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, \u00e1n s\u00e1t Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh v\u00e0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 T\u1ee9 \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. Loan \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng Qu\u1ea3n c\u01a1, chi\u1ebfu theo t\u1eb7ng h\u00e0m, c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn \u00e1c Man l\u1ea1i l\u1ebbn xu\u1ed1ng t\u1ea5n ph\u1eadn c\u1ee7a c\u01a1 T\u1ee9 v\u00e0 c\u01a1 Ng\u0169, chia \u0111i b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a. Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Chu Ph\u01b0\u1edbc Minh th\u00e2n \u0111em qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n mai ph\u1ee5c, ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1, r\u1ed3i \u0111\u00e1nh gi\u1ebft h\u1ebft. Vua th\u01b0\u1edfng : Minh \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, kim ng\u00e2n ti\u1ec1n m\u1ed7i th\u1ee9 4 \u0111\u1ed3ng ; \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng tr\u1edf xu\u1ed1ng, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb \u1edf c\u00e1c m\u1eb7t T\u00e2y Ninh, Quang Ho\u00e1 \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0 r\u1ed7i, xin li\u1ec7u \u0111\u1ec3 m\u1ed9t s\u1ed1 bi\u1ec1n binh \u1edf l\u1ea1i \u0111\u00f3ng gi\u1eef, c\u00f2n cho r\u00fat v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh\u201d. Vua thu\u1eadn cho. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan tr\u1ecdng, nay d\u1ea7u qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111i xa, nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u01b0a n\u00ean v\u1ed9i \u0111\u1ec3 s\u01a1 su\u1ea5t, tr\u1ec5 n\u1ea3i, b\u00e8n sai quan t\u1ec9nh ch\u1ecdn trong nh\u1eefng vi\u00ean thu\u1ed9c t\u1ec9nh, vi\u00ean n\u00e0o am hi\u1ec3u ti\u1ebfng Man th\u00ec cho \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u d\u00f2 th\u00e1m \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh th\u1ebf c\u1ee7a gi\u1eb7c. L\u1ea1i, sau c\u01a1n gi\u1eb7c gi\u00e3, ph\u00e0m c\u00e1c l\u00e0ng m\u1ea1c c\u00f3 d\u00e2n ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e1n th\u00ec n\u00ean t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch chi\u00eau d\u1ee5, gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u1ec3 h\u1ecd tr\u1edf l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho cha m\u1eb9 c\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh, v\u0103n t\u1eeb tam ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean. N\u0103m ngo\u00e1i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 chi\u1ebfu gia \u01a1n, \u0111\u00e3 sai quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ebfn nay, hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh l\u00e0m xong danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, quan Kinh th\u00ec: T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m, Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, Ph\u1ea1m Th\u1ec3 Hi\u1ec3n, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, \u0110\u1ed7 Quang, Ho\u00e0ng Thu; quan ngo\u00e0i th\u00ec : \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecb, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong, hi\u1ec7n c\u00f2n cha m\u1eb9. Th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n, l\u0129nh m\u00e0u, sa, l\u1ee5a, s\u00e2m, qu\u1ebf, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Sai Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 L\u1ea1i V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu, th\u1ef1 L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung V\u0169 Danh Tr\u00ec \u0111i thanh tra N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng r\u1ea5t n\u00f3ng, b\u00e8n ban s\u00e2m nam cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. C\u0169ng truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ph\u00e1i \u0111i tra x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0 : V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n v\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u b\u1ecdn ti\u1ebfn s\u0129, ph\u00f3 b\u1ea3ng m\u1edbi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7n T\u1ea3 \u0111\u00e3i l\u1eadu thi \u1ee9ng ch\u1ebf. Ra \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 l\u00e0 \u201cT\u00e2y chinh t\u1ea5u kh\u1ea3i\u201d ((1) T\u00e2y chinh t\u1ea5u kh\u1ea3i : \u0111\u00e1nh ph\u00eda T\u00e2y, h\u00e1t m\u1eebng th\u1eafng tr\u1eadn.1), l\u00e0m theo th\u1ec3 kh\u00fac \u201cT\u1ea7n v\u01b0\u01a1ng ((2) T\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng : L\u00fd Th\u1ebf D\u00e2n, t\u1ee9c \u0110\u01b0\u1eddng Th\u00e1i T\u00f4ng, gi\u00fap cha d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc (617 \u2013 622). \u0110\u1ebfn th\u1eddi Nguy\u00ean Ho\u00e0 (806 \u2013 820), nh\u00e0 th\u01a1 B\u1ea1ch C\u01b0 D\u1ecb l\u00e0m kh\u00fac T\u1ea7n V\u01b0\u01a1ng ph\u00e1 tr\u1eadn \u0111\u1ec3 t\u00e1n d\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p.2) ph\u00e1 tr\u1eadn\u201d c\u1ee7a B\u1ea1ch C\u01b0 D\u1ecb trong l\u1ed1i Nh\u1ea1c ph\u1ee7 (Nh\u1ea1c ph\u1ee7 : L\u1ed1i v\u0103n v\u1ea7n l\u00e0m theo th\u1ec3 c\u00e1ch c\u00e1c kh\u00fac nh\u1ea1c \u1edf N\u1ed9i ph\u1ee7.3) \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh T\u1ebf \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i gi\u1eb7c Xi\u00eam, thu \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t kh\u1ea9u s\u00fang l\u1edbn ki\u1ec3u T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, vua sai \u0111em th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u1ec3 xem m\u1ee9c \u0111\u1ed9 b\u1eafn \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c xa hay g\u1ea7n, r\u1ed3i b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cS\u00fang n\u00e0y l\u00e0 s\u00fang c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, ta \u0111\u00e1nh d\u1eb9p gi\u1eb7c Xi\u00eam m\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean cho s\u00fang l\u00e0 \u201cB\u00ecnh Xi\u00eam sung ti\u00eau ph\u00e1o\u201d \u0111\u1ec3 ghi vi\u1ec7c \u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, h\u00f4m m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng gi\u00eang, c\u00f3 1 con h\u01b0\u01a1u t\u1eeb trong n\u00fai ngu\u1ed3n H\u1eefu Tr\u1ea1ch ch\u1ea1y ra b\u1ebfn \u0111\u00f2 h\u00e0nh cung An B\u1eb1ng ; Th\u1ee7 h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00fd b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em d\u00e2ng vua. Qua v\u00e0i ng\u00e0y, l\u1ea1i c\u00f3 1 con d\u00ea r\u1eebng c\u0169ng t\u1eeb trong n\u00fai \u1ea5y ch\u1ea1y ra, Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u00e2ng l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u1eef \u201cl\u1ed9c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [con h\u01b0\u01a1u] \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef \u201cl\u1ed9c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c], ch\u1eef \u201cd\u01b0\u01a1ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [con d\u00ea] \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef \u201c d\u01b0\u01a1ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [kh\u00ed th\u1ecbnh]. \u0110\u00f3 tuy l\u00e0 nh\u1eefng v\u1eadt t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng n\u0103m m\u1edbi m\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7c ng\u1eabu nhi\u00ean, ch\u00ednh l\u00e0 \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t\u201d. T\u1edbi \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c bang giao tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i \u0111\u00e3 kh\u00e1nh th\u00e0nh trong khi B\u1eafc tu\u1ea7n, vi\u1ec7c d\u00f9ng binh \u1edf Nam K\u1ef3 l\u1ea1i th\u00e0nh c\u00f4ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi ta cho l\u00e0 \u1ee9ng v\u1edbi \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t \u201cd\u01b0\u01a1ng, l\u1ed9c\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn Th\u1ebf mi\u1ebfu l\u00e0m l\u1ec5. C\u00f2n c\u00e1c mi\u1ebfu v\u00e0 l\u1ec5 \u00c2n ti\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 th\u00ec chia sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n k\u00ednh \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5. L\u1ec7 c\u0169 : 2 l\u1ec5 t\u1ebf Xu\u00e2n, Thu, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn Th\u00e1i mi\u1ebfu ; 2 l\u1ec5 t\u1ebf H\u1ea1, \u0110\u00f4ng, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn Th\u1ebf mi\u1ebfu. \u0110\u1ebfn nay, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin : ng\u00e0y l\u1ec5 m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, vua \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1i Th\u00e1i mi\u1ebfu, th\u00ec l\u1ec5 m\u00f9a thu, xin vua \u0111\u1ebfn Th\u1ebf mi\u1ebfu ; c\u00f2n l\u1ec5 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, xin vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. \u0110\u1ee3i sang n\u0103m l\u00e0m xong l\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ee5 ((1) Th\u0103ng ph\u1ee5 : l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0o mi\u1ebfu t\u1ed5 sau khi h\u1ebft tang.1), s\u1ebd l\u1ea1i tu\u00e2n theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. Vua y theo.<\/p>\n<p>Sai : T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa sung l\u00e0m ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean, Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh sung S\u1eed qu\u00e1n To\u1ea3n tu T\u00f4 Tr\u00e2n l\u00e0m Ph\u00f3 [ch\u1ee7 kh\u1ea3o] ; B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecb sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Ngh\u1ec7 An, Lang trung bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung l\u00e0m Ph\u00f3. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 56 c\u1eed nh\u00e2n (tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 38 ng\u01b0\u1eddi : Ph\u1ea1m Ph\u00fa Th\u1ee9, L\u00ea Khoan Ho\u00e0nh, Tr\u00e0 V\u0103n Tu\u1ef5, Tr\u1ea7n V\u0103n Quang, Nguy\u1ec5n Quang Huy, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh T\u00fac, L\u00ea V\u0103n Ph\u1ed5, L\u00ea \u0110\u00ecnh C\u00f4n, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Nho, H\u1ed3 Ti\u1ebfn Thu\u1ef5, L\u00ea V\u0103n Gi\u1ea3n, Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ecdc, L\u01b0u T\u01b0 Trung, Phan Kh\u1eafc Tu\u00e2n, Tr\u1ea7n V\u0103n X\u01b0\u1edbng, Nguy\u1ec5n Hi\u1ec3n Do\u00e3n, V\u0103n Ph\u00fa H\u1eadu, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u00e2n, Ho\u00e0ng C\u00f4ng Th\u1ecbnh, Ph\u1ea1m V\u0103n T\u01b0\u1eddng, Tr\u1ea7n V\u0103n Ninh, Tr\u1ea7n Quang Quy\u1ec1n, Ho\u00e0ng V\u0103n Khu\u00ea, L\u00ea \u0110i\u1ec1u D\u01b0\u01a1ng, Ng\u00f4 Hu\u1ec7, Ng\u00f4 \u0110\u00e0m, Tr\u1ea7n Th\u1ebf Vinh, Nguy\u1ec5n Duy T\u00e2n, Ho\u00e0ng V\u0103n S\u0129, Ho\u00e0ng C\u00f4ng Tr\u1ee9, Ph\u1ea1m C\u00f4ng \u0110\u1ec1, \u0110\u1ed7 V\u0103n L\u00e2n, L\u00ea \u00fd \u0110\u1ee9c, Mai Tr\u00fac T\u00f9ng, B\u00f9i V\u0103n \u0110\u00f4n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecb, H\u1ed3 T\u00ednh, Cao V\u0103n V\u1eadn. \u2013 Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 18 ng\u01b0\u1eddi : L\u00ea Ki\u00ean, L\u00fd Nguy\u00ean T\u01b0\u1eddng, B\u00f9i Th\u1ee9, Phan \u0110\u00ecnh Th\u1ef1c, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Qu\u00e1t, H\u1ed3 Ng\u1ecdc Ban, Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh To\u00e1i, Phan Kh\u1eafc Ki\u1ec7m, L\u00ea C\u00e1n, Tr\u1ea7n \u0110\u1ecbnh, V\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Chi\u1ec3u, H\u1ed3 B\u1ec9nh Vi, L\u00ea \u0110\u0103ng Tr\u1ea1c, Tr\u1ea7n H\u1eadu \u0110\u1ee9c, T\u1ea1 Kh\u1eafc Qu\u1ea3n, Ho\u00e0ng Tu\u1ea5n Th\u0103ng, Nguy\u1ec5n B\u00e1ch, L\u00ea V\u0103n L\u01b0u).<\/p>\n<p>Trong danh s\u00e1ch t\u00fa t\u00e0i tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc T\u01b0\u1eddng, vua gh\u00e9t v\u00ec m\u1ea1o d\u00f9ng h\u1ecd nh\u00e0 vua, sai c\u00e1ch b\u1ecf t\u00ean trong s\u1ed5 t\u00fa t\u00e0i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u01b0\u1eddng v\u00e0 giao cho vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a, th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t l\u1ec5 : tr\u00ean d\u01b0\u1edbi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc, d\u00f2ng h\u1ecd c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 sang, h\u00e8n v\u00e0 chia r\u00f5 th\u00e2n, s\u01a1. \u0110\u1ee9c Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta g\u00e2y d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0m h\u1ecd nh\u00e0 vua. Kho\u1ea3ng ni\u00ean hi\u1ec7u Minh M\u1ec7nh l\u1ea1i c\u00f3 d\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i : Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u1ecd vua m\u00e0 d\u01b0\u1edbi h\u1ecd c\u1ee7a m\u00ecnh [ch\u1eef Nguy\u1ec5n]\u00a0 m\u1ea1o \u0111\u1eb7t ch\u1eef Ph\u01b0\u1edbc th\u00ec cho d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c \u0111\u1ec3 thay. Quan, d\u00e2n trong, ngo\u00e0i, ai c\u0169ng \u0111\u1ec1u bi\u1ebft k\u00ednh c\u1ea9n ki\u00eang tr\u00e1nh, V\u0103n T\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 \u0111i h\u1ecdc, \u0111i thi, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft, sao l\u1ea1i c\u00f2n m\u1ea1o \u0111\u1ed9i h\u1ecd vua ? Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u00e0 h\u1ecdc quan \u1edf ph\u1ee7, huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t h\u1ea1ch, thu quy\u1ec3n, c\u1ee9 vi\u1ec7c s\u1eafp x\u1ebfp \u0111\u01b0a \u0111i, quan Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m v\u00e0 quan tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1i kh\u00f4ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m n\u00eau ra, sao m\u00e0 \u0111ui \u0111i\u1ebfc c\u1ea3 m\u1ed9t l\u0169 \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! B\u1ed9 L\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y thu nh\u1eadn danh s\u00e1ch c\u0169ng b\u1ecf qua kh\u00f4ng bi\u1ebft. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 s\u01a1 s\u00f3t, giao c\u1ea3 cho [vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t] ngh\u1ecb x\u1eed\u201d.<\/p>\n<p>Khi \u00e1n x\u00e9t xong d\u00e2ng l\u00ean, vua l\u1ea1i giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i. T\u01b0\u1eddng b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 1 n\u0103m, h\u1ecdc quan \u1edf t\u1ec9nh, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, quan [Qu\u1ed1c t\u1eed] gi\u00e1m, quan tr\u01b0\u1eddng, b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng, ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ecd vua l\u00e0 t\u00f4n tr\u1ecdng, tr\u1eabm khi coi ch\u00ednh s\u1ef1 \u1edf Th\u00e2n \u0111\u00e0i ((1) Th\u00e2n \u0111\u00e0i : t\u1ee9c l\u00e0 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.1), \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta c\u1eb7n k\u1ebd d\u1ee5 b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t : H\u1ecd nh\u00e0 vua ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, v\u1ec1 d\u00f2ng d\u00f5i T\u00f4n th\u1ea5t, c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng th\u1eddi ki\u1ec3m tra cho minh b\u1ea1ch. Th\u1ebf m\u00e0 nay c\u00f3 k\u1ebb kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec kia, ngu d\u1ea1i l\u1ea7m ph\u1ea1m, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng d\u1ee5 b\u1ea3o l\u1ea1i cho r\u00f5 \u0111\u1ec3 r\u0103n \u0111e ng\u01b0\u1eddi sau. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay, ph\u00e0m k\u1ebb n\u00e0o c\u1ed1 \u00fd l\u1ea1m m\u1ea1o h\u1ecd vua, n\u1ebfu hai ch\u1eef h\u1ecd hay hai ch\u1eef t\u00ean m\u00e0 ph\u1ea1m v\u00e0o d\u00f2ng d\u00f5i th\u1ebf h\u1ec7 thu\u1ed9c T\u00f4n th\u1ea5t chi g\u1ea7n th\u00ec chi\u1ebfu theo lu\u1eadt \u201c\u0110\u1ea1i b\u1ea5t k\u00ednh\u201d, x\u1eed t\u1eed ; n\u1ebfu x\u01b0ng h\u00f4 ph\u1ea1m \u0111\u1ebfn T\u00f4n th\u1ea5t chi xa th\u00ec chi\u1ebfu theo lu\u1eadt \u201cCon nu\u00f4i m\u1ea1o t\u1eadp \u1ea5m\u201d, ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u1edf n\u01a1i lam ch\u01b0\u1edbng ; n\u1ebfu c\u1ed1 ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 c\u1eady quy\u1ec1n th\u1ebf s\u00e1ch nhi\u1ec5u hay m\u01b0u toan \u0111\u1ec3 th\u1eeba k\u1ebf t\u1eadp phong s\u1ebd l\u1ea1i tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng th\u00eam b\u1eadc n\u1eefa. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u1eadn cho v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ed1 c\u00e1o \u0111\u1ec1u giao b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed nghi\u00eam ng\u1eb7t. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 l\u00e2u d\u00e0i. V\u1eady d\u1ee5 kh\u1eafp trong, ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft m\u00e0 tr\u00e1nh, kh\u00f4ng vi ph\u1ea1m\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00e1i b\u1ea3o Ti\u1ec1n qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea7u Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, H\u1eefu T\u00e2m b\u1ecb \u1ed1m \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i. Vua nhi\u1ec1u l\u1ea7n sai trung s\u1ee9 ra th\u0103m h\u1ecfi, ban cho s\u00e2m, qu\u1ebf c\u1ee7a vua d\u00f9ng v\u00e0 ph\u00e1i Th\u00e1i y \u0111\u1ebfn ch\u1eefa. T\u1edbi \u0111\u00e2y, H\u1eefu T\u00e2m b\u1ec7nh n\u1eb7ng, xin v\u1ec1 l\u00e0ng, \u0111i \u0111\u1ebfn Ngh\u1ec7 An th\u00ec ch\u1ebft. Y ch\u00ednh Ng\u00f4 Ki\u1ebfn Tr\u00ed cho ch\u1ea1y tr\u1ea1m v\u1ec1 Kinh, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean tr\u01b0\u1edbc. Vua r\u1edbt n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, n\u00f3i : \u201cPh\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m l\u00fac tr\u1ebb theo Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00f4ng lao, khi th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, tr\u1ea3i l\u00e0m quan trong, quan ngo\u00e0i, d\u1ef1ng nhi\u1ec1u qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n tr\u00ean \u01b0u \u0111\u00e3i, cho t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1n c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ta \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t. H\u1eefu T\u00e2m th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ec1 t\u00f4i ch\u00ednh tr\u1ef1c. N\u0103m ngo\u00e1i, tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, g\u1eb7p khi c\u00f3 l\u1ec5 l\u1edbn v\u1ec1 bang giao, n\u00ean sai h\u00e3y tr\u1edf v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1ec3 gi\u1eef vi\u1ec7c \u1edf m\u1ed9t mi\u1ec1n quan tr\u1ecdng, nh\u01b0ng b\u1ec7nh gi\u00e0 d\u1ea7n d\u1ea7n th\u00eam n\u1eb7ng, \u0111\u00e3 cho \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, mong ch\u00f3ng l\u00e0nh m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n l\u1ea5y \u00e2n s\u1ee7ng. Kh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ec7nh th\u1ebf kh\u00f3 ch\u1eefa, gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 v\u1ed9i qua \u0111\u1eddi ! Thi\u1ec7t m\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n gi\u00fap vi\u1ec7c, khi\u1ebfn cho l\u00f2ng ta th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t kh\u00f4ng khu\u00e2y ! Nay ngo\u00e0i vi\u1ec7c chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, chu\u1ea9n cho gia phong T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc qu\u1eadn c\u00f4ng, \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Trung T\u00fac. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho g\u1ea5m m\u00e0u, nhi\u1ec5u m\u00e0u, sa m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 10 t\u1ea5m, sai Th\u1ecb v\u1ec7 do \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, \u0111em \u0111\u1ebfn ban cho. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho v\u00e1t phu tr\u1ea1m \u0111i h\u1ed9 tu\u1ef3, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c quy\u1ec1n th\u00ec \u0111\u01b0a linh c\u1eefu v\u1ec1 qu\u00ea. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y ch\u00f4n c\u1ea5t, c\u1ea5p th\u00eam cho 3.000 quan ti\u1ec1n v\u00e0 ban l\u1ec5 t\u1ebf 2 l\u1ea7n. Ng\u01b0\u1eddi con l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu Xu\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c chi l\u01b0\u01a1ng theo th\u1ea5t ph\u1ea9m, nay cho \u1ea5m th\u1ee5, l\u00e0m tinh binh Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd ; khi h\u1ebft tang, s\u1ebd do b\u1ed9 tra c\u1ee9u, theo l\u1ec7, xin Ch\u1ec9 d\u1ee5 cho t\u1eadp phong, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00e1i \u00fd tha thi\u1ebft th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i hu\u00e2n c\u1ef1u\u201d.<\/p>\n<p>T\u00e2m ch\u1ebft \u1edf Ngh\u1ec7 An, qua 6 ng\u00e0y, quan t\u1ec9nh\u00a0 m\u1edbi d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u vua ; v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u1ecb tang ch\u1ec9 cho th\u00e2n nh\u00e2n [c\u1ee7a T\u00e2m] vay l\u0129nh ti\u1ec1n kho \u0111\u1ec3 chi d\u00f9ng. Vua gi\u1eadn, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i th\u1ea7n ch\u1ebft \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i coi s\u00f3c vi\u1ec7c tang, chi c\u1ea5p c\u00e1c kho\u1ea3n, ph\u1ea3i ph\u00e1i l\u00ednh h\u1ed9 t\u1ed1ng linh c\u1eefu, c\u0169ng c\u1ea7n ph\u1ea3i d\u00e2ng s\u1edb phi t\u1ea5u. Nay quan t\u1ec9nh l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f2n ra s\u1ef1 th\u1ec3 g\u00ec n\u1eefa !. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng \u00edt h\u1ecdc, kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ec3 th\u1ed1ng \u0111\u00e3 \u0111\u00e0nh, c\u00f2n B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0169 Tu\u1ea5n v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t H\u1ed3 H\u1ef1u c\u0169ng l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf \u00e0 ? V\u1eady gi\u00e1ng b\u1ecdn \u0110\u01b0\u1eddng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 c\u1ea5p, s\u1ed1 ti\u1ec1n 300 quan \u0111\u00e3 l\u1ea5y kho chi ra, cho mi\u1ec5n truy \u0111\u00f2i\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cC\u00f5i T\u00e2y ch\u01b0a l\u1eb7ng, mi\u1ec1n Nam ch\u01b0a y\u00ean, t\u1eeb khi v\u00e0o m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u1ebfn nay, m\u1edbi 3 \u2013 4 th\u00e1ng, nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng, nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng c\u00f3 tu\u1ed5i n\u1ed1i ti\u1ebfp nhau m\u00e0 ch\u1ebft (Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m). Gi\u00f3 n\u1ed5i, m\u00e2y bay ((1) Do c\u00e2u \u201c\u0110\u1ea1i phong kh\u1edfi h\u1ec1, v\u00e2n phi d\u01b0\u01a1ng\u201d (gi\u00f3 l\u1edbn n\u1ed5i l\u00ean, m\u00e2y bay l\u01b0\u1ee3n l\u1edd) trong b\u00e0i \u201c\u0110\u1ea1i phong ca\u201d c\u1ee7a H\u00e1n Cao T\u1ed5.1), tr\u1ea1nh ni\u1ec1m t\u01b0\u1edfng nh\u1edb, khi\u1ebfn ta kh\u00f4ng th\u1ec3 ngu\u00f4i l\u00f2ng!\u201d (T\u00e2m, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng C\u1ed5 L\u00e3o, ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, th\u1ecd 64 tu\u1ed5i).<\/p>\n<p>Th\u0103ng Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb l\u00e0m L\u00e3nh binh An Giang. \u0110i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang. Cho V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng do h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd, l\u00e0m t\u00e1c vi ((1) T\u00e1c vi : nh\u01b0 th\u00ed sai, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5.1) Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>B\u1ed5 th\u1ee5 : Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0u l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7, thu\u1ed9c Kinh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 Trung dinh ; Phan V\u0103n M\u1eabu l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu dinh, Phan V\u0103n X\u00edch l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ng\u0169 v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 dinh. B\u1ecdn L\u01b0u luy\u1ec7n t\u1eadp \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, nhi\u1ec1u l\u1ea7n ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u1eafc l\u1ef1c, cho n\u00ean vua khen, d\u00f9ng.<\/p>\n<p>Phong to\u1ea3 m\u1ecf v\u00e0ng An B\u1ea3o \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean. V\u00ec quan t\u1ec9nh t\u00e2u n\u00f3i : b\u1ecdn tr\u01b0\u1edfng m\u1ecf, phu m\u1ecf ((2) H\u00e1n v\u0103n l\u00e0 \u201ckho\u00e1ng tr\u01b0\u1edfng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 v\u00e0 \u201ckho\u00e1ng phu\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .2) tr\u1ed1n \u0111i, b\u1ecf th\u00e0nh hoang vu, cho n\u00ean sai \u0111\u00f3ng l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng \u0110\u1ee9c l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i. Vi\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan V\u0103n L\u0103ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec b\u1ecdn \u00e1c Man \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y r\u1ed1i, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p kh\u00f4ng xong, tu\u1ed5i l\u1ea1i suy y\u1ebfu, b\u1ecb gi\u00e1ng l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u, cho n\u00ean sai C\u00f4ng \u0110\u1ee9c thay th\u1ebf.<\/p>\n<p>Truy t\u1eb7ng c\u00e1c vi\u00ean gi\u00e1o \u0111\u1ea1o, t\u00e1n thi\u1ec7n, b\u1ea1n \u0111\u1ed9c v\u00e0 gi\u1ea3ng t\u1eadp \u1edf n\u01a1i ph\u1ee7 c\u0169 khi vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTrong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta th\u1eadn tr\u1ecdng v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00e9n \u0111\u1ec3 n\u1ed1i ti\u1ebfp c\u01a1 nghi\u1ec7p, d\u00f2ng d\u00f5i, n\u00ean c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ecdn nh\u1eefng k\u1ebb t\u1ed1t \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u1ec3 nh\u1eafc b\u1ea3o, hun \u0111\u00fac, k\u1ef3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u, v\u1eady \u0111\u1eb7c c\u00e1ch sai b\u1ecdn h\u1ecdc r\u1ed9ng t\u00e0i cao nh\u01b0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung h\u1ea7u gi\u1ea3ng s\u00e1ch \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1, ch\u1ec9 d\u1eabn. Ta, sau nh\u1eefng khi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o d\u1ea1y b\u1ea3o ch\u00ednh s\u1ef1, l\u1ea1i c\u00f9ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi gi\u1ea3ng t\u1eadp v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng s\u1eed s\u00e1ch, b\u00e0n b\u1ea1c v\u1ec1 c\u1ed5, kim, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u. Nay n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, chu\u1ed9ng d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u0169. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 nguy\u00ean l\u00e3o c\u00f3 danh v\u1ecdng to, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u1eebng ch\u1ecbu di m\u1ec7nh, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng \u01b0u h\u1eadu c\u1ea3 r\u1ed3i. Nay l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t nh\u1edb \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi sung l\u00e0m gi\u00e1o \u0111\u1ea1o, t\u00e1n thi\u1ec7n, b\u1ea1n \u0111\u1ed9c v\u00e0 gi\u1ea3ng t\u1eadp \u1edf ban gi\u1ea3ng h\u1ecdc, h\u1ecd tuy ch\u1ee9c c\u00f3 l\u1edbn, nh\u1ecf, ng\u00e0y gi\u00fap vi\u1ec7c c\u00f3 l\u00e2u, \u00edt kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o cu\u1ed9c l\u1ef1a ch\u1ecdn tr\u1ecdng th\u1ec3 \u1edf b\u1ea5y gi\u1edd. Nay ng\u01b0\u1eddi th\u00ec \u0111\u00e3 tr\u1ea3 \u1ea5n, treo xe((3) \u00fd n\u00f3i \u0111\u00e3 v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed.3), ng\u01b0\u1eddi th\u00ec nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 ra ngo\u00e0i, b\u1ecb l\u1ed7i ; ai n\u1ea5y \u0111\u00e3 qua \u0111\u1eddi c\u1ea3. Th\u1ea5y nay, nh\u1edb x\u01b0a, th\u1eadt \u0111\u00e1ng b\u00f9i ng\u00f9i ! V\u1eady li\u1ec7u ban \u01a1n \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 l\u00f2ng nh\u1edb tha thi\u1ebft nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i khi tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 th\u00eam \u00e2n m\u00e0 kh\u00f4ng gi\u1ea3m b\u1edbt\u201d. B\u00e8n truy t\u1eb7ng : Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Gi\u1edbi l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 B\u00f9i T\u0103ng Huy l\u00e0m Tham tri, Do\u00e3n V\u0103n Xu\u00e2n l\u00e0m Th\u1ecb lang, T\u00e0o Quang L\u1ec7, Mai Th\u0103ng \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng S\u0129 l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Tu\u1ea5n l\u00e0m Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1, Nguy\u1ec5n V\u0103n K\u1ef3 l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang. Truy th\u1ee5 cho Ho\u00e0ng V\u0103n \u0110\u1ea3n l\u00e0m Lang trung, B\u00f9i V\u0103n L\u00fd l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1. L\u1ea1i phong \u1ea5m cho 1 ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a \u0110\u00ecnh Gi\u1edbi, h\u00e0m th\u1ea5t ph\u1ea9m ; 1 ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a T\u0103ng Huy, h\u00e0m b\u00e1t ph\u1ea9m (\u0110\u00ecnh Gi\u1edbi tr\u01b0\u1edbc sung ch\u1ee9c gi\u00e1o \u0111\u1ea1o ; T\u0103ng Huy, V\u0103n Xu\u00e2n, Quang L\u1ec7, Th\u0103ng \u0110\u01b0\u1eddng, \u0110\u0103ng S\u0129 v\u00e0 V\u0103n \u0110\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u sung t\u00e1n thi\u1ec7n ; V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3ng, V\u0103n K\u1ef3 v\u00e0 V\u0103n L\u00fd tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u sung b\u1ea1n \u0111\u1ed9c ; V\u0103n Tu\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc sung gi\u1ea3ng t\u1eadp. \u0110\u0103ng S\u0129, V\u0103n \u0110\u1ea3n v\u00e0 V\u0103n L\u00fd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m quan ngo\u00e0i, sau b\u1ecb l\u1ed7i). Vua l\u1ea1i ngh\u0129 : L\u00ea \u0110\u1ea1i Ngh\u0129a v\u00e0 V\u0169 H\u00e0m Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o ban gi\u1ea3ng \u0111\u1ea7u ti\u00ean khi vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, n\u00ean truy t\u1eb7ng th\u00eam: \u0110\u1ea1i Ngh\u0129a l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 ; H\u00e0m Ch\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Lang trung.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean t\u00e2u b\u00e0y : \u201cRu\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng trong h\u1ea1t nhi\u1ec1u ch\u1ed7 b\u1ecb n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n tr\u00e0n v\u00e0o, kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ea5y l\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c, xin ho\u00e3n t\u00f4 ru\u1ed9ng n\u0103m \u1ea5y, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sang n\u0103m thu c\u1ea3\u201d. Vua gia \u01a1n, tha h\u1eb3n cho.<\/p>\n<p>Sai Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m, th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf H\u00ecnh khoa l\u00e0 Mai Kh\u1eafc M\u1eabn \u0111i thanh tra V\u0169 kh\u1ed1.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y k\u1ef3 x\u00e9t \u00e1n m\u00f9a thu \u0111\u00e3 t\u1edbi, Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n hi\u1ec7n c\u00f2n ph\u1ee5ng m\u1ec7nh ra ngo\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng, b\u00e8n \u0111i\u1ec1u th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t l\u00e0m th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh, mi\u1ec5n cho L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh ki\u00eam l\u0129nh ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>D\u1eddi l\u1ef5 s\u1edf huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh v\u1ec1 x\u00e3 Ni\u00eam S\u01a1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, huy\u1ec7n l\u1ef5 \u1edf x\u00e3 M\u1eadu Du\u1ec7, lam ch\u01b0\u1edbng h\u01a1i n\u1eb7ng, cho n\u00ean d\u1eddi v\u00e0o x\u00e3 n\u00e0y (huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh thu\u1ed9c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i phong : An Nh\u00e2n qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean C\u00e1p l\u00e0m Tuy An qu\u1eadn c\u00f4ng ; Tuy Nh\u00e2n qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean S\u1ee7ng l\u00e0m Tuy Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng, v\u00ec tr\u00e1nh [ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d] l\u00e0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u((1) Mi\u1ebfu hi\u1ec7u c\u1ee7a Minh M\u1ec7nh : Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.1).<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3 ph\u1ee5 t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ecb Kh\u00e1ch quy\u00ean th\u00f3c \u0111em n\u1ed9p quan \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c qu\u00e2n. Vua khen l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft chu\u1ed9ng ngh\u0129a, th\u01b0\u1edfng cho 2 c\u1eb7p \u00e1o, 10 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, cho \u0111\u1ec1 bi\u1ec3n t\u1ea1i ch\u1ed7 \u1edf r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea1c quy\u00ean ngh\u0129a ph\u1ee5\u201d, l\u1ea1i tha vi\u1ec7c \u0111i l\u00ednh, vi\u1ec7c dao d\u1ecbch su\u1ed1t \u0111\u1eddi cho 1 ng\u01b0\u1eddi con hay ch\u00e1u. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng Minh H\u01b0\u01a1ng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam t\u00ean l\u00e0 Kh\u00e2u Tr\u1ecb t\u1ef1 l\u00e0m ra thu\u1ed1c \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb nh\u1eefng l\u00ednh \u0111au \u1ed1m, vua c\u0169ng th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 l\u00e0m ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m y sinh, l\u1ea1i cho 1 b\u1ed9 \u00e1o c\u00f3 b\u1ed5 t\u1eed \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c vinh d\u1ef1.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, \u00e1n s\u00e1t Ng\u00f4 V\u0103n Th\u1ec3 t\u1ef1 ti\u1ec7n th\u1ea3 t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea1m L\u00ea V\u0103n L\u00e2n. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, giao b\u1ed9 nghi\u00eam ngh\u1ecb, c\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, l\u01b0u, b\u1eaft ph\u1ea3i t\u00ecm b\u1eaft cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean L\u00e2n. Sau, L\u00e2n ra th\u00fa, vua cho tha t\u1ed9i, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m binh \u1edf An Giang.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn d\u00f9ng l\u00e0m ch\u1ee9c kh\u00e1c. B\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7m l\u00e0m L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110i\u1ec1u : th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ea3n l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 L\u00ea Khoan M\u1ea1nh b\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c tr\u1ea1m \u00e1p t\u1ea3i b\u1ea1c \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Ph\u00fa Y\u00ean tr\u1edf v\u00e0o Nam, \u0111\u01b0a v\u1ec1. L\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, do nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa v\u1ec1 Kinh chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 b\u1ea1c \u1ea5y \u0111em n\u1ed9p ; t\u1edbi \u0111\u00e2y vua cho r\u1eb1ng bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p l\u00e2u ng\u00e0y, kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1eaft ph\u1ea3i nh\u1ecdc s\u1ee9c n\u1eefa, n\u00ean m\u1edbi sai d\u00f9ng phu tr\u1ea1m thay l\u00e0m.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u1edf vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y th\u1ed5 ph\u1ec9 h\u1ecdp nhau \u1edf H\u00e0 \u00c2m, H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a ra \u0111\u1ea7u th\u00fa h\u1ebft. Ch\u1ed7 \u1ea5y d\u00e2n Kinh, d\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf l\u1eabn l\u1ed9n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, n\u00ean cho \u0111i hi\u1ec3u d\u1ee5 r\u1ed9ng kh\u1eafp, \u0111\u1ec3 ch\u00fang vui theo gi\u00e1o ho\u00e1, ai n\u1ea5y y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n\u201d. Ti\u1ebfp \u0111\u00f3, l\u1ea1i d\u1ee5 sai quan t\u1ec9nh An Giang, th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i d\u00f2 h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh cho \u0111\u00edch x\u00e1c, tu\u1ef3 nghi l\u00e0m cho \u1ed5n tho\u1ea3, ch\u1edb cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng t\u1ea1m y\u00ean, \u0111\u00e3 v\u1ed9i t\u1ecf ra s\u01a1 su\u1ea5t, tr\u1ec5 n\u1ea3i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Trao ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean cho L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa. (Ph\u00fa tr\u01b0\u1edbc do nguy\u00ean h\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c). D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ecbnh Bi\u00ean l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf Nam K\u1ef3, ch\u1ee9c vi\u1ec7c coi gi\u1eef r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. V\u0103n Ph\u00fa, ng\u01b0\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eabm \u0111\u1eb7c c\u00e1ch k\u00e9n ch\u1ecdn, n\u00ean g\u1eafng \u0111em m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, chi\u00eau t\u1eadp v\u1ed7 v\u1ec1 cho y\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi \u00fd tr\u1eabm \u0111\u00e3 giao cho l\u00e0m tr\u1ecdn. C\u00f2n nguy\u00ean T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y v\u1ec1 t\u1edbi Kinh, s\u1ebd ch\u1ecdn d\u00f9ng ch\u1ee9c kh\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>Vua t\u1eebng \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Kim Linh l\u00e0m l\u1ec5. C\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n, v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n lu\u00e2n phi\u00ean t\u00fac tr\u1ef1c. Ng\u00e0y \u0111\u1ed1t v\u00e0ng m\u00e3 d\u00e2ng ti\u1ebfn, l\u1ea1i sai th\u1ef1 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung l\u00e0m Ch\u1ec9nh l\u00fd nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Sau khi \u0111\u1ee7 tu\u1ea7n tam th\u1ea5t ((1) Tam th\u1ea5t : ba tu\u1ea7n 7 ng\u00e0y, t\u1ee9c l\u00e0 21 ng\u00e0y.1), \u0111\u1eb7t ri\u00eang 2 \u0111\u00e0n \u201cb\u1ea1t \u0111\u1ed9\u201d ((2) B\u1ea1t \u0111\u1ed9 : \u0111\u1ed9 cho \u0111\u01b0\u1ee3c si\u00eau sinh.2) : 1 \u0111\u00e0n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u00f4n th\u1ea5t qu\u00e1 c\u1ed1 ; 1 \u0111\u00e0n cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 ch\u1ebft tr\u1eadn \u1edf Nam K\u1ef3 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u0111i B\u1eafc tu\u1ea7n b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft. Nh\u1eefng quan l\u1ea1i, binh, th\u1ee3 tr\u00f4ng coi v\u00e0 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, ti\u1ec1n. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng c\u00e1c quan vi\u00ean coi vi\u1ec7c cho ch\u00ed c\u1ea5p t\u0103ng c\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c s\u01b0 tr\u1ee5 tr\u00ec ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; c\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch, binh, th\u1ee3 : ti\u1ec1n 1.000 quan ; c\u00e1c s\u01b0 : 300 quan. Vi\u1ec7c n\u00e0y nghi ti\u1ebft, l\u1ec5 v\u0103n b\u00e0y ra r\u1ea5t nhi\u1ec1u, ph\u00ed t\u1ed5n k\u1ec3 t\u1edbi h\u00e0ng ngh\u00ecn.<\/p>\n<p>Trao cho Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n l\u00e0m H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, l\u0129nh ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh. Vua b\u1ea3o Ng\u00f4n r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i \u0111\u00e3 h\u01a1i cao, l\u1ea7n v\u1eeba r\u1ed3i h\u1ed9 gi\u00e1 [ra B\u1eafc] kh\u00f3 nh\u1ecdc, tr\u1eabm v\u1ed1n mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u01a1i h\u1ea7u g\u1ea7n b\u00ean c\u1ea1nh, nh\u01b0ng ngh\u0129 H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh l\u1edbn \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, ph\u1ea3i c\u00f3 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u00f3ng gi\u1eef cho y\u00ean, v\u1eady ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng \u0111i nh\u1eadm ch\u1ee9c ; v\u00e0i ba n\u0103m sau, s\u1ebd ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi thay cho. \u1edf trong h\u1ea1t [H\u00e0 N\u1ed9i] \u1ea5y, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 c\u00f3 quan v\u0103n l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng b\u00e0n b\u1ea1c, l\u00e0m cho \u1ed5n tho\u1ea3 ; ri\u00eang vi\u1ec7c binh ch\u00ednh, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean th\u1eddi th\u01b0\u1eddng c\u1ea7n ch\u0103m hu\u1ea5n luy\u1ec7n \u0111\u1ec3 cho m\u1ed9t t\u00ean l\u00ednh n\u00e0o c\u0169ng d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, th\u1ebf m\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c\u201d. Ng\u00f4n l\u1ea1y t\u1ea1.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, cho V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 L\u00ea Vi\u1ebft Chuy\u00ean l\u00e0m L\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c bang giao t\u1ea1i H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c v\u00e0 1 tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c b\u00e0n b\u1ea1c v\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c. T\u1edbi \u0111\u00e2y vi\u1ec7c l\u1edbn \u0111\u00e3 kh\u00e1nh th\u00e0nh, l\u1ea1i b\u1ecf b\u1edbt nh\u1eefng ch\u1ee9c \u1ea5y \u0111i, b\u00e8n cho th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean ; th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c v\u00e0 h\u1ed9 l\u00fd Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n \u0111\u1ec1u v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn d\u00f9ng v\u00e0o ch\u1ee9c kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c quan \u0111i duy\u1ec7t \u0111inh v\u00e0 tuy\u1ec3n l\u00ednh. Trong c\u00e1c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Y\u00ean, c\u1eaft H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, gia h\u00e0m Tham tri sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 T\u00fa, B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n, nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, B\u1ed1 ch\u00ednh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Cung v\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n sung v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>S\u1ed5 \u0111inh \u0111i\u1ec1n 6 t\u1ec9nh ven bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u00e3 l\u00e0m xong. Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m b\u1ea3n ngh\u1ecb : nh\u1eefng t\u1ec9nh ven bi\u00ean gi\u1edbi duy c\u00f3 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u00e0m l\u1ea1i s\u1ed5 \u0111inh, t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 c\u00f3 m\u1ed9t huy\u1ec7n Tam N\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ed5 ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, c\u00f2n c\u00e1c huy\u1ec7n, c\u00e1c ch\u00e2u \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, Tuy\u00ean Quang, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng v\u00e0 H\u01b0ng Ho\u00e1 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ed5 s\u00e1ch, vi\u1ec7c duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh c\u0169ng ch\u01b0a l\u00e0m c\u1ea3. V\u1eady xin cho \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 l\u1ec7 \u1edf t\u1ec9nh l\u1edbn, m\u1edf tr\u01b0\u1eddng duy\u1ec7t, tuy\u1ec3n. N\u0103m \u0111\u1ea7u Thi\u1ec7u Tr\u1ecb [1841], v\u00ec c\u00f3 \u00e2n \u0111i\u1ec3n khi vua l\u00ean ng\u00f4i, chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c tuy\u1ec3n 1 l\u1ea7n, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi t\u00e0n t\u1eadt \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng ri\u00eang s\u1ed5 \u0111inh, \u0111i\u1ec1n th\u00ec do t\u1ec9nh chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n c\u1ee9 th\u1ef1c ghi s\u1ed5, l\u00e0m th\u00e0nh t\u1eadp, \u0111\u01b0a l\u00ean. T\u1edbi \u0111\u00e2y s\u1ed5 s\u00e1ch l\u00e0m xong, vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c l\u00e0m s\u1ed5 s\u00e1ch m\u1edbi l\u00e0 bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u m\u00e0 \u0111\u00e3 h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, s\u1ed1 \u0111inh, \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec1u tr\u1ed9i, c\u00e1c vi\u00ean quan t\u1ec9nh, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, ch\u00e2u v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean t\u00e2u xin : chi\u1ebfu theo l\u1ec7 thu\u1ebf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, \u0111\u1ed3ng ni\u00ean chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh : m\u00f9a h\u1ea1 thu th\u00f3c 3 th\u00e0nh, ti\u1ec1n 7 th\u00e0nh ; m\u00f9a \u0111\u00f4ng thu th\u00f3c 7 th\u00e0nh, ti\u1ec1n 3 th\u00e0nh ; b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m t\u1eeb n\u0103m nay. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Tham t\u00e1n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0 th\u1eafng tr\u1eadn, v\u1ec1 ph\u1ee5c m\u1ec7nh. Vua tuy\u00ean tri\u1ec7u l\u00ean, v\u1ed7 v\u1ec1 h\u1ecfi han, nh\u00e2n b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cX\u01b0a \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, uy th\u1ea7n vang xa, c\u00f5i ngo\u00e0i khi\u1ebfp ph\u1ee5c. Nay tr\u1eabm, t\u00e0i \u0111\u1ee9c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng, kh\u00f4ng khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi xa m\u1ebfn ph\u1ee5c, \u0111\u1ec3 phi\u1ec1n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng su\u00fd ph\u1ea3i nh\u1ecdc l\u00e2u \u1edf ngo\u00e0i, gi\u1edd \u0111\u00e2y tr\u00f4ng th\u1ea5y c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, khi\u1ebfn ta c\u1ea3m, th\u1eb9n kh\u00f4ng xi\u1ebft !\u201d. Nh\u00e2n h\u1ecfi v\u1ec1 s\u1ef1 th\u1ec3 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, V\u0103n \u0110\u1ee9c th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea1p Man ngu xu\u1ea9n, ch\u1ec9 tr\u00f4ng c\u1eady v\u00e0o gi\u1eb7c Xi\u00eam gi\u00fap s\u1ee9c ; nay, sau m\u1ed9t tr\u1eadn ch\u00fang thua, n\u1ebfu \u0111em binh l\u1ef1c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e1nh l\u1ea5y, c\u0169ng ch\u1eb3ng kh\u00f3 g\u00ec, nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t \u0111ai c\u1ee7a ch\u00fang r\u1ed9ng l\u1edbn, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 t\u1eeb sau c\u00e1i lo\u1ea1n gi\u1eb7c Kh\u00f4i, d\u00e2n \u0111au kh\u1ed5 ch\u01b0a h\u1ed3i ph\u1ee5c. V\u1eady, h\u00e3y \u0111\u1ee3i v\u00e0i n\u0103m sau, s\u1ee9c d\u00e2n h\u01a1i th\u01b0, r\u1ed3i s\u1ebd x\u00e9t c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec sang l\u1ea5y c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cPh\u1ea3i, tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i t\u1ef1 tr\u1ecb, v\u00ed nh\u01b0 th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi ta : n\u1ebfu nguy\u00ean kh\u00ed \u0111\u00e3 gi\u1eef v\u1eefng th\u00ec t\u00e0 kh\u00ed t\u1ef1 ti\u00eau h\u1ebft. Tr\u1eabm \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y, ng\u00e0y \u0111\u00eam kh\u00f4ng qu\u00ean, nay h\u00e3y cho binh, d\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y m\u01b0u t\u00ednh d\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cK\u1ef3 ph\u00f2ng gi\u1eef m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m nay, c\u00f3 ch\u1eafc gi\u1eb7c Xi\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1eefa kh\u00f4ng ?\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ee9c th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cD\u1ea1o n\u1ecd, ch\u00fang d\u1ed1c qu\u00e2n c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc k\u00e9o \u0111\u1ebfn, qua m\u1ed9t phen thua \u0111au, tuy \u0111\u00e3 ch\u1ed3n l\u00f2ng, nh\u01b0ng v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ed b\u00e1o o\u00e1n. V\u1eady \u1edf ta, vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ec5 tr\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cTrong c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t s\u1eafc ?\u201d. \u0110\u1ee9c th\u01b0a : \u201cNguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n c\u00f3 m\u01b0u tr\u00ed l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ee9c kho\u1ebb, ngang nhau v\u1edbi t\u01b0\u1edbng qu\u00e1 c\u1ed1 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch\u201d.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n cho V\u0103n \u0110\u1ee9c 3 chi nh\u00e2n s\u00e2m c\u1ee7a vua d\u00f9ng, Ti\u1ebfn L\u00e2m 2 chi, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng. Sau \u0111\u00f3 cho : V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 ; Ti\u1ebfn L\u00e2m th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ; V\u0103n Ho\u00e0 th\u0103ng th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5.<\/p>\n<p>Khao th\u01b0\u1edfng tr\u1ecdng th\u1ec3 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u00e3 \u0111i T\u00e2y chinh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 d\u1ee5 xu\u1ed1ng : Bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean, cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i T\u00e2y chinh h\u00e1t m\u1eebng th\u1eafng tr\u1eadn tr\u1edf v\u1ec1. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea \u1edf Nam tr\u1ef1c tr\u1edf v\u00e0o Man, \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng khao th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ec3 \u1ee7y l\u1ea1o h\u1ecd, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho ai n\u1ea5y ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea ngh\u1ec9 ng\u01a1i. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng Kinh binh \u1edf B\u1eafc tr\u1ef1c, c\u1ee9 b\u1ed9 Binh t\u00e2u n\u00f3i nay h\u1ecd hi\u1ec7n \u0111\u00e3 v\u1ec1 \u0111\u1ebfn Kinh. Ngh\u0129 t\u1edbi c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, bi\u1ec1n v\u00e0 binh d\u00f5ng l\u00e2u nay \u1edf ngo\u00e0i kh\u00f3 nh\u1ecdc, gi\u1edd \u0111\u00e2y v\u00f5 c\u00f4ng \u0111\u00e3 th\u00e0nh, qu\u00e2n s\u0129 tr\u1edf v\u1ec1 t\u1ea5p n\u1eadp, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng, cho u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u m\u1eebng ; nh\u01b0ng [v\u00ec qu\u1ed1c tang] nay c\u00f2n \u1edf trong v\u00f2ng 27 th\u00e1ng, ch\u01b0a th\u1ec3 v\u1ed9i m\u1edf ti\u1ec7c vui m\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c, hu\u1ed1ng n\u1eefa b\u1ecdn h\u1ecd \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng xa x\u00f4i, l\u1eb7n l\u1ed9i c\u00e0ng th\u00eam v\u1ea5t v\u1ea3. V\u1eady gia \u01a1n cho l\u1ea5y b\u1ea1c l\u1ea1ng ban th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 thay ti\u1ec7c y\u1ebfn, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 khao th\u01b0\u1edfng \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ra, c\u00f2n th\u00ec sai 2 b\u1ed9 H\u1ed9, Binh tri\u1ec7u t\u1eadp \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n, tuy\u00ean ch\u1ec9 \u1ee7y l\u1ea1o v\u1ec1 c\u00f4ng \u0111i tr\u1eadn, r\u1ed3i ban th\u01b0\u1edfng (v\u1ec7 u\u00fd v\u00e0 th\u1ef1 v\u1ec7 u\u00fd : th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 2 \u0111\u1ed3ng ; ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u00e0 th\u1ef1 ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd : th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u1ea5y, h\u1ea1ng l\u1edbn 1 \u0111\u1ed3ng, h\u1ea1ng nh\u1ecf 2 \u0111\u1ed3ng ; hi\u1ec7p qu\u1ea3n, bang bi\u1ec7n, qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u00e0 qu\u1ea3n c\u01a1 : th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u1ea5y, l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; cai \u0111\u1ed9i, ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i ch\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u00e0 bang bi\u1ec7n su\u1ea5t \u0111\u1ed9i : th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u1ea5y, h\u1ea1ng l\u1edbn 1 \u0111\u1ed3ng ; th\u1ef1c th\u1ee5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 1 quan 5 ti\u1ec1n ; c\u1ea5p b\u1eb1ng ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng tr\u1edf xu\u1ed1ng cho ch\u00ed binh l\u00ednh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 1 quan. V\u1ec1 c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c b\u00ean v\u0103n \u0111i t\u00f2ng chinh, tr\u1eeb ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 r\u00fat v\u1ec1 hay \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng d\u1ef1 t\u00f2ng chinh c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u1ecf nh\u1eb7t kh\u00f4ng n\u00ean cho d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o hi\u1ec7n c\u00f3 d\u1ef1 trong cu\u1ed9c kh\u1ea3i ho\u00e0n l\u1ea7n n\u00e0y m\u00e0 x\u00e9t c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng t\u00f2ng chinh th\u00ec : t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng ; l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u1ea5y h\u1ea1ng l\u1edbn 1 \u0111\u1ed3ng ; b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n \u1ea5y h\u1ea1ng nh\u1ecf 1 \u0111\u1ed3ng). T\u1ef1u trung ho\u1eb7c c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111i sau, h\u00f4m n\u00e0o v\u1ec1 t\u1edbi, s\u1ebd do b\u1ed9 chi\u1ec3u theo ph\u1ea9m m\u00e0 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p c\u1ea3 cho, hay c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ed1m hi\u1ec7n c\u00f2n l\u01b0u \u1edf tr\u1ea1i l\u00ednh th\u00ec b\u1ed9 s\u1ebd ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean chia \u0111i chi\u1ebfu c\u1ea5p \u0111\u1ec3 cho \u01a1n hu\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n. C\u00f2n c\u00e1c bi\u1ec1n binh, bao n\u0103m \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf ngo\u00e0i, c\u00e0ng th\u1ea5y kh\u00f3 nh\u1ecdc. V\u1eady t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean l\u00e0 ph\u1ea3i gi\u1eef ch\u1ee9c vi\u1ec7c, c\u00f2n bi\u1ec1n binh bao nhi\u00eau, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu l\u1ec7 v\u1ec1 ngh\u1ec9 ng\u01a1i \u0111\u1ec3 t\u1ecf bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd thi\u1ebft tha c\u1ee7a ta th\u1ec3 t\u1ea5t binh s\u0129, ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n, kh\u00f4ng k\u00e9m.\u201d<\/p>\n<p>Ti\u1ebfp \u0111\u00f3, vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cChuy\u1ebfn n\u00e0y bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 y\u00ean, \u0111\u1ea1i qu\u00e2n m\u1eebng chi\u1ebfn th\u1eafng. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n nguy\u00ean sung ch\u1ee9c t\u1ed5ng th\u1ed1ng, tham t\u00e1n, c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n v\u00e0 l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 ho\u1eb7c v\u00e2ng m\u1ec7nh coi qu\u00e2n, ho\u1eb7c gi\u1eef h\u1ea1t ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n h\u1eadu th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 n\u00eau c\u00f4ng l\u1edbn ; nay v\u00ec c\u00f2n \u1edf trong 27 th\u00e1ng qu\u1ed1c tang, v\u1eady l\u1ea5y v\u00e0ng ban th\u01b0\u1edfng thay v\u00e0o ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u ghi c\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p c\u00f4ng lao, khi\u1ebfn cho \u01a1n \u0111\u1ec1u nhu\u1ea7n th\u1ea5m\u201d.<\/p>\n<p>(Nguy\u00ean sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5, nay hi\u1ec7n l\u00e0m th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng l\u1edbn ; Tham t\u00e1n ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5 nay hi\u1ec7n l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Tham t\u00e1n qu\u00e2n v\u1ee5 nay b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 l\u00ea V\u0103n Ph\u00fa m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng trung ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0, H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ; th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ; th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf ; Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u ; nguy\u00ean L\u00e3nh binh nay hi\u1ec7n l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0 v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u00e1c vi L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 Ch\u1ec9 v\u1eddi v\u1ec1 Kinh, Ng\u00f4 V\u0103n Giai : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng nh\u1ecf ; B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, L\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Mai V\u0103n T\u00edch v\u00e0 V\u1ec7 u\u00fd t\u00e1c vi ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang, c\u00f3 Ch\u1ec9 v\u1eddi v\u1ec1 Kinh, Nguy\u1ec5n V\u0103n Y : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Tam \u0111a h\u1ea1ng nh\u1ecf ; h\u00e0m ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u1ea7n Nh\u1eef \u0110oan, V\u1ec7 u\u00fd t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang, c\u00f3 Ch\u1ec9 v\u1eddi v\u1ec1 Kinh, T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t v\u00e0 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t An Giang l\u00e0 L\u00ea Quang Nguy\u00ean : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf).<\/p>\n<p>Vua xem t\u1eadp \u0110\u1ebf gi\u00e1m \u0111\u1ed3 thuy\u1ebft, l\u00e0m 49 b\u00e0i th\u01a1 (ch\u00e9p r\u00f5 \u1edf Th\u00e1nh ch\u1ebf thi, s\u01a1 t\u1eadp) \u0111\u01b0a cho qu\u1ea7n th\u1ea7n coi v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1eadp \u0110\u1ed3 thuy\u1ebft n\u00e0y l\u00e0 c\u1ee7a b\u1ecdn b\u1ec1 t\u00f4i nh\u00e0 Minh, Tr\u01b0\u01a1ng C\u01b0 Ch\u00ednh v\u00e0 L\u00e3 \u0110i\u1ec1u D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m ra, tr\u00ean t\u1eeb Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1eddi, ch\u1ecdn nh\u1eb7t nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n \u0111\u00e1ng l\u00e0m ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c 81 vi\u1ec7c, chia l\u00e0m ph\u1ea7n \u201cTh\u00e1nh tri\u1ebft ph\u01b0\u01a1ng quy\u201d((1) Khu\u00f4n m\u1eabu hay c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh tri\u1ebft.1), \u0111i\u1ec1u \u00e1c \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 r\u0103n, \u0111\u01b0\u1ee3c 36 vi\u1ec7c, chia l\u00e0m ph\u1ea7n \u201cCu\u1ed3ng ngu Ph\u01b0\u1edbc tri\u1ec7t\u201d((2) V\u1ebft xe \u0111\u1ed5 c\u1ee7a b\u1ecdn cu\u1ed3ng ngu.2). Thi\u1ec7n, thu\u1ed9c \u201cd\u01b0\u01a1ng\u201d, l\u00e0 t\u1ed1t, cho n\u00ean d\u00f9ng s\u1ed1 9\u00a0 9, theo s\u1ed1 d\u01b0\u01a1ng ; \u00e1c, thu\u1ed9c \u201c\u00e2m\u201d, l\u00e0 x\u1ea5u, cho n\u00ean d\u00f9ng s\u1ed1 6\u00a0 6, theo s\u1ed1 \u00e2m. Nay xem ra, v\u1ec1 ph\u1ea7n g\u1ecdi l\u00e0 \u201cPh\u01b0\u01a1ng quy\u201d, kh\u00f4ng kh\u1ecfi thi\u1ebfu s\u00f3t, l\u1ea1i c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c phi\u1ebfm l\u1ea1m n\u1eefa, v\u00ec Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, V\u0169, Thang, V\u0103n, V\u0169 l\u00e0 nh\u1eefng b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh \u1edf thi\u00ean h\u1ea1, vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng l\u00e0m ph\u00e9p, ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng ghi truy\u1ec1n ? Hu\u1ed1ng n\u1eefa c\u00e1c b\u1eadc anh qu\u00e2n \u0111\u1eddi sau c\u00f3 ch\u00ednh s\u1ef1 hay, khu\u00f4n ph\u00e9p t\u1ed1t, r\u1ea5t nhi\u1ec1u vi\u1ec7c \u0111\u00e1ng ch\u00e9p, t\u1ef7 nh\u01b0 H\u00e1n Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebf khuy\u1ebfn kh\u00edch vi\u1ec7c n\u00f4ng tang, th\u1eadn tr\u1ecdng v\u1ec1 tuy\u1ec3n c\u1eed, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng l\u00e2u d\u00e0i, nay h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh c\u00f3 99 vi\u1ec7c th\u00ec c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t nhi\u1ec1u l\u1eafm. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 T\u01b0 M\u00e3 Vi\u00eam \u0111\u1ed1t \u00e1o c\u1eebu \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra ti\u1ebft ki\u1ec7m ch\u1eb3ng qua l\u00e0 gi\u1ea3 d\u1ed1i v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 th\u00e0nh th\u1ef1c m\u00e0 d\u00e1m m\u1ea1o mu\u1ed9i c\u00e1i danh th\u00e1nh tri\u1ebft ? B\u1eefa n\u1ecd, tr\u1eabm nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, ph\u00f3ng b\u00fat vi\u1ebft lu\u00f4n th\u00e0nh th\u01a1, t\u00ecnh c\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng b\u00e0i n\u00e0y, treo b\u00ean ch\u1ed7 ng\u1ed3i \u0111\u1ec3 g\u1eafng theo m\u00e0 tu t\u1ec9nh, th\u1eadt mu\u1ed1n b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc vua \u0110\u01b0\u1eddng Th\u00e1i T\u00f4ng l\u1ea5y vi\u1ec7c c\u1ed5 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00e1m s\u00e1nh v\u1edbi b\u00fat ph\u00e1p c\u1ee7a kinh Xu\u00e2n Thu.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u : \u201cK\u1ef3 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111i\u00eau t\u00e0n, hao h\u1ee5t, c\u00e1c x\u00e3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u01a1n chia h\u1ea1ng, tri\u1ec3n ho\u00e3n cho, \u0111\u1ebfn nay s\u1ed1 \u0111inh v\u1eabn ch\u01b0a \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ee7. V\u1eady xin cho \u0111em h\u1ea1ng b\u1ecb \u0111i\u00eau h\u00e1o((3) \u0110i\u00eau h\u00e1o : gi\u1ea3m s\u00fat \u2013 \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u00fa th\u00edch \u1edf t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc.3) nhi\u1ec1u chia l\u00e0m 3 th\u00e0nh, h\u1ea1ng b\u1ecb \u00edt h\u01a1n chia l\u00e0m 2 th\u00e0nh, k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh n\u0103m nay m\u1ed7i h\u1ea1ng \u0111i\u1ec1n 1 th\u00e0nh, c\u00f2n nh\u1eefng th\u00e0nh thi\u1ebfu th\u00ec ho\u00e3n cho \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7 s\u1ebd \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ee7\u201d. Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn h\u1ed9 ch\u00ednh, b\u00e8n giao cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n l\u1ea1i. B\u1ed9 H\u1ed9 cho r\u1eb1ng c\u00e1i ni\u00ean h\u1ea1n quan t\u1ec9nh xin ho\u00e3n \u1ea5y l\u00e2u qu\u00e1, v\u1eady xin \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh : H\u1ea1ng \u0111i\u00eau h\u00e1o nhi\u1ec1u, chia l\u00e0m 3 th\u00e0nh, n\u0103m nay \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ee7 1 th\u00e0nh, \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3 v\u00e0 th\u1ee9 4 m\u1ed7i n\u0103m \u0111i\u1ec1n 1 th\u00e0nh ; h\u1ea1ng \u0111i\u00eau h\u00e1o \u00edt h\u01a1n c\u0169ng chia l\u00e0m 2 th\u00e0nh, n\u0103m nay \u0111i\u1ec1n 1 th\u00e0nh, sang n\u0103m \u0111i\u1ec1n 1 th\u00e0nh n\u1eefa.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cH\u1ea1t n\u00e0y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb \u0111i\u00eau h\u00e1o, \u0111\u00e3 cho ho\u00e3n b\u1eaft l\u00ednh v\u00e0 tha thu\u1ebf, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 3 n\u0103m ; sau khi d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c, sinh n\u1edf, ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n ph\u1ee5c nh\u01b0 c\u0169. Nay k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh t\u1edbi n\u01a1i, l\u1ea1i xin ho\u00e3n \u0111\u1ebfn l\u1ea7n sau. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed1n l\u1ea5y khoan h\u1eadu \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i v\u1edbi d\u00e2n, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i x\u00e9t n\u00e9t cho k\u1ef9. B\u1ed9 H\u1ed9 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh th\u1eadt \u0111\u00e3 h\u1ee3p l\u1ebd, n\u00ean y l\u1eddi b\u00e0n, thi h\u00e0nh. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai ph\u1ea3i theo \u0111\u1ee9c \u00fd nh\u00e0 vua, gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1, n\u00e2ng \u0111\u1ee1, khi\u1ebfn cho d\u00e2n ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, r\u1ed3i \u0111\u00fang h\u1ea1n, \u0111i\u1ec1n cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a bao l\u00e2u, Giai l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cD\u00e2n c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n trong h\u1ea1t ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ti\u1ebfng g\u1ecdi l\u00e0 c\u00f9ng x\u00e3, nh\u01b0ng d\u00e2n c\u01b0, \u0111\u00ecnh, ch\u00f9a, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u ri\u00eang bi\u1ec7t, kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh th\u00e2n v\u1ec1 d\u00f2ng gi\u1ed1ng, h\u1ecd h\u00e0ng ; c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng n\u01a1i m\u1ed9t x\u00e3 m\u00e0 chia l\u00e0m hai th\u00f4n ho\u1eb7c ba, b\u1ed1n, n\u0103m th\u00f4n, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay th\u01b0\u1eddng v\u00ec ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u00edt, d\u00e2n \u0111inh \u0111\u00f4ng, th\u01b0a, ph\u1ea7n ra l\u00ednh n\u1eb7ng hay nh\u1eb9, l\u1ec7 n\u1ed9p thu\u1ebf th\u00eam hay b\u1edbt, tranh ki\u1ec7n l\u1eabn nhau. Khi x\u00e9t \u0111\u1ebfn d\u00e2n t\u1ee5c th\u00ec chia ra t\u1eebng nh\u00f3m, tra \u0111\u1ebfn s\u1ed5 s\u00e1ch l\u1ea1i l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t t\u00ean x\u00e3. Th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 th\u00f4n Gi\u00e1p tr\u00f9 ph\u00fa m\u00e0 th\u00f4n \u1ea4t, th\u00f4n B\u00ednh \u0111i\u00eau h\u00e1o, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u00f4n \u1ea4t, th\u00f4n B\u00ednh tr\u00f9 ph\u00fa m\u00e0 th\u00f4n Gi\u00e1p xi\u00eau t\u00e1n, trong \u0111\u00f3 binh l\u00ednh tr\u1ed1n tr\u00e1nh, thu\u1ebf kho\u00e1 \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu, n\u1ebfu b\u1eaft \u0111\u1ed3ng x\u00e3 ch\u1ecbu th\u00ec ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, nh\u00e2n \u0111inh v\u1ed1n \u0111\u00e3 ri\u00eang bi\u1ec7t, [th\u00f4n n\u00e0o] c\u0169ng d\u00f9ng d\u1eb1ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu thay [cho th\u00f4n kh\u00e1c]. N\u1ebfu b\u1eaft m\u1ed9t th\u00f4n ch\u1ecbu th\u00ec th\u1ea5y r\u00f5 c\u00f9ng qu\u1eabn kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ef1ng n\u1ed5i, th\u00e0nh ra m\u1ed9t th\u00f4n Gi\u00e1p b\u1ecf tr\u1ed1n th\u00ec hai th\u00f4n \u1ea5t, B\u00ednh c\u0169ng theo \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u1ea3n m\u00e1c \u0111i. D\u00f9 quan c\u00f3 mu\u1ed1n ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc san s\u1ebb nh\u1eefng th\u00f4n \u0111i\u00eau h\u00e1o v\u1edbi nh\u1eefng th\u00f4n tr\u00f9 m\u1eadt, chia ra \u0111\u1ec3 cho ph\u1eadn n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ph\u1eadn n\u1ea5y, nh\u01b0ng s\u1ed5 s\u00e1ch kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 x\u00e9t, kh\u00f3 l\u00f2ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e9o t\u00ecm c\u00e1ch l\u1ea9n tr\u00e1nh c\u0169ng nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u gian d\u1ed1i. Nay tr\u1eeb ra nh\u1eefng l\u00e0ng c\u00f9ng x\u00e3 kh\u00e1c th\u00f4n m\u00e0 \u0111\u1ed3ng c\u01b0, \u0111\u1ed3ng canh, \u0111\u00ecnh ch\u00f9a kh\u00f4ng ri\u00eang bi\u1ec7t, th\u00ec kh\u00f4ng k\u1ec3, c\u00f2n c\u00f9ng x\u00e3 m\u00e0 d\u00e2n c\u01b0, \u0111\u00ecnh ch\u00f9a, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u chia ri\u00eang (nh\u01b0 x\u00e3 B\u1ed3 S\u01a1n : 2 th\u00f4n B\u1ed3 S\u01a1n, Kh\u1ea3 L\u1ec5 v.v\u2026), xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 theo t\u00ean x\u00e3 c\u0169, r\u1ed3i cho ghi r\u00f5 trong s\u1ed5 nh\u1eefng ch\u1eef ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ee7a th\u00f4n n\u00e0o, binh \u0111inh c\u1ee7a th\u00f4n n\u00e0o, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a l\u00e0m b\u1eb1ng c\u1ee9 m\u00e0 tra x\u00e9t\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn s\u1ed5 ng\u1ea1ch binh d\u00e2n, l\u1ea1i giao hai b\u1ed9 H\u1ed9, Binh b\u00e0n cho \u1ed5n tho\u1ea3 r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3, hai b\u1ed9 l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u : \u201cN\u0103m Gia Long th\u1ee9 4 [1805], l\u00e0m s\u1ed5 ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ; n\u0103m th\u1ee9 6 [1807], l\u00e0m s\u1ed5 \u0111inh, qua t\u1edbi nay, s\u1ed5 s\u00e1ch \u0111\u00e3 s\u1eb5n. H\u1eb1ng n\u0103m n\u1ebfu c\u00f3 nh\u00e2n \u0111inh t\u0103ng l\u00ean, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t khai kh\u1ea9n r\u1ed9ng th\u00eam th\u00ec \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ed7 b\u1eb1ng c\u1ee9. L\u1ea1i c\u1ee9 5 n\u0103m h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng s\u1eeda l\u1ea1i s\u1ed5 \u0111inh, \u0111i\u1ec1n m\u1ed9t l\u1ea7n. V\u1ec1 s\u1ed5 tuy\u1ec3n l\u00ednh ch\u1ec9 c\u1ea7n k\u00ea khai h\u1ecd t\u00ean v\u00e0 tu\u1ed5i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111inh tr\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1eadt, \u0111\u1ec3 theo \u0111\u00f3, x\u00e9t l\u1ea1i m\u00e0 th\u00f4i. C\u00f2n gi\u1edbi h\u1ea1n \u0111\u00f4ng t\u00e2y t\u1ee9 ch\u00ed c\u1ee7a c\u00e1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u00ec \u0111\u00e3 ghi \u0111\u1ee7 \u1edf trong \u0111\u1ecba b\u1ea1, nay l\u1ea1i xin ghi r\u00f5 trong s\u1ed5 : \u201cru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u00f4n n\u00e0y, th\u00f4n kia\u201d, h\u00e1 c\u00f3 l\u1ebd l\u1ea1i \u0111em \u0111\u1ecba b\u1ea1 \u0111\u00e3 l\u00e0m th\u00e0nh m\u00e0 cho chua th\u00eam v\u00e0o hay sao ? V\u1ea3, d\u00e2n gian th\u01b0\u1eddng c\u00f3 m\u1ed9t x\u00e3 m\u00e0 chia l\u00e0m hai th\u00f4n, ho\u1eb7c ba, b\u1ed1n, n\u0103m th\u00f4n, \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u c\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf. Th\u00f4n n\u1ecd th\u00f4n kia c\u00f3 t\u00ecnh g\u1ea7n g\u0169i nhau, k\u1ebb gi\u00e0u, ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edd c\u1eady l\u1eabn nhau. N\u1ebfu m\u1ed9t x\u00e3 m\u00e0 t\u00e1ch ri\u00eang ra l\u00e0m 5 \u2013 3 th\u00f4n, th\u00ec th\u00f4n n\u1ecd th\u00f4n kia k\u1ef3 th\u1ecb nhau, \u0111au ng\u1ee9a ch\u1eb3ng thi\u1ebft, ch\u1ed7 b\u1ecb \u0111i\u00eau h\u00e1o kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u01b0\u01a1ng c\u1eady v\u00e0o \u0111\u00e2u, t\u1ea5t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t t\u00fd l\u00e0 xi\u00eau t\u00e1n. N\u1ebfu b\u1ea3o \u201cquan mu\u1ed1n ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc san s\u1ebb nh\u1eefng th\u00f4n tr\u00f9 m\u1eadt v\u1edbi nh\u1eefng th\u00f4n \u0111i\u00eau h\u00e1o, nh\u01b0ng s\u1ed5 s\u00e1ch kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 x\u00e9t, kh\u00f3 l\u00f2ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d th\u00ec : ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ed1 d\u00e2n \u0111\u00f4ng, th\u01b0a, chia \u0111\u1ec1u ph\u1ea7n thu\u1ebf, d\u1ecbch, \u0111\u00f3 l\u00e0 ph\u1eadn s\u1ef1 c\u1ee7a quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. N\u1ebfu trong h\u1ea1t c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i d\u00e2n x\u00e3 th\u1eadt c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh qu\u1eabn b\u00e1ch, n\u00ean t\u00ecm c\u00e1ch c\u1ee9u gi\u00fap th\u00ec ph\u1ea3i th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn kh\u00e1m x\u00e9t, l\u1ea5y c\u00f4ng t\u00e2m m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng s\u1ebd l\u1ef1a gi\u00fap cho vi\u1ec7c \u0111\u00f3. Kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i r\u1eb1ng \u201ckh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o : \u201cN\u1ebfu trong s\u1ed5 kh\u00f4ng ghi r\u00f5, th\u00ec nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00e9o t\u00ecm c\u00e1ch l\u1ea9n tr\u00e1nh c\u0169ng nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u gian d\u1ed1i\u201d th\u00ec ph\u1ea3i bi\u1ebft : b\u1ecdn l\u00fd d\u1ecbch l\u00e0m c\u00e0n, tr\u0103m c\u00e1ch gian gi\u1ea3o, n\u1ebfu cho ghi v\u00e0o trong s\u1ed5 tuy\u1ec3n, bi\u1ebft \u0111\u00e2u ch\u00fang ch\u1eb3ng th\u00eam b\u1edbt v\u00e0o trong \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1ch l\u1ea9n tr\u00e1nh ? V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u1ea1ch binh \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t B\u1eafc K\u1ef3, c\u1ee9 7 \u0111inh th\u00ec k\u00e9n l\u1ea5y 1, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 nh\u1eefng l\u00e0ng 1 x\u00e3 g\u1ed3m 2 th\u00f4n, nguy\u00ean theo d\u00e2n h\u1ea1ng, 7 \u0111inh ch\u1ec9 ph\u1ea3i ch\u1ecbu 1 su\u1ea5t l\u00ednh, nay t\u00e1ch ra l\u00e0m 2, m\u1ed7i th\u00f4n \u0111\u1ec1u k\u00eau l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1, th\u00ec s\u1ed1 binh nguy\u00ean ph\u1ea3i ch\u1ecbu chung, b\u1eaft v\u00e0o x\u00e3 n\u00e0o [cho \u0111\u1ee7] ? Hay mi\u1ec5n cho c\u00e1i s\u1ed1 thi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng ? Vi\u1ec7c ngh\u0129 xin \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u r\u1eafc r\u1ed1i, th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin \u0111\u1eebng n\u00ean b\u00e0n \u0111\u1ebfn\u201d. Vua y theo l\u1eddi b\u1ed9 b\u00e0n.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m l\u00e0m th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7, dinh H\u1ed5 oai \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, chuy\u00ean coi v\u1ec7 Kim ng\u00f4.<\/p>\n<p>\u1edf Kinh s\u01b0 m\u01b0a to. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u00fac h\u1ebft h\u1ea1 sang thu, tr\u1ea3i m\u1ea5y tu\u1ea7n kh\u00f4ng m\u01b0a, vua r\u1ea5t lo v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng, th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1, sai Th\u1ecb lang N\u1ed9i c\u00e1c L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp \u0111em \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu th\u00e0nh ho\u00e0ng, \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng, tuy\u00ean \u0111\u1ecdc ; l\u1ea1i sai Kinh do\u00e3n v\u00e0 Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng c\u1ea7u \u0111\u1ea3o l\u1ea7n n\u1eefa, c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ea5y \u1ee9ng nghi\u1ec7m. T\u1edbi \u0111\u00e2y, \u0111\u1ed5i sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i Phan Tr\u1ee9 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec1n Thai D\u01b0\u01a1ng phu nh\u00e2n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, \u0111\u00eam \u1ea5y m\u01b0a to nh\u01b0 tr\u00fat. Vua sai l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u01a1n th\u1ea7n. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u b\u00e1o tin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a. Vua r\u1ea5t m\u1eebng.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a t\u00e2u l\u00ean, l\u1ee1 ph\u1ea1m ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef hu\u00fd mi\u1ebfu hi\u1ec7u (ch\u1eef \u1ea5y : b\u00ean t\u1ea3, b\u1ed9 m\u1ed9c ; b\u00ean h\u1eefu, ch\u1eef cao [t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef C\u1ea3o \u69c1]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ). Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cCh\u1eef n\u00e0y v\u1edbi ch\u1eef b\u00ean tr\u00ean ch\u1eef cao, b\u00ean d\u01b0\u1edbi ch\u1eef m\u1ed9c \u69c0 c\u00f9ng l\u00e0 m\u1ed9t, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, t\u00f4i con trong ngo\u00e0i ai c\u0169ng k\u00ednh c\u1ea9n ki\u00eang tr\u00e1nh. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, sao l\u1ea1i \u0111\u1ebfn th\u1ebf ?\u201d. Thi\u00eam b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, l\u01b0u. B\u1ed9 L\u1ec5 nh\u00e2n xin li\u1ec7t k\u00ea th\u00eam \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m. Vua y cho.<\/p>\n<p>[Ch\u01b0a r\u00f5 ch\u1eef C\u1ea3o n\u00e0y l\u00e0 t\u00ean h\u00fay c\u1ee7a Gia Long hay Minh M\u1ea1ng.]<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean L\u00ea Khi\u00eam Quang, ti\u1ebfn 1 con ng\u1ef1a \u0111\u1ef1c. Th\u01b0\u1edfng cho 10 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Thanh Ho\u00e1 Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Cho H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn thay th\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ph\u00e2n ph\u1ee7 ph\u1ee7 H\u00e0 Trung l\u00e0 V\u0169 Duy H\u00e0n b\u1ecb can vi\u1ec7c ki\u1ec7n, \u0111\u1ebfn h\u1ea7u x\u00e9t h\u1ecfi, ch\u1ed1ng c\u00e3i \u1edf ngay c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng. Huy Ph\u00e1c qu\u00e1t l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cTa v\u1ed1n bi\u1ebft ng\u01b0\u01a1i sinh \u1edf Kinh \u0111\u00f4 (H\u00e0n, ng\u01b0\u1eddi Th\u1eeba Thi\u00ean), m\u1ed9t ng\u00e0y kia c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, nh\u01b0ng nay c\u00f2n \u1edf trong tay ta, sao d\u00e1m ch\u1ed1ng c\u00e3i nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. H\u00e0n l\u00e0 ch\u1ed7 th\u00f4ng gia v\u1edbi T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ebfn kh\u00f3c v\u00e0 t\u1ed1 c\u00e1o v\u1edbi L\u01b0\u01a1ng. L\u01b0\u01a1ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u h\u1eb7c. Vua gi\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, c\u1ed1t c\u00f3 t\u00e0i th\u00ec cho ch\u1ee9c, v\u1ed1n kh\u00f4ng k\u1ef3 th\u1ecb Nam, B\u1eafc. Huy Ph\u00e1c sao l\u1ea1i n\u00f3i ra c\u00e2u \u1ea5y ? Ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ed7 thi\u00ean t\u01b0 \u00e0 ?\u201d. Li\u1ec1n sai c\u1ea5t ch\u1ee9c, l\u1ea1i giao cho L\u01b0\u01a1ng tra x\u1eed. \u00e1n ngh\u0129 x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ed3. Vua cho r\u1eb1ng Huy Ph\u00e1c v\u00ec t\u1ee9c kh\u00ed, n\u00f3i l\u1ee1 l\u1eddi ; \u0111\u1ed5i l\u1ea1i, cho c\u00e1ch ch\u1ee9c, hi\u1ec7u l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n b\u1ed9. Sau \u0111\u00f3 \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Ho\u00e0n thu s\u1ed1 th\u00f3c \u0111\u00e3 cho t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i vay. N\u0103m ngo\u00e1i, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, g\u1ea1o k\u00e9m. Vua cho vay h\u01a1n 1 v\u1ea1n 4 ngh\u00ecn h\u1ed9c th\u00f3c, \u0111\u1ee3i n\u0103m sau thu c\u1ea3. \u0110\u1ebfn nay, quan t\u1ec9nh t\u00e2u n\u00f3i d\u00e2n t\u00ecnh ch\u01b0a kh\u1ecfi qu\u1eabn b\u00e1ch, xin cho t\u00ednh n\u1ed9p ti\u1ec1n thay th\u00f3c. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh n\u00e0y \u0111\u1ea5t x\u1ea5u, d\u00e2n ngh\u00e8o, hi\u1ec7n nay l\u00e0m \u0103n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, h\u00e1 n\u1ee1 b\u1eaft ph\u1ea3i t\u00ednh n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, v\u1eady h\u00e3y cho ho\u00e3n\u201d.<\/p>\n<p>N\u1ed9i c\u00e1c c\u00f3 b\u00e0i s\u1edb \u0111\u00e3 d\u00e2ng vua xem, sau khi giao tr\u1ea3, thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng v\u00e0 Tr\u1ea7n Qu\u00fd Ki\u1ec7t bi\u1ebft c\u00f3 ch\u1ed7 l\u1ea7m l\u1eabn, b\u00e8n t\u1ef1 ti\u1ec7n t\u1ea9y \u0111\u1ed5i. Vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c, vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 ch\u1ed7 c\u1ea5m c\u1eadn, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn then ch\u1ed1t. Nay d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n t\u1ea9y \u0111\u1ed5i, th\u00f3i n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 g\u00e2y d\u1ea7n l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed\u201d. \u00e1n ngh\u0129 ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua cho r\u1eb1ng t\u1eadp s\u1edb \u1ea5y ch\u01b0a t\u1eebng ph\u00ea chu\u1ea9n, b\u00e8n \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, cho \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u1ed7 kh\u00e1c. C\u00e1c quan N\u1ed9i c\u00e1c kh\u00f4ng bi\u1ebft x\u00e9t ra, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : \u201cM\u1eb9 vi\u00ean nguy\u00ean t\u1eb7ng Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i qu\u00e1 c\u1ed1 H\u00e0 [T\u00f4ng] Quy\u1ec1n l\u00e0 Tr\u1ecbnh Th\u1ecb Ni\u00ean v\u00e0 m\u1eb9 vi\u00ean nguy\u00ean Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh qu\u00e1 c\u1ed1 L\u00ea \u0110\u1ea1o Qu\u1ea3ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb T\u1ea7n trong th\u1eddi Minh M\u1ec7nh \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u01a1n, h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ea5p ti\u1ec1n g\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0103n g\u1ea7y((1) \u0103n g\u1ea7y : t\u1eeb c\u1ed5, ngh\u0129a nh\u01b0 \u201cd\u01b0\u1ee1ng thi\u1ec7m\u201d, \u0103n d\u1ea7n trong tu\u1ed5i gi\u00e0.1), nay \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ec7nh, ch\u1ebft\u201d. Vua l\u1ea1i sai gia \u01a1n cho ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ed1ng t\u00e1ng (Tr\u1ecbnh Th\u1ecb Ni\u00ean, 50 quan ti\u1ec1n ; Nguy\u1ec5n Th\u1ecb T\u1ea7n, 30 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u00e0n chay to \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Sai th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c v\u00e0 H\u00e0n l\u00e2m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p coi vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u1eafc Ninh c\u00f3 d\u00e2n x\u00e3 Ph\u00f9 Ninh ng\u1ea7m th\u1edd ngu\u1ef5 qu\u1ef7. Vi\u1ec7c b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua sai hu\u1ef7 b\u1ecf \u0111\u1ec1n th\u1edd.<\/p>\n<p>(Nguy\u00ean ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Huy\u1ec1n, l\u00e0m cung nh\u00e2n c\u1ee7a vua L\u00ea Hi\u1ec3n T\u00f4ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i l\u00e0 <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/L%C3%AA_Ng%E1%BB%8Dc_H%C3%A2n\">Ng\u1ecdc H\u00e2n<\/a>, sau g\u1ea3 cho ngu\u1ef5 [Nguy\u1ec5n] <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Quang_Trung\">Hu\u1ec7<\/a> sinh \u0111\u01b0\u1ee3c 1 trai, 1 g\u00e1i. Ng\u1ecdc H\u00e2n ch\u1ebft, trai g\u00e1i c\u0169ng ch\u1ebft non c\u1ea3. Kho\u1ea3ng n\u0103m \u0111\u1ea7u Gia Long, ngu\u1ef5 \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c t\u00ean l\u00e0 H\u00e0i ng\u1ea7m \u0111em h\u00e0i c\u1ed1t m\u1eb9 con Ng\u1ecdc H\u00e2n t\u1eeb Ph\u00fa Xu\u00e2n v\u1ec1 t\u00e1ng tr\u1ed9m \u1edf \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u00e3 Ph\u00f9 Ninh. Th\u1ecb Huy\u1ec1n ng\u1ea7m x\u00e2y m\u1ed9, d\u1ef1ng \u0111\u1ec1n, kh\u1eafc bia gi\u1ea3 d\u1ed1i, \u0111\u1ed5i l\u1ea1i h\u1ecd t\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ea5t d\u1ea5u t\u00edch. T\u1edbi \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c \u1ea5y b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c, vua sai hu\u1ef7 \u0111\u1ec1n th\u1edd, \u0111\u00e0o b\u1ecf h\u00e0i c\u1ed1t k\u1ebb ngu\u1ef5 \u0111i).<\/p>\n<p>Qu\u1ea3ng B\u00ecnh c\u00f3 c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 Ti\u00ean L\u1ec5, Uy\u00ean Tr\u1eebng, T\u00f2ng L\u00fd, Tang Ch\u00e2u, An L\u1ed9c, L\u1ec7 S\u01a1n k\u00eau l\u00ean r\u1eb1ng : ch\u1ed7 \u1edf xa r\u1eebng, g\u1eb7p khi Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7, l\u1ea1i ph\u1ea3i chuy\u1ec3n mua ch\u1ed7 kh\u00e1c \u0111em n\u1ed9p ! Vua n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eb7t mua v\u1edbi gi\u00e1 tho\u1ea3 thu\u1eadn c\u1ed1t \u0111\u1ec3 cho ti\u1ec1n t\u00e0i l\u01b0u th\u00f4ng v\u00e0 gi\u00fap cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1ee5, ph\u00e0m mua g\u00ec \u0111\u1ec1u li\u1ec7u \u0111\u1eb7t gi\u00e1 \u1edf c\u00e1c nghi\u1ec7p h\u1ed9 n\u01a1i s\u1ea3n xu\u1ea5t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia b\u1ed5 v\u00e0o d\u00e2n. Nay c\u1ee9 nh\u01b0 b\u1ecdn d\u00e2n n\u00e0y k\u00eau, tuy l\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i m\u1ed9t chi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u1ef1 l\u1ee3i, h\u1ea1i v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n h\u00e1 n\u00ean b\u1ecf qua kh\u00f4ng h\u1ecfi \u0111\u1ebfn ?\u201d. B\u00e8n giao cho quan t\u1ec9nh \u0111i kh\u00e1m x\u00e9t, s\u1eeda ch\u1eefa, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u0169 t\u1ed9i ph\u1ea1m l\u1ea9n tr\u1ed1n trong h\u1ea1t t\u00ean l\u00e0 Nh\u00e0n, t\u00ean Th\u1ea1ch c\u00f3 \u0111\u1ebfn 80 \u2013 90 t\u00ean \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u1eadn Thanh Ba, T\u00e2y Quan v\u00e0 H\u1ea1 Ho\u00e0, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111i v\u1ec1 ph\u1ea7n r\u1eebng H\u01b0ng, Tuy\u00ean. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u00e3 s\u1ee9c ngay cho b\u1ed9 bi\u1ec1n c\u00e1c \u0111\u1ea1o l\u00f9ng b\u1eaft v\u00e0 phi t\u01b0 cho 2 t\u1ec9nh Tuy\u00ean, H\u01b0ng \u0111\u00f3n ch\u1eb7n, nh\u01b0ng ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : B\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng qu\u00e1 80 \u2013 90 t\u00ean, m\u00e0 hi\u1ec7n t\u1ea1i binh d\u00f5ng c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 2.000 ng\u01b0\u1eddi, th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean gi\u1eb7c, sao l\u1ea1i v\u00f4 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! Hay t\u1ea1i H\u1eefu L\u1ec5 t\u1ef1 cho ch\u1ee9c m\u00ecnh c\u00f2n l\u00e0 t\u1ea1m l\u0129nh, ch\u01b0a ch\u1ecbu h\u1ebft l\u00f2ng v\u00e0 nh\u1eefng b\u1ed9 bi\u1ec1n ph\u00e1i \u0111i c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 b\u1eaft bu\u1ed9c t\u1ea1m th\u1eddi, sai b\u1ea3o kh\u00f4ng nh\u1ea1y, cho n\u00ean th\u1ebf ch\u0103ng ? Nay truy\u1ec1n d\u1ee5 cho H\u1eefu L\u1ec5 ph\u1ea3i t\u1ef1 li\u1ec7u l\u00fd ; n\u1ebfu b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec cho l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 ti\u1ec7n \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ebf th\u00ec chu\u1ea9n cho H\u1eefu L\u1ec5 ph\u1ea3i \u0111i ngay, th\u00e2n \u0111\u1ed1c l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t m\u1ea7m \u00e1c\u201d. Sau \u0111\u00f3, H\u1eefu L\u1ec5 d\u00e2ng bi\u1ec3u, xin \u0111i. B\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1eeb t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e9n \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n C\u1ea9m Kh\u00ea, \u0111\u1ed1t c\u01b0\u1edbp c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n. Nguy\u00ean L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i th\u00e1m, \u0111\u1ebfn x\u1ee9 C\u1ea7u H\u1ed3ng, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam, g\u1eb7p gi\u1eb7c. H\u1eadu b\u1ed5 Tr\u1ea7n H\u01b0ng Th\u00e1i \u0111\u00e2m tr\u00fang 1 t\u00ean gi\u1eb7c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111i\u1ec3u sang, g\u01b0\u01a1m, m\u1ed9c. Th\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t b\u1ed5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 5 quan ti\u1ec1n, 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, b\u00e8 l\u0169 gi\u1eb7c \u0110\u00e0o, gi\u1eb7c Khoa l\u1ea1i ng\u1ea7m t\u1ee5 t\u1eadp \u1edf x\u00e3 C\u00e1t L\u00e2m (thu\u1ed9c huy\u1ec7n T\u00e2y Quan). L\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m chia sai v\u00e2y b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 3 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng tr\u1ed1n \u0111i.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c s\u1ed5ng \u1edf S\u01a1n T\u00e2y ch\u1eb3ng qua l\u00e0 l\u0169 y\u00eau ma nh\u1ecf m\u1ecdn. B\u1ea5y nay t\u01b0\u1edbng bi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, th\u1ebf sao \u0111\u00e3 l\u00e2u v\u1eabn ch\u01b0a th\u00e0nh c\u00f4ng ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u1ed1ng gi\u1eef ; c\u00e1c b\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i l\u1ea1i ch\u1ec9 \u0111\u1ec1u v\u00e2ng, d\u1ea1 cho xong vi\u1ec7c, s\u1edf d\u0129 l\u00e2u kh\u00f4ng th\u00e0nh c\u00f4ng l\u00e0 v\u00ec c\u1edb \u1ea5y !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1eefu L\u1ec5 m\u1edbi th\u00e2n xin \u0111i, h\u00e3y \u0111\u1ee3i cho h\u1ebft h\u1ea1n, s\u1ebd x\u1eed tr\u00ed, c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>L\u0129nh \u00e1n s\u00e1t An Giang l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c ph\u1ea3i c\u01b0 tang. Vua cho \u00e1n ph\u1ee7 s\u1ee9 \u0111\u1ea1o Qu\u1ea3ng Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Quang Nguy\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t An Giang.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 c\u1ea5p \u00e1o m\u00f9a xu\u00e2n cho c\u00e1c c\u00f4ng t\u1eed. N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 t\u00e2u : \u201cN\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836] chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : C\u00e1c c\u00f4ng t\u1eed m\u00e0 tu\u1ed5i c\u00f2n nh\u1ecf th\u00ec c\u1ea5p cho \u0111\u1ed3 m\u1eb7c ; v\u1ec1 sau, h\u1ec5 \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp phong c\u00f4ng, h\u1ea7u th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea5p cho \u00e1o m\u1eb7c n\u1eefa. N\u0103m ngo\u00e1i, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f4ng t\u01b0\u1edbc v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 m\u1edbi sinh trai, g\u00e1i, \u0111\u1ea7y th\u00e1ng, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p \u00e1o m\u1eb7c, c\u00f2n \u0111\u1ed3 m\u1eb7c m\u00f9a xu\u00e2n v\u1eabn theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc ch\u1ebf c\u1ea5p. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u00e2n trong m\u1ed9t th\u1eddi ch\u1ee9 v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh. V\u1eady \u0111\u1ed3 m\u1eb7c m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ea5p, \u0111\u1ec3 cho h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c xin \u1ea5y c\u0169ng h\u1ee3p l\u00fd. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u1ecf l\u00f2ng \u0111\u00f4n h\u1eadu, c\u00f3 h\u01a1n kh\u00f4ng k\u00e9m. V\u1ec1 \u0111\u1ed3 m\u1eb7c m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, h\u00e3y gia \u01a1n th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p : \u0111\u1ebfn sang n\u0103m, s\u1ebd l\u1ea1i chi\u1ebfu theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfc thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn \u1edf Qu\u1ea3ng Nam b\u1ecb ch\u00e1y. Vi\u1ec7c l\u00ean \u0111\u1ebfn vua. Vua sai \u0111em b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n gi\u1ea3i ((1) Qu\u1ea3n gi\u1ea3i : ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c \u00e1p t\u1ea3i thuy\u1ec1n.1) v\u00e0 ph\u00e2n to\u1ea1 ((2) Ph\u00e2n to\u1ea1 : nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c trong thuy\u1ec1n.2) giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t x\u1eed. Sau \u0111\u00f3 \u00e1n x\u1eed xong, d\u00e2ng l\u00ean, b\u1ecdn qu\u1ea3n gi\u1ea3i v\u00e0 ph\u00e2n to\u1ea1 \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, \u0111\u1ed5i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00e1c. C\u00e1c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u00e0 binh l\u00ednh \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u1ee9u ho\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng b\u1ecb b\u1ec7nh. Sai H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 Do\u00e3n U\u1ea9n quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c. Sau \u0111\u00f3, L\u01b0\u01a1ng kh\u1ecfi b\u1ec7nh, U\u1ea9n l\u1ea1i v\u1ec1 Kinh cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i T\u00e2y chinh, th\u1eafng tr\u1eadn v\u1ec1, sai hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh chi\u1ebfu t\u00ean nh\u1eefng vi\u00ean bang bi\u1ec7n, qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ban v\u0103n l\u1ec7 thu\u1ed9c sai ph\u00e1i, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u00e3 \u0111i trong tr\u1eadn n\u00e0y, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a t\u1edbi b\u1ed9 d\u1eabn l\u00ean y\u1ebft ki\u1ebfn, s\u1ebd tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u00f9ng. T\u1edbi \u0111\u00e2y, danh s\u00e1ch \u0111\u01b0a l\u00ean, vua \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho d\u1eabn \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn, ban th\u01b0\u1edfng v\u00e0 th\u0103ng b\u1ed5 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. (Th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y, Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai, th\u01b0\u1edfng nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf, d\u00e2y thao \u0111eo qu\u1ea1t c\u00f3 x\u00e2u h\u1ea1t ng\u1ecdc, m\u1ed7i th\u1ee9 1.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, th\u01b0\u1edfng nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd \u0111a nam h\u1ea1ng nh\u1ecf, d\u00e2y theo \u0111eo qu\u1ea1t c\u00f3 x\u00e2u h\u1ed5 ph\u00e1ch n\u1ea1m v\u00e0ng, m\u1ed7i th\u1ee9 1.<\/p>\n<p>V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea Nguy, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Ng\u00f4n v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp, 4 vi\u00ean n\u00e0y, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1\u00a0 nh\u1eabn v\u00e0ng, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf.<\/p>\n<p>V\u1ec7 u\u00fd \u0110\u00e0o Quang Minh, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn V\u1ea1n, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ed1ng V\u0103n Bi\u1ec7n, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng, 5 vi\u00ean n\u00e0y th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1 nh\u1eabn v\u00e0ng.<\/p>\n<p>Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p, quy\u1ec1n th\u1ef1 Tri ph\u1ee7 T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c H\u01b0ng, Tri v\u1ee5 L\u00ea V\u0103n Ngh\u0129a, Cai \u0111\u1ed9i T\u1eeb Qua, Cao V\u0103n \u0110\u1eb7c (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Cao Tr\u00ec), Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh \u0110\u1ed9, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd, Tr\u1ea7n \u0110\u00f4n Kh\u00e2m, Nguy\u1ec5n Minh, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ng\u1eef (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1eef), Tr\u1ea7n B\u1ea3n, Ng\u00f4 Ngh\u00ea, Nguy\u1ec5n Qu\u1ef3nh, V\u0169 V\u0103n \u0110\u00e0n (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00e0n), sung tr\u00ed Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea S\u0129, 15 vi\u00ean n\u00e0y m\u1ed7i vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo.<\/p>\n<p>Bang bi\u1ec7n Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng V\u0103n C\u00e1p (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00e1p), Nguy\u1ec5n Kim L\u0103ng (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim T\u0103ng), Nguy\u1ec5n V\u0103n Nguy\u00ean (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nguy\u00ean), Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u1ea5n), sung tr\u00ed su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea C\u00f4ng Su\u00fd, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Thu\u1eadn, 6 vi\u00ean n\u00e0y th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng trung c\u00f3 d\u00e2y \u0111eo.<\/p>\n<p>Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng, th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn.<\/p>\n<p>Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n H\u1eefu Hi\u1ec7u, Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1ed7 Ki\u1ec7t, T\u1ed1ng V\u0103n Ch\u00e2n (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 T\u1ed1ng Ch\u00e2n), Nguy\u1ec5n Vinh T\u1ebf, Nguy\u1ec5n V\u0103n Giai (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Giai), Tr\u1ea7n V\u0103n Ch\u1ea5n (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Ch\u1ea5n), Ng\u00f4 H\u1eefu \u1ee9ng, Nguy\u1ec5n \u0110i\u1ec1u, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n Li\u00ean (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Li\u00ean), Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110\u00e1n (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00e1n), \u0110\u1ed7 Vi\u1ebft T\u01b0\u1eddng, 11 vi\u00ean n\u00e0y, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng trung.<\/p>\n<p>Cai \u0111\u1ed9i T\u1ed1ng V\u0103n Chung, Ho\u00e0ng Hu\u00e2n, B\u00f9i V\u0103n Uy (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 B\u00f9i Uy), L\u1ea1i Ti\u1ebfn Giai, V\u0103n H\u1eefu \u0110\u1eb1ng, L\u00ea \u0110\u00ecnh T\u1ed1, Tr\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng C\u1ea9m, Tr\u1ea7n B\u00e1 Ngo\u1ea1n, V\u0169 V\u0103n Du\u1ec7 (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 V\u0169 Du\u1ec7), V\u0169 T\u00e2n, Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n \u01b0ng (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u01afng), Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn Thanh, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc L\u1ef1u (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc L\u00f4), \u0110o\u00e0n Th\u1ebf V\u00e2n, Ng\u00f4 \u0110\u1eafc Trung, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7n, Cao V\u0103n S\u0129 (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Cao S\u0129), V\u0169 V\u0103n Xuy\u1ebfn (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 V\u0169 Xuy\u1ebfn), L\u00ea Do\u00e3n C\u00e1o, Tr\u1ea7n Do\u00e3n Lo\u00e1t, L\u00ea V\u0103n N\u1eefu (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 L\u00ea N\u1eefu), H\u1ed3 L\u1ed9c Tr\u00ec, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Ph\u00ea, Phan \u0110oan, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ng\u1ed9t (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1ed9t), Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00e0i (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00e0i), Th\u00e2n V\u0103n Ng\u1ea1c (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Th\u00e2n Ng\u1ea1c), Ho\u00e0ng V\u0103n Tr\u00e1ng (\u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng Tr\u00e1ng), Tr\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng M\u1eadt, \u0110\u1ed7 T\u00e0i, Bang bi\u1ec7n Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Th\u1ee7, Ph\u1ea1m \u0110\u1eafc C\u00fac, Nguy\u1ec5n \u0110\u1eafc M\u00e2n, 33 vi\u00ean n\u00e0y th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i vi\u00ean 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf.<\/p>\n<p>C\u00f2n nh\u01b0 b\u1ecdn : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 L\u00ea \u0110\u1eafc, Cai \u0111\u1ed9i L\u00ea V\u0103n T\u1ebf, L\u00ea V\u0103n Ph\u00e1c v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Ngoan, tuy c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean d\u1ef1 v\u00e0o c\u00f4ng tr\u1ea1ng, nh\u01b0ng l\u1ea1i b\u1ecb qu\u00e2n ch\u00ednh x\u1eed ph\u00e2n, ho\u1eb7c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c ch\u1ee9c, ho\u1eb7c b\u1ecb gi\u00e1ng l\u01b0u : Th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1ee7, l\u1ea7n n\u00e0y kh\u00f4ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>Tr\u1edf l\u00ean, nh\u1eefng vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 hay sung b\u1ed5 ch\u01b0a l\u00e2u, \u0111\u1ec1u cung ch\u1ee9c theo nh\u01b0 c\u0169, c\u00f2n th\u00ec nh\u1eefng vi\u00ean ban v\u0103n : Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p v\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u b\u1ed5 d\u1ee5ng nh\u01b0 th\u1ef1 Lang trung ; Nguy\u1ec5n H\u1eefu Hi\u1ec7u gi\u1eef nguy\u00ean h\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, khi c\u00f3 ch\u1ed7 khuy\u1ebft s\u1ebd b\u1ed5 d\u1ee5ng ; quy\u1ec1n th\u1ef1 Tri ph\u1ee7 T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c H\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng nh\u01b0 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ; T\u01b0 v\u1ee5 L\u00ea V\u0103n Ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng nh\u01b0 Ch\u1ee7 s\u1ef1. Nh\u1eefng vi\u00ean ban c\u0169 : Cai \u0111\u1ed9i T\u1eeb Qua, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd, Tr\u1ea7n \u0110\u00f4n Kh\u00e2m, Nguy\u1ec5n Minh v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1eef, 5 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng nh\u01b0 tinh binh th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd ; Cai \u0111\u1ed9i Cao Tr\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ngay nh\u01b0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, Cai \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng \u0110\u0129nh \u0110\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng nh\u01b0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1ed7 Ki\u1ec7t, T\u1ed1ng Ch\u00e2n, Nguy\u1ec5n Vinh T\u1ebf, Nguy\u1ec5n Giai, T\u1ed1ng V\u0103n Chung v\u00e0 Ho\u00e0ng Hu\u00e2n, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Li\u00ean, Tr\u1ea7n \u0110\u00e1n v\u00e0 \u0110\u1ed7 Vi\u1ebft T\u01b0\u1eddng, 9 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng nh\u01b0 th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n B\u1ea3n v\u00e0 Ng\u00f4 Ngh\u00ea \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ngay nh\u01b0 Cai \u0111\u1ed9i 2 v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 ; Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Qu\u1ef3nh, V\u0169 \u0110\u00e0n, Nguy\u1ec5n \u01afng, Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn Thanh, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc L\u00f4, \u0110o\u00e0n Th\u1ebf V\u00e2n, L\u00ea N\u1eefu, H\u1ed3 L\u1ed9c Tr\u00ec, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Ph\u00ea, Phan \u0110oan, Nguy\u1ec5n Ng\u1ed9t, Nguy\u1ec5n T\u00e0i, Th\u00e2n Ng\u1ea1c, 13 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u th\u0103ng th\u1ee5 Cai \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 ho\u1eb7c \u0111\u1ed9i m\u00ecnh ; sung tr\u00ed Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea S\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t b\u1ed5 Cai \u0111\u1ed9i ; Bang bi\u1ec7n su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng C\u00e1p, Nguy\u1ec5n Kim T\u0103ng, Nguy\u1ec5n Nguy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u1ea5n, sung tr\u00ed su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea C\u00f4ng Su\u00fd, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Thu\u1eadn, 6 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i. C\u00f2n nh\u01b0 Cai \u0111\u1ed9i Ng\u00f4 H\u1eefu \u1ee9ng tu\u1ed5i \u0111\u00e3 h\u01a1i cao th\u00ec b\u1ed5 ra ngo\u00e0i l\u00e0m th\u1ee7 ng\u1eef, Cai \u0111\u1ed9i V\u0169 T\u00e2n s\u1ee9c l\u1ef1c suy y\u1ebfu th\u00ec cho v\u1ec1 h\u01b0u v\u1edbi nguy\u00ean ch\u1ee9c).<\/p>\n<p>B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f3 b\u00e3o. H\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ecb n\u1ea1n gi\u1ea1t sang nh\u00e0 Thanh. Quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a h\u1ecd v\u1ec1. Vua th\u01b0\u01a1ng h\u1ecd b\u1ecb l\u00eanh \u0111\u00eanh kh\u1ed5 s\u1edf l\u00e2u ng\u00e0y, l\u1ea1i c\u1ea5p cho qu\u1ea7n \u00e1o v\u00e0 ti\u1ec1n, r\u1ed3i cho ai n\u1ea5y v\u1ec1 qu\u00ea l\u00e0m \u0103n.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfc binh thuy\u1ec1n tu\u1ea7n bi\u1ec3n c\u1ee7a t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh b\u1ecb b\u00e3o. Quan v\u00e0 d\u00e2n ra s\u1ee9c c\u1ee9u gi\u00fap, may \u0111\u01b0\u1ee3c an to\u00e0n. Vua nghe bi\u1ebft, ban khen, sai chi 100 quan ti\u1ec1n kho chia th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng binh, d\u00e2n \u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1ed5 th\u1ee5 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong. Th\u1ecbnh \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, cho n\u00ean c\u1ea5t d\u00f9ng l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p t\u00e2u : \u201cX\u00e3 Di\u00eam Ph\u1ed1 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, \u0111\u1ea5t \u00edt, d\u00e2n nhi\u1ec1u, \u1edf s\u00e1t g\u1ea7n b\u1edd bi\u1ec3n k\u00eau xin di c\u01b0 \u0111\u1ebfn x\u00e3 An Gi\u00e1o\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cD\u00e2n x\u00e3 \u1ea5y \u0111\u1ea5t \u1edf ch\u1eadt h\u1eb9p, m\u00e0 x\u00e3 An Gi\u00e1o c\u00f2n nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t th\u1eeba, n\u00ean li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd, \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u1ecf ph\u00ed, v\u1eady giao quan t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn kh\u00e1m \u0111\u00edch x\u00e1c, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 cho l\u00e0m\u201d. Sau \u0111\u00f3, quan t\u1ec9nh t\u00e2u xin cho d\u00e2n \u1ea5y \u0111\u1ebfn \u1edf x\u00e3 An Gi\u00e1o. Vua y l\u1eddi xin.<\/p>\n<p>Cho : C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c L\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh. Sau \u0111\u00f3 H\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh.<\/p>\n<p>Quan b\u1ed9 C\u00f4ng d\u00e2ng b\u1ea3n tr\u00f9 t\u00ednh c\u1ee7a t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u1ec1 c\u00f4ng kh\u01a1i n\u1ea1o s\u00f4ng V\u0129nh \u0110\u1ecbnh l\u00ean vua xem. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCon s\u00f4ng n\u00e0y nhi\u1ec1u ch\u1ed7 b\u1ecb ngh\u1ebdn t\u1eafc, tr\u1eabm mu\u1ed1n cho kh\u01a1i n\u1ea1o m\u1ed9t phen \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng m\u1ed9t lo\u1ea1t, th\u1ef1c hi\u1ec7n c\u00e1i k\u1ebf kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u1ed9t l\u1ea7n nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i nh\u00e0n r\u1ed7i. Nay t\u1ec9nh \u1ea5y t\u00e2u b\u00e0y r\u1eb1ng nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n s\u00f4ng n\u00f4ng c\u1ea1n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 b\u00f9n c\u00e1t, kh\u01a1i v\u00e9t xong l\u1ea1i n\u1ed5i n\u00f4ng, kh\u00f3 nh\u1ecdc nhi\u1ec1u l\u1eafm, v\u1eady h\u1eb1ng n\u0103m, xin c\u1ee9 \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1, tu\u1ef3 th\u1ebf kh\u01a1i n\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n cho d\u00e2n. V\u1eady h\u00e3y chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn th\u00e1ng h\u00e8 sang n\u0103m, l\u1ea1i xem x\u00e9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m, cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edbi ch\u1ed7 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ph\u00e1i c\u00e1c vi\u00ean \u0111i ki\u1ec3m tra c\u00f4ng s\u1edf \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 \u1edf N\u1ed9i t\u1ea1o. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ee3 thuy\u1ec1n \u1edf s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng thu\u1ed9c V\u0169 kh\u1ed1 k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ea5y nay c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ch\u1eadm tr\u1ec5, t\u1ee9c nh\u01b0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, v\u00e2ng Ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ee7a Ti\u00ean\u00a0 \u0111\u1ebf, \u0111\u00fac ch\u1ebf c\u00e1c h\u1ea1ng s\u00fang l\u1edbn \u201cSung ti\u00eau\u201d, \u201cCh\u1ea5n h\u1ea3i\u201d, nay \u0111\u00e3 3 n\u0103m v\u1eabn ch\u01b0a l\u00e0m xong, th\u00ec vi\u1ec7c kh\u00e1c kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ecdc c\u0169ng bi\u1ebft. B\u1ecdn gi\u00e1m l\u00e2m kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1eddi th\u01b0\u1eddng ki\u1ec3m \u0111\u1ed1c, c\u1ee9 \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn th\u1ee3 t\u1ef1 do l\u00fac l\u00e0m, l\u00fac th\u00f4i, l\u1ea1i c\u00f2n che \u0111\u1eady cho ngh\u1ec9, b\u1ecf vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c t\u01b0, nh\u1eefng t\u1ec7 \u1ea5y ch\u1eafc kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u1ecfi. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m nh\u1ea5t thi\u1ebft c\u00e1c vi\u1ec7c l\u00e0m : s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng thu\u1ed9c V\u0169 kh\u1ed1 th\u00ec do b\u1ed9 C\u00f4ng v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 1 thu\u1ed9c vi\u00ean ; c\u00f4ng s\u1edf thu\u1ed9c N\u1ed9i t\u1ea1o th\u00ec do 1 vi\u00ean Qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 hay Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng, c\u1ee9 5 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n, \u0111i \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m x\u00e9t l\u1ea1i cho k\u1ef9, chi\u1ebfu c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111ang l\u00e0m, tu\u1ef3 n\u1eb7ng nh\u1eb9, l\u00e2u ch\u00f3ng, b\u1eaft theo th\u1ee9 t\u1ef1 l\u00e0m cho xong. N\u1ebfu x\u00e9t c\u00f3 nh\u1eefng t\u1ec7 : vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng kh\u00f3 kh\u0103n, n\u1eb7ng nh\u1ecdc m\u00e0 th\u1ee3 c\u1ed1 \u00fd k\u00e9o d\u00e0i c\u00f9ng l\u00e0 k\u1ebb qu\u1ea3n m\u1ee5c coi th\u1ee3 cho ngh\u1ec9 vi\u1ec7c c\u00f4ng, b\u1eaft l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt li\u1ec7u d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u1edbi c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u00e3 l\u0129nh \u1edf kho tr\u01b0\u1edbc qu\u1ea3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang, ho\u1eb7c c\u1ed1 t\u00ecnh l\u00e3ng ph\u00ed \u0111\u1ec3 c\u00f3 s\u1ef1 l\u1ea1m chi hay c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft b\u1edbt x\u00e9n, th\u00ec chu\u1ea9n cho c\u1ee9 th\u1ef1c nghi\u00eam h\u1eb7c \u0111\u1ec3 tr\u1eebng tr\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 b\u1ea3n tri\u1ec1u, nay v\u1eabn ch\u01b0a l\u00e0m xong, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf S\u1eed qu\u00e1n c\u00f3 ch\u0103m l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng ?\u201d. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf S\u1eed qu\u00e1n ai c\u0169ng ch\u0103m v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y c\u1ea3, nh\u01b0ng [t\u00e0i li\u1ec7u] s\u00e1ch v\u1edf b\u1ec1 b\u1ed9n, cho n\u00ean ch\u01b0a th\u1ec3 l\u00e0m xong c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u00e9p s\u1eed c\u1ed1t \u1edf l\u1eddi g\u1ecdn m\u00e0 \u00fd \u0111\u1ee7, n\u00ean b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc s\u1eed nh\u00e0 Minh m\u00e0 l\u00e0m, ph\u1ea3i mau so\u1ea1n cho xong, r\u1ed3i so\u1ea1n \u0111\u1ebfn s\u1eed tri\u1ec1u L\u00ea m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3, l\u00e0m s\u1eed, n\u00ean l\u1ea5y ch\u00ednh th\u1ed1ng l\u00e0m tr\u1ecdng, nh\u01b0 h\u1ecd M\u1ea1c c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i m\u00e0 s\u1eed L\u00ea l\u1ea1i ch\u00e9p l\u00e0 ch\u00ednh th\u1ed1ng th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00e9p l\u00e0m s\u1eed. \u0110\u1ebfn th\u1eddi H\u1eadu L\u00ea th\u00ec ph\u1ea7n nhi\u1ec1u do tay b\u1ea7y t\u00f4i h\u1ecd Tr\u1ecbnh ch\u00e9p ra, v\u1ec1 s\u1ef1 khen ch\u00ea ph\u1ea3i tr\u00e1i v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 c\u00f4ng b\u1eb1ng c\u1ea3, mu\u1ed1n l\u00e0m t\u00edn s\u1eed truy\u1ec1n cho \u0111\u1eddi sau, c\u0169ng kh\u00f3 \u0111\u1ea5y !\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u1ebbn xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba ph\u1eadn ng\u0169 c\u01a1. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e2m ch\u1ebft 1 t\u00ean t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a b\u1ecdn Man \u1ea5y ; thu \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi v\u00f4 k\u1ec3. Tin chi\u1ebfn th\u1eafng l\u00ean \u0111\u1ebfn vua, vua khen r\u1eb1ng : \u201c\u00e1c Man b\u1ea5y nay \u1ea9n hi\u1ec7n trong r\u1eebng r\u00fa, thung l\u0169ng, th\u1eeba l\u00fac h\u1edf c\u01a1 lan ra qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, t\u00f3m l\u1ea1i l\u00e0 do b\u1ed9 bi\u1ec1n kh\u00f4ng ch\u1ecbu ra s\u1ee9c n\u00e3 b\u1eaft, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf. Nh\u01b0 V\u0129nh \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea7n n\u00e0y h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0 do bi\u1ebft x\u00e9t k\u1ef9 s\u1ef1 c\u01a1 v\u00e0 d\u0169ng c\u1ea3m chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u \u0111\u00f3 ru ?\u201d. V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho V\u0129nh gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf ; c\u00e1c vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5 c\u00f3 \u0111i tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; d\u00e2n v\u00e0 qu\u00e2n th\u00ec th\u01b0\u1edfng chung ti\u1ec1n 200 quan.<\/p>\n<p>Vi\u00ean Gi\u00e1m l\u00e2m Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng((1) Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng : khu c\u00e1c kho ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng.1) l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i B\u1ea3n c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. [V\u00ec] thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf ph\u1ee7 An Kh\u00e1nh c\u00f4ng l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Thu\u1ef5 m\u1ea1o l\u0129nh s\u1ed1 l\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 ri\u00eang [c\u1ee7a An Kh\u00e1nh c\u00f4ng], Gi\u00e1m l\u00e2m Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i B\u1ea3n x\u00e9t h\u1ecfi v\u1eb7n, [Thu\u1ef5] nh\u1eadn t\u1ed9i, [\u0110\u1ea1i B\u1ea3n] cho l\u00e0 tang v\u1eadt ch\u01b0a v\u00e0o tay, tha cho. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, Thu\u1ef5 b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 l\u01b0u ; \u0110\u1ea1i B\u1ea3n v\u00ec t\u00ecnh ri\u00eang dong tha, b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 ; \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean b\u1ed9 H\u1ed9 b\u1ecb gi\u00e1ng v\u00e0 b\u1ecb ph\u1ea1t c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Cho Lang trung, Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 v\u1ee5 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ecb lang \u1edf Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh ph\u1ea3i c\u01b0 tang. Cho : \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u1ed3 Ng\u1ecdc T\u00e0i th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 ; Lang trung b\u1ed9 Binh Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean c\u00f3 n\u1ea1n gi\u1eb7c bi\u1ec3n, thuy\u1ec1n bu\u00f4n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb tr\u1edf ng\u1ea1i. Quan qu\u00e2n tu\u1ea7n bi\u1ec3n l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng C\u00f4ng Th\u1eadp, H\u1ed3 V\u0103n \u0110\u0129nh v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean gi\u1eef \u0111\u1ed3n l\u00e0 Mai C\u00f4ng Tr\u00ec, Ho\u00e0ng V\u0103n An, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ebf \u0111\u1ec1u v\u00ec ph\u00f2ng gi\u1eef, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p b\u1ea5t l\u1ef1c, b\u1ecb quan t\u1ec9nh h\u1eb7c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng, ph\u1ea1t. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ec3n l\u00e0m d\u1eef, n\u0103m nay c\u00e0ng t\u1ec7 h\u01a1n. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u1ed9i b\u1ea5t l\u1ef1c c\u1ee7a b\u1ecdn \u0111i tu\u1ea7n bi\u1ec3n do Kinh ph\u00e1i ho\u1eb7c t\u1ec9nh ph\u00e1i. V\u1eady truy\u1ec1n d\u1ee5 c\u00e1c thuy\u1ec1n binh t\u1eeb Kinh v\u00e0o Nam v\u00e0 t\u1eeb Kinh ra B\u1eafc \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 m\u1eb7t bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh ; n\u1ebfu ch\u1ec9 h\u01b0 \u1ee9ng cho xong vi\u1ec7c, s\u1ebd tr\u1eebng tr\u1ecb n\u1eb7ng kh\u00f4ng tha\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf nh\u00e2n xin l\u00e0m qu\u1ed1c th\u01b0 cho t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng nghi\u00eam n\u00e3 qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 v\u01b0\u1ee3t c\u00f5i sang qu\u1ea5y r\u1ed1i, c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4i ch\u00fat. Vua n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00e0m r\u1ed3i, nh\u01b0ng kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, c\u00f3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u00ean gi\u1eb7c, c\u00f3 th\u1ec3 vin ch\u1ee9ng c\u1edb \u1ea5y m\u00e0 n\u00f3i ; nay ch\u01b0a t\u1eebng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c [t\u00ean n\u00e0o], kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 r\u00f5, s\u1ef1 th\u1ec3 kh\u00e1c h\u1eb3n v\u1edbi tr\u01b0\u1edbc. Vi\u1ec7c c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, m\u1ed9t ch\u1eef c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean khinh th\u01b0\u1eddng h\u1ea1 b\u00fat. Nh\u00e2n sai b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u0129 th\u1ea3o t\u1edd t\u01b0, \u0111\u1ea1i \u00fd n\u00f3i r\u00f5 r\u1eb1ng b\u1ecdn gi\u1eb7c sau khi b\u1ecb b\u1ed9 bi\u1ec1n v\u00e2y \u0111\u00e1nh, li\u1ec1n nh\u1eb1m ph\u00eda \u0111\u00f4ng ch\u1ea1y \u0111i ; b\u00ean n\u00e0y kh\u00f4ng ti\u1ec7n v\u01b0\u1ee3t c\u00f5i \u0111u\u1ed5i ri\u1ebft, v\u1eady nh\u1edd b\u00ean \u1ea5y nghi\u00eam s\u1ee9c ng\u0103n gi\u1eef \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi g\u00e2y r\u1ed1i\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n Th\u1ebf T\u1ea1o, \u00e1n s\u00e1t T\u00f4n Th\u1ea5t Phi\u00ean, L\u00e3nh binh Phan V\u0103n H\u1ee9a, v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Ph\u01b0\u1edbc \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn \u0110\u1ea1o quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, t\u1ef1 ti\u1ec7n khai con s\u00f4ng m\u1edbi \u1edf th\u00f4n H\u00e0 Nghi, b\u1eaft 300 l\u00ednh v\u00e0 h\u01a1n 1.000 d\u00e2n ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c, r\u1ed3i g\u1eb7p n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, v\u1ee1 \u0111\u00ea, l\u00f2ng s\u00f4ng b\u1ecb c\u00e1t l\u1ea5p, l\u1ea1i th\u00e0nh \u0111\u1ea5t b\u1eb1ng. B\u1ea5y gi\u1edd, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam v\u1eeba \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh v\u1ec1, \u0111em vi\u1ec7c h\u1eb7c, t\u00e2u. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i : \u201cC\u00f4ng cu\u1ed9c tr\u1ecb h\u00e0, khai hay l\u1ea5p, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn s\u1ef1 l\u1ee3i, h\u1ea1i, n\u1ebfu cho vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, sao l\u1ea1i l\u1eb7ng l\u1ebd kh\u00f4ng b\u00e1o ? Vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn t\u00e0i s\u1ea3n v\u00e0 s\u1ee9c l\u1ef1c c\u1ee7a qu\u00e2n, d\u00e2n, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u00e1m l\u00e0m, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra chuy\u00ean quy\u1ec1n \u00e0 ? V\u1ea3, l\u00fac n\u00e0y c\u00f5i T\u00e2y \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c, nu\u00f4i s\u1ee9c binh, ngh\u1ec9 s\u1ee9c d\u00e2n, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ed1t y\u1ebfu, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u00edp \u1ea5y ! Hu\u1ed1ng chi s\u00f4ng n\u00e0y v\u1eeba khai, \u0111\u00ea v\u1ee1 lu\u00f4n ngay, th\u1eadt l\u00e0 ch\u1ec9 th\u00edch l\u00e0m theo \u00fd ki\u1ebfn ri\u00eang c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00e0 ph\u00ed t\u1ed5n nhi\u1ec1u l\u1eafm. Vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng k\u1ec3 nh\u01b0 vi\u1ec7c l\u1ea7m l\u1ee1 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Li\u1ec1n cho : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i Phan Tr\u1ee9 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t ; V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o \u0110\u00e0o Quang B\u1eb1ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh quan ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh. Ai n\u1ea5y g\u1ea5p \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, l\u0129nh \u1ea5n l\u00e0m vi\u1ec7c ngay. C\u00f2n b\u1ecdn \u0110\u1ea1o \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao cho \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c B\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t m\u1edbi b\u1ed5 c\u00f9ng tra x\u00e9t ngh\u1ecb x\u1eed. Khi th\u00e0nh \u00e1n \u0111\u01b0a l\u00ean, b\u1ecdn \u0110\u1ea1o \u0111\u1ec1u b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 ; sau \u0111\u1ed5i ph\u00e1t \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9 Nam K\u1ef3, ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. L\u1ea1i sai k\u00ea s\u1ed1 nh\u00e2n c\u00f4ng, v\u1eadt li\u1ec7u b\u1eaft b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng, tr\u1ea3 cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1eaft \u0111i \u0111\u00e0o s\u00f4ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00e1i \u00fd thi\u1ebft tha c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00e8 d\u1eb7t s\u1ee9c qu\u00e2n, d\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho : Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng \u0110o\u00e0n Huy Di\u1ec7u th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7, dinh H\u1ed5 oai, sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Vi th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung v\u0169 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u00e0m th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n B\u1ea3o Th\u01b0 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 \u1edf H\u1eefu v\u1ec7.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea7n v\u1eeba r\u1ed3i, b\u1ecdn Cai \u0111\u1ed9i T\u1eeb Qua 5 vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eabn y\u1ebft ki\u1ebfn, tr\u1eabm \u0111\u00e3 ph\u00ea cho th\u0103ng th\u1ee5 th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, ghi t\u00ean, d\u00f9ng l\u00e0m th\u1ef1 ph\u00f3 v\u1ec7 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c n\u00eau tr\u00ean phi\u1ebfu ngh\u0129 ((1) Phi\u1ebfu ngh\u0129 : m\u1ea3nh phi\u1ebfu c\u1ee7a N\u1ed9i c\u00e1c bi\u00ean l\u1eddi d\u1ef1 ngh\u0129 ph\u00ea \u0111\u00e1p s\u1edb c\u00e1c n\u01a1i t\u00e2u vi\u1ec7c, d\u00e2ng l\u00ean \u0111\u1ec3 vua \u0111\u1ecbnh (theo H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n nh\u00e0 Thanh).1) : d\u00f9ng l\u00e0m ph\u00f3 v\u1ec7 Tinh binh ; v\u1ec1 kho\u1ea3n th\u0103ng th\u1ee5 b\u1ecf s\u00f3t kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn. Ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef v\u1ec1 chi\u1ebfu, s\u1eafc, sao l\u1ea1i s\u01a1 su\u1ea5t nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. Sai ph\u00e2n bi\u1ec7t ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 tr\u1eebng tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Cho Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p (ch\u00e1u n\u1ed9i vi\u00ean Ti\u1ec1n qu\u00e2n T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ed9i) \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u1edf Th\u1ea5t S\u01a1n, Ba Xuy\u00ean v\u1ec1 th\u00fa ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u00f3i, t\u00ecnh h\u00ecnh r\u1ea5t b\u00e1ch thi\u1ebft ! B\u1ecdn th\u1ea7n \u0111\u00e3 l\u1ea5y 1.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o kho cho vay, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sang n\u0103m chi\u1ebfu s\u1ed1 n\u1ed9p tr\u1ea3\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t v\u00e0o d\u00e2n bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y nh\u00e2n th\u1ed5 ph\u1ec9 xui gi\u1ee5c, c\u00f9ng theo l\u00e0m b\u1eady, nay \u0111\u00e3 quay \u0111\u1ea7u quy thu\u1eadn, t\u1ee9c l\u00e0 d\u00e2n ta, h\u00e1 n\u1ee1 ng\u1ed3i nh\u00ecn ch\u00fang \u0111ang nh\u01b0 tr\u1ebb con k\u00eau kh\u00f3c \u0111\u1ee3i m\u1edbm sao ? Quan t\u1ec9nh g\u1ea5p g\u00e1p gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u1ec3 c\u1ee9u s\u1ef1 c\u1ea5p b\u00e1ch, l\u00e0m th\u1ebf c\u0169ng ph\u1ea3i ; nh\u01b0ng sau c\u01a1n binh l\u1eeda, t\u00e0i s\u1ea3n h\u1ebft s\u1ea1ch, ch\u1eafc \u0111\u00e2u sang n\u0103m \u0111\u00e3 n\u1ed9p tr\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1eady, ph\u1ea3i x\u00e9t xem n\u1ebfu qu\u1ea3 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c c\u00e0y c\u1ea5y th\u00ec n\u00ean li\u1ec7u c\u1ea5p ngay cho th\u00f3c gi\u1ed1ng, khi\u1ebfn ch\u00fang ra s\u1ee9c c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u1ec3 m\u00f9a m\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1eddi. L\u1ea1i n\u00ean gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1 cho ch\u00fang \u0111\u1ec1u ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean nghi\u1ec7p, t\u1ecf c\u00e1i \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh thi\u1ebft tha v\u1ed7 y\u00ean d\u00e2n ch\u00fang ngo\u00e0i bi\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u0110\u1ec3 tang 3 n\u0103m, l\u00e0 l\u1ec7 tang th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. Th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5, hi\u1ec1n gi\u1ea3 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ec3 h\u01a1n. Theo l\u1ec5 m\u00e0 n\u00f3i : Th\u00e1ng 3 sang n\u0103m h\u1ebft l\u1ec5 qu\u1ed1c tang, n\u00ean theo m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng. Th\u00e1ng \u1ea5y g\u1eb7p l\u1ec5 l\u1edbn Nam Giao, th\u00ec 2 l\u1ec5 t\u1ebf \u201c\u0110\u00e0m\u201d((1) \u0110\u00e0m : l\u1ec5 t\u1ebf c\u00e1o b\u1ecf \u0111\u1ed3 m\u1eb7c tang.1), t\u1ebf \u201cPh\u1ee5\u201d((2) Ph\u1ee5 : l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0o mi\u1ebfu t\u1ed5, khi h\u1ebft tang.2), n\u00ean c\u1eed h\u00e0nh v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0o ? B\u1ed9 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef v\u1ec1 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, n\u00ean tra k\u1ef9 vi\u1ec7c l\u00e0m trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, l\u1ea1i n\u00ean tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5, tham kh\u1ea3o \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng th\u1eddi c\u1ed5, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n l\u00e0m, cho h\u1ee3p \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a l\u1ec5. Hu\u1ed1ng chi l\u1ec5 l\u1edbn th\u0103ng ph\u1ee5 ph\u1ea3i c\u00f3 y\u1ebft c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu v\u00e0 t\u00e2u T\u1eeb cung bi\u1ebft, nghi v\u0103n c\u0169ng r\u1ea5t b\u1ed9n b\u1ec1, ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 l\u1ec5, m\u1edbi c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd ch\u1ec9nh b\u1ecb\u201d. C\u00e1c quan b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1ebf \u0110\u00e0m l\u00e0m v\u00e0o th\u00e1ng gi\u1eefa((3) Th\u00e1ng gi\u1eefa : th\u00e1ng \u1edf v\u00e0o gi\u1eefa 3 th\u00e1ng sau l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng. Theo l\u1ec5 c\u1ed5, v\u1ec1 tang cha m\u1eb9, sau ng\u00e0y ch\u1ebft 1 n\u0103m, l\u00e0m l\u1ec5 Ti\u1ec3u \u0111\u01b0\u1eddng (gi\u1ed7 \u0111\u1ea7u), 2 n\u0103m l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng (gi\u1ed7 h\u1ebft). Trong 3 th\u00e1ng sau \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng th\u00ec l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00e0m. L\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng \u1edf th\u00e1ng th\u1ee9 25, l\u1ec5 \u0110\u00e0m \u1edf th\u00e1ng th\u1ee9 27.3). C\u00f3 2 thuy\u1ebft v\u1ec1 l\u1ec5 n\u00e0y : ho\u1eb7c n\u00f3i c\u00e1ch 1 th\u00e1ng, ho\u1eb7c n\u00f3i ti\u1ebfp sau th\u00e1ng l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng. N\u1ebfu ti\u1ebfp sau \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng th\u00ec t\u1ebf \u0110\u00e0m s\u1ebd \u1edf v\u00e0o th\u00e1ng Gi\u00eang sang n\u0103m, kh\u00f4ng h\u1ec1 chi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u1ec5 t\u1ebf Giao. Xin \u0111\u1ee3i b\u00e0n k\u1ef9, s\u1ebd ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u sau\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua xem s\u1ed5 t\u1ed5ng k\u00ea s\u1ed1 t\u00f9 giam, th\u1ea5y nh\u00e0 ng\u1ee5c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 150 t\u00ean t\u00f9, b\u00e8n d\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201c\u1edf n\u01a1i Kinh \u0111\u00f4 nhi\u1ec1u t\u00f9 b\u1ecb giam, h\u1ecdp ti\u1ebfng mu\u1ed7i k\u00eau s\u1ebd th\u00e0nh ti\u1ebfng s\u1ea5m, kh\u00f4ng n\u00ean kh\u00f4ng t\u00ecm c\u00e1ch x\u1eed tr\u00ed\u201d. Li\u1ec1n sai x\u00e9t k\u1ef9 v\u1ec1 t\u1ed9i tr\u1ea1ng, li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng t\u1ed9i, t\u00ean n\u00e0o t\u1ed9i nh\u1eb9 th\u00ec cho gi\u1ea3m b\u1eadc, ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi \u0111\u1ecdng \u1edf ng\u1ee5c\u201d.<\/p>\n<p>Ngh\u1ec7 An c\u00f3 b\u00e3o l\u1edbn (b\u00e3o n\u1ed5i t\u1eeb canh 2 \u0111\u00eam, \u0111\u1ebfn s\u00e1ng r\u00f5 m\u1edbi d\u1ee9t). N\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n d\u00e2ng l\u00ean qu\u00e1 m\u1ee9c th\u01b0\u1eddng 13 \u2013 14 th\u01b0\u1edbc. C\u00f3 40.753 h\u1ed9 nh\u00e0 c\u1eeda b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t, 696 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bu\u00f4n v\u00e0 thuy\u1ec1n \u0111\u00e1nh c\u00e1 b\u1ecb ch\u00ecm \u0111\u1eafm, 5.240 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft b\u1eb9p ho\u1eb7c ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i. \u0110\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 nh\u1eefng d\u00e2n ven bi\u1ec3n \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, An Th\u00e0nh v\u00e0 Ch\u00e2n L\u1ed9c c\u00e0ng b\u1ecb h\u1ea1i nhi\u1ec1u h\u01a1n (h\u1ea1t An Th\u00e0nh c\u00f3 th\u00f4n h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 c\u00f2n s\u1ed1ng h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi). Quan t\u1ec9nh phi t\u1ea5u l\u00ean vua. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cCh\u01b0a xem h\u1ebft t\u1edd t\u00e2u b\u1ea5t gi\u00e1c \u0111\u00e3 sa n\u01b0\u1edbc m\u1eaft !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai Binh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh, Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean \u0110\u1eb7ng Kham \u0111i \u0111\u1ebfn tuy\u00ean Ch\u1ec9 c\u1ea9n c\u1ea5p cho n\u1ea1n d\u00e2n. Sau \u0111\u00f3, th\u1ef1 Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i v\u1ec1, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110i \u0111\u01b0\u1eddng qua \u0111\u00f3, ch\u00ednh m\u1eaft th\u1ea5y nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t nhi\u1ec1u, v\u00e1n thuy\u1ec1n tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o trong ru\u1ed9ng, x\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft ph\u01a1i \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. T\u00ecnh h\u00ecnh r\u1ea5t th\u1ea3m h\u1ea1i !\u201d. Vua th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t h\u1ed3i l\u00e2u, l\u1ea1i sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch sung l\u00e0m Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u1ea5p cho c\u1edd, b\u00e0i, mao ti\u1ebft \u0111i t\u1edbi, cho ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n nghi l\u00e0m vi\u1ec7c. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm m\u1edf xem t\u1eadp t\u00e2u, \u0103n ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean, ch\u1ec9 ngh\u0129 th\u1ea5m th\u00eda tr\u00e1ch m\u00ecnh \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 c\u1ea3m th\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n kh\u00ed vui ho\u00e0 c\u1ee7a tr\u1eddi, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i d\u00e2n ta ch\u1ecbu h\u1ea1i \u0111au \u0111\u1edbn, th\u1eadt kh\u00f4ng xi\u1ebft n\u1ed7i c\u1ea3nh t\u00ecnh \u0111au th\u01b0\u01a1ng ! V\u1ea3, l\u00e0m cha m\u1eb9 d\u00e2n th\u00ec m\u1ed9t k\u1ebb \u0111\u00f3i, m\u1ed9t k\u1ebb r\u00e9t, \u0111\u1ec1u l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u1edf ta, c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch gi\u00fap ch\u1eefa \u0111\u1ec3 c\u1ee9u v\u1edbt h\u1ecd. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi H\u1ed9 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng l\u1ea5y l\u00f2ng tr\u1eabm l\u00e0m l\u00f2ng m\u00ecnh, coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 vi\u1ec7c nh\u00e0, chi\u1ebfu theo nh\u1eefng t\u1ed5ng, x\u00e3 \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n trong h\u1ea1t chia l\u00e0m hai h\u1ea1ng b\u1ecb h\u1ea1i \u00edt, v\u00e0 h\u1ea1i nhi\u1ec1u, c\u1eaft nh\u1eefng vi\u00ean khoa, \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh c\u00f9ng l\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean t\u00e1 l\u0129nh \u1edf hai ty Phi\u00ean, Ni\u1ebft ((1) Hai ty Phi\u00ean, Ni\u1ebft : ty B\u1ed1 ch\u00ednh v\u00e0 ty \u00e1n s\u00e1t.1), chi ti\u1ec1n, g\u1ea1o \u1edf kho t\u1ec9nh ra, ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng h\u1ea1ng, ch\u1ea9n c\u1ea5p \u01b0u h\u1eadu. T\u1ef1u trung th\u00f4n, x\u00e3 n\u00e0o \u1edf g\u1ea7n ph\u1ee7 Di\u1ec5n Ch\u00e2u th\u00ec chi ngay ti\u1ec1n, g\u1ea1o \u1edf kho ph\u1ee7, t\u1ea3i \u0111\u1ebfn c\u1ea5p ph\u00e1t, c\u1ed1t mau ch\u00f3ng l\u00e0m cho d\u00e2n b\u1edbt \u0111au kh\u1ed5, kh\u00f4ng c\u1ea7n \u1ea5n \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 c\u1ea5p ph\u00e1t. L\u1ea1i, sau c\u01a1n b\u00e3o, l\u1ee5t n\u00e0y, c\u00f4ng tr\u00ecnh tu b\u1ed5 \u1edf trong t\u1ec9nh ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt, nh\u01b0ng n\u00ean c\u00e2n nh\u1eafc vi\u1ec7c n\u00e0o n\u00ean ho\u00e3n, vi\u1ec7c n\u00e0o n\u00ean g\u1ea5p, c\u1ea7n l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc nh\u1eefng vi\u1ec7c c\u1ee7a d\u00e2n, n\u1ebfu m\u1ecdi vi\u1ec7c c\u00f9ng l\u00e0m m\u1ed9t l\u00fac th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 h\u1ea1i \u0111\u1ebfn s\u1ef1 l\u00e0m \u0103n c\u1ee7a d\u00e2n. C\u1ea7n n\u00ean th\u1ec3 theo \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tr\u1eabm, tu\u1ef3 ti\u1ec7n l\u00e0m cho thanh tho\u1ea3, c\u1ed1t cho \u01a1n \u0111\u1ee9c th\u1ea5u su\u1ed1t, n\u1ea1n d\u00e2n ch\u00f3ng d\u01b0\u1ee3c h\u1ed3i l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u00e3 giao\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0169 Tu\u1ea5n : xong c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf tr\u01b0\u1eddng duy\u1ec7t tuy\u1ec3n S\u01a1n T\u00e2y th\u00ec v\u1ec1 ngay l\u1ef5 s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u1ea1ch \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Ngh\u1ec7, li\u1ec1n c\u00f9ng v\u1edbi \u0110\u01b0\u1eddng xem x\u00e9t s\u1ef1 b\u1ecb tai h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n, g\u1ed3m c\u00f3 118 x\u00e3 th\u00f4n, li\u1ec1n chia ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 b\u1ecb h\u1ea1i \u0111\u00f3, chi\u1ebfu h\u1ea1ng chia c\u1ea5p, t\u00ednh chi ti\u1ec1n h\u01a1n 72.000 quan, g\u1ea1o h\u01a1n 400 ph\u01b0\u01a1ng, n\u1ebfu c\u1ea5p th\u00f3c t\u00ednh h\u01a1n s\u1ed1 g\u1ea1o th\u00ec h\u1ebft h\u01a1n 1.300 h\u1ed9c.<\/p>\n<p>(Nh\u1eefng d\u00e2n trai, g\u00e1i, gi\u00e0, tr\u1ebb b\u1ecb ch\u1ebft c\u1ea5p ti\u1ec1n 3 quan. Nh\u1eefng nh\u00e0, thuy\u1ec1n b\u1ecb h\u1ea1i : h\u1ea1ng to, c\u1ea5p ti\u1ec1n 3 quan ; h\u1ea1ng v\u1eeba, 2 quan ; h\u1ea1ng nh\u1ecf, 1 quan. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o kh\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd : h\u1ea1ng b\u1ecb kh\u1ed5 h\u1ea1i nhi\u1ec1u : ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi \u0111inh tr\u00e1ng, c\u1ea5p ti\u1ec1n 1 quan, g\u1ea1o 10 uy\u1ec3n, \u0111\u00e0n b\u00e0, con g\u00e1i, tr\u1ebb con, ti\u1ec1n 3 quan, g\u1ea1o 3 uy\u1ec3n ; h\u1ea1ng b\u1ecb kh\u1ed5 h\u1ea1i \u00edt h\u01a1n : ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi \u0111inh tr\u00e1ng, ti\u1ec1n 5 ti\u1ec1n, g\u1ea1o 5 uy\u1ec3n, \u0111\u00e0n b\u00e0, con g\u00e1i, tr\u1ebb con, ti\u1ec1n 2 ti\u1ec1n, g\u1ea1o 3 uy\u1ec3n).<\/p>\n<p>C\u00f9ng ng\u00e0y \u1ea5y, H\u00e0 T\u0129nh c\u0169ng c\u00f3 n\u1ea1n b\u00e3o : 9.160 h\u1ed9 nh\u00e0 b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t, 136 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecb \u0111\u1eafm, 157 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft. Vua d\u1ee5 cho quan t\u1ec9nh chi\u1ebfu t\u1eebng h\u1ea1ng, ph\u00e1t ch\u1ea9n, c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Nh\u1eefng l\u00e0ng m\u00e0 ng\u1ea1ch binh c\u00f2n thi\u1ebfu th\u00ec ho\u00e3n vi\u1ec7c g\u1ecdi l\u00ednh, nh\u1eefng v\u00f9ng ru\u1ed9ng l\u00faa b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i th\u00ec tha b\u1edbt thu\u1ebf. Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa v\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch v\u00ec ch\u1eadm ch\u1ea1p trong vi\u1ec7c b\u00e1o tin tai h\u1ea1i, \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Thanh t\u0129nh hi\u1ec7u nh\u1ea5t c\u1ee7a t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u0129nh t\u1ea3i c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u1edf Kinh v\u00e0 ch\u1edf t\u00f9 \u0111i \u0111\u1ebfn ph\u1eadn bi\u1ec3n H\u00e0 T\u0129nh, g\u1eb7p b\u00e3o, b\u1ecb v\u1ee1 \u0111\u1eafm ; h\u01a1n 70 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i (1 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 36 l\u00ednh, 34 t\u00f9 ph\u1ea1m). Vua sai chia t\u1eebng h\u1ea1ng, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/p>\n<p>Kh\u00e2m sai tra bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i v\u1ec1. Vua tri\u1ec7u l\u00ean \u0111i\u1ec7n, an \u1ee7y r\u1ea5t \u00e2n c\u1ea7n. D\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea7n v\u1eeba \u0111\u00e2y giao cho c\u00e1c \u00e1n x\u00e9t, nhi\u1ec1u t\u1edbi h\u00e0ng ngh\u00ecn, th\u1ebf m\u00e0 vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1ea5y \u0111\u00e3 h\u1ebft l\u00f2ng x\u00e9t x\u1eed, ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i, r\u1ea5t vui l\u00f2ng tr\u1eabm. V\u1eady t\u1eeb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u00e0y cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u giao b\u1ed9 ghi c\u00f4ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd khen th\u01b0\u1edfng, khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d. M\u1ed9t l\u00e1t sau, vua l\u1ea1i tri\u1ec7u C\u1ea9n, h\u1ecfi v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh tai h\u1ea1i \u1edf Ngh\u1ec7 An, C\u1ea9n c\u0169ng t\u00e2u nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ee7a Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc. Vua l\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cTrong n\u0103m Gia Long, \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh c\u0169ng c\u00f3 n\u1ea1n b\u00e3o, so v\u1edbi Ngh\u1ec7 An l\u1ea7n n\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. C\u1ea9n th\u01b0a : \u201cT\u00f4i t\u1eeb l\u00fac tr\u1ebb \u0111\u1ebfn gi\u1edd ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00f3 l\u1ea7n b\u00e3o n\u00e0o qu\u00e1 h\u1ea1i nh\u01b0 \u1edf Ngh\u1ec7 An ng\u00e0y nay. V\u1ea3, t\u00f4i \u0111i qua Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, nghe n\u00f3i n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n tr\u00e0n v\u00e0o trong ru\u1ed9ng, s\u00e2u \u0111\u1ebfn 4 \u2013 5 th\u01b0\u1edbc, l\u00faa b\u1ecb h\u1ea1i nhi\u1ec1u. Nh\u1eefng h\u1ea1t n\u00e0y b\u1ecb n\u1ea1n so v\u1edbi Ngh\u1ec7 An tuy h\u01a1i nh\u1eb9 h\u01a1n, nh\u01b0ng t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u1ed1n \u0111\u1ed1n \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t !\u201d. Vua r\u00f9ng m\u00ecnh, n\u00f3i : \u201cH\u1ea1i qu\u00e1 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf \u00e0 ? Hi\u1ec7n nay c\u01b0u gi\u00fap d\u00e2n Ngh\u1ec7 An, ngo\u00e0i vi\u1ec7c ch\u1ea9n c\u1ea5p ra, c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1ch n\u00e0o n\u00ean l\u00e0m n\u1eefa ?\u201d. C\u1ea9n th\u01b0a : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1ea9n tu\u1ea5t cho d\u00e2n b\u1ecb h\u1ea1i, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng \u0111\u00e3 chu \u0111\u00e1o. Duy c\u00f3 l\u1ec7 thu\u1ebf, thu v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, c\u00f3 l\u1ebd n\u00ean ho\u00e3n c\u1ea3 \u0111\u1ec3 th\u01b0 n\u1ed7i c\u1ea5p b\u00e1ch cho d\u00e2n, th\u1ebf l\u00e0 n\u00ean l\u00e0m th\u00f4i !\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1ch c\u1ee9u ch\u1eefa cho \u0111\u00fang, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft n\u00ean l\u00e0m nh\u1eefng s\u1ef1 c\u1ea7n k\u00edp, khi\u1ebfn cho sau khi h\u1ebft l\u1ee5t, c\u00f3 th\u1ec3 c\u00f3 l\u00faa g\u1eb7t th\u00ec vi\u1ec7c thu thu\u1ebf m\u00f9a \u0111\u00f4ng t\u1ef1 kh\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i ho\u00e3n ?\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u01a1i n\u00f3i ch\u00ednh h\u1ee3p \u00fd tr\u1eabm. Vi\u1ec7c n\u00e0y h\u00e3y c\u1ee9 t\u1eeb t\u1eeb b\u00e0n d\u1ea7n, l\u00e0 ph\u1ea3i\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1eddng quan c\u00e1c nha. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An \u0111\u01b0a s\u1edb \u0111\u1ebfn, b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m phi\u1ebfu d\u1ee5 ((1) Phi\u1ebfu d\u1ee5 : phi\u1ebfu d\u1ef1 ngh\u0129 v\u1ec1 l\u1eddi d\u1ee5 (xem ch\u00fa th\u00edch ch\u1eef Phi\u1ebfu ngh\u0129, tr.395).1) d\u00e2ng l\u00ean. \u0110\u1ebfn \u0111\u00eam, b\u1ecdn \u0111\u01b0\u1eddng quan H\u00e0 Duy Phi\u00ean \u0111\u1ec1u lui v\u1ec1. Vua sai quan t\u00fac tr\u1ef1c ph\u00ea thay, d\u00f9ng \u1ea5n vua \u0111\u00f3ng, cho ch\u1ea1y ng\u1ef1a ph\u00e1t \u0111i, r\u1ed3i sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch b\u1ed9 H\u1ed9. Nh\u00e2n th\u00f4ng s\u1ee9c cho nh\u1eefng \u1ea5n quan \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ban v\u0103n c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o t\u00fac tr\u1ef1c, nh\u1eefng vi\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u01b0\u1ee3t m\u00ecnh th\u00ec \u0111\u1ebfn t\u1ed1i \u0111\u1ec1u v\u1ec1 nha l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00f2n phi\u1ebfu ngh\u0129 v\u1ec1 d\u1ee5 Ch\u1ec9, c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n c\u00f3 khi do c\u00e1c vi\u00ean t\u00e1 l\u0129nh chuy\u00ean vi\u1ec7c th\u1ea3o tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1eddng quan duy\u1ec7t s\u1eeda, r\u1ed3i m\u1edbi d\u00e2ng tr\u00ecnh, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u00e3 l\u00e0m qua r\u1ed3i. Nh\u01b0ng \u0111\u00f3 l\u00e0 chuy\u00ean ch\u1ec9 v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00e0m ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng m\u00e0 n\u00f3i, c\u00f2n nh\u01b0 l\u00e2m th\u1eddi g\u1eb7p c\u00f3 qu\u00e2n c\u01a1, d\u00e2n ch\u00ednh thu\u1ed9c v\u1ec1 nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i kh\u1ea9n c\u1ea5p th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1ea5t kh\u00e1i n\u1ec7 theo l\u1ec7 \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1eabm m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, noi theo gia ph\u00e1p, g\u1eafng \u0111em tinh th\u1ea7n m\u01b0u vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ec3 r\u1ed7i ch\u00fat n\u00e0o, c\u00f2n s\u1ee3 c\u00f3 m\u1ed9t vi\u1ec7c g\u00ec l\u1ee1 ch\u01b0a chu \u0111\u00e1o, c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n l\u1ee1 b\u1ecb \u0111\u00f3i r\u00e9t, v\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u00eam khuya coi c\u00e1c t\u1eadp t\u00e2u, ch\u01b0a s\u00e1ng \u0111\u00e3 kho\u00e1c \u00e1o d\u1eady, m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u0103m lo kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o d\u1ee9t. C\u00e1c quan ch\u1ee9c trong ngo\u00e0i ch\u1eafc \u0111\u00e3 c\u00f9ng nghe, c\u00f9ng th\u1ea5y c\u1ea3. V\u1eady ph\u00e0m ai d\u1ef1 c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u00eam ng\u00e0y kh\u00f4ng tr\u1ec5 n\u1ea3i, c\u1ea9n th\u1eadn, si\u00eang n\u0103ng, m\u1ecdi vi\u1ec7c k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i m\u1edbi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c \u0111\u00e3 gi\u1eef. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ed9 H\u1ed9 g\u1ea7n \u0111\u00e2y th\u01b0\u1eddng t\u1ecf ra tr\u1ec5 bi\u1ebfng, ngay nh\u01b0 h\u00f4m n\u1ecd t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An t\u00e2u b\u00e1o trong h\u1ea1t c\u00f3 n\u1ea1n b\u00e3o, t\u00ecnh h\u00ecnh r\u1ea5t th\u1ea3m h\u1ea1i, qua b\u1ed9 H\u1ed9 tr\u00ecnh l\u00ean, tr\u1eabm m\u1edf coi k\u1ef9 c\u00e0ng, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, ngh\u0129 c\u00e1ch c\u1ee9u ch\u1eefa lu\u00f4n ngay \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 s\u1ef1 c\u1ea5p b\u00e1ch cho d\u00e2n, li\u1ec1n ph\u00ea b\u1ea3o b\u1ed9 \u1ea5y l\u00e0m theo phi\u1ebfu d\u1ee5, cho ng\u1ef1a ch\u1ea1y ph\u00e1t \u0111i, g\u1ea5p l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u1ea9n tu\u1ea5t, c\u1ee9u s\u1ef1 c\u1ea7n k\u00edp. Nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 \u1ea5y l\u1ea1i coi nh\u01b0 s\u1ef1 l\u1ec7 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng h\u1ec1 quan t\u00e2m : \u0111\u00e3 khinh th\u01b0\u1eddng \u1ee7y cho thu\u1ed9c vi\u00ean ngh\u0129 d\u1ee5, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i vi\u1ebft ra nhi\u1ec1u ch\u1ed7 sai l\u1ea7m, s\u01a1 su\u1ea5t. Tr\u1eabm li\u1ec1n t\u1ef1 tay ph\u00ea r\u00f5, c\u1ea3i ch\u00ednh, sai l\u00e0m. H\u1ecfi \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 H\u1ed9 th\u00ec \u0111\u00e3 v\u1ec1 nha cho r\u1ea3nh m\u00ecnh r\u1ed3i. Tr\u1eabm ph\u1ea3i sai nh\u1eefng quan t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf b\u1ed9 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c ph\u00ea thay, \u0111\u00f3ng \u1ea5n, r\u1ed3i cho ch\u1ea1y ng\u1ef1a ph\u00e1t \u0111i. Th\u1eed ngh\u0129 : c\u1ee9u v\u1edbt n\u1ea1n d\u00e2n l\u00e0 vi\u1ec7c th\u1ebf n\u00e0o ? B\u1ed9 \u1ea5y gi\u1eef ch\u1ee9c h\u1ed9 ch\u00ednh m\u00e0 l\u1ea1i coi th\u01b0\u1eddng b\u1ecf nh\u00e3ng nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec ch\u1ee9c tr\u00e1ch \u1edf \u0111\u00e2u ? C\u00e1i th\u00f3i l\u00e2u ng\u00e0y sinh tr\u1ec5 n\u1ea3i, coi \u0111\u00f3 \u0111\u1ee7 bi\u1ebft n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t \u1edf ban t\u00fac tr\u1ef1c, th\u00ec nh\u01b0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1edbm t\u1ed1i \u1edf c\u00f4ng s\u1edf, b\u00e0n m\u01b0u \u1edf n\u01a1i m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng, vi\u1ec7n \u0110\u00e3i l\u1eadu \u0111\u1eb7t ra nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ? H\u00e1 l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111u\u1ed1c Kim li\u00ean ((1) Do ch\u1eef \u201cKim li\u00ean ch\u1ee9c\u201d, th\u1ee9 \u0111u\u1ed1c (ho\u1eb7c \u0111\u00e8n, n\u1ebfn) c\u1ee7a vua d\u00f9ng khi \u0111i \u0111\u00eam. Trong \u0111\u1eddi nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, nh\u00e0 T\u1ed1ng c\u00f3 nh\u1eefng vi\u00ean quan, vua tri\u1ec7u v\u00e0o b\u00e0n vi\u1ec7c, \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam, sai \u0111\u1ed1t \u0111u\u1ed1c Kim li\u00ean ti\u1ec5n v\u1ec1.1) \u0111\u1ec3 ti\u1ec5n v\u1ec1 hay sao ? V\u1eady kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng d\u1ee5 nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111\u1ec3 r\u0103n b\u1ea3o. Tr\u1eeb b\u1ed9 \u1ea5y v\u00ec l\u1ea7n n\u00e0y s\u01a1 su\u1ea5t, tr\u1ec5 n\u1ea3i, \u0111\u00e3 sai b\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t h\u1ecfi, s\u1ebd tr\u1eebng ph\u1ea1t ri\u00eang, nay th\u00f4ng d\u1ee5 c\u00e1c nha m\u00f4n b\u1ed9, vi\u1ec7n v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c \u1edf Kinh : ngo\u00e0i nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u00e0m ra, ph\u00e0m nha m\u00f4n n\u00e0o g\u1eb7p c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, quan kh\u1ea9n, ph\u1ea3i l\u00e0m ngay phi\u1ebfu d\u1ee5 ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 ban h\u00e0nh, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf nha \u1ea5y nh\u1eadn vi\u1ec7c ph\u1ea3i v\u00e2ng theo ngay l\u1eddi vua, tra k\u1ef9 s\u1ef1 l\u1ec7, t\u1ef1 tay vi\u1ebft ngh\u0129 d\u1ee5 d\u00e2ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ee3i tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c khinh th\u01b0\u1eddng giao cho thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111\u1ec3 c\u00f3 ch\u1ed7 sai s\u00f3t ; l\u1ee1 c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam m\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m v\u1eabn ch\u01b0a xong th\u00ec vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1ea5y d\u1eabu kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf ban t\u00fac tr\u1ef1c c\u0169ng ph\u1ea3i l\u01b0u t\u1ea1i nh\u00e0 t\u1ea3 vu \u0111\u1ec3 \u1ee9ng tr\u1ef1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n lui ra, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i tr\u1eabm ph\u00ea, ph\u00e1t xong vi\u1ec7c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 nha. N\u1ebfu \u0111\u00eam \u0111\u00e3 khuya, c\u00e1c c\u1eeda c\u1ea5m nghi\u00eam ng\u1eb7t, th\u00ec vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1ea5y ho\u1eb7c n\u00ean l\u01b0u \u1edf l\u1ea1i, ho\u1eb7c n\u00ean v\u1ec1 nha, \u0111\u1ec1u t\u1edbi l\u00fac \u1ea5y \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh cho \u0111i hay cho \u1edf l\u1ea1i. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u00e3 d\u1ee5 b\u1ea3o c\u1eb7n k\u1ebd m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m sai, s\u1ebd chi\u1ebfu lu\u1eadt tr\u00e1i ph\u00e9p, ngh\u1ecb x\u1eed lu\u00f4n\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ea1i Kinh s\u01b0, gi\u00f3 m\u01b0a d\u1eef d\u1ed9i, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00e0n \u0111\u1ea7y, trong th\u00e0nh, ngo\u00e0i th\u00e0nh h\u01a1n 700 h\u1ed9 nh\u00e0 d\u00e2n b\u1ecb l\u1eadt \u0111\u1ed5, nh\u00e2n d\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i. Sai Kinh do\u00e3n Ph\u1ea1m Kh\u00f4i kh\u00e1m th\u1ef1c tr\u1ea1ng t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i ph\u00e1t ti\u1ec1n, g\u1ea1o, v\u1ea3i tr\u1eafng, chia sai thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 12 ng\u01b0\u1eddi \u0111em \u0111i ch\u1ea9n tu\u1ea5t cho d\u00e2n. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean n\u1ed1i ti\u1ebfp t\u00e2u : c\u00f9ng ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u1ec1u c\u00f3 n\u1ea1n b\u00e3o (t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i h\u00f4m \u1ea5y c\u0169ng c\u00f3 gi\u00f3\u00a0 m\u01b0a, l\u00faa ru\u1ed9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i). Vua n\u00f3i : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd n\u0103m nay gi\u00f3 m\u01b0a qu\u00e1 t\u1ec7 ! Ch\u1ec9 may c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf g\u1ea7n Kinh k\u1ef3 so v\u1edbi Ngh\u1ec7 An c\u00f2n kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i l\u1eafm\u201d. Sai chia h\u1ea1ng t\u1eebng n\u01a1i b\u1ecb h\u1ea1i, ch\u1ea9n tu\u1ea5t cho. N\u01a1i n\u00e0o l\u00faa ru\u1ed9ng b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 tha thu\u1ebf, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung\u00a0 M\u1eadu r\u1eb1ng : \u201cB\u1eefa n\u1ecd, v\u00ec b\u00e3o l\u1ee5t \u1edf Ngh\u1ec7 An, tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng \u0103n, ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean. B\u1ed7ng \u0111\u1ebfn h\u00f4m qua, Kinh s\u01b0 c\u0169ng c\u00f3 b\u00e3o to, m\u01b0a d\u1eef, tr\u1eabm \u1edf cung s\u00e2u, b\u00ed m\u1eadt c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, mong \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh. T\u1ed1i \u0111\u1ebfn, gi\u00f3 im, m\u01b0a t\u1ea1nh, b\u1ee5ng ngh\u0129 m\u1eebng th\u1ea7m, th\u1ef1c l\u00e0 nh\u1edd s\u1ef1 thi\u00eang li\u00eang c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u1edf tr\u00ean cao \u0111\u00e3 ng\u1ea7m ph\u00f9 h\u1ed9 cho, k\u1ec3 sao cho xi\u1ebft n\u1ed7i k\u00ednh nh\u1edb, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng ! Nh\u00e2n ng\u1ed3i tr\u1ea7m t\u01b0, l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ea5y b\u00e0i th\u01a1, nay cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i nghe\u201d. Li\u1ec1n sai Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111\u1ecdc th\u01a1 l\u00ean, r\u1ed3i thung dung d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u1ea1n b\u00e3o m\u00f9a thu n\u0103m nay, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc khi vi\u1ec7c x\u1ea3y, lo cho con ch\u00e1u \u0111\u00e3 t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i. (L\u1eddi chua \u1edf b\u00e0i th\u01a1 trong t\u1eadp Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u00e1nh ch\u1ebf thi : \u201cTr\u1eabm nh\u1edb n\u0103m \u1ea5y h\u1ea7u h\u1ea1 b\u00ean c\u1ea1nh, th\u1ea5y Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta r\u1ea5t \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n, chi\u00eam nghi\u1ec7m l\u00fac m\u01b0a, l\u00fac t\u1ea1nh, bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 \u1ea9n b\u00ed x\u1ea3y ra. Trong khi hu\u1ea5n ch\u00ednh, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c nghe b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201c\u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, qua c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, x\u00e9t trong s\u1eed s\u00e1ch, \u00edt c\u00f3 n\u1ea1n \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, nh\u01b0ng c\u00f3 nhi\u1ec1u n\u1ea1n b\u00e3o : n\u0103m T\u00e2n M\u00f9i, Gia Long th\u1ee9 10 [1811], n\u0103m \u0110inh H\u1ee3i, Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 8 [1827] \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n b\u00e3o. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, xem kh\u00ed tr\u1eddi, th\u1ebf gi\u00f3, th\u1eadt s\u1ee3 v\u00e0i n\u0103m sau kh\u00f4ng kh\u1ecfi b\u00e3o l\u1ee5t l\u00e0m h\u1ea1i, t\u1ef1 h\u1ed3 kh\u00ed v\u1eadn g\u00e2y n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf. C\u1ea7n ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn tu t\u1ec9nh, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh h\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Tr\u1eabm b\u00e1i l\u0129nh l\u1eddi d\u1ea1y d\u1ed7, th\u1eadn tr\u1ecdng vi\u1ec7c l\u00e0m, tu t\u00e2m s\u1eeda t\u00ednh, nay qu\u1ea3 c\u00f3 b\u00e3o l\u1ee5t l\u00e0m h\u1ea1i, ngh\u0129 th\u1eadt l\u00e0 th\u00e1nh nh\u00e2n bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c x\u1ea3y m\u00e0 m\u01b0u t\u00ednh cho con ch\u00e1u r\u1ea5t s\u00e2u xa, c\u1ea3m kh\u00e1i k\u1ec3 sao h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d). Nh\u1edb l\u1eddi ng\u00e0i d\u1ea1y, ghi t\u1ea1c trong l\u00f2ng. Tr\u1eabm \u0111\u00e3 b\u1ea1c \u0111\u1ee9c, kh\u00f4ng \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 vui ho\u00e0, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ednh s\u00e1ch t\u1ed1t \u0111\u1ec3 c\u1ee9u tai n\u1ea1n, th\u1eadt lo s\u1ee3 l\u1eafm !\u201d (Kinh s\u01b0 b\u1ecb b\u00e3o l\u1ee5t sau Ngh\u1ec7 An 5 ng\u00e0y).<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cNay ti\u1ebft sang thu \u0111\u00e3 l\u00e2u, s\u01b0\u01a1ng m\u00f3c \u0111\u00e3 sa xu\u1ed1ng, c\u1ea3m th\u1eddi ti\u1ebft n\u00e0y th\u1eadt \u0111ang v\u1ea5n v\u01b0\u01a1ng n\u00f5i l\u00f2ng ! Hu\u1ed1ng l\u1ea1i g\u1eb7p k\u1ef3 b\u00e3o l\u1ee5t, c\u00e0ng th\u00eam c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng b\u00f9i ng\u00f9i ! Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u00e2n t\u1edbi Hi\u1ebfu l\u0103ng v\u00e0 Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng, k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m xem c\u00e1c ch\u1ed7 trong ngo\u00e0i t\u01b0\u1eddng th\u00e0nh c\u00f3 \u0111\u1ed5 n\u00e1t hay kh\u00f4ng. C\u00e1c ph\u1ea9m quan trong T\u00f4n th\u1ea5t c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c ty \u1edf b\u1ed9, vi\u1ec7n, chia t\u1edbi c\u00e1c T\u00f4n l\u0103ng, k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m so\u00e1t, xong vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng t\u01b0\u1edfng nh\u1edb c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d. B\u1ecdn \u0110\u1ee9c v\u1ec1 t\u00e2u : C\u00e1c s\u1edf \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nguy\u00ean v\u1eb9n t\u1ed1t l\u00e0nh, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ed7 h\u01a1i n\u1ee9t l\u1edf, xin cho b\u1ecdn nguy\u00ean coi gi\u1eef vi\u1ec7c l\u0129nh c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa. Vua y cho.<\/p>\n<p>C\u1ea3i b\u1ed5 : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh Tr\u1ea7n Nh\u1eef \u0110oan l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh t\u1ea3 Th\u1ee7y s\u01b0, ki\u00eam coi c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u00e1p ch\u1ebft. Gia c\u1ea5p cho 1 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 10 t\u1ea5m l\u1ee5a, 10 t\u1ea5m v\u1ea3i v\u00e0 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>B\u1ecdn quan N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTrong nh\u1eefng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, nh\u1ea5t thi\u1ebft nh\u1eefng ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb, s\u1ed5 s\u00e1ch th\u01b0\u1eddng c\u00f3 vi\u1ebft \u0111\u1ebfn ch\u1eef t\u00ean ng\u1ef1 hu\u00fd ((1) Ng\u1ef1 hu\u00fd : t\u00ean vua. \u0110\u00e2y ch\u1ec9 nh\u1eefng ch\u1eef t\u00ean Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1), khi k\u00ednh c\u1ea9n xem \u0111\u1ebfn, tr\u1ed9m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00f2ng. V\u1eady ph\u00e0m c\u00e1c nha m\u00f4n t\u1ea1i Kinh v\u00e0 c\u00e1c qu\u00e2n dinh, v\u1ec7, ty, \u0111\u1ed9i, c\u00e1c vi\u1ec7n, c\u00e1c th\u1ef1 \u0111\u1ec1u do c\u00e1c quan \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, c\u00e1c vi\u00ean cai qu\u1ea3n s\u1ee9c c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m l\u1ea1i t\u1eeb th\u00e1ng 12 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, h\u1ec5 c\u00e1c v\u0103n th\u01b0, s\u1edb s\u00e1ch c\u00f3 vi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ch\u1eef ng\u1ef1 hu\u00fd \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng ri\u00eang th\u00e0nh t\u1eadp \u0111\u01b0a N\u1ed9i c\u00e1c d\u00e2ng n\u1ed9p, r\u1ed3i x\u00e9t theo nguy\u00ean b\u1ea3n truy [b\u1ecf ch\u1eef] hu\u00fd, s\u1ebd sao l\u1ee5c l\u1ea1i, ph\u00e1t giao tr\u1ea3 nh\u1eefng nha \u0111\u00e3 n\u1ed9p \u1ea5y gi\u1eef l\u00e0m t\u1eadp l\u01b0u tr\u1eef. C\u00e1c tr\u1ef1c, c\u00e1c t\u1ec9nh b\u00ean ngo\u00e0i c\u0169ng l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eddi x\u01b0a ch\u1ec9 ki\u00eang ch\u1eef t\u00ean ch\u00ednh, kh\u00f4ng ki\u00eang ch\u1eef t\u00ean t\u1ef1. Hai ch\u1eef t\u00ean t\u1ef1 ((2) T\u00ean t\u1ef1 c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb l\u00e0 Mi\u00ean T\u00f4ng \u7dbf\u5b97, c\u00f2n t\u00ean ch\u00ednh l\u00e0 Tuy\u1ec1n \u66b6.2) c\u1ee7a tr\u1eabm l\u00e0 do Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u0111\u1eb7t cho, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb xin c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft \u0111\u1ebfn, \u0111\u00e3 c\u00f3 hi\u1ec3u d\u1ee5 r\u00f5 r\u1eb1ng : ph\u00e0m 2 ch\u1eef li\u1ec1n nhau th\u00ec c\u1ea5m d\u00f9ng, c\u00f2n n\u1ebfu ch\u1ec9 d\u00f9ng 1 ch\u1eef th\u00ec cho vi\u1ebft b\u1edbt n\u00e9t. Nay n\u1ebfu nh\u1ea5t nh\u1ea5t \u0111\u1ed5i ph\u00e9p l\u1ea1i c\u1ea3 th\u00ec r\u1ea5t b\u1ec1 b\u1ed9n. V\u1eady chu\u1ea9n cho nh\u1eefng v\u0103n th\u01b0 \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh ph\u00e0m c\u00f3 ch\u1eef hu\u00fd ((3) Hu\u00fd : t\u1ee9c l\u00e0 t\u00ean ch\u00ednh (\u0111\u00e2y ch\u1ec9 ch\u1eef Tuy\u1ec1n \u66b6).3) hay t\u00ean t\u1ef1 (Mi\u00ean T\u00f4ng \u7dbf\u5b97) c\u1ee7a tr\u1eabm m\u00e0 2 ch\u1eef li\u1ec1n nhau th\u00ec so\u1ea1n giao N\u1ed9i c\u00e1c k\u00ednh c\u1ea9n tr\u1eef l\u1ea1i, s\u1ebd sao l\u1ee5c \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u, c\u00f2n n\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eef \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef hu\u00fd, \u0111\u00e3 ch\u00e9p trong l\u1ec7 c\u1ea5m v\u00e0 ch\u1ed7 n\u00e0o ch\u1ec9 d\u00f9ng 1 trong 2 ch\u1eef t\u00ean t\u1ef1 \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho l\u1ea5y m\u1ea3nh gi\u1ea5y v\u00e0ng d\u00e1n l\u00ean tr\u00ean, r\u1ed3i c\u1ee9 l\u01b0u b\u1ea3n nha gi\u1eef l\u1ea1i, b\u1ea5t t\u1ea5t \u0111\u1ed5i sao l\u1ee5c b\u1ea3n kh\u00e1c n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, ph\u00e1t ra 86.000 quan ti\u1ec1n Gia Long, Minh M\u1ec7nh h\u1ea1ng nh\u1ecf hi\u1ec7n tr\u1eef \u1edf kho Kinh, chia giao c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 nh\u1eadn \u0111\u1ec3 nh\u1eadp kho, sau v\u00ec b\u00e3o l\u1ee5t, kh\u00f4ng ti\u1ec7n v\u1eadn t\u1ea3i, c\u00f2n thi\u1ebfu h\u01a1n 20.000 quan, v\u1eady xin \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sang n\u0103m ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u1ea3i \u0111i\u201d. Vua b\u00e8n sai t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i theo \u0111\u00fang c\u00e1ch th\u1ee9c, truy \u0111\u00fac ti\u1ec1n c\u00e1c hi\u1ec7u, chia c\u1ea5p \u0111i c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 nh\u1eadn tr\u1eef \u0111\u1ec3 d\u00f9ng, cho \u0111\u1ee1 v\u1eadn t\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc.<\/p>\n<p>Cho : vi\u00ean nguy\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t b\u1ed5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; nguy\u00ean Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty An Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea H\u1eefu H\u01b0\u01a1ng (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng) th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh ; Ng\u1ef1 s\u1eed L\u00ea T\u01b0 Du\u1ec7 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXIV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2, [1842], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9. Sai : th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n l\u00e0m Ph\u00f3 [ch\u1ee7 kh\u1ea3o]. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 16 c\u1eed nh\u00e2n. (V\u0169 Duy Quang, Nguy\u1ec5n Duy Do\u00e3n, B\u00f9i Quang Nghi, Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n Ch\u00ednh, V\u0169 Nghi, H\u1ed3 Th\u01b0 H\u01b0\u01a1ng, T\u1ed1ng Vi\u1ebft C\u01b0\u01a1ng, H\u1ed3 B\u00e1ch Ph\u01b0\u1edbc, \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, Nguy\u1ec5n Quang Khu\u00ea, Ph\u1ea1m V\u0103n Minh, Ph\u1ea1m Ho\u1eb1ng \u0110\u1ea1t, Nguy\u1ec5n V\u0103n Huy\u00ean, \u0110\u1eb7ng T\u01b0\u1eddng Thu\u1ef5, V\u0169 Ph\u1ea1m Ch\u00e2u, H\u01b0\u1edbng Ch\u00ednh Tr\u1ef1c).<\/p>\n<p>S\u1eefa ch\u1eefa b\u1edd \u0111\u00e1 \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n H\u1ea3i (tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec b\u00e3o l\u1ee5t, b\u1ecb s\u1ee5t l\u1edf). Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1, quy\u1ec1n l\u0129nh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c coi vi\u1ec7c \u1ea5y. C\u00e1c \u0111\u1ec1n mi\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o h\u1ecfng n\u00e1t c\u0169ng tu b\u1ed5 c\u1ea3. R\u1ed3i th\u1ea5y c\u00f4ng l\u00e0m n\u1eb7ng nh\u1ecdc, ph\u00e1i th\u00eam 300 bi\u1ec1n binh g\u1ed9p s\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Th\u1eeba Thi\u00ean gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft (m\u1ed7i h\u1ed9c 2 quan, 4 ti\u1ec1n r\u01b0\u1ee1i). Vua tri\u1ec7u Ph\u1ee7 do\u00e3n Ph\u1ea1m Kh\u00f4i h\u1ecfi v\u1ec1 c\u1edb \u1ea5y. Kh\u00f4i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t t\u00f4i \u00edt ru\u1ed9ng, tr\u00f4ng nh\u1edd v\u00e0o g\u1ea1o trong Nam. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, thuy\u1ec1n g\u1ea1o trong Nam v\u00e0o b\u1ebfn h\u01a1n 200 chi\u1ebfc, nay ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n 70 chi\u1ebfc, v\u00ec th\u1ebf gi\u00e1 g\u1ea1o l\u00ean cao\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n \u0111i\u1ec7u l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i ; T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, v\u1eabn ki\u00eam gi\u1eef ch\u1ee9c T\u1ea3 t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ; L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh v\u1edbi h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 v\u1eabn sung ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, ki\u00eam gi\u1eef vi\u1ec7c \u1ea5n \u1edf Th\u00f4ng ch\u00ednh ty v\u00e0 Quang l\u1ed9c t\u1ef1.<\/p>\n<p>Vua tri\u1ec7u V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p mi\u1ec1n T\u00e2y m\u1edbi d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, tr\u1eabm v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea3 l\u00f2ng, kh\u00f4ng ng\u1edd \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu n\u00e0y [l\u1ea1i c\u00f3] c\u00f3 b\u00e3o l\u1ee5t kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, d\u00e2n ta ch\u1ecbu c\u00e1i h\u1ea1i \u0111au \u0111\u1edbn \u1ea5y, tr\u1eabm ngh\u0129 \u0111i ngh\u0129 l\u1ea1i, r\u1ea5t s\u1ee3 v\u00ec m\u00ecnh \u0111\u1ee9c b\u1ea1c. V\u1ea3, tr\u1eabm \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac c\u01b0 tang c\u00e0ng ph\u1ea3i tu t\u1ec9nh th\u00eam, ch\u01b0a bi\u1ebft ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t, l\u1ea7m l\u1ed7i \u1edf \u0111\u00e2u. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1, ch\u1edb ti\u1ebfc h\u1ebft l\u1eddi, \u0111\u1ec3 gi\u00fap tr\u1eabm v\u1ec1 nh\u1eefng s\u1ef1 kh\u00f4ng ngh\u0129 t\u1edbi\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n k\u1ef3 c\u1ef1u, \u0111\u00e3 chuy\u00ean ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o, l\u1ea1i ki\u00eam vi\u1ec7c \u0111\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed, tu\u1ed5i gi\u00e0, vi\u1ec7c nhi\u1ec1u, sao c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f4ng nom \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafp! Nay kh\u00f4ng phi\u1ec1n ng\u01b0\u01a1i v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u00e0i, ch\u1ec9 nh\u1eefng khi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ed9i ngh\u1ecb v\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n b\u1ea1c\u201d. B\u00e8n sai ch\u1ebf \u1ea5n b\u1ea1c quan ph\u00f2ng Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, ban c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Vua l\u01b0u \u00fd v\u1ec1 vi\u1ec7c qu\u1ed1c h\u1ecdc. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c sinh vi\u00ean t\u1ea1i [Qu\u1ed1c t\u1eed] gi\u00e1m, d\u1ee5 cho quan coi gi\u00e1m \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, x\u00e9t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi si\u00eang hay l\u01b0\u1eddi, chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u01b0u li\u1ec7t, c\u00e2n nh\u1eafc cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n h\u01a1n k\u00e9m \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd kh\u00edch khuy\u1ebfn. C\u00f3 vi\u00ean \u1ea5m sinh Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc D\u01b0 b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n 20 quan, v\u1ea3i 2 t\u1ea5m ; nh\u00e2n ghi \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7. Vi\u00ean t\u00f4n sinh T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00fdnh thi \u0111\u1ed7 t\u00fa t\u00e0i. Vua m\u1eebng n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u01a1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd nh\u00e0 vua m\u00e0 l\u1ea1i ch\u1ecbu c\u1ed1 ch\u00ed \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, do \u0111\u01b0\u1eddng khoa m\u1ee5c ti\u1ebfn th\u00e2n, th\u1eadt \u0111\u00e1ng khen\u201d. \u0110\u1eb7c c\u00e1ch c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n theo t\u00f4n sinh \u01b0u h\u1ea1ng, v\u1eabn l\u01b0u t\u1ea1i Gi\u00e1m h\u1ecdc t\u1eadp \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i thi khoa sau.<\/p>\n<p>Cho : nguy\u00ean V\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai, t\u00e1c vi L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Y \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o. Y theo vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u00e3 l\u00e2u, c\u00f3 c\u00f4ng, n\u00ean l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o.<\/p>\n<p><a>Vua cho r\u1eb1ng hai t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu, hi\u1ec7n s\u1ed1 binh ph\u00e1o th\u1ee7 h\u01a1i \u00edt, b\u00e8n sai tr\u00edch l\u1ea5y 15 t\u00ean v\u1ec7 binh ph\u00e1o th\u1ee7 \u0111\u1eafc l\u1ef1c \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, cho 5 t\u00ean \u0111i An Giang, 10 t\u00ean \u0111i H\u00e0 Ti\u00ean, chuy\u00ean gi\u1eef s\u00fang \u1ed1ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 t\u1ec9nh l\u1edbn \u1edf Nam K\u1ef3, ph\u1ea3i sai ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, b\u00e8n truy\u1ec1n ch\u1ec9 cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa : T\u1eeb nay, khi c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i sai ph\u00e1i, n\u1ebfu c\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n su\u1ea5t th\u00ec chu\u1ea9n t\u01b0 cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Bi\u00ean Ho\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u1ea5n ph\u00e1i sang l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1eafc l\u1ef1c.<\/a><\/p>\n<p>N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 t\u00e2u : \u201cTheo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn, sau khi ph\u00e1t ti\u1ebfng s\u00fang, n\u1ebfu c\u00f3 truy\u1ec1n \u0111\u01b0a v\u1eadt h\u1ea1ng g\u00ec, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ebb b\u00e0i v\u00e0o c\u1eeda \u0111\u1ec3 nghi\u1ec7m th\u1ef1c ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, trong ban \u0111\u00eam, ch\u1ec9 do l\u00ednh canh ngo\u00e0i c\u1eeda T\u1ea3 d\u1ecbch nh\u00e0 Duy\u1ec7t th\u1ecb chuy\u1ec3n truy\u1ec1n so\u1ea1n giao, kh\u00f4ng c\u00f3 bi\u00ean nh\u1eadn \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eb1ng, v\u1eady xin cho l\u00e0m theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 coi tr\u1ecdng c\u00e1c h\u1ea1ng c\u1ee7a kho\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho c\u00e1c quan vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed7i h\u1ea1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00e3 chi\u1ebfu sai quan s\u1edf t\u1ea1i \u0111i th\u0103m h\u1ecfi nh\u1eefng vi\u00ean \u1ea5y ; t\u1edbi \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1ecdp l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, g\u1ed3m c\u00f3 29 ng\u01b0\u1eddi, vua sai chia h\u1ea1ng, ban th\u01b0\u1edfng cho.<\/p>\n<p>(Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung L\u00e3nh binh \u0110\u1eb7ng H\u1eefu Ch\u1ea5t, \u0110o\u00e0n V\u0103n C\u1ea3i : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 100 quan ;<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n V\u00e2n, Tr\u1ea7n B\u00e1 Vinh, Phan V\u0103n \u0110\u1ed5ng, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn T\u00e1, Ph\u1ea1m V\u0103n Th\u01b0 ; V\u1ec7 u\u00fd \u0110\u1eb7ng T\u00e0i C\u00f9, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ni\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110o\u00e0i : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 80 quan ;<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p tr\u1ea5n Nguy\u1ec5n Minh Ch\u00e2u ; B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Thi\u00ean T\u1ea3i ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 \u0110o\u00e0n V\u0103n Su\u1ea5t, V\u1ec7 u\u00fd V\u1ecbnh L\u00e2m Uy, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thu, Nguy\u1ec5n V\u0103n Trung, Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea V\u0103n H\u1ea1t, L\u00ea V\u0103n T\u00ednh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tr\u1ea7n C\u00f4ng \u0110i\u1ec1u, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u1ecb, Nguy\u1ec5n V\u0103n D\u1ea7n, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ed9i, Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Trung, B\u00f9i V\u0103n \u0110\u1ea1o : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 70 quan.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u1ea7n, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Tr\u1ea7n V\u0103n H\u1ef1u : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 40 quan.<\/p>\n<p>Lang trung Nguy\u1ec5n H\u1ea3o : 30 quan).<\/p>\n<p>Cho B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>C\u00e1c vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c v\u00e0 Do\u00e3n Khu\u00ea d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh b\u1ecb b\u00e3o l\u1ee5t l\u00e0m h\u1ea1i, m\u00e0 Ngh\u1ec7 An b\u1ecb h\u1ea1i n\u1eb7ng h\u01a1n c\u1ea3. Ch\u00ednh s\u00e1ch c\u1ee9u n\u1ea1n \u0111\u01b0\u01a1ng k\u00edp ph\u1ea3i c\u1eed h\u00e0nh, th\u1ebf m\u00e0 \u1edf c\u00e1c c\u00f4ng s\u1edf thu\u1ed9c N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 v\u1eabn \u0111ang ch\u1ebf t\u1ea1o c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng b\u1ec1 b\u1ed9n. V\u1eady xin ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u00edp, nh\u1eefng \u0111\u1ed3 d\u00f9ng v\u00f4 \u00edch \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 v\u00e0 gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i h\u1ebft. V\u1ea3 c\u00e1c th\u1ef1 Thanh b\u00ecnh v\u00e0 Ho\u00e0 thanh g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 di\u1ec5n t\u1eadp, tuy l\u00e0 ch\u1ee9c s\u1ef1 th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u01a1ng trong h\u1ea1n [qu\u1ed1c tang] 3 n\u0103m, c\u0169ng n\u00ean \u0111\u00ecnh ch\u1ec9\u201d. Vua xem s\u1edb, li\u1ec1n ph\u00ea b\u1ea3o c\u00e1c nha m\u00f4n ph\u1ea3i mau gi\u1ea3m b\u1edbt ho\u1eb7c \u0111\u00ecnh b\u00e3i. Sau \u0111\u00f3, nha gi\u1eef vi\u1ec7c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng \u1edf c\u00f4ng s\u1edf \u0111ang l\u00e0m \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u00e2n sang xu\u00e2n, h\u1ebft qu\u1ed1c tang, c\u00f3 vi\u1ec7c tr\u1ea7n thi\u1ebft, n\u00ean ph\u1ea3i d\u1ef1 ch\u1ebf, ngo\u00e0i ra kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00e1c. C\u00f2n c\u00e1c nh\u1ea1c th\u1ef1 d\u00f9ng nh\u1ea1c \u0111\u1ec3 t\u1ebf th\u1ea7n l\u00e0 theo t\u1ee5c l\u1ec7, nay \u0111\u00e3 chia ban, kh\u00f4ng di\u1ec5n t\u1eadp n\u1eefa\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec l\u1eddi khoa \u0111\u1ea1o n\u00f3i \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00e0o nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec ? Tr\u1eabm v\u1ed1n b\u1ea1c \u0111\u1ee9c, canh c\u00e1nh lo s\u1ee3, ch\u1ec9 mong theo t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e1p c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u00e0m t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e1p c\u1ee7a m\u00ecnh, th\u1eadn tr\u1ecdng nh\u01b0 c\u1ea7m d\u00e2y c\u01b0\u01a1ng n\u00e1t k\u00ecm 6 con ng\u1ef1a, ch\u0103m ch\u1ec9 lo l\u1eafng, m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t c\u1ea9n th\u1eadn th\u00eam, c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 c\u1ea3m th\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n l\u1ea5y s\u1ef1 vui ho\u00e0 c\u1ee7a tr\u1eddi, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ri\u00eang ch\u1ecbu tai n\u1ea1n nh\u01b0 th\u1ebf ! \u0110\u00eam khuya x\u00e9t m\u00ecnh, ch\u1ec9 t\u1ef1 tu t\u1ec9nh. Hu\u1ed1ng chi \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac c\u01b0 tang, xe ki\u1ec7u m\u0169 \u00e1o \u0111\u1ec1u d\u00f9ng theo m\u1ed9c m\u1ea1c, c\u00f3 t\u1eebng d\u1ef1ng m\u1ed9t \u0111i\u1ec7n, x\u00e2y m\u1ed9t \u0111\u00e0i m\u00faa \u1edf cung, h\u00e1t \u1edf n\u1ed9i th\u1ea5t \u0111\u00e2u ? Ch\u1eafc c\u00e1c quan ch\u1ee9c trong ngo\u00e0i \u0111\u00e3 nghe bi\u1ebft c\u1ea3, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u1eabm t\u1ef1 khoe. V\u00e0, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00e0i b\u00fat((1) Do ch\u1eef \u201cTr\u00e2m b\u00fat\u201d (c\u00e0i b\u00fat \u1edf \u0111\u1ea7u). Khi x\u01b0a c\u00e1c quan \u1edf b\u00ean vua th\u01b0\u1eddng c\u00e0i b\u00fat \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i ghi.1) \u0111\u1ee9ng \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh h\u00e1 kh\u00f4ng nh\u00ecn th\u1ea5y, nghe th\u1ea5y hay sao ? Th\u1ebf m\u00e0 [khoa \u0111\u1ea1o] n\u00f3i ra l\u1eddi \u1ea5y, coi tr\u1eabm l\u00e0 \u00f4ng vua th\u1ebf n\u00e0o ? N\u1ebfu c\u00f3 l\u00f2ng trung th\u00e0nh y\u00eau vua, gi\u00fap tri\u1ec1u ch\u00ednh v\u1ec1 ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t, l\u1eabm l\u1ee1 th\u00ec sao ch\u1eb3ng ch\u1ec9 r\u00f5, n\u00f3i th\u1eb3ng tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng th\u1eb9n v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi [can vua \u0111\u1ebfn] g\u00e3y c\u1ed9t((2) X\u01b0a, Chu V\u00e2n can H\u00e1n Th\u00e0nh \u0111\u1ebf, vua gi\u1eadn toan gi\u1ebft, ng\u1ef1 s\u1eed l\u00f4i V\u00e2n xu\u1ed1ng, V\u00e2n b\u00e1m ch\u1eb7t l\u1ea5y c\u1ed9t \u0111i\u1ec7n, c\u1ed9t b\u1ecb g\u00e3y. Sau vua kh\u00f4ng cho ch\u1eefa c\u1ed9t \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i n\u00f3i th\u1eb3ng.2), r\u00e1ch \u00e1o((3) M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi trung th\u1ea7n \u0111\u1eddi c\u1ed5 n\u00edu l\u1ea5y \u00e1o vua \u0111\u1ec3 can vi\u1ec7c, vua v\u00f9ng \u0111i, \u1ed1ng \u00e1o tay b\u1ecb r\u00e1ch (ch\u01b0a tra \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 t\u00ean).3), l\u1ea1i t\u1ef1 \u00fd v\u01a1 nh\u1eb7t x\u1eb1ng, \u0111em vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u1edf c\u00f4ng s\u1edf ra n\u00f3i m\u00e0 b\u1ea3o l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00ednh s\u00e1ch t\u1ed1t \u0111\u1ec3 c\u1ee9u tai n\u1ea1n ? Hai l\u00e0 s\u1ee3 v\u00ec ph\u1ea3i ki\u1ec3m k\u00ea b\u1eadn b\u1ecbu ? Nghe nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i \u1ea5y, cho l\u00e0 y\u00eau vua m\u00e0 n\u00f3i, hay v\u00ec m\u00ecnh m\u00e0 n\u00f3i ? Th\u1ebf nh\u01b0ng vua m\u00e0 th\u00edch nghe l\u1ed7i m\u00ecnh th\u00ec b\u1ec1 t\u00f4i ai c\u0169ng d\u00e1m n\u00f3i ra h\u1ebft. V\u1eady b\u1ecdn khoa \u0111\u1ea1o c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean \u0111i kh\u1eafp c\u00e1c c\u00f4ng s\u1edf, ki\u1ec3m x\u00e9t th\u1eadt k\u1ef9, n\u1ebfu th\u1ea5y c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u00edp, n\u00ean b\u1ecf b\u1edbt, th\u00ec k\u00ea t\u1eebng kho\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean ; n\u1ebfu b\u1ecdn \u0111\u1ed1c c\u00f4ng t\u1ef1 l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c v\u00f4 \u00edch th\u00ec c\u0169ng nghi\u00eam h\u1eb7c ngay \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m x\u00e9t c\u00e1c c\u00f4ng s\u1edf, kh\u00f4ng th\u1ea5y vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00e1ng n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n d\u00e2ng s\u1edb xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua cho r\u1eb1ng h\u1ecd n\u00f3i sai, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 bi\u1ebft ch\u1ecbu l\u1ed7i, n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch tha cho.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u1ea5n b\u1ecb \u1ed1m. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng \u0110\u1ee9c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Bi\u00ean Ho\u00e0 ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Phan Ph\u00e1i l\u0129nh ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>Quan 2 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 \u2013 T\u0129nh t\u00e2u b\u00e0y : \u201cD\u00e2n trong 2 h\u1ea1t t\u1eeb khi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee9u gi\u00fap, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c t\u1ea1m \u0111\u1ee7, nh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e0ng m\u1ea1c, ch\u1ee3 b\u00faa, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u1ea1i bu\u00f4n b\u00e1n nh\u01b0 c\u0169. Duy sau khi n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t \u0111\u00e3 lui, c\u00e1c ru\u1ed9ng l\u1ea1i c\u00f3 ho\u00e0ng tr\u00f9ng (th\u1ee9 s\u00e2u \u0111\u1ea7u v\u00e0ng, c\u00f3 v\u1eb1n \u0111en, h\u00ecnh th\u00f9 nh\u01b0 con t\u1eb1m), v\u1ee5 g\u1eb7t m\u00f9a thu c\u00f3 l\u1ebd ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t\u201d. Vua than r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y c\u00f3 t\u1ed9i t\u00ecnh g\u00ec !\u201d. Sai 2 t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ec1u k\u00eau c\u1ea7u \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec1n thi\u00eang. G\u1eb7p c\u00f3 m\u01b0a xu\u1ed1ng ho\u00e0ng tr\u00f9ng \u0111\u1ee1 b\u1edbt d\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 tu\u1ea7n tra cung th\u00e0nh v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e0nh. Vua cho r\u1eb1ng cung th\u00e0nh v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e0nh l\u00e0 ch\u1ed7 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng th\u00e2m nghi\u00eam, c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u1eafc l\u1ea1i m\u1ec7nh l\u1ec7nh giao cho b\u1ed9 Binh tra l\u1ec7, b\u00e0n l\u00e0m cho \u1ed5n \u0111\u00e1ng. B\u1ed9 th\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 1 [1820], l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh : m\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh do 3 tr\u1ef1c ((4) Ba tr\u1ef1c : T\u00fac tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec7 C\u1ea9m y. T\u00fac tr\u1ef1c g\u1ed3m 10 \u0111\u1ed9i, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c \u0111\u1ec1u g\u1ed3m 5 \u0111\u1ed9i (theo \u0110\u1ea1i Nam h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n, quy\u1ec3n 140, t\u1edd 1a).4) v\u1ec7 C\u1ea9m y ; m\u1eb7t trong ho\u00e0ng th\u00e0nh do 10 v\u1ec7 Th\u1ecb trung ; m\u1eb7t ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh do 4 dinh Th\u1ecb n\u1ed9i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo t\u1ea5n ph\u1eadn, chia nhau tu\u1ea7n ph\u00f2ng ; t\u1ef1u trung v\u1ec1 s\u1ef1 ki\u1ec3m th\u00fac, r\u0103n c\u1ea5m ch\u1eafc \u0111\u00e3 k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng chu \u0111\u00e1o, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m th\u00e0nh ph\u00e1p, kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy g\u1ea7n \u0111\u00e2y qu\u00e2n hi\u1ec7u v\u1ec1 th\u00e2n binh v\u00e0 c\u1ea5m binh c\u00f3 \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1eb7t th\u00eam. V\u1ea3, ph\u00e9p \u0111\u1eb7t \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng kh\u1ecfi sinh t\u1ec7. V\u1eady xin tham kh\u1ea3o v\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u0169 ngh\u1ecb k\u1ef9 \u0111\u1ec3 l\u00e0m m\u1ed9t quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>(V\u1ec1 m\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh, hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu, vi\u1ec7c tu\u1ea7n ph\u00f2ng theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : do 10 \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c c\u1ee7a v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c m\u1ed7i tr\u1ef1c 1 \u0111\u1ed9i. Nay xin ngh\u1ecb : b\u00ean t\u1ea3, do 5 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Tam, Ng\u0169, Th\u1ea5t, C\u1eedu c\u1ee7a T\u00fac tr\u1ef1c, Nh\u1ecb, T\u1ee9, L\u1ee5c, B\u00e1t, Th\u1eadp c\u1ee7a T\u00fac tr\u1ef1c. Tu\u1ea7n ph\u00f2ng ban \u0111\u00eam, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 c\u0169 : m\u1ed7i canh, m\u1ed7i b\u00ean ph\u00e1i 1 Cai \u0111\u1ed9i ho\u1eb7c Hi\u1ec7u u\u00fd, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111em 10 t\u00ean l\u00ednh \u0111\u1ec1u c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u00e8n l\u1ed3ng c\u1ee7a hi\u1ec7u qu\u00e2n m\u00ecnh, l\u1ea1i \u0111em theo 5 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng ghi canh \u1ea5y. B\u00ean t\u1ea3, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung do c\u1eeda Nh\u1eadt Tinh \u0111i theo ph\u00eda t\u1ea3, qua c\u1eeda H\u01b0ng Kh\u00e1nh, c\u1eeda Tr\u01b0\u1eddng Loan, \u0111\u1ec1u giao cho bi\u1ec1n binh canh c\u1eeda 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng l\u00e0m tin, \u0111i th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ph\u00e2n gi\u1edbi m\u1eb7t sau T\u01b0\u1eddng cung, l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169, quay v\u1ec1 ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, giao cho bi\u1ec1n binh canh c\u1eeda 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng l\u00e0m tin. B\u00ean h\u1eefu, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, do c\u1eeda Nguy\u1ec7t Anh \u0111i theo ph\u00eda h\u1eefu, qua c\u1eeda Gia T\u01b0\u1eddng, c\u1eeda Nghi Ph\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec1u giao cho bi\u1ec1n binh canh c\u1eeda 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng l\u00e0m tin, \u0111i th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ph\u00e2n gi\u1edbi m\u1eb7t sau T\u01b0\u1eddng Cung, l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169, quay v\u1ec1 ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, t\u1edbi c\u1eeda \u0110\u1ea1i cung, giao cho bi\u1ec1n binh canh c\u1eeda 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng l\u00e0m tin. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng h\u00f4m sau, c\u00e1c c\u1eeda \u0111\u1ec1u \u0111em tin b\u00e0i n\u1ed9p vi\u00ean ch\u01b0\u1edfng qu\u1ea3n.<\/p>\n<p>V\u1ec1 m\u1eb7t trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu, theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : do 10 v\u1ec7 Th\u1ecb trung, sau \u0111\u1ed5i Th\u1ecb trung l\u00e0m 2 d\u1ef1c((1) Hai D\u1ef1c : T\u1ea3 d\u1ef1c v\u00e0 H\u1eefu d\u1ef1c thu\u1ed9c dinh V\u0169 l\u00e2m, m\u1ed7i d\u1ef1c g\u1ed3m 5 v\u1ec7, m\u1ed7i v\u1ec7 c\u00f3 10 \u0111\u1ed9i (theo \u0110\u1ea1i Nam h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n, quy\u1ec3n 140, t\u1edd 23b).1) dinh V\u0169 l\u00e2m, b\u1ea5y nay v\u1eabn theo nguy\u00ean l\u1ec7 ph\u00e1i c\u1eaft. Nay xin ngh\u1ecb : B\u00ean t\u1ea3, do 5 \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u1ee7a v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u00e0 5 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Tam, Ng\u0169, Th\u1ea5t, C\u1eedu c\u1ee7a v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; b\u00ean h\u1eefu do 5 \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u1ee7a v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u00e0 5 \u0111\u1ed9i Nh\u1ecb, T\u1ee9, L\u1ee5c, B\u00e1t, Th\u1eadp c\u1ee7a v\u1ec7 Kim ng\u00f4. Tu\u1ea7n ph\u00f2ng ban \u0111\u00eam, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 c\u0169 : m\u1ed7i canh, m\u1ed7i b\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 1 Cai \u0111\u1ed9i ho\u1eb7c Hi\u1ec7u u\u00fd, 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, \u0111em binh l\u00ednh 20 t\u00ean c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u00e8n l\u1ed3ng c\u1ee7a hi\u1ec7u qu\u00e2n m\u00ecnh, l\u1ea1i \u0111em theo 3 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng ghi canh \u1ea5y, \u0111\u1ec1u do ch\u1ed7 ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1eb7t trong c\u1eeda Ng\u1ecd m\u00f4n b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i. B\u00ean t\u1ea3, theo ph\u00eda t\u1ea3, \u0111i qua \u0110\u00f4ng \u0111\u00e0i ; b\u00ean h\u1eefu, theo ph\u00eda h\u1eefu, \u0111i qua T\u00e2y \u0111\u00e0i ; \u0111\u1ec1u giao cho bi\u1ec1n binh tr\u00ean \u0111\u00e0i 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111i th\u1eb3ng. Hai b\u00ean \u0111i t\u1edbi ch\u1ed7 ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1eb7t trong B\u1eafc \u0111\u00e0i l\u00e0 chu\u1ea9n \u0111\u00edch. T\u1ea3, h\u1eefu 2 b\u00ean gi\u00e1p nhau, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a giao 1 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng c\u1ee7a hi\u1ec7u qu\u00e2n m\u00ecnh l\u00e0m tin. \u0110o\u1ea1n l\u1ea1i \u0111\u1ec1u theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169, \u0111i v\u1ec1 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i \u1edf m\u1eb7t trong c\u1eeda Ng\u1ecd m\u00f4n, 2 b\u00ean g\u1eb7p nhau \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng giao nh\u1eadn, s\u00e1ng h\u00f4m sau \u0111em n\u1ed9p.<\/p>\n<p>V\u1ec1 m\u1eb7t ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh, hai b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu, tu\u1ea7n ph\u00f2ng theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : do 4 dinh Th\u1ecb n\u1ed9i, sau \u0111\u1ed5i Th\u1ecb n\u1ed9i l\u00e0m c\u00e1c dinh C\u1ea5m binh, b\u1ea5y nay v\u1eabn chi\u1ebfu l\u1ec7 sai c\u1eaft. V\u1ea3, nay, tr\u1ea1i binh 2 d\u1ef1c t\u1ea3, h\u1eefu dinh V\u0169 l\u00e2m \u0111\u1ec1u \u1edf v\u00f2ng ngo\u00e0i th\u00e0nh, n\u00ean nh\u00e2n ti\u1ec7n sai c\u1eaft. V\u1eady xin ngh\u0129 : b\u00ean t\u1ea3, do T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; b\u00ean h\u1eefu, do H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m. Tu\u1ea7n ph\u00f2ng ban \u0111\u00eam, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 c\u0169 : m\u1ed7i b\u00ean m\u1ed7i canh \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111em 20 t\u00ean l\u00ednh c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi v\u00e0 \u0111\u00e8n l\u1ed3ng c\u1ee7a hi\u1ec7u qu\u00e2n m\u00ecnh, \u0111em theo 2 t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng ghi canh \u1ea5y, \u0111\u1ec1u do ch\u1ed7 ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1eb7t ngo\u00e0i c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i. B\u00ean t\u1ea3, \u0111i theo ph\u00eda t\u1ea3, qua \u0110\u00f4ng \u0111\u00e0i ; b\u00ean h\u1eefu, \u0111i theo ph\u00eda h\u1eefu, qua T\u00e2y \u0111\u00e0i ; \u0111\u1ec1u \u0111i t\u1edbi ch\u1ed7 ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1eb7t ngo\u00e0i B\u1eafc \u0111\u00e0i l\u00e0 chu\u1ea9n \u0111\u00edch. T\u1ea3, h\u1eefu gi\u00e1p nhau \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a giao t\u1ea5m b\u00e0i s\u1eebng c\u1ee7a hi\u1ec7u qu\u00e2n m\u00ecnh l\u00e0m tin, t\u1ea5t c\u1ea3 theo nh\u01b0 l\u1ec7 tu\u1ea7n ph\u00f2ng m\u1eb7t trong.<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng t\u00edn b\u00e0i v\u1ec1 c\u00e1c hi\u1ec7u c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 do quan c\u1ea5p, nay nh\u1eefng n\u00e9t ch\u1eef ghi tr\u00ean m\u1eb7t b\u00e0i \u0111\u00e3 m\u00f2n, xin theo y th\u1ee9c l\u00e0m l\u1ea1i : 1 m\u1eb7t kh\u1eafc Tu\u1ea7n qu\u00e2n s\u1edf n\u1ecd\u2026, t\u00edn b\u00e0i hi\u1ec7u n\u1ecd\u2026, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 t\u00edn b\u00e0i v\u1ec1 canh 1 c\u1ee7a qu\u00e2n tu\u1ea7n ph\u00f2ng b\u00ean t\u1ea3 m\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh th\u00ec m\u1eb7t b\u00e0i kh\u1eafc nh\u1eefng ch\u1eef \u201cCung th\u00e0nh ngo\u1ea1i di\u1ec7n t\u1ea3 bi\u00ean tu\u1ea7n qu\u00e2n nh\u1ea5t hi\u1ec7u t\u00edn b\u00e0i\u201d, c\u00f2n v\u1ec1 canh 2 th\u00ec kh\u1eafc ch\u1eef \u201cNh\u1ecb hi\u1ec7u\u201d, cho \u0111\u1ebfn canh n\u0103m kh\u1eafc ch\u1eef \u201cNg\u0169 hi\u1ec7u\u201d, m\u1ed7i t\u00edn b\u00e0i \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 t\u1ef1 c\u00e1c canh kh\u1eafc r\u00f5. Nh\u1eefng t\u00edn b\u00e0i v\u1ec1 c\u00e1c canh \u1edf m\u1eb7t trong, m\u1eb7t ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh c\u0169ng l\u00e0m theo nh\u01b0 th\u1ebf ; 1 m\u1eb7t kh\u1eafc, nh\u1eefng ch\u1eef : \u201cn\u0103m\u2026 th\u00e1ng\u2026 ng\u00e0y\u2026, quan c\u1ea5p\u201d, ph\u00e1t giao nh\u1eadn d\u00f9ng.<\/p>\n<p>\u2013 S\u1ed1 qu\u00e2n, t\u00edn b\u00e0i v\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh tu\u1ea7n ki\u1ec3m c\u1ee7a nh\u1eefng qu\u00e2n tu\u1ea7n ph\u00f2ng c\u1ee7a c\u00e1c s\u1edf, trong ban \u0111\u00eam, \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, n\u1ebfu b\u1ecf thi\u1ebfu hay tu\u1ea7n ph\u00f2ng kh\u00f4ng theo s\u1ed1 th\u1ee9 t\u1ef1 th\u00ec do bi\u1ec1n binh c\u00e1c c\u1eeda, c\u00e1c \u0111\u00e0i x\u00e9t h\u1eb7c, c\u00f2n nh\u1eefng binh \u1edf c\u00e1c c\u1eeda, c\u00e1c \u0111\u00e0i n\u1ebfn c\u00f3 ai t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u1eddi kh\u1ecfi t\u1ea5n ph\u1eadn hay b\u1ecf thi\u1ebfu ho\u1eb7c canh gi\u1eef kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn th\u00ec do qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n ki\u1ec3m so\u00e1t, s\u1ebd tr\u00ecnh v\u1edbi vi\u00ean cai qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i \u1ea5y \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u h\u1eb7c.<\/p>\n<p>\u2013 M\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh, m\u1ed7i \u0111\u00eam sau khi c\u00f3 ti\u1ebfng s\u00fang, nh\u1ea5t thi\u1ebft c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 \u201cV\u01b0\u01a1ng m\u1ec7nh b\u00e0i\u201d, ho\u1eb7c \u201cLong b\u00e0i\u201d m\u00e0 \u0111i qua ven t\u01b0\u1eddng hay \u1ea9n n\u1ea5p ch\u00e2n t\u01b0\u1eddng th\u00ec b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00e0 \u0111\u00e0n \u00f4ng hay \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u0169ng b\u1ecb l\u1eadp t\u1ee9c b\u1eaft tr\u00f3i. V\u00e0, m\u1eb7t trong, m\u1eb7t ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh, ban \u0111\u00eam l\u1ee1 x\u1ea3y nh\u1eefng vi\u1ec7c v\u1eb7t nh\u01b0 c\u01b0\u1edbp, tr\u1ed9m hay b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 c\u01b0\u1edbp gi\u1eadt, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ra s\u1ee9c \u0111u\u1ed5i b\u1eaft cho k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i gi\u1ea3i n\u1ed9p vi\u00ean Th\u1ed1ng qu\u1ea3n, h\u00f4m sau, h\u1ecfi r\u00f5, t\u00e2u l\u00ean. N\u1ebfu v\u00ec t\u00ecnh ri\u00eang bu\u00f4ng tha hay nh\u00e2n \u0111\u00f3 nh\u1eadn c\u1ee7a h\u1ed1i l\u1ed9 th\u00ec tr\u1ecb t\u1ed9i ngay theo qu\u00e2n lu\u1eadt. L\u1ea1i nh\u01b0 h\u01a1i th\u1ea5y vi\u1ec7c x\u1ea3y nh\u1ecf m\u1ecdn, \u0111\u00e3 v\u1ed9i v\u00e0ng b\u1eafn s\u00fang \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn tai vua th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em t\u00ean bi\u1ec1n binh ph\u1ea1m l\u1ed7i \u1ea5y tr\u1ecb t\u1ed9i theo qu\u00e2n lu\u1eadt.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m \u0111ang \u0111\u00eam, h\u1ec5 c\u00f3 \u0111\u00e1m c\u01b0\u1edbp to, k\u1ebb gian l\u1edbn, \u0111\u00edch x\u00e1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 bi\u1ebfn c\u1ed1 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00ec bi\u1ec1n binh tu\u1ea7n ph\u00f2ng m\u1eb7t ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh ph\u1ea3i b\u1eafn ngay 3 ph\u00e1t s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u1ed9ng cho trong th\u00e0nh bi\u1ebft, r\u1ed3i m\u1ed9t m\u1eb7t b\u00e1o lu\u00f4n cho c\u00e1c bi\u1ec1n binh tr\u00ean \u0111\u00e0i v\u00e0 trong c\u1eeda \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef cho nghi\u00eam, m\u1ed9t m\u1eb7t ra s\u1ee9c c\u1ed1 b\u1eaft, \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng. Binh tu\u1ea7n ph\u00f2ng m\u1eb7t trong ho\u00e0ng th\u00e0nh h\u1ec5 nghe ngo\u00e0i th\u00e0nh c\u00f3 3 ti\u1ebfng s\u00fang n\u1ed5, li\u1ec1n ph\u1ea3i x\u1ebfp h\u00e0ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef, c\u0169ng ph\u1ea3i h\u1ecfi r\u00f5 s\u1ef1 tr\u1ea1ng r\u1ed3i chuy\u1ec3n b\u00e1o c\u00e1c c\u1eeda, c\u00e1c \u0111\u00e0i trong th\u00e0nh \u0111\u1ec3 \u0111\u00e2u \u0111\u1ea5y chi\u1ebfu ph\u1eadn ph\u00f2ng gi\u1eef ; m\u1ed9t m\u1eb7t k\u00edp b\u00e1o c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t v\u00e0o trong N\u1ed9i, \u0110\u1ea1i vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u01b0\u01a1ng phi\u00ean tr\u1ef1c ph\u1ea3i h\u1ecfi r\u00f5, r\u1ed3i g\u00f5 lu\u00f4n c\u1eeda T\u1ea3 T\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, truy\u1ec1n tin cho N\u1ed9i gi\u00e1m phi t\u1ea5u l\u00ean. Trong c\u1eeda cung m\u1ed9t khi ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o \u0111\u1ed9ng, li\u1ec1n do \u0110\u1ea1i vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u1ed1c s\u1ee9c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi, \u0111\u1ed1t \u0111\u00e8n \u0111u\u1ed1c, \u0111\u1ee9ng ch\u1edd \u0111\u1ee3i. C\u00f2n trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u1edf c\u00e1c c\u1eeda, c\u00e1c \u0111\u00e0i v\u00e0 c\u00e1c v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 chia tr\u1ef1c t\u1ea1i 2 c\u1eeda Nh\u1eadt Tinh, Nguy\u1ec7t Anh m\u1ed9t khi nghe qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n chuy\u1ec3n b\u00e1o, li\u1ec1n ph\u1ea3i ch\u1ec9nh b\u1ecb kh\u00ed gi\u1edbi, s\u00fang \u1ed1ng, ai n\u1ea5y chi\u1ebfu theo t\u1ea5n ph\u1eadn, x\u1ebfp h\u00e0ng, y\u00ean l\u1eb7ng \u0111\u1ec3 ch\u1edd l\u1ec7nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c huy\u00ean n\u00e1o, h\u1ec5 th\u1ea5y b\u00e0i \u201cv\u01b0\u01a1ng m\u1ec7nh\u201d hay c\u1edd th\u00eau r\u1ed3ng truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn, th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u00fang th\u1ef1c l\u00e0m theo ; n\u1ebfu ai tr\u00e1i l\u1ec7nh s\u1ebd ch\u00e9m \u0111\u1ec3 nghi\u00eam qu\u00e2n lu\u1eadt\u201d.<\/p>\n<p>T\u1eadp ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua m\u1edf xem r\u1ea5t k\u1ef9, r\u1ed3i b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ngh\u1ecb trong t\u1eadp ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 r\u00e0nh m\u1ea1ch, duy l\u00ednh tu\u1ea7n m\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh v\u00e0 l\u00ednh tu\u1ea7n m\u1eb7t trong ho\u00e0ng th\u00e0nh m\u1ed7i canh b\u00e0n giao t\u1ea5m b\u00e0i, kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t ki\u1ec3m x\u00e9t, th\u00ec ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, \u1ed5n tho\u1ea3. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1ea1i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, m\u1ed7i \u0111\u00eam do \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n, v\u00f5 \u1edf ban T\u00fac tr\u1ef1c ph\u00e1i ra 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, 5 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i trong C\u1ea5m binh V\u0169 l\u00e2m tr\u1ef1c \u0111\u00eam v\u00e0 2 th\u1ecb v\u1ec7, t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda cung, chi\u1ebfu ki\u1ec3m nh\u1eefng bi\u1ec1n binh tu\u1ea7n ph\u00f2ng m\u1eb7t ngo\u00e0i cung th\u00e0nh v\u00e0 nh\u1eefng bi\u1ec1n binh canh gi\u1eef 2 c\u1eeda Nh\u1eadt Tinh, Nguy\u1ec7t Anh ; nh\u1eefng binh \u0111i tu\u1ea7n khi giao b\u00e0i th\u00ec do vi\u00ean qu\u1ea3n t\u00fac tr\u1ef1c ngo\u00e0i c\u1eeda nh\u1eadn thu, tra x\u00e9t. \u1edf c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n, theo l\u1ec7 c\u0169, v\u1eabn c\u00f3 1 vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 coi gi\u1eef, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh trong th\u00e0nh giao b\u00e0i th\u00ec do vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 Ng\u1ecd M\u00f4n nh\u1eadn thu tra x\u00e9t. N\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o v\u1eafng thi\u1ebfu hay tr\u1ec5 n\u1ea3i th\u00ec \u0111em ra h\u1eb7c ngay, r\u1ed3i do vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf ban t\u00fac tr\u1ef1c c\u1ee9 th\u1ef1c h\u1eb7c t\u00e2u, nh\u01b0 v\u1eady \u0111\u1ec3 c\u00f9ng gi\u1eef g\u00ecn l\u1eabn nhau, l\u00e0m t\u1ecf s\u1ef1 c\u1ea9n m\u1eadt. Ngo\u00e0i ra, y theo ngh\u1ecb tr\u00ean, thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 s\u00f4ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u b\u00e1o v\u1ee5 n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Vua xem t\u1edd t\u00e2u, b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c gi\u1eef s\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn d\u00e2n sinh, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y tr\u1eabm ra B\u1eafc, duy\u1ec7t coi c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, \u0111\u00e3 d\u1ee5 b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 s\u00f4ng ph\u1ea3i gia t\u00e2m s\u1eeda sang cho k\u1ef9 ; l\u1ea1i ban cho mi\u1ebfu th\u1edd th\u1ea7n s\u00f4ng ho\u00e0nh bi\u1ec3n v\u00e0 c\u00e2u \u0111\u1ed1i, \u0111\u1ec1u l\u00e0 v\u00ec d\u00e2n c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh. Nay, t\u1eeb v\u1ee5 n\u01b0\u1edbc l\u1edbn m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu, m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc c\u00f3 l\u00fac l\u00ean mau \u0111\u1ebfn 16 \u2013 17 th\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i l\u1ea1i lui xu\u1ed1ng nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u1ec1 sang h\u1ed9 ((1) Sang h\u1ed9 : b\u1ea3o v\u1ec7, b\u1ed3i \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u.1), ph\u00ed t\u1ed5n v\u1ec1 c\u00f4ng c\u1ee7a m\u00e0 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng, kh\u00f4ng ng\u1edd c\u00e2u \u0111\u1ec1 \u1edf ho\u00e0ng bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n gi\u00fap cho nh\u01b0 \u00fd mong mu\u1ed1n, c\u00f2n g\u00ec \u0111\u00e1ng m\u1eebng b\u1eb1ng !\u201d.<\/p>\n<p><a>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ec1u t\u00e2u b\u00e1o tin t\u1ee9c th\u00e1m th\u00ednh \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean (H\u00e0 Ti\u00ean th\u00e1m, b\u00e1o : \u201cC\u00f3 h\u01a1n 500 qu\u00e2n Xi\u00eam ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111an nh\u1eefng l\u00e1 ch\u1eafn b\u1eb1ng m\u00e2y, h\u1eb9n v\u1edbi gi\u1eb7c nh\u00e0 Thanh c\u00f9ng sang g\u00e2y vi\u1ec7c. \u0110\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a Xi\u00eam, t\u00ean Ch\u1ea5t Tri, tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb thua \u1edf H\u00e0 \u00c2m ; t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Xi\u00eam b\u00e3i ch\u1ee9c, b\u1eaft v\u1ec1 \u1edf ph\u1ee7 Ch\u00e2n B\u00f4n\u201d. An Giang th\u00e1m, b\u00e1o : \u201cT\u00ean Ch\u1ea5t Tri hi\u1ec7n l\u01b0u t\u1ea1i th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u0169, \u0111\u1eafp th\u00eam \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, nghe \u0111\u1ea1i binh c\u1ee7a ta s\u1eafp ti\u1ebfn ti\u1ec5u, h\u1eafn ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi th\u00eam l\u00ednh Th\u1ed5, Xi\u00eam, L\u00e0o, l\u1ea1i \u0111\u00f3ng chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u1edf b\u1ebfn \u0111\u1ed3n Qu\u1ea3ng Bi\u00ean\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cHai tin kh\u00e1c nhau h\u1eb3n, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng tin th\u00e1m \u1ea5y tuy sai hay th\u1ef1c cho r\u00f5, nh\u01b0ng s\u1ef1 ph\u00f2ng gi\u1eef nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu v\u1eabn kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 s\u01a1 h\u1edf, v\u00f4 lu\u1eadn gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn hay kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, ta n\u00ean tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111\u1ee9ng v\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 d\u1ee5 cho 2 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng : Ph\u00e0m ch\u1ed7 xung y\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n trong h\u1ea1t \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n t\u00e2u : \u201cC\u1ee9 theo b\u1ecdn th\u00e1m t\u1eed v\u1ec1 b\u00e1o, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Thanh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng (Anh C\u00e1t L\u1ee3i) \u0111\u1ecbnh s\u1eafp \u0111\u00e1nh \u00fap n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam. B\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam l\u00e0 \u00d4 Thi\u1ec7t v\u00e0 Phi T\u00e0 La Oan S\u1ea3n \u0111\u1ec1u \u0111em binh thuy\u1ec1n tr\u1edf v\u1ec1 th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c\u201d. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin, n\u00f3i : \u201cN\u1ebfu l\u1eddi \u1ea5y \u0111\u00fang th\u00ec b\u1ecdn Xi\u00eam kia c\u1ee9u m\u00ecnh c\u00f2n kh\u00f4ng n\u1ed5i, s\u1ee9c \u0111\u00e2u m\u00e0 m\u01b0u t\u00ednh \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi ! \u00d4 Thi\u1ec7t \u0111\u00e3 ch\u1ea1y v\u1ec1 th\u00ec kh\u00f4ng l\u1ebd Ch\u1ea5t Tri \u1edf l\u1ea1i Tr\u1ea5n T\u00e2y m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nh\u01b0ng d\u1ecbp ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00f9a \u0111\u00f4ng s\u1eafp t\u1edbi, c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u1ed1ng gi\u1eef kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00e2n c\u1edb n\u00e0y m\u00e0 \u0111\u1ec3 s\u01a1 su\u1ea5t ch\u00fat n\u00e0o. N\u00ean l\u1ea1i sai \u0111i th\u00e1m th\u00ednh \u0111\u1ec3 r\u00f5 h\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh gi\u1eb7c\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNay nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean d\u00e2ng t\u1edd t\u00e2u xin x\u00e2y \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i v\u00e0 kh\u01a1i \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, tr\u1eabm m\u1edf xem \u0111\u1ed3 b\u1ea3n, vi\u1ec7c ngh\u1ecb l\u00e0m \u0111\u1ec1u l\u00e0 tho\u1ea3 h\u1ee3p. Nh\u01b0ng m\u1ea5y n\u0103m nay c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n v\u1eeba m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9. Nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u00ecnh n\u1eb7ng nh\u1ecdc \u0111\u00e1ng n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, li\u1ec7u theo th\u1ee9 t\u1ef1 m\u00e0 thi c\u00f4ng. V\u1ec1 kho\u1ea3n \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i, chu\u1ea9n cho b\u1ecdn \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 chi\u1ebfu theo nh\u1eefng ch\u1ed7 xung y\u1ebfu, d\u1ef1 t\u00ednh l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc. V\u1ec1 s\u1ef1 kh\u01a1i \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, c\u0169ng l\u00e0 v\u00ec vi\u1ec7c m\u01b0u t\u00ednh bi\u00ean ph\u00f2ng, nh\u01b0ng nay s\u1eafp \u0111\u1ebfn d\u1ecbp ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ecba th\u1ebf l\u1ea1i l\u1eafm b\u00f9n l\u1ea7y, ch\u01b0a ti\u1ec7n c\u1eed h\u00e0nh m\u1ed9t lo\u1ea1t, v\u1eady h\u00e3y \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 t\u1ea1nh r\u00e1o, bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng y\u00ean t\u0129nh, s\u1ebd l\u00e0m c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>D\u00e2n Man \u1edf t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, theo l\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea1p ph\u00e1i sai d\u1ecbch. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y t\u00e2u xin \u0111\u00f2i b\u1eaft d\u00e2n \u0111i \u1ee9ng d\u1ecbch, l\u1ea1i s\u1ee9c sai \u0111i mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n Man m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u1ea3 theo gi\u00e1. Vua cho r\u1eb1ng t\u1ec9nh l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7, b\u00e8n sai chi ti\u1ec1n c\u00f4ng truy c\u1ea5p tr\u1ea3 d\u00e2n Man v\u00e0 b\u1eaft t\u1ec9nh ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0o t\u1ebf thay vua. L\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : sai ho\u00e0ng t\u1eed thay t\u1ebf \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu, ho\u00e0ng th\u00e2n thay t\u1ebf \u1edf Th\u00e1i\u00a0 mi\u1ebfu. Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f2n nh\u1ecf tu\u1ed5i, ch\u01b0a th\u1ec3 sung v\u00e0o vi\u1ec7c sai thay, b\u00e8n d\u1ee5 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 : t\u1eeb sau, ph\u00e0m g\u1eb7p l\u1ec5 ti\u1ebft t\u1ea1i c\u00e1c mi\u1ebfu, v\u1ec1 Th\u1ebf mi\u1ebfu th\u00ec ch\u1ecdn ph\u00e1i ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong v\u00e0 th\u00e2n c\u00f4ng ; v\u1ec1 Th\u00e1i mi\u1ebfu th\u00ec ch\u1ecdn ph\u00e1i th\u00e2n c\u00f4ng ; v\u1ec1 Tri\u1ec7u mi\u1ebfu v\u00e0 H\u01b0ng mi\u1ebfu th\u00ec ch\u1ecdn ph\u00e1i qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng v\u00e0o t\u1ebf thay, \u0111\u1ec3 h\u1ee3p \u00fd ngh\u0129a c\u1ee7a l\u1ec5.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 v\u00ec h\u1ebft h\u1ea1n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u00e1ng c\u1ea5p, l\u1ea1i cho 1 h\u1ea1n 3 th\u00e1ng, b\u1eaft ph\u1ea3i ra s\u1ee9c th\u00e1m b\u1eaft b\u1ecdn gi\u1eb7c. Sau \u0111\u00f3, L\u1ec5 l\u1ea1i m\u1eadt t\u00e2u : \u201cC\u00e1c thung l\u0169ng trong r\u1eebng \u1edf 7 huy\u1ec7n thu\u1ed9c 2 ph\u1ee7 \u0110oan H\u00f9ng, L\u00e2m Thao \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ee5 t\u1eadp, h\u1ec5 ph\u00e1i binh \u0111\u1ebfn v\u00e2y b\u1eaft th\u00ec ch\u00fang \u0111\u00e3 xa l\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00ec nh\u00e2n d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng l\u00e2u nay b\u1ecb gi\u1eb7c do\u1ea1, d\u1ed7, l\u00e9n l\u00fat ch\u1ee9a gi\u1eb7c, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i khi nghe l\u1ecfm \u0111\u01b0\u1ee3c tin qu\u00e2n quan \u0111\u1ebfn th\u00ec m\u1eadt b\u00e1o cho gi\u1eb7c bi\u1ebft ngay, cho n\u00ean vi\u1ec7c d\u1eb9p b\u1eaft kh\u00f3 mong xong h\u1eb3n \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay ngh\u0129 xin \u0111em b\u1ecdn t\u1ed5ng, l\u00fd, ch\u1ee9c d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, b\u1eaft \u0111i theo qu\u00e2n th\u00e1m, n\u00e3, l\u1ea1i xin xu\u1ed1ng d\u1ee5 b\u1ea3o cho bi\u1ebft l\u1ebd thu\u1eadn, ngh\u1ecbch, \u0111\u1ec3 ch\u00fang t\u1ef1 bi\u1ebft s\u1eeda \u0111\u1ed5i. N\u1ebfu ch\u00fang b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf b\u1ecdn gi\u1eb7c v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn l\u00e0m \u00e1n, s\u1ebd cho h\u1eadu th\u01b0\u1edfng ; n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o ch\u1ec9 v\u00e2ng d\u1ea1 h\u00e3o, l\u00e0m kh\u00f4ng xong, t\u00e2m t\u00ednh gian d\u1ed1i, x\u1ea3o quy\u1ec7t th\u00ec s\u1ebd ch\u00e9m \u0111\u1ea7u b\u00eau cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft. L\u1ea1i xin cho vi\u00ean nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang d\u1ef1 v\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e2n\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 gi\u1eb7c, c\u0169ng l\u00e0 do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1, cai tr\u1ecb, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 l\u00e0m cho d\u00e2n tin, m\u00e0 nh\u1eefng b\u1ed9 bi\u1ec1n ph\u00e1i \u0111i th\u00e1m n\u00e3 l\u1ea1i l\u00e0 h\u1ea1ng b\u1ea5t l\u1ef1c, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i nh\u00e2n t\u00ecnh ng\u1edd v\u1ef1c, l\u00f2ng sinh o\u00e1n v\u1ecdng, kh\u00f4ng d\u00e1m c\u00e1o gi\u00e1c, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf t\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c an to\u00e0n cho b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 nh\u00e0 m\u00ecnh, ch\u1ee9 \u0111\u00e2u c\u00f3 l\u1ebd d\u00e2n \u1edf trong h\u1ea1t kh\u00f4ng th\u00edch theo quan m\u00e0 l\u1ea1i theo gi\u1eb7c ? Nay mu\u1ed1n b\u1eaft h\u1ebft b\u1ecdn t\u1ed5ng, l\u00fd, ch\u1ee9c d\u1ecbch \u1edf 7 huy\u1ec7n trong 2 ph\u1ee7 ph\u1ea3i \u0111i theo qu\u00e2n m\u00e0 t\u1ef1 m\u00ecnh th\u00ec nh\u1edfn nh\u01a1 v\u1ec1 t\u1ec9nh l\u00e0m m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 s\u1ef1, th\u00ec c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch ban th\u01b0\u1edfng, ch\u1eafc \u0111\u00e3 minh b\u1ea1ch, nay kh\u00f3 g\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eafc l\u1ea1i l\u1eddi d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, sao l\u1ee5c \u0111\u01b0a ra b\u1ed1 c\u00e1o, khi\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft ch\u1ed7 n\u00ean theo, ra s\u1ee9c b\u00e1o n\u00e3 b\u1eaft gi\u1eb7c, h\u00e0 t\u1ea5t l\u1ea1i t\u00e2u b\u00e0y xin n\u1eefa ! Ch\u1eb3ng qua ng\u01b0\u01a1i v\u00ec \u0111\u00e3 l\u00e2u kh\u00f4ng l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng g\u00ec l\u1ea1i s\u1ee3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh nghi\u00eam kh\u1eafc, cho n\u00ean mu\u1ed1n \u0111\u1ea9y vi\u1ec7c cho d\u00e2n \u0111\u1ec3 che l\u1ed7i m\u00ecnh, nh\u01b0 v\u1eady h\u00e1 kh\u00f4ng l\u1ea1m t\u1edbi k\u1ebb v\u00f4 t\u1ed9i ru ? Ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i t\u1ef1 li\u1ec7u cho \u1ed5n tho\u1ea3, c\u1ea7n tr\u1ea3 l\u1ea1i tr\u1eabm b\u1eb1ng 2 ch\u1eef \u201cth\u00e0nh c\u00f4ng\u201d, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u1ea3 c\u00f4ng sau. N\u1ebfu t\u1ef1 li\u1ec7u kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec c\u0169ng c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, tr\u1eabm s\u1ebd ch\u1ecdn sai vi\u00ean kh\u00e1c l\u00e0m thay, ng\u01b0\u01a1i s\u1ebd \u0111\u1eb7t m\u00ecnh v\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb n\u00e0o ? C\u00f2n L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang b\u1ea5y nay ch\u01b0a t\u1ecf ra c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng g\u00ec th\u00ec h\u00e1 n\u00ean cho d\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c binh ? Nh\u01b0ng trong l\u00fac b\u1eaft gi\u1eb7c, \u0111\u01b0\u01a1ng c\u1ea7n d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, v\u1eady h\u00e3y chu\u1ea9n cho Quang \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i\u201d. Sau \u0111\u00f3 Quang b\u1ecb b\u1ec7nh, ch\u1ebft.<\/p>\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd, m\u01b0a r\u1ea5t to. C\u00f3 t\u00ean l\u00ednh coi gi\u1eef v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu b\u1eaft c\u00e1 \u1edf b\u1edd h\u00e0o. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, giao b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t h\u1ecfi, \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn \u1ea5y ngu mu\u1ed9i, kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, v\u01b0\u1ee3t v\u00e0o ch\u1ed7 c\u1ea5m, v\u1ed1n n\u00ean tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u01b0ng v\u00ec b\u1eaft c\u00e1 l\u00e0 vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u1ecdn m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i th\u00ec so v\u1edbi [vi\u1ec7c x\u01b0a] nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1eaft c\u1ecf, ki\u1ebfm c\u1ee7i ho\u1eb7c s\u0103n b\u1eaft tr\u0129, th\u1ecf \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c [v\u00e0o v\u01b0\u1eddn] ((1) X\u01b0a, vua Chu V\u0103n V\u01b0\u01a1ng c\u00f3 v\u01b0\u1eddn r\u1ed9ng 70 l\u00fd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1eaft c\u1ecf, ki\u1ebfm c\u1ee7i v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u0103n b\u1eafn tr\u0129, th\u1ecf \u0111\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i v\u00e0o, coi nh\u01b0 c\u00f9ng d\u00e2n c\u00f4ng c\u1ed9ng (M\u1ea1nh T\u1eed).1), l\u00f2ng tr\u1eabm th\u1ea5y c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng n\u1ee1. V\u1eady h\u00e3y theo l\u1ed7i nh\u1eb9 x\u1eed ngay, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 d\u1eb1ng dai, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, sung ch\u1ee9c S\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, xin v\u1ec1 h\u01b0u. Vua y cho. \u0110\u0103ng Tu\u00e2n l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169, l\u00e0m S\u01b0 b\u1ea3o, vua r\u1ea5t coi tr\u1ecdng, th\u01b0\u1eddng sai Trung s\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, v\u1ebb l\u1ec5 \u0111\u1ed9 kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o k\u00e9m. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0110\u0103ng Tu\u00e2n v\u00ec gi\u00e0, \u1ed1m, l\u1ea1i c\u1ed1 xin v\u1ec1 ; vua c\u0169ng kh\u00f4ng mu\u1ed1n tr\u00e1i \u00fd Tu\u00e2n n\u1eefa, m\u1edbi sai quan N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi tuy\u00ean Ch\u1ec9 th\u0103m h\u1ecfi v\u00e0 b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cSang n\u0103m, k\u00ednh g\u1eb7p \u0111\u1ea1i l\u1ec5 th\u0103ng ph\u1ed1i((2) Th\u0103ng ph\u1ed1i : r\u01b0\u1edbc l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u1edf mi\u1ebfu T\u1ed5, sau khi h\u1ebft tang. \u0110\u00e2y ch\u1ec9 vi\u1ec7c th\u0103ng ph\u1ed1i Minh M\u1ec7nh.2), n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3\u00a0 c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ee3i sau khi xong l\u1ec5 s\u1ebd v\u1ec1 d\u01b0\u1ee1ng l\u00e3o th\u00ec hay nh\u1ea5t, n\u1ebfu b\u1ec7nh ch\u01b0a b\u1edbt th\u00ec tr\u1eabm c\u0169ng c\u00fai theo l\u1eddi xin\u201d. \u0110\u0103ng Tu\u00e2n th\u01b0a : V\u00ec b\u1ec7nh th\u1ebf tr\u1ea7m tr\u1ecdng, t\u1ef1 li\u1ec7u kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00e0ng tu\u1ea7n m\u00e0 kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u1eady h\u00e3y t\u1ea1m xin v\u1ec1 qu\u00ea. Vua b\u00e8n y cho, r\u1ed3i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, th\u1eadn tr\u1ecdng v\u1ec1 vi\u1ec7c k\u00e9n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 t\u1ebf t\u1ef1, n\u1ed1i d\u00f2ng d\u00f5i, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u01b0 ph\u00f3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch sai \u0110\u0103ng Tu\u00e2n do ch\u1ee9c h\u00e0m Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, sung b\u1ed3i v\u00e0o gh\u1ebf ng\u1ed3i gi\u1ea3ng h\u1ecdc. Tr\u1eabm, khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, m\u1ed7i l\u00fac r\u1ed7i, ngo\u00e0i gi\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o d\u1ea1y ch\u00ednh s\u1ef1 li\u1ec1n c\u00f9ng [\u0110\u0103ng Tu\u00e2n] gi\u1ea3ng luy\u1ec7n v\u0103n t\u1ecbch, b\u00e0n b\u1ea1c c\u1ed5 kim, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u r\u00f5 r\u1ec7t. C\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 b\u1ea5y l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd s\u1ef1 khuy\u00ean nh\u1ee7 gi\u00fap \u0111\u1ee1, \u0111\u1ee9c c\u0169ng theo tu\u1ed5i ti\u1ebfn l\u00ean. Sau \u0111\u00f3 [\u0110\u0103ng Tu\u00e2n] v\u00ec gi\u00e0 y\u1ebfu t\u1eadt b\u1ec7nh, th\u01b0\u1eddng d\u00e2ng s\u1edb xin h\u01b0u, ng\u01b0\u1edbc nh\u1edd \u01a1n tr\u00ean \u0111o\u00e1i th\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u1ea1i phi\u1ec1n l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1, thu\u1eadn cho n\u1ed9p \u1ea5n, treo xe. Sau khi \u0111\u00e3 xin \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1, th\u00e2n tuy \u1edf \u0111i\u1ec1n l\u00fd, l\u00f2ng v\u1eabn kh\u00f4ng qu\u00ean nh\u00e0 vua : n\u0103m ngo\u00e1i, ch\u1ed1ng g\u1eady v\u00e0o Kinh, k\u00ednh m\u1eebng \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u0111\u0103ng quang((3) \u0110\u0103ng quang : vua l\u00ean ng\u00f4i.3). Tu\u1ed5i ngo\u1ea1i b\u1ea3y tu\u1ea7n m\u00e0 tinh th\u1ea7n v\u1eabn m\u1ea1nh, tr\u1eabm r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m m\u1eebng, nh\u00e2n ngh\u0129 : c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u1edbn \u0111\u1ee9c, nghi\u1ec7p mu\u1ed1n tu ti\u1ebfn c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u1edd c\u00f3 th\u1ea7y gi\u00fap ; [nh\u01b0ng th\u1ea7y] n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, tu\u1ed5i cao, k\u00e9n v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y sao \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u00e8n d\u1ee5 cho [\u0110\u0103ng Tu\u00e2n] l\u1ea1i sung l\u00e0m S\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, thay s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc cho tr\u1eabm. B\u1ecdn ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 t\u1eeb b\u1ea5y nay, h\u1eb1ng ng\u00e0y nh\u1edd s\u1ef1 gi\u1ea3ng d\u1ea1y gi\u00fap \u0111\u1ee1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edch kh\u00e1 nhi\u1ec1u, tr\u1eabm \u0111\u01b0\u01a1ng l\u1ea5y l\u00e0m vui v\u1ebb v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ee7i. Nay v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0 b\u1ecb b\u1ec7nh, c\u1ed1 xin h\u01b0u tr\u00ed. Coi l\u1eddi t\u00e2u v\u1ec1 b\u1ec7nh t\u00ecnh, c\u00e0ng th\u00eam m\u1ebfn th\u01b0\u01a1ng. V\u1eady thu\u1eadn theo l\u1eddi xin v\u00e0 chu\u1ea9n cho gi\u1eef nguy\u00ean h\u00e0m v\u1ec1 l\u00e0ng, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 10 chi nh\u00e2n s\u00e2m Cao Ly c\u1ee7a vua d\u00f9ng, 10 thanh qu\u1ebf Thanh, 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 sai l\u1ea5y thuy\u1ec1n c\u00f4ng ti\u1ec5n v\u1ec1. Ng\u00e0y [\u0110\u0103ng Tu\u00e2n] kh\u1edfi h\u00e0nh s\u1ebd sai ho\u00e0ng t\u1eed An Phong h\u1ea7u H\u1ed3ng B\u1ea3o th\u00e2n ti\u1ec5n xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n ; l\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ph\u00e1i l\u00ednh ti\u1ebfp \u0111\u00f3n h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u1ec1 qu\u00ea, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd thi\u1ebft tha m\u1ebfn chu\u1ed9ng h\u1eadu \u0111\u00e3i m\u1ed9t v\u1ecb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng b\u1ed5 sung 13 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn (N\u0103m \u1ea5y c\u00e1c thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn v\u00ec b\u1ecb b\u00e3o, h\u01b0 h\u1ecfng v\u00e0 tr\u00f4i \u0111i m\u1ea5t 13 chi\u1ebfc. Ra l\u1ec7nh cho trong Kinh v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u00f3ng th\u00eam \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, vua \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn m\u1eebng s\u1ee9c kho\u1ebb cung T\u1eeb Th\u1ecd. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Th\u00e1nh t\u1eeb h\u01a1i m\u1ec7t, vua h\u1ea7u thu\u1ed1c thang b\u00ean c\u1ea1nh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u00e1nh th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0nh m\u1ea1nh, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0.<\/p>\n<p>(Ng\u00e0y l\u1ec5 t\u1ea1 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 C\u1eedu long, m\u1eb7c ho\u00e0ng b\u00e0o, th\u1eaft \u0111ai ng\u1ecdc ; b\u00e1ch quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c, \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u. Ng\u00e0y l\u1ec5 t\u1ea1 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, vua m\u1eb7c \u0111\u1ed3 l\u1ec5 ph\u1ee5c ; b\u00e1ch quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u).<\/p>\n<p>L\u1ea1i l\u1eadp \u0111\u00e0n chay \u1edf ch\u00f9a Gi\u00e1c Ho\u00e0ng. Sang h\u00f4m sau, vua mang t\u1edd Kim ti\u00ean \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd d\u00e2ng m\u1eebng s\u1ee9c kho\u1ebb, r\u1ed3i d\u00e2ng c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u1ed3 m\u1eebng.<\/p>\n<p>(1 chu\u1ed7i h\u1ea1t \u0111eo b\u1eb1ng tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4 trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng, c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eef \u201cThi\u00ean \u0111\u1ecba t\u1ec1 th\u1ecd, ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng\u201d((1) Th\u1ecd ngang v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, 5 \u0111\u1eddi c\u00f9ng s\u1ed1ng chung.1) ; 1 b\u1ed9 h\u00ecnh c\u00e2y nh\u00e2n s\u00e2m c\u00f3 ch\u1eef \u201cTh\u1ecd ph\u1ea9m di\u00ean linh\u201d((2) V\u1eadt ph\u1ea9m gi\u00fap th\u00eam tu\u1ed5i th\u1ecd.2) ; 1 chi\u1ebfc nh\u01b0 \u00fd b\u1eb1ng ng\u1ecdc c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc th\u1ecd \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng\u201d((3) Ph\u01b0\u1edbc v\u00e0 th\u1ecd c\u00f9ng t\u1ee5 \u1edf m\u1ed9t nh\u00e0.3) ; 1 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i c\u00f3 h\u00ecnh tr\u0103m con ngh\u00ecn ch\u00e1u ch\u00fac th\u1ecd ; 1 b\u1ed9 9 \u00f4ng l\u00e3o \u1edf H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n((4) T\u1ee9c l\u00e0 B\u1ea1ch C\u01b0 D\u1ecb c\u00f9ng v\u1edbi 8 b\u1ea1n l\u00e0 H\u1ed3 C\u1ea3o, C\u00e1t V\u0103n, Tr\u1ecbnh C\u1ee9, L\u01b0u Ch\u00e2n, L\u01b0 Trinh, Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ed3n, \u0110\u1ecbch Ki\u00eam M\u00f4 v\u00e0 Y\u00ean T\u1eadp (theo B\u1ed9i v\u0103n v\u1eadn ph\u1ee7, quy\u1ec3n 15 t\u1edd 17a v\u00e0 q.49 t\u1edd 10b).4) ch\u00fac th\u1ecd ; 2 h\u00ecnh con ph\u01b0\u1ee3ng b\u1eb1ng v\u00e0ng c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eef \u201cL\u00e3m \u0111\u1ee9c, tr\u01b0ng t\u01b0\u1eddng\u201d((5) Xem \u0111\u1ee9c t\u1ed1t th\u1ea5y \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh.5).<\/p>\n<p>L\u1ec5 m\u1eebng l\u00e0m xong, th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea ngo\u1ea1i c\u00e1c m\u1ec7nh ph\u1ee5, n\u1eef quan, cung gi\u00e1m, ho\u1ea1n quan 10.000 quan ti\u1ec1n ; v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, b\u1ea5t lu\u1eadn l\u00e0 b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u, gi\u00e1ng c\u1ea5p hay b\u1ecb giao ngh\u1ecb v\u00ec l\u1ed7i th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng b\u1eb1ng g\u1ea1o tr\u1eafng. Nh\u1eefng ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, vi\u1ec7n C\u01a1\u00a0 m\u1eadt, N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 th\u1ecb v\u1ec7 ai c\u00f3 d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c ki\u1ec3m c\u00e1c v\u1ecb thu\u1ed1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng \u00e1o \u0111\u01a1n, \u00e1o d\u00e0i, kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Cho : V\u0169 H\u1eefu Qu\u00fdnh l\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u00e1i y ; V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p hi\u1ec7p s\u1ee9c c\u00f9ng nhau coi qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u00e1i y ; Tr\u1ea7n V\u0103n C\u00e1t l\u00e0m Ng\u1ef1 y ; \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ch\u1ee9c l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 ng\u1ef1 y. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Qu\u00fdnh v\u00e0 c\u00e1c y sinh : \u0111\u1ed3 m\u1eb7c v\u00e0 ti\u1ec1n, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>K\u1ef3 th\u1ea9m \u00e1n m\u00f9a thu n\u0103m \u1ea5y c\u00f3 434 t\u00ean t\u00f9 b\u1ecb t\u1eed t\u1ed9i m\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t n\u00ean x\u1eed quy\u1ebft ngay, th\u00ec vua cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 h\u1ebft ; ngo\u00e0i ra, c\u00f2n gi\u1ea3m t\u1ed9i, cho ph\u00e1t v\u00e3ng v\u00e0 tha h\u1eb3n, c\u1ed9ng 251 t\u00ean n\u1eefa. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cX\u00e1 t\u1ed9i l\u00e0 vi\u1ec7c \u01a1n ri\u00eang, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng. N\u0103m ngo\u00e1i, tr\u1eabm m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111\u1ea1i x\u00e1 cho thi\u00ean h\u1ea1, ph\u00e0m t\u00f9 ph\u1ea1m b\u1ecb t\u1eed t\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u00ecnh l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111em x\u1eed quy\u1ebft. N\u0103m \u1ea5y, x\u00e9t danh s\u00e1ch, ph\u00e0m nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m th\u1ef1c s\u1ef1, \u0111\u00edch x\u00e1c c\u00f3 t\u1ed9i, \u0111\u00e1ng n\u00ean cho ch\u00ednh ph\u00e1p ngay ; nh\u01b0ng ngh\u0129 : g\u1eb7p d\u1ecbp c\u1eed h\u00e0nh vi\u1ec7c vui m\u1eebng, cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 l\u1ea7n n\u1eefa, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 g\u00ec. \u0110\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 mua \u01a1n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ecf ph\u00e1p lu\u1eadt, m\u00e0 l\u00e0 c\u1ed1t \u0111\u1ec3 theo l\u00f2ng nh\u00e2n hi\u1ebfu sinh((1) Hi\u1ebfu sinh : mu\u1ed1n cho s\u1ed1ng, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 ch\u1ebft.1) c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng c\u00e1i \u01a1n nh\u00e2n t\u1eeb c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu : \u201cD\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 mong \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00f9ng h\u00ecnh ph\u1ea1t\u201d, l\u00e0 b\u1ea3n \u00fd c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1eadp ra h\u00ecnh ph\u00e1p \u0111\u00f3. Kinh Th\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i : \u201cPh\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n thay ! ph\u1ea3i th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c nh\u00e0 Thanh \u1edf ph\u1eadn bi\u1ec3n Thanh Ho\u00e1. Gi\u1eb7c Thanh \u1edf l\u1ea9n ngo\u00e0i bi\u1ec3n, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n ; tr\u00ean c\u00e1c m\u1eb7t bi\u1ec3n t\u1eeb H\u00e0 T\u0129nh ra B\u1eafc b\u1ecb kh\u1ed5 v\u00ec ch\u00fang ! L\u00ednh tu\u1ea7n bi\u1ec3n kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eb9p b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Thuy\u1ec1n c\u00f4ng ch\u1edf c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ch\u00fang c\u01b0\u1edbp h\u1ea1i. \u0110\u1ebfn nay, gi\u00f3 b\u00e3o n\u1ed5i to, b\u1ed7ng c\u00f3 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd bi\u1ec3n Ng\u1ecdc S\u01a1n (t\u00ean huy\u1ec7n, thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u0129nh Gia). D\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i l\u00e0 th\u00f4n Mai thu\u1ed9c gi\u00e1p b\u1ea1n k\u00edp \u0111i b\u00e1o. Vi\u00ean tr\u00fa ph\u00f2ng ph\u1ee7 T\u0129nh Gia hi\u1ec7p v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1eef t\u1ea5n s\u1edf Bi\u1ec7n S\u01a1n, t\u1ea5n s\u1edf B\u1ea1ng v\u00e0 t\u1ea5n s\u1edf H\u00e0n \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n d\u00e2n \u1eadp b\u1eaft : b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 100 t\u00ean \u0111\u1ec1u b\u00f3 tay ch\u1ecbu tr\u00f3i, ta thu \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00fang \u1ed1ng kh\u00ed gi\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c n\u00e0y t\u1ed9i \u00e1c \u0111\u1ea7y r\u1eaby, l\u01b0\u1edbi tr\u1eddi l\u1ed3ng l\u1ed9ng, tuy th\u01b0a m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ecdt \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nay, t\u1eeb T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u00ean b\u1ed9 bi\u1ec1n v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1eef \u1edf c\u00e1c t\u1ea5n s\u1edf, th\u1ee7 s\u1edf li\u1ec7u cho khai ph\u1ee5c v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau ; qu\u00e2n d\u00e2n, th\u01b0\u1edfng chung ti\u1ec1n, 300 quan. Nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1eaft giao cho T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng tra x\u1eed\u201d. L\u1ea1i t\u01b0 cho c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u1ecbnh : d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 ven bi\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c t\u1ea5n s\u1edf, th\u1ee7 s\u1edf c\u1ee9 theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn, l\u00f9ng b\u1eaft, n\u1ebfu c\u00f3 gi\u1eb7c Thanh gi\u1ea1t v\u00e0o, li\u1ec1n b\u1eaft gi\u1ea3i x\u00e9t, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea1y tho\u00e1t. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 M\u1ea1c M\u1eadu S\u01a1n l\u1ea9n tr\u1ed1n \u1edf ph\u1eadn bi\u1ec3n Qu\u1ea3ng Y\u00ean, \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp s\u00fang \u1ed1ng kh\u00ed gi\u1edbi c\u1ee7a thuy\u1ec1n quan. Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ed3n Ch\u00e0ng S\u01a1n, Tr\u1ea7n B\u1ea3o Th\u01b0, \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, li\u1ec1n th\u00e2n \u0111em qu\u00e2n, d\u00e2n v\u00e0 2 bang H\u00e0 C\u1ed5, Khai V\u0129 h\u1ee3p s\u1ee9c v\u00e2y \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, qu\u00e2n gi\u1eb7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft. H\u1ecd l\u1ea1i h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, thu \u0111\u01b0\u1ee3c 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c M\u1eadu S\u01a1n v\u00e0 8 t\u00ean t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng, l\u1ea5y h\u1ebft s\u00fang \u1ed1ng, kh\u00ed gi\u1edbi, l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u1ed7 s\u00fang ki\u1ec3u nh\u00e0 Thanh. Vua khen v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1eafc l\u1ef1c, th\u01b0\u1edfng cho : B\u1ea3o Th\u01b0 gia 1 c\u1ea5p, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng, 2 bang \u0111i tr\u1eadn \u1ea5y, th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i bang 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 300 quan n\u1eefa ; c\u00e1c quan qu\u00e2n th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 200 quan. Nh\u1eefng vi\u00ean quan t\u1ec9nh : \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt, H\u1ed3 C\u00f4ng Thi\u1ec7n, Ph\u1ea1m V\u0103n Ph\u1ee5ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m b\u1ecb b\u1eaft, giao c\u1ea3 cho t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 x\u1eed \u00e1n. \u00e1n l\u00e0m xong, d\u00e2ng l\u00ean, t\u00ecnh l\u00fd ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng. Vua l\u1ea1i sai th\u1ef1 \u0110\u1ea1i l\u00fd thi\u1ebfu khanh Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p \u0111i \u0111\u1ebfn, c\u00f9ng v\u1edbi T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e9t x\u1eed. Tra h\u1ecfi nghi\u00eam kh\u1eafc, b\u1ecdn M\u1eadu S\u01a1n nh\u1eadn c\u1ea3 c\u00e1c t\u1ed9i : b\u1ea5y nay \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp thuy\u1ec1n bu\u00f4n, gi\u1ebft h\u1ea1i quan qu\u00e2n. Khi \u00e1n \u0111\u01b0a l\u00ean, \u0111\u1ec1u kh\u00e9p v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng. Vua kh\u00f4ng n\u1ee1 gi\u1ebft nhi\u1ec1u, ch\u1ec9 sai gi\u1ebft b\u1ecdn th\u1ee7 ph\u1ea1m M\u1ea1c M\u1eadu S\u01a1n, T\u00f4 L\u00e3o T\u1ee9, Phan Ti\u1ebfn Long g\u1ed3m 12 t\u00ean, m\u1ed5 b\u1ee5ng L\u00e3o T\u1ee9 v\u00e0 Ti\u1ebfn Long, l\u1ea5y gan \u0111em t\u1ebf vi\u00ean V\u1ec7 u\u00fd H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng L\u00ea C\u00f4ng B\u00e3o \u0111\u00e3 b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u1ec3 u h\u1ed3n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea3 c\u0103m gi\u1eadn. (Th\u00e1ng 6 n\u0103m \u1ea5y, L\u00ea C\u00f4ng B\u00e3o \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n c\u00f4ng t\u1ea3i c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng qua ph\u1eadn bi\u1ec3n H\u00e0 T\u0129nh, b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft. T\u00f4 L\u00e3o T\u1ee9 v\u00e0 Phan Ti\u1ebfn Long \u0111em m\u1ed5 b\u1ee5ng C\u00f4ng B\u00e3o, l\u1ea5y bong b\u00f3ng, n\u01b0\u1edbng, nh\u1eafm r\u01b0\u1ee3u) c\u00f2n nh\u1eefng t\u00ean kh\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1ea3i ra b\u00e3i bi\u1ec3n ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111em b\u00eau. B\u1ecdn t\u00f2ng ph\u1ea1m Giang \u00c1 V\u01b0\u1ee3ng g\u1ed3m 82 t\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m b\u1eadc, ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u0111\u1ed3n Ai Lao (t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb), t\u1ea5n s\u1edf Quy H\u1ee3p (t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh), c\u00e1c ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, Tr\u1ea5n Ninh (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An), ch\u00e2u Th\u1ee7y V\u0129 (t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1), huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh (t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang). \u0110\u00e0n b\u00e0, con g\u00e1i v\u00e0 tr\u1ebb con trong b\u1ecdn \u1ea5y, \u0111\u1ed5i \u0111i l\u00e0m n\u00f4 trong \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u1edf ngu\u1ed3n t\u1ea3, h\u1eefu tr\u1ea1ch. T\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 Kim Nh\u1ecb K\u1ef7 v\u00e0 b\u1ecdn t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng l\u00e0 Mai M\u1eadu Xu\u00e2n g\u1ed3m 8 t\u00ean nhi\u1ec1u l\u1ea7n qu\u1ea5y r\u1ed1i \u1edf \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 Thanh th\u00ec sai gi\u1ea3i s\u1ed1ng \u0111\u1ebfn Kinh v\u00e0 c\u1ed7 s\u00fang ki\u1ec3u Thanh \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec \u0111\u1ec3 \u1edf t\u1ea5n s\u1edf \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd \u0111\u01b0a tr\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Thanh x\u1eed tr\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam k\u1ebft \u00e1n t\u00ean v\u00f5 bi\u1ec1n s\u00e2u m\u1ecdt l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u00f4ng, \u0111\u1ec7 tr\u00ecnh l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u00f4ng l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, d\u00e1m khinh th\u01b0\u1eddng ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang t\u00e2y, l\u1ea5n ng\u01b0\u1ee3c binh l\u00ednh trong \u0111\u1ed9i, m\u1ed1i t\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt. B\u1ea5y nay binh l\u00ednh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf tr\u1ed1n, v\u1ecb t\u1ea5t kh\u00f4ng do b\u1ecdn n\u00e0y g\u00e2y n\u00ean. V\u1eady ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng th\u00eam b\u1eadc n\u1eefa, ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n n\u01a1i bi\u00ean vi\u1ec5n t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang. L\u1ea1i \u0111em \u00e1n n\u00e0y l\u1ee5c \u0111\u01b0a cho c\u00e1c nha m\u00f4n gi\u1eef vi\u1ec7c x\u1eed \u00e1n. V\u00e0, th\u00f4ng d\u1ee5 cho nh\u1eefng vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n c\u00e1c dinh qu\u00e2n \u1edf Kinh, nh\u1eefng th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam s\u1ee9c b\u1ecdn thu\u1ed9c vi\u00ean k\u00ednh gi\u1eef ph\u00e1p lu\u1eadt, y\u00eau th\u01b0\u01a1ng v\u1ed7 v\u1ec1 binh l\u00ednh. K\u1ebb n\u00e0o l\u00e0m tr\u00e1i, s\u1ebd theo lu\u1eadt nghi\u00eam tr\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>Cho V\u1ec7 u\u00fd Ng\u0169 v\u1ec7 dinh Trung thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kh\u00e1c th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh T\u1ea3 ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, l\u1ea1i ki\u00eam l\u0129nh v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1. L\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng, sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0o nhi\u1ebfp t\u1ebf ((1) Nhi\u1ebfp t\u1ebf : v\u00e0o t\u1ebf thay vua (\u1edf ban th\u1edd ch\u00ednh gi\u1eefa).1), th\u1eeba t\u1ebf((2) Th\u1eeba t\u1ebf : v\u00e0o t\u1ebf \u1edf b\u00e0n th\u1edd b\u00ean t\u1ea3, h\u1eefu.2) [\u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu]. H\u00f4m \u1ea5y, vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c, \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Kh\u1eafc c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf khi B\u1eafc tu\u1ea7n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Quan N\u1ed9i c\u00e1c d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTr\u1ed9m ngh\u0129 : n\u00fai cao, s\u00f4ng ch\u1ea3y ngang d\u1ecdc tr\u00ecnh b\u00e0y, \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u0103n c\u1ee7a \u0111\u1ea5t. Ti\u1ebfng v\u00e0ng ti\u1ebfng ng\u1ecdc, \u0111i\u1ec1u l\u00fd tr\u01b0\u1edbc sau ((3) S\u00e1ch M\u1ea1nh T\u1eed n\u00f3i \u0111\u1ee9c c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, nh\u01b0 ti\u1ebfng chu\u00f4ng v\u00e0ng \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc, ti\u1ebfng kh\u00e1nh ng\u1ecdc \u0111\u00e1nh sau, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00fd sau tr\u01b0\u1edbc, li\u00ean h\u1ee3p l\u1ea1i.3), \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u0103n c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n. N\u01b0\u1edbc ta, b\u1edd c\u00f5i mu\u00f4n d\u1eb7m, n\u00fai s\u00f4ng th\u1eafng t\u00edch ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3. N\u0103m nay, ng\u1ef1 gi\u00e1 ra B\u1eafc, th\u0103m m\u00f9a m\u00e0ng, h\u1ecfi vi\u1ec7c n\u00f4ng, xem d\u00e2n t\u00ecnh, x\u00e9t quan l\u1ea1i, l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc, ban \u01a1n, d\u1ea1y ch\u00ednh s\u1ef1, s\u1eeda vi\u1ec7c binh, ph\u00e0m tr\u1ea3i qua ch\u1ed7 n\u00e0o \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u01a1 \u0111\u1ec3 ghi vi\u1ec7c, t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ed3m 173 b\u00e0i. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 nh\u1eefng b\u00e0i \u201cS\u00f4ng V\u0129nh \u0110\u1ecbnh\u201d, \u201cS\u00f4ng \u00e1i T\u1eed\u201d th\u00ec truy thu\u1eadt c\u00f4ng to l\u00fac khai s\u00e1ng, [ch\u1eb3ng kh\u00e1c] n\u00e0o ngh\u0129 t\u1edbi s\u00f4ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c ((4) H\u00e0, L\u1ea1c : s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c Th\u1ee7y b\u00ean Trung Qu\u1ed1c. Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a tr\u00f4ng th\u1ea5y s\u00f4ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c l\u1ea1i nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00f4ng tr\u1ecb thu\u1ef7 c\u1ee7a vua H\u1ea1 V\u0169.4) khi x\u01b0a ; nh\u1eefng b\u00e0i \u201c\u0110\u1ecbnh b\u1eafc tr\u01b0\u1eddng th\u00e0nh\u201d, \u201cHo\u00e0nh S\u01a1n quan\u201d, \u201cH\u1ed9 th\u00e0nh s\u01a1n\u201d th\u00ec t\u00ednh r\u1ed9ng m\u01b0u hay \u0111\u1ec3 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, [ch\u1eb3ng kh\u00e1c n\u00e0o l\u00e0m cho] n\u00fai H\u00e0o, H\u00e0m ((5) H\u00e0o, H\u00e0m : n\u00fai H\u00e0o S\u01a1n \u1edf H\u00e0m C\u1ed1c (nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Nam, Trung Qu\u1ed1c), n\u01a1i r\u1ea5t hi\u1ec3m c\u1ee7a nh\u00e0 T\u1ea7n x\u01b0a.5) th\u00eam hi\u1ec3m ; nh\u1eefng b\u00e0i \u201c\u0110\u1ec1 l\u1ea7u T\u0129nh B\u1eafc\u201d, ch\u00f9a Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc th\u00ec l\u00e0m t\u1ecf r\u1ea1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb 200 n\u0103m, ban \u0111\u1ea7u m\u1edbi c\u00f3 nh\u1eefng n\u00e9t s\u01a1n ch\u1ea1m \u0111\u01a1n s\u01a1 ; nh\u1eefng b\u00e0i \u201cQua n\u00fai Tam \u0110i\u1ec7p\u201d, \u201cHai n\u00fai Khi\u00eau Th\u1ea1ch\u201d th\u00ec n\u00eau r\u00f5 h\u00ecnh th\u1ebf \u0111\u1eb9p c\u1ee7a ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t v\u00e0i ngh\u00ecn d\u1eb7m, c\u00f3 s\u00f4ng h\u1ed3 bao quanh. Xe th\u1eeba d\u01b0 ch\u1edf b\u00ean s\u00f4ng Tr\u0103n, V\u0129((1) X\u01b0a T\u1eed S\u1ea3n coi vi\u1ec7c h\u00e0nh ch\u00ednh \u1edf n\u01b0\u1edbc Tr\u1ecbnh (\u0110\u1ea5t H\u00e0 Nam, Trung Qu\u1ed1c b\u00e2y gi\u1edd) l\u1ea5y xe c\u1ee7a m\u00ecnh ch\u1edf m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi qua ch\u1ed7 l\u1ed9i b\u00ean s\u00f4ng Tr\u0103n, s\u00f4ng V\u0129. M\u1ea1nh T\u1eed cho r\u1eb1ng : bi\u1ebft l\u00e0m \u01a1n m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m ch\u00ednh tr\u1ecb.1), thu\u1eadt b\u00e1 \u0111\u1ea1o [c\u1ee7a T\u1eed S\u1ea3n] l\u00e0 nh\u1ecf nhen, th\u00ec b\u00e0i \u201cC\u1ea7u L\u00fd Ho\u00e0\u201d \u0111\u00e3 th\u1ea5y r\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ec3 vi\u1ec7c tr\u1ecb d\u00e2n. Kh\u00fac Thu phong((2) Thu phong t\u1eeb : kh\u00fac ca c\u1ee7a H\u00e1n V\u0169 \u0111\u1ebf l\u00e0m khi \u0111i tr\u00ean s\u00f4ng Ph\u1ea7n H\u00e0, \u0111\u1eafc ch\u00ed tr\u00f4ng v\u1ec1 Kinh \u0111\u00f4, nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u00f5 t\u01b0\u1edbng. \u0110\u00e2y c\u00f3 \u00fd cho l\u00e0 t\u01b0 t\u01b0\u1edfng c\u1ee7a vua H\u00e1n c\u00f2n h\u1eb9p.2) l\u00e0m tr\u00ean s\u00f4ng Ph\u1ea7n Th\u1ee7y, t\u00e0i vua H\u00e1n c\u00f2n l\u00e0 qu\u00ea, th\u00ec b\u00e0i \u201cS\u00f4ng Ng\u1ecdc Gi\u00e1p\u201d m\u1edbi t\u1ecf ra l\u1ee3i tr\u1ea1ch r\u1ed9ng kh\u1eafp. L\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u1ecdc b\u00e0i \u0111\u1ec1 \u201c\u0110\u1ec1n Ch\u00e2n V\u0169\u201d [t\u1ee9c Tr\u1ea5n V\u00f5] m\u00e0 t\u01b0\u1edfng th\u1ea5y c\u00e2y b\u00e1ch th\u00e0nh C\u1ea9m((3) Th\u00e0nh C\u1ea9m : t\u1ee9c l\u00e0 th\u00e0nh C\u1ea9m Quan, nay \u1edf huy\u1ec7n Th\u00e0nh \u0110\u00f4 t\u1ec9nh T\u1ee9 Xuy\u00ean, Trung Qu\u1ed1c. \u0110\u1eddi H\u1eadu H\u00e1n c\u00f3 \u0111\u1ec1n th\u1edd Gia C\u00e1t Kh\u1ed5ng Minh. \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7 \u0111\u1ec1 th\u01a1 \u1edf \u0111\u1ec1n c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u1ea9m Quan th\u00e0nh ngo\u1ea1i, b\u00e1ch s\u00e2m s\u00e2m\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 [\u0110\u1ec1n \u1edf] ngo\u00e0i th\u00e0nh C\u1ea9m Quan c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e2y b\u00e1ch um t\u00f9m.3) c\u00e0ng th\u00eam v\u1ebb um t\u00f9m. \u0110\u1ecdc b\u00e0i v\u1ecbnh \u201cC\u00e2y v\u1ea3i\u201d m\u00e0 c\u1ea3m th\u1ea5y c\u00e2y c\u0169 hoa m\u1edbi((4) C\u00e2y c\u0169, hoa m\u1edbi : do ch\u1eef \u201ct\u00edch th\u1ee5, kim hoa\u201d. Khi x\u01b0a vua \u0110\u01b0\u1eddng Th\u00e1i T\u00f4ng v\u1ec1 qu\u00ea c\u0169, c\u00f3 c\u00e2u th\u01a1 : \u201cT\u00edch th\u1ee5 ph\u00e1t kim hoa\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e2y x\u01b0a nay n\u1edf hoa m\u1edbi.4) c\u00e0ng th\u00eam v\u1ebb t\u1ed1t \u0111\u1eb9p. Hai b\u00e0i v\u1ecbnh \u201cH\u1ed3ng L\u0129nh\u201d, \u201cThi\u1ebft C\u1ea3ng\u201d th\u00ec t\u1ea3 h\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00fai s\u00f4ng, c\u01a1 tr\u1eddi m\u1edf \u0111\u00f3ng, m\u00e0 c\u00f9ng l\u00e0 h\u00ecnh th\u1ebf b\u00e0y ra \u1edf \u0111\u00f3. Ng\u01b0\u1edbc th\u1ea5y b\u00fat ph\u00e1p c\u1ee7a th\u00e1nh th\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 t\u00e0i kh\u00e9o c\u1ee7a th\u1ee3 tr\u1eddi, th\u1eadt n\u00ean ti\u00eau bi\u1ec3u, kh\u1eafc l\u1eddi cao c\u1ea3, ghi tr\u00ean t\u1ea5m \u0111\u00e1 \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 l\u00e0m \u00e1ng v\u0103n l\u01b0u truy\u1ec1n mu\u00f4n \u0111\u1eddi. V\u1eady xin giao cho c\u00e1c n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i \u0111em kh\u1eafc v\u00e0o bia l\u1edbn, \u0111\u1ec3 n\u00fai s\u00f4ng c\u00e0ng t\u01b0\u01a1i \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ecba h\u1ea1t th\u00eam v\u1ebb vang m\u00e0 \u00e1ng \u0111\u1ea1i v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n s\u1ebd c\u00f9ng v\u1edbi n\u00fai cao s\u00f4ng ch\u1ea3y c\u00f9ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn v\u00f4 c\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>Vua xem s\u1edb t\u00e2u, ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cKhi tr\u1eabm ra B\u1eafc, tr\u1ea3i xem c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, coi \u0111\u1ebfn n\u00fai s\u00f4ng m\u00e0 nh\u1edb \u01a1n li\u1ec7t th\u00e1nh, m\u1eebng t\u1ee5c thu\u1ea7n m\u1ef9 m\u00e0 m\u1ed9 s\u1ef1 v\u1ebb vang c\u1ee7a tri\u1ec1u x\u01b0a, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ec9 \u01b0a th\u00edch th\u01a1 v\u0103n m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u01b0ng s\u01a1 th\u1ea3o l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, s\u1ee3 ch\u01b0a \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau. Nay \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1eddi xin th\u00ec giao cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n duy\u1ec7t l\u1ea1i, t\u00e2u l\u00ean. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n l\u1ea1i xin cho thi h\u00e0nh vi\u1ec7c kh\u1eafc. Vua b\u00e8n y cho. B\u1ea5y gi\u1edd m\u1edbi chia \u0111\u1ecbnh : b\u00e0i \u201cS\u00f4ng V\u0129nh \u0110\u1ecbnh\u201d, b\u00e0i \u201cS\u00f4ng \u00e1i T\u1eed\u201d \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; b\u00e0i \u201c\u0110\u1ecbnh B\u1eafc tr\u01b0\u1eddng th\u00e0nh\u201d, b\u00e0i \u201cC\u1ea7u L\u00fd Ho\u00e0\u201d, b\u00e0i \u201cHai n\u00fai Khi\u00eau Th\u1ea1ch\u201d, b\u00e0i \u201cS\u00f4ng Linh Giang\u201d, b\u00e0i \u201cC\u1eeda Ho\u00e0nh S\u01a1n\u201d \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; b\u00e0i \u201cN\u00fai H\u1ed3ng L\u0129nh\u201d \u1edf H\u00e0 T\u0129nh; b\u00e0i \u201cThi\u1ebft c\u1ea3ng\u201d \u1edf Ngh\u1ec7 An ; b\u00e0i \u201cS\u00f4ng Ng\u1ecdc Gi\u00e1p\u201d, b\u00e0i \u201cN\u00fai Tam \u0110i\u1ec7p\u201d \u1edf Thanh Ho\u00e1 ; b\u00e0i \u201cN\u00fai H\u1ed9 Th\u00e0nh\u201d \u1edf Ninh B\u00ecnh, g\u1ed3m 18 b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, sai \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i kh\u1eafc th\u01a1 v\u00e0o \u0111\u00e1, d\u1ef1ng bia \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. C\u00f2n 3 b\u00e0i \u201cCh\u00f9a Ho\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc\u201d \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u201cL\u1ea7u T\u0129nh B\u1eafc\u201d v\u00e0 \u201cQu\u00e1n Ch\u00e2n V\u0169\u201d \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec1u kh\u1eafc v\u00e0o ho\u00e0nh bi\u1ec3n treo l\u00ean tr\u00ean c\u1eeda.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt sung Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang sung Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 36 c\u1eed nh\u00e2n (Tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh 20 ng\u01b0\u1eddi : Tri\u1ec7u C\u00f4ng B\u00e1ch, Ph\u1ea1m D\u1ef1, Phan L\u1ecbch, B\u00f9i V\u0103n Thu\u00fd, Phan \u0110\u00ecnh Vi\u00ean, Ph\u1ea1m Huy C\u1eadn, Nguy\u1ec5n Duy Th\u00e0nh, Ph\u1ea1m V\u0103n Phan, L\u00ea \u0110\u00ecnh \u00e1i, Tr\u1ea7n L\u01b0\u01a1ng Tu\u1ea5n, D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c V\u01b0\u1ee3ng, V\u0169 \u0110\u01b0\u1eddng, V\u0169 S\u00e2m, Tr\u1ea7n Quang Tr\u1ecdng, Ph\u1ea1m Vi\u1ebft Ng\u1ea1n, Nguy\u1ec5n Th\u1ee9, Ph\u1ea1m Th\u01b0\u1edbc, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ecbch C\u00e1t, Ph\u1ea1m Th\u1ebf V\u0129nh. Tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i 16 ng\u01b0\u1eddi : L\u00ea Th\u00fac D\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ea7n \u0110\u1ed7 T\u00edch, Nguy\u1ec5n C\u00e1t, V\u0169 Kim Di\u00ean, Nguy\u1ec5n Ph\u1ea9m, Nguy\u1ec5n M\u1ea1i (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc C\u1ea7n), Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Kham, \u0110\u00e0o Kh\u1ea3i, \u0110\u1ed7 C\u00f4ng D\u1ee5ng, Do\u00e3n Huy K\u1ef3, Phan Huy Ch\u00e2u, Nguy\u1ec5n Vi\u1ec7n, Nguy\u1ec5n Huy Tr\u1ea1c, Tr\u01b0\u01a1ng \u00fd, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u1ee5c, \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Du).<\/p>\n<p>T\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i, k\u1ef3 thi \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, vi\u00ean gi\u00e1m kh\u1ea3o Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc ph\u00ea l\u1ea5y 2 quy\u1ec3n v\u00e0o \u01b0u h\u1ea1ng, l\u1ea1i l\u1ea5y b\u00fat t\u1ea9m mu\u1ed9i \u0111\u00e8n \u0111\u1ed5i th\u00eam 3 ch\u1eef [v\u00e0o quy\u1ec3n thi \u0111\u00f3]. Vi\u00ean s\u01a1 kh\u1ea3o Ng\u00f4 Kh\u1eafc Cung (h\u00e0nh t\u1ea9u c\u1eed nh\u00e2n) trong khi \u0111\u01b0\u01a1ng ch\u1ea5m 1 quy\u1ec3n thi, m\u01a1 ng\u1ee7, du\u1ed7i tay \u0111\u1ec3 r\u01a1i v\u00e0o trong l\u1eeda \u0111\u00e8n. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng, hai vi\u00ean \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111em duy\u00ean do t\u1ef1 th\u00fa, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Ch\u1ee7 kh\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1eb7c t\u00e2u. Hai t\u00ean m\u00e0 Ng\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u1ea5y v\u00e0o \u01b0u h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thi n\u1eefa ; c\u00f2n Ng\u1ecdc v\u00e0 Cung \u0111\u1ec1u giao quan t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i x\u00e9t x\u1eed. Sau khi x\u00e9t \u00e1n xong, ngh\u0129 x\u1eed Ng\u1ecdc b\u1ecb ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n, Cung b\u1ecb gi\u00e1ng, l\u01b0u. Vua n\u00f3i : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 ph\u00e1t gi\u00e1c ra v\u1ee5 \u00e1n quan tr\u01b0\u1eddng thay \u0111\u1ed5i quy\u1ec3n thi, Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc \u0111\u00e3 t\u1eebng m\u1ee5c k\u00edch, nay c\u00f2n d\u00e1m c\u1ed1 ph\u1ea1m nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean tr\u1ecb theo t\u1ed9i quan tr\u01b0\u1eddng n\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u1ea3o giam h\u1eadu. C\u00f2n Cung, c\u00e1ch b\u1ecf t\u00ean trong s\u1ed5 c\u1eed nh\u00e2n. Ng\u1ecdc, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i, sau \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c h\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0110i\u1ec3n b\u1ea1.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf t\u1ea1o 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n ng\u1ef1. Sai V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 \u0110o\u00e0n Kim coi vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean, L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, Li\u1ec5u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ki\u1ebfn th\u1ee9c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng b\u1ed1i r\u1ed1i, h\u1ea5p t\u1ea5p. Vua cho do h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, t\u00e1c vi ch\u1ee9c L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, chuy\u00ean gi\u1eef ph\u00e1o \u0111\u00e0i c\u00e1c th\u00e0nh, l\u1ea1i ki\u00eam coi c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1eeda \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Li\u1ec5u l\u1ea1i xin \u1edf l\u1ea1i H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c sai khi\u1ebfn. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u01a1i tu\u1ed5i \u0111\u00e3 suy y\u1ebfu, s\u1ee9c kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 l\u00e0m theo \u00fd mu\u1ed1n, n\u00ean lui v\u1ec1 Qu\u1ea3ng Nam, n\u1ebfu bi\u1ebft nh\u1eadn r\u00f5 l\u1ebd ph\u1ea3i m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u1ea5t c\u00e1i hay c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i\u201d.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, do h\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng \u0111\u1ed1c, l\u0129nh ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. B\u1ed5 th\u1ee5 th\u1ef1 Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, h\u1ed9 l\u00fd ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, ch\u1ee9c ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean, ch\u1ee9c l\u00e3nh binh \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. Cho : th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh ; th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd, t\u00e1c vi ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n S\u00e1ng th\u0103ng b\u1ed5 L\u00e3nh binh quan \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ee9, dinh K\u1ef3 v\u00f5 H\u1ed3 H\u1eadu \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. Sai ch\u1ebf t\u1ea1o \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh, ch\u1ee9c L\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, c\u1ea5p cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3 tr\u00ean (t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t 1 ch\u00e1nh l\u00e3nh binh v\u00e0 1 ph\u00f3 l\u00e3nh binh, \u0111\u00e3 c\u1ea5p \u1ea5n quan ph\u00f2ng ; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 gi\u1ea3m b\u1ecf ch\u1ee9c l\u00e3nh binh, thu ti\u00eau \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u0169 \u0111\u00e3 c\u1ea5p. Nay l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam, cho n\u00ean \u0111\u00fac \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho). B\u1ecdn Giai v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t vua, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng \u00e1o nhung ph\u1ee5c v\u00e0 qu\u1ea7n nhi\u1ec5u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u1ee5c K\u00ednh t\u01b0\u1ee3ng((1) K\u00ednh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 v\u00e0 Gi\u00e1m\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 g\u01b0\u01a1ng soi.1) l\u00e0m c\u1ee5c Gi\u00e1m t\u01b0\u1ee3ng((2) Ch\u00fa th\u00edch \u1edf tr\u00ean. 2).<\/p>\n<p>Sai : H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, ki\u00eam coi \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, ki\u00eam coi v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng tam.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Phan Huy V\u1ecbnh c\u00f3 tang m\u1eb9. Vua cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh Phan V\u0103n Nh\u00e3 \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u1edf Ngh\u1ec7 An v\u1ec1 ph\u1ee5c m\u1ec7nh, vua v\u1eddi h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, sau khi b\u00e3o l\u1ee5t, l\u1ea1i ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn n\u1ea1n ho\u00e0ng tr\u00f9ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u00e2n ta hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi s\u1eafc ch\u01b0a ? V\u00e0, \u0111i qua H\u00e0 T\u0129nh, th\u1ea5y vi\u1ec7c l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. B\u1ea1ch th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c\u1edf Ngh\u1ec7 An duy c\u00f3 6 huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, Y\u00ean Th\u00e0nh, Nam \u0110\u01b0\u1eddng, Thanh Ch\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Nguy\u00ean v\u00e0 Ch\u00e2n L\u1ed9c l\u00e0 b\u1ecb h\u1ea1i nhi\u1ec1u, l\u00faa ru\u1ed9ng \u01b0\u1edbc ch\u1eebng t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn h\u01a1n 5 ph\u1ea7n 10 : c\u00f2n c\u00e1c huy\u1ec7n v\u1ec1 th\u01b0\u1ee3ng du v\u00e0 to\u00e0n h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh kh\u00f4ng b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i cho l\u1eafm, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c thu ho\u1ea1ch\u201d. Sau \u0111\u00f3, vua cho B\u1ea1ch ki\u00eam coi \u1ea5n tri\u1ec7n \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 r\u1ed3i sai truy\u1ec1n d\u1ee5 2 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7, T\u0129nh kh\u00e1m r\u00f5 s\u1ed1 ru\u1ed9ng b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m thu\u1ebf cho m\u1ed7i n\u01a1i c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Sai V\u0169 l\u00e2m T\u1ea3 d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf, gia h\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, \u0111em theo m\u1ed9t vi\u00ean Lang trung b\u1ed9 Binh, c\u00f9ng \u0111i ra gi\u00e1o tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i ph\u1ee5 qu\u00e1ch((3) Ph\u1ee5 qu\u00e1ch : Ch\u1ed7 gi\u00e1p g\u1ea7n ho\u00e0ng th\u00e0nh \u1edf Kinh \u0111\u00f4. C\u0169ng nh\u01b0 \u201cngo\u1ea1i \u00f4\u201d \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i.3) thao di\u1ec5n tr\u1eadn ng\u1ef1a. Chu\u1ea9n cho v\u1ec1 sau h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 l\u1ea5y 4 th\u00e1ng m\u1ea1nh((4) Th\u00e1ng m\u1ea1nh : th\u00e1ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00f9a, 4 th\u00e1ng m\u1ea1nh trong 1 n\u0103m l\u00e0 : th\u00e1ng gi\u00eang, th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 7, th\u00e1ng 10.4) l\u00e0m k\u1ef3 di\u1ec5n t\u1eadp ng\u1ef1a. \u0110\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 b\u1ecb l\u1ee5t to, l\u00faa ru\u1ed9ng b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i. Sai quan t\u1ec9nh \u0111i kh\u00e1m r\u00f5, ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 gi\u1ea3m thu\u1ebf cho.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u1ea1i h\u1ecdp b\u00e8 l\u0169 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 400 t\u00ean, l\u1ebbn xu\u1ed1ng d\u00e2n bi\u00ean gi\u1edbi, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, th\u00e2n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n ch\u1eb7n b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng b\u1ecdn Man t\u1ea1i tr\u1eadn, b\u1eafn ch\u1ebft 4 t\u00ean qu\u00e2n Man, thu \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi, l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng c\u1ee7a n\u1ea3 v\u00e0 \u0111\u1ed3 v\u1eadt \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u01b0\u1edbp. Vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00ean \u0111\u1ebfn vua. Vua th\u01b0\u1edfng V\u0129nh k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Tam \u0111a h\u1ea1ng nh\u1ecf. Vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n v\u00f5 tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf v\u00e0 ng\u00e2n b\u00e0i c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Th\u01b0 l\u1ea1i b\u1ed9 H\u1ed9 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u01b0ng l\u00e0m gi\u1ea3 gi\u1ea5y t\u1edd, m\u1ea1o l\u0129nh ti\u1ec1n c\u00f4ng h\u01a1n 300 quan, b\u1ecb th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1 t\u1ed1 gi\u00e1c. Giao b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t r\u00f5, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7 t\u00ecnh tr\u1ea1ng, vua sai \u0111em ch\u00e9m, b\u00eau \u0111\u1ea7u \u1edf c\u1eeda kho 3 ng\u00e0y. H\u1eefu C\u01a1 v\u00ec \u0111\u00e3 ph\u00e1t gi\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u1ea5y, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho th\u1ef1c th\u1ee5 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c b\u1ed9 H\u1ed9. Nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 Khoa \u0111\u1ea1o tu\u1ea7n tra kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u1ec3m x\u00e9t \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng ph\u1ea1t ph\u00e2n bi\u1ec7t. Hai t\u00ean th\u1ee3 kh\u1eafc d\u1ea5u gi\u1ea3, b\u1ecb sung vi\u1ec7c kh\u1ed5 sai.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u1ec1 c\u00e1c nh\u00e0 tr\u1ea1m. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Ng\u1ecdc Ch\u1ea5n \u0111i thanh tra vi\u1ec7c c\u00f4ng H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf v\u1ec1, t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u1ea5y 14 t\u00ean phu tr\u1ea1m v\u00e0 2 con ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u1ec3 v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ed3 v\u1eadt ri\u00eang cho gia quy\u1ebfn. Quan t\u1ec9nh l\u1ea1i ri\u00eang c\u1eaft bi\u1ec1n binh \u0111i h\u1ed9 t\u1ed1ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y b\u1ecb quan Khoa \u0111\u1ea1o V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh h\u1eb7c t\u00e2u. Vua gh\u00e9t b\u1ecdn Ch\u1ea5n khinh nh\u1eddn ph\u00e1p lu\u1eadt, li\u1ec1n h\u1ea1 l\u1ec7nh c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t x\u00e9t x\u1eed. Ch\u1ea5n b\u1ecb x\u1eed t\u1ed9i m\u00e3n \u0111\u1ed3 ((1) M\u00e3n \u0111\u1ed3 : ni\u00ean h\u1ea1n t\u1ed1i \u0111a trong t\u1ed9i \u0111\u1ed3.1). B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch \u1edf H\u00e0 T\u0129nh \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m \u0111i coi tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh v\u1ec1, t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111i\u1ec1u b\u00e1t 17 t\u00ean phu tr\u1ea1m. Vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c, vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 tr\u1ea1m \u0111\u1eb7t ra, \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ed9t quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, th\u1ef1c v\u00ec l\u00ednh tr\u1ea1m ph\u1ea3i ch\u1ea1y v\u1ea1y quanh n\u0103m, ch\u1eadt v\u1eadt tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, cho n\u00ean \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 s\u1ef1 m\u1ec7t nh\u1ecdc m\u00e0 d\u01b0\u1ee1ng s\u1ee9c cho h\u1ecd. G\u1ea7n \u0111\u00e2y x\u1ea3y ra v\u1ee5 \u00e1n L\u00ea Ng\u1ecdc Ch\u1ea5n : h\u1eafn l\u00e0 m\u1ed9t thu\u1ed9c vi\u00ean trong b\u1ed9, kh\u00ed \u0111\u1ed9 nh\u1ecf nh\u1eb7t, d\u1ec5 ki\u00eau c\u0103ng, m\u1eafc v\u00e0o ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3. C\u00f2n Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean t\u00e1 nh\u1ecb \u1edf kinh \u0111\u01b0\u1eddng, l\u1ea1i tr\u1ea3i coi vi\u1ec7c ty \u00e1n s\u00e1t 2 t\u1ec9nh, sao \u0111\u00e3 bi\u1ebft m\u00e0 c\u00f2n c\u1ed1 ph\u1ea1m ? R\u1ea5t \u0111\u00e1ng qu\u00e1i g\u1edf !\u201d. Sai giao b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed. L\u00e2m b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, vua nh\u00e2n th\u00f4ng d\u1ee5 c\u00e1c quan vi\u00ean l\u1edbn, nh\u1ecf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh : ph\u00e0m c\u00f3 ai v\u00e0o Kinh, v\u1ec1 t\u1ec9nh l\u1ef5 hay \u0111i c\u00f4ng sai m\u00e0 \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c do tr\u1ea1m \u0111\u01b0a, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i y theo l\u1ec7 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh. C\u00e1c d\u1ecbch th\u1eeba, d\u1ecbch m\u1ee5c c\u0169ng chi\u1ebfu theo gi\u1ea5y t\u1edd l\u00e0m b\u1eb1ng c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p m\u00e0 c\u1ea5p phu tr\u1ea1m cho. N\u1ebfu ai l\u00e0m tr\u00e1i l\u1ec7, kh\u00f4ng theo v\u0103n b\u1eb1ng hay \u0111\u00f2i b\u1eaft th\u00ec chu\u1ea9n cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i c\u00e1o gi\u00e1c, x\u00e9t \u0111\u00fang th\u1ef1c th\u00ec h\u1eb7c t\u00e2u, \u0111\u1ec3 d\u1eb9p h\u1ebft m\u1ed1i t\u1ec7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u0110\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i (\u1edf c\u1eeda Li\u00eau) thu\u1ed9c trong h\u1ea1t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ph\u00e1i qu\u00e2n ph\u00f2ng gi\u1eef nh\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u1eb7t s\u00fang. Nay xin cho \u0111\u1eb7t 3 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n 300 ph\u00e1t, \u1ed1ng phun l\u1eeda 30 chi\u1ebfc, ph\u00e1o th\u0103ng thi\u00ean 50 c\u00e1i, \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb vi\u1ec7c tu\u1ea7n ph\u00f2ng. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 ph\u00e9p thu\u1ef7 chi\u1ebfn, s\u00fang l\u00e0 \u0111\u1eafc l\u1ef1c h\u01a1n h\u1ebft. V\u1eady truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho b\u1ecdn V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng, Qu\u1ea3n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd ki\u1ec3m xem c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n V\u00e2n \u0111i\u00eau, Phi h\u1ed3ng, Thanh loan, \u0110\u1ecbnh d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 B\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n n\u00ean \u0111\u1eb7t bao nhi\u00eau s\u00fang v\u00e0 bao nhi\u00eau bi\u1ec1n binh ph\u00e1o th\u1ee7, li\u1ec7u d\u1ef1 tr\u00f9 tr\u01b0\u1edbc cho \u0111\u01b0\u1ee3c chu t\u1ea5t \u1ed5n tho\u1ea3 r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d. B\u1ed9 Binh xin \u0111em nh\u1eefng c\u00e2y s\u00fang nguy\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf Kinh v\u00e0 \u1edf t\u1ea5n s\u1edf \u0110\u00e0 N\u1eb5ng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, hi\u1ec7u s\u1ed1 chia \u0111\u1eb7t, ph\u00e1i c\u00e1c ph\u00e1o th\u1ee7 \u0111i theo thuy\u1ec1n coi gi\u1eef. Vua thu\u1eadn cho, b\u00e8n sai ch\u1ecdn l\u1ea5y 5 usu\u1ea5t \u0111\u1ed9i h\u1ed9 v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng \u1edf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 chia ng\u1ed3i coi gi\u1eef tr\u00ean c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1eafc l\u1ef1c.<\/p>\n<p>Sai V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 \u0110oan H\u00f9ng t\u1eed Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i s\u1ea3n xu\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 qu\u1ebf, n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1 mua th\u00eam \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, l\u1ea1i nh\u00e2n \u1edf 2 h\u1ea1t \u1ea5y gi\u00e1 g\u1ea1o h\u01a1i cao, b\u00e8n sai t\u1ec9nh gi\u1ea3m gi\u00e1, ph\u00e1t th\u00f3c kho l\u00e0m v\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc cho m\u1ed7i h\u1ea1t. V\u1ec1 Qu\u1ea3ng Nam, m\u1ed7i 1 h\u1ed9c th\u00f3c tr\u1ecb gi\u00e1 2 quan 4 ti\u1ec1n, [t\u00ednh s\u1ed1 h\u1ed9c th\u00f3c] thu mua 600.000 c\u00e2n \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, 15.000 c\u00e2n qu\u1ebf ; v\u1ec1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, m\u1ed7i h\u1ed9c th\u00f3c tr\u1ecb gi\u00e1 2 quan 2 ti\u1ec1n, thu mua 800.000 c\u00e2n \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, 5.000 c\u00e2n qu\u1ebf, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ebfn n\u0103m sau y l\u1ec7 t\u00ednh n\u1ed9p. Ri\u00eang t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i n\u1ed9p s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t bao nhi\u00eau, t\u1ea3i d\u1ea7n \u0111\u1ebfn kho \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 d\u00e2n trong m\u1ed9t th\u00f4n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng, t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i b\u1ecb ho\u1ea3 tai, ch\u00e1y lan t\u1edbi h\u01a1n 400 h\u1ed9. Sai chi\u1ebfu l\u1ec7 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n b\u1ecb n\u1ea1n.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111em d\u00e2ng vua c\u00e1i nghi\u00ean m\u1ef1c c\u1ed5. \u0110o theo th\u01b0\u1edbc b\u00e2y gi\u1edd : nghi\u00ean d\u00e0i 7 t\u1ea5c, 8 ph\u00e2n, r\u1ed9ng 4 t\u1ea5c 7 ph\u00e2n, d\u00e0y 5 ph\u00e2n, ch\u1ea5t r\u1ea5t b\u1ec1n ch\u1eafc, v\u00e0 nhu\u1ea7n m\u1ef5, c\u00e1ch pha ch\u1ebf c\u00f3 v\u1ebb c\u1ed5 k\u00ednh, m\u1ed9c m\u1ea1c, r\u00f5 h\u1ec7t l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea5m ng\u00f3i \u00e2m d\u01b0\u01a1ng ((1) Ng\u00f3i \u00e2m d\u01b0\u01a1ng : nguy\u00ean ch\u1eef l\u00e0 \u201c\u00e2m d\u01b0\u01a1ng ngo\u00e3\u201d, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ee9 ng\u00f3i vi\u00ean ng\u1eeda (\u00e2m) v\u00e0 vi\u00ean \u00fap (d\u01b0\u01a1ng).1), ng\u01b0\u1eddi ta nh\u00e2n h\u00ecnh th\u1ebf n\u00f3 m\u00e0 \u0111\u1ee5c m\u00e0i th\u00e0nh ch\u1ed7 \u0111\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, ch\u1ed7 m\u00e0i m\u1ef1c. \u0110\u1ea7u nghi\u00ean c\u00f3 b\u00e0i minh r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cK\u1ef3 s\u1eafc \u00f4n nhu\u1eadn,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 K\u1ef3 ch\u1ebf c\u1ed5 ph\u00e1c.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u00e0 d\u0129 tr\u00ed chi ?<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u1ea1ch c\u1eeb b\u00ed c\u00e1c.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u1ea3i phong T\u1ee9c m\u1eb7c ((1) T\u1ee9c m\u1eb7c h\u1ea7u : t\u00ean c\u00e1i nghi\u00ean, do c\u1ed5 nh\u00e2n \u0111\u1eb7t cho (theo s\u00e1ch \u201cV\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea3\u201d).1)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Lan \u0111\u00e0i ((2) Lan \u0111\u00e0i : \u0111\u1eddi H\u00e1n, g\u1ecdi l\u00e0 B\u00ed th\u01b0 qu\u00e1n l\u00e0 Lan \u0111\u00e0i. V\u1ec1 sau, Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e0i v\u00e0 S\u1eed qu\u00e1n c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 Lan \u0111\u00e0i.2) li\u1ec7t t\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 V\u0129nh nghi b\u1ea3o chi,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Th\u01b0 h\u01b0\u01a1ng th\u1ecb th\u00e1c\u201d ((3) B\u00e0i n\u00e0y ngh\u0129a l\u00e0 :\u00a0\u00a0\u00a0 S\u1eafc nghi\u00ean nhu\u1ea7n m\u1ef5.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00e1ch ch\u1ebf t\u1ea1o c\u1ed5 k\u00ednh m\u1ed9c m\u1ea1c<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7t nghi\u00ean v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o ?<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [\u0110\u1eb7t v\u00e0o] g\u00e1c Th\u1ea1ch C\u1eeb k\u00edn \u0111\u00e1o,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ed5i phong cho nghi\u00ean l\u00e0 T\u1ee9c m\u1eb7c h\u1ea7u,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Li\u1ec7t v\u00e0o quan t\u01b0\u1edbc \u1edf Lan \u0111\u00e0i.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 N\u00ean gi\u1eef l\u00e0m c\u1ee7a b\u00e1u m\u00e3i m\u00e3i,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 D\u00f2ng d\u00f5i v\u0103n h\u1ecdc nh\u1edd \u1edf \u0111\u00f3.3)<\/p>\n<p>Sau nh\u1eefng c\u00e2u \u0111\u00f3, vi\u1ebft 2 ch\u1eef \u201cT\u00f4 Th\u1ee9c\u201d, kh\u1eafc 2 c\u00e1i \u1ea5n nh\u1ecf c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1eef \u201cK\u1ef3 tr\u00e2n\u201d v\u00e0 \u201cT\u00e0ng b\u1ea3o\u201d. L\u01b0ng nghi\u00ean kh\u1eafc m\u1ed9t \u1ea5n to, c\u00f3 ch\u1eef \u201cTh\u1ea1ch c\u1eeb c\u00e1c ngo\u00e3\u201d((4) Vi\u00ean ng\u00f3i \u1edf g\u00e1c Th\u1ea1ch C\u1eeb.4) L\u1ea1c kho\u1ea3n, \u0111\u1ec1 : \u201cNguy\u00ean Ph\u00f9 tam ni\u00ean, tr\u1ecdng thu nh\u1eadt ch\u1ebf\u201d((5) Ng\u00e0y th\u00e1ng tr\u1ecdng thu (th\u00e1ng 8) n\u0103m Nguy\u00ean Ph\u00f9 th\u1ee9 ba [1100] ch\u1ebf.5).<\/p>\n<p>Vua sai \u0111em tr\u00ecnh l\u00ean ch\u1ed7 vua ng\u1ef1, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00e1i nghi\u00ean c\u1ed5 Th\u1ea1ch C\u1eeb, g\u00e1c Th\u1ea1ch C\u1eeb nguy\u00ean t\u1eeb Ti\u00eau H\u00e0 [\u0111\u1eddi H\u00e1n] d\u1ef1ng ra \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a s\u1eed s\u00e1ch v\u00e0 b\u1ea3n \u0111\u1ed3. \u0110\u1ebfn Tuy\u00ean \u0111\u1ebf n\u0103m Cam L\u1ed9 th\u1ee9 3 [51 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean], h\u1ecdp c\u00e1c nh\u00e0 Nho gi\u1ea3ng Ng\u0169 kinh, t\u1ee9c l\u00e0 \u1edf ch\u1ed7 g\u00e1c \u1ea5y. T\u1eeb n\u0103m Cam L\u1ed9 th\u1ee9 3 \u0111\u1ebfn n\u0103m Nguy\u00ean Ph\u00f9 th\u1ee9 3 [1100 sau C\u00f4ng nguy\u00ean], \u0111\u1eddi T\u1ed1ng Tri\u1ebft T\u00f4ng, T\u00f4 Th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u00ean ng\u00f3i \u1edf g\u00e1c \u1ea5y, \u0111em m\u00e0i th\u00e0nh c\u00e1i nghi\u00ean, t\u00ednh ra g\u1ed3m 1.149 n\u0103m, tr\u1ea3i \u0111\u1ebfn b\u00e2y gi\u1edd l\u1ea1i h\u01a1n 740 n\u0103m n\u1eefa. V\u1eady th\u00ec c\u00e1i nghi\u00ean n\u00e0y xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1eeb \u0111\u1eddi H\u00e1n, th\u00e0nh h\u00ecnh \u1edf \u0111\u1eddi T\u1ed1ng m\u00e0 tr\u00ecnh ti\u1ebfn \u1edf ng\u00e0y nay. Th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a l\u00e0ng v\u0103n ! \u0110\u1eddi, tr\u01b0\u1edbc v\u1edbi sau h\u01a1n 2.000 n\u0103m, m\u00e0 nghi\u00ean n\u00e0y c\u00f9ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n v\u00e0o l\u00fac v\u0103n minh th\u1ecbnh tr\u1ecb, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1eadt qu\u00fd b\u00e1u, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi \u0111\u1ea5t tr\u00e2n tr\u1ecdng gi\u1eef k\u00edn, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i th\u1eddi r\u1ed3i m\u1edbi tr\u00ecnh b\u00e0y, m\u00e0 do tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o, s\u00f9ng v\u0103n, \u0111\u1eddi d\u1eabu kh\u00e1c nh\u01b0ng c\u1ee7a b\u00e1o chung, t\u1ef1 c\u00f3 c\u00e1i c\u01a1 duy\u00ean c\u00f9ng h\u1ee3p, hay sao ? \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Tu ((6) \u00c2u D\u01b0\u01a1ng Tu : m\u1ed9t danh Nho th\u1eddi T\u1ed1ng Nh\u00e2n T\u00f4ng (1023 \u2013 1063).6) c\u00f3 n\u00f3i : \u201cV\u1eadt th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u01b0a th\u00edch\u201d, ch\u00ednh l\u00e0 ngh\u0129a th\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTrong Ngo\u00e3 nghi\u1ec5n ph\u1ea3 ((7) S\u00e1ch ch\u00e9p c\u00e1c \u0111i\u1ec3n t\u00edch nghi\u00ean ng\u00f3i.7) c\u00f3 ch\u00e9p r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 di ch\u1ec9 \u0111\u00e0i \u0110\u1ed3ng T\u01b0\u1edbc ((8) \u0110\u00e0i \u0110\u1ed3ng T\u01b0\u1edbc : \u0111\u00e0i c\u1ee7a Ngu\u1ef5 v\u01b0\u01a1ng T\u00e0o Th\u00e1o x\u00e2y d\u1ef1ng, nh\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c con chim s\u1ebb b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng trong khi d\u1ef1ng n\u1ec1n, n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean th\u1ebf.8) nh\u00e0 Ngu\u1ef5, ng\u01b0\u1eddi ta ch\u1ee9a \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u00f3i c\u1ed5, \u0111em m\u00e0i th\u00e0nh nghi\u00ean r\u1ea5t kh\u00e9o, d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn v\u00e0i ng\u00e0y kh\u00f4ng kh\u00f4. \u0110\u1eddi truy\u1ec1n r\u1eb1ng : khi x\u01b0a, d\u1ef1ng \u0111\u00e0i n\u00e0y, sai th\u1ee3 g\u1ed1m l\u00e0m b\u00f9n th\u1eadt s\u1ea1ch, l\u1ea5y v\u1ea3i th\u01b0a l\u1ecdc b\u00f9n r\u1ed3i cho th\u00eam d\u1ea7u h\u1ed3 \u0111\u00e0o v\u00e0o, tr\u1ed9n \u0111\u1ec3 n\u1eb7n, cho n\u00ean kh\u00e1c h\u1eb3n v\u1edbi ng\u00f3i th\u01b0\u1eddng\u201d. Nay xem c\u00e1i nghi\u00ean n\u00e0y l\u00e0 di t\u00edch \u1edf Th\u1ea1ch C\u1eeb th\u00ec ng\u00f3i \u0111\u00e0i \u0110\u1ed3ng T\u01b0\u1edbc h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 s\u00e1nh k\u1ecbp c\u00e1i v\u1ebb c\u1ed5 k\u00ednh ch\u1ea5t ph\u00e1c c\u1ee7a n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c sao ?\u201d.<\/p>\n<p>Vua ra ng\u1ef1 nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh, c\u00e2u c\u00e1, b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0i Nam t\u1eed c\u00f3 n\u00f3i : Th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c l\u00e0m c\u1ea7n c\u00e2u, d\u00e2y c\u00e2u, l\u1ea5y nh\u00e2n ngh\u0129a l\u00e0m l\u01b0\u1ee1i c\u00e2u, m\u1ed3i nh\u1eed, n\u00e9m tung ra trong kho\u1ea3ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u00ec ph\u00e0m v\u1ea1n v\u1eadt, c\u00e1i g\u00ec m\u00e0 ch\u1eb3ng c\u00f3 ? B\u00e0y thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ed3ng, nh\u00e2n s\u00f4ng Giang, s\u00f4ng Ho\u00e0i \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u01b0\u1edbi, c\u00f2n m\u1ea5t c\u00e1, m\u1ea5t chim sao \u0111\u01b0\u1ee3c ? Cho n\u00ean t\u00ean b\u1eafn kh\u00f4ng b\u1eb1ng th\u1ee9 t\u00ean c\u00f3 bu\u1ed9c d\u00e2y, t\u00ean c\u00f3 bu\u1ed9c d\u00e2y kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u01b0\u1edbi, l\u01b0\u1edbi kh\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1eadt v\u00f4 h\u00ecnh. \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i ngh\u0129a \u0111\u00e1nh c\u00e1, c\u00e2u c\u00e1 \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>H\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Trung c\u00f3 tang cha. Cho th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean. \u0110i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Trung, trong khi l\u00e0m quan, c\u00f3 ti\u1ebfng thanh b\u1ea1ch. Vua nghe bi\u1ebft Trung ngh\u00e8o, cho tri\u1ec7u v\u00e0o Duy\u1ec7t th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng, ban cho 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c \u0111\u1ec3 d\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c tang.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n t\u00f4 cho nh\u1eefng ru\u1ed9ng b\u1ecb thu\u1ef7 tai \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean. D\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, \u1edf g\u1ea7n h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng C\u1eedu An b\u1ecb n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n \u00fang thu\u1ef7, \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh xin cho ho\u00e3n t\u00f4 ru\u1ed9ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m nay, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn v\u1ee5 chi\u00eam sang n\u0103m s\u1ebd n\u1ed9p. Vua thu\u1eadn cho.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng cho b\u1ecdn l\u1ea1i d\u1ecbch t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng. Theo l\u1ec7 c\u0169, l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng c\u1ee7a l\u1ea1i d\u1ecbch c\u00e1c t\u1ec9nh bi\u00ean gi\u1edbi, c\u1ee9 m\u1ed7i 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o th\u00ec c\u1ea5p ra ti\u1ec1n 1 quan. T\u1edbi \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh th\u1ea5y c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean trong t\u1ec9nh \u1edf xa qu\u00ea nh\u00e0, xin c\u1ea5p th\u00eam cho. Vua n\u00f3i : \u201cCao B\u1eb1ng so v\u1edbi c\u00e1c t\u1ec9nh bi\u00ean gi\u1edbi th\u00ec xa h\u01a1n c\u1ea3, v\u1eady gia \u01a1n chu\u1ea9n c\u1ea5p cho ti\u1ec1n 1 quan v\u00e0 g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eb7c c\u00e1ch c\u00e1c t\u1ec9nh, bi\u00ean gi\u1edbi kh\u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n theo l\u1ec7 n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Quang, khi m\u1edbi \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh nh\u1eadm ch\u1ee9c, l\u1ea5y ti\u1ec1n quy\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5 v\u00e0 l\u1ea1i, d\u00e2n h\u01a1n 7.000 quan \u0111\u1ec3 x\u00e2y d\u1ef1ng ch\u00f9a \u0110\u00f4ng S\u01a1n c\u1ed5 \u1edf\u00a0 b\u00ean th\u00e0nh g\u1ed3m 31 gian nh\u00e0 ng\u00f3i, t\u1ef1 ti\u1ec7n b\u1eaft binh l\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c, h\u00e0ng 5 \u2013 6 th\u00e1ng tr\u1eddi, ch\u00f9a m\u1edbi ho\u00e0n th\u00e0nh. G\u1eb7p l\u00fac Quang \u0111i coi tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y h\u1eb7c, t\u00e2u. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cH\u1eefu Quang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u1ea1m l\u1ed7i, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c quan \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ef1 coi ch\u1ed7 vua \u1edf nh\u01b0 c\u00e1ch xa mu\u00f4n d\u1eb7m, khinh th\u01b0\u1eddng ph\u00e9p t\u1eafc, d\u00e1m l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c v\u00f4 \u00edch n\u00e0y, th\u1eadt c\u00f3 ph\u1ee5 ph\u00e0ng \u01a1n n\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u l\u1eafm !\u201d. Li\u1ec1n b\u1eaft Quang gi\u1ea3i ch\u1ee9c. Cho bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh. L\u1ea1i sai Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Kham hi\u1ec7p v\u1edbi Gi\u00e1m tra x\u00e9t vi\u1ec7c \u1ea5y. Vua d\u1ee5 Gi\u00e1m r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u00e1n c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u00ecnh, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 d\u00e2y d\u01b0a \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. H\u1ea1t \u1ea5y nhi\u1ec1u d\u00e2n Th\u1ed5, th\u1eadt th\u00e0, qu\u00ea m\u00f9a v\u00e0 d\u1ec5 sai khi\u1ebfn. Ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m quan \u0111\u1ea7u m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, n\u00ean kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1 h\u01a1n n\u1eefa cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean\u201d. Khi \u00e1n xong, d\u00e2ng l\u00ean, Quang b\u1ecb x\u1eed c\u00e1ch ch\u1ee9c, truy thu b\u1ea1c h\u01a1n 400 l\u1ea1ng \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 cho nh\u1eefng binh l\u00ednh v\u00e0 nh\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u00e3 b\u1eaft l\u00e0m vi\u1ec7c. \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u00e2n v\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ed3ng s\u1ef1, kh\u00f4ng bi\u1ebft can ng\u0103n, c\u0169ng b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh c\u00f3 d\u1ef1 vi\u1ec7c thu ti\u1ec1n, sau bi\u1ebft t\u1ed1 gi\u00e1c, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m t\u1ed9i, gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai c\u0169ng c\u00f3 quy\u00ean gi\u00fap g\u1ea1ch, g\u1ed7, sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf. B\u1ecdn ph\u1ee7, huy\u1ec7n, ch\u00e2u, th\u00f4ng ph\u00e1n, kinh l\u1ecbch, qu\u1ea3n c\u01a1, th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 l\u1ea1i d\u1ecbch thu\u1ed9c t\u1ec9nh quy\u00ean ti\u1ec1n gi\u00fap vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u b\u1edfi Quang sai l\u00e0m, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch mi\u1ec5n t\u1ed9i cho.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n thu\u1ebf n\u1ed9p c\u00f2n thi\u1ebfu cho 8 ch\u00e2u Cam L\u1ed9 (c\u1ea3 1 ch\u00e2u T\u1ea7m B\u00f4n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ch\u1ea1y tr\u1ed1n t\u1ea3n \u0111i, v\u1eabn ch\u01b0a tr\u1edf v\u1ec1), v\u00ec c\u1edb b\u1ecb gi\u1eb7c Man qu\u1ea5y nhi\u1ec5u c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, l\u00e0m \u0103n ch\u01b0a y\u00ean.<\/p>\n<p>Ban qu\u1ebf Thanh cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n (v\u0103n t\u1eeb khoa \u0111\u1ea1o, v\u00f5 t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf l\u00ean) c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb d\u00e2ng m\u1ed9t con voi r\u1eebng. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cVoi l\u00e0 m\u1ed9t lo\u00e0i v\u1eadt kh\u00f3 d\u1ed7, nay l\u1ea1c xu\u1ed1ng ch\u1ed7 d\u00e2n c\u01b0, l\u1ea1i t\u00ecm c\u00e1ch nh\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 n\u00f3 l\u00e0m h\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi, v\u1eady th\u01b0\u1edfng cho quan t\u1ec9nh \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 ; ph\u00f3 v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ; t\u00ean t\u01b0\u1ee3ng binh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c voi, th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n 50 quan. Con voi \u0111em n\u1ed9p, \u0111\u1eb7t t\u00ean cho l\u00e0 \u201c\u1ee9ng Tr\u1ecb t\u01b0\u1ee3ng\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. D\u00e2n trong h\u1ea1t c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quy\u00ean ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 gi\u00fap k\u1ebb ngh\u00e8o t\u00fang. Vua sai th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd khuy\u1ebfn kh\u00edch. (Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua sai s\u1ee9c cho nh\u1eefng d\u00e2n gi\u00e0u trong h\u1ea1t quy\u00ean ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 gi\u00fap k\u1ebb t\u00fang thi\u1ebfu. C\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong h\u1ea1t : Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1eafng, V\u0169 V\u0103n K\u1ef7, Phan V\u0103n Nh\u01b0, Nguy\u1ec5n V\u0103n Qu\u00fd, \u0110\u1ed7 C\u00f4ng Ho\u00e0, V\u0169 V\u0103n Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Linh, 7 ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh nguy\u1ec7n quy\u00ean ti\u1ec1n c\u1ed9ng 1.600 quan \u0111\u1ec3 chu c\u1ea5p nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f9ng t\u00fang. B\u1ed9 H\u1ed9 tu\u00e2n m\u1ec7nh b\u00e0n th\u01b0\u1edfng : Th\u1eafng l\u00e0 L\u00fd tr\u01b0\u1edfng, quy\u00ean ti\u1ec1n 500 quan, th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 5 \u0111\u1ed3ng, chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, binh, d\u1ecbch trong 8 n\u0103m. V\u0103n K\u1ef7, tu\u1ed5i ngo\u00e0i 60, quy\u00ean ti\u1ec1n 300 quan, th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 3 \u0111\u1ed3ng, mi\u1ec5n cho con ho\u1eb7c ch\u00e1u thu\u1ebf th\u00e2n, binh, d\u1ecbch trong 3 n\u0103m. V\u0103n Nh\u01b0 v\u00e0 V\u0103n Qu\u00fd l\u00e0 d\u00e2n \u0111inh, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi quy\u00ean ti\u1ec1n 100 quan, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho mi\u1ec5n thu\u1ebf th\u00e2n, binh, d\u1ecbch trong 2 n\u0103m. Ho\u00e0 v\u00e0 Ph\u01b0\u01a1ng, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi quy\u00ean ti\u1ec1n 50 quan. Ho\u00e0 l\u00e0 l\u00e3o nhi\u00eau, th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 3 \u0111\u1ed3ng ; Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 d\u00e2n \u0111inh, mi\u1ec5n cho thu\u1ebf th\u00e2n v\u00e0 binh, d\u1ecbch 1 n\u0103m. Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Linh quy\u00ean ti\u1ec1n 500 quan, th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u1eb7p 2 chi\u1ebfc \u00e1o tr\u1eebu nam nhu\u1ed9m m\u00e0u v\u00e0 \u00e1o sa c\u00f3 hoa, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho 1 ng\u01b0\u1eddi con ho\u1eb7c ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, binh d\u1ecbch trong 8 n\u0103m).<\/p>\n<p>Ch\u1edf ti\u1ec1n \u1edf Kinh 100.000 quan theo \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u00e0o Gia \u0110\u1ecbnh. Sai 2 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng m\u1ed7i t\u1ec9nh cho xay 20.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o v\u00e0 \u0111em 10.000 quan ti\u1ec1n, \u0111\u1ebfn ch\u1ee9a c\u1ea3 \u1edf An Giang. L\u1ea1i sai v\u1eadn \u1edf Kinh thu\u1ed1c s\u00fang, \u0111\u00e1 l\u1eeda, ch\u00ec, ho\u1ea3 \u0111inh c\u1ea7u, gang v\u1ee5n chia c\u1ea5p cho c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng d\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c binh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i cho T\u00f4n Th\u1ecd \u0110\u1ee9c l\u00e0m th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh. \u0110\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec b\u1ecb b\u1ec7nh, c\u00e1o v\u1ec1 ; t\u1edbi nay, b\u1ec7nh kh\u1ecfi, l\u1ea1i \u0111i cung ch\u1ee9c. Tri\u1ec7u quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n v\u1ec1 Kinh, b\u1ed5 th\u1ee5 l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh. Ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bao l\u00e2u, \u0110\u1ee9c l\u1ea1i b\u1ecb b\u1ec7nh, vua cho \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7u quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh.<\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 d\u00e2ng t\u1eadp tr\u00f9 ngh\u0129 t\u00e2u r\u1eb1ng : s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o hi\u1ec7n ch\u1ee9a \u1edf kho t\u1ec9nh ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, xin cho nghi\u00eam s\u1ee9c trong thu\u1ed9c h\u1ea1t v\u00e0 t\u01b0 sang 2 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, H\u00e0 Ti\u00ean mau \u0111em t\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 chi d\u00f9ng. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cHai t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu. V\u1ec1 vi\u1ec7c t\u00edch tr\u1eef \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng c\u1ea7n ph\u1ea3i d\u1ef1 b\u1ecb, hu\u1ed1ng n\u1eefa hi\u1ec7n nay s\u1ed1 bi\u1ec1n binh ph\u00e1i \u0111i theo Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00e1 nhi\u1ec1u, sang n\u0103m s\u1ebd l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u1edbi t\u1ec9nh, vi\u1ec7c qu\u00e2n nhu r\u1ea5t t\u1ed1n. V\u1eady sai 3 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng m\u1ed7i t\u1ec9nh l\u1ea5y th\u00f3c kho ra xay th\u00e0nh 20.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o v\u00e0 xu\u1ea5t ti\u1ec1n kho m\u1ed7i t\u1ec9nh 10.000 quan, thu\u00ea ngay thuy\u1ec1n d\u00e2n t\u1ea3i \u0111i giao t\u1ec9nh An Giang thu ch\u1ee9a, c\u1ed1t ph\u1ea3i trong n\u0103m nay t\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng chi d\u00f9ng. L\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 Ch\u1ec9 do thuy\u1ec1n Thanh Loan ch\u1edf 100.000 quan ti\u1ec1n c\u00f4ng, chuy\u1ec3n giao cho t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; \u0111\u1ee3i khi thuy\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u1ebfn th\u00ec do t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ea1i chuy\u1ec3n giao sang An Giang thu ch\u1ee9a, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n ti\u1ec7n\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Ho\u00e3n m\u1ed9t k\u1ef3 v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n cho bi\u1ec1n binh 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. Theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ban th\u1ee9 ba, n\u0103m nay \u0111\u1ebfn k\u1ef3 v\u00e0o Kinh di\u1ec5n t\u1eadp. Vua th\u1ea5y r\u1eb1ng bi\u1ec1n binh Qu\u1ea3ng Nam v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 t\u1eebng sai ph\u00e1i, m\u00e0 hi\u1ec7n s\u1ed1 l\u00ednh \u1edf t\u1ec9nh kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ea5y, n\u00ean t\u1ea1m ho\u00e3n cho 1 k\u1ef3, c\u00f2n nh\u1eefng bi\u1ec1n binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb th\u00ec v\u1eabn theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m cho \u0111\u00fang.<\/p>\n<p><a>Vua d\u1ee5 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Th\u1ea5t S\u01a1n \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean((1) Th\u1ea5t S\u01a1n v\u00e0 Ba Xuy\u00ean thu\u1ed9c v\u00f9ng An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y theo th\u1ed5 ph\u1ec9, ch\u1ed1ng l\u1ea1i tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n (xem Th\u1ef1c l\u1ee5c, \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7, quy\u1ec3n 23, t\u1edd 9b \u2013 10a).1), nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ra th\u00fa tr\u01b0\u1edbc sau r\u1ea5t nhi\u1ec1u, qu\u1ea3 \u0111\u00e3 m\u1ed9t l\u00f2ng quy thu\u1eadn y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n ch\u01b0a ? B\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 H\u00e0 \u00c2m c\u00f3 ra v\u00e0o nom d\u00f2m, th\u00e1m th\u00ednh hay kh\u00f4ng ? T\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c M\u1ed9c T\u1ee9c b\u1ea5y nay chi\u00eau d\u1ee5 c\u00f3 \u0111\u1eafc l\u1ef1c kh\u00f4ng ? T\u00ean Y\u00eam <\/a>[<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa] v\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec ? V\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n c\u00f2n c\u00f3 l\u00f2ng y\u00eau k\u00ednh n\u1eefa kh\u00f4ng ? V\u1ec1 h\u1ea1t Ba Xuy\u00ean, tr\u01b0\u1edbc sau chi\u00eau t\u1eadp, d\u00e2n \u0111\u00e3 h\u1ed3i ph\u1ee5c nh\u01b0 c\u0169 ch\u01b0a ? M\u1ecdi vi\u1ec7c \u1ea5y, \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u1ec3 t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi cho \u0111\u00edch x\u00e1c, t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn Nh\u00e0n t\u00e2u : \u201cB\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Thanh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc sau v\u1ec1 th\u00fa, tuy ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed3i ph\u1ee5c c\u1ea3 nh\u01b0 c\u0169, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u si\u00eang n\u0103ng c\u00e0y c\u1ea5y l\u00e0m \u0103n, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng \u0111\u00e3 m\u1ed9t l\u00f2ng quy thu\u1eadn c\u1ea3. T\u00ean Y\u1ec3m v\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n t\u1ecbnh kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00ed g\u00ec kh\u00e1c, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 c\u0169ng th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a t\u1eb7ng c\u00e1c \u0111\u1ed3 \u0103n. Th\u1ed5 ph\u1ec9 H\u00e0 \u00c2m t\u1eeb sau khi v\u1ee1 tan c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5y l\u1ebbn \u0111\u1ebfn d\u00f2m ng\u00f3. C\u00f2n t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c M\u1ed9c T\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc sau tu\u1ef3 t\u00f2ng qu\u00e2n quan, x\u00e9t h\u1eafn l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00e0nh th\u1ef1c, g\u1eb7p vi\u1ec7c bi\u1ebft nh\u1eadn x\u00e9t \u0111\u00fang qua c\u00e1c l\u1ea7n chi\u00eau d\u1ee5 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Thanh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, k\u1ec3 c\u0169ng \u0111\u1eafc l\u1ef1c\u201d. Vua b\u00e8n chu\u1ea9n cho M\u1ed9c T\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u1ec7 l\u01b0u quan chi\u1ebfu ph\u1ea9m h\u00e0m, chi l\u01b0\u01a1ng. (L\u1ec7 \u0111\u1ecbnh : Th\u1ed5 qu\u1ea3n c\u01a1, m\u1ed7i th\u00e1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n 3 quan, g\u1ea1o 2 ph\u01b0\u01a1ng. Nay chi\u1ebfu l\u01b0\u01a1ng chi theo l\u1ec7 l\u01b0u quan, th\u00ec m\u1ed7i th\u00e1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n 6 quan 6 ti\u1ec1n 40 \u0111\u1ed3ng, g\u1ea1o 5 ph\u01b0\u01a1ng) ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u1eb7p \u00e1o nhung v\u1ea3i v\u00e0 \u00e1o v\u1ea3i t\u00e2y.<\/p>\n<p>Quan 2 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ebfn kh\u00e1m 2 \u0111\u1ecba ph\u1eadn b\u00e3i \u0110\u1ea1i Quan v\u00e0 b\u00e3i Y\u00ean M\u1ef9, l\u1eadp r\u00f5 ranh gi\u1edbi, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c n\u00e0y qua 2 quan t\u1ec9nh kh\u00e1m x\u00e9t ngh\u0129 b\u00e0n, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, b\u00e8n y cho.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n T\u00e0o ch\u00ednh V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cVi\u00ean ph\u00f3 s\u1ee9 T\u00e0o ch\u00ednh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a b\u1ed5 v\u00e0o ch\u1ee9c n\u00e0y \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 8 n\u0103m, l\u00e0m vi\u1ec7c nhanh, gi\u1ecfi, xin li\u1ec7u cho th\u0103ng d\u1ee5ng\u201d. Vua sai b\u1ed9 L\u1ea1i x\u00e9t h\u1ea1ch, th\u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 tr\u1ea1ng g\u00ec \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Vua n\u00f3i : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng b\u1ecf s\u00f3t m\u1ed9t ch\u00fat t\u00e0i n\u0103ng nh\u1ecf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o. Tr\u1eabm \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd h\u01a1n. \u0110\u00e3 t\u1eebng d\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5p \u1ee7 t\u00e0i n\u0103ng \u1ea9n d\u1eadt n\u01a1i r\u1eebng, n\u00fai, \u0111\u1ec1u cho n\u00eau t\u00ean t\u00e2u l\u00ean ; l\u1ea1i sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1 c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh \u0111\u00e3 bi\u1ebft t\u00e0i. C\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch, b\u00e3i c\u0169ng \u0111\u1ec1u li\u1ec7u cho kh\u1edfi ph\u1ee5c. D\u1eabu h\u1ea1ng b\u1ec1 t\u00f4i ngo\u00e0i xa, k\u1ebb s\u0129 \u1edf \u1ea9n c\u00f2n mu\u1ed1n thu d\u00f9ng ngay hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ed1i v\u1edbi m\u1ed9t vi\u00ean quan Kinh ng\u0169 ph\u1ea9m, h\u00e1 l\u1ea1i ri\u00eang \u0111\u1ec3 ch\u00ecm \u1edf ch\u1ee9c d\u01b0\u1edbi m\u00e3i sao ? V\u1ea3, ph\u1ea9m tr\u1eadt tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00f2i b\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc l\u00ean \u0111\u1ebfn ph\u00f3 s\u1ee9, \u0111\u00e3 l\u00e0 may l\u1eafm r\u1ed3i, th\u1ebf m\u00e0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 xui gi\u1ee5c nguy\u00ean qu\u1ea3n quan l\u00e0 V\u0169 V\u0103n T\u1eeb c\u1ea5t nh\u1eafc cho m\u00ecnh l\u00e0m T\u00e0o ch\u00ednh s\u1ee9 \u1ea5n quan, \u0111\u00e3 b\u1ecb nghi\u00eam qu\u1edf, nay l\u1ea1i xui V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i n\u00f3i l\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c l\u00e2u n\u0103m, nhanh, gi\u1ecfi. R\u00f5 th\u1eadt l\u00e0 k\u1ebb d\u1ee5ng t\u00e2m kh\u00e9o l\u00e9o ! V\u1eady Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, \u0111\u1ee3i c\u00f3 thuy\u1ec1n c\u00f4ng ph\u00e1i \u0111i ngo\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng th\u00ec chu\u1ea9n cho sung l\u00e0m Ph\u00f3 bi\u1ec7n \u0111\u1ec3 h\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 tr\u1ed5 t\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c, s\u1ebd l\u1ef1a b\u1ed5 d\u00f9ng. C\u00f2n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i kh\u00f4ng bi\u1ebft hay d\u1edf, m\u1ed9t m\u1ef1c nghe theo, c\u0169ng ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng \u0111\u1ec3 r\u0103n tr\u1ecb. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i trong, ngo\u00e0i : ph\u00e0m ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi th\u1edd vua \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i m\u1ed9t ni\u1ec1m ch\u00ed c\u00f4ng, x\u00e9t h\u1ecfi nh\u1eefng k\u1ebb thu\u1ed9c h\u1ea1, ch\u1ec9 n\u00ean nh\u1eadn xem ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y hay hay d\u1edf \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 th\u0103ng hay gi\u00e1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m theo \u00fd ri\u00eang nh\u01b0 vi\u1ec7c n\u00e0y, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i c\u00f3 k\u1ebb l\u1ea1m ch\u1ee9c nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1m d\u1ef1 v\u00e0o b\u1ecdn th\u1ed5i s\u00e1o n\u01b0\u1edbc T\u1ec1 khi x\u01b0a ((1) X\u01b0a T\u1ec1 Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i \u0111\u1ebfn 300 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u00f9ng th\u1ed5i s\u00e1o, c\u00f3 \u0110\u00f4ng qu\u00e1ch X\u1eed S\u0129 kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ed5i s\u00e1o c\u0169ng c\u1ee9 d\u1ef1 v\u00e0o s\u1ed1 \u1ea5y \u0111\u1ec3 \u0103n l\u01b0\u01a1ng. \u0110\u1ebfn vua sau n\u1ed1i ng\u00f4i, sai ri\u00eang t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi ra th\u1ed5i s\u00e1o, X\u1eed S\u0129 li\u1ec1n b\u1ecf tr\u1ed1n. Ng\u01b0\u1eddi ta b\u00e8n d\u00f9ng \u0111i\u1ec3n n\u00e0y \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i m\u00e0 l\u1ea1m d\u1ef1 ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc.1). Nh\u01b0ng c\u0169ng ch\u1edb l\u1ea5y vi\u1ec7c V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i b\u1ecb l\u1ed7i m\u00e0 r\u1ee5t l\u1ea1i, kh\u00f4ng d\u00e1m ti\u1ebfn c\u1eed, c\u1ed1t ph\u1ea3i l\u00e0m cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf r\u00f5, nh\u1eefng k\u1ebb \u01b0\u01a1n h\u00e8n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau c\u1ea7u x\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 c\u00e1i \u00fd thi\u1ebft tha d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea7u hi\u1ec1n c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Trong Kinh k\u1ef3 c\u00f3 ho\u00e0ng tr\u00f9ng. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cS\u00e2u \u0103n l\u00faa c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ee9 s\u00e2u \u201cminh\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (s\u00e2u \u0103n ru\u1ed9t l\u00faa), s\u00e2u \u201c\u0111\u1eb7c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (s\u00e2u \u0103n l\u00e1 l\u00faa), s\u00e2u \u201cm\u00e2u\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (s\u00e2u \u0103n g\u1ed1c l\u00faa v\u00e0 s\u00e2u \u201ct\u1eb7c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (s\u00e2u \u0103n \u0111\u1ed1t l\u00faa), lo\u1ea1i n\u00f3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. X\u01b0a nay c\u00e1c t\u1ec9nh t\u00e2u b\u00e1o ch\u1ec9 k\u00eau l\u00e0 ho\u00e0ng tr\u00f9ng, kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. V\u1eady, n\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c tr\u1ef1c, c\u00e1c t\u1ec9nh : n\u1ebfu x\u1ea3y c\u00f3 s\u00e2u h\u1ea1i l\u00faa, ph\u1ea3i x\u00e9t k\u1ef9 th\u1ee9 s\u00e2u g\u1ecdi l\u00e0 s\u00e2u g\u00ec, t\u00e2u v\u00e0o cho r\u00e0nh m\u1ea1ch\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng vi\u00ean v\u0103n, v\u00f5 thu\u1ed9c t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 d\u1ef1ng ri\u00eang \u0111\u1ec1n th\u1edd Quan C\u00f4ng, b\u1ea5y nay c\u1ea7u \u0111\u1ea3o th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c linh \u1ee9ng. V\u1eady xin cho li\u1ec7t v\u00e0o trong \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 th\u1edd t\u1ef1\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ec1n \u1ea5y do t\u01b0 l\u1eadp, v\u1ed1n kh\u00f4ng n\u00ean li\u1ec7t v\u00e0o trong l\u1ec7 t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd, \u1edf trong l\u1ec5 c\u0169ng c\u00f3 n\u00f3i th\u1ebf. V\u1eady c\u0169ng chu\u1ea9n cho c\u1ee9 m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a thu th\u00ec l\u00e0m l\u1ec5 (l\u1ee3n, x\u00f4i) k\u00ednh l\u1ec5\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 H\u00e0 N\u1ed9i L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng tu\u1ed5i gi\u00e0, v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed. Cho : \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 H\u01b0ng Y\u00ean L\u00ea Nguy\u00ean Trung th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 H\u00e0 N\u1ed9i ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c L\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam \u0111\u1ed3n b\u1ea3o Gia \u0110\u1ecbnh. Vua cho r\u1eb1ng t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf Nam k\u1ef3, l\u1ea1i k\u1ef3 ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1edbi, m\u1eadt d\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa tu\u1ef3 theo \u0111\u1ecba th\u1ebf, \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ed3n b\u1ea3o. Ph\u00fa t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai s\u1edf \u0111\u1ed3n Gia Kh\u1ea9u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1eb7t s\u00fang, duy \u1edf c\u1eeda C\u1ea7n Gi\u1edd v\u00e0 ch\u1ed7 ng\u00e3 ba s\u00f4ng \u1edf Ph\u00fa M\u1ef9 T\u00e2y th\u00f4n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i xung y\u1ebfu, xin cho \u0111\u1ec1u x\u00e2y \u0111\u1ed3n b\u1ea3o, \u0111\u1eb7t s\u00fang \u0111\u1ec3 nghi\u00eam vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb\u201d. Vua thu\u1eadn cho, b\u00e8n \u1edf Ph\u00fa M\u1ef9 T\u00e2y th\u00f4n l\u1eadp \u0111\u1ed3n Ph\u00fa M\u1ef9 ; \u1edf c\u1eeda C\u1ea7n Gi\u1edd l\u1eadp \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Gi\u1edd ; \u1edf hai s\u1edf \u0111\u1ed3n Giao Kh\u1ea9u : ph\u00eda \u0111\u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 ph\u00e1o \u0111\u00e0i T\u1ea3 \u0110\u1ecbnh, ph\u00eda t\u00e2y g\u1ecdi l\u00e0 ph\u00e1o \u0111\u00e0i H\u1eefu B\u00ecnh, \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t s\u00fang \u0111\u1ec3 gi\u1eef.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXVI \u2013 26<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Nh\u00e2m D\u1ea7n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 2 [1842], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y K\u1ef7 D\u1eadu, g\u1eb7p ti\u1ebft Th\u00e1nh \u0111\u1ea3n (sinh nh\u1eadt Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu, m\u1eb9 vua). Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5. Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 v\u00e0 ch\u00ednh ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, t\u1ea1i \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n, \u0111\u1ec1u ph\u00e1i ho\u00e0ng t\u1eed k\u00ednh t\u1edbi l\u00e0m l\u1ec5, sau \u0111\u00f3 \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3m b\u1edbt nh\u1eefng l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c nha m\u00f4n. Quan b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ecdn V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, t\u00e2u : \u201cS\u1ed1 l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1ec9nh gi\u1ea3m, c\u00f2n s\u1ed1 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i((1) V\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u : thu\u1ed9c l\u1ea1i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o ch\u00ednh ng\u1ea1ch, d\u01b0\u1edbi h\u00e0ng c\u1eedu ph\u1ea9m.1) thu\u1ed9c c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf Kinh, n\u00ean chi\u1ebfu theo c\u00f4ng vi\u1ec7c nhi\u1ec1u, \u00edt, li\u1ec7u gi\u1ea3m b\u1edbt\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. \u0110\u00ecnh th\u1ea7n n\u00f3i : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c nha nhi\u1ec1u, \u00edt kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, v\u1ec1 s\u1ed1 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i trong nguy\u00ean ng\u1ea1ch, n\u00ean l\u1ef1a \u0111\u1ecbnh gi\u1ea3m b\u1edbt. C\u00f2n c\u00e1c b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i thu\u1ed9c c\u00e1c nha (b\u1ed9 H\u1ed9 : b\u00e1t ph\u1ea9m v\u00e0 c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u c\u00f3 14 vi\u00ean, b\u1ed9 Binh : \u0111\u1ec1u c\u00f3 12 vi\u00ean ; b\u1ed9 L\u1ea1i : \u0111\u1ec1u c\u00f3 10 ; 3 b\u1ed9 L\u1ec5, H\u00ecnh, C\u00f4ng : \u0111\u1ec1u c\u00f3 8 vi\u00ean. Ty Th\u1eeba bi\u1ec7n \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1, Quang l\u1ed9c t\u1ef1, Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 v\u00e0 Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m : \u0111\u1ec1u c\u00f3 4 vi\u00ean ; c\u00e1c ty Ch\u1ebf t\u1ea1o, Sang ph\u00e1o v\u00e0 H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c : \u0111\u1ec1u c\u00f3 3 vi\u00ean ; Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m : \u0110i\u1ec3n b\u1ea1 v\u00e0 \u0110i\u1ec3n t\u1ecbch \u0111\u1ec1u c\u00f3 2 vi\u00ean ; c\u00e1c ty \u0110\u00f4 s\u00e1t, Th\u00f4ng ch\u00ednh, Thanh c\u1ea9n, Thi\u1ebft th\u1eadn, Doanh thi\u1ec7n : b\u00e1t ph\u1ea9m v\u00e0 c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u c\u00f3 2 vi\u00ean) \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m gi\u1eef vi\u1ec7c, tuy s\u1ed1 nhi\u1ec1u \u00edt kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1eeba l\u1ea1m, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 nguy\u00ean ng\u1ea1ch. Duy 2 ty T\u00e0o ch\u00ednh v\u00e0 H\u1ed9 th\u00e0nh, vi\u1ec7c c\u00f4ng h\u01a1i r\u1ed7i, xin \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u1ed7i ty, b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean\u201d. Vua y theo. (B\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 b\u1ed9 Binh : nguy\u00ean ng\u1ea1ch v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 100 t\u00ean, nay \u0111\u1ec3 m\u1ed7i b\u1ed9 70 t\u00ean. B\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 H\u00ecnh, b\u1ed9 C\u00f4ng : nguy\u00ean ng\u1ea1ch m\u1ed7i b\u1ed9 60 t\u00ean ; b\u1ed9 L\u1ec5 : nguy\u00ean ng\u1ea1ch 50 t\u00ean, nay \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 40 t\u00ean. Ty Ch\u1ebf t\u1ea1o : nguy\u00ean ng\u1ea1ch 40 t\u00ean, nay \u0111\u1ec3 25 t\u00ean. Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m : nguy\u00ean ng\u1ea1ch \u0111\u1ec1u 30 t\u00ean, nay \u0111\u1ec3 20 t\u00ean. T\u00e0o ch\u00ednh, B\u01b0u ch\u00ednh : nguy\u00ean ng\u1ea1ch \u0111\u1ec1u 30 t\u00ean, nay \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 15 t\u00ean. Ty Th\u1eeba bi\u1ec7n \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, c\u00e1c ty \u1edf \u0110\u00f4 s\u00e1t vi\u1ec7n, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1, Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1, Quang l\u1ed9c t\u1ef1, kho Sang ph\u00e1o, khoa H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c : nguy\u00ean ng\u1ea1ch \u0111\u1ec1u 20 t\u00ean, nay \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 12 t\u00ean. Ty Th\u00f4ng ch\u00ednh s\u1ee9 : nguy\u00ean ng\u1ea1ch 15 t\u00ean, nay \u0111\u1ec3 10 t\u00ean. Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m v\u00e0 H\u1ed9 th\u00e0nh binh m\u00e3 ty : nguy\u00ean ng\u1ea1ch \u0111\u1ec1u 15 t\u00ean, nay \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 6 t\u00ean).<\/p>\n<p>Th\u1ee5 h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 cho L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5. Cho H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, gia h\u00e0m Tham tri sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp l\u00e0m H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i m\u1edbi c\u00e1c hi\u1ec7u c\u1edd cho c\u00e1c t\u1ec9nh trong Nam, ngo\u00e0i B\u1eafc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y hi\u1ec7u c\u1edd c\u1ee7a v\u1ec7, c\u01a1 c\u00e1c t\u1ec9nh ho\u1eb7c do t\u1ec9nh t\u1ea1m c\u1ea5p, ho\u1eb7c do b\u1ea3n v\u1ec7, b\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0m ri\u00eang : m\u00e0u s\u1eafc, h\u00ecnh d\u1ea1ng l\u1ed9n x\u1ed9n kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u ; t\u1edbi \u0111\u00e2y, vua sai b\u1ed9 Binh \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh h\u00ecnh th\u1ee9c c\u00e1c hi\u1ec7u c\u1edd, ch\u1ebf c\u1ea5p m\u1ed9t lo\u1ea1t \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>( \u2013 C\u1edd ng\u0169 h\u00e0nh :\u00a0 m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 1 b\u1ed9 5 l\u00e1, m\u1ed7i l\u00e1 n\u1ed9i t\u00e2m d\u00e0i 2 th\u01b0\u1edbc, 2 ph\u00e2n, ngang 1 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c 1 ph\u00e2n d\u1ea3i c\u1edd, vi\u1ec1n c\u1edd, s\u1eafc d\u1ea1ng \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo l\u1ec7 c\u0169 cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch h\u1ee3p.<\/p>\n<p>\u2013 C\u1edd v\u00f4ng : m\u1ed7i v\u1ec7, m\u1ed7i c\u01a1 \u0111\u1ec1u 1 l\u00e1, n\u1ed9i t\u00e2m d\u00e0i, ngang c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1ch th\u1ee9c c\u1edd ng\u0169 h\u00e0nh. Tr\u00ean m\u1eb7t l\u00e1 c\u1edd \u0111\u00ednh r\u00f5 nh\u1eefng ch\u1eef v\u1ec1 t\u00ean v\u1ec7, t\u00ean c\u01a1.<\/p>\n<p>\u2013 C\u1edd \u0111u\u00f4i nheo : b\u1ed9 Binh m\u1ed7i v\u1ec7, m\u1ed7i c\u01a1 \u0111\u1ec1u 20 l\u00e1 ; Th\u1ee7y qu\u00e2n m\u1ed7i v\u1ec7, \u0111\u1ec1u 10 l\u00e1. M\u1ed7i l\u00e1 n\u1ed9i t\u00e2m d\u00e0i 2 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c, tr\u00ean ngang 1 th\u01b0\u1edbc 1 t\u1ea5c 7 ph\u00e2n. D\u1ea3i c\u1edd ho\u1eb7c d\u00f9ng m\u00e0u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i, ho\u1eb7c m\u00e0u t\u00edm, ho\u1eb7c m\u00e0u quan l\u1ee5c.<\/p>\n<p>V\u1ec1 c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam tr\u1ef1c T\u1ea3 k\u1ef3, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y gi\u1ea3i c\u1edd l\u00e0m d\u1ea5u hi\u1ec7u ghi nh\u1eadn : Qu\u1ea3ng Nam, d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i ; Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u \u0111\u1ecf g\u1ed7 ; B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u th\u1eadt v\u00e0ng ; Ph\u00fa Y\u00ean d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u b\u1ea1ch tuy\u1ebft ; Kh\u00e1nh Ho\u00e0, d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u \u0111en ; B\u00ecnh Thu\u1eadn, d\u1ea3i c\u1edd m\u00e0u quan l\u1ee5c.<\/p>\n<p>V\u1ec1 c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y v\u00f2ng tr\u00f2n \u1edf gi\u1eefa l\u00f2ng c\u1edd l\u00e0m d\u1ea5u hi\u1ec7u ghi nh\u1eadn : Gia \u0110\u1ecbnh, v\u00f2ng tr\u00f2n m\u00e0u th\u1eadt v\u00e0ng, Bi\u00ean Ho\u00e0, m\u00e0u \u0111\u1ecf t\u01b0\u01a1i ; V\u0129nh Long, m\u00e0u quan l\u1ee5c ; \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, m\u00e0u b\u1ea1ch tuy\u1ebft ; An Giang, m\u00e0u t\u00edm ; H\u00e0 Ti\u00ean, m\u00e0u \u0111en.<\/p>\n<p>V\u1ec1 c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf H\u1eefu k\u1ef3 v\u00e0 B\u1eafc K\u1ef3, nh\u1eefng v\u1ec7, c\u01a1 n\u00e0o \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u1edd ch\u1ebf c\u1ea5p trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh 19 [1838], \u0111\u1ec1u c\u1ee9 theo l\u00e0m nh\u01b0 c\u0169. Nh\u1eefng c\u01a1 th\u1ed5 binh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng nguy\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 hi\u1ec7u c\u1edd ch\u1ebf c\u1ea5p, n\u1ebfu c\u00f3 sai ph\u00e1i \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec1u cho c\u1ea7m c\u1edd c\u0169 cho \u0111\u1ee7, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ebf ri\u00eang).<\/p>\n<p>Sai : Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c sung l\u00e0m Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Nam K\u1ef3 ; th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ki\u00eam quy\u1ec1n ch\u1ee9c T\u1ea3 t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt sung l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp sung l\u00e0m T\u00e1n l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5. Vua cho r\u1eb1ng bi\u1ec1n binh \u1edf 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 duy\u1ec7t 5 n\u0103m 1 l\u1ea7n, theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, d\u00f9ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i duy\u1ec7t, nay v\u00ec c\u00f5i T\u00e2y m\u1edbi y\u00ean, vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u0111\u01b0\u01a1ng c\u1ea7n d\u1ef1 b\u1ecb, th\u1ea5y \u0110\u1ee9c xin \u0111i, b\u00e8n sai sung ch\u1ee9c \u1ea5y, ban cho mao, ti\u1ebft v\u00e0 \u1ea5n quan ph\u00f2ng Kh\u00e2m sai. D\u1ee5 b\u1ecdn \u0110\u1ee9c r\u1eb1ng : \u201cChuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y, m\u1ed9t l\u00e0 \u0111\u1ec3 x\u00e9t h\u1ea1ch qu\u00e2n ch\u00ednh, hai l\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9nh l\u00fd bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn qu\u00e2n s\u1ef1 \u0111\u1ec1u cho coi s\u00f3c h\u1ebft th\u1ea3y. N\u1ebfu \u0111\u1ea5t Man kia kh\u00f4ng y\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec d\u1ed3n s\u1ee9c \u0111\u00e1nh m\u1ea1nh lu\u00f4n. T\u1eeb quan t\u1ec9nh tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1eb7t d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 v\u00e0 l\u00e0 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e3o th\u00e0nh, tr\u1eabm \u0111\u00e3 ch\u1ecdn d\u00f9ng, c\u1ea7n ph\u1ea3i g\u1eafng \u0111em m\u01b0u s\u1ee9c, li\u1ec7u theo s\u1ef1 th\u1ebf, kh\u00e9o l\u1ef1a m\u00e0 l\u00e0m cho c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u r\u00f5 r\u1ec7t \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd thi\u1ebft tha c\u1ee7a tr\u1eabm giao cho l\u00e0m xong\u201d.<\/p>\n<p>R\u1ed3i vua \u0111\u1eb7c c\u00e1ch sai bi\u1ec1n binh 5 v\u1ec7 : T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1, v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ea5t, T\u1ea3 v\u1ec7 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m, H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong v\u00e0 H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng : Thanh loan, V\u00e2n \u0111i\u00eau, Phi h\u1ed3ng, B\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ecbnh d\u01b0\u01a1ng, \u0111i theo sai ph\u00e1i. L\u1ea1i ph\u00e1i binh \u0111inh \u1edf C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7, c\u00f9ng v\u1edbi thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf b\u1ed9 \u0111i theo l\u00e0m v\u0103n th\u01b0 v\u00e0 s\u1ef1 v\u1ee5. B\u1eadt qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c c\u00e1c thuy\u1ec1n ; \u0110\u1ee9c, Thi\u1ebfp \u0111\u1ed1c su\u1ea5t b\u1ed9 Binh : chia hai \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 b\u1ed9 c\u00f9ng ti\u1ebfn. \u0110\u1ee9c v\u00e0o t\u1eeb bi\u1ec7t \u0111i, vua tri\u1ec7u l\u00ean \u0111i\u1ec7n, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 tr\u1ea3i l\u00e0m c\u00e1c ch\u1ee9c trong ngo\u00e0i, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n s\u00e2u c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e2u n\u0103m, nay tr\u1eabm ch\u1ecdn ph\u00e1i l\u00e0m Kinh l\u01b0\u1ee3c, \u0111i Nam K\u1ef3 ki\u1ec3m x\u00e9t binh ch\u00ednh, nh\u1ea5t thi\u1ebft m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u giao ng\u01b0\u01a1i c\u1ea3\u201d. B\u00e8n trao cho \u0110\u1ee9c thanh g\u01b0\u01a1m b\u00e1u, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTrong qu\u00e2n c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o kh\u00f4ng theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh, th\u00ec cho ph\u00e9p ng\u01b0\u01a1i x\u1eed tr\u1ecb b\u1eb1ng qu\u00e2n ph\u00e1p\u201d. L\u1ea1i ban cho \u0110\u1ee9c \u00e1o c\u1ee7a vua m\u1eb7c. B\u1ecdn \u0110\u1ee9c l\u1ea1y xin v\u00e2ng m\u1ec7nh. C\u00e1c vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 trong 5 v\u1ec7 t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf l\u00ean, c\u0169ng c\u1ea5p cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 chi\u1ebfc \u00e1o \u0111i tr\u1eadn.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng nh\u00e0 bia \u1edf b\u00e3i Th\u00e1t B\u00e1i (t\u1ea1i x\u00e3 B\u1eb1ng L\u00e3ng). Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u00e2n nh\u1edb vi\u1ec7c c\u0169, th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 (ch\u00e9p r\u00f5 trong Th\u00e1nh ch\u1ebf thi t\u1eadp, sai d\u1ef1ng bia \u0111\u1ec3 ghi vi\u1ec7c \u1ea5y, nh\u01b0ng v\u00ec ch\u1ed7 n\u00e0y n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t x\u00f3i m\u1ea1nh, ch\u01b0a d\u1ef1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 bia ; t\u1edbi \u0111\u00e2y, b\u1ed9 C\u00f4ng xin d\u1ef1ng nh\u00e0 bia \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng con s\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u1ea5m bia \u0111\u00e3 kh\u1eafc tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i ri\u00eang ch\u1ebf 1 t\u1ea5m bia nh\u1ecf kh\u1eafc 3 ch\u1eef l\u1edbn \u201cTh\u00e1i b\u00e1i ch\u00e2u\u201d d\u1ef1ng tr\u00ean b\u00e3i s\u00f4ng \u0111\u1ec3 d\u1ea5u thi\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u truy\u1ec1n. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n c\u00e1c qu\u00e2n dinh \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u c\u1eed 1 ng\u01b0\u1eddi cai \u0111\u1ed9i, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i trong c\u00e1c dinh, c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf Kinh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3n v\u1ec7, hi\u1ec7p qu\u1ea3n. R\u1ed3i sai d\u1eabn l\u00ean y\u1ebft ki\u1ebfn \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 t\u00e0i t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, li\u1ec7u cho b\u1ed5 d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>Cho : Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng sung l\u00e0m Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Kim Loan \u0111i sang \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Giang L\u01b0u Ba ; th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng sung l\u00e0m Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Linh Ph\u01b0\u1ee3ng ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 Tr\u1ea7n T\u00fa D\u0129nh sung Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n V\u00e2n \u0110i\u00eau ; Ph\u00f3 s\u1ee9 ty T\u00e0o ch\u00ednh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a sung Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng H\u1ea1c, \u0111\u1ec1u \u0111i sang \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2n Gia Ba, thao di\u1ec5n \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7. R\u1ed3i chi\u1ebfu theo \u0111\u01a1n k\u00ea c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111\u1ec3 mua s\u1eafm. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m [Thi\u1ec7u Tr\u1ecb] th\u1ee9 3, chi\u1ebfc thuy\u1ec1n T\u01b0\u1eddng H\u1ea1c v\u1eeba ra kh\u1ecfi c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, g\u1eb7p gi\u00f3 b\u00e3o, tr\u00f4i gi\u1ea1t kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111i \u0111\u00e2u. Duy c\u00f3 C\u00f4ng Ngh\u0129a \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, may \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u00e1t. Vua sai t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch d\u00f2 h\u1ecfi, l\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin t\u1ee9c, m\u1edbi b\u1ea3o b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cS\u00f3ng gi\u00f3 b\u1ea5t tr\u1eafc, h\u1eb3n l\u00e0 d\u1eef nhi\u1ec1u, l\u00e0nh \u00edt !\u201d. B\u00e8n sai chi\u1ebfu l\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft tr\u1eadn b\u1ed9i c\u1ea5p cho gia quy\u1ebfn [nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i thuy\u1ec1n \u1ea5y]. L\u1ea1i sai quan coi vi\u1ec7c l\u1eadp \u0111\u00e0n chi\u00eau h\u1ed3n \u1edf b\u1edd b\u1ec3 Thu\u1eadn An, s\u1eeda l\u1ec5 tam sinh, t\u1ebf m\u1ed9t l\u1ea7n. C\u00e1c vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 bi\u1ec1n binh trong thuy\u1ec1n g\u1ed3m t\u1ea5t c\u1ea3 66 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 Tr\u1ea7n Huy Ph\u00e1c. Ph\u00e1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, \u0111\u1eadu Ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u1ea7u khoa thi H\u1ed9i, t\u1edbi \u0111\u00e2y kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ed1ng hay ch\u1ebft. Ai nghe tin c\u0169ng l\u1ea5y l\u00e0m th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc (N\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 2 [1849] truy t\u1eb7ng h\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1, tr\u1ee3 c\u1ea5p cho m\u1eb9 v\u00e0 v\u1ee3 con c\u1ee7a Ph\u00e1c).<\/p>\n<p>\u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u00edt m\u01b0a. D\u1ee5 sai quan s\u1edf t\u1ea1i l\u00e0m l\u1ec5 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u b\u00e1o tin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a. Vua sai t\u1ebf t\u1ea1 th\u1ea7n.<\/p>\n<p>Nam K\u1ef3 Kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c ch\u1ebft. \u0110\u1ee9c v\u1ed1n \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ed1m, \u0111i chuy\u1ebfn n\u00e0y, g\u01b0\u1ee3ng b\u1ec7nh l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, khi \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, b\u1ec7nh ph\u00e1t n\u1eb7ng. Vua sai Trung s\u1ee9 \u0111em cho s\u00e2m, qu\u1ebf v\u00e0 Th\u00e1i y \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho t\u1ea1m ngh\u1ec9 vi\u1ec7c kinh l\u01b0\u1ee3c, y\u00ean t\u00e2m t\u0129nh d\u01b0\u1ee1ng. Sai B\u1eadt v\u00e0 Thi\u1ebfp c\u1ee9 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i. Sau \u0111\u00f3, \u0110\u1ee9c ch\u1ebft. Vua th\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, nh\u1ecf n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 t\u1eebng th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, tr\u1ea3i l\u00e0m quan trong ngo\u00e0i, vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p V\u00e2n Trung, l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng to, \u01a1n vua h\u1eadu \u0111\u00e3i, ban cho t\u01b0\u1edbc phong v\u00e0 \u1ea5p \u0103n l\u1ed9c. G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c kinh l\u01b0\u1ee3c Nam K\u1ef3, \u0110\u1ee9c h\u0103ng h\u00e1i xin \u0111i, kh\u00f4ng n\u1ec1 nh\u1ecdc m\u1ec7t. Ng\u1edd \u0111\u00e2u gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng qua \u0111\u1eddi, th\u1eadt \u0111\u00e1ng ng\u00f9i th\u01b0\u01a1ng ! Gia t\u1eb7ng h\u00e0m Thi\u1ebfu b\u1ea3o, ban cho g\u1ea5m, sa m\u1ed7i th\u1ee9 5 c\u00e2y, tr\u1eebu, nhi\u1ec5u m\u1ed7i th\u1ee9 3 t\u1ea5m v\u1ea3i, l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 50 t\u1ea5m, ti\u1ec1n 2.000 quan ; sai quan l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf, c\u1ea5p tr\u1ea1m \u0111\u01b0a v\u1ec1 qu\u00ea t\u00e1ng\u201d. \u0110\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u00e2u s\u1eafc, trung h\u1eadu, ho\u00e0 nh\u00e3, ung dung, ra v\u00e0o l\u00e0m quan trong tri\u1ec1u v\u00e0 ngo\u00e0i qu\u1eadn g\u1ed3m 30 n\u0103m ; Nh\u1eefng khi n\u00f3i v\u1edbi c\u00e1c li\u00eau thu\u1ed9c, kh\u00f4ng h\u1ec1 c\u00f3 l\u1eddi g\u1eaft g\u1ecfng, c\u00f3 v\u1ebb d\u1eef d\u1ed9i. \u0110\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 con nu\u00f4i Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e0nh, sau Th\u00e0nh b\u1ecb \u0111\u1ed5, c\u1eeda nh\u00e0 tan t\u00e1c. \u0110\u1ee9c d\u1eabu \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00fd hi\u1ec3n, m\u1ed7i l\u00fac t\u1ebft nh\u1ea5t gi\u1ed7 ch\u1ea1p, t\u1ea5t \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng c\u00fang b\u00e1i. C\u00f3 k\u1ebb can b\u1ea3o n\u00ean tr\u00e1nh xa h\u00ecnh t\u00edch ((1) V\u00ec Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e0nh tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb Gia Long ng\u1edd v\u1ef1c, b\u1eaft t\u1ed9i.1), \u0110\u1ee9c n\u00f3i : \u201cTa t\u1ef1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m ta th\u00f4i ; h\u00e1 l\u1ea1i v\u00ec c\u1edb hi\u1ec1m nghi m\u00e0 qu\u00ean \u01a1n ng\u01b0\u1eddi nu\u00f4i sao ?\u201d. (Ng\u01b0\u1eddi ta khen \u0110\u1ee9c c\u00f3 nh\u00e3 l\u01b0\u1ee3ng. \u0110\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n Ti\u00ean Th\u1ee7y, t\u1ec9nh V\u0129nh Long, th\u1ecd 49 tu\u1ed5i).<\/p>\n<p>Sai : V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, Tuy Th\u1ecbnh t\u1eed Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 L\u1ec5, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c ki\u00eam coi vi\u1ec7c Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch v\u00e0 Nguy\u1ec5n M\u1eabn th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh H\u1eefu Th\u1ee7y s\u01b0 Ph\u1ea1m V\u0103n C\u1ee5c ch\u1ebft. C\u1ee5c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m. C\u1ea5p th\u00eam cho 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 T\u00ecnh th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh H\u1eefu Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3, ki\u00eam coi c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169. L\u1ea1i cho V\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 dinh H\u1eefu, Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 Phan V\u0103n M\u1eabn l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0 Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Ng\u00f4 V\u0103n Th\u1ec3 ch\u1ebft. Cho nguy\u00ean l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng (D\u1ef1c c\u00f3 tang, h\u1ea1n ngh\u1ec9 ph\u00e9p \u0111\u00e3 h\u1ebft).<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n d\u00e2ng b\u1ea3n nghi ti\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1c l\u1ec5 T\u01b0\u1eddng, \u0110\u00e0m v\u00e0 Th\u0103ng ph\u1ee5 sau khi \u0111\u00e3 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cSang xu\u00e2n, r\u01b0\u1edbc Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u0111\u00e0n t\u1ebf Giao, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng xin ch\u1ebf th\u00eam m\u0169 \u00e1o \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i, d\u1ee5 c\u00e1c quan coi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u k\u00ednh c\u1ea9n theo l\u00e0m.<\/p>\n<p>Tuy\u00ean tri\u1ec7u : T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, H\u1ed9 \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh, H\u1ed9 ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, H\u1ed9 ph\u1ee7 H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0, \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u, \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, \u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0, L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai, th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n S\u1ef1 \u0111\u1ec1u v\u1ec1 Kinh h\u1ecdp v\u00e0o ban, k\u00ednh \u0111\u1ee3i c\u00e1c l\u1ec5 l\u1edbn \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng, \u0110\u00e0m t\u1ebf v\u00e0 Th\u0103ng ph\u1ee5. Duy c\u00e1c h\u1ea1t Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean \u1edf Nam K\u1ef3 l\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 bi\u00ean thu\u1ef3 th\u00ec cho ch\u1ecdn sai ph\u1ee7, huy\u1ec7n v\u1ec1 Kinh, theo ban chi\u00eam b\u00e1i ; c\u00f2n c\u00e1c quan tr\u00ean \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u1ebfn k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5 th\u00ec tu\u00e2n theo l\u1eddi ngh\u1ecb, \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n l\u1ec5 b\u00e1i v\u1ecdng \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh \u1edf xa. Sau \u0111\u00f3, B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh xin v\u1ec1 Kinh chi\u00eam c\u1eadn. Vua kh\u00f4ng cho.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Ph\u1ea1m Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch, quan t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, d\u00e2ng con x\u1ea1 h\u01b0\u01a1ng c\u00f2n s\u1ed1ng (V\u1ec7 u\u00fd Tr\u00ecnh V\u0103n Ch\u00e2u b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c con v\u1eadt \u1ea5y). Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u1ea1c ha b\u00e0 gi\u00e0, sao m\u00e0 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y ! (S\u00e1ch nh\u00e0 Ph\u1eadt g\u1ecdi x\u1ea1 h\u01b0\u01a1ng l\u00e0 M\u1ea1c ha b\u00e0 gi\u00e0). H\u00e1 ch\u1ec9 m\u1ed9t n\u00fai Th\u01b0\u01a1ng Nh\u1eef c\u00f3 v\u1eadt n\u00e0y ? (S\u00e1ch c\u1ed5 n\u00f3i : gi\u1ed1ng x\u1ea1 s\u1ea3n \u1edf n\u00fai Th\u01b0\u01a1ng Nh\u1eef). \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u. X\u1ea1 l\u00e0 v\u1eadt t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00f4i, nh\u01b0ng b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec c\u0169ng hi\u1ebfm, \u0111\u00e1ng th\u01b0\u1edfng cho\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 n\u00e0o x\u1ea1 h\u01b0\u01a1ng \u1edf t\u1ee5 th\u00ec c\u00f3 c\u00e2y kh\u00f4ng m\u1ecdc \u0111\u01b0\u1ee3c, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111eo h\u01b0\u01a1ng \u1ea5y v\u00e0o v\u01b0\u1eddn t\u01b0\u1ee3c, h\u1ec5 th\u1ea5y d\u01b0a kh\u00f4ng \u0111\u1eadu qu\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec nghi\u1ec7m bi\u1ebft l\u00e0 x\u1ea1 th\u1ef1c. Gi\u1ed1ng x\u1ea1 v\u00ec c\u00f3 h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m m\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn, c\u0169ng nh\u01b0 h\u1ed5 b\u00e1o v\u00ec c\u00f3 v\u1eb1n \u0111\u1eb9p m\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi s\u0103n, cho n\u00ean ch\u1eef [X\u1ea1\u00a0\u00a0\u00a0 ] \u1ea5y vi\u1ebft theo ch\u1eef \u201cL\u1ed9c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , v\u00e0 ch\u1eef \u201cx\u1ea1\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((1) X\u1ea1, (con X\u1ea1), theo ch\u1eef Nho vi\u1ebft ch\u1eef \u201cL\u1ed9c\u201d (con h\u01b0\u01a1u) \u1edf tr\u00ean, ch\u1eef \u201cX\u1ea1\u201d (b\u1eafn) \u1edf d\u01b0\u1edbi. Tra trong T\u1eeb nguy\u00ean : con X\u1ea1 h\u00ecnh gi\u1ed1ng con h\u01b0\u01a1u.1). Trong b\u00e0i ph\u00fa c\u1ee7a Ng\u00f4 Qu\u00e2n ((2) Ng\u00f4 Qu\u00e2n : m\u1ed9t thi s\u0129 \u0111\u1eddi L\u01b0\u01a1ng (502-506) b\u00ean Trung Qu\u1ed1c, h\u1ecdc r\u1ed9ng, th\u01a1 hay, c\u00f3 so\u1ea1n b\u1ed9 Th\u00f4ng s\u1eed, ch\u01b0a xong th\u00ec ch\u1ebft.2) c\u00f3 c\u00e2u : \u201cX\u1ea1 mang h\u01b0\u01a1ng m\u00e0 mua h\u1ea1i v\u00e0o m\u00ecnh, khi khoe kh\u00e9o \u0111\u1ec3 khi\u1ebfn n\u00ean b\u1ecb b\u1eafn, \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng thay !\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cH\u01b0\u01a1ng x\u1ea1 c\u00f3 3 th\u1ee9 : th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 h\u01b0\u01a1ng l\u00fac c\u00f2n s\u1ed1ng, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cdi h\u01b0\u01a1ng\u201d ((3) Di h\u01b0\u01a1ng : h\u01b0\u01a1ng th\u01a1m s\u00f3t l\u1ea1i.3), l\u00e0 th\u1ee9 h\u01b0\u01a1ng con x\u1ea1 t\u1ef1 b\u00f3c b\u1ecf ra, nh\u01b0ng r\u1ea5t kh\u00f3 ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee9 \u1ea5y, gi\u00e1 n\u00f3 \u0111\u1eaft b\u1eb1ng ng\u1ecdc minh ch\u00e2u ; th\u1ee9 hai l\u00e0 h\u01b0\u01a1ng \u1edf r\u1ed1n, l\u00e0 th\u1ee9 h\u01b0\u01a1ng khi ng\u01b0\u1eddi ta b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c con x\u1ea1 gi\u1ebft \u0111i, r\u1ed3i l\u1ea5y ; th\u1ee9 ba l\u00e0 h\u01b0\u01a1ng k\u1ebft trong b\u1ee5ng, l\u00e0 th\u1ee9 h\u01b0\u01a1ng khi x\u1ea1 b\u1ecb con th\u00fa l\u1edbn \u0111u\u1ed5i b\u1eaft, s\u1ee3 h\u00e3i cu\u1ed1ng cu\u1ed3ng, ng\u00e3 ch\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi ta t\u00ecnh c\u1edd b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edf b\u1ee5ng n\u00f3 th\u1ea5y tr\u00ean l\u00e1 l\u00e1ch c\u00f3 m\u1ed9t kh\u1ed1i huy\u1ebft kh\u00f4 [t\u1ee9c l\u00e0 h\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u00f3]. X\u01b0a c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf Kinh S\u01a1n \u0111u\u1ed5i b\u1eaft con x\u1ea1, x\u1ea1 v\u1ed9i b\u00f3c r\u1ed1n c\u1ee7a m\u00ecnh, l\u1ea5y kh\u1ed1i h\u01b0\u01a1ng n\u00e9m v\u00e0o b\u1ee5i c\u1ecf, ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i x\u1ea1 ch\u1ea1y x\u00f4 \u0111\u1ebfn nh\u1eb7t, con x\u1ea1 nh\u00e2n th\u1ebf, tr\u1ed1n tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ec7nh do\u00e3n T\u1eed V\u0103n ((4) L\u1ec7nh do\u00e3n T\u1eed V\u0103n : ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc S\u1edf, \u0111\u1eddi Xu\u00e2n Thu b\u00ean Trung Qu\u1ed1c, h\u1ecd \u0110\u1ea5u, t\u00ean l\u00e0 C\u00e2u \u00d4 \u0110\u1ed3, l\u00e0m ch\u1ee9c L\u1ec7nh do\u00e3n n\u01b0\u1edbc S\u1edf, c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 m\u1ed9t hi\u1ec1n t\u01b0\u1edbng.4) nghe chuy\u1ec7n \u1ea5y n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u1ea5y l\u00e0 con th\u00fa \u0111\u00f3, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 k\u1ebb kh\u00f4ng b\u1eb1ng n\u00f3 : v\u00ec c\u1ee7a c\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn m\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e2n v\u00e0 nh\u00e0 ; sao tr\u00ed kh\u00f4n h\u1ecd l\u1ea1i thua con x\u1ea1 th\u1ebf nh\u1ec9 !\u201d. C\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y c\u00f3 th\u00fa v\u1ecb s\u00e2u xa, \u0111\u00e1ng l\u00e0m cho k\u1ebb kh\u01b0 kh\u01b0 gi\u1eef c\u1ee7a n\u00ean mau t\u1ec9nh ng\u1ed9\u201d.<\/p>\n<p>Vua ra ng\u1ef1 \u0111\u00ecnh C\u00e1t V\u00e2n, di\u1ec5n t\u1eadp s\u00fang, \u0111\u1eb7t t\u00ean cho kh\u1ea9u s\u00fang vua d\u00f9ng l\u00e0 To\u1ea3n v\u0169 sang. Nh\u00e2n d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cS\u00fang n\u00e0y c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ban cho, ta t\u1eeb l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf, h\u1ea7u b\u00ean c\u1ea1nh, \u0111\u1ecdc s\u00e1ch xong, t\u1eadp c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a, b\u1eafn s\u00fang, n\u0103m 8 tu\u1ed5i h\u01a1i bi\u1ebft ngh\u1ec1 n\u00e0y. \u0110\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 4 [1823], r\u01b0\u1edbc ng\u1ef1 gi\u00e1 ra Doanh Ch\u00e2u, ng\u00e0i th\u00e2n c\u1ea7m kh\u1ea9u s\u00fang n\u00e0y, b\u1eafn ph\u00e1t n\u00e0o c\u0169ng tr\u00fang. Ta theo h\u1ea7u xa gi\u00e1, ng\u00e0i \u0111\u01b0a s\u00fang cho, ch\u1ec9 b\u1ea3o ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, sai ta b\u1eafn, ng\u1eabu nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang, ng\u00e0i h\u00e0i l\u00f2ng, cho lu\u00f4n s\u00fang n\u00e0y. Nay nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, l\u1ea1i di\u1ec5n v\u00f5 \u1edf n\u01a1i \u0111\u00e2y, nh\u1edb l\u1ea1i s\u00fang n\u00e0y th\u00e1nh tr\u1ea1ch c\u00f2n nh\u01b0 h\u00f4i h\u1ed5i, than \u00f4i, \u0111au l\u00f2ng thay ! V\u1eady k\u00ednh \u0111\u1eb7t t\u00ean cho s\u00fang l\u00e0 \u201cTo\u1ea3n v\u0169 sang\u201d v\u00e0 c\u1ea5t gi\u1eef qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u1ec3 l\u01b0u cho con ch\u00e1u, khi\u1ebfn cho bi\u1ebft noi gi\u1eef ph\u00e9p nh\u00e0, kh\u00f4ng qu\u00ean vi\u1ec7c v\u00f5 b\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc h\u00f4m ti\u1ebft Th\u00e1nh th\u1ecd 3 ng\u00e0y, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, m\u1eebng s\u1ee9c kho\u1ebb v\u00e0 h\u1ea7u ti\u1ec7c y\u1ebfn. Theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u00e1nh ti\u1ebft, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111em ph\u1ea9m v\u1eadt \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00ecnh v\u00e0o d\u00e2ng. N\u0103m \u1ea5y, b\u1ecdn quan t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd \u0111\u01b0a d\u00e2ng qu\u1ea3 xo\u00e0i. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e0o ti\u00ean d\u00e2ng tu\u1ed5i th\u1ecd, l\u00e0 th\u1ee9 qu\u1ea3 \u1ee9ng \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t ! X\u01b0a nay c\u00e1c th\u1ee9 qu\u1ea3 \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, cho v\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee9 nh\u1ea5t, nh\u00e3n l\u00e0 th\u1ee9 nh\u00ec ; \u0111\u1ebfn nh\u01b0 xo\u00e0i th\u00ec h\u00ecnh tr\u1ea1ng gi\u1ed1ng qu\u1ea3 \u0111\u00e0o, v\u1ecb n\u00f3 ng\u1ecdt v\u00e0 th\u01a1m, v\u1ea3i v\u00e0 nh\u00e3n kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u00e1nh k\u1ecbp. Ng\u00e0y kh\u00e1nh ti\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee9 qu\u1ea3 qu\u00fd n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 \u00edt c\u00f3 !\u201d. Vua li\u1ec1n th\u00e2n b\u01b0ng xo\u00e0i d\u00e2ng l\u00ean. Th\u00e1nh t\u1eeb khen v\u00e0 b\u1eb1ng l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 12, phong \u1ea5m cho ch\u00e1u h\u1ecd ng\u01b0\u1eddi c\u00f4ng th\u1ea7n [qu\u00e1 c\u1ed1] Nguy\u1ec5n Kim Ph\u1ea9m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim Uy \u0111\u1ec3 coi gi\u1eef vi\u1ec7c th\u1edd t\u1ef1. T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : Ph\u1ea9m kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi th\u1edd c\u00fang, xin l\u1ea1i cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i \u1ea5m. Vua cho r\u1eb1ng Ph\u1ea9m l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ea7n th\u1eddi trung h\u01b0ng, \u0111\u00e3 \u0111em h\u1ebft trung ti\u1ebft gi\u00fap vua, b\u00e8n thu\u1eadn cho. (Ph\u1ea9m ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng Th\u1eadn Vi, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, c\u00f9ng v\u1edbi 2 anh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim Tr\u00e2n, Nguy\u1ec5n Kim An \u0111\u1ec1u \u1ee9ng ngh\u0129a \u1edf th\u00e0nh Gia \u0110\u1ecbnh, b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn n\u0103m \u1ea4t T\u1ef5. Trong n\u0103m Gia Long, chu\u1ea9n cho ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i \u1ea5m, Trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh, gia t\u1eb7ng cho Ph\u1ea9m l\u00e0 D\u1ef1c v\u1eadn c\u00f4ng th\u1ea7n Ch\u01b0\u1edfng dinh qu\u1eadn c\u00f4ng. Tr\u00e2n v\u00e0 An \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng V\u1ec7 u\u00fd).<\/p>\n<p>B\u1ecdn ch\u1ee7 th\u1ee7 kho t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 \u0110\u00e0o Ti\u1ebfn To\u00e0n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ngh\u1ecb th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng nhau l\u1ea5y c\u1eafp th\u00f3c kho, t\u00ednh tang v\u1eadt gi\u00e1 \u0111\u1ebfn 1.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c, \u0111\u1ed5i giao sang t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tra x\u00e9t ngh\u1ecb x\u1eed. Khi x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c tr\u1ea1ng t\u00e2u l\u00ean, vua n\u00f3i : \u201cK\u1ebb gi\u00e1m th\u1ee7 m\u00e0 t\u1ef1 \u0103n c\u1eafp, x\u01b0a nay th\u01b0\u1eddng b\u1ecb kh\u00e1m ph\u00e1, ph\u00e0m c\u00f3 tai m\u1eaft \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nghe th\u1ea5y, tr\u00f4ng th\u1ea5y ; b\u1ecdn t\u00ean Ngh\u1ecb c\u00f2n d\u00e1m l\u1ea5y c\u1eafp, tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft kh\u00f4ng coi ph\u00e1p lu\u1eadt v\u00e0o \u0111\u00e2u, t\u1ec7 \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ea7n ph\u1ea3i nghi\u00eam tr\u1ecb \u0111\u1ec3 r\u0103n k\u1ebb kh\u00e1c ! Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ee3i sau ng\u00e0y h\u1ebft h\u1ea1n c\u1ea5m x\u1eed h\u00ecnh, s\u1ebd \u0111em x\u1eed t\u1eed\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5m d\u00e2n gian \u0111\u00e1nh v\u1eadt. [V\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y], d\u00e2n huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Nguy\u00ean t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh v\u1eadt l\u00e0m tr\u00f2 vui, c\u00f3 t\u00ean Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Ng\u1ea1n l\u00e3o luy\u1ec7n v\u1ec1 ngh\u1ec1 \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng \u0111\u00f3n v\u1ec1 l\u00e0m th\u1ea7y. Ng\u1ea1n d\u1ea1y t\u00ean \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00fa, sai t\u1eadp c\u00e1i th\u1ebf \u201c\u0111\u00e1nh mi\u1ebfng d\u01b0\u1edbi\u201d. Ng\u1ea1n \u0111\u1ee9ng m\u1ed9t ch\u1ed7 gi\u1eef mi\u1ebfng \u0111\u1ec3 b\u1ea3o c\u00e1ch t\u1eadp. T\u00fa, tay t\u1ea3 b\u00e1 l\u1ea5y c\u1ed5 Ng\u1ea1n, tay h\u1eefu n\u1eafm l\u1ea5y kh\u1ed1 Ng\u1ea1n, x\u00f4 \u0111i k\u00e9o l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 y\u00ean, x\u1ea3y ch\u1ea1m v\u00e0o t\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t, t\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng, Ng\u1ea1n b\u1ecb ch\u1ebft b\u1eb9p. \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Ph\u00e1c (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Tr\u1ea7n L\u00ea Ho\u00e1n) chi\u1ebfu theo \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt \u201c\u0111\u00f9a gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi\u201d x\u1eed T\u00fa t\u1ed9i gi\u1ea3o ; H\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed5i theo \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt \u201cl\u1ea7m l\u1ee1 gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi\u201d, cho chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u1ea1n ch\u1ebft v\u00ec ngh\u1ec1, T\u00fa l\u00e0m th\u1ea7y ch\u1ebft, ch\u01a1i \u0111\u00f9a th\u00e0nh s\u1ef1 th\u1ef1c, t\u00ecnh nh\u1eb9 nh\u01b0ng m\u1ea1ng tr\u1ecdng, ty \u00e1n s\u00e1t \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 ph\u1ea3i. Song v\u00ec ch\u01a1i \u0111\u00f9a m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ed1 \u00fd, t\u00ecnh c\u0169ng \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng. V\u1eady chu\u1ea9n cho x\u1eed gi\u1ea3o giam h\u1eadu, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 x\u00e9t \u00e1n m\u00f9a thu cho li\u1ec7t v\u00e0o danh s\u00e1ch nh\u1eefng t\u1ed9i \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e1ng ng\u1edd. V\u1ea3, \u0111\u00e1nh v\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t th\u00f3i h\u1ee7 l\u1eadu c\u1ee7a d\u00e2n gian, g\u00e2y h\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt, t\u1eeb nay c\u1ea5m ch\u1ec9 v\u0129nh vi\u1ec5n, k\u1ebb n\u00e0o kh\u00f4ng theo, s\u1ebd tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00f9i, vua \u0111i y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng, ngh\u1ec9 t\u1ea1i \u1edf h\u00e0nh cung An B\u1eb1ng, tr\u1eddi g\u1ea7n s\u00e1ng, xa gi\u00e1 s\u1eafp \u0111i, c\u00f3 Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa((1) Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : c\u00f4 c\u1ee7a vua. \u0110\u1eddi H\u00e1n, c\u00f4 v\u00e0 ch\u1ecb vua \u0111\u1ec1u g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng v\u1ec1 sau, ri\u00eang c\u00f4 vua g\u1ecdi l\u00e0 Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa.1) Ng\u1ecdc Nguy\u1ec7t (con g\u00e1i th\u1ee9 9 c\u1ee7a vua Th\u1ebf t\u1ed5) \u0111i v\u00f5ng mang theo ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m \u0111ao, th\u1eb3ng v\u00e0o c\u1eeda h\u1eefu v\u00f5ng th\u00e0nh, qua tr\u01b0\u1edbc t\u1ea5m m\u00e0n xanh, xuy\u00ean sang c\u1eeda t\u1ea3 \u0111i ra. B\u1ecdn Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n B\u1ea3n kh\u00f4ng ng\u0103n gi\u1eef. Quan H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n H\u00e0 Duy Phi\u00ean sai ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i theo h\u1ecfi k\u1ebb c\u1ea7m \u0111ao, t\u00ean ch\u1ee7 n\u00f4 [theo c\u00f4ng ch\u00faa] l\u00e0 Chu V\u0103n Linh kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u1edf l\u1ea1i. Duy Phi\u00ean \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1eb7c t\u00e2u. Vua l\u1ea5y l\u00e0m qu\u00e1i l\u1ea1, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 ng\u1ef1 dinh \u0111\u00f3ng, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt ch\u1ec9 r\u00f5. Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Nguy\u1ec7t tuy l\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0, nh\u01b0ng h\u00e1 l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u1eadn vua t\u00f4i ! Ph\u00f2 m\u00e3 \u0111\u00f4 u\u00fd Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ef1u (con tr\u01b0\u1edfng T\u01b0\u1ee3ng Ch\u00ednh, qu\u1eadn c\u00f4ng qu\u00e1 c\u1ed1 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Xuy\u00ean) tuy kh\u00f4ng c\u00f9ng \u0111i, nh\u01b0ng trong \u0111\u1ea1o v\u1ee3 ch\u1ed3ng, sao kh\u00f4ng d\u1ea1y cho bi\u1ebft l\u1ec5 ? Th\u1eadm ch\u00ed kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u1ec1m th\u00fac \u0111\u1ea7y t\u1edb, \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 c\u1eady th\u1ebf ch\u1ed1ng l\u1ea1i m\u1ec7nh tr\u00ean ! C\u00f2n qu\u00e2n quan t\u00fac v\u1ec7 v\u1ed1n \u0111\u00e3 c\u00f3 hu\u1ea5n luy\u1ec7n, b\u1eefa n\u1ecd \u0111\u00e3 t\u1eebng xu\u1ed1ng d\u1ee5 : Ph\u00e0m k\u1ebb n\u00e0o x\u00f4ng v\u00e0o ch\u1ed7 c\u1ea5m, b\u1ea5t lu\u1eadn l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n hay qu\u1ed1c th\u00edch, chu\u1ea9n cho b\u1eaft ngay, t\u00e2u l\u00ean\u201d, th\u1ebf m\u00e0 nay l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00f2ng ng\u1eeba s\u01a1 h\u1edf nh\u01b0 v\u1eady ! Kh\u00f4ng ng\u1edd ch\u00fang nh\u01b0 c\u00e2y g\u1ed7 n\u00e1t kh\u00f3 ch\u1ea1m tr\u1ed5, t\u1ed9i ch\u00fang th\u1ef1c kh\u00f3 tr\u00e1nh. T\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u1ec1u giao cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 2 b\u1ed9 Binh, H\u00ecnh tra x\u00e9t ngh\u1ecb t\u1ed9i\u201d, Tr\u1ea7n B\u1ea3n \u0111\u1ed5 cho cung gi\u00e1m t\u00ean l\u00e0 T\u00e0i \u0111\u1ec3 cho \u0111i v\u00e0o. T\u00e0i ch\u1ed1i c\u00e3i kh\u00f4ng nh\u1eadn. Th\u00e1i gi\u00e1m Chu Ph\u01b0\u1edbc N\u0103ng l\u1ea1i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 H\u00ecnh, l\u1edbn ti\u1ebfng, n\u00f3i : \u201cT\u00e0i b\u1ecb vu oan !\u201d. Th\u00e1i gi\u00e1m \u0110\u1eb7ng T\u00edn c\u0169ng c\u1ed1 c\u00e3i h\u1ed9. Vi\u1ec7c n\u00e0y b\u1ecb b\u1ecdn khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch \u0111em h\u1eb7c th\u00eam. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn ho\u1ea1n quan d\u00f9ng \u0111\u1ec3 sai khi\u1ebfn v\u00e0 qu\u00e9t t\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u00f4i, c\u00f4ng vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, h\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u1ebfn ! Kh\u00f4ng ng\u1edd c\u00e1i l\u0169 \u201ctr\u1eddi b\u1eaft t\u1ed9i\u201d n\u00e0y l\u1ea1i che \u0111\u1ee1 l\u1eabn nhau, d\u00e1m c\u00f9ng c\u00e1c c\u00f4ng, khanh c\u00e3i b\u1ebb ph\u1ea3i tr\u00e1i, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho b\u1eady d\u1ea7n th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady Chu Ph\u01b0\u1edbc N\u0103ng, x\u1eed gi\u00e1ng 4 b\u1eadc ; T\u00edn, \u0111em \u0111\u00e1nh 40 c\u00f4n \u0111\u1ecf, c\u00e1ch ch\u1ee9c ph\u00e1t ra kh\u1ed5 sai \u1edf Cung gi\u00e1m\u201d.<\/p>\n<p>Khi \u00e1n xong, d\u00e2ng l\u00ean, V\u0103n Linh b\u1ecb x\u1eed gi\u1ea3o giam h\u1eadu ; b\u1ecdn th\u1ee7 h\u1ed9 Tr\u1ea7n B\u1ea3n b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Nam K\u1ef3 ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. B\u1ecdn t\u00fac v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng Thai, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c, \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc, b\u1ecb gi\u00e1ng, l\u01b0u c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. C\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Nguy\u1ec7t b\u1ecb ph\u1ea1t b\u1edbt l\u01b0\u01a1ng 4 n\u0103m, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ef1u b\u1ecb c\u00e1ch, l\u01b0u.<\/p>\n<p>Tri huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean Nguy\u1ec5n Qu\u00fdnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec th\u1ed5 ph\u1ec9 qu\u1ea5y r\u1ed1i, b\u1eaft d\u00e2n ph\u00f2ng gi\u1eef, ng\u0103n ch\u1eb7n, vay ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o c\u1ee7a d\u00e2n chi\u1ebfu c\u1ea5p cho h\u01b0\u01a1ng binh chi d\u00f9ng, kh\u00f4ng do t\u1ec9nh t\u00e2u xin cho l\u00e0m, b\u1ecb quan t\u1ec9nh \u0111em h\u1eb7c. Vua sai \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Huy x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c l\u00e0m c\u00f3 t\u1ec7 ri\u00eang hay kh\u00f4ng, t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3, Huy t\u00e2u : \u201cQu\u00fdnh nguy\u00ean kh\u00f4ng d\u1ee5ng t\u00ecnh b\u1eaft \u00e9p, nh\u00e2n v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c, d\u00e2n \u0111\u1ec1u t\u1ef1 nguy\u1ec7n quy\u00ean ti\u1ec1n gi\u00fap qu\u00e2n ph\u00ed \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d. vua khen r\u1eb1ng : \u201cBi\u00ean thu\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, Nguy\u1ec5n Qu\u00fdnh \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0111\u1ed1c d\u00e2n ph\u00f2ng gi\u1eef, l\u1ea1i khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n quy\u00ean ti\u1ec1n gi\u00fap vi\u1ec7c qu\u00e2n ph\u00ed, th\u00ec ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng d\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 kh\u00f4ng b\u1ea9m b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc, n\u00ean b\u1ecb quan t\u1ec9nh h\u1eb7c \u0111\u00f3 th\u00f4i ! V\u1eady gia \u01a1n \u0111\u1eb7c c\u00e1ch mi\u1ec5n x\u1eed tr\u1ecb. R\u1ed3i sai b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ebfu nh\u1eefng h\u1ed9 \u0111\u00e3 quy\u00ean ti\u1ec1n, ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho ph\u1ea7n ch\u1ecbu binh, d\u1ecbch, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau \u0111\u1ec3 t\u1ecf khen th\u01b0\u1edfng khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c2 ch\u1eef t\u00ean ng\u1ef1 c\u00f9ng ph\u1ea3i t\u00f4n k\u00ednh, n\u0103m ngo\u00e1i b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0m t\u1eadp ngh\u1ecb t\u00e2u, v\u1ec1 t\u00ean ng\u1ef1, 1 ch\u1eef tr\u00ean (b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 ch\u1eef M\u1ecbch\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 ch\u1eef B\u1ea1ch\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((1) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef Mi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Hai ch\u1eef t\u00ean ti\u1ec3u t\u1ef1 c\u1ee7a vua Thi\u1ec7u Tr\u1ecb l\u00e0 Mi\u00ean T\u00f4ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (\u0110\u00e3 d\u1eabn \u1edf quy\u1ec3n 23).1)kh\u00f4ng th\u1ea5y n\u00f3i \u0111\u1ebfn. X\u00e9t v\u1ec1 tri\u1ec1u Thanh, 2 ch\u1eef t\u00ean vua \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ki\u00eang tr\u00e1nh (Th\u1ebf t\u1ed5 Hi\u1ebfn ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [nh\u00e0 Thanh] t\u00ean l\u00e0 D\u1eadn Ch\u00e2n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , 1 ch\u1eef d\u01b0\u1edbi c\u1ea5m ch\u1ec9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, 1 ch\u1eef tr\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef Do\u00e3n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ; Cao t\u00f4ng Thu\u1ea7n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf t\u00ean l\u00e0 Ho\u1eb1ng L\u1ecbch\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef d\u01b0\u1edbi c\u1ea5m ch\u1ec9, ch\u1eef tr\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef Ho\u00e0nh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Anh em c\u00f9ng h\u00e0ng mi\u1ec5n \u0111\u1ed5i t\u00ean [ch\u1eef tr\u00ean] nh\u01b0ng vi\u1ebft b\u1edbt 1 n\u00e9t). V\u1eady xin s\u1eafc xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 b\u00e0n k\u1ef9 l\u1ea1i\u201d. Vua ph\u00ea r\u1eb1ng : \u201cN\u00f3i h\u1ee3p l\u00fd, cho giao b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n k\u1ef9, t\u00e2u l\u00ean\u201d. B\u1ed9 L\u1ec5 Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u1eddi ngh\u1ecb : \u201cT\u00ean ng\u1ef1, 1 ch\u1eef tr\u00ean, g\u1eb7p khi \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn th\u00ec \u0111\u1ecdc l\u00e0 M\u00e2n, g\u1eb7p khi vi\u1ebft v\u0103n th\u00ec tu\u1ef3 ngh\u0129a c\u00e2u v\u0103n \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c (nh\u01b0 v\u1ec1 ngh\u0129a \u201cl\u00e2u d\u00e0i\u201d th\u00ec \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef Di\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , v\u1ec1 ngh\u0129a \u0111\u1ed3 m\u1eb7c th\u00ec \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef Mi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((2) Ch\u1eef Mi\u00ean (m\u1ecbch b\u00ean) c\u00f3 m\u1ed9t ngh\u0129a l\u00e0 d\u00e0i, n\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng ch\u1eef Di\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 c\u0169ng ngh\u0129a \u1ea5y ; l\u1ea1i c\u00f3\u00a0 m\u1ed9t ngh\u0129a l\u00e0 x\u01a1 b\u00f4ng, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed5i ra ch\u1eef Mi\u00ean l\u00e0 c\u00e2y b\u00f4ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .2). T\u00ean ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1o d\u00f9ng ch\u1eef \u1ea5y. Duy t\u00ean c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 th\u00ec mi\u1ec5n \u0111\u1ed5i, nh\u01b0ng ph\u1ea3i vi\u1ebft b\u1edbt 1 n\u00e9t (vi\u1ebft ch\u1eef Mi\u00ean [b\u1ecf n\u00e9t gi\u1eefa]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ). V\u1ec1 1 ch\u1eef d\u01b0\u1edbi, n\u1ebfu g\u1eb7p khi k\u00ednh vi\u1ebft huy hi\u1ec7u c\u00e1c mi\u1ebfu [Ti\u00ean \u0111\u1ebf] c\u00f9ng l\u00e0 l\u1ec5 t\u1ebf Giao, t\u1ebf Mi\u1ebfu hay s\u1eafc ch\u1ec9, s\u1eafc v\u0103n c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0111\u1ec1u theo \u0111\u00fang ch\u1eef vi\u1ebft y nguy\u00ean, n\u1ebfu g\u1eb7p khi vi\u1ebft v\u0103n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn th\u00e0nh ng\u1eef ho\u1eb7c mi\u1ebfu hi\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng Nam, B\u1eafc tri\u1ec1u, \u0111\u1ec1u vi\u1ebft b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t (vi\u1ebft ch\u1eef\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 [T\u00f4ng, b\u1ecf 1 n\u00e9t gi\u1eefa]). T\u1ea5m bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 \u201cMi\u1ebfu vua L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng\u201d th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cMi\u1ebfu vua L\u00ea H\u1ed3ng \u0110\u1ee9c\u201d ; T\u00f4ng nh\u00e2n ph\u1ee7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0 T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , nh\u1eefng ch\u1eef \u201cT\u00f4ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 v\u1ec1 T\u00f4ng nh\u00e2n l\u1ec7nh; t\u1ea3, h\u1eefu T\u00f4ng ch\u00e1nh ; t\u1ea3, h\u1eefu T\u00f4ng nh\u00e2n ; t\u1ea3, h\u1eefu T\u00f4ng khanh v\u00e0 T\u00f4ng th\u1ea7n, T\u00f4ng th\u1ea5t, T\u00f4ng sinh, T\u00f4ng b\u1ed5ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u00e0 ch\u1eef \u201cT\u00f4n\u201d c\u1ea3. M\u1eb7t th\u1ebb b\u00e0i c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7 \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n \u0111\u1ec1u cho kh\u1eafc l\u1ea1i c\u1ea3. Sau \u0111\u00e2y, n\u1ebfu c\u00f3 ph\u1ee5ng m\u1ec7nh l\u00e0m t\u1eadp Ng\u1ecdc \u0110i\u1ec7p, g\u1eb7p ch\u1eef \u201cT\u00f4ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0111\u1ec1u b\u1ecf b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Ch\u1eef \u0111\u00e3 kh\u1eafc \u1edf t\u1ea5m bi\u1ec3n hay tr\u00ean c\u1eeda T\u00f4ng nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef T\u00f4n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . Ch\u1eef trong b\u00e0i v\u1ecb th\u1ea7n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec1n mi\u1ebfu vi\u1ebft t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i vi\u1ebft l\u1ea1i. C\u00f2n nh\u1eefng ch\u1eef c\u00f3 m\u1ed9t b\u00ean. [hay m\u1ed9t ph\u1ea7n gi\u1ed1ng nh\u1eefng ch\u1eef t\u00ean ng\u1ef1] (nh\u01b0 ch\u1eef Mi\u00ean [c\u00f3 ch\u1eef m\u1ed9c \u1edf b\u00ean]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((3) Ch\u1eef Mi\u00ean n\u00e0y l\u00e0 c\u00e2y \u0111\u1ed7 tr\u1ecdng, c\u00f3 t\u01a1 \u1edf v\u1ecf.3), ch\u1eef S\u00f9ng [c\u00f3 ch\u1eef T\u00f4ng \u1edf d\u01b0\u1edbi]\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 th\u00ec k\u00ednh \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu 1 n\u00e9t [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ] ch\u1eef g\u1ea7n gi\u1ed1ng t\u00ean ng\u1ef1 th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft n\u00e9t ch\u1ea5m \u1edf 2 b\u00ean (nh\u01b0 ch\u1eef T\u00f4ng,\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ph\u1ea3i vi\u1ebft \u0111\u00fang th\u1ef1c : b\u00ean t\u1ea3 n\u00e9t ph\u1ea9y \u201c\u00a0\u00a0 \u201d, b\u00ean h\u1eefu n\u00e9t m\u00e1c \u201c\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201d, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft hai b\u00ean c\u00f9ng ch\u1ea5m\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0111\u1ec3 th\u00e0nh g\u1ea7n gi\u1ed1ng ch\u1eef t\u00ean ng\u1ef1\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ). Xin l\u1ee5c \u0111\u01b0a \u0111i trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u tu\u00e2n theo\u201d. Vua m\u1edf xem k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi b\u00e0n c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 c\u00f9ng m\u1ed9t ch\u1eef \u1ea5y m\u00e0 ho\u1eb7c xin vi\u1ebft y nguy\u00ean, ho\u1eb7c xin b\u1edbt n\u00e9t, ho\u1eb7c xin tu\u1ef3 ngh\u0129a c\u00e2u v\u0103n \u0111\u1ed5i d\u00f9ng, b\u00e0n kh\u00f4ng nh\u1ea5t tr\u00ed, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft ch\u1ed7 theo, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i \u00fd \u0111\u1eb7t ph\u00e1p l\u1ec7nh khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u1ec5 tr\u00e1nh. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : Ph\u00e0m d\u00f9ng v\u1ec1 Giao, Mi\u1ebfu v\u00e0 so\u1ea1n Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p, Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 li\u1ec7t th\u00e1nh m\u00e0 g\u1eb7p huy hi\u1ec7u c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u vi\u1ebft y nguy\u00ean, c\u00f2n nh\u01b0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi, s\u1eafc th\u1ea7n, b\u00e0i v\u1ecb th\u1ea7n, tr\u1eeb ra t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u00e0 c\u1ea5p hay nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u00e0m, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nh\u01b0 c\u0169, c\u00f2n t\u1eeb sau n\u00e0y c\u1ea5p th\u00eam s\u1eafc ch\u1ec9, s\u1eafc v\u0103n v\u00e0 s\u1edb s\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c quan ch\u1ee9c, trong c\u00f3 vi\u1ebft \u0111\u1ebfn huy hi\u1ec7u c\u00e1c mi\u1ebfu c\u00f9ng l\u00e0 trong Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p, Th\u1ef1c l\u1ee5c g\u1eb7p c\u00f3 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i vi\u1ebft r\u00f5, hay khi vi\u1ebft v\u0103n, n\u1ebfu c\u00f3 g\u1eb7p huy hi\u1ec7u li\u1ec7t th\u00e1nh c\u0169ng chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u vi\u1ebft b\u1edbt 1 n\u00e9t. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 vi\u1ebft v\u0103n, n\u1ebfu d\u00f9ng v\u1ec1 ch\u1eef mi\u1ebfu hi\u1ec7u \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u1edf n\u01b0\u1edbc Nam v\u00e0 B\u1eafc tri\u1ec1u, hay nh\u1ea5t thi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef trong v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng, \u0111\u1ec1u cho tu\u1ef3 ngh\u0129a v\u0103n ho\u1eb7c \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef T\u00f4n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ho\u1eb7c d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft b\u1edbt n\u00e9t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Ngo\u00e0i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3, y theo l\u1eddi b\u1ed9 ngh\u1ecb, thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Tha cho b\u1ecdn th\u1ed5 bi\u1ec1n Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu, La Ki\u00ean ra kh\u1ecfi ng\u1ee5c, chia giao cho \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 qu\u1ea3n th\u00fac, tu\u1ef3 vi\u1ec7c sai ph\u00e1i ch\u00fang l\u00e0m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Cho : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Ng\u00f4 Kim L\u00e2n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, nguy\u00ean th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u1ede ph\u1ed1 V\u0129nh Ch\u00e2u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean, t\u1ec9nh An Giang c\u00f3 vi\u00ean Bang tr\u01b0\u1edfng Tri\u1ec1u Ch\u00e2u Tr\u1ea7n T\u00edn t\u1ef1 xin b\u1ecf ra 150 h\u1ed9c th\u00f3c c\u1ee7a nh\u00e0 \u0111\u1ec3 chu c\u1ea5p cho d\u00e2n Thanh v\u00e0 d\u00e2n th\u1ed5 b\u1ecb \u0111\u00f3i. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean. Vua khen, b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea7n T\u00edn l\u00e0 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n nh\u00e0 Thanh m\u00e0 bi\u1ebft t\u1ef1 b\u1ecf c\u1ee7a nh\u00e0 chu c\u1ea5p c\u00e1c h\u1ed9 ngh\u00e8o t\u00fang, tuy s\u1ed1 th\u00f3c kh\u00f4ng l\u00e0 m\u1ea5y, nh\u01b0ng l\u00f2ng chu\u1ed9ng ngh\u0129a nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng \u0111\u00e1ng khen !\u201d. B\u00e8n sai th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 3 \u0111\u1ed3ng, l\u1ea1i chu\u1ea9n mi\u1ec5n thu\u1ebf th\u00e2n cho Tr\u1ea7n T\u00edn 6 n\u0103m \u0111\u1ec3 t\u1ecf khuy\u1ebfn kh\u00edch.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n T\u00e2y Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 \u0111i b\u1eaft b\u1ecdn ph\u1ea1m t\u1ed9i, l\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec. Vua sai b\u1ed9 Binh truy\u1ec1n Ch\u1ec9 x\u00e9t h\u1ecfi v\u00e0 b\u1eaft Ph\u01b0\u1edbc t\u1ea5u. L\u1ec5 t\u00e2u, n\u00f3i : \u201cD\u00e2n h\u1ea1t 2 ph\u1ee7 L\u00e2m Thao, \u0110oan H\u00f9ng, nh\u1eefng k\u1ebb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y th\u00f4ng v\u1edbi gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn quan, b\u00e1o b\u1eaft. Hi\u1ec7n \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u00ean th\u00e2n thu\u1ed9c c\u1ee7a gi\u1eb7c. B\u1ecdn gi\u1eb7c c\u0169ng \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn, ch\u1ea1y tr\u1ed1n kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng. Duy c\u00f2n d\u00e2n trong t\u1ec9nh h\u1ea1t th\u1ef1c c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ecdn giao th\u00f4ng v\u1edbi gi\u1eb7c : nh\u1eefng k\u1ebb \u1edf g\u1ea7n r\u1eebng th\u00ec ng\u1ea7m gi\u00fap cho g\u1ea1o, l\u01b0\u01a1ng, nh\u1eefng k\u1ebb \u1edf b\u00ean s\u00f4ng th\u00ec ch\u1edf gi\u00fap cho gi\u1eb7c qua l\u1ea1i ; nh\u01b0ng nh\u1eefng t\u00ecnh h\u00ecnh \u1ea5y ch\u1ec9 l\u00e0 nghe n\u00f3i, n\u00ean ch\u01b0a ti\u1ec7n b\u1eaft gi\u1ea3i\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd l\u1ea1, n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn d\u00e2n \u1edf r\u1eebng r\u00fa, thung l\u0169ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecb gi\u1eb7c do\u1ea1 n\u1ea1t, nay \u0111\u00e3 quay \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ebfn quan, b\u00e1o b\u1eaft, th\u00ec th\u1ebf gi\u1eb7c ng\u00e0y c\u00e0ng c\u00f9ng qu\u1eabn, \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u01a1 h\u1ed9i b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i, v\u1eady m\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00f9ng b\u1eaft k\u1ef3 c\u00f9ng \u0111\u1ec3 cho tr\u1ecdn vi\u1ec7c, l\u1ea1i l\u00e0m ra l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f3 kh\u0103n \u1ea5y \u0111\u1ec3 g\u1ee1 cho m\u00ecnh, m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a m\u00ecnh l\u1ea1i l\u00fang t\u00fang tr\u00e1i nhau ! Ch\u01b0a r\u00f5 hi\u1ec7n nay gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? B\u1ecdn gi\u1eb7c hi\u1ec7n c\u00f2n bao nhi\u00eau, c\u00f3 kh\u00e1ng c\u1ef1 v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p hay kh\u00f4ng ? Chu\u1ea9n cho L\u1ec5 t\u00e2u l\u1ea1i r\u00e0nh m\u1ea1ch, s\u1ebd xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 cho thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ec5 l\u1ea1i t\u00e2u, n\u00f3i : \u201cT\u1ee5i gi\u1eb7c ho\u1eb7c 10 \u0111\u1ee9a, ho\u1eb7c 4 \u2013 5 \u0111\u1ee9a kh\u00f4ng th\u00e0nh b\u1ecdn l\u0169, kh\u00f4ng c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y, hi\u1ec7n ch\u00fang l\u1ea9n l\u00fat, b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng \u1edf c\u00e1c r\u1eebng r\u00fa thung l\u0169ng 2 ph\u1ee7 L\u00e2m Thao, \u0110oan H\u00f9ng, m\u00e0 b\u1ecdn bi\u1ec1n binh \u0111i d\u1eb9p b\u1eaft kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u1eb1m ch\u1ed7 n\u00e0y, h\u1ecfng ch\u1ed7 kia. B\u1eefa n\u1ecd, th\u1ee7 h\u1ea1 c\u1ee7a Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ecbnh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean trong b\u1ecdn gi\u1eb7c, l\u1ea1i nh\u00e2n v\u00ec canh ph\u00f2ng s\u01a1 h\u1edf, \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c Th\u1ea1ch l\u1ebbn \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2m ch\u1ebft b\u1ecdn Th\u1ecbnh 9 t\u00ean, c\u01b0\u1edbp t\u00f9 \u0111em \u0111i. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ea1o binh c\u1ee7a L\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m l\u00e0 Phan V\u0103n B\u00faa g\u1eb7p gi\u1eb7c, \u0111\u00e2m ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean trong b\u1ecdn ch\u00fang. B\u00faa m\u1ea1o hi\u1ec3m, khinh su\u1ea5t ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eafn ch\u1ebft. \u0110\u1ebfn khi quan qu\u00e2n t\u1edbi b\u1eaft th\u00ec gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u1ea1y tr\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i ! V\u1eady xin r\u1ed9ng khoan k\u1ef3 h\u1ea1n, xin ra s\u1ee9c l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ea3n n\u00fap \u1edf ph\u1ea7n r\u1eebng 2 ph\u1ee7, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ea5t c\u1ea3 h\u00ecnh l\u1eabn b\u00f3ng m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ea5y nay L\u1ec5 v\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u c\u1eaft \u0111\u1eb7t m\u01b0u toan \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng g\u00ec m\u00e0 vi\u1ec7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c l\u1ea1i do tay b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ecbnh, Phan V\u0103n B\u00faa ? Song m\u1ed9t t\u00ean th\u00ec m\u00ea ng\u1ee7, kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng, m\u1ed9t t\u00ean th\u00ec qu\u00e2n \u00edt m\u00e0 x\u00f4ng v\u00e0o ch\u1ed7 hi\u1ec3m, th\u00e0nh ra l\u1ee1 vi\u1ec7c ! Nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u00e1m gi\u1eb7c t\u00e0n, linh tinh, trong \u0111\u00f3, v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 kh\u00f4ng b\u1eaft oan \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u01b0\u1eddng ! Vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c v\u00f4 c\u00f4ng tr\u1ea1ng nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ebd ra ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1 tr\u1ecb t\u1ed9i, nh\u01b0ng ngh\u0129 nay \u0111\u00e3 g\u1ea7n h\u1ebft n\u0103m, chu\u1ea9n th\u00eam r\u1ed9ng cho m\u1ed9t h\u1ea1n 3 th\u00e1ng n\u1eefa, c\u1ea7n ph\u1ea3i b\u1eaft cho \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u1ecb. \u0110\u01b0\u1ee3c v\u1eady, ch\u1eb3ng nh\u1eefng \u0111\u00e3 tha t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n ghi c\u00f4ng m\u1edbi cho. N\u1ebfu l\u1ea1i c\u1ee9 l\u00e0m kh\u00f4ng n\u00ean c\u00f4ng nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc t\u1ea5t s\u1ebd theo qu\u00e2n lu\u1eadt tr\u1ecb t\u1ed9i, quy\u1ebft kh\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n tha cho n\u1eefa !\u201d. L\u1ec5 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00fat nh\u00e1t v\u00f4 t\u00e0i, tra x\u00e9t \u0111\u00e1nh d\u1eb9p kh\u00f4ng \u0111\u1eafc l\u1ef1c, nh\u1eefng b\u1ed9 bi\u1ec1n ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng t\u1ea1 s\u1ef1 \u0111\u1ec3 do\u1ea1 n\u1ea1t, ai c\u0169ng l\u1ea5y l\u00e0m kh\u1ed5 !<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c s\u1edf ch\u00ednh, s\u1edf chi C\u1ea7n d\u1ecbch quan tr\u1ecdng thu\u1ed9c h\u1ea1t, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u0129nh tr\u01b0ng, duy c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ph\u1ed1 H\u00e0 N\u1ed9i xin l\u0129nh tr\u01b0ng b\u1eb1ng m\u1ed9t gi\u00e1 h\u01a1i th\u1ea5p\u201d. B\u1ed9 H\u1ed9 Ph\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb cho r\u1eb1ng : l\u1ec7 thu\u1ebf \u1edf c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 c\u00f3 quan h\u1ec7 cho vi\u1ec7c thu\u1ebf kho\u00e1 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, h\u00e1 n\u00ean khinh su\u1ea5t \u0111\u1ec3 cho con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c ri\u00eang chi\u1ebfm \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n ! Sang n\u0103m, quan thu\u1ebf n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh nguy\u1ec7n th\u00eam gi\u00e1 l\u0129nh tr\u01b0ng th\u00ec xin ph\u00e1i nh\u1eefng vi\u00ean thu\u1ed9c \u1edf t\u1ec9nh ra ng\u1ed3i thu, \u0111\u1ec3 thu\u1ebf c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Giai l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cC\u00e1c c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 trong h\u1ea1t \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng chi ph\u00e1i s\u00f4ng nh\u1ecf linh linh, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh l\u1edbn : thuy\u1ec1n bu\u00f4n d\u1ed3n \u0111\u1ebfn h\u1ecdp. V\u1eady xin ph\u00e1i c\u00e1c vi\u00ean \u1edf Kinh ra \u0111\u1ed1c c\u00e1c vi\u00ean t\u1ec9nh ph\u00e1i c\u00f9ng thu cho nghi\u00eam t\u00fac\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cB\u1ed9 b\u00e0n th\u00eam gi\u00e1 tr\u01b0ng, k\u1ec3 v\u1ec1 s\u1ef1 th\u00eam l\u1ee3i cho n\u01b0\u1edbc v\u00e0 d\u1eb9p con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o th\u1eadt c\u0169ng \u0111\u00e3 t\u00ednh kh\u00f4ng s\u00f3t ; duy c\u00f2n m\u1ed9t l\u1ebd : tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u00e3 sinh ra c\u1ee7a c\u1ea3i, kh\u00f4ng \u1edf nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u00ec \u1edf d\u00e2n, nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u00e3 b\u00e0y h\u00e0ng l\u00e0m d\u00e2n bu\u00f4n b\u00e1n c\u0169ng n\u00ean khi\u1ebfn cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u1ee3i. Nay n\u1ebfu gh\u00e9t con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o t\u1ef1 chi\u1ebfm \u0111\u1ed9c quy\u1ec1n m\u00e0 l\u1ea1i giao cho con bu\u00f4n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng l\u0129nh tr\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00f3c l\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y ch\u1ecbu gi\u00e1 cao th\u00ec \u1edf ch\u1ed7 kia h\u1ecd l\u1ea1i thu l\u1ea1m, e kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i \u00fd thi\u1ebft tha \u00edch n\u01b0\u1edbc, l\u1ee3i d\u00e2n. Hu\u1ed1ng chi ch\u1ed7 c\u1eeda \u1ea3i \u1ea5y g\u1ed3m 4 s\u1edf ch\u00ednh v\u00e0 ph\u1ee5, n\u1ebfu ph\u00e1i vi\u00ean ch\u1ee9c ng\u1ed3i thu c\u1ea3 n\u0103m chi ph\u00ed kh\u00f4ng k\u00e9m 2.000 \u2013 3.000 quan ti\u1ec1n, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u00eam b\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec h\u01a1n, l\u1ea1i th\u00eam ra m\u1ed9t s\u1ed1 vi\u1ec7c c\u00f4ng m\u00e0 thu\u1ebf thu v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 m\u1ed9t lo\u1ea1t xong c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cC\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 \u0111\u1eb7t ra l\u00e0 c\u00f3 \u00fd chu\u1ed9ng [ngh\u1ec1 n\u00f4ng l\u00e0] g\u1ed1c m\u00e0 \u1ee9c ch\u1ebf [ngh\u1ec1 bu\u00f4n l\u00e0] ng\u1ecdn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng ph\u1ea3i thi\u1ebfu v\u1ec1 ti\u1ec1n t\u00e0i, v\u1ed1n kh\u00f4ng coi vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 hay kh\u00f4ng, duy v\u00ec b\u1ecdn con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o ph\u1ea7n nhi\u1ec1u t\u1ef1 \u00fd \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 th\u1ea5p cao, h\u00e1 n\u00ean nh\u1ea5t kh\u00e1i theo l\u1eddi c\u1ea7u xin c\u1ee7a ch\u00fang ! Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u xin cho con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o, qua quan \u1edf b\u1ed9 b\u00e0n xin do t\u1ec9nh ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111i tr\u01b0ng thu, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y l\u1eddi ngh\u1ecb \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh r\u1ed3i, th\u1ebf m\u00e0 [Giai] l\u1ea1i c\u00f2n xin ph\u00e1i vi\u00ean \u1edf Kinh ra \u0111\u1ed1c thu, r\u00f5 l\u00e0 c\u00f3 l\u00f2ng ch\u1ed1i \u0111\u1ea9y, hu\u1ed1ng n\u1eefa l\u1ea1i nh\u1eb7t nh\u1ea1nh nh\u1eefng c\u00e2u b\u00e0n s\u00e1o \u0111\u1ea7u l\u01b0\u1ee1i, m\u01b0\u1ee3n c\u1edb b\u00e0y n\u00f3i, nh\u01b0 b\u1ea3o : \u201cGh\u00e9t con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o m\u00e0 l\u1ea1i cho con bu\u00f4n b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng l\u0129nh tr\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00f3c l\u1ed9t\u2026\u201d, th\u00ec sao l\u1ea1i d\u00e1m d\u00f9ng c\u00e2u n\u00f3i th\u1ebf ? C\u00f3 th\u1ec3 b\u1ea3o tr\u1eabm l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ebf n\u00e0o ? Th\u1eadm ch\u00ed l\u01b0\u01a1ng chi cho c\u00e1c ph\u00e1i vi\u00ean l\u00e0 vi\u1ec7c nh\u1ecf nh\u1eb7t c\u0169ng \u0111em so t\u00ednh, k\u1ec3 r\u01b0\u1eddm \u1edf tr\u01b0\u1edbc b\u1eadc qu\u00e2n ph\u1ee5, ph\u1ea3i tr\u00e1i r\u1ed1i l\u1eabn nh\u01b0 v\u1eady, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i mu\u1ed1n l\u00e0m thuy\u1ebft kh\u00e1ch cho b\u1ecdn con bu\u00f4n gian gi\u1ea3o ru ?\u201d. Sai giao cho b\u1ed9 x\u00e9t. B\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch bu\u00f4n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i t\u00ecnh nguy\u1ec7n l\u0129nh tr\u01b0ng theo gi\u00e1 b\u1ed9 \u0111\u1ecbnh. Giai xin r\u00fat nh\u1eefng vi\u00ean t\u1ec9nh ph\u00e1i v\u1ec1, cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch bu\u00f4n l\u0129nh tr\u01b0ng. Vua y cho.<\/p>\n<p>An Kh\u00e1nh c\u00f4ng [t\u00ean l\u00e0] Quang c\u00f3 t\u00ean thu\u1ed9c vi\u00ean trong ph\u1ee7 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Vi\u1ebft T\u00e2m l\u1ea5y c\u1eafp \u0111\u1ed3 v\u1eadt ri\u00eang, sai \u0111\u00e1nh 50 roi, qua 17 ng\u00e0y, t\u00ean T\u00e2m ch\u1ebft. Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u00e2u vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00ean. Vua sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 H\u00ecnh b\u1ed9 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra h\u1ecfi, x\u00e9t ra do t\u00ean l\u00ednh ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Th\u1ecbnh \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed9c tay \u0111\u1ebfn ch\u1ebft. \u00e1n x\u1eed \u0110\u1ee9c Th\u1ecbnh b\u1ecb t\u1ed9i m\u00e3n \u0111\u1ed3, An Kh\u00e1nh c\u00f4ng b\u1ecb ph\u1ea1t b\u1edbt l\u01b0\u01a1ng th\u00e2n c\u00f4ng 8 n\u0103m. Vua n\u00f3i : \u201cGia ph\u00e1p c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u r\u1ea5t nghi\u00eam, tr\u1eabm l\u00e0m ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u00ed c\u00f4ng, v\u1ed1n kh\u00f4ng v\u00ec ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n m\u00e0 b\u1ecf ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0 vi\u1ec7c th\u00e2n c\u00f4ng tr\u1ecb ph\u1ea1t kh\u00f4ng \u0111\u00fang ph\u00e9p \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi th\u00ec ph\u00e1p lu\u1eadt t\u1ea5t ph\u1ea3i thi h\u00e0nh tr\u1eebng ph\u1ea1t, kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 ph\u1ea1t b\u1edbt l\u01b0\u01a1ng 8 n\u0103m m\u00e0 th\u00f4i \u0111\u00e2u. Nh\u01b0ng x\u00e9t ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ee5ng t\u00ecnh l\u00e0m t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c phi ph\u00e1p, v\u1eady c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 v\u1eeba gi\u1eef ph\u00e9p v\u1eeba c\u00e2n nh\u1eafc v\u1edbi t\u00ecnh \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i\u201d. B\u00e8n \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t b\u1edbt l\u01b0\u01a1ng 4 n\u0103m, b\u1eaft ch\u1ecbu 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ti\u1ec1n mai t\u00e1ng c\u1ea5p cho th\u00e2n nh\u00e2n ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch t\u00e2u : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i c\u00f3 \u00e2n chi\u1ebfu : c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1m t\u1eeb qu\u00e2n, l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u00e3 k\u1ebft \u00e1n hay ch\u01b0a k\u1ebft \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng tha cho. T\u1eeb b\u1ea5y \u0111\u1ebfn nay b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111em nh\u1eefng \u00e1n ch\u01b0a k\u1ebft, h\u1ec5 \u0111\u00e3 x\u00e9t x\u1eed tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 l\u1ec7nh tha m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n l\u1ec7 mi\u1ec5n t\u1ed9i, c\u00f2n nh\u1eefng vi\u1ec7c ph\u1ea1m ph\u00e1t ra \u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan c\u00f2n b\u1ecb giam c\u1ea5m, hay vi\u1ec7c \u0111\u00e3 ph\u00e1t r\u1ed3i m\u00e0 c\u00f2n giao x\u00e9t, c\u00f9ng l\u00e0 vi\u1ec7c m\u00e0 b\u1ed9 c\u00f2n b\u00e1c tra((1) B\u00e1c tra : kh\u00f4ng y \u00e1n m\u00e0 c\u00f2n tra x\u00e9t.1) sau khi c\u00f3 l\u1ec7nh tha th\u00ec nh\u1ea5t kh\u00e1i xin kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho vin v\u00e0o \u00e2n chi\u1ebfu m\u00e0 mi\u1ec5n tha. Vi\u1ec7c l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf h\u00ecnh nh\u01b0 tr\u00e1i v\u1edbi t\u1edd chi\u1ebfu \u00e2n x\u00e1. Nay xin n\u00ean r\u1ed9ng tha c\u1ea3 cho m\u1ed9t lo\u1ea1t\u201d. Vua b\u1ea3o vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u1ea1i x\u00e1 kh\u00e1c h\u1eb3n vi\u1ec7c \u00e2n x\u00e1 th\u01b0\u1eddng. B\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u00e3 t\u00e2u xin : C\u00e1c \u00e1n ch\u01b0a k\u1ebft, \u0111\u1ec1u cho k\u1ebft x\u1eed mau, t\u01b0 l\u00ean b\u1ed9 v\u00e0 ph\u1ea3i ghi r\u00f5 \u1edf trong b\u1ea3n \u00e1n : n\u0103m, th\u00e1ng x\u1eed \u00e1n v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u00e3 ph\u1ea1m. L\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 c\u00f3 \u00fd\u00a0 ki\u1ebfn th\u1eadn tr\u1ecdng v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh, tr\u1eabm \u0111\u00e3 ph\u00ea chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh r\u1ed3i. Th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i vin l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u1ecfi qu\u00e1 \u01b0 c\u00e2u ch\u1ea5p ! Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t n\u00f3i v\u1eady th\u1eadt l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd. Nay chu\u1ea9n cho ph\u1ea3i y theo t\u1edd \u00e2n chi\u1ebfu n\u0103m ngo\u00e1i : t\u1eeb m\u1edd s\u00e1ng ng\u00e0y 20 th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb nguy\u00ean ni\u00ean tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng t\u1ed9i ph\u1ea1m t\u1eeb qu\u00e2n, l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng, ph\u00e0m l\u00e0 vi\u1ec7c \u1edf tr\u01b0\u1edbc khi \u00e2n x\u00e1 m\u00e0 \u0111\u1ebfn quan c\u00f2n b\u1ecb giam c\u1ea5m hay vi\u1ec7c \u0111\u00e3 ph\u00e1t m\u00e0 c\u00f2n giao x\u00e9t, b\u00e1c x\u00e9t \u1edf sau ng\u00e0y \u1ea5y, tr\u1eeb ra nh\u1eefng \u00e1n n\u1eb7ng v\u1ec1 gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, \u0111\u1ea1i ngh\u1ecbch, tham tang, kh\u00f4ng n\u00ean nh\u1ea5t kh\u00e1i vi\u1ec7n l\u1ec7 mi\u1ec5n t\u1ed9i, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho c\u1ea3. Nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i x\u1eed ph\u00e1t qu\u00e2n, l\u01b0u, \u0111\u1ed3 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y kh\u00f4ng cho vi\u1ec7n l\u1ec7 mi\u1ec5n t\u1ed9i, th\u00ec nay b\u1ea5t c\u1ee9 l\u00e0 \u0111\u00e3 hay ch\u01b0a ph\u00e1t ph\u1ed1i \u0111\u1ec1u tha cho c\u1ea3. T\u1eeb sau [h\u1ec5 g\u1eb7p \u0111\u1ea1i x\u00e1] th\u00ec c\u1ee9 chi\u1ebfu theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u1ec3 cho \u00e2n \u0111i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng v\u00e0 t\u1ecf cho d\u00e2n tin. V\u1ec1 ch\u1ed7 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u00fang, cho truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean c\u00f3 x\u00e3 H\u1ea1 B\u00e1i \u1edf huy\u1ec7n Di\u00ean H\u00e0 k\u00eau l\u00ean r\u1eb1ng : D\u00e2n c\u01b0 x\u00e3 \u1ea5y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn c\u00f3 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng nh\u1ecf, b\u00ean tr\u00ean t\u1eeb t\u1ed5ng Canh N\u00f4ng thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u1ea5y, b\u00ean d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n Qu\u1ef3nh C\u00f4i t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, ch\u1ea3y th\u00f4ng ra s\u00f4ng l\u1edbn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, vi\u1ec7c n\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n, m\u1ea5y n\u0103m nay \u0111o\u1ea1n h\u1ea1 l\u01b0u s\u00f4ng v\u1ec1 huy\u1ec7n Th\u1ea7n Kh\u00ea v\u00e0 c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Qu\u1ef3nh C\u00f4i t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ea5t sa b\u1ed3i l\u1ea5p, l\u00faa ru\u1ed9ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb n\u01b0\u1edbc ng\u1eadp. Nay xin cho h\u1ee3p s\u1ee9c khai th\u00f4ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i. Vua cho vi\u1ec7c n\u00e0y quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i c\u1ee7a n\u00f4ng d\u00e2n, sai quan t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean \u0111\u1ebfn kh\u00e1m x\u00e9t \u0111\u1ec3 l\u00e0m. R\u1ed3i quan hai t\u1ec9nh \u0111i kh\u00e1m th\u1ea5y \u0111\u00fang th\u1ef1c, t\u00e2u xin khai n\u1ea1o con s\u00f4ng \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n. Vua y cho.<\/p>\n<p>Cho Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 T\u01b0 nghi\u1ec7p \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang V\u0169 \u0110\u00ecnh \u0110\u00e0m ch\u1ebft.<\/p>\n<p>C\u00f3 b\u1ecdn \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea1o Gia t\u00f4, t\u00ean L\u1ed9, t\u00ean M\u1ecbch (ng\u01b0\u1eddi Ph\u00fa L\u00e3ng Sa [Ph\u00e1p]), l\u1ea9n l\u00fat \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean. Quan s\u1edf t\u1ea1i b\u1eaft gi\u1ea3i v\u1ec1 Kinh. Vua giao b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb t\u1ed9i. B\u1ed9 ngh\u0129 x\u1eed t\u1ed9i n\u1eb7ng. Vua sai h\u00e3y giam l\u1ea1i. Sau \u0111\u00f3 c\u00f3 thuy\u1ec1n c\u00f4ng ph\u00e1i \u0111i ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, b\u00e8n th\u1ea3 cho b\u1ecdn \u1ea5y v\u1ec1.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Chi \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n Th\u01b0\u1eddng Tr\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung V\u0169 kh\u1ed1; Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ea1i Phan Ti\u1ebfn K\u1ebf th\u0103ng th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty V\u0169 kh\u1ed1 : \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng ty \u1ea5y.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7t b\u1ecf kho nh\u1ecf \u1edf huy\u1ec7n V\u1ecb Xuy\u00ean, t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang (kho nh\u1ecf n\u00e0y nguy\u00ean ch\u1ee9a ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c c\u1ee7a 2 huy\u1ec7n V\u1ecb Xuy\u00ean, V\u0129nh Tuy, nay \u0111\u1ed5i \u0111em n\u1ed9p \u1edf kho t\u1ec9nh) theo l\u1eddi quan t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u00e3 xin.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng kho V\u0103n Giang \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u : \u201cKho \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y, thu ch\u1ee9a kh\u00f4ng h\u1ebft, xin cho d\u00e2n trong h\u1ea1t t\u00ednh ra ti\u1ec1n b\u1ea1c n\u1ed9p thay th\u00f3c\u201d. B\u1ed9 H\u1ed9 Ph\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb : Xin sai nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfp gi\u00e1p H\u00e0 N\u1ed9i, H\u01b0ng Y\u00ean s\u1ee9c cho d\u00e2n xay l\u00faa ra g\u1ea1o, t\u1ea3i n\u1ed9p \u1edf 2 t\u1ec9nh. Giai l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cL\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n, xin \u0111\u1eb7t l\u00e0m ph\u00e2n ph\u1ee7 Thu\u1eadn An \u1edf ch\u1ed7 h\u01a1i g\u1ea7n s\u00f4ng thu\u1ed9c 2 x\u00e3 C\u00f4ng Lu\u1eadn, \u0110an Nhi\u1ec5m trong h\u1ea1t huy\u1ec7n V\u0103n Giang, x\u00e2y th\u00e0nh, \u0111\u00e0o h\u00e0o, \u0111\u1eb7t 2 to\u00e0 kho ch\u1ee9a t\u1ea1m (m\u1ed7i to\u00e0 12 gian), s\u1eeda d\u1ef1ng ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1eddng, nh\u00e0 quan, tr\u1ea1i l\u00ednh, tr\u01b0\u1eddng thu thu\u1ebf, li\u1ec7u ph\u00e1i bi\u1ec1n binh, l\u1ea1i d\u1ecbch \u0111\u1ebfn canh gi\u1eef, tr\u00edch ra s\u1ed1 th\u00f3c thu c\u1ee7a c\u00e1c huy\u1ec7n gi\u00e1p g\u1ea7n \u0111\u1ea5y, xay ra g\u1ea1o \u0111em n\u1ed9p \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111i\u201d. Vua y theo. V\u0103n Giang \u0111\u1eb7t ra kho b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>Sai t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u1ea5y ra 30.000 h\u1ed9c th\u00f3c kho, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 2, th\u00e1ng 3 sang n\u0103m t\u1ea3i \u0111i giao cho t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i thu ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng chi d\u00f9ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi b\u1ed9 H\u1ed9 \u0111\u00e3 t\u00e2u xin.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, vua t\u1edbi \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng (tr\u01b0\u1edbc 1 ng\u00e0y, b\u1ecf \u0111\u1ed3 tang ph\u1ee5c, ng\u00e0y ch\u00ednh nh\u1eadt, m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5 ; khi l\u1ec5 xong, \u0111\u1ed5i m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, v\u1ec1 cung).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00e3o, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng((1) H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng : l\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf c\u00e1c ti\u00ean t\u1ed5.1). Vua m\u1eb7c l\u1ec5 ph\u1ee5c \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5. Sai ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu t\u1ebf thay vua.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXVII \u2013 27<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], (Nh\u00e0 Thanh, \u0110\u1ea1o Quang th\u1ee9 23), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, m\u1ed3ng 1, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 c\u1eedu long, m\u1eb7c ho\u00e0ng b\u00e0o, \u0111eo \u0111ai ng\u1ecdc, \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd ch\u00fac m\u1eebng. L\u00e0m l\u1ec5 xong, \u0111\u1ed5i m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. C\u00e1c quan m\u1eb7c \u0111\u1eb9p, v\u00e0o l\u1ea1y. Vua th\u01b0\u1edfng kim, ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Nh\u00e2n b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm t\u1eeb khi tr\u1ecb v\u00ec \u0111\u1ebfn nay, th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y vi\u1ec7c d\u00e2n l\u00e0m tr\u1ecdng. \u0110\u00eam qua, l\u00fac h\u1ebft n\u0103m c\u0169 sang n\u0103m m\u1edbi, \u0111\u00eam t\u0129nh, tr\u1eddi \u00eam, gi\u00f3 ho\u00e0, m\u00e2y t\u1ea1nh, ch\u1eafc l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh n\u0103m t\u1ed1t, tr\u1eabm r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m vui l\u00f2ng !\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, v\u1eddi ho\u00e0ng th\u00e2n Ki\u1ebfn An c\u00f4ng, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng v\u00e0 b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 ch\u1eef \u201cTrung\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 c\u1ee7a vua \u0111\u00e3 vi\u1ebft. L\u1ea1i b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : C\u1ea7n l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ee9c t\u1ed1t c\u1ee7a v\u1ecb vua. Tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y ch\u1eef \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 r\u0103n m\u00ecnh. Xu\u00e2n n\u0103m nay, khai b\u00fat, vi\u1ebft 1 ch\u1eef \u201cc\u1ea7n\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u1edbn n\u00ean treo \u1edf b\u00ean ch\u1ed7 ng\u1ed3i trong \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n c\u1ea3nh t\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf. (L\u1ec5 xong, b\u1ecf \u0111\u1ed3 \u0111\u00e0m ph\u1ee5c, m\u1eb7c \u0111\u1ed3 th\u01b0\u1eddng v\u1ec1 cung).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd. L\u00e0m l\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ee5. N\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : sau l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng, th\u00e1ng gi\u1eefa [3 th\u00e1ng] l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00e0m, \u0110\u00e0m r\u1ed3i l\u00e0m l\u1ec5 Ph\u1ee5, \u0111\u00f3 l\u00e0 theo l\u1ec5. Xin ngay th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m, sau l\u1ec5 \u0110\u00e0m, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u00e0m l\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ee5. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i. Quan b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n d\u00e2ng nghi ch\u00fa v\u00e0 xin \u0111\u1ed5i l\u00e0m l\u1ea1i b\u00e0i v\u1ecb long, ph\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec1 l\u1ea1i kim th\u01b0. Vua th\u1ea5y \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n duy\u1ec7t r\u1ed3i Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u. Khi t\u00e2u l\u00ean, vua m\u1edf xem hai, ba l\u1ea7n, th\u00e2n t\u1ef1 s\u1eeda \u0111\u1ecbnh, r\u1ed3i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5, t\u00f4n tr\u1ecdng \u0111\u1ed1i v\u1edbi mi\u1ebfu m\u00e0 th\u00e2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111i\u1ec7n ; v\u1ec1 mi\u1ebfu th\u00ec chuy\u00ean vi\u1ebft mi\u1ebfu hi\u1ec7u, huy hi\u1ec7u ((1) Mi\u1ebfu hi\u1ec7u : c\u00e1i hi\u1ec7u truy t\u00f4n cho \u00f4ng vua khi \u0111\u00e3 ch\u1ebft, \u0111\u1ec3 \u0111em th\u1edd t\u1ea1i th\u00e1i mi\u1ebfu. Huy hi\u1ec7u : Danh hi\u1ec7u t\u1ed1t \u0111\u1eb9p (\u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f4ng \u0111\u1ee9c \u00f4ng vua). Th\u00ed d\u1ee5 : Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, th\u00ec \u201cTh\u00e1nh t\u1ed5\u201d l\u00e0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u, \u201cNh\u00e2n\u201d l\u00e0 huy hi\u1ec7u ; Hi\u1ebfn t\u1ed5 Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, th\u00ec \u201cHi\u1ebfn t\u1ed5\u201d l\u00e0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u, \u201cCh\u01b0\u01a1ng\u201d l\u00e0 huy hi\u1ec7u v.v\u20261) \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 t\u00f4n k\u00ednh ; v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n th\u00ec ki\u00eam vi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef \u201cT\u1ed5, Kh\u1ea3o\u201d \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 th\u00e2n. T\u00f4n tr\u1ecdng b\u1eadc t\u00f4n, th\u00e2n m\u1ebfn b\u1eadc th\u00e2n, \u0111\u00f3 l\u00e0 nguy\u00ean t\u1eafc c\u1ee7a l\u1ec5. Nay quan b\u1ed9 L\u1ec5 ki\u1ebfn ngh\u1ecb v\u1ec1 \u0111i\u1ec7n v\u00e0 mi\u1ebfu c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau, so v\u1edbi t\u00ecnh c\u1ea3m v\u00e0 nghi v\u0103n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p h\u1eb3n. C\u00f2n \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n v\u1ec1 th\u00e1nh v\u1ecb \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 (k\u00ednh vi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Ho\u00e0ng t\u1ec9, r\u1ed3i vi\u1ebft \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu hi\u1ec7u, huy hi\u1ec7u), \u0111\u1ed1i v\u1edbi ngh\u0129a th\u00e2n m\u1ebfn b\u1eadc th\u00e2n, th\u1ef1c n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf ; nh\u01b0ng v\u1ec1 c\u00e1c th\u00e1nh v\u1ecb \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Minh Th\u00e0nh (ch\u1ec9 vi\u1ebft mi\u1ebfu hi\u1ec7u, huy hi\u1ec7u) th\u00ec theo nguy\u00ean ngh\u1ecb v\u1eabn c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t tr\u00ed, l\u00f2ng tr\u1eabm th\u1ef1c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ! V\u00ec l\u1ec5 b\u1edfi t\u00ecnh m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra, nh\u01b0ng l\u1ea1i ph\u1ea3i l\u1ea5y ngh\u0129a m\u00e0 l\u00e0m, nay k\u00ednh \u0111\u1ecbnh: nh\u1eefng th\u00e1nh v\u1ecb \u1edf ban th\u1edd gi\u1eefa \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Minh Th\u00e0nh \u0111\u1ec1u k\u00ednh vi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef \u201cHo\u00e0ng t\u1ed5 kh\u1ea3o, Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ec9\u201d, r\u1ed3i vi\u1ebft \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu hi\u1ec7u, huy hi\u1ec7u ; nh\u1eefng th\u00e1nh v\u1ecb \u1edf ban th\u1edd b\u00ean t\u1ea3 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean v\u00e0 \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 \u0111\u1ec1u k\u00ednh vi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef \u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o, Ho\u00e0ng t\u1ec9\u201d r\u1ed3i vi\u1ebft mi\u1ebfu hi\u1ec7u, huy hi\u1ec7u, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc nh\u01b0 v\u1eady m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u00fd l\u00e0 h\u1ee3p. L\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 b\u1ed9 th\u1ea7n \u0111\u00e3 b\u00e0n : \u0111\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y, ki\u1ec7u r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n v\u1ecb ra ngo\u00e0i c\u1eeda Kh\u00e1nh Ninh, tr\u1eabm s\u1ebd l\u00ean xe \u0111i theo sau, \u0111\u00f3 l\u00e0 do l\u00f2ng th\u1ea7n t\u1eed th\u01b0\u01a1ng y\u00eau tr\u1eabm m\u00e0 n\u00f3i, nh\u01b0ng l\u00f2ng tr\u1eabm th\u1ef1c ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, nh\u1edb l\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, tr\u1eabm th\u00e2n nghe ho\u00e0ng kh\u1ea3o d\u1ea1y v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1, quanh b\u00ean c\u1ea1nh, h\u1ea7u chuy\u1ec7n vui, c\u00f3 l\u00fac \u0111i tr\u01b0\u1edbc d\u1eaft ng\u1ef1a vua, c\u00f3 l\u00fac \u0111i b\u1ed9 \u0111\u1ee1 xa gi\u00e1, \u00e1o hoa m\u1eb7c m\u00faa, ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u \u0111\u01b0a d\u00e2ng, \u1ea5y l\u00e0 ng\u00e0y n\u00e0o ? m\u00e0 nay cung ki\u1ebfm kh\u00f4ng th\u1ec3 vin \u0111\u01b0\u1ee3c ((2) X\u01b0a, Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Trung Qu\u1ed1c) c\u01b0\u1ee1i r\u1ed3ng l\u00ean tr\u1eddi, c\u00e1c quan vin r\u00e2u r\u1ed3ng \u0111\u1ec3 theo, r\u00e2u r\u1ed3ng \u0111\u1ee9t, c\u00e1i cung c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u0169ng r\u01a1i xu\u1ed1ng.2), canh, t\u01b0\u1eddng ((3) Canh, t\u01b0\u1eddng : b\u00e1t canh v\u00e0 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng. X\u01b0a vua Thu\u1ea5n nh\u1edb vua Nghi\u00eau, khi \u0103n canh th\u1ea5y Nghi\u00eau trong b\u00e1t ; khi tr\u00f4ng l\u00ean t\u01b0\u1eddng, th\u1ea5y Nghi\u00eau \u1edf t\u01b0\u1eddng (\u0111\u00e3 ch\u00fa th\u00edch \u1edf quy\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc). 3) h\u1eb1ng ngh\u0129 t\u1edbi lu\u00f4n ; ng\u00e0y gi\u1edd v\u1ee5t qua, sau x\u01b0a b\u1ed7ng c\u00e1ch, c\u1ea3 m\u1ed9t l\u00f2ng t\u01b0\u1edfng m\u1ebfn kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1ef1 ngu\u00f4i ! V\u1eady \u0111\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eabm s\u1ebd ph\u1ea3i \u0111i ch\u00e2n theo ki\u1ec7u su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd k\u00ednh m\u1ebfn. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y t\u00ecnh ri\u00eang, c\u1ed1 xin [tr\u1eabm l\u00ean xe]. Ngo\u00e0i ra, y l\u1eddi b\u1ed9 b\u00e0n m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai th\u1ef1 H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ki\u00eam quy\u1ec1n ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00f4n khanh T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn sung l\u00e0m \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111i theo sai ph\u00e1i. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ea7n thi\u1ebft, ti\u1ebfn, ng\u1eebng, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ef1 b\u1ecb ki\u1ec3m \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh, r\u1ed7i r\u00e3i. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111em ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 b\u1ed1 c\u00e1o cho trong, ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ea1o hi\u1ebfu c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng l\u00e0m ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5ng th\u00e2n. L\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ee5 l\u00e0 \u0111\u1ec3 truy th\u1edd t\u1ed5 kh\u1ea3o, t\u00f4n gi\u1eef h\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu v\u1eb9n \u0111\u1ee7. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta ng\u1ef1 tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1 21 n\u0103m, v\u0103n tr\u1ecb v\u00f5 c\u00f4ng t\u1ecf kh\u1eafp trong b\u1ed1n bi\u1ec3n, nh\u00e2n s\u00e2u \u01a1n h\u1eadu r\u1ed9ng kh\u1eafp trong \u0111\u1ea5t \u0111ai, gi\u1eef v\u1eadn th\u1ee7 th\u00e0nh m\u00e0 ki\u00eam c\u00f4ng khai s\u00e1ng, s\u1eb5n c\u00e1i th\u00f4ng minh k\u1ebf th\u00e1nh \u0111\u1ed1i v\u1edbi Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta ((1) Ch\u1ec9 Gia Long, \u00f4ng n\u1ed9i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1) th\u1ef1c \u0111\u00e3 l\u00e0m t\u1ecf r\u1ea1ng th\u00eam, \u0111\u00e1ng n\u00ean th\u0103ng ph\u1ee5 v\u00e0o mi\u1ebfu v\u00e0 \u0111i\u1ec7n, h\u1ee3p th\u1edd, c\u00f9ng k\u00ednh \u0111\u1ec3 cho \u0111\u00fang v\u1edbi \u0111i\u1ec3n l\u1ec5. Tr\u1eabm t\u1eeb khi n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, t\u01b0\u1edfng nh\u1edb \u01a1n tr\u01b0\u1edbc, \u0111au x\u00f3t trong l\u00f2ng, \u0111\u00eam ng\u00e0y h\u1eb1ng lo ngh\u0129. Nay h\u1ea1n c\u01b0 tang th\u1ea5m tho\u1eaft g\u1ea7n h\u1ebft, \u0111\u00e3 sai c\u00e1c quan k\u00ea tra \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 : sau l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1eddng, th\u00e1ng gi\u1eefa l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00e0m, r\u1ed3i l\u00e0m l\u1ec5 Ph\u1ee5. B\u00e8n ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, m\u1ed3ng 2 th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ea7u xu\u00e2n sang n\u0103m tr\u1eabm th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 v\u00e0 sai c\u00e1c quan chia nhau \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc ; ng\u00e0y m\u1ed3ng 5, \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u \u0111\u1ec3 cung T\u1eeb Th\u1ecd bi\u1ebft ; ng\u00e0y m\u1ed3ng 8, k\u00ednh l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 t\u1ebf \u0110\u00e0m ; ng\u00e0y m\u1ed3ng 9, k\u00ednh r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u0103ng ph\u1ee5 v\u00e0o Th\u1ebf mi\u1ebfu, th\u00e1nh v\u1ecb th\u0103ng ph\u1ee5 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, l\u1ea1i r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0 th\u00e1nh v\u1ecb Ho\u00e0ng t\u1ec9 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu c\u00f9ng l\u00ean, tu\u1ebf th\u1eddi c\u00fang l\u1ec5, l\u01b0u m\u00e3i mu\u00f4n \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh hi\u1ebfu ph\u1ee5ng c\u1ee7a ta v\u00e0 y\u00ean \u1ee7i \u00fd ngh\u0129 t\u00f4n th\u00e2n c\u1ee7a th\u1ea7n th\u1ee9. V\u1ec1 nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m trong ng\u00e0y l\u1ec5, giao cho c\u00e1c quan gi\u1eef vi\u1ec7c ai n\u1ea5y k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m s\u1eb5n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u1ec5, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 c\u1eedu long, m\u1eb7c ho\u00e0ng b\u00e0o, th\u1eaft \u0111ai ng\u1ecdc, \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5 \u201cNh\u1ea5t hi\u1ebfn\u201d, r\u1ed3i r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu l\u00ean ki\u1ec7u ra ngo\u00e0i c\u1eeda cung Kh\u00e1nh Ninh, \u0111\u1ea1i nh\u1ea1c n\u1ed5i l\u00ean, c\u00e1c \u0111\u1ed3 l\u1ed7 b\u1ed9, nghi tr\u01b0\u1ee3ng, \u00e1n v\u00e0ng, long \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 t\u1ef1 \u0111i thong th\u1ea3, t\u1eeb b\u00ean t\u1ea3 ho\u00e0ng th\u00e0nh qua \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i c\u00e1c ph\u1ed1 l\u1edbn. T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, c\u00e1c quan trong Kinh, ngo\u00e0i Kinh v\u00e0 c\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c \u1edf qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng, qu\u00fd huy\u1ec7n, Kinh huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u00e1n \u0111\u1ed1t h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3n l\u1ec5 \u1edf ven \u0111\u01b0\u1eddng, g\u1ed3m 38 ch\u1ed7. Vua \u0111i b\u1ed9 theo ki\u1ec7u (t\u00ednh t\u1ea5t c\u1ea3 542 tr\u01b0\u1ee3ng, th\u00e0nh h\u01a1n 4 l\u00fd), \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda Hi\u1ec3n L\u00e2m, th\u00e2n h\u00e0nh b\u01b0ng th\u1ea7n ch\u1ee7 k\u00ednh \u0111\u1eb7t v\u00e0o b\u00e0n th\u1edd b\u00ean t\u1ea3 Th\u1ebf mi\u1ebfu, l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ea1i h\u01b0\u1edfng, n\u1ed5i nh\u1ea1c c\u1eedu t\u1ea5u, m\u00faa b\u00e1t d\u1eadt theo nh\u01b0 nghi l\u1ec5 ng\u0169 h\u01b0\u1edfng((2) Ng\u0169 h\u01b0\u1edfng : 5 l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng : Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng, H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng, Thu h\u01b0\u1edfng, \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng v\u00e0 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng.2), r\u1ed3i \u0111\u1eb7t th\u00e1nh v\u1ecb v\u00e0o b\u00e0n th\u1edd b\u00ean t\u1ea3 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, m\u01b0a d\u1ea7m lu\u00f4n m\u1ea5y h\u00f4m, vua sai Th\u1ecb lang Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu th\u00e0nh ho\u00e0ng c\u1ea7u t\u1ea1nh, vua \u1edf trong cung c\u0169ng m\u1eadt c\u1ea7u kh\u1ea5n, \u0111\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi b\u1eebng t\u1ea1nh. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua m\u1eebng, b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1edd s\u1ef1 linh thi\u00eang c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o \u1edf tr\u00ean cao, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. Th\u01b0\u1edfng cho Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 kim ti\u1ec1n 1 \u0111\u1ed3ng, k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, l\u1ea1i sai s\u1eeda l\u1ec5 \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1 [mi\u1ebfu th\u00e0nh ho\u00e0ng]. Ban th\u01b0\u1edfng t\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, quan ch\u1ee9c v\u0103n, v\u00f5 cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c binh l\u00ednh, c\u00e1c th\u1ee3, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e2ng m\u1ec7nh cung \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7 : Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean d\u1ef1 \u0111\u1ec1 : Lang trung L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh, Th\u1ecb \u0111\u1ed9c Nguy\u1ec5n Huy Chi\u1ec3u, Ch\u1ee7 s\u1ef1 Phan B\u00e1 Ng\u1ea1n kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n, t\u1ea5m sa v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. (Nh\u1eefng vi\u00ean cung \u0111\u1ec1, m\u1ed7i vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 3 t\u1ea5m sa, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Ph\u00fa th\u1ecd\u00a0 h\u1ea1ng nh\u1ecf, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; nh\u1eefng vi\u00ean d\u1ef1 \u0111\u1ec1, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long l\u1edbn nh\u1ecf m\u1ed7i h\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng, k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9).<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng chung cho c\u00e1c nha trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u00e0 d\u00e2n trong Kinh k\u1ef3 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c, giao 2 b\u1ed9 H\u1ed9, L\u1ec5 li\u1ec7u t\u00ednh chia c\u1ea5p. Quan b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : \u201cD\u00e2n Kinh k\u1ef3 b\u00e0y h\u01b0\u01a1ng \u00e1n \u0111\u00f3n l\u1ec5, c\u00f3 vi\u00ean Tham tri h\u01b0u tr\u00ed Ho\u00e0ng V\u0103n Di\u1ec5n d\u1ef1 trong s\u1ed1 \u0111\u00f3\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cDi\u1ec5n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e3o th\u1ea7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 k\u1ec3 nh\u01b0 c\u00e1c k\u1ef3 m\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u1eady \u0111\u1eb7c c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng cho 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd, ti\u1ebft Th\u00e1nh \u0111\u1ea3n \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Nguy\u00ean ti\u00eau ((1) Ti\u1ebft nguy\u00ean ti\u00eau : r\u1eb1m th\u00e1ng gi\u00eang \u00e2m l\u1ecbch.1) vua r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 ra \u0111i\u1ec7n Cao Minh trung ch\u00ednh \u1edf cung Kh\u00f4n Th\u00e1i, l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd. Xong \u0111\u00f3, vua th\u00e2n \u0111\u1ee1 Th\u00e1nh t\u1eeb l\u00ean xe, ra ch\u01a1i b\u00ean h\u1ed3 Ng\u1ecdc D\u1ecbch trong v\u01b0\u1eddn ng\u1ef1, xem th\u1ea3 \u0111\u00e8n tr\u1eddi, \u0111\u1ed1t c\u00e2y b\u00f4ng. Th\u00e1nh t\u1eeb khen, vui, ng\u1ed3i xem h\u1ed3i l\u00e2u. (\u0110\u00e8n tr\u1eddi, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTh\u1eeba v\u00e2n phi \u0111\u0103ng\u201d, trong th\u1eddi Minh M\u1ec7nh b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m ra, d\u00f9ng gi\u1ea5y m\u1ecfng d\u00e1n kh\u1eafp chung quanh \u0111\u00e8n, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 ch\u1ed7 h\u1edf, r\u1ed3i l\u1ea5y d\u00e2y \u0111\u1ed3ng nh\u1ecf l\u00e0m l\u00f2ng \u0111\u00e8n, \u0111em c\u1ecf, gi\u1ea5y t\u1ea9m m\u1ee1 d\u1ea7u m\u1ed9t \u00edt, b\u1ecf th\u00eam h\u01b0\u01a1ng long n\u00e3o v\u00e0o, nh\u1eb7t l\u1ea5y \u0111em ph\u01a1i kh\u00f4, ch\u1ee9a v\u00e0o l\u00f2ng \u0111\u00e8n r\u1ed3i \u0111\u1ed1t, h\u01a1i l\u1eeda b\u1ed1c l\u00ean, trong l\u00f2ng \u0111\u00e8n sinh ra gi\u00f3, t\u1ef1 nhi\u00ean bay l\u00ean kh\u00f4ng, \u00e1nh s\u00e1ng nh\u1ea5p nh\u00e1nh, r\u1ea1ng c\u1ea3 b\u1ea7u tr\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi ta khen l\u00e0 \u1edf C\u1ea5m th\u00e0nh \u0111\u00eam c\u0169ng nh\u01b0 ng\u00e0y).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, nh\u1eadn c\u00e1c quan v\u00e0o m\u1eebng. Ban \u00e2n chi\u1ebfu ra trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTr\u1eabm ngh\u0129 : th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t l\u1ec5, nh\u00e2n t\u00ecnh m\u00e0 l\u00e0m ti\u1ebft v\u0103n ; v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 t\u1ebf th\u00e2n, th\u1edd mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng hi\u1ebfu k\u00ednh. Th\u1ebf cho n\u00ean nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng ca t\u1ee5ng Li\u1ec7t t\u1ed5 ((2) Li\u1ec7t t\u1ed5 : t\u1ee9c l\u00e0 Th\u00e0nh Thang, vua \u0111\u1ea7u nh\u00e0 \u00c2n Th\u01b0\u01a1ng (Trung Qu\u1ed1c).2), n\u00f3i c\u00e1i t\u1ed1t v\u1ec1 ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n minh c\u1ea3m th\u00f4ng ; nh\u00e0 Chu t\u00e1n t\u1ee5ng V\u0103n v\u01b0\u01a1ng, noi theo c\u00e1i \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u1ec7t. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu v\u1ec1 sau m\u00e0 l\u01b0u l\u00e0m \u0111i\u1ec3n t\u1ed1t. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, v\u1eadn d\u1ee5ng c\u00e1i \u0111\u1ee9c c\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7n c\u1ee7a tr\u1eddi, gi\u1eef l\u00e2u \u0111\u00e3 th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o ch\u00ednh, thu\u1ea7n m\u1ed9t \u0111\u1ee9c v\u1ec1 k\u00ednh tr\u1eddi, theo t\u1ed5, ch\u0103m ch\u00ednh, y\u00eau d\u00e2n, ngh\u0129 m\u01b0u r\u1ed9ng, v\u1ec1 l\u1eadp tr\u1ecb, gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t ph\u00e9p b\u00e0y m\u1ed1i. Giao, mi\u1ebfu, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, l\u1ec5 nh\u1ea1c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0110\u00f4ng, T\u00e2y, Nam, B\u1eafc, thanh gi\u00e1o r\u1ed9ng xa. V\u00f5 c\u00f4ng th\u00ec th\u1ea5y r\u00f5 \u1edf s\u1ef1 d\u1eb9p y\u00ean, uy thanh l\u1eebng l\u1eaby nh\u01b0 trong th\u01a1 Giang H\u00e1n((1) Giang H\u00e1n : t\u00ean m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 trong Kinh Thi, khen v\u00f5 c\u00f4ng r\u1ef1c r\u1ee1 c\u1ee7a Chu Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh d\u1eb9p Ho\u00e0i Di.1), v\u0103n tr\u1ecb th\u00ec \u0111\u1eb7t ra nh\u1eefng m\u1ee5c Ch\u00ednh y\u1ebfu((2) Trong Minh M\u1ec7nh ch\u00ednh y\u1ebfu c\u00f3 chia ra nhi\u1ec1u ti\u1ebft m\u1ee5c.2), ph\u00e1p \u0111\u1ed9 r\u00f5 r\u1ec7t nh\u01b0 \u1edf s\u00e1ch Chu quan((3) Chu quan : b\u1ed9 s\u00e1ch ch\u00e9p v\u1ec1 quan ch\u1ebf, ch\u00ednh tr\u1ecb trong th\u1eddi nh\u00e0 Chu (Trung Qu\u1ed1c), v\u00ec trong Kinh Th\u01b0 c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t thi\u00ean t\u00ean l\u00e0 \u201cChu quan\u201d n\u00ean s\u00e1ch Chu quan m\u1edbi g\u1ecdi l\u00e0 Chu l\u1ec5.3). C\u00f3 th\u00e0nh c\u00f4ng cao, c\u00f3 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec1u, g\u1ed3m c\u00e1i t\u1ed1t c\u1ee7a tr\u0103m vua \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, s\u00e1ng v\u1ec1 k\u1ebf thu\u1eadt, th\u00e1nh v\u1ec1 s\u00e1ng t\u00e1c, l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1eddi sau. Hai m\u01b0\u01a1i m\u1ed1t n\u0103m, n\u1ec1n th\u1ecbnh tr\u1ecb t\u1ed1t thay, r\u1ea1ng th\u00eam c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc ! Mu\u00f4n ngh\u00ecn n\u0103m sau, nghi\u1ec7p th\u00e1i b\u00ecnh \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, gi\u1eef v\u1eefng mu\u00f4n d\u00e2n. Trong s\u1eed s\u00e1ch c\u0169ng hi\u1ebfm nghe, kh\u1eafp c\u00f5i \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u tr\u00f4ng ng\u00f3ng. Tr\u1eabm n\u1ed1i gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, lo s\u1ee3 m\u1ed9t ni\u1ec1m. L\u00ean xu\u1ed1ng nh\u01b0 n\u1ed1i b\u01b0\u1edbc ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng, c\u1ea3m t\u1edbi \u01a1n s\u00e2u kh\u00f4n xi\u1ebft ; \u0111\u00eam ng\u00e0y h\u1eb1ng v\u00e2ng theo thi\u00ean m\u1ec7nh, ngh\u0129 ph\u1ea7n n\u1ed1i ti\u1ebfp kh\u00f4ng qu\u00ean. T\u1eeb c\u01b0 tang \u0111\u1ebfn h\u1ebft tang, k\u00ednh m\u1ebfn gi\u1eef h\u1ebft l\u00f2ng, th\u00e0nh k\u00ednh theo \u0111\u00fang l\u1ec5. Nay x\u00e9t theo \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng, c\u1eed h\u00e0nh l\u1ec5 l\u1edbn : \u0111\u00e3 ch\u1ecdn ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 th\u00e1ng n\u00e0y, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00ean h\u1ee3p th\u1edd \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu, th\u00e1nh v\u1ecb l\u00ean h\u1ee3p th\u1edd \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean ; v\u00e0 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u00e0 th\u00e1nh v\u1ecb Ho\u00e0ng t\u1ec9 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu c\u00f9ng l\u00ean th\u1edd. T\u1ea7ng tr\u00ean l\u00ean xu\u1ed1ng nh\u01b0 c\u1ea3m th\u00f4ng, t\u1ebf t\u1ef1 r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 h\u1ee3p l\u1ec5. H\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eddi xu\u00e2n t\u01b0\u01a1i \u0111\u1eb9p, \u00e1nh s\u00e1ng t\u01b0ng b\u1eebng, tr\u1eabm k\u00ednh r\u01b0\u1edbc linh quang \u0111\u1eb7t l\u00ean ph\u1ed1i mi\u1ebfu. C\u00e1c quan theo l\u00e0m l\u1ec5, ai c\u0169ng \u0111\u1ec1u nghi\u00eam k\u00ednh. T\u00ecnh, v\u0103n th\u1eadt r\u1ea5t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111i\u1ec3n l\u1edbn m\u1eebng \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, th\u1ef1c l\u00e0 nh\u1edd l\u00f2ng tr\u1eddi m\u1ebfn th\u01b0\u01a1ng, th\u00e1nh linh ban Ph\u01b0\u1edbc n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf, l\u00f2ng tr\u1eabm xi\u1ebft bao vui m\u1eebng, k\u00ednh c\u1ea3m ! Th\u00e1nh \u0111\u1ee9c cao d\u00e0y nh\u01b0 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, l\u00e2u d\u00e0i c\u00f2n m\u00e3i v\u00f4 c\u00f9ng, t\u1ebf l\u1ec5 nghi\u00eam ch\u1ec9nh \u1edf mi\u1ebfu, \u1edf cung, v\u1ebb vang n\u1ed1i ti\u1ebfp kh\u00f4ng n\u1ea3n. C\u00f9ng t\u00f4n, h\u1ee3p k\u00ednh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng \u1ee9c tri\u1ec7u ng\u01b0\u1eddi vui ; l\u00e0m t\u1ed1t, gia \u01a1n \u0111\u1ec3 t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh r\u1ed9ng l\u1edbn. Nay c\u00f3 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ban \u00e2n li\u1ec7t k\u00ea ra sau :<\/p>\n<p>(- Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 phong t\u01b0\u1edbc v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, c\u00e1c quan v\u0103n, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh m\u00e0 d\u01b0\u1edbi t\u00ean kh\u00f4ng ghi b\u1ecb gi\u00e1ng, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c nha trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh cho \u0111\u1ebfn d\u00e2n Kinh k\u1ef3 c\u00f3 b\u00e0y h\u01b0\u01a1ng \u00e1n \u0111\u00f3n, l\u1ec5 th\u00ec b\u1ed9 L\u1ec5 li\u1ec7t k\u00ea th\u00e0nh t\u1eadp, \u0111\u1ee3i s\u1ebd ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u00f3 l\u1ed7i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng, b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u hay b\u1ecb gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p ; b\u1ecb gi\u00e1ng 2 \u2013 3 hay 4 c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u00f3 l\u1ed7i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng, b\u1ecb ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng hay b\u1ecb ph\u00e2n x\u1eed \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1ea1i Kinh, c\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m l\u00ean, cho c\u1ea3 c\u00e1c con, ng\u0169 ph\u1ea9m, cho 1 con ; t\u1ea1i c\u00e1c t\u1ec9nh, c\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, cho c\u1ea3 c\u00e1c con, t\u1ee9 ph\u1ea9m, cho 1 con : b\u1ea5t c\u1ee9 nh\u1eefng vi\u00ean quan v\u0103n \u1ea5y c\u00f2n hay ch\u1ebft, n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi con t\u1eeb 15 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 t\u00ecnh nguy\u1ec7n v\u00e0o [Qu\u1ed1c t\u1eed] gi\u00e1m \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, th\u00ec do b\u1ed9 \u0111\u1ec1 r\u00f5, quan \u1edf Gi\u00e1m x\u00e9t th\u1ef1c, s\u1ebd chu\u1ea9n b\u1ed5 l\u00e0m h\u1ecdc sinh, c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n \u0111\u1ec3 h\u1ecdc t\u1eadp. Theo \u0111\u00e2y, \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, l\u1ec7 c\u0169, c\u00f3 c\u1ea5p ti\u1ec1n th\u00e1ng 5 ti\u1ec1n, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng, nay cho chi\u1ebfu th\u1ef1c s\u1ed1 binh t\u1ea1i ng\u0169, t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p \u0111\u1ee7 ti\u1ec1n 1 quan.<\/p>\n<p>\u2013 Trong m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2, nh\u1eefng n\u01a1i ru\u1ed9ng l\u00faa b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, chi\u1ebfu ngh\u1ecb c\u0169 c\u1ee7a b\u1ed9 H\u1ed9, tha, gi\u1ea3m, thu\u1ebf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c tr\u1ea1m \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng s\u00e1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a nh\u00e2n \u0111inh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng trong n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3 : t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 v\u00e0 ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean mi\u1ec5n b\u1edbt cho 5 ph\u1ea7n 10 ; t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, mi\u1ec5n b\u1edbt cho 4 ph\u1ea7n 10 ; c\u00f2n c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c, 3 ph\u1ea7n 10.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1ea1i c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh ch\u00ednh ng\u1ea1ch hi\u1ec7n t\u1eadp h\u1ee3p c\u1ea3 \u1edf ng\u0169, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 quan. C\u00f2n theo l\u1ec7 c\u00f3 c\u00e1c h\u1ea1ng t\u1ea1p binh \u1ee9ng \u0111i\u1ec3m, th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 K\u1ec3 t\u1eeb s\u00e1ng s\u1edbm ng\u00e0y 20 th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m nh\u1eefng t\u1ed9i qu\u00e2n, l\u01b0u, vi\u1ec7c ph\u1ea1m t\u1ed9i \u1edf tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u00e2n x\u00e1 m\u00e0 tra \u00e1n \u1edf sau ng\u00e0y \u00e2n x\u00e1 th\u00ec chu\u1ea9n cho theo l\u1eddi d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng tha c\u1ea3). Than \u00f4i ! H\u1ee3p th\u1eddi t\u1ea1i mi\u1ebfu, s\u00e1ch Chu d\u1ecbch tr\u1ecdng l\u00f2ng th\u00e0nh v\u1ec1 b\u00e1o \u0111\u00e1p \u01a1n x\u01b0a ; ban Ph\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n, thi\u00ean \u201cHo\u00e0ng ph\u1ea1m\u201d r\u1ed9ng \u0111i\u1ec1u d\u1ea1y v\u1ec1 b\u00e0y t\u1ecf lu\u00e2n l\u00fd. Ta, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi chu\u1ed9ng theo hi\u1ebfu tr\u1ecb, d\u00e2n tr\u0103m h\u1ecd nh\u1edd \u01a1n l\u00e2u d\u00e0i. B\u1ed1 c\u00e1o trong ngo\u00e0i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u nh\u1eadn bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng chung s\u1ed1 ti\u1ec1n 3.000 quan cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc c\u00f9ng v\u1edbi th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ho\u00e0ng n\u1eef v\u00e0 ho\u00e0ng mu\u1ed9i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t. Vua b\u1eaft \u0111\u1ea7u ra ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, d\u00f9ng \u0111i\u1ec7n Ho\u00e0ng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0m ch\u1ed7 vua \u1edf trong khi c\u01b0 tang, d\u00f9ng \u0111i\u1ec7n th\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u1ec3 tri\u1ec7u t\u1eadp v\u00e0 \u0111\u1ed1i m\u1eb7t c\u00e1c quan, quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1ecdi vi\u1ec7c. M\u1ed7i khi g\u1eb7p l\u1ec5 ti\u1ebft, quan b\u1ed9 L\u1ec5 th\u01b0\u1eddng xin vua ra ng\u1ef1 ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n, vua \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng nghe. T\u1edbi nay, m\u1edbi ra ng\u1ef1 \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, c\u1ee9 c\u00e1ch m\u1ed9t ng\u00e0y l\u1ea1i ra ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1. C\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u, theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169. Nh\u00e2n d\u1ee5 trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a, \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng n\u1ed1i d\u00f5i, ti\u1ebfp ng\u00f4i, t\u1ea5t \u1edf ch\u1ed7 gi\u1eefa, m\u01b0u vi\u1ec7c l\u1edbn, \u0111\u1ec3 ch\u1ecbu Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi. X\u00e9t trong s\u1eed s\u00e1ch : c\u00f3 vua l\u00ean Qu\u00e2n \u0111\u00e0i((1) Qu\u00e2n \u0111\u00e0i : ch\u1ed7 \u0111\u00e0i khi x\u01b0a vua H\u1ea1 Kh\u1ea3i (2198-2190 tr\u01b0\u1edbc C\u00f4ng nguy\u00ean) l\u00ean \u0111\u00f3 ti\u1ebfp ch\u01b0 h\u1ea7u, c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ea1 \u0111\u00e0i.1) \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp ch\u01b0 h\u1ea7u, c\u00f3 vua l\u00ean Minh \u0111\u01b0\u1eddng((2) Minh \u0111\u01b0\u1eddng : to\u00e0 nh\u00e0 khi x\u01b0a thi\u00ean t\u1eed ng\u1ef1 \u0111\u1ec3 c\u00e1c vua ch\u01b0 h\u1ea7u tri\u1ec1u y\u1ebft.2) \u0111\u1ec3 c\u00e1c ch\u01b0 h\u1ea7u tri\u1ec1u y\u1ebft, t\u1ee9c l\u00e0 ngh\u0129a th\u1ebf. Tr\u1eabm noi theo th\u00e1nh m\u1ec7nh, n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 \u0111\u1ed3, 3 n\u0103m \u1edf nh\u00e0 b\u00ean, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng lo ngh\u0129. Nay tang \u0111\u00e3 h\u1ebft, tr\u1eabm th\u00e2n ng\u1ef1 ra \u0111i\u1ec7n ch\u00ednh \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u1edbi ngh\u0129a \u1edf ng\u00f4i ch\u00ednh, l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u00e2n v\u00e0 y\u00ean l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n mong m\u00e2y, ng\u00f3ng m\u1eb7t tr\u1eddi\u201d.<\/p>\n<p>H\u00f4m \u1ea5y, l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng xong, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan vi\u00ean : v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7p qu\u1ea3n tr\u1edf l\u00ean, v\u00e0 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh h\u1ecdp ban hay m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh c\u00f9ng l\u00e0 m\u1edbi xin t\u1eadp t\u01b0\u1edbc, c\u00f4ng, h\u1ea7u, ph\u00f2 m\u00e3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho m\u1ed9t ti\u1ec7c y\u1ebfn v\u00e0 th\u01b0\u1edfng kim kh\u00e1nh, ng\u00e2n kh\u00e1nh, h\u00e0 bao g\u1ea5m c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Ban c\u1ea5p t\u1eadp Th\u00e1nh ch\u1ebf thi v\u0103n v\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 Thi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u. D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cT\u1eeb x\u01b0a, kh\u00fac Ca nh\u00e0 Ngu, thi\u00ean Nh\u00e3 nh\u00e0 Chu, \u0111\u1eddi sau gi\u1eef l\u00e0m v\u0103n khu\u00f4n ph\u00e9p ; kh\u00e1nh ng\u1ecdc thi\u00ean c\u1ea7u, b\u1ee9c \u0111\u1ed3 s\u00f4ng H\u00e0, c\u00e1c \u0111\u1eddi truy\u1ec1n l\u00e0m v\u1eadt r\u1ea5t b\u00e1u. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea1o \u1edf trong tr\u1eddi \u0111\u1ea5t m\u00e0 c\u00f2n m\u00e3i v\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, b\u1eadc nhi\u1ec1u t\u00e0i, ch\u00ed th\u00e1nh, th\u1ea7n gi\u00fap, tr\u1eddi cho, \u1ea5p \u1ee7 l\u00e0 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, ph\u00e1t ra l\u00e0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. Nh\u1edb l\u1ea1i t\u1eeb ni\u00ean hi\u1ec7u Minh M\u1ec7nh n\u0103m \u0110inh H\u1ee3i [1827] \u0111\u1ebfn n\u0103m M\u1eadu Tu\u1ea5t [1838], v\u1ec1 th\u01a1 c\u00f3 t\u1eadp \u0111\u1ea7u v\u00e0 c\u00e1c t\u1eadp II, III, IV, V t\u1eeb n\u0103m Canh Th\u00ecn [1820] \u0111\u1ebfn n\u0103m Canh D\u1ea7n [1830], v\u1ec1 v\u0103n c\u00f3 t\u1eadp \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 kh\u1eafc in, ban h\u00e0nh. Duy t\u1eeb n\u0103m K\u1ef7 H\u1ee3i [1839] \u0111\u1ebfn n\u0103m Canh T\u00fd [1840], th\u01a1 573 b\u00e0i ; t\u1eeb n\u0103m T\u00e2n M\u00e3o [1831] \u0111\u1ebfn n\u0103m Canh T\u00fd [1840], v\u0103n 247 b\u00e0i c\u00f9ng l\u00e0 th\u01a1 \u201cThi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u\u201d 200 b\u00e0i, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 m\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i huy\u1ec1n vi c\u1ee7a t\u1ea1o ho\u00e1, ph\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i s\u00e2u nhi\u1ec7m c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1. Tr\u1eabm k\u00ednh m\u1ed9 m\u01b0u m\u00f4 c\u1ee7a ng\u00e0i, c\u1ea3m nh\u1edb c\u00f4ng \u01a1n do tay ng\u00e0i s\u00e1ng t\u00e1c, khi m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft k\u00ednh ki\u1ec3m c\u00e1c s\u00e1ng t\u00e1c c\u1ee7a ng\u00e0i tr\u00ecnh b\u00e0y l\u00e0m th\u01a1 Th\u00e1nh ch\u1ebf t\u1eadp th\u1ee9 VI v\u00e0 v\u0103n Th\u00e1nh ch\u1ebf t\u1eadp th\u1ee9 II, vi\u1ebft b\u00e0i B\u1ea1t ph\u1ee5 \u1edf sau t\u1eadp v\u00e0 sai \u0111em kh\u1eafc, in th\u00e0nh s\u00e1ch \u0111\u1ec3 l\u00e2u d\u00e0i. N\u0103m \u0111\u1ea7u Thi\u1ec7u Tr\u1ecb [1841] kh\u1eafc in xong, s\u1eeda \u0111\u00f3ng th\u00e0nh b\u1ed9, k\u00ednh d\u00e2ng l\u00ean b\u00e0n th\u1edd, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t tr\u00ean \u00e1n, ng\u00e0y \u0111\u00eam k\u00ednh xem. Nay, l\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ee5 l\u00e0m xong, t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u1ee9c nh\u01b0 tr\u1eddi cao, h\u00ecnh dung sao h\u1ebft, ng\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ng\u00e0i nh\u01b0 s\u00f4ng H\u00e1n ((1) H\u00e1n : s\u00f4ng V\u00e2n H\u00e1n, t\u1ee9c Ng\u00e2n\u00a0 H\u00e0.1) ng\u1eddi s\u00e1ng, khu\u00f4n ph\u00e9p c\u00f2n l\u01b0u, n\u00ean c\u00f9ng thi\u00ean h\u1ea1 noi gi\u1eef, tr\u0103m \u0111\u1eddi c\u00f9ng truy\u1ec1n, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i m\u00e3i m\u00e3i. T\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan ch\u1ee9c t\u1ea1i tri\u1ec1u v\u00e0 c\u00e1c quan to v\u1ec1 Kinh h\u1ecdp ban, Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m v\u00e0 H\u1ecdc ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf c\u00e1c tr\u1ef1c, c\u00e1c t\u1ec9nh Nam, B\u1eafc \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho 1 b\u1ed9\u201d.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, ra cho \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 l\u00e0m th\u01a1. Vua th\u1ea5y s\u1ee9c h\u1ecdc c\u1ee7a h\u1ecd \u0111\u1ec1u c\u00f3 ti\u1ebfn \u00edch, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn gi\u1ea3ng quan L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh : k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. L\u1ea1i b\u1ea3o \u0110\u0103ng Doanh r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i n\u00ean khuy\u00ean nh\u1eafc, r\u00e8n luy\u1ec7n, khi\u1ebfn cho [ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7] \u0111\u1ee9c v\u1edbi tu\u1ed5i c\u00f9ng ti\u1ebfn \u0111\u1ec1u, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ee7i c\u00e1i t\u00ecnh thi\u1ebft tha h\u1eefu \u00e1i c\u1ee7a tr\u1eabm, ch\u1edb n\u00ean v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c c\u00e1ch gia \u01a1n m\u00e0 l\u00ean m\u00ecnh, t\u1ef1 \u0111\u1eafc, sinh l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd tr\u1eabm thi\u1ebft tha tr\u00e1ch v\u1ecdng l\u00e0m n\u00ean vi\u1ec7c. N\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n t\u1ef1 x\u00e9t\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, \u0111\u1ea1i duy\u1ec7t c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. Vua ng\u1ef1 l\u1ea7u Ng\u0169 Ph\u01b0\u1ee3ng, th\u1ea5y c\u00e1c qu\u00e2n ti\u1ebfn, \u0111\u00e1nh th\u00e0nh th\u1ea1o, k\u1ef7 lu\u1eadt nghi\u00eam minh, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m khen, ban th\u01b0\u1edfng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. R\u1ed3i b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n lu\u1eadt l\u1ea5y nghi\u00eam l\u00e0m \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ea1o vua l\u1ea5y khoan l\u00e0m g\u1ed1c. Nh\u1edb m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m M\u1eadu Tu\u1ea5t [1838] x\u01b0a, \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ng\u1ef1 l\u1ea7u Ng\u1ecd M\u00f4n, \u0111\u1ea1i duy\u1ec7t s\u00e1u qu\u00e2n((1) H\u00e1n v\u0103n l\u00e0 \u201cL\u1ee5c s\u01b0\u201d, th\u00e0nh ng\u1eef ch\u1ec9 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed.1), c\u00f3 t\u00ean Cai \u0111\u1ed9i vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110\u1ecbnh b\u01b0ng c\u00e1i gi\u00e1 \u0111\u1ee1, \u0111\u1ee5ng v\u00e0o ng\u1ef1a vua, l\u1eadp t\u1ee9c sai v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00f4i ra \u0111\u1ec3 ch\u00e9m. Tam qu\u00e2n ai c\u0169ng s\u1ee3 th\u1ea5t s\u1eafc. Ta \u0111\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u b\u00ean, li\u1ec1n qu\u1ef3 xu\u1ed1ng kh\u1ea5u \u0111\u1ea7u k\u00eau xin, may nh\u1edd \u01a1n vua r\u1ed9ng th\u01b0\u01a1ng, V\u0103n \u0110\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi ch\u1ebft. Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft : khoan v\u00e0 th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng, s\u1ee3 v\u00e0 y\u00eau g\u1ed3m c\u00f3, b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c, cao h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng bi\u1ebft m\u1ea5y mu\u00f4n t\u1ea7ng ! Nay ta gi\u1eef khu\u00f4n ph\u00e9p s\u1eb5n, tr\u1ecb vi\u1ec7c binh, gi\u1ea3ng vi\u1ec7c v\u00f5, nh\u1edb l\u1ea1i chuy\u1ec7n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4n ng\u0103n n\u01b0\u1edbc m\u1eaft \u0111\u1ea7m \u0111\u00eca !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, phong ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng. B\u00e0i s\u00e1ch v\u0103n phong t\u01b0\u1edbc r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a m\u1edf n\u01b0\u1edbc, n\u1ed1i ng\u00f4i, t\u1ea5t tr\u1ecdng v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ph\u00ean gi\u1eadu((2) Ph\u00ean, gi\u1eadu : do ch\u1eef \u201cphi\u00ean, b\u00ednh\u201d trong Kinh Thi, \u00fd n\u00f3i v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u1eddi x\u01b0a d\u00f9ng c\u00f4ng, khanh, ch\u01b0 h\u1ea7u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd hi\u1ec3n trong T\u00f4n th\u1ea5t l\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi che \u0111\u1ee1 nh\u01b0 ph\u00ean, gi\u1eadu.2) ; v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 chia phong, cho \u0111\u1ea5t, c\u00e0ng h\u1eadu v\u1edbi trong b\u1ea3n chi. Cho n\u00ean \u0111i\u1ec3n chia \u0111\u1ea5t ch\u00e9p \u1edf Chu th\u01b0 v\u00e0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh t\u01b0\u1edbc truy\u1ec1n \u1edf L\u1ec5 k\u00fd, \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng \u01a1n tr\u00ean v\u00e0 gi\u1eef ngh\u0129a l\u1edbn. Tr\u1eabm k\u00ednh noi l\u1eddi d\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed9ng t\u1ecf c\u00f4ng \u01a1n x\u01b0a, vi\u1ec7c l\u1ea5y ngh\u0129a \u0111\u1ec3 d\u1ea1y con \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, s\u1ef1 y\u00ean vui cho con ch\u00e1u h\u1eb1ng c\u1ed1 g\u1eafng. Nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai, s\u1edbm c\u00f3 t\u00e0i th\u1ee9c, t\u00ednh v\u1ed1n ngay hi\u1ec1n, v\u00e2ng l\u1eddi d\u1ea1y \u1edf gia \u0111\u00ecnh, Thi Th\u01b0 g\u1eafng ch\u00ed ; v\u1edbi anh em chu\u1ed9ng h\u1eefu \u00e1i, l\u1ec5 ngh\u0129a s\u1eeda m\u00ecnh. Tu ti\u1ebfn k\u1ecbp th\u1eddi, v\u1eadt qu\u00fd v\u1ed1n mong n\u00ean v\u00e0ng ng\u1ecdc ; t\u01b0\u1edbc m\u1ec7nh l\u00e0 qu\u00fd, chi\u1ebfu th\u01b0 b\u00e8n ban r\u00f5 \u00e2n vinh. V\u1eady phong ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng, ban cho s\u1eafc, \u1ea5n. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u1ec3 t\u1ef1 tu, khi\u00eam nh\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ch\u1ecbu \u00edch. \u0110\u00e3 l\u00e0 th\u1ea7n t\u1eed, ph\u1ea3i r\u1ed9ng t\u00ecm \u0111\u1ea1o c\u1ed5, gi\u1eef noi ; s\u1eb5n c\u00f3 n\u01b0\u1edbc, nh\u00e0, s\u1ebd nh\u1edd m\u00e3i Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh kh\u00f4ng d\u1ee9t. N\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n theo !\u201d.<\/p>\n<p>H\u00f4m \u1ea5y, t\u1ea5n phong ho\u00e0ng t\u1eed An Phong \u0111\u00ecnh h\u1ea7u H\u1ed3ng B\u1ea3o l\u00e0m An Phong c\u00f4ng. Gia th\u01b0\u1edfng cho : ki\u00eam coi ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00f4n ch\u00ednh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi, Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m 500 quan ti\u1ec1n, 300 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>Phong c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 : Mi\u00ean Tr\u1eef l\u00e0m T\u00f2ng Ho\u00e1 qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean T\u1ed1ng l\u00e0m H\u00e0 Thanh qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean Cung l\u00e0m S\u01a1n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean Li\u00eau l\u00e0m Qu\u1ef3 Ch\u00e2u qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean Gia l\u00e0m Qu\u1ea3ng Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean Tu\u1ea5n l\u00e0m Ho\u00e0 Th\u1ecbnh qu\u1eadn c\u1ed9ng, Mi\u00ean B\u1eedu l\u00e0m T\u00e2n An qu\u1eadn c\u00f4ng. Mi\u00ean B\u1eedu tu\u1ed5i tr\u1ebb \u0111\u00e3 th\u00f4ng minh, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u1ed1n th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, vua c\u0169ng qu\u00fd m\u1ebfn.<\/p>\n<p>T\u1ea5n phong : T\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean B\u1ea3o l\u00e0m T\u01b0\u01a1ng An c\u00f4ng, Ninh Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean M\u1eadt l\u00e0m Qu\u1ea3ng Ninh c\u00f4ng. Hai c\u00f4ng t\u00ednh \u00f4n ho\u00e0, cung k\u00ednh, h\u1ecdc v\u1ea5n ng\u00e0y m\u1ed9t ti\u1ebfn th\u00eam. N\u0103m ngo\u00e1i, ng\u1ef1 gi\u00e1 ra B\u1eafc, T\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c c\u00f4ng theo h\u1ea7u b\u00ean c\u1ea1nh, l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng c\u1ea9n th\u1eadn, vua khen, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m cho th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa. (B\u1ed1n Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : B\u00ecnh Th\u00e1i, B\u00ecnh H\u01b0ng, B\u1ea3o L\u1ed9c, B\u1ea3o Thu\u1eadn, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m chi \u0111\u1ee7 ti\u1ec1n 600 quan, g\u1ea1o 300 ph\u01b0\u01a1ng).<\/p>\n<p>Phong cho con \u0111\u1ebb c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, m\u1ed7i c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 con l\u00e0m \u0111\u00ecnh h\u1ea7u. (Con c\u1ee7a Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i t\u00ean l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Vi\u00ean l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ea1ch \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, con c\u1ee7a \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh l\u00e0 T\u0129nh C\u01a1 l\u00e0m B\u00e1i Tr\u1ea1ch \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, con c\u1ee7a Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n l\u00e0 Di\u00ean V\u1ef1c l\u00e0m M\u1ed9 Tr\u1ea1ch \u0111\u00ecnh h\u1ea7u. C\u00f2n con c\u1ee7a \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5 l\u00e0 T\u00edn Ki\u00ean c\u00f3 t\u1eadt, con c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng Th\u01b0\u1eddng T\u00edn, An Kh\u00e1nh, T\u1eeb S\u01a1n v\u00ec c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 phong).<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m cho ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ph\u00fa. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Mi\u00ean Ph\u00fa v\u00ec ph\u00f3ng ng\u1ef1a l\u00e0m ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng ho\u00e0ng t\u1eed, sau v\u00ec bi\u1ebft h\u1ed1i c\u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c v\u1ecb hi\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, c\u1ea5p cho n\u1eeda l\u01b0\u01a1ng. T\u1edbi \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 h\u00e0ng tri\u1ec1u y\u1ebft, ban cho 1 b\u1ed9 m\u0169 \u00e1o th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u, gia c\u1ea5p cho c\u1ea3 l\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng vi\u1ec7n T\u0129nh quan (\u1edf sau ph\u00eda t\u1ea3 C\u1ea5m th\u00e0nh). Cho b\u1ecdn Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u coi c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng \u0111\u1ec1n th\u1edd Ng\u00f4 th\u1ecb, hi\u1ec1n phi tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc. Phi l\u00fac \u1edf tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, ng\u00f4i li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng nh\u1ea5t giai. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin Phi ch\u1ebft, ngh\u1ec9 vi\u1ec7c tri\u1ec1u ch\u00ednh 3 ng\u00e0y, sai quan lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang, c\u1ea5p th\u00eam cho 3.000 quan ti\u1ec1n, d\u1ef1ng \u0111\u1ec1n \u0111\u1ec3 th\u1edd. Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An l\u00e0 con c\u1ee7a Phi sinh ra. T\u1eeb b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 tang cho \u0111\u1ebfn khi t\u1ed1t kh\u1ed1c((1) T\u1ed1t kh\u1ed1c : tu\u1ea7n 100 ng\u00e0y sau khi ch\u1ebft.1), h\u1ec5 g\u1eb7p c\u00f3 ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb c\u1ee7a T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 d\u00e2ng t\u00e2u, \u0111\u1ec1u cho mi\u1ec5n \u0111\u1ee9ng t\u00ean \u0111\u1ec1.<\/p>\n<p>Sai \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p, gi\u00e1m s\u00e1t Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u00e2m x\u1eed cho xong nh\u1eefng \u00e1n t\u00f9 giam \u1edf S\u01a1n T\u00e2y. Theo b\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u : l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, t\u1ea1i c\u00e1c t\u1ec9nh l\u1edbn, giam t\u00f9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 s\u1ed1 150 t\u00ean, nay t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y t\u00f9 ph\u00e1t ph\u1ed1i v\u00e0 t\u00f9 b\u1eaft giam \u0111\u1ee3i \u00e1n nhi\u1ec1u t\u1edbi 300 t\u00ean, xin tr\u00edch ra s\u1ed1 t\u00f9 ph\u00e1t ph\u1ed1i, gi\u1ea3i giao cho t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ee3i s\u1ebd gi\u1ea3i \u0111i, c\u00f2n c\u00e1c \u00e1n ch\u01b0a x\u1eed, xin ph\u00e1i quan Kinh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra k\u1ebft, chi\u1ebfu theo l\u00fd x\u1eed \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 c\u00e1c \u00e1n kh\u1ecfi \u0111\u1ecdng l\u1ea1i. Vua b\u00e8n sai b\u1ecdn H\u1ea3o H\u1ee3p \u0111i. Khi h\u1ecd \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn n\u01a1i, t\u00e2u v\u1ec1 n\u00f3i : \u201cPh\u00e0m nh\u1eefng \u00e1n can v\u1ec1 vi\u1ec7c gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, b\u1ea5t c\u1ee9 \u0111\u00e3 k\u1ebft hay ch\u01b0a k\u1ebft t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh h\u00e3y c\u1ee9 giam c\u1ea5m, b\u1eaft ph\u1ea3i sai th\u00e2n nh\u00e2n t\u00ecm c\u00e1ch n\u00e3 gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, c\u00f2n c\u00e1c h\u1ea1ng t\u00f9 \u0111\u00e3 x\u1eed qu\u00e2n, l\u01b0u, \u0111\u1ed3 v\u00e0 l\u01b0u giam th\u00ec cho ph\u00e1t giao qu\u00e2n th\u1ee9 sai ph\u00e1i. Nh\u1eefng t\u00f9 tr\u1ed1n th\u00ec h\u1ea1n cho trong 6 th\u00e1ng ph\u1ea3i ra th\u00fa t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Sai 2 b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng l\u00e0m danh s\u00e1ch c\u00e1c quan, vi\u00ean trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u00ec t\u1ed9i ri\u00eang \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch, gi\u00e1ng, \u0111\u1ec3 li\u1ec7u cho khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>Truy ph\u1ee5c cho Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110\u1ea1o nguy\u00ean h\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1. \u0110\u1ea1o l\u00e0 th\u00e2n ph\u1ee5 vi\u00ean H\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, tr\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1o l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1, v\u00ec c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c, nay ch\u1ebft, vua ngh\u0129 \u0110\u1ea1o theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, n\u00ean cho truy ph\u1ee5c h\u00e0m c\u0169.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m L\u00ea V\u0103n Th\u1ea3o ch\u1ebft. Vua ngh\u0129 Th\u1ea3o sung coi T\u00fac v\u1ec7 l\u00e2u ng\u00e0y, gia \u01a1n cho th\u1ef1c th\u1ee5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf, chi\u1ebfu ph\u1ea9m h\u00e0m c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, l\u1ea1i cho 300 quan ti\u1ec1n, 2 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa, b\u1ecb mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Khoa \u1edf l\u1ef5 s\u1edf, t\u1eebng b\u1ecb gi\u00e1ng nhi\u1ec1u c\u1ea5p, b\u1ed9 L\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u r\u00f5. Vua sai c\u1ea5t ch\u1ee9c, hi\u1ec7u l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n b\u1ed9. Cho th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh, ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Cho H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn Kh\u00e1nh, v\u00ec c\u1edb th\u1ef1 ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ecd \u0110\u1ee9c b\u1ecb \u1ed1m.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong L\u00ea Nguy \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Uy v\u00f5 dinh Th\u1ea7n c\u01a1, L\u00ea Ch\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong.<\/p>\n<p>Trao cho Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, V\u0169 Do\u00e3n Cung l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00fd l\u00e0m Th\u1ee7 h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, \u0110inh V\u0103n Minh l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf T\u00ednh l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tri l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, L\u00ea T\u01b0 Du\u1ec7 l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5, \u0110\u1eb7ng Kim Gi\u00e1m l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh, Phan T\u0129nh l\u00e0m Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ee9c l\u00e0m Lang trung ty \u0110i\u1ec3n nghi, V\u0169 Danh Tr\u00ec l\u00e0m L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung, V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh l\u00e0m H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung, Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n l\u00e0m Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn l\u00e0m H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i Ph\u1ea1m Duy Trinh \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i, Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, Bi\u1ec7n l\u00fd vi\u1ec7c b\u1ed9 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 ; H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7, B\u1ed1 ch\u00ednh Ninh B\u00ecnh Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh ; B\u1ed1 ch\u00ednh L\u1ea1ng S\u01a1n L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh ; th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean Ph\u1ea1m Kh\u00f4i b\u1ed5 th\u1ee5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh ; \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n, Th\u1eeba Thi\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An H\u1ed3 H\u1ef1u th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 ; th\u1ef1 C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u00e1i b\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh, th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i ; L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. Nguy\u00ean th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Phan Huy V\u1ecbnh h\u1ebft th\u1eddi h\u1ea1n ngh\u1ec9 ph\u00e9p, \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i. Sau \u0111\u00f3 V\u1ecbnh v\u00ec c\u1edb \u0111au\u00a0 m\u1eaft, xin l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf qu\u00ea \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Vua cho r\u1eb1ng V\u1ecbnh h\u01a1i t\u1ecf ra l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, sung Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n ; cho H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Mai Kh\u1eafc M\u1eabn l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>Cho H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh \u0111\u1ed5i sung H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u1ec1u sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong, \u00c2n k\u1ef5 u\u00fd H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai ; Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai th\u1ef1c th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u00e0 v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y. \u1ea5n tri\u1ec7n c\u1ee7a dinh Long v\u00f5 giao cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam gi\u1eef.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Khinh k\u1ef5, vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9. Cho th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c, dinh V\u0169 l\u00e2m, Ph\u1ea1m V\u0103n Huy \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i.<\/p>\n<p>B\u1ecdn quan t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5, B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong, Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb c\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho : th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean ; th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 H\u1ed3 H\u1ef1u l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y ; \u00e1n s\u00e1t Tuy\u00ean Quang Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u00e2n l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An Phan T\u00f9ng l\u00e0m L\u00e3nh binh ; th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ninh B\u00ecnh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh. Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n tho\u00e1t \u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 t\u00ean Nh\u00e0n, t\u00ean Th\u1ea1ch l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e2u, quan t\u1ec9nh l\u00fac \u1ea5y l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n, L\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Quang v\u00e0 V\u0169 V\u1ecbnh v\u00ec dung k\u1ebb gian, gi\u1ea5u gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, b\u1ecb t\u1ed9i. B\u1ecdn Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m \u0111\u1ec1u quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n ; l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, cho Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ea5y. Sau \u0111\u00f3, H\u1eefu L\u1ec5 th\u00e2n \u0111i d\u1eb9p gi\u1eb7c, kh\u00f4ng n\u00ean c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec. N\u0103m ngo\u00e1i, 7 ch\u1ed7 n\u1ed5i l\u00ean gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp. Ph\u1ee5 Phong v\u00e0 Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t c\u0169ng kh\u00f4ng b\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ch\u00fat m\u01b0u k\u1ebf. Vua cho b\u1ecdn L\u1ec5 l\u00e0 h\u00e8n k\u00e9m, v\u00f4 t\u00e0i, \u0111\u1ec1u c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb t\u1ed9i : H\u1eefu L\u1ec5, T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m b\u1ecb ph\u00e1t \u0111i An Giang l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i ; Ph\u1ee5 Phong, Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t hi\u1ec7u l\u1ef1c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n b\u1ed9 ; Di\u1ec7u b\u1ecb theo t\u1ec9nh sai ph\u00e1i. L\u1ea1i tr\u00edch s\u1ed1 m\u1ed9 binh \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 v\u1ec7 theo Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNay b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng l\u00e9n l\u00fat n\u1ed5i l\u00ean \u1edf d\u00e2n gian, kh\u00f4ng nh\u01b0 khi tr\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 \u1ea9n hi\u1ec7n trong ch\u1ed7 r\u1eebng r\u00fa, th\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i m\u1edbi \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn s\u1ed1 qu\u00e2n c\u1ee9ng c\u00e1p, t\u01b0\u1edbng \u0111\u00e3 m\u1ea1nh, binh \u0111\u00e3 tinh, ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00ean g\u1eafng \u0111em m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh di\u1ec7t b\u1ecdn gi\u1eb7c cho y\u00ean \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Ph\u00fa L\u00e3ng Sa [Ph\u00e1p] l\u00e0 b\u1ecdn Y L\u00ea Vi\u1ebft Ca \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn b\u1ebfn \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, n\u00f3i : 5 t\u00ean \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed3 n\u01b0\u1edbc \u1ea5y (B\u1ecdn t\u00ean \u0110oan, t\u00ean V\u1ecdng, t\u00ean Nh\u1ecb, t\u00ean M\u1ecbch, t\u00ean L\u1ed9) tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u1ee1 ph\u1ea1m \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, t\u1ef1 m\u1eafc v\u00e0o t\u1ed9i, Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc h\u1ecd sai \u0111\u1ebfn xin gia \u01a1n khoan tha. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y d\u00e1m tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o d\u00e2n gian, \u0111em t\u00e0 \u0111\u1ea1o l\u00e0m m\u00ea ho\u1eb7c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, t\u1ed9i \u0111\u00e1ng kh\u00f4ng n\u00ean tha ; nh\u01b0ng ngh\u0129 ch\u00fang l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf ngo\u00e0i gi\u00e1o ho\u00e1, ch\u01b0a bi\u1ebft r\u00f5 l\u1ec7nh c\u1ea5m, nay Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u00e3 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn k\u00eau xin, x\u00e9t ra c\u00f3 l\u00f2ng k\u00ednh thu\u1eadn, th\u00e0nh kh\u1ea9n, c\u0169ng n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng gia \u01a1n r\u1ed9ng, tha cho v\u1ec1 \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng nh\u00e2n th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 t\u00ecnh ngh\u0129a t\u1eed t\u1ebf v\u1edbi n\u01b0\u1edbc xa c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 \u0111\u1ea5t ti\u1ebfp gi\u00e1p L\u1ea1p Man, n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 d\u1ee5 sai th\u0103m d\u00f2 \u0111\u00edch x\u00e1c t\u00ecnh h\u00ecnh gi\u1eb7c, l\u00e2u ch\u01b0a c\u00f3 tin b\u00e1o, nay l\u1ea1i d\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 d\u00f2 h\u1ecfi cho \u0111\u00edch x\u00e1c r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. B\u1ecdn Nh\u00e0n t\u00e2u : \u201cT\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam l\u00e0 Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri \u0111\u00e3 v\u1ec1 V\u1ecdng C\u00e1c, t\u00ean Phi Nh\u00e3 S\u00f4 Ph\u00ec Ph\u1ee7 \u0110\u0103ng \u0111\u1ed5i sang \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, s\u1ed1 binh ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n v\u00e0i ngh\u00ecn. K\u1ec3 ch\u1ee9c \u0111\u1ea7u m\u1ee5c th\u00ec S\u00f4 Ph\u00ec Ph\u1ee7 \u0110\u0103ng kh\u00f4ng b\u1eb1ng Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri, k\u1ec3 s\u1ed1 qu\u00e2n th\u00ec kh\u00f4ng b\u1eb1ng 1 ph\u1ea7n 20 khi tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu ta \u0111em \u0111\u1ea1i binh th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ed9i t\u1ed1t, ch\u1ec9 v\u1ecb \u0111\u00e1nh d\u1eb9p kh\u00f4ng kh\u00f3 m\u00e0 gi\u1eef y\u00ean th\u00ec kh\u00f3 ; n\u1ebfu gi\u1eef y\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec \u0111\u00e1nh d\u1eb9p c\u0169ng ch\u1ec9 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 v\u00f4 \u00edch. V\u00ec ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 ngu t\u1ed1i, \u0111a nghi ; qu\u00e2n ta m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00ec ch\u00fang gi\u1eef hi\u1ec3m, ch\u1ed1ng c\u1ef1, h\u1ec5 th\u1ebf c\u00f9ng b\u00e1ch th\u00ec ch\u00fang b\u1ecf \u0111\u1ea5t tr\u1ed1n \u0111i. Ta \u1edf l\u00e2u chi\u00eau d\u1ee5, ch\u00fang v\u1ecb t\u1ea5t \u0111\u00e3 v\u1ec1 theo. N\u1ebfu l\u1ea1i xin tri\u1ec7t binh v\u1ec1 th\u00ec \u0111i kh\u00f4ng l\u1ea1i v\u1ec1 kh\u00f4ng, ch\u1ec9 th\u01b0\u01a1ng t\u1ed5n \u0111\u1ebfn uy v\u1ecdng. V\u1ea3, Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ecba th\u1ebf b\u00e1t ng\u00e1t, trong m\u00f9a kh\u00f4 r\u00e1o, h\u00e0nh qu\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n ; t\u1eeb th\u00e1ng 7 tr\u1edf \u0111i, n\u01b0\u1edbc ng\u1eadp tr\u00e0n \u0111\u1ea7y, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 kh\u00f4ng th\u00f4ng, \u0111\u1ed9i chu s\u01b0((1) Chu s\u01b0 : qu\u00e2n thu\u1ef7 d\u00f9ng thuy\u1ec1n trong khi chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u.1) nhanh nh\u1eb9n c\u1ee7a ta c\u00f3 th\u1ec3 tung ho\u00e0nh \u0111i l\u1ea1i. L\u00fac \u1ea5y, ch\u00fang \u0111\u00f3ng \u1edf c\u00e1c ch\u1ed7 n\u00fai, g\u00f2, s\u1ee9c k\u00e9m, th\u1ebf c\u00f9ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111em nhau quy ph\u1ee5c, nh\u00e2n \u0111\u00f3, ta chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1, m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u00fang c\u01a1 h\u1ed9i. Hu\u1ed1ng chi b\u1ecdn L\u1ea1p Man t\u1eebng b\u1ecb gi\u1eb7c Xi\u00eam tr\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1ch nhi\u1ec5u, kh\u00f4ng sao ch\u1ecbu n\u1ed5i, \u0111\u00e3 ch\u00e1n c\u00e1i b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Xi\u00eam m\u00e0 nh\u1edb \u0111\u1ebfn s\u1ef1 khoan r\u1ed9ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta, ch\u1eb3ng bao l\u00e2u n\u1eefa c\u0169ng t\u1ef1 c\u1eafn r\u1ee9t l\u1eabn nhau, nh\u00e2n \u0111\u00f3 ta th\u1eeba c\u01a1 ti\u1ebfn sang, th\u00ec H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, H\u1ea3i T\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1i ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0m cho \u0111\u1ea5t Man quy ph\u1ee5c l\u00e0 \u1edf \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u00e0 v\u1ed7 y\u00ean m\u00e0 th\u00f4i. \u0110\u01b0\u01a1ng m\u00f9a kh\u00f4 r\u00e1o \u1edf x\u1ee9 \u1ea5y, qu\u00e2n ta ti\u1ebfn sang c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 thu\u1ef7 l\u1ee5c gi\u00fap l\u1eabn cho nhau \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu \u0111\u1ebfn k\u1ef3 ng\u1eadp l\u1ee5t, n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xi\u1ebft, ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng \u0111i l\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ea5y ch\u1eadm v\u00e0 kh\u00f3 ; hu\u1ed1ng n\u1eefa ta c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng thuy\u1ec1n nh\u1eb9 \u0111i l\u1ea1i th\u00ec ch\u00fang t\u1ea5t s\u1ebd \u0111em thuy\u1ec1n nh\u1ecf ph\u1ee5c \u1edf trong b\u1ee5i lau, \u0111\u00e1m c\u1ecf, ta c\u00f3 th\u1ec3 l\u00f9ng h\u1ebft c\u00e1c ch\u1ed7 \u0111\u1ea7m v\u1ef1c m\u00e0 b\u1eaft c\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? V\u1ea3, vi\u1ec7c d\u00f9ng binh qu\u00fd \u1edf bi\u1ebft m\u00ecnh, bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1edbc c\u01a1 li\u1ec7u \u0111\u1ecbch, t\u01a1 h\u00e0o kh\u00f4ng sai, m\u1edbi l\u00e0 t\u00ednh to\u00e1n v\u1eb9n to\u00e0n. N\u1ebfu ch\u00fang qu\u00e2n \u00edt, t\u01b0\u1edbng y\u1ebfu, c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec n\u00ean \u0111em to\u00e1n qu\u00e2n m\u1edbi \u0111\u1ebfn c\u1ee7a ta th\u1eb3ng ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 s\u00e0o huy\u1ec7t, khi\u1ebfn cho d\u00e2n Man bi\u1ebft r\u00f5 r\u1eb1ng gi\u1eb7c Xi\u00eam kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1edd c\u1eady \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00e0ng th\u00eam s\u1ee3 s\u1ec7t ta. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, ch\u1ecdn sai b\u1ecdn t\u00ean Y\u1ec3m, Tr\u00e0 Long v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u00e3 quy thu\u1eadn tu\u1ef3 c\u01a1 s\u1eafp \u0111\u1eb7t, chia \u0111i chi\u00eau d\u1ee5, v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u00fang t\u1ea5t s\u1ee3 oai, nh\u1edb \u0111\u1ee9c m\u00e0 quy thu\u1eadn. \u1ea5y l\u00e0 k\u1ebf hay \u0111\u00f3. N\u1ebfu L\u1ea1p Man qu\u1ea3 ch\u00e1n c\u00e1i b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Xi\u00eam m\u00e0 nh\u1edd \u0111\u1ee9c khoan r\u1ed9ng c\u1ee7a ta th\u00ec ta ch\u1ec9 n\u00ean nghi\u00eam vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n y\u00ean l\u1eb7ng \u0111\u1ec3 xem t\u00ecnh th\u1ebf, \u0111\u1ee3i ch\u00fang o\u00e1n gi\u1eadn b\u1ecdn Xi\u00eam, mong ta c\u1ee9u vi\u1ec7n ; ta s\u1ebd \u0111em qu\u00e2n \u201cnh\u00e2n ngh\u0129a\u201d th\u1eb3ng sang c\u00f5i \u0111\u00f3, ch\u00fang t\u1ea5t quy thu\u1eadn, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 t\u1ef1 y\u00ean, \u0111\u00f3 l\u1ea1i l\u00e0 k\u1ebf hay h\u01a1n n\u1eefa. Th\u1ebf nh\u01b0ng, vi\u1ec7c binh, kh\u00f3 \u1edf xa m\u00e0 l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c. Ph\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m cho \u0111\u00fang. Nay Tham t\u00e1n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u00e1n l\u00fd L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn An Giang, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n vi\u1ec7c, c\u1ea7n ph\u1ea3i ngh\u0129 cho k\u1ef9, h\u1ecfi cho \u0111\u00edch, l\u00e0m cho h\u1ee3p c\u01a1 nghi. N\u1ebfu hi\u1ec7n nay, v\u1ec1 vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng, b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo, \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 l\u1ee3i th\u00ec kh\u00f4ng n\u00ean ng\u1ed3i ch\u1edd \u0111\u1ec3 m\u1ea5t c\u01a1 h\u1ed9i, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ee3i coi b\u1ecdn ch\u00fang bi\u1ebfn lo\u1ea1n th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean tham c\u00f4ng m\u00e0 \u0111\u1ed9ng binh x\u1eb1ng. Ph\u1ea3i n\u00ean tr\u00f9 li\u1ec7u th\u1ebf n\u00e0o cho k\u1ef9 \u0111\u1ec3 thu th\u00e0nh c\u00f4ng, r\u1ed3i ph\u1ea3i mau \u0111em c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 b\u00e0n l\u00e0m, cho ch\u1ea1y ng\u1ef1a \u0111\u01b0a v\u00e0o t\u00e2u, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. C\u00f2n nh\u01b0 hi\u1ec7n nay, theo tin bi\u00ean b\u00e1o, \u1edf b\u1edd bi\u1ec3n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec \u0111\u1ed9i binh thuy\u1ec1n Ng\u00f4 V\u0103n Giai h\u00e3y cho l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111i H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec3 th\u00eam kh\u00f3 nh\u1ecdc\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt b\u00e0n \u0111\u1ecbnh c\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u : \u201cD\u00e2n Man b\u1ea5y nay l\u00f2ng v\u1eabn ho\u00e0i nghi, tuy gi\u1eb7c Xi\u00eam s\u00e1ch nhi\u1ec5u tr\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng, c\u0169ng v\u1eabn cam t\u00e2m v\u00e2ng theo, hu\u1ed1ng n\u1eefa \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a kh\u00f4 r\u00e1o, h\u00e0nh binh kh\u00f4ng ti\u1ec7n ; xin \u0111\u1ee3i v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5, m\u00f9a m\u01b0a xu\u1ed1ng, s\u1ebd chia \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 l\u1ee5c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, nh\u00e2n \u0111\u00f3 chi\u00eau d\u1ee5, v\u1ed7 y\u00ean ; \u0111\u1ea1i binh th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u00f3ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Duy \u1edf \u0111\u1ea5t \u1ea5y r\u1eebng r\u1eadm nhi\u1ec1u ng\u1ea3, m\u00e0 s\u1ed1 qu\u00e2n ta hi\u1ec7n c\u00f3 \u00edt, xin cho th\u00eam 10.000 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 k\u1ecbp \u0111\u00fang l\u00fac th\u00ec ph\u00e2n ph\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Man kia qu\u1ea5y r\u1ed1i, t\u1ef1 c\u1ea7u l\u1ea5y di\u1ec7t vong, g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u00e0m c\u00f3 nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ed7 v\u1ec1, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, \u0111\u00e3 t\u1eebng gi\u1ebft m\u1ed9t t\u00ean n\u00e0o \u0111\u00e2u ! D\u00f9 b\u1ecdn t\u00ean Y\u1ec3m, Tr\u00e0 Long, c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 chi\u00eau d\u1ee5 th\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ra \u01a1n r\u1ed9ng r\u00e3i \u0111\u1ebfn b\u1eadc n\u00e0o, ch\u00fang c\u0169ng c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m con ng\u01b0\u1eddi, h\u00e1 kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u1ea3m m\u00e0 l\u1ea1i cam t\u00e2m theo gi\u1eb7c Xi\u00eam t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c sao ? L\u1ea1p Man h\u00e8n nh\u00e1t, v\u1ed1n kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i n\u00f3i c\u0169ng r\u00f5 ; c\u00f2n nh\u01b0 gi\u1eb7c Xi\u00eam nhi\u1ec1u l\u1ea7n thua \u0111au, v\u1ed1n \u0111\u00e3 s\u1ee3 s\u1ec7t binh uy c\u1ee7a ta. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Sa T\u00f4n v\u00e0 Chi Trinh (2 t\u00ean \u0111\u1ea5t), b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y s\u1ed1 qu\u00e2n \u00edt th\u1eafng s\u1ed1 gi\u1eb7c \u0111\u00f4ng. Nay hi\u1ec7n t\u1ea1i s\u1ed1 qu\u00e2n tinh tr\u00e1ng c\u00f3 t\u1edbi h\u01a1n 2 v\u1ea1n, \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u ch\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 l\u1ea1i b\u1ea3o l\u00e0 \u201cbinh hi\u1ec7n c\u00f3 \u00edt\u201d, n\u00f3i ra nh\u1eefng l\u1eddi nh\u00fat nh\u00e1t nh\u01b0\u1eddng v\u1eady ! V\u1ea3, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u00e2u l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 n\u00f3i : \u201cHi\u1ec7n t\u1ea1i qu\u00e2n gi\u1eb7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam m\u1edbi \u0111\u1ebfn, l\u1ea1i kh\u00f4ng s\u00e1nh k\u1ecbp t\u00ean Ch\u1ea5t Tri, th\u00ec ti\u1ebfn th\u1eb3ng sang, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 r\u1ea5t d\u1ec5, kh\u00f4ng ph\u00e1i s\u1ee9c\u201d. Nay l\u1ea1i h\u00f9a theo T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, n\u00f3i ra nh\u1eefng l\u1eddi n\u00e0y, sao tr\u01b0\u1edbc v\u1edbi sau l\u1ea1i tr\u00e1i nhau nh\u01b0 th\u1ebf ? Ch\u1eb3ng th\u1ebf, l\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i n\u00f3i v\u1edbi vua sao l\u1ea1i l\u1ee7ng c\u1ee7ng nh\u01b0 v\u1eady ? N\u00ean bi\u1ebft r\u1eb1ng vi\u1ec7c h\u00e0nh binh, kh\u00e9o m\u00e0 ch\u1eadm, kh\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ee5ng m\u00e0 nhanh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, v\u1ec1 vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i lo b\u00ean ngo\u00e0i, n\u1ebfu th\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ed9i, th\u00ec \u0111em ngay \u0111\u1ea1o binh\u00a0 sung s\u1ee9c m\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e1nh, kh\u00f3 g\u00ec m\u1ed9t tr\u1eadn ph\u00e1 tan qu\u00e2n \u0111\u1ecbch. Nay c\u1ee9 d\u00f9ng d\u1eb1ng r\u1ea5t l\u00e2u, kh\u00f4ng l\u00e0m ra vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5 m\u01b0a xu\u1ed1ng m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn c\u00f4ng, l\u1ea1i xin th\u00eam binh m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng kh\u1ecfi m\u1ec7t nh\u1ecdc v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, l\u1ea5y s\u1ee9c \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c n\u1eefa ! Hu\u1ed1ng chi qu\u00e2n \u0111i, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng \u0111em theo ; v\u1ec1 m\u00f9a h\u1ea1, m\u01b0a xu\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng c\u00e0ng th\u1ea5y kh\u00f4ng ti\u1ec7n. X\u00e9t ra to\u00e0n l\u00e0 n\u00f3i h\u00e3o, kh\u00f4ng m\u1ed9t c\u00e2u n\u00e0o \u0103n kh\u1edbp, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e2n v\u00e2n, kh\u00f4ng hi\u1ec3u n\u00f3i ra l\u00e0m sao, ch\u1ec9 th\u00eam b\u1ef1c b\u1ed9i kh\u00f4ng vui m\u00e0 th\u00f4i ! V\u1ec1 vi\u1ec7c xin ph\u00e1i th\u00eam bi\u1ec1n binh, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 y\u00ean, \u0111\u00f3ng l\u00e2u c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec. V\u1eady chu\u1ea9n cho T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp l\u1eadp t\u1ee9c ki\u1ec3m x\u00e9t kh\u00ed gi\u1edbi binh l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh cho ch\u00f3ng xong, r\u1ed3i \u0111\u1ec1u v\u1ec1 Kinh cung ch\u1ee9c ; nh\u1eefng bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc th\u00ec tri\u1ec7t v\u1ec1 binh ng\u0169 c\u1ea3. V\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng, chu\u1ea9n cho c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 tu\u1ef3 ti\u1ec7n l\u00e0m cho \u1ed5n tho\u1ea3 \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. Duy c\u00f3 \u0111\u1ea5t T\u00e2y Ninh \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh gi\u00e1p li\u1ec1n v\u1edbi \u0111\u1ea5t Nam Ninh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u0169, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu, n\u00ean \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea1i binh \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p, nh\u00e2n \u0111\u00f3 chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n, l\u00e0m k\u1ebf t\u1eeb \u0111\u1ed3 ((1) T\u1eeb \u0111\u1ed3 : m\u01b0u t\u00ednh d\u1ea7n d\u00e0.1) sau n\u00e0y, chu\u1ea9n cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa li\u1ec7u c\u1eaft l\u00ednh th\u00fa v\u00e0 l\u00ednh t\u1ec9nh h\u01a1n 1.000 t\u00ean do \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111em \u0111i \u0111\u00f3ng gi\u1eef T\u00e2y Ninh, d\u1ef1ng \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf \u1edf l\u00e2u. B\u1ecdn Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu v\u00e0 gia quy\u1ebfn h\u1ecd (t\u00ean Y\u00eam [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa], La Ki\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ed1m, ch\u1ebft), c\u0169ng chu\u1ea9n cho V\u0103n Giai \u0111em c\u1ea3 \u0111i theo, ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t cho \u1edf, \u0111\u1ec3 sai h\u1ecd chi\u00eau d\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf T\u00e2y Ninh c\u00f9ng Nam Ninh, v\u00e0 Nam Th\u00e1i, \u0111\u1ee3i c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd khen th\u01b0\u1edfng. B\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n n\u1ebfu c\u00f3 ra th\u00fa th\u00ec b\u1ea5t lu\u1eadn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00f3 theo gi\u1eb7c hay kh\u00f4ng, \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng tha cho, \u0111\u1ec3 ch\u00fang b\u00e1o c\u00e1o l\u1eabn nhau, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t quay \u0111\u1ea7u v\u1ec1, r\u1ed3i tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 \u1ea5y, chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p, m\u1edf \u0111\u1ea5t th\u1eb3ng t\u1edbi L\u01b0 An, th\u00ec c\u00f4ng hi\u1ec7u tuy ch\u1eadm, nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n to\u00e0n, v\u00f4 ng\u1ea1i. C\u00f2n vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, v\u1ed7 y\u00ean Tr\u1ea5n T\u00e2y th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ee3i sau b\u00e0n d\u1ea7n, c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n. Nh\u1eefng d\u00e2n Kinh, d\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf 2 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, An Giang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y s\u1ee3 h\u00e3i tan t\u00e1c v\u00ec c\u00f3 th\u1ed5 ph\u1ec9, nay c\u0169ng cho h\u1ea1n 1 n\u0103m, giao quan t\u1ec9nh gia t\u00e2m chi\u00eau d\u1ee5, v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u1ec3 d\u00e2n tr\u1edf l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Lu\u1ef9 d\u00e0i \u1edf chi s\u00f4ng Th\u1ecb V\u1ea1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m xong. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c \u0111\u1ed1c bi\u1ec7n, chuy\u00ean bi\u1ec7n, vi\u00ean ch\u1ee9c v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 binh l\u00ednh c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean t\u00e2u : \u201cC\u00f3 6 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bu\u00f4n c\u1ee7a X\u00edch Mao ((1) X\u00edch Mao : c\u00f3 l\u1ebd t\u1ee9c l\u00e0 H\u1ed3ng Mao m\u00e0 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc d\u00f9ng g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Anh.1) ch\u1edf thu\u1ed1c phi\u1ec7n \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u1ed1t ch\u00e1y c\u1ea3 thuy\u1ec1n, t\u1ecbch thu h\u00e0ng ho\u00e1. Ng\u01b0\u1eddi X\u00edch Mao l\u1ea5y l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i sang \u0111\u1ec3 r\u1eeda h\u1eddn. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam lo s\u1ee3, t\u1ea3i \u0111\u00e1 l\u1ea5p c\u1eeda bi\u1ec3n B\u1eafc Nam \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0o\u201d. Vua b\u1ea3o c\u00e1c quan vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cX\u00edch Mao l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ed1ng hung h\u0103ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec c\u1edb thu\u1ed1c phi\u1ec7n, g\u00e2y vi\u1ec7c \u1edf Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, tr\u1ea3i qua 3 \u2013 4 n\u0103m, ng\u01b0\u1eddi Thanh kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fang. Nay n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam nh\u1ecf m\u1ecdn kia g\u00e2y h\u1ea5n, ch\u00fang t\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 y\u00ean. Vi\u1ec7c n\u00e0y d\u1eabu m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c nghe \u0111\u1ed3n, nh\u01b0ng l\u1ea5y l\u00fd m\u00e0 \u0111o\u00e1n, ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 chuy\u1ec7n h\u00e3o. N\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 cho quan t\u1ec9nh gia t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi cho \u0111\u00edch x\u00e1c \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n m\u1ed9t k\u1ef3 duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh cho 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c h\u1ea1t Nam K\u1ef3 l\u00e0 \u0111\u1ea5t nh\u00e0 vua d\u1ef1ng nghi\u1ec7p. Sau khi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00e2y nu\u00f4i, y\u00ean r\u1ed7i, \u0111\u1ebfn nay h\u01a1n 40 n\u0103m, nh\u00e2n d\u00e2n l\u00e0ng m\u1ea1c c\u00f9ng y\u00ean \u1ed5n ng\u00e0y m\u1ed9t ph\u1ed3n th\u1ecbnh \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00f5i T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c tuy\u1ec3n m\u1ed9, \u0111\u00f2i g\u1ecdi kh\u00f4ng kh\u1ecfi phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn s\u1ee9c d\u00e2n. Nay bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u00e3 y\u00ean, n\u00ean \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n ta c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng c\u00e1i vui ngh\u1ec9 s\u1ee9c. K\u1ef3 tuy\u1ec3n th\u00e1ng 6 n\u0103m nay, chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh l\u1ea1i. V\u1ec1 vi\u1ec7c sai quan m\u1edf tr\u01b0\u1eddng duy\u1ec7t tuy\u1ec3n th\u00ec quan t\u1ec9nh t\u1ef1 chi\u1ebfu l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m, s\u1ee9c \u0111i l\u00e0m th\u00e0nh s\u1ed5 tuy\u1ec3n (b\u1ea3n B\u00ednh th\u00ec \u0111\u1ec3 \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u, c\u00f2n 2 b\u1ea3n Gi\u00e1p, \u1ea5t v\u00e0 s\u1ed5 Th\u00f4ng quy th\u00ec ph\u00e1t \u0111\u01b0a v\u1ec1 b\u1ed9 x\u00e9t), \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 8 [1848] s\u1ebd l\u1ea1i theo l\u00e0m nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>T\u1edd d\u1ee5 ch\u01b0a \u0111\u01b0a t\u1edbi, quan 3 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, L\u00ea V\u0103n Ch\u00e2n, Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n v\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111\u00e3 t\u1ef1 m\u1edf tr\u01b0\u1eddng duy\u1ec7t tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Vua sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch nghi\u00eam ng\u1eb7t.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n vi\u1ec7c ki\u1ec3m duy\u1ec7t qu\u00e2n ch\u00ednh n\u0103m \u1ea5y \u1edf B\u1eafc K\u1ef3. Theo l\u1ec7, c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3, c\u1ee9 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n ph\u00e1i c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n, v\u00f5 ra ki\u1ec3m duy\u1ec7t, nay vua cho r\u1eb1ng : n\u0103m ngo\u00e1i ra B\u1eafc, vua \u0111\u00e3 th\u00e2n \u0111\u1ebfn coi duy\u1ec7t, n\u00ean sai h\u00e3y \u0111\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh t\u00fac tr\u1ef1c c\u1ee7a th\u00e2n binh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, bi\u1ec1n binh 2 v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4 ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng t\u00fac tr\u1ef1c 500 ng\u01b0\u1eddi (v\u1ec7 C\u1ea9m y 300 ng\u01b0\u1eddi, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 200 ng\u01b0\u1eddi), g\u1eb7p khi n\u00e0o vua c\u00f3 \u0111i tu\u1ea7n du ngo\u00e0i 100 l\u00fd th\u00ec khi \u1ea5y s\u1ebd xin Ch\u1ec9 vua \u0111\u1ecbnh ; ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh m\u00e0 vua \u0111\u00f3ng ngh\u1ec9 \u1edf \u0111\u00e2u qu\u00e1 1 ng\u00e0y th\u00ec c\u1eaft th\u00eam 800 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 theo h\u1ea7u. T\u1edbi nay, vua cho r\u1eb1ng : th\u00e2n binh \u0111\u00e3 chia ban, s\u1ed1 c\u00f2n l\u1ea1i c\u00f3 \u00edt, chu\u1ea9n cho h\u1eb1ng ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c 300 ng\u01b0\u1eddi, theo h\u1ea7u khi tu\u1ea7n du, 500 ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c \u0111\u1ed3 binh tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec1u do nh\u1eefng vi\u00ean ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, c\u00e1c qu\u1ea3n tu\u1ef3 theo s\u1ed1 binh li\u1ec7u c\u1ea5p.<\/p>\n<p>H\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111i bu\u00f4n b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o, thuy\u1ec1n gi\u1ea1t v\u00e0o c\u1eeda \u0110\u1ea1i \u00e1p, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam. Vua sai c\u1ea5p g\u1ea1o cho (m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o) v\u00e0 cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh t\u00e2u : \u201cT\u1eeb c\u1eeda s\u00f4ng Ng\u00f4 \u0110\u1ed3ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n H\u00e0 L\u1ea1n b\u1ecb b\u1ed3i l\u1ea5p, xin cho \u0111\u1eafp \u0111\u00ea bao quanh \u0111\u1ec3 ng\u0103n n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n, gi\u1eef m\u00f9a m\u00e0ng\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u1eadp th\u00eam s\u1ed5 bang ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u1edf t\u1ec9nh An Giang. Nguy\u00ean 2 s\u00e1ch B\u1ea1c Li\u00eau \u6cca\u50da v\u00e0 Tr\u00e0 Nhu (\u1edf huy\u1ec7n Phong Th\u1ecbnh) t\u1ec9nh An Giang ng\u01b0\u1eddi Thanh \u0111\u1ebfn \u1edf c\u00f3 t\u1edbi h\u01a1n 100 h\u1ed9, quan t\u1ec9nh t\u00e2u xin l\u1eadp ri\u00eang danh hi\u1ec7u h\u00e0ng bang (\u1edf s\u00e1ch B\u1ea1c Li\u00eau, g\u1ecdi l\u00e0 bang Tri\u1ec1u Ch\u00e2u th\u1ee9 15 ; \u1edf s\u00e1ch Tr\u00e0 Nhu, g\u1ecdi l\u00e0 bang th\u1ee9 16), m\u1ed7i bang \u0111\u1eb7t 1 bang tr\u01b0\u1edfng. Thu\u1ebf, kho\u00e1 \u0111\u1ebfn sang n\u0103m b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu.<\/p>\n<p>Vua ra ch\u01a1i s\u00f4ng L\u1ee3i N\u00f4ng, lu\u00f4n h\u00f4m \u1ea5y tr\u1edf v\u1ec1 cung. \u0110\u1ed5i h\u00e0nh cung Th\u1ea7n Ph\u00f9 l\u00e0m h\u00e0nh cung L\u1ee3i N\u00f4ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean ph\u1ee7 Y\u00ean Ninh \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0m ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng Y\u00ean. Vua th\u1ea5y \u201cY\u00ean Ninh\u201d \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, t\u1ee9c l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t phong cho t\u01b0\u1edbc Y\u00ean Ninh b\u00e1 Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Huy\u00ean, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ed5i t\u00ean ph\u1ee7 n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXVIII \u2013 28<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, s\u1eeda ch\u1eefa Tri\u1ec7u mi\u1ebfu v\u00e0 H\u01b0ng mi\u1ebfu.<\/p>\n<p>Th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, t\u1eadp \u0111\u1ea7u \u0111\u00e3 xong. C\u00e1c quan B\u1ed9, Vi\u1ec7n v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c xin \u0111em kh\u1eafc in. T\u1edd s\u1edb, l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i : \u201cL\u1ebd c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t b\u00e0y ra \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00e1ch d\u1ea1y, ch\u00ed c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n ph\u00e1t l\u1ed9 v\u1ed1n theo t\u1ef1 nhi\u00ean. Th\u1ebf cho n\u00ean vi\u1ec7c d\u1ea1y c\u1ee7a ch\u1ee9c gi\u1eef nh\u1ea1c b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u1edf th\u01a1, m\u00e0 c\u00e1ch d\u00f9ng \u00e2m nh\u1ea1c c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb. L\u1eddi \u00e2u ca \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, Ngu, thi\u00ean Nh\u00e3, T\u1ee5ng \u0111\u1eddi Th\u01b0\u01a1ng, Chu \u0111\u1ec1u ng\u1ee5 nh\u1eefng \u00fd k\u00ednh tr\u1eddi, lo d\u00e2n, d\u00f9ng trong nh\u1eefng vi\u1ec7c Giao, Mi\u1ebfu, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, t\u1ecf b\u00e0y \u1edf vi\u1ec7c l\u00e0m th\u00ec l\u00e0 ch\u00ednh tr\u1ecb, ghi ch\u00e9p \u1edf c\u00e2u n\u00f3i th\u00ec l\u00e0 l\u1eddi th\u01a1. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u0103n tuy\u1ec7t v\u1eddi c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u00e1nh nh\u00e2n kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i. T\u1eeb H\u00e1n, \u0110\u01b0\u1eddng tr\u1edf xu\u1ed1ng, vua ch\u00faa c\u00e1c \u0111\u1eddi ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 th\u01a1 ra \u0111\u1eddi, nh\u01b0ng so v\u1edbi c\u1ed5 nh\u00e2n, l\u1ea5y th\u01a1 d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 l\u1ebd kh\u00e1c xa l\u1eafm. N\u01b0\u1edbc ta, Tr\u1ea7n, L\u00ea v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, tr\u1ee9 t\u00e1c c\u1ee7a c\u00e1c vua nh\u01b0 Vi\u1ec7t \u00e2m to\u00e0n t\u1eadp, Thi\u00ean Nam d\u01b0 h\u1ea1, ghi ch\u00e9p m\u1edbi th\u1ea5y s\u01a1 qua m\u1ed9t v\u00e0i b\u1ed9, phong h\u1ed9i c\u1ed1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 m\u1edf d\u1ea7n, nh\u01b0ng nh\u00e2n v\u0103n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u1edf ng\u00e0y nay. \u0110\u1ee9c Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, b\u1eadc th\u00e1nh minh tr\u1eddi cho, \u0111\u1ee9ng ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o th\u1ed1ng, ng\u1ef1 tr\u1ecb 21 n\u0103m, th\u1ea5y r\u00f5 \u1edf nh\u1eefng s\u1ef1 : k\u00ednh th\u1edd Giao, Mi\u1ebfu, vui h\u1ea7u T\u1eeb cung, s\u1eeda tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc, d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c ngo\u00e0i, b\u00e0n \u0111\u1ea1o, noi vi\u1ec7c kim c\u1ed5, t\u00ednh m\u01b0a, l\u01b0\u1eddng t\u1ea1nh, nh\u00e2n vi\u1ec7c n\u00ean th\u01a1\u2026 V\u0103n ch\u01b0\u01a1ng cao c\u1ea3 c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n, k\u1ebb t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n mu\u00f4n. L\u1ea1i mang l\u1eddi th\u00e1nh kh\u00f4ng gi\u1ea5u k\u00edn, \u0111\u1ea1o tr\u1eddi cho d\u1ef1 nghe. C\u00fai theo l\u1eddi xin c\u1ee7a b\u1ec1 t\u00f4i, b\u00e8n sai kh\u1eafc in, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t h\u1ee3p th\u00e0nh 6 t\u1eadp, truy\u1ec1n b\u00e1 kh\u1eafp trong c\u00f5i, l\u01b0u th\u00e0nh t\u1edbi ph\u01b0\u01a1ng xa, ai c\u0169ng t\u00f4n l\u00e0m l\u1eddi kinh, gi\u1eef l\u00e0m \u0111i\u1ec1u d\u1ea1y. Th\u1ef1c b\u1edfi Ho\u00e0ng thi\u00ean r\u1ed9ng m\u1edf v\u1eadn h\u1ed9i v\u0103n minh cho n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam, gi\u00e1ng sinh b\u1eadc ch\u00ed th\u00e1nh \u0111\u1ec3 g\u00e2y \u0111\u1ea1o h\u1ecdc truy\u1ec1n m\u00e3i mu\u00f4n \u0111\u1eddi. \u0110\u1ee9c Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ng\u00e0y nay : hi\u1ec3u r\u00f5 l\u00f2ng ti\u00ean \u0111\u1ebf, n\u1ed1i ti\u1ebfp b\u1eadc th\u00e1nh minh ; tinh, nh\u1ea5t m\u1ed9t l\u00f2ng, h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea1o trung c\u1ee7a vua Nghi\u00eau \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc ; \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c thu\u1ea7n tu\u00fd, s\u00e1ng t\u1ecf nh\u01b0 l\u00f2ng k\u00ednh c\u1ee7a vua V\u0103n \u0111\u1eddi x\u01b0a. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5y s\u1ee9c h\u1ecdc c\u1ee7a vua cao s\u00e1ng, l\u00f2ng \u0111\u1ea1o c\u1ee7a vua trong ng\u1eddi, tinh \u0111\u1ebfn r\u1ea5t l\u00e0 thu\u1ea7n tu\u00fd. Sau nh\u1eefng l\u00fac mu\u00f4n vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed7i, nh\u00e2n vi\u1ec7c ghi \u00fd, c\u1ea3m v\u1eadt n\u00ean th\u01a1, m\u1ed9t ni\u1ec1m tu\u00e2n theo gia ph\u00e1p, l\u1ea5y k\u00ednh tr\u1eddi, noi t\u1ed5, ch\u0103m ch\u00ednh s\u1ef1, y\u00eau nh\u00e2n d\u00e2n l\u00e0m g\u1ed1c m\u00e0 suy ra m\u1ecdi vi\u1ec7c : d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, m\u01b0u tr\u1ecb, quy\u1ebft k\u1ebf chi\u1ebfn th\u1eafng, t\u00ednh vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, x\u00e9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t gi\u00e1o ho\u00e1, chi\u00eam nghi\u1ec7m thi\u00ean th\u1eddi, c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c nhi\u1ec7m nh\u1eb7t, \u0111\u1ec1u \u0111em t\u1ea3 h\u1ebft nh\u1eefng n\u1ed7i ch\u0103m lo \u0111\u1ec3 t\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 c\u01b0 tang nh\u00e0 b\u00ean m\u00e0 m\u1ed7i l\u00fac t\u01b0\u1edfng nh\u1edb th\u00ec l\u00f2ng hi\u1ebfu ch\u00ed th\u00e0nh ch\u1ee9a chan \u1edf l\u1eddi n\u00f3i, l\u1ea1i c\u00e0ng c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng, g\u1ed1c l\u1edbn c\u1ee7a th\u1ebf \u0111\u1ea1o r\u1ea5t nhi\u1ec1u ! B\u1ecdn th\u1ea7n l\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u0111\u00f2i h\u1ea7u h\u1ea1, tr\u1ed9m g\u1eafng \u1ee9ng \u0111\u1ed1i, tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng, l\u00fac r\u1ed7i h\u1eb1ng v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111\u1ecdc th\u01a1, \u0111\u01b0\u1ee3c nghe d\u1ea1y b\u1ea3o v\u1ec1 \u00fd ch\u1ec9. T\u00ecnh vua \u0111\u00f4n h\u1eadu, kh\u00f4ng l\u1ea5y v\u0103n nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra hay ; t\u00ednh vua minh th\u00f4ng, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 n\u00f3i ra \u0111\u1ee7 l\u00e0m ph\u00e9p. Tuy n\u01a1i g\u00e1c k\u00edn ch\u1ee9a v\u0103n c\u00f2n c\u1ea9n th\u1eadn ch\u01b0a cho th\u00f4ng c\u1ea3m, nh\u01b0ng \u00e1ng v\u0103n vua \u0111\u00fac k\u1ebft ch\u1eb3ng bi\u1ec3u l\u1ed9 c\u0169ng t\u1ef1 r\u1ee1 r\u00e0ng. Hu\u1ed1ng n\u1eefa, \u0111\u1ea1o h\u1ecdc do ti\u00ean \u0111\u1ebf th\u00e2n truy\u1ec1n, k\u00ednh th\u1ea5y ti\u1ebfng hay ti\u1ebfp n\u1ed1i ; l\u1eddi vua do th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 d\u1ea1y, n\u00ean cho thi\u00ean h\u1ea1 c\u00f9ng nghe. V\u1eady [b\u1ecdn th\u1ea7n] d\u00e1m c\u00f9ng d\u00e2ng l\u1eddi b\u00e0y t\u1ecf, th\u00e0nh kh\u1ea9n ng\u01b0\u1edbc xin th\u00e1nh th\u01b0\u1ee3ng chu\u1ea9n cho \u0111em nh\u1eefng th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf th\u1ec3 c\u1ed5, th\u1ec3 kim t\u1eeb cu\u1ed1i n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 [1842] v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc bao nhi\u00eau b\u00e0i, \u0111\u00f3ng th\u00e0nh bao nhi\u00eau quy\u1ec3n, kh\u1eafc ra b\u1ea3n in \u0111\u1ec3 l\u01b0u truy\u1ec1n l\u00e2u d\u00e0i, g\u1ecdi l\u00e0 th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf t\u1eadp \u0111\u1ea7u. Sau \u0111\u00e2y, th\u00e1nh gi\u00e1o ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf r\u1ed9ng, th\u00e1nh v\u0103n ng\u00e0y m\u1ed9t gi\u00e0u th\u00eam, s\u1ebd l\u1ea1i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111em kh\u1eafc t\u1eebng n\u0103m th\u00e0nh t\u1eadp cho \u0111\u1ebfn mu\u00f4n mu\u00f4n n\u0103m kh\u00f4ng c\u00f9ng, \u0111\u1ec3 th\u00eam r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd d\u1ea1y s\u00e2u xa c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta v\u00e0 c\u00e0ng m\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0103n phong r\u1ef1c r\u1ee1 cho n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta. \u0110\u00f3 kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t mong mu\u1ed1n c\u1ee7a b\u1ecdn th\u1ea7n m\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t mong mu\u1ed1n c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi\u201d. Vua thu\u1eadn cho, sai \u0111em kh\u1eafc in (th\u01a1 13 quy\u1ec3n, m\u1ee5c l\u1ee5c 3 quy\u1ec3n, c\u1ed9ng 15 quy\u1ec3n ).<\/p>\n<p>Cho : Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, v\u1eabn sung ch\u1ee9c \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; Ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng, v\u1eabn ki\u00eam quy\u1ec1n ch\u1ee9c H\u1eefu t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, nguy\u00ean Tu\u1ea7n ph\u1ee7 h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 Y\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Trung quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng (V\u0103n Trung c\u00f3 tang, v\u1ec1 l\u00e0ng lo vi\u1ec7c ma chay, nay b\u1ed5 d\u1ee5ng) ; th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cM\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, b\u1ecdn quan to \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2ng t\u1eadp th\u1ec9nh an((1) Th\u1ec9nh an : th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb. T\u1eadp th\u1ec9nh an \u0111\u00e2y, t\u1ee9c l\u00e0 t\u1eadp g\u1eedi m\u1eebng \u0111\u1ea7u n\u0103m.1), tr\u1eabm m\u1edf xem k\u1ef9, kh\u00f4ng h\u1ec1 th\u1ea5y n\u00f3i th\u00eam m\u1ed9t vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00e1c ! V\u1eady c\u1ea3 m\u1ed9t thi\u00ean h\u1ea1 r\u1ed9ng l\u1edbn h\u00e1 l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean n\u00f3i hay sao ? Hay c\u00f3 vi\u1ec7c m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i, th\u00ec r\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u00fang \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u00e1ch v\u1ecdng k\u1ebb coi d\u00e2n l\u00e0m tr\u1ecdn c\u00f4ng vi\u1ec7c ? N\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : t\u1eeb nay v\u1ec1 sau kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng \u0111\u1ed1i h\u00e3o cho xong vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eau khen nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd 100 tu\u1ed5i (Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb 1 ng\u01b0\u1eddi, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh 1 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>Cho : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 v\u1ec7 C\u1ea9m y, Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Th\u1ea7n c\u01a1 v\u00e0 chu\u1ea9n cho tham d\u1ef1 h\u1ed9i ngh\u1ecb tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o Nguy\u1ec5n Do\u00e3n (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Y, vua \u0111\u1ed5i cho t\u00ean n\u00e0y) \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m L\u00ea Khoan M\u00e3nh (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 L\u00ea Khoan M\u1ea1nh, vua \u0111\u1ed5i cho t\u00ean n\u00e0y), \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung, dinh Ti\u1ec1n phong Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a sung b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Long v\u00f5 L\u00ea \u0110\u1eafc \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Thi\u1ec7n v\u00f5 thu\u1ed9c dinh Long v\u00f5 Ng\u00f4 T\u1ea5t Khoa \u0111i\u1ec7u th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m, Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Qu\u1ea3ng v\u00f5 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng C\u00e1t th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7, dinh Ti\u1ec1n phong ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u00f9ng v\u00f5 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1eadt th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o Trung qu\u00e2n ; sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eadu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd theo ch\u1ee9c \u1ea5y \u0111\u1ed5i sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o H\u1eadu qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9 h\u1eefu L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh l\u00e0m Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7, chuy\u00ean coi c\u00e1c ty, \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n, Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, L\u00fd thi\u1ec7n ; Cai \u0111\u1ed9i H\u1eadu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110a th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9 h\u1eefu.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An \u0110\u1ed3ng B\u00e1 Huy\u00ean v\u00e0 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1eb7ng V\u0103n \u0110inh, tu\u1ed5i gi\u00e0, v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed. Cho L\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An ; L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh ; V\u1ec7 \u00fay t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u00e1i Nguy\u00ean, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n V\u0103n S\u1ef1 l\u00e0m L\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3, dinh Long v\u00f5 Phan C\u00f4ng Th\u00e0nh l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i b\u1ed5 : \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 ; \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Ho\u00e1 \u0110inh V\u0103n Minh l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t B\u1eafc Ninh. V\u00ec Huy v\u1edbi vi\u00ean l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng l\u00e0ng.<\/p>\n<p>Cho nguy\u00ean Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 sung vi\u1ec7c cung ph\u1ee5ng l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 Nguy\u1ec5n H\u1eefu S\u00e1ch \u00e1n b\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 Binh, chuy\u00ean coi hai kho Sang ph\u00e1o v\u00e0 H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 ph\u1ee7 Gia H\u01b0ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, d\u1ef1ng nh\u00e0 h\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i t\u1ec9nh th\u00e0nh.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 tu\u1ea7n tra v\u1ec7 Loan gi\u00e1. G\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u00e2n v\u1ec7 Loan gi\u00e1 gi\u1eef xe vua, \u0111\u1ec3 th\u1ea5t l\u1ea1c m\u1ed9t c\u00e1i \u1ed1ng b\u1ecbt xe b\u1eb1ng b\u1ea1c, vua b\u00e8n chu\u1ea9n cho \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf ban v\u00f5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u1ea5n quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c c\u1ee9 m\u1ed7i 4 th\u00e1ng qu\u00fd((1) Th\u00e1ng qu\u00fd : th\u00e1ng cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a m\u1ed7i m\u00f9a, 4 th\u00e1ng qu\u00fd l\u00e0 : th\u00e1ng 3, th\u00e1ng 6, th\u00e1ng 9 th\u00e1ng 12.1) tu\u1ea7n tra m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u : \u201cNh\u1eefng d\u00e2n \u1edf r\u1eebng r\u00fa, thung l\u0169ng 7 huy\u1ec7n thu\u1ed9c 2 ph\u1ee7 L\u00e2m Thao, \u0110oan H\u00f9ng t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, l\u00e2u nay b\u1ecb b\u1ecdn t\u00ean Nh\u00e0n, t\u00ean Th\u1ea1ch \u0111e do\u1ea1, d\u1ee5 d\u1ed7, gi\u00fap c\u1ee7a, ch\u1ee9a ch\u1ea5p, \u0111\u00e3 th\u00e0nh nh\u1eefng ch\u1ed7 t\u1ed5 gi\u1eb7c. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n, quan t\u1ec9nh \u0111em v\u00e0i ngh\u00ecn qu\u00e2n, tr\u1ea3i l\u00e2u 3 h\u1ea1n, t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch d\u1eb9p b\u1eaft m\u00e0 ch\u01b0a n\u00ean c\u00f4ng ! M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i, gi\u1eb7c n\u1ed5i l\u00ean 7 ch\u1ed7 ; m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, m\u1edbi trong 1 th\u00e1ng m\u00e0 gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp ph\u00e1 7 n\u01a1i, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y nh\u00e0 d\u00e2n 196 h\u1ed9, trai, g\u00e1i, gi\u00e0, tr\u1ebb b\u1ecb ch\u1ebft, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 b\u1ecb b\u1eaft \u0111i \u0111\u1ebfn 60 \u2013 70 ng\u01b0\u1eddi, t\u00ecnh h\u00ecnh l\u1ea1i c\u00e0ng b\u00e1ch thi\u1ebft tai h\u1ea1i ! H\u01a1n n\u1eefa, d\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecb gi\u1eb7c \u1ee9c hi\u1ebfp, ch\u1ecbu c\u1ef1c \u0111\u00e3 l\u00e2u, sau nh\u00e2n qu\u00e2n quan l\u00f9ng b\u1eaft c\u00f9ng ki\u1ec7t r\u1eebng r\u00fa, y\u00eau s\u00e1ch \u0111\u1ebfn d\u00e2n c\u0169ng nhi\u1ec1u ! M\u1ed9t khi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fat \u00edt t\u00f2ng ph\u1ea1m th\u00ec \u0111\u00f2i g\u1ecdi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ch\u1ee9ng \u0111i l\u1ea1i t\u1edbi t\u1ea5p, d\u00e2n kh\u1ecfi m\u1ea5t ch\u1ed7 l\u00e0m \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c sao ? Nay, d\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 b\u1ecf l\u00e0ng tr\u1ed1n \u0111i, m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n c\u00f2n \u1edf l\u1ea1i c\u0169ng ng\u01a1 ng\u00e1c kh\u00f4ng bi\u1ebft xoay x\u1edf th\u1ebf n\u00e0o ! V\u1eady xin c\u1ea5p cho nh\u1eefng nh\u00e0 b\u1ecb ch\u00e1y m\u1ed7i h\u1ed9 ti\u1ec1n 2 quan, th\u00f3c 1 h\u1ed9c ; m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t 3 quan, tr\u1ebb nh\u1ecf 2 quan. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng d\u00e2n x\u00e3 b\u1ecb phi\u00eau t\u00e1n, s\u1ee9c cho chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ec1 \u1edf. Nh\u1eefng k\u1ebb y\u1ebfu ph\u1ea1m ch\u00ednh hay th\u1ee9, h\u1ea1n cho 3 th\u00e1ng ph\u1ea3i k\u1ebb n\u1ecd b\u1eaft ho\u1eb7c ch\u00e9m k\u1ebb kia, \u0111em n\u1ed9p quan, xin th\u00fa. K\u1ebb b\u1ecb \u1ee9c hi\u1ebfp theo gi\u1eb7c c\u0169ng cho ra th\u00fa, giao cho d\u00e2n qu\u1ea3n l\u0129nh, b\u1ea5t t\u1ea5t b\u1eaft h\u1ecd ph\u1ea3i theo quan \u0111i th\u00e1m n\u00e3 b\u1eaft gi\u1eb7c. C\u00f2n nh\u1eefng b\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i th\u00ec cho r\u00fat v\u1ec1 thao di\u1ec5n, ngh\u1ec9 ng\u01a1i, khi\u1ebfn cho nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ef1 vui l\u00f2ng ra th\u00fa, \u0111\u1ee3i b\u1ecdn gi\u1eb7c ng\u00e0y m\u1ed9t c\u00f4 th\u1ebf, r\u1ed3i s\u1ebd t\u00ecm c\u00e1ch l\u00f9ng b\u1eaft. L\u1ea1i t\u1ea3i s\u1eb5n \u0111em 10.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9a t\u1ea1m \u1edf 2 ph\u1ee7 l\u1ef5 \u0110oan H\u00f9ng, L\u00e2m Thao \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb vi\u1ec7c c\u1ea5p ph\u00e1t. N\u1ebfu qu\u00e1 h\u1ea1n m\u00e0 gi\u1eb7c kh\u00f4ng ra th\u00fa, s\u1ebd xin \u0111em ngay \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i bi\u1ec1n binh ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh ri\u1ebft, d\u1eb9p y\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u1ed9t l\u1ea7n nh\u01b0ng an nh\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i. Tr\u1ed9m ngh\u0129 : d\u00e2n b\u1ecb \u0111au kh\u1ed5 ch\u1ed3ng ch\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u00e0ng th\u00e1ng m\u00e0 l\u1ea1i s\u1ee9c ngay ; gi\u1eb7c tr\u1ed1n l\u1ea9n \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u1edbm t\u1ed1i m\u00e0 v\u1ed9i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. K\u00ednh xin r\u1ed9ng khoan k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 nghi s\u1eafp \u0111\u1eb7t\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cXem l\u1eddi t\u00e2u, th\u1ea5y t\u00ecnh vi\u1ec7c r\u1ea5t h\u1ee3p l\u1ebd\u201d. R\u1ed3i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eeb k\u1ebb hung b\u1ea1o l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho y\u00ean l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n. Hi\u1ec7n nay nh\u00e2n d\u00e2n s\u1ee3 ch\u1ea1y, m\u1ea5t ch\u1ed7 l\u00e0m \u0103n nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u00ednh n\u00ean tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft l\u1ea5y s\u1ef1 chi\u00eau t\u1eadp cho y\u00ean l\u00e0m c\u1ed1t y\u1ebfu. L\u1eddi xin chu\u1ea9n tu\u1ea5t r\u1ea5t l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd, chu\u1ea9n cho chi ph\u00e1t c\u00e1c h\u1ea1ng \u1edf kho \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee1 \u0111au kh\u1ed5. C\u00f2n \u0111\u1ec1u cho chu\u1ea9n y, thi h\u00e0nh\u201d. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, t\u00ean gi\u1eb7c tr\u1ed1n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Chi\u1ebfm (th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 Ti\u1ec1n C\u1ea5m) c\u00f9ng v\u1edbi 2 t\u00ean t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u th\u00fa tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda quan c\u1ee7a 2 vi\u00ean Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i t\u1ec9nh ph\u00e1i l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng Ph\u00fa v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Tr\u1ee5, xin theo \u0111i b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua nghe tin \u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cChi\u1ebfm l\u00e0 t\u00ean th\u1ee9 y\u1ebfu ph\u1ea1m trong b\u1ecdn gi\u1eb7c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng : k\u1ebb n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft hay ch\u00e9m gi\u1eb7c \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn l\u00e0m \u00e1n th\u00ec th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 100 quan. Nay Chi\u1ebfm b\u00f3 tay d\u1eabn \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng ra th\u00fa, c\u0169ng n\u00ean li\u1ec7u r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 b\u1eaft n\u00f3 l\u1eadp c\u00f4ng sau n\u00e0y. V\u1eady chu\u1ea9n cho t\u1ea1m tha t\u1ed9i, qu\u1ea3n th\u00fac, sai ra s\u1ee9c d\u1ee5 b\u1eaft t\u00ean Th\u1ea1ch, t\u00ean Nh\u00e0n \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc\u201d. Vua l\u1ea1i cho r\u1eb1ng : Giai sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m n\u00ean vi\u1ec7c, th\u01b0\u1edfng cho 1 kim kh\u00e1nh, 1 nh\u1eabn v\u00e0ng ; Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Tr\u1ee5, Ho\u00e0ng C\u00f4ng Ph\u00fa, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, 1 b\u1ed9 \u00e1o qu\u1ea7n.<\/p>\n<p>B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u00f3 b\u1ec7nh d\u1ecbch. C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u0169ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t b\u1ecb truy\u1ec1n nhi\u1ec5m. Vua sai quan c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ebft l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea7u c\u00fang. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u1ec7nh th\u00ec ph\u00e1t thu\u1ed1c, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p ti\u1ec1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua xem t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, li\u1ec1n sai b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m phi\u1ebfu d\u1ee5, ch\u1ea1y ng\u1ef1a, ph\u00e1t \u0111i. B\u1ecdn Tham tri Do\u00e3n U\u1ea9n, v\u00e0 Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch l\u00e0m phi\u1ebfu d\u00e2ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ebfn \u0111em lui ra. Vua n\u00f3i : \u201cC\u1ee9u tai n\u1ea1n cho d\u00e2n g\u1ea5p h\u01a1n l\u1eeda ch\u00e1y, quan b\u1ed9 L\u1ea1i tr\u1ec5 n\u1ea3i khinh th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1ee9c gi\u1eef b\u1ed9 coi vi\u1ec7c d\u00e2n, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c ru ?\u201d. B\u1ecdn U\u1ea9n s\u1ee3 h\u00e3i, xin ch\u1ecbu t\u1ed9i. Vua \u0111\u1ec1u truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i g\u1ecdi ti\u1ebft Hoa tri\u00eau((1) Hoa tri\u00eau : ng\u00e0y sinh nh\u1eadt c\u1ee7a c\u00e1c th\u1ee9 hoa. Theo t\u1ee5c c\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, cho ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 2 \u00e2m l\u1ecbch l\u00e0 ng\u00e0y sinh nh\u1eadt tr\u0103m hoa, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cHoa tri\u00eau\u201d.1) l\u00e0 ti\u1ebft Ph\u01b0\u01a1ng tri\u00eau\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , \u0111\u00ecnh b\u1ecf cu\u1ed9c y\u1ebfn th\u01b0\u1edfng trong cung. D\u1ee5 b\u1ecdn th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cH\u1eb1ng n\u0103m, v\u1ec1 ti\u1ebft Ph\u01b0\u01a1ng tri\u00eau, trong cung c\u00f3 l\u1ec7 \u0103n y\u1ebfn, th\u01b0\u1edfng ti\u1ebft. N\u0103m nay c\u00e1c h\u1ea1t b\u1ed7ng g\u1eb7p d\u1ecbch l\u1ec7, tr\u1eabm \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ee3 h\u00e3i, tu t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ee3i Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi, c\u00f2n r\u1ed7i \u0111\u00e2u m\u00e0 th\u01b0\u1edfng ti\u1ebft ! V\u1eady cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2n Th\u00ecn, c\u00f3 lu\u1ed3ng kh\u00ed tr\u1eafng v\u1eaft qua tr\u00ean tr\u1eddi (m\u1ed9t lu\u1ed3ng d\u00e0i t\u1eeb t\u00e2y b\u1eafc ch\u1ec9 ch\u1ebfch sang \u0111\u00f4ng nam). Vua r\u1eddi \u0111i\u1ec7n ch\u00ednh, b\u1edbt m\u00f3n \u0103n, b\u00e3i \u00e2m nh\u1ea1c, d\u1ee5 c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng. D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cC\u1ee9 nh\u01b0 2 t\u1ec9nh Chi\u00eam, Ng\u00e3i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u00e2u b\u00e1o : trong h\u1ea1t b\u1ed7ng g\u1eb7p l\u1ec7 kh\u00ed ((1) L\u1ec7 kh\u00ed : kh\u00ed \u0111\u1ed9c, kh\u00ed c\u00f3 \u00f4n d\u1ecbch.1), nh\u00e2n d\u00e2n, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb nhi\u1ec5m b\u1ec7nh, ch\u1ebft ; r\u1ed3i th\u1ea5y c\u00e1c t\u1ec9nh Nam, Ph\u00fa, Tr\u1ecb, B\u00ecnh l\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 b\u1ecb truy\u1ec1n nhi\u1ec5m ; ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u0169ng c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i n\u01a1i l\u00fac ph\u00e1t, l\u00fac \u0111\u1ee1, nghi\u1ec7m ra h\u1ea7u th\u00e0nh b\u1ec7nh d\u1ecbch. Coi l\u1eddi t\u00e2u, th\u1eadt th\u1ea5y \u0111au l\u00f2ng, r\u01a1i l\u1ec7, c\u1ea3m th\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft bao ! \u0110\u00e3 xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 d\u1ee5 chi c\u1ee7a kho, t\u00ecm nhi\u1ec1u c\u00e1ch ph\u00e1t thu\u1ed1c \u0111i kh\u1eafp \u0111\u1ec3 c\u1ee9u ch\u1eefa. L\u1ea1i sai c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : b\u1ea5t lu\u1eadn trai, g\u00e1i, gi\u00e0, tr\u1ebb, [ai \u1ed1m ch\u1ebft] \u0111\u1ec1u c\u1ea5p tu\u1ea5t cho, n\u00e0o c\u00f3 ti\u1ebfc g\u00ec c\u1ee7a kho h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng v\u1ea1n, ch\u1ec9 mong cho d\u00e2n ta s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh m\u00e0 th\u00f4i. \u0110\u00eam tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1edbc xem t\u01b0\u1ee3ng tr\u1eddi, sau h\u00e0ng sau Khu\u00ea, sao S\u00e2m \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, th\u1ea5y hi\u1ec7n m\u1ed9t lu\u1ed3ng kh\u00ed tr\u1eafng. H\u1ecfi quan Th\u00e1i s\u1eed, theo l\u1eddi t\u00e2u, ch\u01b0a bi\u1ebft r\u00f5 kh\u00ed tr\u1eafng \u1ea5y l\u00e0 \u0111i\u1ec1m g\u00ec, nh\u01b0ng l\u00f2ng tr\u1eabm c\u00e0ng th\u1ea5y lo s\u1ee3. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vua, tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u1edf gi\u1eef y\u00ean, ch\u1ec9 v\u00ec ta \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0a t\u1edbi s\u1ef1 ho\u00e0 vui c\u1ee7a tr\u1eddi ! Nay \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed7ng g\u1eb7p l\u1ec7 kh\u00ed, l\u1ea1i th\u00eam tr\u1eddi n\u00eau t\u01b0\u1ee3ng r\u0103n b\u1ea3o, s\u1ee3 to\u00e1t m\u1ed3 h\u00f4i, lo l\u1eafng h\u1ebft s\u1ee9c, x\u00e9t m\u00ecnh, t\u1ef1 tr\u00e1ch, h\u00e1 d\u00e1m coi l\u00e0 ng\u1eabu nhi\u00ean ! Nh\u00e2n ngh\u0129 : ta t\u1eeb l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, ng\u00e0y \u0111\u00eam k\u00ednh s\u1ee3, kh\u00f4ng d\u00e1m m\u1ea3ng vui, theo t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e1p c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u00e0m t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e1p, k\u00ednh s\u1ee3 \u0111\u1ea1o tr\u1eddi, n\u1ed1i theo c\u00f4ng t\u1ed5, th\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i nh\u00e2n d\u00e2n, v\u1ed7 y\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, ch\u0103m lo ch\u00ednh s\u1ef1, kh\u00f4ng d\u00e1m h\u01b0\u1edfng nh\u00e0n. T\u1ea1i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f2n c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ec1 t\u00f4i l\u00e3o th\u00e0nh, k\u1ef3 c\u1ef1u, ph\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f9ng b\u00e0n l\u00e0m, h\u1eb1ng mong noi \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ebfp c\u0169, g\u00ecn gi\u1eef kh\u00f4ng sai. C\u01b0 tang t\u1ea1i nh\u00e0 b\u00ean 3 n\u0103m, lo ngh\u0129 lu\u00f4n lu\u00f4n. B\u00ean trong, cung t\u1ea7n h\u1ea7u h\u1ea1, v\u1eabn nh\u01b0 l\u00fac ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i ; \u0103n m\u1eb7c, th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c xa x\u1ec9 ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng, t\u1ed5n ph\u00ed v\u00f4 \u00edch, c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1eb7t c\u1ea5p b\u1eadc trong h\u00e0ng cung n\u1eef. B\u00ean ngo\u00e0i, xe ki\u1ec7u, nghi tr\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng t\u1eebng l\u00e0m th\u00eam. H\u01a1n n\u1eefa, nh\u1eefng n\u01a1i bi\u1ec7t qu\u00e1n, h\u00e0nh cung c\u0169ng tu\u1ef3 vi\u1ec7c gi\u1ea3m b\u1edbt, \u0111\u00e2u c\u00f3 s\u1eeda d\u1ef1ng cung \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ec3 phi\u1ec1n ph\u00ed \u0111\u1ebfn v\u1eadt li\u1ec7u nh\u00e2n c\u00f4ng ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u01b0 ti\u1ebft \u0111\u1eb9p Ph\u01b0\u01a1ng tri\u00eau, trong cung v\u1ed1n c\u00f3 l\u1ec7 y\u1ebfn th\u01b0\u1edfng, nay c\u0169ng \u0111\u00ecnh b\u00e3i ngay. Ng\u00e0y c\u00e0ng c\u1ea9n th\u1eadn, lo s\u1ee3 gi\u1eef g\u00ecn, ch\u1eafc c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i trong, ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nghe bi\u1ebft, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u1eabm ch\u1ec9 t\u1ef1 khoe khoang \u0111\u00e2u. Ngay g\u1eb7p n\u1ea1n t\u1eadt d\u1ecbch tai v\u1ea1 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0y, c\u00e0ng r\u1ea5t lo ng\u1ea1i, ch\u1ec9 s\u1ee3 tri\u1ec1u ch\u00ednh l\u1ea7m s\u00f3t ho\u1eb7c c\u00f2n nhi\u1ec1u, tu t\u1ec9nh gi\u1eef m\u00ecnh ho\u1eb7c c\u00f2n thi\u1ebfu g\u00ec ch\u0103ng ? B\u00e2y gi\u1edd \u0111\u00e2y, \u0111\u1ecbnh b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y h\u00f4m nay : tr\u1eabm ng\u1ef1 ra \u0111i\u1ec7n b\u00ean, tri\u1ec7u c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn b\u00e0n l\u00e0m m\u1ecdi vi\u1ec7c. Ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u00e2u ng\u1ecdc, v\u1eadt qu\u00fd trong cung cho ch\u00ed nh\u1eefng g\u1ea5m, v\u00f3c, \u0111\u1ed3 th\u00eau ng\u1ef1 d\u1ee5ng \u0111\u1ec1u cho b\u1ecf \u0111i ; l\u1ea1i b\u1edbt m\u00f3n \u0103n, b\u00e3i \u00e2m nh\u1ea1c, th\u1ea3 ra nh\u1eefng c\u1ea7m th\u00fa \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1ee3ng uy\u1ec3n, b\u00e3i b\u1ecf nh\u1eefng c\u00f4ng t\u00e1c ch\u01b0a c\u1ea7n l\u00e0m. V\u00e0 sai c\u00e1c nha m\u00f4n x\u1eed \u00e1n \u1edf trong Kinh, c\u00e1c quan l\u1ea1i \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo c\u00e1c t\u1ed9i hi\u1ec7n t\u1ea1i : t\u1ed9i nh\u1eb9 th\u00ec theo c\u00f4ng b\u1eb1ng x\u1eed \u0111o\u00e1n, chi\u1ebfu \u00e1n thi h\u00e0nh ngay ; t\u1ed9i n\u1eb7ng th\u00ec h\u00e3y khoan vi\u1ec7c tra kh\u1ea3o, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2y d\u01b0a \u0111\u1ebfn k\u1ebb v\u00f4 t\u1ed9i l\u00e0m li\u00ean lu\u1ef5 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. Vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n \u0111\u1ec1u l\u00e0m cho xong, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, ng\u00f4n quan((2) Ng\u00f4n quan : ch\u1ec9 c\u00e1c Ng\u1ef1 s\u1eed v\u00e0 Khoa \u0111\u1ea1o c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 can ng\u0103n \u0111\u00e0n h\u1eb7c.2) v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e0m c\u00f3 \u0111i\u1ec1u g\u00ec nghe bi\u1ebft : ho\u1eb7c ch\u00ednh tr\u1ecb hi\u1ec7n th\u1eddi c\u00f3 ch\u1ed7 sai s\u00f3t, ho\u1eb7c \u1ea9n t\u00ecnh c\u1ee7a d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vua bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec1u cho c\u1ee9 th\u1ef1c th\u1eb3ng b\u00e0y, ch\u1eefa l\u1ed7i, s\u1eeda sai \u0111\u1ec3 gi\u00fap s\u1ef1 thi\u1ebfu s\u00f3t, c\u1ea7n cho \u01a1n hu\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m t\u1edbi d\u00e2n gian, \u0111\u1eb7ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1edd tr\u1eddi gi\u00fap, chuy\u1ec3n v\u1ea1 l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc, n\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh d\u00e2n y\u00ean, c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng c\u00e1i c\u1ea3nh hu\u1ed1ng th\u0103ng b\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p><a>H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 giao c\u1ea3m gi\u1eefa tr\u1eddi v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng s\u1ee3. Ng\u00f4i c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n \u1edf th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 ng\u00f4i c\u1ee7a tr\u1eddi, d\u00e2n c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n tr\u1ecb th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 d\u00e2n c\u1ee7a tr\u1eddi, \u0111\u1ea1o c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n l\u00e0m th\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ea1o tr\u1eddi. \u0110\u1ea1o tr\u1eddi kh\u00f4ng \u1edf \u0111\u00e2u kh\u00e1c, m\u00e0 \u1edf l\u00f2ng th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u00f3 th\u00f4i. L\u00f2ng \u1ea5y, \u0111\u1ed9ng t\u00e1c ra vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u1ea3m th\u00f4ng v\u1edbi tr\u1eddi. Cho n\u00ean ki\u00eang c\u1ea9n \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 kh\u00f4ng tr\u00f4ng th\u1ea5y, lo s\u1ee3 \u1edf nh\u1eefng c\u00e1i kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y, t\u1eeb c\u00e1i v\u00f4 h\u00ecnh \u0111\u1ebfn c\u00e1i r\u00f5 r\u1ec7t, t\u1eeb \u1edf b\u1ea3n th\u00e2n \u0111em thi th\u1ed1 ra cho d\u00e2n, n\u1ebfu kh\u00f4ng m\u1ed9t s\u1ef1 g\u00ec kh\u00f4ng h\u1ee3p th\u00ec d\u00e2n nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng m\u00e0 tr\u1eddi ban Ph\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng cho. \u0110\u1ee9c ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta t\u1eeb khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, hi\u1ebfu th\u00e0nh r\u1ea5t m\u1ef1c, k\u00ednh s\u1ee3 m\u1ed9t l\u00f2ng, s\u1eeda tr\u1ecb, y\u00ean d\u00e2n \u0111\u00e3 n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ch\u1ee7 ch\u1ed1t, t\u01b0\u1edbng hi\u1ec1n, t\u00f4i c\u0169 \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u00fap \u0111\u1ee1. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng quan t\u00e2u vi\u1ec7c th\u00ec c\u00f3 v\u00f3c l\u1ee5a \u0111\u1ec3 n\u00eau khen ; \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u00f4n quan th\u00ec c\u00f3 b\u00f3 l\u1ee5a \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng. \u01a0n tr\u1ea1ch r\u1ed9ng l\u1edbn \u0111\u00e3 nhu\u1ea7n kh\u1eafp \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, c\u00f5i ngo\u00e0i, \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p v\u1edbi l\u00f2ng tr\u1eddi m\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t ch\u1ed3ng ch\u1ea5t \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 kh\u00ed \u0111\u1ed9c l\u01b0u h\u00e0nh, t\u01b0\u1ee3ng tr\u1eddi r\u0103n b\u1ea3o, th\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft v\u00ec sao ? C\u00f3 l\u1ebd v\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e0n n\u00f3i tuy \u0111\u00e3 m\u1edf, nh\u01b0ng t\u00ecnh \u00fd v\u1eabn kh\u00f3 th\u00f4ng l\u00ean ; s\u1ef1 quy\u00ean tha tuy \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u01a1n hu\u1ec7 v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ea5u xu\u1ed1ng ; c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n khuy\u00ean nh\u1eafc vua c\u00f2n c\u00f3 \u00fd lo xa, gi\u1eef m\u00ecnh, c\u00e1c quan cai tr\u1ecb \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u l\u1ee3i h\u1ea1i c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n m\u00e0 n\u00ean th\u1ebf ch\u0103ng ? T\u00f4i nghe : trong kho\u1ea3ng th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5 n\u0103m ngo\u00e1i, \u1edf Nam K\u1ef3 \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ecbch l\u1ec7 m\u00e0 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng \u0111em t\u00e2u l\u00ean. Suy m\u1ed9t vi\u1ec7c \u1ea5y, vi\u1ec7c kh\u00e1c c\u0169ng \u0111\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf, h\u00e1 ch\u1eb3ng r\u1ea5t \u0111\u00e1ng lo ru ? \u0110\u1ea5t Nam K\u1ef3, m\u1ea5y n\u0103m nay, c\u00f5i T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, b\u1edd c\u00f5i ch\u01b0a y\u00ean, vi\u1ec7c qu\u00e2n b\u1ed9n b\u1ec1, d\u00e2n \u00edt \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 thu\u00ea. H\u01a1n n\u1eefa, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5ng m\u1ec7nh l\u00e0m vi\u1ec7c ; v\u00f4 s\u1ef1 m\u00e0 g\u00e2y bi\u1ebfn c\u0169ng c\u00f3, h\u00e1m c\u1ee7a nhi\u1ec5u d\u00e2n c\u0169ng c\u00f3, kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u01b0\u01a1ng nu\u00f4i s\u0129 t\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ch\u1ebft ch\u00f3c c\u0169ng c\u00f3. D\u00e2n th\u00ec l\u01b0u t\u00e1n m\u00e0 tr\u1edf th\u00e0nh gian phi ; l\u00ednh th\u00ec tr\u1ebb nh\u1ecf m\u00e0 c\u0169ng ph\u1ea3i sung ng\u0169, h\u1ec5 ch\u1ebft l\u1ea1i \u0111i\u1ec1n, \u0111i\u1ec1n r\u1ed3i l\u1ea1i ch\u1ebft, t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u1ed1n \u0111\u1ed1n m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t t\u1ec7 ! N\u1ebfu kh\u00f4ng k\u00edp c\u1ee9u ch\u1eefa th\u00ec e \u0111au kh\u1ed5 c\u00f2n th\u00eam m\u00e0 vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef bi\u00ean gi\u1edbi c\u0169ng kh\u00f4ng t\u1ef1 v\u1eefng ch\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1eady xin [b\u1ec1 tr\u00ean] sau l\u00fac mu\u00f4n vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed7i, tuy\u00ean tri\u1ec7u 5 \u2013 3 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 c\u1ef1u, gi\u1ecfi giang, h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, khi\u1ebfn ph\u1ea3i c\u00f9ng nhau b\u00e0n b\u1ea1c x\u00e1c \u0111\u00e1ng, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u cho th\u1eadt t\u1ed1t. L\u1ea1i nh\u1eafc d\u1ee5 trong c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, ngo\u00e0i c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : ph\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f3 l\u1ee3i, h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n gian \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i h\u1ebft, r\u1ed3i sau ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u ph\u1ea3i m\u00e0 l\u00e0m, th\u1ebf th\u00ec c\u00e1i t\u1ec7 quan l\u1ea1i s\u1ebd t\u1ea9y s\u1ea1ch, binh l\u00ednh \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ef1c d\u1ee5ng, vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng s\u1ebd ch\u1eafc ch\u1eafn m\u00e0 th\u1ebf n\u01b0\u1edbc s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng cao\u201d.<\/a><\/p>\n<p>S\u1edb n\u00e0y d\u00e2ng v\u00e0o, vua n\u00f3i : \u201cPhan Thanh Gi\u1ea3n \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 nh\u1eefng c\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y, sao kh\u00f4ng th\u1eb3ng th\u1eafn tr\u00ecnh b\u00e0y ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p s\u1eeda \u0111\u1ed5i ! N\u1ebfu b\u1ea3o \u0111em m\u01b0u hay v\u00e0o n\u00f3i, th\u00ec l\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec ?\u201d. Vua l\u1ea1i sai quan c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111em nh\u1eefng c\u00e1i t\u1ec7 m\u00e0 Thanh Gi\u1ea3n \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n t\u00e2u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 vua bi\u1ebft.<\/p>\n<p>T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 Do\u00e3n U\u1ea9n d\u00e2ng s\u1edb, cho r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ed1t \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, x\u01b0a nay n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c tr\u1ecb d\u00e2n c\u1ed1t l\u1ea5y d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m g\u1ed1c. Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta l\u00ean ng\u00f4i t\u1edbi nay, m\u1ed9t ni\u1ec1m y\u00eau d\u00e2n, s\u1edbm tr\u01b0a kh\u00f4ng y\u00ean ngh\u1ec9, th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eddi c\u1ed5 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u01a1n. V\u1eady m\u00e0 gi\u00e1 g\u1ea1o \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u01b0a th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ebb, s\u1ef1 l\u00e0m \u0103n c\u1ee7a d\u00e2n gian ch\u01b0a kh\u1ecfi kh\u00f3 kh\u0103n, ho\u1eb7c gi\u1ea3 v\u00ec b\u1ecdn c\u01b0\u1eddng h\u00e0o b\u00f3c l\u1ed9t, l\u0169 ho\u1ea1t l\u1ea1i \u0111\u1ee5c kho\u00e9t, d\u00e2n d\u1ee5ng th\u00ec xa ph\u00ed, g\u1ea1o th\u00f3c th\u00ec kh\u00f4ng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, c\u00e1ch sinh t\u00e0i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u00fd ch\u0103ng ? Nay c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 duy t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y v\u00ec c\u00f3 gi\u1eb7c l\u1ea9n tr\u1ed1n, d\u00e2n c\u00f2n ch\u01b0a y\u00ean, ngo\u00e0i ra, m\u1ed9t lo\u1ea1t \u0111\u1ec1u y\u00ean t\u0129nh. N\u1ebfu l\u1ef1a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 t\u00e0i c\u00e1n, ph\u1ea9m v\u1ecdng ra l\u00e0m ch\u1ee9c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, khi\u1ebfn cho ch\u1ebf ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i v\u00e0 d\u00e2n, tr\u1ea5n \u00e1p b\u1ecdn ph\u1ea3n \u0111\u1ed9ng, khuy\u1ebfn kh\u00edch vi\u1ec7c n\u00f4ng tang, gi\u00fap cho tr\u0103m h\u1ecd ph\u1ed3n th\u1ecbnh th\u00ec v\u0129nh vi\u1ec5n kh\u00f4ng x\u1ea3y ra vi\u1ec7c g\u00ec. Duy c\u00f2n c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 kh\u1ed1n \u0111\u1ed1n h\u01a1n n\u1eefa ! T\u00f4i tr\u01b0\u1edbc \u1edf V\u0129nh Long th\u01b0\u1eddng qua c\u00e1c h\u1ea1t, th\u1ea5y c\u1ea3nh v\u1eadt ph\u1ed3n th\u1ecbnh, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1, th\u00f3c g\u1ea1o c\u1ef1c nhi\u1ec1u, c\u00e1 mu\u1ed1i c\u1ef1c r\u1ebb, bu\u00f4n b\u00e1n l\u01b0u th\u00f4ng, thuy\u1ec1n t\u00e0u t\u1ee5 h\u1ecdp, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea5t gi\u00e0u v\u00e0 vui. T\u1eeb khi g\u1eb7p vi\u1ec7c bi\u1ebfn \u1edf Phi\u00ean An, ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn c\u00f5i T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, nh\u00e2n d\u00e2n c\u00e1c l\u00e0ng ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng th\u01b0a v\u1eafng. N\u0103m ngo\u00e1i, t\u00f4i t\u1eeb Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1, su\u1ed1t d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng nh\u1eadn th\u1ea5y [s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi] so v\u1edbi n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 c\u00f2n \u0111\u1ed9 3 \u2013 4 ph\u1ea7n 10 ! \u0110\u1ea1i \u0111\u1ec3, nh\u00e2n \u0111inh \u1edf Nam K\u1ef3 c\u00f2n \u00edt, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u nh\u1eefng d\u00e2n v\u00e0o s\u1ed5 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u00e2n c\u00f3 c\u0103n b\u1ea3n th\u1ebf nghi\u1ec7p, g\u1eb7p vi\u1ec7c binh, d\u1ecbch h\u01a1i n\u1eb7ng th\u00ec r\u1eddi ch\u1ed7 n\u00e0y \u0111i ch\u1ed7 kia, ch\u1ebft ch\u00f3c, l\u1ea9n tr\u1ed1n, t\u00ean ghi \u1edf s\u1ed5 m\u00e0 th\u1ef1c ra, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u1edf \u0111\u1ea5y. M\u1ed7i khi c\u00f3 binh l\u00ednh tr\u1ed1n b\u1ecf, t\u1ed5ng, l\u00fd kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111i\u1ec1n t\u00ean h\u00e3o v\u00e0o, t\u1edbi k\u1ef3 g\u1ecdi \u0111\u1ebfn th\u00ec thu\u00ea, m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, l\u00e0m c\u1ea9u th\u1ea3 cho xong vi\u1ec7c. Cho n\u00ean thay r\u1ed3i l\u1ea1i tr\u1ed1n, binh kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c d\u1ee5ng l\u00e0 v\u00ec c\u1edb th\u1ebf. B\u1ea5y nay d\u1eabu \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1ef1a chi\u1ec1u c\u1ee9u ch\u1eefa, n\u00e0o \u00e2n x\u00e1, n\u00e0o ph\u00e1t th\u00f3c, n\u00e0o cho vay, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u01a1n h\u1eadu h\u01a1n h\u1ea1t kh\u00e1c nhi\u1ec1u l\u1eafm ! Nh\u01b0ng h\u1ea1ng d\u00e2n \u1ed1m \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, nguy\u00ean kh\u00ed v\u1eabn ch\u01b0a l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi bi\u00ean gi\u1edbi ch\u01b0a y\u00ean, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac \u0111\u01b0\u01a1ng n\u00ean l\u01b0u t\u00e2m s\u1eafp \u0111\u1eb7t, v\u1eady ph\u1ea3i b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng h\u1eadu h\u01a1n, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft g\u00e2y cho d\u00e2n gi\u00e0u \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u00ean gi\u1eadu che ch\u1ed1ng v\u1eefng ch\u1eafc. V\u1ec1 vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, xin h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n, \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd thi h\u00e0nh. V\u1ec1 ng\u1ea1ch thu\u1ebf c\u00e1c c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 c\u00e1c b\u1ebfn \u0111\u00f2, c\u0169ng xin mi\u1ec5n thu m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ec3 cho l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, may ra d\u00e2n trong 6 t\u1ec9nh c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua cho r\u1eb1ng U\u1ea9n n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c minh b\u1ea1ch, khen v\u00e0 nghe theo.<\/p>\n<p>Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, L\u00ea Di v\u00e0 Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch d\u00e2ng s\u1edb tr\u00ecnh b\u00e0y 8 vi\u1ec7c :<\/p>\n<p>1. Xin \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c l\u00e0m Vi\u1ec7n T\u0129nh quan ((1) Vi\u1ec7n T\u0129nh quan b\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3, \u1edf ph\u00eda sau b\u00ean t\u1ea3 C\u1ea5m th\u00e0nh. (Xem Th\u1ef1c l\u1ee5c quy\u1ec3n 27 t\u1edd 16a).1).<\/p>\n<p>2. Xin tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m thu\u1ebf cho ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p>3. \u0110\u1eb7t mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng v\u1edbi gi\u00e1 tho\u1ea3 thu\u1eadn (n\u1ebfu c\u00f3 v\u1eadt g\u00ec ph\u1ea3i c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, th\u00ec 2 b\u1ed9 H\u1ed9, C\u00f4ng s\u1ebd ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111i h\u1ecfi r\u00f5 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, r\u1ed3i v\u1eadn t\u1ea3i ti\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 s\u1ea3n xu\u1ea5t hay ch\u1ed7 bu\u00f4n v\u1eadt \u1ea5y, chi\u1ebfu gi\u00e1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng m\u00e0 mua).<\/p>\n<p>4. V\u1ec1 thu\u1ebf c\u1eeda \u1ea3i v\u00e0 b\u1ebfn \u0111\u00f2 (xin l\u1ea5y gi\u00e1 v\u1eeba ph\u1ea3i v\u1ec1 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u00e1t m\u1ea1i l\u00e0m chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh, do \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng sai ng\u01b0\u1eddi chia \u0111i ng\u1ed3i thu. B\u00e3i kh\u00f4ng cho ph\u00fa h\u1ed9 theo gi\u00e1 l\u0129nh tr\u01b0ng).<\/p>\n<p>5. Xin \u0111\u1eebng cho ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng giao th\u00f4ng \u0111i l\u1ea1i v\u00ec ph\u1ea7n nhi\u1ec1u h\u1ecd hay d\u1ed1i tr\u00e1.<\/p>\n<p>6. Xin li\u1ec7u c\u1ea5p ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o cho nh\u1eefng l\u00ednh \u1edf Kinh b\u1ecb b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m.<\/p>\n<p>7. Xin r\u1ed9ng th\u00eam h\u1ea1n th\u00e1ng \u0111\u1ec3 th\u01b0 s\u1ee9c cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m l\u1ef1c d\u1ecbch.<\/p>\n<p>8. Xin th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t c\u00e1c t\u00f9 giam \u0111\u1ec3 h\u00ecnh \u00e1n kh\u1ecfi \u0111\u1ecdng.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng nh\u1eefng l\u1eddi n\u00f3i tr\u00ean, n\u1eeda \u0111\u00fang n\u1eeda ch\u01b0a \u0111\u00fang, ch\u1ecdn m\u1ed9t v\u00e0i \u0111i\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, cho thi h\u00e0nh. R\u1ed3i l\u1ea1i d\u1ee5 : Ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00f4ng t\u00e1c kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u00edp \u0111\u1ec1u ho\u00e3n l\u1ea1i. Nh\u1eefng l\u00ednh b\u1ecb \u1ed1m t\u1ea1i n\u01a1i tr\u00fa ng\u1ee5 th\u00ec l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho g\u1ea1o tr\u1eafng. C\u00e1c nha m\u00f4n x\u1eed \u00e1n \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh ph\u1ea3i x\u00e9t x\u1eed v\u00e0 k\u1ebft \u00e1n ngay nh\u1eefng t\u00f9 n\u1eb7ng \u0111\u01b0\u01a1ng giam. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u1ec7 ghi t\u00ean \u0111\u01b0a ra k\u1ef3 th\u1ea9m \u00e1n, chu\u1ea9n cho c\u00e1c nha m\u00f4n ph\u1ea3i gi\u1eef c\u00f4ng b\u1eb1ng m\u00e0 x\u00e9t h\u1ecfi. Trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, nh\u1eefng t\u00f9 n\u1eb7ng b\u1ecb \u00e1n x\u1eed t\u1eed h\u00ecnh sau h\u1ea1n th\u00f4i c\u1ea5m, c\u0169ng chu\u1ea9n cho ho\u00e3n vi\u1ec7c thi h\u00e0nh, ghi \u0111\u1ee3i k\u1ef3 th\u1ea9m. L\u1ea1i th\u1ea5y hai vi\u1ec7c quan thu\u1ebf v\u00e0 mua h\u00e0ng r\u1ea5t quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ee3i, h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n, b\u00e8n giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n suy tr\u01b0\u1edbc t\u00ednh sau, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n k\u1ef9, \u0111\u1eb7t ra ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho kh\u1ecfi t\u1ec7.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc c\u1ed1t \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch k\u1ebb s\u0129, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c d\u1ea1y h\u1ecdc ch\u1ec9 l\u1ea5y s\u1ef1 thi h\u1eb1ng n\u0103m, kh\u1ea3o h\u1eb1ng th\u00e1ng l\u00e0m t\u00e1c tr\u00e1ch m\u00e0 xao nh\u00e3ng vi\u1ec7c r\u00e8n luy\u1ec7n. Thi c\u1eed c\u1ed1t \u0111\u1ec3 c\u1ea7u l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ecdn v\u0103n cho \u0111\u1ed7 ch\u1ec9 l\u1ea5y s\u1ef1 theo l\u1ec1 l\u1ed1i, tr\u00e1nh t\u1ef3 t\u00edch l\u00e0m tr\u01b0\u1eddng quy m\u00e0 o \u00e9p \u0111\u01b0\u1eddng k\u00e9n ch\u1ecdn. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n th\u00ec c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 chia ra t\u1eebng th\u00e0nh ; vi\u1ec7c mua h\u00e0ng th\u00ec c\u00f3 c\u00e1i phi\u1ec1n chia ra b\u1ed5 b\u1eaft. B\u1ecdn qu\u1ea3n su\u1ea5t th\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ec3 t\u1ea5t, y\u00eau th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 \u0111\u1ec3 binh l\u00ednh tr\u1ed1n \u0111i, kh\u00f4ng ch\u0103m vi\u1ec7c hu\u1ea5n luy\u1ec7n m\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u00e0i ngh\u1ec7 sinh k\u00e9m. H\u00ecnh \u00e1n th\u00ec : kh\u1eafc nghi\u1ec7t v\u1ec1 b\u1ebb b\u1eaft, d\u1ea7u bi\u1ebft vi\u1ec7c c\u00f3 th\u1ec3 tha th\u1ee9 c\u0169ng v\u1eabn l\u00e0m ch\u01b0a \u0111\u00fang c\u00f4ng b\u1eb1ng. Ch\u1ebf t\u1ea1o th\u00ec : nh\u00e2n c\u00f4ng v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ec1u n\u1ec7 theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng x\u00e9t \u0111\u00fang s\u1ef1 chi d\u00f9ng ; sung \u0111i\u1ec1n qua loa c\u00e0ng kh\u00f3 mong gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n ch\u1eafc. L\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 b\u1ecb \u0111\u1ed1c th\u00fac r\u1ea5t ng\u1eb7t, kh\u00f4ng h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh gi\u1edd gi\u1ea5c l\u00e0m l\u1ee5ng, ngh\u1ec9 ng\u01a1i ; s\u1ee9c l\u1ef1c do \u0111\u1ea5y th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng t\u1ecf ra ki\u1ec7t qu\u1ec7, b\u00e8n ph\u1ea3i theo nhau tr\u1ed1n \u0111i. Nh\u1eefng th\u00f3i c\u0169 gi\u1eef m\u00e3i, t\u1ec7 h\u1ea1i d\u1ed3n ch\u1ee9a ng\u00e0y c\u00e0ng s\u00e2u. S\u1edf d\u0129 th\u00e1i b\u00ecnh ch\u01b0a \u0111i t\u1edbi, \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t ch\u01b0a \u1ee9ng theo, \u0111\u1ec1u l\u00e0 l\u1ed7i \u1edf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng. M\u00e0 x\u00e9t \u0111\u1ebfn nguy\u00ean nh\u00e2n l\u00e0 do \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ch\u1ec9 d\u00f9ng ph\u00e1p ch\u1ebf n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! Nay ch\u1ec9 n\u00ean th\u1eadn tr\u1ecdng ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, chia l\u00e0m m\u1ecdi ch\u1ee9c, giao cho c\u00f4ng vi\u1ec7c, chuy\u00ean b\u1eaft ph\u1ea3i l\u00e0m tr\u1ecdn v\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1ea5t thi\u1ebft d\u1ef1a v\u00e0o ph\u00e1p ch\u1ebf n\u1eefa, khi\u1ebfn cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u00fd ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, s\u1eeda sai, c\u1ee9u t\u1ec7. R\u1ed3i \u0111\u00f3, theo ti\u1ebfng t\u0103m, nghi\u1ec7m s\u1ef1 th\u1ef1c, x\u00e9t l\u1eddi n\u00f3i, th\u1eed c\u00f4ng vi\u1ec7c, k\u1ef3 cho bi\u1ebft chu\u1ed9ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, ch\u0103m lo cho d\u00e2n m\u00e0 b\u1ecf h\u1eb3n c\u00e1i th\u00f3i kh\u00e9o tho\u00e1i th\u00e1c, kh\u00e9o a dua, b\u1eaft l\u00e0m c\u00f3 c\u00f4ng hi\u1ec7u, th\u1ef1c nghi\u1ec7m m\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea7u \u1edf m\u1ed9t l\u1eddi n\u00f3i, m\u1ed9t vi\u1ec7c l\u00e0m. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u1ef1 c\u1ed1 g\u1eafng, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p nghi, m\u1ed1i t\u1ec7 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ed5i, n\u1ed7i \u0111au c\u1ee7a d\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0 m\u00e0 n\u1ec1n th\u1ecbnh tr\u1ecb th\u00e1i b\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn t\u1edbi ngay \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNgu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n \u00fd n\u00f3i h\u00e0m h\u1ed3, ch\u1ec9 v\u1ea1ch c\u00e1i nguy\u00ean do l\u01b0u t\u1ec7 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1i c\u1ed1t y\u1ebfu s\u1eeda t\u1ec7 ! V\u1ea3, \u0111\u1eb7t ph\u00e1p ch\u1ebf \u0111\u1ec3 c\u1ea5m ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m tr\u00e1i, tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1 d\u1ea7u ch\u1eb3ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u1eady \u1edf ph\u00e1p ch\u1ebf, nh\u01b0ng c\u0169ng \u0111\u00e2u c\u00f3 b\u1ecf ph\u00e1p ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c ? Hu\u1ed1ng chi trong t\u1eadp t\u00e2u \u0111\u00e3 n\u00f3i : \u201cV\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, t\u1ec7 h\u1ea1i do \u0111\u00f3 sinh ra\u201d, th\u1ebf th\u00ec ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra t\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u00e1p ch\u1ebf l\u00e0m ra t\u1ec7. V\u1eady m\u00e0 l\u1ea1i \u0111\u1ed5 cho \u201cd\u00f9ng ph\u00e1p ch\u1ebf, kh\u00f4ng d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi\u201d, th\u00ec kh\u00f4ng hi\u1ec3u Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n coi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra c\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y ? L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTh\u1eadn tr\u1ecdng k\u00e9n hi\u1ec1n t\u00e0i, chia l\u00e0m m\u1ecdi ch\u1ee9c\u201d, th\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u00e1 l\u1ea1i kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hi\u1ec1n t\u00e0i m\u00e0 d\u00f9ng ? Nh\u01b0ng, bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 kh\u00f3, t\u1ef1 c\u1ed5 v\u1eabn th\u1ebf. B\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea3i ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 th\u1edd vua. Nay ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, sao kh\u00f4ng ch\u1ec9 r\u00f5 t\u00ean, b\u1ea3o c\u1eed l\u00ean \u0111\u1ec3 nh\u1edd gi\u00fap r\u1eadp ? V\u1eady giao cho h\u1ebft l\u00f2ng m\u01b0u t\u00ednh, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c : th\u00f4ng nho li\u1ec7t v\u00e0o gi\u00e1o ch\u1ee9c m\u00e0 r\u00e8n luy\u1ec7n n\u00ean nh\u00e2n t\u00e0i, tuy\u1ec3n c\u1eed c\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ec1 s\u1ef1 ch\u1ecdn v\u0103n m\u00e0 r\u1ed9ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc gi\u1ecfi ? Duy\u1ec7t tuy\u1ec3n th\u00ec bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c s\u1ed1 nhi\u1ec1u, \u00edt, thu\u1ed9c l\u1ea1i kh\u00f4ng d\u00e1m s\u00e1ch nhi\u1ec5u, vin b\u00e1m m\u00e0 l\u00e0m gian ? Mua h\u00e0ng th\u00ec l\u00e0m h\u1ee3p c\u00e1ch giao d\u1ecbch, nh\u00e2n d\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0u th\u00f4ng t\u00e0i ho\u00e1 m\u00e0 kh\u00f4ng phi\u1ec1n lu\u1ef5 ? Binh \u0111inh kh\u00f4ng tr\u1ed1n thi\u1ebfu m\u00e0 t\u00e0i ngh\u1ec7 \u0111\u1ec1u tinh ? H\u00ecnh \u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng oan u\u1ed5ng ? Ch\u1ebf t\u1ea1o th\u00ec l\u00e0m ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh k\u1ef3 h\u1ea1n th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 mong gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n v\u1eefng m\u00e0 trong \u0111\u00f3 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed1i t\u1ec7 ph\u00f9 l\u1ea1m, gi\u1ea3 m\u1ea1o ? Cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng c\u00e1ch theo danh, nghi\u1ec7m th\u1ef1c, x\u00e9t l\u1eddi n\u00f3i, th\u1eed vi\u1ec7c l\u00e0m, c\u1ea7n ph\u1ea3i m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u c\u1eed h\u00e0nh, m\u1ed1i t\u1ec7 kh\u00f4ng sinh ra, n\u1ed7i d\u00e2n \u0111au kh\u1ed5 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, v\u1eadn n\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 mau t\u1edbi, cho theo t\u1eebng kho\u1ea3n b\u00e0y r\u00f5, n\u00f3i cho h\u1ebft, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u\u201d.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n l\u1ea1i tr\u00ecnh b\u00e0y t\u1eebng kho\u1ea3n m\u1ed9t. Vua l\u1ea1i \u0111\u01b0a xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u00ea b\u00e1c. \u0110\u1ebfn khi t\u00e2u l\u00ean, vua n\u00f3i : \u201cNgu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, t\u1eadp t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 n\u00f3i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ebd, t\u1eadp sau c\u0169ng l\u1ea1i ph\u00f9 phi\u1ebfm ! Nay \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb \u0111\u01b0a l\u00ean : [trong nh\u1eefng l\u1eddi Tu\u1ea7n t\u00e2u b\u00e0y] ch\u1ec9 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 \u201ckhoan r\u1ed9ng nh\u1eadt k\u1ef3 v\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng thi\u201d, \u201ctr\u00edch b\u1ed5 l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf Gi\u00e1m, Vi\u1ec7n\u201d m\u1ea5y vi\u1ec7c nh\u1ecf nh\u1eb7t th\u00f4i. C\u00f2n v\u1ec1 tuy\u1ec3n c\u1eed nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 r\u1ed9ng thu \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc gi\u1ecfi, duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c s\u1ed1 nhi\u1ec1u \u00edt, vi\u1ec7c mua h\u00e0ng nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng, t\u01b0 \u0111\u1ec1u ti\u1ec7n, binh l\u00ednh nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e0i ngh\u1ec7 \u0111\u1ec1u tinh, h\u00ecnh ng\u1ee5c nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng b\u1eb1ng, c\u00f4ng d\u1ecbch nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ec1n ch\u1eafc, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ecdng y\u1ebfu \u1ea5y \u0111\u1ec1u ch\u01b0a c\u00f3 ki\u1ebfn ngh\u1ecb r\u00f5 r\u1ec7t g\u00ec c\u1ea3 ! V\u1ec1 h\u1ea1ng th\u00f4ng nho c\u00f3 th\u1ec3 sung l\u00e0m h\u1ecdc ch\u1ee9c, Tu\u1ea7n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ch\u1ec9 r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, th\u1eadt tr\u00e1i v\u1edbi ngh\u0129a b\u1ec1 t\u00f4i ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 th\u1edd vua, l\u1ea1i mu\u1ed1n \u201cgia th\u00eam ph\u1ea9m tr\u1eadt, c\u1ea5p nhi\u1ec1u binh d\u1ecbch, gi\u1ea3m b\u1edbt hu\u1ea5n, gi\u00e1o, s\u1eeda sang nh\u00e0 c\u1eeda\u201d((1) Nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00e0y Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n b\u00e0y t\u1ecf \u1edf b\u1ea3n t\u00e2u sau, \u1edf tr\u00ean kh\u00f4ng d\u1eabn ch\u00e9p, n\u00ean ch\u01b0a r\u00f5 l\u00e0 \u00fd mu\u1ed1n th\u1ebf n\u00e0o, c\u00f3 l\u1ebd mu\u1ed1n xin gia ph\u1ea9m tr\u1eadt, c\u1ea5p binh d\u1ecbch, s\u1eeda nh\u00e0 c\u1eeda cho b\u1ecdn th\u00f4ng nho sung gi\u00e1o ch\u1ee9c ch\u0103ng ?1), c\u00e1ch b\u00e0n t\u00ednh g\u00f3p nh\u1eb7t l\u1eddi n\u00f3i s\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ea5y \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng nho m\u00e0 d\u00f9ng ? Th\u1eadt l\u00e0 r\u1ea5t kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c ! \u0110\u00ecnh th\u1ea7n ch\u00ea b\u00e1c l\u00e0 ph\u1ea3i. V\u1eady chu\u1ea9n y l\u1eddi \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb n\u00e0y thi h\u00e0nh. V\u1ea3, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh r\u1ed9ng m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e0n n\u00f3i, kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi, Tu\u1ea7n c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n tr\u1ed5 t\u00e0i, cho n\u00ean l\u1eddi n\u00f3i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u k\u00edch thi\u1ebft, d\u00f9 ch\u01b0a tr\u00e1nh kh\u1ecfi c\u00e1i b\u1ec7nh vi\u1ec3n v\u00f4ng kh\u00f4ng thi\u1ebft th\u1ef1c, c\u0169ng mi\u1ec5n s\u1ef1 c\u1ee9u x\u00e9t s\u00e2u k\u1ef9\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m cho em trai, em g\u00e1i c\u1ee7a vua c\u00f2n \u00edt tu\u1ed5i (em trai vua : Mi\u00ean L\u1ecbch, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb 11 \u0111\u1ebfn 17 tu\u1ed5i ; em g\u00e1i vua : Trinh Thu\u1ef5, Trang T\u01b0\u1eddng, Ph\u01b0\u1edbc T\u01b0\u1eddng, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb 11 \u0111\u1ebfn 20 tu\u1ed5i, c\u1ea5p cho).<\/p>\n<p>\u0110\u00fac \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb ch\u1ebf ti\u1ec1n\u201d lo\u1ea1i 6 ph\u00e2n, g\u1ed3m 80.000 quan. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, sai \u0111\u1ed1c c\u00f4ng V\u0169 kh\u1ed1 \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb ch\u1ebf ti\u1ec1n\u201d b\u1eb1ng k\u1ebdm, 50.000 quan ; t\u1edbi \u0111\u00e2y l\u1ea1i sai ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u00fac n\u1eefa.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Thu\u1ef5 H\u1ed3ng, 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Long Th\u1ea5t v\u00e0 Long B\u00e1t.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u00edt m\u01b0a. Sai c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Sau \u0111\u00f3 c\u00f3 tin b\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n cho N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, t\u1eeb sau, ph\u00e0m c\u00f3 t\u1edd t\u00e2u xin ch\u1ebf c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng m\u00e0 d\u00e2ng v\u00e0o th\u00ec do s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 k\u00ednh l\u1ee5c, tu\u00e2n l\u00e0m ; b\u1ea3n c\u00f3 ch\u1eef son th\u00ec l\u01b0u gi\u1eef \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn.<\/p>\n<p>C\u00f3 k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m \u0111\u1ed3ng \u1edf kho, gi\u1ea5u \u1edf b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 \u0111\u1ed3ng Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0\u1ee3ng ch\u1ee3t \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, b\u1ecb bi\u1ec1n binh b\u1eaft gi\u1ea3i. Vua ng\u1edd l\u00e0 oan, sai b\u1ed9 H\u00ecnh tra h\u1ecfi, th\u00ec k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m l\u00e0 thu\u1ed9c l\u1ea1i \u1edf kho, t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thanh L\u1ed9c ; c\u00f2n L\u01b0\u1ee3ng qu\u1ea3 l\u00e0 v\u00f4 t\u1ed9i, \u0111\u01b0\u1ee3c tha. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t h\u1ecfi c\u00f4ng b\u1eb1ng, th\u01b0\u1edfng b\u1ecdn \u0111\u01b0\u1eddng quan Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; b\u1ed9 thu\u1ed9c Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean, T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eadn k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>D\u00e2n Kinh th\u00e0nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb n\u1ea1n tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp. Vua tri\u1ec7u \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t Cung v\u00e0 Kinh do\u00e3n \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i giao cho vi\u1ec7c b\u1eaft tr\u1ed9m, y\u00ean d\u00e2n. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ki\u1ec3m x\u00e9t h\u01a1n n\u1eefa nh\u1eefng binh l\u00ednh, phu d\u1ecbch thu\u1ed9c c\u00e1c ph\u1ee7, c\u00e1c nha \u0111\u00f3, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 l\u1ecdt v\u00e0o tr\u00e0 tr\u1ed9n. C\u00e1c vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n ph\u1ea3i sai thu\u1ed9c h\u1ea1 tu\u1ea7n ti\u1ec5u cho nghi\u00eam.<\/p>\n<p>Sai kh\u1eafc ch\u1eef v\u00e0o thanh \u0111ao t\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam (thanh \u0111ao b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, sai kh\u1eafc r\u00f5 s\u1ef1 t\u00edch ti\u1ebfn c\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u00f3), ch\u1ee9a \u1edf kho V\u0169 kh\u1ed1 \u0111\u1ec3 ghi chi\u1ebfn c\u00f4ng.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u : gi\u00e1 b\u1ea1c ng\u00e0y m\u1ed9t cao, v\u1ec1 s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u1ed1n \u0111\u1eb7t mua \u0111\u1ed3ng T\u1ee5 Long, xin chi\u1ebfu theo gi\u00e1 b\u1ea1c hi\u1ec7n th\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u1ea5p ph\u00e1t. Vua ngh\u0129 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1ea5y khoan h\u1eadu \u0111\u00e3i d\u00e2n, mu\u1ed1n cho d\u00e2n nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba th\u00e3i, vui l\u00f2ng \u0111em n\u1ed9p, b\u00e8n sai chi\u1ec3u gi\u00e1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh 18 [1837] c\u1ea5p cho (c\u1ee9 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c tr\u1ecb gi\u00e1 50 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>S\u1eeda ch\u1eefa 2 cung C\u00e0n Thanh v\u00e0 Kh\u00f4n Th\u00e1i. Th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n cho t\u1eeb \u0110\u1ed5ng l\u00fd V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i tr\u1edf xu\u1ed1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1n \u1edf An T\u00e2n l\u00e0m xong. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, H\u1ea3i \u0110\u00f4ng qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ed3ng, Th\u00f4ng Ho\u00e1 qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng \u0110i\u1ec3n (hai v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 con H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) v\u00e0 Thu\u1eadn An c\u00f4ng Hy (con c\u1ee7a Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) h\u1ee3p th\u1edd \u1edf \u0111\u1ec1n Tri\u1ec3n Th\u00e2n c\u0169. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] s\u1eafp sai d\u1ef1ng \u0111\u1ec1n chuy\u00ean th\u1edd [3 v\u1ecb \u0111\u00f3] \u1edf An T\u00e2n (t\u00ean x\u00e3), g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ec1n An T\u00e2n. Nh\u00e2n g\u1eb7p qu\u1ed1c tang, ch\u01b0a l\u00e0m tr\u1ecdn ; \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u1ec1n l\u00e0m xong, b\u00e8n sai d\u1eddi ra \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 th\u1edd. H\u1eb1ng n\u0103m, c\u1ee9 m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a thu, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ebf. (\u0110\u1ec1n 5 gian 2 ch\u00e1i. Ch\u00ednh gi\u1eefa th\u1edd H\u1ea3i \u0110\u00f4ng qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng, b\u00ean t\u1ea3 th\u1edd Th\u00f4ng Ho\u00e1 qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng, b\u00ean h\u1eefu th\u1edd Thu\u1eadn An c\u00f4ng. Nay l\u1ea1i \u0111em T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng Cao, An Bi\u00ean qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng M\u00e2n h\u1ee3p th\u1edd, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ec1n Th\u00e2n Hu\u00e2n).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, lu\u1ed3ng kh\u00ed tr\u1eafng ti\u00eau tan h\u1ebft. Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t lu\u1ed3ng kh\u00ed tr\u1eafng sau khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u xu\u1ea5t hi\u1ec7n 2 \u2013 3 \u0111\u00eam d\u1ea7n d\u1ea7n nh\u1ea1t, tan, sau 12 ng\u00e0y th\u00ec\u00a0 m\u1ea5t h\u1eb3n kh\u00f4ng th\u1ea5y n\u1eefa\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u01a0n cao xanh soi th\u1ea5u, t\u1ed5 kh\u1ea3o ban h\u00e0nh, chuy\u1ec3n tai v\u1ea1 l\u00e0m \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t, th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, tr\u1eabm c\u00f3 t\u00e0i g\u00ec ! Kinh Th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i : \u201cVua ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u1ec1 \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua, b\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u1ec1 \u0111\u1ea1o l\u00e0m t\u00f4i\u201d. Vua t\u00f4i ta \u0111\u1ec1u n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn, c\u1ed1 g\u1eafng\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, sau \u0111\u00f3 t\u00e2u b\u00e1o v\u1ec1 tin d\u1ecbch l\u1ec7 \u0111\u00e3 lui b\u1edbt. Qu\u1ea7n th\u1ea7n nh\u00e2n xin ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, ng\u1ef1 ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n, nghe tri\u1ec1u ch\u00ednh. Vua thu\u1eadn y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXIX<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, m\u1ed3ng 1, ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00e3o. Vua ng\u1ef1 ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n, coi tri\u1ec1u ch\u00ednh, trong cung l\u1ea1i d\u00f9ng c\u01a1m nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ((1) D\u00f9ng c\u01a1m nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc : khi Thi\u1ec7u Tr\u1ecb \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 tang Minh M\u1ec7nh n\u00ean \u0103n c\u01a1m th\u01b0\u1eddng b\u1edbt \u0111i, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y h\u1ebft tang l\u1ea1i d\u00f9ng c\u01a1m th\u1ecbnh so\u1ea1n nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng.1).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t M\u1eadu, tr\u01b0\u1edbc ti\u1ebft Thanh minh 1 ng\u00e0y, xa gi\u00e1 kh\u1edfi h\u00e0nh \u0111i s\u0103n \u1edf \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n H\u1eefu Tr\u1ea1ch((2) H\u1eefu Tr\u1ea1ch : \u1edf ph\u00eda t\u00e2y huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.2). Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, d\u1eebng xa gi\u00e1 \u1edf h\u00e0nh cung An B\u1eb1ng((3) An B\u1eb1ng : n\u00fai An B\u1eb1ng \u1edf huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0.3). \u0110\u1ebfn ng\u00e0y Thanh minh, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u1ec5 y\u1ebft Hi\u1ebfu l\u0103ng((4) Hi\u1ebfu l\u0103ng : l\u0103ng Minh M\u1ec7nh.4), l\u00e0m l\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t l\u00ean tr\u00ean l\u0103ng ; l\u1ea1i \u0111i \u0111\u1ebfn l\u1ec5 y\u1ebft l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng((5) L\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng : l\u0103ng v\u1ee3 Minh M\u1ec7nh.5), l\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 v\u1ec1.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 L\u1ec5 tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 v\u1ec1 vi\u1ec7c r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n v\u1ecb ti\u00ean \u0111\u1ebf ((6) Ti\u00ean \u0111\u1ebf : Vua \u0111\u00e3 m\u1ea5t, \u0111\u00e2y ch\u1ec9 Minh M\u1ec7nh.6) ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u00e0o Giao \u0111\u00e0n((7) Giao \u0111\u00e0n : \u0111\u00e0n Nam Giao \u0111\u1ec3 t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t.7). Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : l\u1ec5 Giao t\u1ebf tr\u1eddi l\u00e0 l\u1ec5 l\u1edbn c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed ; t\u00f4n \u0111\u1ea5ng th\u00e2n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu l\u1edbn c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3. Duy c\u00f3 th\u1edd \u0111\u1ea5ng th\u00e2n nh\u01b0 th\u1edd tr\u1eddi, cho n\u00ean m\u1edbi l\u1ea5y vi\u1ec7c th\u1edd tr\u1eddi m\u00e0 th\u1edd \u0111\u1ea5ng th\u00e2n. X\u00e9t trong s\u00e1ch V\u0103n hi\u1ebfn th\u00f4ng kh\u1ea3o b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u1ebf Giao c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : Trong l\u1ec5 ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u1edbi tr\u1eddi, l\u1ea5y v\u1ecb t\u1ed5 m\u1edbi g\u00e2y d\u1ef1ng l\u00ean c\u00f3 c\u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, l\u1ea1i l\u1ea5y v\u1ecb l\u1eadp n\u00ean \u0111\u1ebf nghi\u1ec7p n\u1ed1i d\u00f5i d\u00f2ng vua c\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, v\u00ec kh\u00f4ng g\u00ec l\u1edbn h\u01a1n tr\u1eddi, kh\u00f4ng g\u00ec t\u00f4n h\u01a1n b\u1eadc th\u00e1nh, cho n\u00ean c\u00f3 c\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u1edbi tr\u1eddi. \u201cTh\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u1eadp \u0111\u00e0n Nam Giao, h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng xu\u00e2n, l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u1ea1i t\u1ebf, vua Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf((1) Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf : ch\u1ec9 Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng.1) ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3, m\u1edbi r\u01b0\u1edbc Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ebfn nay l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ec5 tr\u1ecdng. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, n\u1ed1i d\u00f5i nghi\u1ec7p l\u1edbn 21 n\u0103m, l\u1ed9ng l\u1eaby r\u1ef1c r\u1ee1, to l\u1edbn nh\u01b0 tr\u1eddi, th\u1ef1c c\u00f3 r\u1ea1ng v\u1ebb h\u01a1n 2 t\u1ed5 [Th\u00e1i t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5] tr\u01b0\u1edbc ; n\u0103m nay xin r\u01b0\u1edbc l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u00e0o l\u1ec5 t\u1ebf Giao, ch\u00e9p th\u00e0nh \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 long tr\u1ecdng, \u0111\u1ec3 m\u00e3i mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNay quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n \u0111\u1ed3ng thanh t\u00e2u xin th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1 t\u00f4n s\u00f9ng, t\u00ecnh v\u0103n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ch\u1eb3ng nh\u1eefng m\u1ed9t m\u00ecnh ta \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e3i b\u00e0y t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n hi\u1ebfu k\u00ednh, th\u1ef1c \u0111\u1ee7 t\u1ecf r\u00f5 vi\u1ec7c b\u00e0n \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng b\u1eb1ng ngay th\u1eb3ng \u1edf mu\u00f4n \u0111\u1eddi. V\u1eady s\u1eafc cho quan b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t tra \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u0111\u1ec3 t\u00e2u l\u00ean\u201d. R\u1ed3i b\u1ed9 L\u1ec5 xin theo nh\u01b0 l\u1ec5 Th\u0103ng ph\u1ed1i((2) Th\u0103ng ph\u1ed1i : r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n v\u1ecb ti\u00ean \u0111\u1ebf ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng l\u00ean Giao \u0111\u00e0n.2) trong n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3 [1822]. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, tuy\u00ean d\u1ee5 b\u00e1 c\u00e1o cho trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o hi\u1ebfu c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ph\u1ee5ng th\u1edd \u0111\u1ea5ng th\u00e2n kh\u00f4ng g\u00ec l\u1edbn h\u01a1n l\u00e0 t\u00f4n l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u1edbi tr\u1eddi. Cho n\u00ean v\u0103n \u00e2n ti\u1ebfn ((3) \u00c2n ti\u1ebfn : ch\u1eef \u1edf qu\u1ebb D\u1ef1, Kinh D\u1ecbch : \u201c\u00e2n\u201d l\u00e0 th\u1ecbnh, \u201cti\u1ebfn\u201d l\u00e0 ti\u1ebfn t\u00f4n.3) c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u1edf Kinh D\u1ecbch, l\u1ec5 tr\u1eafc ph\u1ed1i((4) Tr\u1eafc ph\u1ed1i : ch\u1eef \u1edf thi\u00ean \u201cQu\u00e2n th\u00edch\u201d, Kinh Th\u01b0, n\u00f3i ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 \u00c2n c\u00f3 \u0111\u1ee9c s\u00e1nh v\u1edbi tr\u1eddi, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i.4) ch\u00e9p \u1edf trong Kinh Th\u01b0, kinh \u0111i\u1ec3n r\u1ea5t l\u1edbn. To l\u1edbn thay Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, l\u00fac m\u1edbi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, s\u1eeda sang l\u1ec5 nh\u1ea1c, b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1eadp \u0111\u00e0n t\u1ebf Giao, r\u01b0\u1edbc Th\u00e1i t\u1ed5 Gia d\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng ; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3, r\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u0103ng ph\u1ed1i ; \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c to t\u00e1t c\u1ee7a th\u1ea7n th\u00e1nh, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i r\u1ef1c r\u1ee1 cho \u0111\u1eddi sau. \u0110\u1ebfn Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta ; n\u1ed1i nghi\u1ec7p sau khi khai s\u00e1ng, th\u00f4ng minh theo ph\u00e9p c\u0169 l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1edbi, s\u1eeda sang cho m\u01b0u l\u1edbn r\u1ed9ng th\u00eam, \u1edf ng\u00f4i 21 n\u0103m, ch\u0103m nom m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, ng\u00e0y l\u00e0m mu\u00f4n vi\u1ec7c, c\u00e1c vi\u1ec7c tr\u1ecb d\u00e2n gi\u1eef n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u c\u1eed h\u00e0nh c\u1ea3 ; k\u00ednh tr\u1eddi, t\u00f4n ti\u00ean t\u1ed5, Giao mi\u1ebfu \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 nghi v\u0103n ; th\u1ec3 t\u1ea5t cho b\u1ec1 t\u00f4i, y\u00eau d\u00e2n nh\u01b0 con, xa g\u1ea7n th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u0111\u1ee9c ho\u00e1, \u0111\u1eb7t quan ph\u00e2n ch\u1ee9c, l\u1edbn nh\u1ecf c\u00f9ng g\u00ecn gi\u1eef nhau, ch\u0103m vi\u1ec7c g\u1ed1c, tr\u1ecdng ngh\u1ec1 n\u00f4ng, l\u1ea5y m\u00ecnh \u0111\u1ec3 x\u01b0\u1edbng xu\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i th\u00ec \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c khoa thi \u0111\u1ec3 c\u1ed5 v\u0169 v\u0103n phong, \u0111\u1eb7t qu\u00e2n l\u00ednh th\u00ec hu\u1ea5n luy\u1ec7n c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ec3 nghi\u00eam qu\u00e2n lu\u1eadt. V\u00f5 c\u00f4ng th\u1ea5y \u1edf c\u01a1 m\u01b0u d\u1eb9p gi\u1eb7c, c\u00f5i B\u1eafc Nam ng\u00e0y m\u1edf r\u1ed9ng phong c\u01b0\u01a1ng ; v\u0103n tr\u1ecb ch\u00e9p \u1edf Ch\u00ednh y\u1ebfu to\u00e0n th\u01b0, \u0111\u1ea5t Phong, L\u1ea1c((5) Phong, L\u1ea1c : 2 \u0111\u1ea5t v\u1ec1 \u0111\u1eddi nh\u00e0 Chu, n\u01a1i c\u00e1c ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu g\u00e2y n\u00ean c\u01a1 nghi\u1ec7p.5) r\u1ef1c r\u1ee1 th\u00e1i b\u00ecnh ch\u1ebf \u0111\u1ed9. B\u1edfi th\u1ebf tr\u1eddi cho th\u1ecbnh tr\u1ecb, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh gi\u00e1ng xu\u1ed1ng lu\u00f4n lu\u00f4n. Tr\u1ecb \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng th\u00e0nh, \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng ho\u00e1 kh\u1eafp. Nh\u00e2n s\u00e2u, \u01a1n h\u1eadu, \u0111\u1ea7m th\u1ea5m \u0111\u1ebfn c\u1ea3 c\u00f5i xa ; c\u00f4ng l\u1edbn, danh to, r\u1ef1c r\u1ee1 kh\u1eafp kho\u1ea3ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Th\u00eam s\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng nghi\u1ec7p h\u01a1n 200 n\u0103m, \u0111\u1ec3 n\u1ec1n m\u1ed1i l\u1ea1i \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m l\u00e2u d\u00e0i, c\u00f4ng \u0111\u1ee9c l\u1ed3ng l\u1ed9ng to l\u1edbn nh\u01b0 tr\u1eddi, th\u1ef1c c\u00f3 r\u1ea1ng v\u1ebb h\u01a1n 2 v\u1ecb t\u1ed5 [Th\u00e1i t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5] tr\u01b0\u1edbc. Ta t\u1eeb khi n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, v\u1eabn nh\u1edb \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u00e0m v\u1ebb vang t\u1ed5 t\u00f4n, ch\u1ec9 ngh\u0129 ph\u00f4 b\u00e0y t\u00f4n s\u00f9ng to t\u00e1t \u0111\u1ec3 n\u1ed1i d\u00f5i \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu v\u1ec1 sau. M\u1edbi \u0111\u00e2y, c\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n, \u0111\u1ed3ng thanh t\u00e2u l\u00ean, xin l\u1ea5y ng\u00e0y l\u1ec5 t\u1ebf Giao n\u0103m nay, r\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta th\u0103ng ph\u1ed1i. \u0110\u00f3 th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u1ecbnh ngh\u1ecb r\u1ea5t c\u00f4ng, r\u1ea5t ch\u00ednh c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 l\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00ecnh ta hi\u1ebfu k\u00ednh m\u00e0 th\u00f4i. V\u1eady chu\u1ea9n cho ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 4 th\u00e1ng n\u00e0y ta th\u00e2n \u0111\u1ebfn k\u00ednh c\u00e1o Th\u1ebf mi\u1ebfu, sai c\u00e1c quan chia nhau \u0111i k\u00ednh c\u00e1o \u0111\u00e0n Nam Giao, c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc v\u00e0 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd((1) Cung T\u1eeb Th\u1ecd : m\u1eb9 c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1) bi\u1ebft : ng\u00e0y 15, c\u1eed h\u00e0nh l\u1ec5 t\u1ebf Giao, r\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta th\u0103ng ph\u1ed1i, ch\u00e9p v\u00e0o H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n, truy\u1ec1n m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng, \u0111\u1ec3 n\u00eau l\u00f2ng hi\u1ebfu n\u1ed1i theo d\u00f2ng d\u00f5i c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n. V\u1eady truy\u1ec1n d\u1ee5 cho trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n \u0111\u1ec1u nghe, bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd. H\u1ee3p t\u1ef1 c\u1ea3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0o \u0111\u00e0n Nam Giao, r\u01b0\u1edbc Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u0103ng ph\u1ed1i. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng s\u1edbm, l\u1ec5 l\u00e0m xong, vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay l\u00e0m l\u1ec5 v\u00e0o gi\u1edd D\u1ea7n, c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n c\u1ea3, sau n\u00ean ch\u00e9p \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ecbnh l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00e2n. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, nh\u1eadn l\u1ec5 c\u00e1c quan ch\u1ea7u m\u1eebng, ban \u00e2n chi\u1ebfu c\u1ea3 trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n. T\u1edd chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTa ngh\u0129 : th\u00e1nh nh\u00e2n tr\u1ea7n th\u01b0\u1eddng((2) Tr\u1ea7n th\u01b0\u1eddng : ch\u1eef \u1edf th\u01a1 \u201cT\u01b0 v\u0103n\u201d Kinh Thi, ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e0y t\u1ecf vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, nh\u01b0 l\u00e0 t\u00f4n H\u1eadu T\u1eafc l\u00e0 t\u1ed5 nh\u00e0 Chu ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u1edbi tr\u1eddi.2). Ngh\u0129a b\u00e1o b\u1ea3n((3) B\u00e1o b\u1ea3n : \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p c\u00f4ng \u01a1n t\u1ed5 ti\u00ean.3) tr\u01b0\u1edbc tr\u1ecdng vi\u1ec7c th\u0103ng ph\u1ed1i v\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf ; \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 hi\u1ebfu t\u00f4n \u0111\u1ea5ng th\u00e2n, kh\u00f4ng g\u00ec h\u01a1n ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u1edbi tr\u1eddi. T\u1ed1t \u0111\u1ee9c t\u1ed1t danh th\u01a1m, c\u00f9ng tr\u1eddi c\u00f9ng to t\u00e1t, n\u00ean l\u1ec5 tr\u1ecdng th\u0103ng ph\u1ed1i, th\u1ea7n linh s\u00e1ng \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi. Cho n\u00ean Kinh L\u1ec5 ch\u00e9p l\u1ec5 Th\u0103ng trung((4) Th\u0103ng trung : ch\u1eef \u1edf Chu l\u1ec5, t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ec3 c\u00e1o th\u00e0nh c\u00f4ng. 4), Kinh Thi n\u00f3i l\u1ec5 H\u1eefu h\u01b0\u1edfng((5) H\u1eefu h\u01b0\u1edfng : ch\u1eef \u1edf th\u01a1 \u201cNg\u00e3 t\u01b0\u01a1ng\u201d, thi\u00ean Chu t\u1ee5ng, Kinh Thi, n\u00f3i th\u1ea7n linh V\u0103n v\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu gi\u00e1ng \u1edf tr\u00ean n\u01a1i b\u00e0y l\u1ec5 v\u1eadt.5), \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u1ecf b\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, n\u00eau r\u00f5 vi\u1ec7c hay.<\/p>\n<p>\u201cN\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, tr\u1eddi cho nghi\u1ec7p l\u1edbn, b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1eddi sinh. Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, l\u1eadp nghi\u1ec7p ph\u01b0\u01a1ng Nam, m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i ; Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, l\u1ea1i d\u1ef1ng \u0111\u1ed3 b\u1ea3n, th\u1ed1ng nh\u1ea5t \u0111\u1ea5t \u0111ai, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con ch\u00e1u. \u0110\u1ee9c cao s\u00e1ng s\u00e1nh tr\u1eddi, l\u00f2ng ch\u00ed th\u00e0nh c\u00f9ng soi \u0111\u1ebfn m\u00e3i, \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ebf, ti\u1ebfng hay c\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f9ng. T\u1eeb khi \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5 \u0111\u1ebfn nay, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>\u201cL\u1edbn thay, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf : th\u00f4ng minh l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p, \u0111\u1ee9c k\u00ednh ng\u00e0y ti\u1ebfn l\u00ean. Nh\u1edd tr\u1eddi cho ph\u00e9p tr\u1ecb d\u00e2n, ti\u00eau chu\u1ea9n \u1edf m\u1ed9t \u0111\u1ea1o trung, n\u1ed1i m\u1ed1i theo noi ph\u00e9p t\u1eafc, nh\u01b0 tr\u1eddi v\u1eadn h\u00e0nh \u0111i r\u1ea5t m\u1ea1nh, g\u1ed3m \u0111\u1ee7 c\u1ea3 b\u1ed1n \u0111\u1ee9c ((1) B\u1ed1n \u0111\u1ee9c : nguy\u00ean, hanh, l\u1ee3i, trinh, (qu\u1ebb \u201cKi\u1ec1n\u201d, Kinh D\u1ecbch).1), r\u1ed9ng c\u00f4ng gi\u00fap r\u1eadp s\u1eeda sang. K\u00ednh m\u1ec7nh tr\u1eddi t\u1eebng vi\u1ec7c, tu\u1ef3 th\u1eddi, theo t\u1ed5 hu\u1ea5n c\u00f3 khu\u00f4n, c\u00f3 ph\u00e9p. N\u1ed1i nghi\u1ec7p sau khi khai s\u00e1ng, m\u01b0u l\u1edbn s\u1eeda sang ; \u0111i\u1ec1u ho\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c d\u1ecdc ngang, thi h\u00e0nh m\u1ecdi vi\u1ec7c. L\u1ec5 nh\u1ea1c c\u00f9ng ho\u00e0 m\u1ed9t ti\u1ebft, h\u1ee3p \u0111\u1ea1i th\u00e0nh ch\u1ebf t\u00e1c c\u1ee7a tr\u0103m vua ; ch\u00ednh h\u00ecnh thu th\u00fac l\u00f2ng d\u00e2n, l\u00e0 ph\u00e9p hay \u0111\u1ec3 mu\u00f4n \u0111\u1eddi noi gi\u1eef. Y\u00eau d\u00e2n, th\u01b0\u01a1ng v\u1eadt, c\u00f4ng sinh nu\u00f4i \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u1eebng th\u1eddi ; m\u01b0a n\u1eafng ph\u1ea3i th\u1eddi, \u0111\u00f3n \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh khi \u0111i quan s\u00e1t. Tr\u1ecdng n\u00f4ng tang, l\u1ea5y m\u00ecnh l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu ; c\u1ea9n h\u00ecnh ph\u1ea1t, nghe \u0111o\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c tinh t\u01b0\u1eddng. V\u1eefng \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng cho nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf y\u00ean, nghi\u00eam v\u0169 b\u1ecb \u0111\u1ec3 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng y\u00ean \u1ed5n. \u0110\u1eb7t ch\u00e2u chia t\u1ec9nh, c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi ph\u00e2n minh ; ph\u00e2n ch\u1ee9c, b\u1ed5 quan, th\u1ec3 th\u1ed1ng r\u00f5 r\u1ec7t. Nu\u00f4i d\u00e2n nh\u01b0 con, r\u1ed9ng \u00e2n tr\u1ea1ch nh\u01b0 m\u00e2y \u0111i m\u01b0a xu\u1ed1ng ; nh\u00e2n t\u00e0i c\u1ea5t nh\u1eafc, v\u1eadn th\u1ea7n c\u01a1 nh\u01b0 c\u00e1 nh\u1ea3y chim bay. Ban b\u1ed1 hu\u1ea5n \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ec3 thu th\u00fac l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ; bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng h\u1ea1nh ngh\u0129a \u0111\u1ec3 ch\u1ea5n h\u01b0ng phong t\u1ee5c. V\u0103n \u0111\u1ee9c kh\u1eafp trong b\u1ed1n bi\u1ec3n, th\u00f3i thu\u1ea7n ho\u00e1 \u0111\u1ea7m th\u1ea5m \u0111\u00e3 l\u00e2u ; v\u00f5 l\u01b0\u1ee3c vang c\u1ea3 hai k\u1ef3, oai m\u1ea1nh m\u1ebd khi\u1ebfn ngo\u00e0i ph\u1ea3i s\u1ee3. B\u1edd c\u00f5i ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf r\u1ed9ng, nh\u00e2n d\u00e2n n\u0103m m\u1ed9t \u0111\u00f4ng th\u00eam. N\u01b0\u1edbc s\u00f4ng thu\u1eadn d\u00f2ng, s\u00f3ng gi\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ; n\u0103m th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, th\u00f3c l\u00faa d\u01b0 d\u1eadt. G\u1ea7n vui, xa \u0111\u1ebfn, trong y\u00ean ngo\u00e0i ph\u1ee5c, m\u1ecdi ph\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng vui c\u1ea3nh th\u0103ng b\u00ecnh, n\u01b0\u1edbc gi\u00e0u, h\u00ecnh ph\u1ea1t \u00edt, v\u1eadt th\u1ecbnh, d\u00e2n y\u00ean, m\u1ed9t \u0111\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00ean c\u00f5i nh\u00e2n th\u1ecd. C\u00f9ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, c\u00f9ng phong t\u1ee5c, kh\u00ed ho\u00e0 hun \u0111\u00fac trong b\u1ea7u tr\u1eddi ; h\u1ee3p tr\u00ean d\u01b0\u1edbi, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc to, th\u00e0nh c\u00f4ng \u0111em kh\u1eafc v\u00e0o ch\u00edn v\u1ea1c ((2) Ch\u00edn v\u1ea1c : \u0110\u1ebf v\u01b0\u01a1ng th\u1eddi c\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c c\u00f3 \u0111\u00fac 9 c\u00e1i v\u1ea1c \u0111\u1eb7t \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho 9 ch\u00e2u v\u00e0 khi c\u00f3 c\u00f4ng to th\u00ec kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u1ea5y.2). N\u00f3i \u0111\u1ec3 d\u1ea1y, n\u00eau ra th\u01a1 v\u0103n c\u00e1c t\u1eadp r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 tr\u00ean tr\u1eddi sao s\u00e1ng, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t s\u00f4ng \u0111i. Ph\u00e9p tr\u1ecb d\u00e2n \u0111\u1ec3 \u1edf Ch\u00ednh y\u1ebfu to\u00e0n th\u01b0. Th\u1ef1c l\u00e0 c\u1ee7a b\u00e1u \u0111\u1ec3 \u0111\u1eddi, t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc. C\u01a1 tr\u1eddi \u0111\u00e3 b\u00e1o s\u1eb5n, b\u1ea3o ng\u1ea7m cho bi\u1ebft \u0111i\u1ec1m hay, \u0111\u1ea1o tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 nghe, kh\u00f3 tr\u00f4ng th\u1ea5y ch\u1ed7 m\u00e0u nhi\u1ec7m. Gi\u00e1o ho\u00e1 nh\u01b0 khu\u00f4n v\u00e2y u\u1ed1n n\u1eafn, su\u1ed1t c\u1ea3 x\u01b0a nay ; v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 Nh\u00e3, T\u1ee5ng \u00e2u ca, vang trong tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Trong 21 n\u0103m tr\u1ecb c\u00f4ng nh\u1edb l\u1ea1i, r\u00f5 r\u00e0ng k\u00ednh c\u1ea9n, mong cho h\u1ea1nh Ph\u01b0\u1edbc d\u00e0i l\u00e2u, \u0111\u1ec3 \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m v\u1eadn m\u1ea1nh v\u00f4 c\u00f9ng, l\u1ed3ng l\u1ed9ng c\u00f4ng to, s\u00e1nh v\u1edbi b\u1ea7u tr\u1eddi r\u1ed9ng r\u00e3i. Th\u1ef1c r\u1ea1ng r\u1ee1 v\u1ebb h\u01a1n \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tr\u1eddi.<\/p>\n<p>\u201cTa, k\u00ednh n\u1ed1i nghi\u1ec7p to, noi theo ph\u00e9p l\u1edbn. Hai bu\u1ed5i s\u1edbm chi\u1ec1u t\u0129nh m\u1eadt, ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t l\u00f2ng, \u0111\u1ee9c \u0111\u1eddi mong s\u00e1nh nh\u01b0 x\u01b0a, n\u1ed1i d\u00f5i \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu. C\u00f9ng t\u00f4n h\u1ee3p k\u00ednh, m\u1ed9t l\u1eddi kh\u1eafp c\u1ea3 trong ngo\u00e0i, ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng r\u01b0\u1edbc l\u00ean, l\u00e0m vi\u1ec7c theo trong \u0111i\u1ec3n l\u1ec5. V\u1eady l\u1ea5y ng\u00e0y 15 th\u00e1ng n\u00e0y, t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao, r\u01b0\u1edbc Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u0103ng ph\u1ed1i. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m nay l\u00e0 n\u0103m Qu\u00fd M\u00e3o, l\u1ec5 nghi v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ed3 th\u1edd t\u1ef1 \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 ch\u1ed7 th\u1edd c\u00e1c v\u1ecb Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, ch\u00e9p l\u00e0 l\u1ec5 tr\u1ecdng, \u0111\u1ec3 m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng. \u0110\u1ee9c hay c\u1ea3m k\u00edch \u0111\u1ebfn tr\u1eddi, l\u00e2u d\u00e0i h\u01b0\u1edfng m\u1ea1nh, Ph\u01b0\u1edbc s\u00e1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f4n t\u1ed5, nh\u1edb r\u00f5 t\u01b0 th\u00e0nh\u201d((1) T\u01b0 th\u00e0nh : ch\u1eef \u1edf th\u01a1 \u201cNa thi\u00ean\u201d, Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee5ng, Kinh Thi, ngh\u0129a l\u00e0 m\u00ecnh \u0111\u1ecbnh t\u00f4n m\u1ed9t b\u1eadc n\u00e0o l\u00ean ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, th\u00ec th\u1ea7n linh c\u1ea3m k\u00edch.1). Suy t\u00f4n h\u1ee3p v\u1edbi t\u00ecnh v\u0103n, ban th\u01b0\u1edfng cho nh\u1edd \u00e2n tr\u1ea1ch. Nay c\u00f3 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u ban \u01a1n k\u00ea ra nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>\u2013 Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c quan \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c quan c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf ngo\u00e0i nh\u01b0 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t v\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc ;<\/p>\n<p>\u2013 \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i tr\u1ea5n : \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, mi\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi, v\u0103n mi\u1ebfu, v\u00f5 mi\u1ebfu, mi\u1ebfu \u0111\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng, mi\u1ebfu th\u00e0nh ho\u00e0ng v\u00e0 b\u00e1ch th\u1ea7n \u1edf trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec1u t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n ;<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c vi\u00ean th\u00ed sai tri ch\u00e2u, tri huy\u1ec7n, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 ngay ;<\/p>\n<p>\u2013 Doanh \u0111\u1ed9i c\u00e1c qu\u00e2n, ai l\u00e0 ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u00e3 m\u00e3n 3 n\u0103m tr\u1edf l\u00ean, m\u00e0 trong ch\u1ed7 t\u00ean v\u00e0 ch\u1ee9c bi\u00ean \u1edf s\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f3 chua kho\u1ea3n n\u00e0o n\u1eb7ng v\u1ec1 b\u1ecb gi\u00e1ng, b\u1ecb ph\u1ea1t, b\u1ecb x\u1eed ph\u00e2n, chu\u1ea9n cho do b\u1ed9 Binh l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u cho th\u0103ng b\u1ed5 cai \u0111\u1ed9i ;<\/p>\n<p>\u2013 T\u00f4n sinh, \u1ea5m sinh h\u1ecdc \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, chu\u1ea9n cho quan \u1edf Gi\u00e1m x\u00e9t th\u1ef1c, ai c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c quan th\u00ec l\u00e0m danh s\u00e1ch \u0111\u1ec1 c\u1eed n\u00f3i r\u00f5, do b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 li\u1ec7u b\u1ed5 d\u1ee5ng ;<\/p>\n<p>\u2013 Con c\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 \u1edf Kinh, ai \u0111\u00e3 20 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, v\u0103n do b\u1ed9 L\u1ea1i, v\u00f5 do b\u1ed9 Binh x\u00e9t th\u1ef1c l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, ai \u0111\u00e3 th\u00e0nh t\u00e0i th\u00ec li\u1ec7u cho b\u1ed5 d\u1ee5ng, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho v\u00e0o h\u1ecdc tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m v\u00e0 bi\u00ean v\u00e0o danh s\u00e1ch Anh danh((2) Anh danh : con c\u00e1c quan v\u00f5, c\u0169ng nh\u01b0 con c\u00e1c quan v\u0103n g\u1ecdi l\u00e0 \u1ea5m sinh.2) \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1eddi ti\u1ebfn d\u1ee5ng. N\u1ebfu t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u1edf qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng c\u0169ng cho ;<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 c\u00e1c sinh vi\u00ean thi c\u1ed1ng c\u1eed h\u1eb1ng n\u0103m, n\u0103m nay g\u1eb7p khoa thi H\u01b0\u01a1ng, l\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c c\u1ed1ng c\u1eed, nay chu\u1ea9n cho gia \u00e2n thi c\u1ed1ng c\u1eed ; m\u1ed7i ph\u1ee7 c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, chi\u1ebfu l\u1ec7 x\u00e9t th\u1ef1c, b\u1ed5 v\u00e0o gi\u00e1m sinh tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n h\u1ecdc ;<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1ed7i, ph\u1ea3i c\u00e1ch b\u00e3i, t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m, ti\u1ebfn s\u0129, c\u1eed nh\u00e2n xu\u1ea5t th\u00e2n, tr\u1eeb ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng tham tang v\u00e0 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u00e0n \u0111\u1ebfn, c\u00f2n th\u00ec giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh \u0111\u1ec1u l\u00e0m danh s\u00e1ch ri\u00eang, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i s\u1eafc Ch\u1ec9, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc li\u1ec7u cho l\u1ee5c d\u1ee5ng ;<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean b\u1ecb l\u1ed7i, \u0111\u00e3 ph\u00e1t giao \u0111i c\u00e1c x\u1ee9, l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, v\u00e0 l\u00e0m qu\u00e2n l\u00ednh, chu\u1ea9n cho c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty v\u00e0 vi\u00ean cai qu\u1ea3n ph\u1ea3i \u0111em h\u1ecd t\u00ean c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y tr\u00ecnh t\u1ed9i can \u00e1n tr\u01b0\u1edbc th\u1ebf n\u00e0o, v\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c hay kh\u00f4ng, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, do b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ban \u01a1n ;<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu l\u1ea1i, v\u00e0 s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u00f3c s\u1ea3n v\u1eadt c\u00f2n tri\u1ec3n h\u1ea1n l\u1ea1i ch\u01b0a n\u1ed9p l\u00e0 bao nhi\u00eau, th\u00ec b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, s\u1ebd li\u1ec7u tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m cho ;<\/p>\n<p>\u2013 K\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, d\u00e2n M\u00e1n, d\u00e2n Th\u1ed5, d\u00e2n c\u0169 v\u1eabn \u1edf \u0111\u1ea5y, d\u00e2n m\u1edbi \u0111\u1ebfn ki\u1ec1u ng\u1ee5, s\u1ed1 ti\u1ec1n thu\u1ebf hi\u1ec7n c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu l\u00e0 bao nhi\u00eau, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m cho ;<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m c\u00e1c \u00e1n ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng tang v\u1eadt m\u00e0 ch\u01b0a b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng xong, tr\u1eeb nh\u1eefng th\u1ef1c tr\u1ea1ng hi\u1ec7n c\u00f3 x\u00e9n b\u1edbt c\u00f2n th\u00ec \u1edf Kinh do b\u1ed9 Binh, \u1edf ngo\u00e0i tr\u1ea5n do Th\u01b0\u1ee3ng ty, \u0111em c\u00e1c b\u1ea3n \u00e1n nguy\u00ean can v\u00e0 s\u1ed1 tang v\u1eadt ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng, l\u00e0m thanh danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ch\u1ec9, s\u1ebd li\u1ec7u cho khoan gi\u1ea3m ;<\/p>\n<p>\u2013 N\u0103m nay, nh\u00e2n d\u00e2n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 g\u1eb7p ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, chu\u1ea9n cho kinh do\u00e3n v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t kh\u00e1m x\u00e9t c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n trong h\u1ea1t, n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh thi\u1ec7t h\u1ea1i, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i c\u1ee9u ch\u1eefa, chu\u1ea9n cho chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i s\u1ebd ban \u00e2n xu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>\u201cThan \u00f4i ! m\u1ec7nh tr\u1eddi th\u0103m th\u1eb3m kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng, d\u00e0i l\u00e2u nh\u01b0 m\u1ed9t ; th\u0103ng ph\u1ed1i \u0111\u1ebfn nay th\u00e0nh l\u1ec5, Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c r\u00f5 r\u00e0ng. Noi theo m\u00f4 li\u1ec7t kh\u00f4ng n\u1ea3n l\u00f2ng, m\u1ed9t m\u00ecnh ta gi\u00e3i t\u1ecf m\u00e3i t\u1ea5c th\u00e0nh c\u1ea3m c\u00e1ch ; Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c \u00e2n tr\u1ea1ch c\u00f9ng ban xu\u1ed1ng, mu\u00f4n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng l\u00e2u h\u1ea1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh.<\/p>\n<p>S\u1eeda nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu. Sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch tr\u00f4ng nom c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNay kho ch\u1ee9a th\u00f3c h\u01a1i \u0111\u1ea7y, xin l\u00e0m th\u00eam m\u1ed9t c\u00e1i kho t\u1ea1m th\u1eddi, \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a th\u00f3c thu\u1ebf thu v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng\u201d. Vua cho r\u1eb1ng l\u00e0m th\u00eam m\u1ed9t c\u00e1i kho t\u1ea1m th\u1eddi, l\u1ea1i th\u00eam kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n, b\u00e8n sai tr\u00edch ra 60.000 h\u1ed9c th\u00f3c c\u0169, thu\u00ea d\u00e2n xay ra g\u1ea1o, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 thuy\u1ec1n ch\u1edf \u0111\u1ebfn l\u0129nh : m\u1ed9t n\u1eeda cho t\u1ea3i v\u1ec1 Kinh, m\u1ed9t n\u1eeda t\u1ea3i giao cho t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ch\u1ee9a l\u1ea5y.<\/p>\n<p>S\u1eeda sang v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu((1) V\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu : \u1edf ph\u01b0\u1eddng Th\u1eeba \u0110\u1ee9c, ph\u00eda Nam ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, trong Kinh th\u00e0nh Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ea7u c\u00e1c l\u1ed9ng l\u1eaby.1) cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam r\u1ed9ng. Vua cho r\u1eb1ng v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu l\u00e0 n\u01a1i khi \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n th\u00ec \u0111\u1ed7 xa gi\u00e1 \u1edf \u0111\u1ea5y, quy ch\u1ebf h\u01a1i h\u1eb9p n\u00ean sai l\u00e0m th\u00eam r\u1ed9ng ra. L\u1ea1i sai d\u1eddi v\u00e0o v\u01b0\u1eddn V\u0129nh Tr\u1ea1ch (nguy\u00ean l\u00e0m \u1edf b\u00ean cung Kh\u00e1nh Ninh)((1) Cung Kh\u00e1nh Ninh : \u1edf ph\u00eda B\u1eafc c\u1ee7a Kinh th\u00e0nh Th\u1eeba Thi\u00ean, l\u00e0 n\u01a1i Minh M\u1ec7nh ng\u1ef1 c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc.1) \u0111\u1ebfn \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 n\u01a1i di\u1ec5n vi\u1ec7c c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, nh\u00e2n g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 v\u01b0\u1eddn V\u0129nh Tr\u1ea1ch.<\/p>\n<p>M\u1ed9t vi\u00ean v\u00f5 ch\u1ee9c \u1edf ph\u1ee7 Th\u00e1i B\u00ecnh [Trung Qu\u1ed1c] nh\u00e0 Thanh \u0111i b\u1eaft ph\u1ea1m nh\u00e2n (\u0111em theo binh m\u1ee5c 16 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Tr\u00f9ng Kh\u00e1nh, xin h\u1ee3p l\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1eaft nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n tr\u1ed1n sang. Quan t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua h\u1ecfi, L\u1ec5 b\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u0103m \u0110\u1ea1o Quang th\u1ee9 9 [1829], ph\u1ee7 Khai Qu\u1ea3ng tr\u1ea5n \u1edf t\u1ec9nh V\u00e2n Nam l\u00e0m t\u1edd t\u01b0 sang hai tr\u1ea5n Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng Ho\u00e1 xin b\u1eaft cho nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n tr\u1ed1n sang, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111u\u1ed5i b\u1eaft. V\u00e0, n\u0103m \u0110\u1ea1o Quang th\u1ee9 11, ph\u1ee7 Th\u00e1i B\u00ecnh [Trung Qu\u1ed1c] sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a c\u00f4ng v\u0103n \u0111\u1ebfn B\u1eafc th\u00e0nh, t\u01b0 h\u1ecfi vi\u1ec7c \u0110i\u00eau Do\u00e3n An. T\u1ed5ng tr\u1ea5n B\u1eafc th\u00e0nh b\u1ea5y gi\u1edd h\u1eb7c l\u00e0 tr\u00e1i l\u1ec7, chuy\u1ec3n giao t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n gi\u1ea3i v\u1ec1. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c sai ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i b\u1eaft\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c bang giao, c\u00f3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u00f2n \u0111\u00f3, nay ph\u1ee7 Th\u00e1i B\u00ecnh ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi v\u01b0\u1ee3t bi\u00ean gi\u1edbi b\u1eaft ph\u1ea1m nh\u00e2n l\u00e0 tr\u00e1i l\u1ec7. V\u1eady sai tr\u1ea5n L\u1ea1ng S\u01a1n t\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1ed3i \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi sai \u1ea5y ra kh\u1ecfi bi\u00ean gi\u1edbi\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ea7u \u0111\u1ea3ng v\u00e0 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ra th\u00fa \u0111\u1ebfn h\u01a1n 100 t\u00ean, duy c\u00f3 t\u00ean Th\u1ea1ch, t\u00ean Nh\u00e0n c\u00f2n d\u00e1m d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed7 hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng qua ng\u00e0y, nay ph\u00eda t\u1ea3 s\u00f4ng Thao \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c, do \u0111\u00f3 ch\u00fang ng\u1ea7m tr\u1ed1n \u0111i. V\u1eady t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 4.000 \u2013 5.000 binh d\u0169ng m\u1edbi ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ea7n \u0111\u00e3 g\u1ecdi 600 l\u00ednh th\u1ed5 d\u00f5ng b\u1eafn gi\u1ecfi \u1edf huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng \u0111em theo \u0111i \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho \u0111\u1eafc l\u1ef1c, c\u00f2n s\u1ed1 qu\u00e2n H\u1eefu qu\u00e2n thu\u1ed9c t\u1ec9nh xin l\u01b0u ban c\u1ea3 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i\u201d. Vua y cho. R\u1ed3i quan qu\u00e2n k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn s\u00e0o huy\u1ec7t t\u00ean Nh\u00e0n. \u0110\u1ea3ng gi\u1eb7c b\u1ecf h\u1ebft l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, kh\u00ed gi\u1edbi, ch\u1ef1c sang ngang, qua s\u00f4ng L\u00f4, ch\u1ea1y tr\u1ed1n. Quan qu\u00e2n ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111u\u1ed5i theo, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 7 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c v\u00e0 b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean. Gi\u1eb7c xuy\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng ch\u1ea1y sang n\u00fai An Thi\u1ebft, huy\u1ec7n L\u1eadp Th\u1ea1ch, g\u1eb7p ngay qu\u00e2n \u0111\u1ed3n tr\u00fa \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Ng\u01b0\u1eddi \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c((2) Hi\u1ec7u l\u1ef1c : ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i m\u1ed9t n\u01a1i n\u00e0o, h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.2) l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u01b0ng Bi\u1ec3u, m\u1ea1o hi\u1ec3m \u0111i tr\u01b0\u1edbc, c\u00f9ng v\u1edbi con y ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec1u ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. Qu\u00e2n ch\u1ebft h\u1ea1i m\u1ea5t 2 ng\u01b0\u1eddi. Bi\u1ec3u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd v\u1edbi Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. Vua nghe tin n\u00f3i r\u1eb1ng : Bi\u1ec3u t\u1eeb khi b\u1ecb c\u00e1ch \u0111\u1ebfn nay (Bi\u1ec3u tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 tr\u1ea5n H\u00e0 T\u0129nh, v\u00ec gi\u1ea5u vi\u1ec7c gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, b\u1ecb m\u1ea5t quan, ph\u1ea3i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i S\u01a1n T\u00e2y, theo v\u00e0o vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c) h\u01a1i bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5 v\u00e0 g\u1eafng s\u1ee9c. Cha con \u0111\u1ec1u v\u00ec n\u01b0\u1edbc b\u1ecf m\u00ecnh, t\u00ecnh c\u00e0ng n\u00ean th\u01b0\u01a1ng, v\u1eady sai khai ph\u1ee5c cho nguy\u00ean h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd, l\u1ea1i cho 30 l\u1ea1ng b\u1ea1c c\u1ea5p tu\u1ea5t cho gia \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p>T\u00ean gi\u1eb7c v\u1eabn tr\u1ed1n s\u00f3t \u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ea1ch \u0111\u00e3 b\u1ecb di\u1ec7t, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u00ean Th\u1ea1ch, t\u00ean Nh\u00e0n v\u00e0 t\u00ean B\u1ed9t th\u01b0\u1eddng \u1ea9n hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean, c\u1ea5t l\u1ebbn \u0111i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c ; d\u00e2n gian kh\u1ed5 v\u1edbi ch\u00fang. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c, th\u00e2n \u0111em Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Tr\u1ea7n Loan \u0111em l\u00ednh th\u1ed5 v\u00e0 th\u00fa \u0111inh((1) Th\u00fa \u0111inh : k\u1ebb \u0111\u00e3 ra th\u00fa.1) \u1edf huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng, chia ra t\u1eebng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n, do \u0111\u01b0\u1eddng H\u01b0ng Ho\u00e1 ti\u1ebfn \u0111i, t\u01b0 h\u1ed9i v\u1edbi H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu \u0111\u1ecba h\u1ea1t \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef. B\u1ecdn gi\u1eb7c v\u1ed1n khinh th\u01b0\u1eddng H\u1eefu qu\u00e2n. Giai sai l\u00ednh th\u1ed5 m\u1eb7c qu\u00e2n ph\u1ee5c H\u1eefu qu\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u1ee5 gi\u1eb7c, phao \u0111\u1ed3n l\u00ean r\u1eb1ng t\u00ean \u0110\u00e0o v\u00e0 t\u00ean Huy\u1ebfn \u1edf trong b\u1ecdn gi\u1eb7c (2 t\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecdng y\u1ebfu trong b\u1ecdn gi\u1eb7c) ng\u1ea7m l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng cho quan qu\u00e2n. Th\u1ea1ch qu\u1ea3 nhi\u00ean ng\u1edd \u0110\u00e0o, Huy\u1ebfn m\u00e0 gi\u1ebft \u0111i. Quan qu\u00e2n k\u00e9o \u0111\u1ebfn x\u00e3 Xu\u00e2n \u00e1i, Th\u1ea1ch th\u1ea5y y ph\u1ee5c l\u1ed1i H\u1eefu qu\u00e2n, b\u00e8n do \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng v\u1ecdt ra ch\u1ef1c \u0111\u00e1nh \u00fap, giao chi\u1ebfn v\u1edbi qu\u00e2n Tr\u1ea7n Loan, \u0111\u1ea1o \u0111i tr\u01b0\u1edbc, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0110inh C\u00f4ng Tr\u1ecdng th\u00e2n \u0111em l\u00ednh th\u1ed5 b\u1eafn Th\u1ea1ch ch\u1ebft ngay t\u1ea1i tr\u1eadn. Gi\u1eb7c v\u1ee1 tan ch\u1ea1y, quan qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo, ch\u00e9m t\u00ean \u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c v\u00e0 16 th\u1ee7 c\u1ea5p c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c. Nghe \u0111\u01b0\u1ee3c tin th\u1eafng tr\u1eadn, vua khen r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9 v\u1eeba ph\u1ea3i, \u0111\u00e1nh gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n tr\u00e1nh \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1edf, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen th\u01b0\u1edfng\u201d. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft th\u01b0\u1edfng cho Giai m\u1ed9t c\u1ea5p qu\u00e2n c\u00f4ng, m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long, m\u1ed9t c\u00e1i \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 ; Tr\u1ea7n Loan \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd, \u0110inh C\u00f4ng Tr\u1ecdng gia h\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1, c\u00f2n vi\u00ean ch\u1ee9c qu\u00e2n l\u00ednh \u0111i tr\u1eadn, \u0111\u1ee3i danh s\u00e1ch ghi c\u00f4ng tr\u1ea1ng d\u00e2ng l\u00ean s\u1ebd theo b\u1eadc \u01b0u \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng. Th\u1ee7 c\u1ea5p t\u00ean gi\u1eb7c Th\u1ea1ch \u0111em b\u00eau \u1edf S\u01a1n T\u00e2y tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t giao \u0111i H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u1eafc Ninh, \u0111\u1ec1u rao 3 ng\u00e0y r\u1ed3i qu\u0103ng xu\u1ed1ng s\u00f4ng. L\u1ea1i v\u00ec t\u00ean B\u1ed9t, t\u00ean Nh\u00e0n c\u00f2n tr\u1ed1n tho\u00e1t ch\u1ebft, n\u00ean d\u1ee5 ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ec3 l\u00f9ng b\u1eaft. L\u1ea1i ph\u00e1t ra 300 t\u1ea5m b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho. Vua nh\u00e2n b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n ((2) Th\u1ecb th\u1ea7n : c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u \u1edf g\u1ea7n vua.2) r\u1eb1ng: \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n s\u00f3t \u1edf S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0m h\u1ea1i cho d\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e2u, nhi\u1ec1u phen quan t\u1ec9nh kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111i \u0111\u00e1nh, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean gi\u1eb7c Th\u1ea1ch ngay, l\u00e0m vang d\u1ed9i thanh th\u1ebf l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, b\u1ecdn Nh\u00e0n, B\u1ed9t, m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y tr\u1ed1n, kh\u00f4ng bao l\u00e2u r\u1ed3i c\u0169ng b\u1ecb quan qu\u00e2n l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4i. Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng hay kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, quan h\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf. N\u1ebfu sai b\u1ecdn Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 \u1edf \u0111\u1ea5y, th\u00ec l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o n\u00ean vi\u1ec7c !\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cQuy\u1ec3n v\u0103n thi H\u1ed9i, theo l\u1ec7 c\u0169 th\u00ec d\u00f9ng gi\u1ea5y k\u1ebb t\u1eebng d\u00f2ng \u0111\u1ecf, t\u1edd n\u00e0o ch\u1ed7 hai trang gi\u00e1p nhau c\u0169ng \u0111\u00f3ng m\u1ed9t d\u1ea5u ki\u1ec1m l\u00e0m d\u1ea5u. Trong khi l\u00e0m b\u00e0i thi trong tr\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu c\u00f3 s\u1ef1 b\u00f3 bu\u1ed9c, kh\u00f4ng kh\u1ecfi gi\u1ea3m m\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1i s\u1ee9c l\u00e0m v\u0103n trong m\u1ed9t ng\u00e0y. V\u1eady xin t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m quy\u1ec3n thi H\u1ed9i vi\u1ebft b\u1eb1ng m\u1ef1c m\u00e0 gi\u1ea5y l\u1ec7nh c\u1ee7a c\u00f4ng c\u1ea5p cho [hai k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, m\u1ed7i quy\u1ec3n 6 t\u1edd ; hai k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam, \u0111\u1ec7 t\u1ee9, m\u1ed7i quy\u1ec3n 15 t\u1edd], ch\u1ed7 \u0111\u1ec1 t\u00ean \u1edf m\u1eb7t quy\u1ec3n v\u00e0 ch\u1ed7 t\u1edd th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec gi\u00e1p nhau \u0111\u1ec1u d\u00f9ng m\u1ed9t d\u1ea5u mi\u1ebfng ki\u1ec1m, m\u1eb7t d\u1ea5u c\u00f3 ch\u1eef \u201cH\u1ed9i th\u00ed chi \u1ea5n\u201d ; duy c\u00f3 quy\u1ec3n vi\u1ebft b\u1eb1ng son (l\u1ea1i ph\u00f2ng vi\u1ebft \u0111\u1eb1ng t\u1ea3 ra) v\u00e0 quy\u1ec3n thi \u0110\u00ecnh, xin theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169 d\u00f9ng gi\u1ea5y k\u1ebb d\u00f2ng \u0111\u1ecf\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>K\u1ef3 thi H\u1ed9i. Sai H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 Binh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng l\u00e0m ph\u00f3. L\u1ea5y : Ph\u1ea1m Ph\u00fa Th\u1ee9, \u0110\u1ed7 Ph\u00e1t, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nh\u1ea1, Mai Th\u1ebf Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Uy v\u00e0 V\u0169 V\u0103n Tu\u1ea5n 7 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Th\u00e1i, Ph\u1ea1m Th\u1ebf H\u00fac 2 ng\u01b0\u1eddi Ph\u00f3 b\u1ea3ng. Khoa n\u00e0y c\u00f3 C\u1eed nh\u00e2n V\u0169 Kim \u0110\u0129nh (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 t\u00fa t\u00e0i) b\u00e0i ph\u00fa c\u00f3 d\u00f9ng ch\u1eef \u201cc\u00e1ch tai Ho\u00e0ng kh\u1ea3o\u201d, quan tr\u01b0\u1eddng cho l\u00e0 c\u00e2u s\u1eb5n \u1edf trong s\u00e1ch, kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng ph\u00f3 b\u1ea3ng. Vua cho r\u1eb1ng \u0110\u0129nh, v\u0103n l\u00fd \u0111\u00e3 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, d\u00f9ng ch\u1eef l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn, b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh c\u00e1ch c\u1ea3 c\u1eed nh\u00e2n \u1edf danh s\u00e1ch v\u00e0 t\u00fa t\u00e0i c\u0169. Quan tr\u01b0\u1eddng v\u00ec ch\u1ea5m quy\u1ec3n kh\u00f4ng tinh \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1eef. Sau \u0110\u0129nh l\u1ea1i thi \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa tu\u00e2n ch\u1ec9 d\u1ee5 t\u00e2u v\u1ec1, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i : H\u1ed3i th\u00e1ng 5, th\u00e1ng 6 n\u0103m ngo\u00e1i, d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u00f4i khi c\u00f3 m\u1ed9t hai b\u1ec7nh truy\u1ec1n nhi\u1ec5m, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u00e0nh ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, n\u00ean kh\u00f4ng t\u00e2u v\u00e0o. C\u00f2n th\u00f3i t\u1ec7 c\u1ee7a k\u1ebb l\u1ea1i, t\u00ecnh h\u00ecnh trong \u0111\u00e1m qu\u00e2n, m\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n t\u00e2u b\u00e0y \u1edf t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0 nghe th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ta truy\u1ec1n n\u00f3i, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 vi\u1ec7c x\u00e1c th\u1ef1c. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u1ee9 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u00e2u n\u00f3i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00f3 g\u1ecdi d\u00e2n v\u00e0o ng\u1ea1ch binh, t\u1ea5t ph\u1ea3i x\u00e9t xem th\u00e2n th\u1ec3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kho\u1ebb m\u1ea1nh th\u00ec m\u1edbi cho v\u00e0o qu\u00e2n ng\u0169, duy c\u00f3 d\u00e2n t\u00ecnh v\u1ea5t v\u1ea3 (ph\u1ea3i \u0111i ki\u1ebfm \u0103n), cho n\u00ean s\u1ed1 qu\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c ; c\u00f2n vi\u1ec7c cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u00e9 nh\u1ecf v\u00e0o l\u00ednh th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3. N\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 t\u00e2m v\u1ec1 vi\u1ec7c binh, nh\u01b0ng c\u00e1i s\u1ed1 binh v\u1ec1 h\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i, tr\u1ed1n ho\u1eb7c ch\u1ebft, huy\u1ec1n khuy\u1ebft c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 2.000 ng\u01b0\u1eddi, so s\u00e1nh nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u00e1c t\u1ec9nh. N\u1ebfu m\u01b0\u1ee3n c\u1edb n\u00f3i l\u00e0 d\u00e2n t\u00ecnh v\u1ea5t v\u1ea3, th\u00ec \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u An Giang kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn tr\u1ed1n \u0111i \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu nhi\u1ec1u qu\u00e1 nh\u01b0 trong h\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i. Hu\u1ed1ng chi, t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1i th\u00f3i t\u1ec7 c\u1ee7a k\u1ebb l\u1ea1i \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng th\u1ebf, d\u00e2n s\u1ee3 k\u1ebb l\u1ea1i h\u01a1n l\u00e0 s\u1ee3 quan, m\u00e0 n\u00f3i l\u00e0 \u201cl\u1ea1i d\u1ecbch ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u00e0m gi\u1ea5y t\u1edd m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu c\u00f3 th\u00f3i s\u00e1ch nhi\u1ec5u, ai \u0111\u00e3 ch\u1ecbu kh\u00f3a mi\u1ec7ng m\u00e0 kh\u00f4ng k\u00eau\u201d ; l\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng \u201cnh\u1eefng t\u00ecnh ti\u1ebft nh\u1ecf nh\u1eb7t, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3, ch\u1ec9 v\u00ec kh\u00f4ng ai t\u1ed1 gi\u00e1c ra, th\u00ec kh\u00f4ng b\u1edfi \u0111\u00e2u m\u00e0 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ngay v\u00e0i c\u00e2u n\u00f3i \u1ea5y, \u0111\u00e3 th\u1ea5y tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c v\u1edbi nhau, c\u00f2n h\u1ecfi g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c kh\u00e1c ! V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u00e3 n\u00f3i \u201cd\u00e2n gian ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111em vi\u1ec7c ki\u1ec7n l\u1eb7t v\u1eb7t \u0111i k\u00eau\u201d, ch\u1ec9 \u1edf ch\u1ed7 th\u00f3i t\u1ec7 c\u1ee7a k\u1ebb l\u1ea1i, m\u00e0 l\u1ea1i n\u00f3i \u201ckh\u00f4ng ai t\u1ed1 c\u00e1o ra\u201d, th\u1ebf l\u00e0 \u00fd g\u00ec ? H\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i c\u00f3 ch\u1ed7 th\u1ebf \u01b0 ? N\u00e0y, ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1eddi, kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng do vi\u1ec7c nh\u1ecf g\u00f3p l\u1ea1i m\u00e0 th\u00e0nh vi\u1ec7c l\u1edbn, vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u00e0 kh\u00f4ng n\u1ee1 n\u00f3i, th\u00ec r\u1ed3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u1edbn kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u0103n c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 bi\u1ebft b\u1ecdn l\u1ea1i d\u1ecbch trong khi th\u1eeba h\u00e0nh, m\u1ed1i t\u1ec7, th\u1ebf t\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng x\u00e9t h\u1ecfi nghi\u00eam tr\u1ecb \u0111\u1ec3 tr\u1eeb \u0111au kh\u1ed5 cho d\u00e2n, l\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb kh\u00f4ng c\u00f3 ai t\u1ed1 gi\u00e1c m\u00e0 cho l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ec7 h\u1ea1i, ph\u1ecfng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? D\u00e2n trong h\u1ea1t c\u00f3 ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, l\u1ea1i ph\u00f3 m\u1eb7c nh\u01b0 l\u00e0 kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y, \u0111\u1ebfn khi xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 d\u1ee5 h\u1ecfi, b\u1ea5y gi\u1edd m\u1edbi n\u00f3i qua loa ! C\u00f2n k\u1ebf ho\u1ea1ch tr\u00f9 t\u00ednh, th\u00ec n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9 ngh\u0129 c\u00e1ch v\u1ed7 v\u1ec1, tuy\u00ean b\u1ed1, y\u00ean \u1ee7i, khuy\u00ean gi\u00fap, t\u1eeb ph\u1ee7, huy\u1ec7n tr\u1edf xu\u1ed1ng, ai si\u00eang n\u0103ng th\u00ec ti\u1ebfn l\u00ean, ai \u01b0\u01a1n h\u00e8n th\u00ec g\u1ea1t xu\u1ed1ng, nh\u01b0 v\u1eady k\u1ebb l\u1ea1i kh\u00f4ng b\u1edfi \u0111\u00e2u m\u00e0 l\u00e0m gian \u0111\u01b0\u1ee3c ; ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch th\u1ed1ng l\u0129nh qu\u00e2n l\u00ednh, ch\u1ec9 ngh\u0129 c\u00e1ch v\u1ed7 v\u1ec1, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, hu\u1ea5n luy\u1ec7n, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh ; t\u1eeb qu\u1ea3n, v\u1ec7 tr\u1edf xu\u1ed1ng, ai l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c th\u00ec c\u1ea5t nh\u1eafc, ai l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng th\u00ec tr\u1eebng tr\u1ecb, nh\u01b0 v\u1eady qu\u00e2n s\u0129 s\u1ebd vui l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. N\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec ng\u00e0y x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 quan hay, t\u01b0\u1edbng gi\u1ecfi, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u01a1n th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111em vi\u1ec7c m\u00ecnh l\u00e0m m\u00e0 so s\u00e1nh v\u1edbi l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4ng ? hay l\u00e0 ch\u1ec9 n\u00f3i su\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho xong chuy\u1ec7n m\u00e0 th\u00f4i ? T\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay, ch\u01b0a t\u1eebng nghe th\u1ea5y ti\u1ebfn c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, g\u1ea1t lui m\u1ed9t k\u1ebb ch\u1eb3ng hi\u1ec1n n\u00e0o, m\u00e0 c\u00e1i t\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft v\u1eabn ch\u01b0a tr\u1eeb \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf l\u00e0 l\u1ed7i \u1edf ai. Nay ph\u1ea3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 d\u1ee5, s\u1ee9c r\u00f5 l\u1ea1i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 : \u201cPh\u1ea3i chi\u1ebfu theo s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n khuy\u1ebft, ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c c\u00f3 v\u1eadt l\u1ef1c v\u00e0 kho\u1ebb m\u1ea1nh sung \u0111i\u1ec1n v\u00e0o, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb ngh\u00e8o y\u1ebfu ph\u1ea3i ch\u1ecbu ri\u00eang ph\u1ea7n n\u1eb7ng. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea1i thu\u1ed9c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n, th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i gia t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi, c\u1ed1t sao ph\u00e1t hi\u1ec7n ra nh\u1eefng t\u1ec7 m\u00e0 tr\u1eebng ph\u1ea1t cho nghi\u00eam. Ph\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e2n, vi\u1ec7c nha l\u1ea1i, n\u00ean gia t\u00e2m x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, c\u1ed1t cho qu\u00e2n kh\u00f4ng l\u00e0m kh\u00f3 cho d\u00e2n. D\u00e2n kh\u00f4ng s\u1ee3 k\u1ebb l\u1ea1i, ch\u1ec9nh l\u00fd m\u1ed9t phen, b\u1ecf h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c m\u1ed1i t\u1ec7, th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Bi\u00ean Ho\u00e0, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 t\u1eadp t\u00e2u tr\u01b0\u1edbc sau [l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t] \u0111\u1ebfn. Vua giao xu\u1ed1ng cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1ed9i ngh\u1ecb. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 b\u00e0n phi\u1ebfm, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ecdn d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>Mi\u1ec5n thu\u1ebf quan n\u0103m nay cho 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec ph\u00eda t\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, [nh\u00e2n d\u00e2n] m\u1ecfi m\u1ec7t ch\u01b0a h\u1ed3i l\u1ea1i, g\u1ea7n \u0111\u00e2y nghe th\u1ea5y nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed truy\u1ec1n nhi\u1ec5m, c\u00e0ng ph\u1ea3i c\u1ee9u t\u1ebf. V\u1ea3 l\u1ea1i, 6 t\u1ec9nh, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 ng\u00e3 ba thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u0111\u1eadu r\u1ea5t \u0111\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc kia c\u00f3 \u0111\u1eb7t ra tu\u1ea7n ty \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, th\u1ef1c \u0111\u1ec3 ng\u1ee5 \u00fd tr\u1ecdng vi\u1ec7c g\u1ed1c, kh\u00f4ng tr\u1ecdng vi\u1ec7c ng\u1ecdn. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 thuy\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n \u0111i l\u1ea1i, ch\u1edf th\u00f3c g\u1ea1o, v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e1 v\u1eadt th\u01b0\u1eddng, v\u1ed1n kh\u00f4ng \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u00e1nh thu\u1ebf. Duy nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u0111i, th\u01b0\u1eddng c\u00f3 s\u1ef1 x\u00e9t h\u1ecfi, do \u0111\u1ea5y nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch kh\u00f4ng t\u1ed1t, kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 sinh th\u00eam t\u1ec7 ! \u00d4i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh y\u00eau nu\u00f4i nh\u00e2n d\u00e2n, ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng cho d\u00e2n, tuy vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ed1n \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn v\u1ea1n c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 vi\u1ec7c thu\u1ebf quan nh\u1ecf m\u1ecdn \u01b0 ? V\u1eady s\u1edf thu\u1ebf quan \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, An Giang k\u1ec3 t\u1eeb m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 5 n\u0103m nay cho \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 \u0111\u1ec1u gia \u00e2n cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, thu thu\u1ebf ; \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd thi h\u00e0nh nh\u01b0 l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : \u201cNh\u1eefng th\u1ea7n linh trong n\u01b0\u1edbc, th\u1ea7n hi\u1ec7u n\u00e0o tr\u01b0\u1edbc vi\u1ebft nh\u1eefng hi\u1ec7u ch\u1eef \u201cqu\u1eadn, c\u00f4ng, h\u1ea7u, b\u00e1\u201d xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u1eef \u201cph\u1ee7 qu\u00e2n\u201d, tr\u01b0\u1edbc vi\u1ebft nh\u1eefng ch\u1eef \u201ct\u00e1 th\u00e1nh\u201d v\u00e0 \u201c\u00e1 v\u01b0\u01a1ng\u201d xin \u0111\u1ec1u cho vi\u1ebft b\u1edbt \u0111i\u201d. Vua y l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Ph\u1ee5ng b\u1ed5 \u0111i l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh\u00a0 H\u00e0 N\u1ed9i ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o Tr\u1ea7n B\u1ea3o Th\u1ee9, b\u1ed5 th\u1ee5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>Cho : Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd quy\u1ec1n sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o ; V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 qu\u00e2n, Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i th\u1ee9 hai C\u1ea9m y, Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o H\u1eefu qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng b\u1ed5 \u0111i l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean ; quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh b\u1ed5 \u0111i l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean. Vua cho t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu, Th\u00f4ng kh\u00f4ng hi\u1ec3u th\u1eddi c\u01a1 v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c, kh\u00f3 \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ed7 tr\u1ecdng y\u1ebfu. Qu\u1ed1c Trinh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, h\u01a1i quen vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, cho n\u00ean sai \u0111i. L\u1ea1i b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean \u00edt vi\u1ec7c, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng c\u00f2n g\u1eafng g\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i, th\u00ec c\u00e1ch b\u1ecf \u0111i c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c t\u1ea1m l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i, L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m t\u1ea1m l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang ; L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng t\u1ea1m l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc kia do b\u1ea3n ch\u1ee9c, quy\u1ec1n l\u0129nh (\u0110\u1ee9c nguy\u00ean l\u00e0 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1, quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i. Gi\u00e1m nguy\u00ean l\u00e0 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho tri\u1ec7u Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Ph\u1ea1m Phi v\u00e0 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 l\u0129nh L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 l\u01b0u b\u1ed5 d\u1ee5ng. R\u1ed3i cho Phi quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ngh\u1ecb b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Long v\u00f5. C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1 \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb.<\/p>\n<p><a>Tha th\u1ed5 binh, d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, nay cho v\u1ec1. Tr\u01b0\u1edbc kia, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 v\u00ec gi\u1eb7c b\u1eaft \u00e9p ph\u1ea3i theo \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho ai \u0111\u1ea7u th\u00fa th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi t\u1ed9i ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean r\u1eb1ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7u th\u00fa n\u0103m ngo\u00e1i m\u00e0 kho\u1ebb m\u1ea1nh c\u00f3 \u0111\u1ebfn 640 ng\u01b0\u1eddi, b\u00e8n chu\u1ea9n cho giao v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 trong qu\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec3 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n.<\/a><\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 C\u00f4ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 nh\u1eefng thuy\u1ec1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng m\u00e0 h\u01b0 h\u1ecfng, th\u00e1o ra t\u1eebng t\u1ea5m. Vua cho r\u1eb1ng nh\u1eefng t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng \u1edf thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng th\u00e1o ra t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ch\u1ed7 coi vi\u1ec7c \u1ea5y c\u1ea7n \u0111\u1ec3 thu l\u1ea1i, b\u1ecf v\u00e0o kho, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng th\u1ef1c. Nay sai b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sinh m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i. C\u00e1c quan \u1edf b\u1ed9 t\u00e2u xin : \u201cPh\u00e0m c\u00e1c h\u1ea1ng thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 tu b\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y qu\u00e2n thu\u1ef7 s\u01b0 ph\u1ea3i x\u00e9t th\u1ef1c, \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb 4 nha (b\u1ed9 C\u00f4ng, \u0110\u00f4 s\u00e1t, Th\u1ecb v\u1ec7, V\u0169 kh\u1ed1) theo l\u1ec7 ph\u00e1i thu\u1ed9c h\u1ea1 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng m\u00e0 th\u00e1o ra, chia t\u1eebng h\u1ea1ng, bi\u00ean ghi cho r\u00f5 r\u00e0ng, r\u1ed3i giao Th\u1ee7y s\u01b0 \u0111em b\u1ecf v\u00e0o kho. N\u1ebfu \u0111\u1ec3 hao h\u1ee5t th\u00ec ph\u1ea3i x\u1eed t\u1ed9i c\u0169ng nh\u01b0 l\u00e0 t\u1ed9i tr\u1ed9m c\u1eafp\u201d. Vua y l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n Ng\u1ef1 Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. Ch\u00edn ch\u00e2u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Cam L\u1ed9 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1ecdn L\u1ea1p Man sang l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp. Nh\u00e2n d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ea3n c\u01b0 \u0111i c\u00e1c n\u01a1i, c\u00f3 \u0111\u1ebfn 3 \u2013 4 ph\u1ea7n 10 c\u1ee7a c\u1ea3i h\u1ebft s\u1ea1ch, th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00e2y \u0111\u00f3 m\u00e0 ki\u1ebfm \u0103n, sang c\u1ea3 \u0111\u1ebfn h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, Ho\u00e0ng Thu t\u1ef1 xin \u0111i tu\u1ea7n h\u00e0nh bi\u00ean gi\u1edbi, ta \u0111\u00e3 cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, nay d\u00e2n h\u1ea1t \u1ea5y ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e1n, th\u1eadm ch\u00ed chuy\u1ec3n sang c\u1ea3 h\u1ea1t kh\u00e1c. V\u1eady g\u1ecdi l\u00e0 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t th\u00ec l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec ?\u201d. Li\u1ec1n sai quan Ph\u1ee7 do\u00e3n Kinh th\u00e0nh, chi\u1ebfu t\u1eebng nh\u00e2n kh\u1ea9u d\u00e2n \u0111\u00f3i c\u1ea5p cho \u0103n, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a v\u1ec1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, b\u1eaft ph\u1ea3i tu\u1ef3 t\u1eebng n\u01a1i m\u00e0 an s\u00e1p((1) An s\u00e1p : s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 cho \u1edf y\u00ean.1), gia t\u00e2m c\u1ee9u ch\u1eefa, c\u1ed1t sao cho h\u1ecd ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea y\u00ean nghi\u1ec7p. R\u1ed3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 d\u1ee5 xu\u1ed1ng qu\u1edf tr\u00e1ch [Ho\u00e0ng Thu]. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn Thu d\u00e2ng t\u1edd t\u00e2u l\u00ean xin nh\u1eadn t\u1ed9i ; l\u1ea1i xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u1ed3n n\u1eefa \u1edf cu\u1ed1i \u0111\u1ecba gi\u1edbi l\u00e0ng Sen (t\u00ean tr\u1ea1i, thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u1edbng Ho\u00e1), ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 canh gi\u1eef, g\u1ecdi t\u00ean \u0111\u1ed3n l\u00e0 \u0111\u1ed3n Ng\u1ef1 Man, tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng d\u00e2n \u1edf c\u00e1c l\u00e0ng ph\u1ee5 c\u1eadn, quy b\u1ed5 v\u00e0o c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man, ph\u00e2n ph\u00e1i ph\u00f2ng gi\u1eef, c\u1ee9 m\u1ed9t th\u00e1ng, m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i (tr\u00edch ra nh\u1eefng binh \u0111inh \u1edf c\u00e1c th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c 6 x\u00e3 : B\u00edch Giang, Cam \u0110\u01b0\u1eddng, Ph\u00fa Ng\u1ea1n, An Kh\u00ea, Thanh Kh\u00ea, Mai \u0110\u00e0m th\u01b0\u1ee3ng, c\u00f9ng c\u00e1c d\u00e2n kho\u1ebb m\u1ea1nh \u1edf trong c\u00e1c l\u00e0ng, quy thu v\u00e0o l\u00e0m 5 \u0111\u1ed9i : 6, 7, 8, 9, 10 trong c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man, hi\u1ec7p v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed9i trong c\u01a1 \u1ea5y t\u1eeb \u0111\u1ed9i th\u1ee9 nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9i th\u1ee9 n\u0103m cho \u0111\u1ee7 10 \u0111\u1ed9i, ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n canh gi\u1eef). R\u1ed3i \u0111\u00f3, d\u00e2n x\u00e3 Cam \u0110\u01b0\u1eddng, x\u00e3 B\u00edch Giang, l\u1ea1i v\u00ec \u0111\u1ecba th\u1ebf xa c\u00e1ch, k\u00eau xin c\u1ea3i b\u1ed5, vua sai Ng\u1ef1 s\u1eed l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong v\u00e0 Nguy\u1ec5n Chung Ph\u01b0\u1edbc kh\u00e1m. B\u1ecdn Phong t\u00e2u xin theo nh\u01b0 \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb c\u1ee7a t\u1ec9nh. Vua y cho. \u0110\u1ed3n Ng\u1ef1 Man \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u0111\u1ed3n An Man.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n g\u1eb7p tang m\u1eb9, chu\u1ea9n cho do \u0111\u01b0\u1eddng quan l\u1ed9 v\u1ec1 qu\u00ea 2 th\u00e1ng \u0111\u1ec3 lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang. Nh\u00e0n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. L\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh cho quan s\u1edf t\u1ea1i tr\u00edch ra 3.00 quan ti\u1ec1n \u1edf kho \u0111\u1ec3 ban cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean t\u00e2u n\u00f3i : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u xung y\u1ebfu, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, xin cho 2.300 bi\u1ec1n binh m\u00e0 t\u1ec9nh V\u0129nh Long v\u00e0 t\u1ec9nh An Giang ph\u00e1i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u01b0u qu\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ec3 t\u1ef1 v\u1ec7 cho m\u00ecnh, l\u00e0 \u00fd ki\u1ebfn thi\u00ean v\u1ec1 m\u1ed9t b\u00ean \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d. L\u1ea1i sai Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 b\u00e0n vi\u1ec7c \u1ea5y. B\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i xin b\u1eaft 500 qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 3 tr\u0103m qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng h\u1ee3p c\u00f9ng v\u1edbi bi\u1ec1n binh c\u1ee7a 2 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, An Giang hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec1u l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. Vua cho r\u1eb1ng s\u1ef1 \u0111i l\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i ch\u01b0a tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, ch\u1ec9 chu\u1ea9n cho 2 t\u1ec9nh V\u0129nh Long v\u00e0 An Giang \u0111\u1ec1u ph\u00e1i m\u1ed9t c\u01a1 binh \u0111\u00f3ng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ea5y, c\u1ee9 6 th\u00e1ng thay \u0111\u1ed5i m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Cho : L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng b\u1ed5 l\u00e0m L\u00e3nh binh An Giang ; V\u1ec7 u\u00fd t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 th\u1ef1c th\u1ee5 L\u00e3nh binh V\u0129nh Long ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long ; V\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y v\u1ec7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Do b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 Ti\u00ean ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n th\u0103ng L\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 ; th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n b\u1ed5 th\u1ee5 L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea5m binh, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o v\u1eabn sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n L\u00fd th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; nguy\u00ean Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n th\u1ee7 h\u1ed9 l\u0129nh T\u1eeb t\u1ebf ph\u00f3 s\u1ee9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ho\u00e1 gi\u00e1 \u1edf c\u00e1c s\u1edf tu\u1ea7n ty. B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p cho c\u00e1c tu\u1ea7n ty \u0111\u00e1nh thu\u1ebf c\u00e1c h\u00e0ng bu\u00f4n, c\u1ee9 h\u00e0ng ho\u00e1 40 ph\u1ea7n th\u00ec thu thu\u1ebf m\u1ed9t ph\u1ea7n, ho\u00e1 gi\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u c\u0103n c\u1ee9 s\u1ed1 khai m\u00e0 so s\u00e1nh quy \u0111\u1ecbnh, bi\u00ean ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh, nh\u01b0ng l\u1ea5y c\u1ee9 5 n\u0103m l\u00e0m m\u1ed9t k\u1ef3 h\u1ea1n, ngo\u00e0i h\u1ea1n \u1ea5y m\u00e0 ho\u00e1 gi\u00e1 c\u00f3 cao qu\u00e1 hay h\u1ea1 qu\u00e1, quan s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i khai cho r\u00f5, do b\u1ed9 c\u1ea3i ch\u00ednh, l\u1ee5c t\u1ed1ng \u0111i \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111em v\u1eadt gi\u00e1 t\u01b0 cho b\u1ed9 \u0111\u1ec3 c\u1ea3i \u0111\u1ecbnh, th\u1ef1c s\u1edb l\u00e2u ng\u00e0y sinh t\u1ec7, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00e1i b\u1ec7nh l\u1ea1m thu ! Nay xin t\u1eeb t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc, ph\u00e0m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o c\u00f3 tu\u1ea7n ty hay b\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i xem ho\u00e1 gi\u00e1 tr\u00ean m\u1eb7t ch\u1ee3, so v\u1edbi tr\u01b0\u1edbc, cao h\u1ea1 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, khai ra do b\u1ed9 t\u00e2u xin thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng n\u01a1i tu\u1ea7n ty hay b\u1ebfn thuy\u1ec1n s\u1edf d\u0129 \u0111\u1eb7t ra, l\u00e0 nguy\u00ean v\u00ec ti\u1ec3u d\u00e2n hay b\u1ecf vi\u1ec7c g\u1ed1c, theo vi\u1ec7c ng\u1ecdn, cho n\u00ean \u0111\u1ecbnh ra ph\u00e9p thu thu\u1ebf quan \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho d\u00e2n ph\u1ea3i h\u1ea1n ch\u1ebf vi\u1ec7c bu\u00f4n m\u00e0 tr\u1ecdng vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng. Duy trong khi th\u1eeba h\u00e0nh, t\u1ea5t ph\u1ea3i ho\u00e1 v\u1eadt c\u00f3 \u0111\u1ecbnh gi\u00e1, thu\u1ebf c\u00f3 ng\u1ea1ch th\u01b0\u1eddng, th\u00ec k\u1ebb tham l\u1ee3i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng cao gi\u00e1 l\u00ean m\u00e0 thu thu\u1ebf qu\u00e1 l\u1ea1m, kh\u00f4ng l\u00e0m kh\u00f3 cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n. \u0110i\u1ec1u l\u1ec7 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 r\u1ea5t chu \u0111\u00e1o r\u1ed3i, tr\u1ea3i \u0111\u1ebfn nay h\u01a1n 30 n\u0103m, v\u1eadt gi\u00e1 l\u1ebd n\u00e0o kh\u00f4ng cao l\u00ean hay h\u1ea1 \u0111i ? Th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ec3m so\u00e1t, b\u1ed9 H\u1ed9 c\u0169ng nh\u1ea5t v\u1ecb b\u1ecf qua, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng sinh m\u1ed1i t\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. Nh\u00e2n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho t\u1eeb t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc : ph\u00e0m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o c\u00f3 tu\u1ea7n ty hay b\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ki\u1ec3m tra s\u1ed1 ho\u00e1 gi\u00e1 \u0111\u00e3 bi\u00ean ra t\u1eebng h\u1ea1ng do n\u0103m Gia Long th\u1ee9 11 [1812] kh\u00e2m t\u1ed1ng \u0111i, so s\u00e1nh v\u1edbi ho\u00e1 gi\u00e1 hi\u1ec7n th\u1eddi, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu t\u1eebng h\u1ea1ng, r\u1ed3i t\u01b0 b\u1ed9 chuy\u1ec3n t\u01b0\u1eddng((1) Chuy\u1ec3n t\u01b0\u1eddng : chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t cho bi\u1ebft r\u00f5.1) c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh, t\u00e2u xin thi h\u00e0nh. T\u1eeb nay, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc, c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u1ee9 theo gi\u00e1 ch\u1ee3, khai ra t\u1eebng th\u1ee9, do b\u1ed9 chuy\u1ec3n t\u01b0\u1eddng c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u x\u00e9t v\u00e0 ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh. N\u0103m t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, \u0111\u1ecba th\u1ebf \u1edf li\u1ec1n, gi\u00e1 c\u1ea3 kh\u00f4ng h\u01a1n k\u00e9m sai kh\u00e1c cho l\u1eafm, xin theo nh\u01b0 c\u0169 h\u1ee3p l\u00e0m m\u1ed9t gi\u00e1. T\u00e1m t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng, \u0111\u1ecba th\u1ebf xa x\u00f4i, ho\u00e1 gi\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, theo nh\u01b0 c\u0169 \u0111\u1ec1u l\u1eadp ri\u00eang m\u1ed9t gi\u00e1, l\u1ea1i ph\u1ea3i theo nh\u01b0 th\u1ec3 th\u1ee9c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh, l\u1ea5y ho\u00e1 gi\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ee3p l\u1ea1i l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t quy\u1ec3n s\u1ed5, l\u1ea1i vi\u1ebft tinh t\u01b0\u1eddng ra m\u1ed9t b\u1ea3n, \u0111\u00f3ng \u1ea5n tri\u1ec7n c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u, giao b\u1ed9 H\u1ed9 l\u01b0u chi\u1ec3u. R\u1ed3i chi\u1ebfu t\u1eeb H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc, ph\u00e2n ch\u00e9p cho m\u1ed7i t\u1ec9nh m\u1ed9t b\u1ea3n, \u0111\u00f3ng \u1ea5n b\u1ed9 H\u1ed9, t\u1ed1ng giao cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i sao l\u1ee5c cho c\u00e1c n\u01a1i tu\u1ea7n ty, b\u1ebfn thuy\u1ec1n v\u00e0 d\u00e2n x\u00e3 trong c\u00e1c huy\u1ec7n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4, xin do c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i gia t\u00e2m ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ed1c s\u1ee9c, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n, khi \u0111i qua c\u00e1c quan s\u1edf, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i khai b\u00e1o ho\u00e1 v\u1eadt. K\u00ea ra b\u1ea3n \u0111\u01a1n h\u00e0ng, ng\u01b0\u1eddi ng\u1ed3i thu thu\u1ebf ph\u1ea3i theo l\u1ec7 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, nh\u01b0ng \u0111em c\u1ea3 gi\u00e1 c\u00e1c ho\u00e1 v\u1eadt, v\u00e0 s\u1ed1 ti\u1ec1n thu\u1ebf ph\u1ea3i thu c\u00f9ng ng\u00e0y gi\u1edd n\u00e0o \u0111\u1ebfn s\u1edf quan n\u1ed9p thu\u1ebf, c\u1ee9 th\u1ef1c bi\u00ean giao cho ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n ch\u1ea5p chi\u1ec3u, r\u1ed3i cho \u0111i. N\u1ebfu thu qu\u00e1 l\u1ec7 v\u00e0 c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh l\u00e0m kh\u00f3 d\u1ec5, y\u00eau s\u00e1ch ho\u1eb7c ng\u0103n gi\u1eef l\u1ea1i, th\u00ec cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n \u0111\u1ebfn k\u00eau quan s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t h\u1ecfi, \u0111em b\u1ecdn sinh t\u1ec7 nghi\u00eam gia ngh\u1ecb x\u1eed ; c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n th\u00ec tha cho v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n. N\u1ebfu ph\u1ee7, huy\u1ec7n v\u00e0 quan t\u1ec9nh kh\u00f4ng nh\u1eadn vi\u1ec7c ki\u1ec7n \u1ea5y, ho\u1eb7c nh\u1eadn m\u00e0 kh\u00f4ng x\u00e9t h\u1ecfi, ho\u1eb7c bi\u1ebft c\u00f3 vi\u1ec7c \u1ea5y m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0a ngay vi\u1ec7c ra, m\u1ed9t khi ph\u00e1t gi\u00e1c, s\u1ebd giao b\u1ed9 nghi\u00eam ngh\u0129. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7 khi ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u0111i d\u1eabn gi\u1ea3i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 v\u00e0ng b\u1ea1c, c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng, khi v\u1ec1, c\u0169ng xem x\u00e9t xem [tr\u1edf v\u1ec1] h\u1ea1t n\u00e0o th\u00ec c\u1ea5p ph\u00e1t\u201d. Vua chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay, ph\u00e0m bi\u1ec1n binh c\u00e1c h\u1ea1t n\u1ebfu c\u00f3 ph\u00e1i gi\u1ea3i nh\u1eefng c\u1ee7a c\u00f4ng, c\u0169ng cho chi\u1ebfu l\u1ec7 \u1ea5y m\u00e0 thi h\u00e0nh, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u1ee7a bi\u1ec1n binh ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa, \u0111i t\u1eeb 4 ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1edf l\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 m\u1edbi \u0111i\u1ec1n hay gi\u1ea3i theo, c\u0169ng chi\u1ebfu t\u1eebng ng\u00e0y m\u00e0 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n v\u1ee5 Quang l\u1ed9c t\u1ef1 l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh suy c\u1eed Quang l\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh l\u00e0 L\u00ea Quang Th\u1eafng l\u00e0m T\u1ef1 khanh. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ef1 khanh l\u00e0 ch\u1ee9c \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u m\u1ed9t nha, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 ch\u1ecdn b\u1ed5 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1eafng l\u00e0 t\u1ea1p l\u01b0u xu\u1ea5t th\u00e2n, \u1edf v\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb \u1ea5y sao \u0111\u01b0\u1ee3c ? L\u1eddi xin \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n y. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0110\u0103ng Doanh c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m sung l\u00e0m s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, th\u1ebf kh\u00f3 ki\u00eam qu\u1ea3n c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady \u1ea5n tri\u1ec7n Quang l\u1ed9c t\u1ef1 khanh, \u0111\u1ed5i giao cho Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa ki\u00eam qu\u1ea3n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t vi\u1ec7n \u0110oan thu\u1eadn \u1edf trong cung th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXX \u2013 30<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n. Ban cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 m\u1ed9t ti\u1ec7c y\u1ebfn l\u1edbn \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh : v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m \u1ea5n quan, v\u00f5 t\u1eeb th\u1ef1 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00e0 quan c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Kinh h\u1ed9i v\u00e0 ban ch\u1ea7u, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 y\u1ebfn. Tr\u01b0\u1edbc kia, r\u01b0\u1edbc Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u1edd l\u00ean nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu, v\u00e0 ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng l\u00ean Giao \u0111\u00e0n, khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u ch\u00fac m\u1eebng. Vua n\u00f3i : \u201cL\u1ec5 t\u00f4n \u0111\u1ea5ng th\u00e2n vui v\u1ebb, vua t\u00f4i ta c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc v\u1edbi nhau. Ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eddi Chu c\u00f3 h\u00e1t th\u01a1 L\u1ed9c minh((1) L\u1ed9c minh : m\u1ed9t th\u01a1 trong thi\u00ean \u201cTi\u1ec3u nh\u00e3\u201d, Kinh Thi. Khi y\u1ebfn c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u00ec h\u00e1t th\u01a1 \u1ea5y.1), \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng c\u00f3 ti\u1ec7c y\u1ebfn v\u00e0o n\u0103m L\u00e2n \u0110\u1ee9c((2) L\u00e2n \u0110\u1ee9c : ni\u00ean hi\u1ec7u \u0110\u01b0\u1eddng Cao t\u00f4ng. Khi \u1ea5y c\u00f3 ban y\u1ebfn c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i.2) : vua ban y\u1ebfn cho b\u1ec1 t\u00f4i, b\u1ec1 t\u00f4i ch\u00fac vua, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ec7 c\u00f9ng tin nhau, l\u00e0 l\u1ec5 r\u1ea5t th\u1ecbnh\u201d. V\u1eady sai quan Th\u00e1i s\u1eed ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n v\u1ec1 nghi ti\u1ebft ch\u00fac th\u1ecd :<\/p>\n<p>Th\u1ee9 nh\u1ea5t th\u00ec ho\u00e0ng t\u1eed, th\u1ee9 hai th\u00ec ho\u00e0ng th\u00e2n, th\u1ee9 ba th\u00ec c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i sung ban ch\u00fac th\u1ecd l\u1ea7n th\u1ee9 hai. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ea3y v\u1ecb th\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u00fa ta, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, \u0111\u1ec3 n\u00e2ng ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u m\u00faa nh\u1ea3y v\u00e0 kh\u00fam n\u00fam \u0111i l\u1ea1i, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 tr\u1ecdng \u0111\u00e3i, n\u00ean mi\u1ec5n cho\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. C\u00e1c quan m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c h\u1ea7u ti\u1ec7c y\u1ebfn. Ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f4ng, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ch\u00fac th\u1ecd (l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t : ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng b\u01b0ng ch\u00e9n \u0111\u1ef1ng r\u01b0\u1ee3u, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 H\u1ed3ng Y b\u01b0ng n\u1eadm \u0111\u1ef1ng r\u01b0\u1ee3u, An Phong c\u00f4ng l\u00e0 H\u1ed3ng B\u1ea3o ch\u00fac th\u1ecd ; l\u1ea7n th\u1ee9 hai : Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng l\u00e0 Mi\u00ean Nghi b\u01b0ng ch\u00e9n, T\u01b0\u01a1ng An c\u00f4ng l\u00e0\u00a0 Mi\u00ean B\u1ea3o b\u01b0ng n\u1eadm r\u01b0\u1ee3u, Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng l\u00e0 Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh ch\u00fac th\u1ecd ; l\u1ea7n th\u1ee9 ba : Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 l\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 b\u01b0ng ch\u00e9n, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh b\u01b0ng n\u1eadm \u0111\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, Th\u00e1i b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ch\u00fac th\u1ecd). M\u00faa b\u00e1t d\u1eadt \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n r\u1ed3ng theo nh\u1ea1c ch\u01b0\u01a1ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 3 [1822]. B\u1ea3y v\u1ecb th\u00e2n c\u00f4ng ng\u1ed3i \u1edf b\u00ean tr\u00ean, ho\u00e0ng t\u1eed ho\u00e0ng th\u00e2n ch\u1ea7u h\u1ea7u. Vua th\u00e2n r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u, tr\u01b0\u1edbc ban cho c\u00e1c v\u1ecb th\u00e2n c\u00f4ng, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 d\u00e2ng ch\u00e9n ch\u00fac th\u1ecd. L\u1ec5 xong, ban th\u01b0\u1edfng cho v\u00e0ng, b\u1ea1c, l\u1ee5a hoa v\u00e0 c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau (th\u01b0\u1edfng : ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f4ng, ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 ch\u1eef Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd \u0111a nam ; qu\u1ed1c c\u00f4ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 15 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd \u0111a nam ; qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 14 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 ch\u1eef Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd \u0111a nam, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 13 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Tam \u0111a v\u00e0 th\u1ee9 \u0111o\u1ea1n d\u1ec7t h\u00ecnh con m\u00e3ng x\u00e0 \u1edf chung quanh, l\u01b0\u01a1ng the, nhi\u1ec5u, b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng tr\u00e0 v\u00e0 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, \u0111\u0129a, ch\u00e9n c\u00e1c h\u1ea1ng. L\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f4ng v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng v\u1eeba ch\u00fac th\u1ecd m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 3 t\u1ea5m l\u01b0\u01a1ng the hoa c\u00e1c m\u00e0u v\u00e0 1 t\u1ea5m nhi\u1ec5u hoa ; c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n sa hoa \u0111\u1ec1u 2 t\u1ea5m, nhi\u1ec5u nam \u0111\u1ec1u 1 t\u1ea5m. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 12 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 ch\u1eef C\u00e1t t\u01b0\u1eddng nh\u01b0 \u00fd ; t\u00f2ng nh\u1ea5t, th\u1ef1 t\u00f2ng nh\u1ea5t v\u00e0 gia t\u00f2ng nh\u1ea5t, \u0111\u1ec1u 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o h\u1ea1ng nh\u1ecf ; ch\u00e1nh nh\u1ecb, th\u1ef1 ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 9 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; t\u00f2ng nh\u1ecb, th\u1ef1 t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c. V\u0103n : ch\u00e1nh tam, th\u1ef1 ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 6 l\u1ea1ng b\u1ea1c, t\u00f2ng tam ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, bi\u1ec7n l\u00fd B\u1ed9 v\u1ee5, sung bi\u1ec7n C\u00e1c, V\u1ee5 \u0111\u1ec1u 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c. V\u00f5 : ch\u00e1nh, th\u1ef1 t\u00f2ng tam, gia t\u00f2ng tam ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c, v\u00e0 nhi\u1ec5u d\u1ec7t b\u1eb1ng ch\u1ec9 xe, l\u01b0\u01a1ng the, nhi\u1ec5u, tr\u1eebu nam, b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng tr\u00e0 v\u00e0 b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, c\u00f9ng \u0111\u0129a, ch\u00e9n c\u00e1c h\u1ea1ng).<\/p>\n<p>Chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u1edf Duy\u1ec7t th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban y\u1ebfn cho v\u0103n v\u00f5 t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u1edf x\u01b0\u1edfng T\u1ea3 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n (v\u0103n, v\u00f5 ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, th\u1ef1 ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, ban cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c, v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ; v\u0103n, v\u00f5 t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, th\u1ef1 t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 3 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ; v\u0103n, v\u00f5 ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m, th\u1ef1 ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 2 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long, h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ; v\u0103n t\u00f2ng ng\u0169, th\u1ef1 t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c, v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ; v\u00f5, ch\u00e1nh l\u1ee5c, th\u1ef1 ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng nh\u1ecf, \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng). T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf c\u00e1c tr\u1ea5n ngo\u00e0i, c\u0169ng l\u01b0\u1ee3ng cho th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNay, c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng y\u00ean vui, b\u1ed1n c\u00f5i y\u00ean t\u0129nh, l\u1ec5 l\u1edbn \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, r\u1ed9ng ban \u00e2n tr\u1ea1ch nh\u01b0ng\u00a0 m\u1edbi th\u1ebft y\u1ebfn v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng \u1edf s\u00e2n r\u1ed3ng. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn s\u00e2n r\u1ed3ng, b\u00e8n sai th\u1ecb v\u1ec7 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, \u0111em ti\u1ec1n b\u1ea1c \u0111i tuy\u00ean b\u1ed1 ch\u1ec9 d\u1ee5 \u0111\u1ec3 ban cho kh\u1eafp, b\u1ea3o cho bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd t\u1ed1t coi ng\u01b0\u1eddi \u1edf nh\u00e0 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t (t\u00f2ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m, l\u0129nh t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, ban cho 12 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Tam \u0111a h\u1ea1ng nh\u1ecf ; t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, th\u1ef1 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, th\u1ef1 th\u1ed1ng ch\u1ebf, l\u0129nh tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u 11 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n B\u00e1t b\u1ea3o ; tu\u1ea7n ph\u1ee7, h\u1ed9 \u0111\u1ed1c, th\u1ef1 l\u00fd \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0111\u1ec1u 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; th\u1ef1 tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1u 9 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; b\u1ed1 ch\u00ednh, th\u1ef1 b\u1ed1 ch\u00ednh, \u0111\u1ec1u 7 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; \u00e1n s\u00e1t, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t \u0111\u1ec1u 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; t\u00f2ng nh\u1ecb, th\u1ef1 t\u00f2ng nh\u1ecb, gia t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m, L\u00e3nh binh, \u0111\u1ec1u 7 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; ch\u00e1nh tam, th\u1ef1 ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, l\u00e3nh binh, ph\u00f3 l\u00e3nh binh, \u0111\u1ec1u 4 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 nhi\u1ec5u d\u1ec7t b\u1eb1ng ch\u1ec9 xe, l\u01b0\u01a1ng the, nhi\u1ec5u c\u00e1c h\u1ea1ng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0. C\u00e1c quan d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1.<\/p>\n<p>Cho Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n v\u00e1n c\u00f3 mui, c\u1ed9t bu\u1ed3m d\u00e0i.<\/p>\n<p>Cho c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 phong c\u00e1c t\u01b0\u1edbc : \u00e1o xu\u00e2n n\u0103m nay. L\u1ec7 c\u0169 ph\u00e0m ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea5p cho \u00e1o m\u1eb7c v\u1ec1 m\u00f9a xu\u00e2n, N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua n\u00f3i : \u201cL\u1ec5 m\u1eebng n\u0103m nay kh\u00e1c v\u1edbi c\u00e1c n\u0103m th\u01b0\u1eddng, gia \u00e2n h\u00e3y t\u1ea1m th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho m\u1ed9t l\u1ea7n, sau s\u1ebd thi h\u00e0nh nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169. Duy c\u00f3 c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a phong t\u01b0\u1edbc, v\u00e0 c\u00e1c em g\u00e1i nh\u00e0 vua ch\u01b0a g\u1ea3 ch\u1ed3ng, l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m c\u00f2n h\u01a1i \u00edt, v\u1eady h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 c\u1ea5p cho [\u00e1o xu\u00e2n]\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, l\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c nha m\u00f4n : ph\u00e0m c\u00e1c v\u0103n th\u01b0 s\u1ed5 s\u00e1ch m\u00e0 c\u00f3 ng\u1ef1 b\u00fat, th\u00ec ph\u1ee5ng l\u0129nh l\u1ea1i n\u1ed9p \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1ec3 k\u00ednh c\u1ea9n t\u00f4n tr\u1ecdng gi\u1eef l\u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 h\u1ed9 \u0111\u1ed1c Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng l\u00e0m T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean. \u0110\u1ed5i b\u1ed5 nguy\u00ean Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung \u0111i Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, H\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa. V\u0103n Trung v\u00e0o b\u00e1i t\u1eeb [\u0111\u1ec3 \u0111i nh\u1eadm ch\u1ee9c] vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh l\u1edbn \u1edf t\u1ea3 tr\u1ef1c k\u1ef3, g\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u1ecb lu\u00f4n tai h\u1ea1i ri\u00eang, ch\u00ednh n\u00ean ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u b\u1ed5 cho ngay. Ng\u01b0\u01a1i t\u1eebng \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, quen bi\u1ebft h\u1ebft c\u1ea3 t\u00ecnh d\u00e2n, n\u00ean gi\u00e3i b\u00e0y m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c\u201d. Khi Trung \u0111\u1ebfn [B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh], t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cHai huy\u1ec7n Ph\u00fa M\u1ef9, Ph\u00f9 C\u00e1t, l\u00faa ru\u1ed9ng g\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt : thu\u1ebf th\u00f3c n\u0103m nay, xin cho n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n. L\u1ea1i xin t\u1ea1m \u0111\u00ecnh c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee7a d\u00e2n\u201d. Vua \u0111\u1ec1u y cho. Ho\u00e3n vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n cho t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u1ec1 n\u0103m \u1ea5y, tha c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf \u1edf ch\u1ed7 ngu\u1ed3n n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ea7m n\u01b0\u1edbc, 10 ph\u1ea7n ch\u1ec9 thu 1 ph\u1ea7n.<\/p>\n<p>Khen th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi con c\u00f3 hi\u1ebfu l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thi\u1ec7u \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean. Thi\u1ec7u l\u00e0 con ng\u01b0\u1eddi hi\u1ebfu t\u1eed Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ef1u (ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n Di\u00eam \u0110i\u1ec1n, huy\u1ec7n \u0110\u1ed3ng Xu\u00e2n). T\u1ef1u c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 hi\u1ebfu. Thi\u1ec7u n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu c\u1ee7a cha, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u qu\u1eadn v\u00e0 l\u00e0ng m\u1ea1c \u0111\u1ec1u k\u00ednh nh\u01b0\u1eddng. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, cha con \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ng\u00e2n \u0111o\u1ea1n v\u00e0 bi\u1ec3n ng\u1ea1ch (bi\u1ec3n c\u1ee7a T\u1ef1u : kh\u1eafc ch\u1eef \u201cHi\u1ebfu thu\u1eadn kh\u1ea3 phong\u201d ; bi\u1ec3n c\u1ee7a Thi\u1ec7u : kh\u1eafc ch\u1eef \u201cThi\u1ec7u thu\u1eadt kh\u1ea3 phong\u201d). \u0110\u1ebfn khi T\u1ef1u m\u1ea5t, Thi\u1ec7u l\u00e0m nh\u00e0 \u1edf tr\u00ean\u00a0 m\u1ed9 cha (\u1ea5p m\u1ed9) 3 n\u0103m, l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t v\u00e0 h\u00ecnh dung \u1ee7 r\u0169 theo nh\u01b0 tang l\u1ec5. \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd \u0111\u1ebfn t\u1eadn nh\u00e0 \u1ea5y, l\u1ea5y s\u1ef1 tr\u1ea1ng, t\u00e2u l\u00ean. Vua cho l\u00e0 Thi\u1ec7u n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c t\u1ed1t c\u1ee7a cha, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 t\u1ea5m \u0111o\u1ea1n trong ngo\u00e0i kh\u00e1c m\u00e0u v\u00e0 1 s\u00fac l\u1ee5a.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c h\u1ea1ng thuy\u1ec1n bu\u00f4n v\u1ec1 h\u1ea1t \u1ea5y, n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng ti\u1ec1n. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836] \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : chi\u1ebfu theo gi\u00e1 ch\u1ee3, b\u1eaft ph\u1ea3i chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng th\u00f3c g\u1ea1o. Nay d\u00e2n t\u00ecnh xao xuy\u1ebfn, gi\u00e1 g\u1ea1o l\u00ean qu\u00e1 cao. V\u1eady, xin theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169, cho n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. Vua y cho.<\/p>\n<p>C\u00f3 h\u01a1n 20 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ebfn \u0111\u1eadu \u1edf \u0111\u1ea3o \u0110\u1ea1i Chi\u00eam thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam. T\u1ec9nh ph\u00e1i Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n H\u01b0u \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n, c\u00f9ng [\u0111\u00e1m thuy\u1ec1n gi\u1eb7c] g\u1eb7p nhau. H\u01b0u v\u00ec gi\u1eb7c nhi\u1ec1u, m\u00ecnh \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch n\u1ed5i, k\u00e9o \u0111i. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a nghe tin b\u00e1o, l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em thuy\u1ec1n qu\u00e2n ra \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh. Vua nghe bi\u1ebft, l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c Thanh \u1ea9n hi\u1ec7n \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n, l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u0111i l\u1ea1i, nay l\u1ea1i d\u00e1m v\u01b0\u1ee3t v\u00e0o \u0111\u1ea3o \u0110\u1ea1i Chi\u00eam \u0111\u1ebfn v\u00e0i m\u01b0\u01a1i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp l\u01b0\u01a1ng \u0103n cho s\u1ed1ng \u0111\u00f3 th\u00f4i. Ch\u1ec9 l\u00e0 cho L\u00ea V\u0103n H\u01b0u g\u1eb7p ch\u00fang th\u00ec lui ngay, r\u1ea5t l\u00e0 h\u00e8n nh\u00e1t. V\u1eady, tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao cho t\u1ec9nh tra x\u00e9t \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb t\u1ed9i\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam s\u1eeda so\u1ea1n m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec3 ph\u00e1i ra bi\u1ec3n, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i \u0111i ngay b\u1eaft [L\u00ea V\u0103n H\u01b0u] ph\u00e1t v\u00e3ng sung qu\u00e2n \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i. L\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kh\u00e1c, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd chia nhau \u0111i thuy\u1ec1n hi\u1ec7u B\u00ecnh h\u1ea3i v\u00e0 Tu\u1ea7n h\u1ea3i. L\u1ea1i t\u01b0 ngay cho thuy\u1ec1n qu\u00e2n tu\u1ea7n d\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t t\u1ec1 ch\u1edf \u0111i m\u1eb7t bi\u1ec3n Nam \u2013 Ng\u00e3i, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. R\u1ed3i \u0111\u00f3, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c qua c\u1eeda bi\u1ec3n Sa K\u1ef3, c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y binh kh\u00ed, l\u1ea1i \u0111\u1ed1t ch\u00e1y c\u00e1c nh\u00e0 d\u00e2n c\u01b0 \u1edf L\u00fd S\u01a1n. Qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o ch\u01b0a \u0111\u1ebfn k\u1ecbp, T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng v\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng \u0111i thuy\u1ec1n Thanh Loan l\u1edbn \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00eam g\u1eb7p b\u1ecdn gi\u1eb7c, \u0111em th\u1ee9 s\u00fang l\u1edbn b\u1eafn \u1ea7m l\u00ean, \u0111\u00e1nh v\u1ee1 v\u00e0 \u0111\u00e1nh ch\u00ecm 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, c\u00f2n \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c v\u1ee1 tan c\u1ea3. Tin th\u1eafng tr\u1eadn \u0111\u1ebfn tai vua, vua khen r\u1eb1ng : \u0111\u00eam khuya c\u00f3 m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, m\u00e0 \u0111\u00e1nh ch\u1edbp nho\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u \u0111\u1eafm xu\u1ed1ng b\u1ee5ng c\u00e1, th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ee5 m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ta. V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho quan qu\u00e2n \u0111i tr\u1eadn, qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, L\u00ea Qu\u1ed1c H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5.<\/p>\n<p>L\u00ea V\u0103n H\u01b0u, sau b\u1ecb t\u1ed9i, ph\u1ea3i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i sung qu\u00e2n. L\u1ea1i v\u00ec gi\u1eb7c bi\u1ec3n ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean, m\u00e0 thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i B\u1eafc k\u1ef3 chuy\u00ean ch\u1edf c\u1ee7a c\u00f4ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a t\u1edbi Kinh. V\u1eady s\u1ee9c ngay cho b\u1ecdn Qu\u1ea3n v\u1ec7 L\u00ea V\u0103n B\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n ph\u1ea3i cho thuy\u1ec1n tu\u1ea7n bi\u1ec3n \u0111i \u0111i l\u1ea1i l\u1ea1i lu\u00f4n \u0111\u1ec3 h\u1ed9 v\u1ec7.<\/p>\n<p>H\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea1i ph\u00e1t sinh ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed. Sai vi\u1ec7n Th\u00e1i y \u0111em thu\u1ed1c \u1edf kho chia nhau \u0111i ch\u1eefa b\u1ec7nh.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng nh\u00e0 Thanh ph\u00e1i \u1ee7y \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1ee7y s\u01b0 \u0111em qu\u00e2n thuy\u1ec1n \u0111i tu\u1ea7n \u0111\u1ec3 l\u00f9ng b\u1eaft b\u1ecdn gi\u1eb7c bi\u1ec3n, c\u00f3 t\u01b0 cho ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh bi\u1ebft. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ebfn tai vua, vua sai 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ph\u00e1i qu\u00e2n thuy\u1ec1n, h\u1ea1t n\u00e0o theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn h\u1ea1t \u1ea5y m\u00e0 ph\u00f2ng th\u1ee7. R\u1ed3i \u0111\u00f3, ba chi\u1ebfc thuy\u1ec1n gi\u1eb7c Thanh b\u1ecb qu\u00e2n Thanh \u0111u\u1ed5i g\u1ea5p, b\u1ecf thuy\u1ec1n l\u00ean b\u1edd. Tri ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh, Tr\u1ea7n Quang Giao, kh\u1ea9n s\u1ee9c d\u00e2n phu l\u00f9ng b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 24 t\u00ean. C\u00f3 tin b\u00e1o \u0111\u1ebfn Kinh, vua th\u01b0\u1edfng cho Quang Giao gia m\u1ed9t c\u1ea5p v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, ghi l\u1ea5y t\u00ean \u0111\u1ec3 s\u1ebd b\u1ed5 v\u00e0o ch\u1ed7 khuy\u1ebft \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, v\u00e0 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i. Nh\u1eefng d\u00e2n phu \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 cho 100 quan ti\u1ec1n. C\u00f2n nh\u1eefng t\u00ean gi\u1eb7c b\u1ecb b\u1eaft, t\u1ed1ng giao cho nh\u00e0 Thanh.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng qu\u00e2n tuy\u1ec3n m\u1ed9 \u1edf hai ph\u1ee7 thu\u1ed9c h\u1ea1t c\u00f3 \u0111\u1ebfn 1.757 t\u00ean : qu\u00e2n thu\u1ed9c ph\u1ee7 Kho\u00e1i Ch\u00e2u th\u00ec theo sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh, c\u00f2n qu\u00e2n thu\u1ed9c ph\u1ee7 Ti\u00ean H\u01b0ng th\u00ec cho \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u00f4ng. Khi g\u1eb7p c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o khuy\u1ebft th\u00ec di chuy\u1ec3n \u0111i, th\u1eadt l\u00e0 v\u1ea5t v\u1ea3, kh\u00f3 nh\u1ecdc, ph\u00ed t\u1ed5n. H\u1eb1ng n\u0103m, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u1ea3i tr\u00edch ra 1 c\u01a1 \u0111\u1ebfn ph\u1ee5 th\u00fa [\u1edf \u0111\u00e2y], c\u0169ng l\u00e0 phi\u1ec1n ph\u1ee9c. V\u1eady xin nh\u1eefng qu\u00e2n do t\u1ec9nh tuy\u1ec3n ra, \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 b\u1ea3n t\u1ec9nh, c\u00f2n s\u1ed1 qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng th\u00fa th\u00ec \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 l\u1ea1i\u201d. Vua cho r\u1eb1ng ng\u1ea1ch qu\u00e2n chia \u0111\u1eb7t cho c\u00e1c t\u1ec9nh h\u1ea1t \u0111\u00e3 xong r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec c\u00f2n \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u1ed5i l\u1ea1i cho th\u00eam vi\u1ec7c n\u1eefa. Kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c : Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Nguy\u00ean \u0110\u1ed3ng Khoa l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1, giao b\u1ed9 x\u00e9t b\u1ed5. Hoan nguy\u00ean l\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh, Khoa nguy\u00ean l\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 T\u0129nh, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec ph\u1ea3i gi\u00e1ng lu\u00f4n, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c, nay Hoan l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i bi\u1ec3n, c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i, Khoa theo hi\u1ec7u l\u1ef1c \u1edf b\u1ed9, c\u0169ng bi\u1ebft g\u1eafng s\u1ee9c, n\u00ean vua c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ed7 Cao M\u1ea1i m\u1ea5t. Cho : H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng b\u1ed5 sang T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>L\u1ee5c nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. T\u1eb7ng cho : nguy\u00ean V\u1ec7 u\u00fd L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u1ea1t l\u00e0 Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u00eam s\u1ef1 ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n V\u0129nh Trinh l\u00e0 Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh ; nguy\u00ean Qu\u1ea3n c\u01a1 V\u0169 V\u0103n \u0110\u1eb7ng l\u00e0 V\u1ec7 u\u00fd c\u00e1c qu\u00e2n ; nguy\u00ean Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng l\u00e0 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd c\u00e1c qu\u00e2n ; nguy\u00ean Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh H\u1ef1u l\u00e0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t do nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc b\u1ecf v\u1ed1n v\u00e0 nh\u1eefng g\u1ed7 \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua c\u1ee7a d\u00e2n \u1edf trong t\u1ec9nh, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay \u0111\u1ec1u thu ch\u1ee9a v\u00e0o kho \u1edf t\u1ec9nh, r\u1ed3i l\u1ea1i v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, khi t\u1ea3i \u0111i t\u1ed1n nhi\u1ec1u c\u00f4ng d\u1ecbch. V\u1eady xin cho d\u00e2n l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng n\u1ebfu \u1edf xa \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n, th\u00ec li\u1ec7u thu n\u1ed9p \u1edf t\u1ec9nh ; c\u00f2n d\u00e2n l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n v\u00e0 nh\u1eefng g\u1ed7 \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua c\u1ee7a d\u00e2n, \u0111\u1ec1u thu \u0111\u1ec3 v\u00e0o \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n. Vua n\u00f3i : \u201cD\u00e2n c\u01b0 c\u00f3 n\u01a1i \u1edf xa g\u1ea7n kh\u00e1c nhau, n\u1ebfu ch\u1ec9 n\u1ed9p \u1edf \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n, th\u00ec ch\u01b0a th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng sinh ra m\u1ed1i t\u1ec7 kh\u00e1c. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t v\u00e0 c\u00e1c t\u1ea5m g\u1ed7 v\u00e1n ph\u1ea3i n\u1ed9p, n\u1ebfu c\u00f3 ai t\u00ecnh nguy\u1ec7n n\u1ed9p \u1edf \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n cho g\u1ea7n, c\u0169ng cho ; c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u1ed9p \u1edf t\u1ec9nh nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng n\u00ean b\u1eaft \u00e9p ph\u1ea3i t\u1ea3i \u0111\u1ebfn n\u1ed9p \u1edf t\u1ea5n s\u1edf, sinh ra kh\u00f3 nh\u1ecdc, ph\u00ed t\u1ed5n\u201d.<\/p>\n<p>Ra l\u1ec7nh cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giao tri\u1ec7t binh v\u1ec1 t\u1ec9nh. V\u00ec m\u00f9a h\u1ea1 n\u00f3ng n\u1ef1c, t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, vua sai \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 binh d\u00f5ng \u1edf trong h\u00e0ng ng\u0169 tri\u1ec7t v\u1ec1 h\u1ebft ; nh\u01b0ng tr\u00e1ch c\u1ee9 c\u00e1c th\u00fa \u0111inh v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7u l\u1ef1c l\u00f9ng b\u1eaft gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c B\u1eadt \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t c\u00e1i m\u1ea7m \u00e1c. Giai l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cM\u1edbi d\u00f2 th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c tin t\u00ean gi\u1eb7c Nh\u00e0n th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan qu\u00e2n v\u00e2y b\u1eaft, m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y tr\u1ed1n, l\u1ebbn v\u00e0o nh\u00e0 t\u00ean Cai t\u1ed5ng Ho\u00e0ng V\u0103n N\u00f4ng \u1edf huy\u1ec7n Minh Ngh\u0129a, \u0111\u01b0\u1ee3c N\u00f4ng gi\u00fap cho g\u1ea1o \u0103n, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u01b0a \u0111i. V\u1eady xin x\u1eed V\u0103n N\u00f4ng v\u00e0o t\u1ed9i t\u00f9ng x\u1ebbo, b\u1eaft th\u00e2n thu\u1ed9c n\u00f3 sung c\u00f4ng v\u00e0 t\u1ecbch thu gia s\u1ea3n, \u0111\u1ec3 r\u0103n k\u1ebb kh\u00e1c. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u00f4ng ch\u1ec9 gi\u00fap l\u01b0\u01a1ng [cho gi\u1eb7c] m\u00e0 th\u00f4i, so v\u1edbi k\u1ebb theo gi\u1eb7c r\u1ed3i \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i c\u00f3 kh\u00e1c, v\u1eady sai ch\u00e9m N\u00f4ng \u0111i, c\u00f2n th\u00e2n thu\u1ed9c v\u00e0 t\u00e0i s\u1ea3n mi\u1ec5n cho sung c\u00f4ng v\u00e0 t\u1ecbch thu\u201d.<\/p>\n<p>Kinh s\u01b0 kh\u00f4ng m\u01b0a. Sai Kinh do\u00e3n V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng th\u00e0nh k\u00ednh \u0111\u1ea3o v\u0169. \u0110\u1ebfn h\u00f4m sau, tr\u1eddi m\u01b0a, sai s\u1eafm s\u1eeda l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1, th\u01b0\u1edfng cho Nhu kim ti\u1ec1n 1 \u0111\u1ed3ng, k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Ph\u01b0\u1eddng Tuy\u00ean Ho\u00e1 trong Kinh th\u00e0nh Th\u1eeba Thi\u00ean b\u1ecb ho\u1ea3 tai ch\u00e1y lan \u0111\u1ebfn h\u01a1n 240 nh\u00e0. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cTrong Kinh th\u00e0nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng l\u01b0u \u00fd \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c l\u1eeda, kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn l\u00fac ch\u00e1y l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ee9u ch\u1eefa, \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a Kinh do\u00e3n. Ph\u1ea1t b\u1ecdn Nhu ba th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n b\u1ecb ho\u1ea3 tai nh\u01b0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh\u201d. Nh\u00e2n s\u1eafc xu\u1ed1ng : t\u1eeb nay, 3 th\u00e1ng \u0111\u1ebfn 7 th\u00e1ng, b\u1eaft th\u00eam bi\u1ec1n binh v\u00e0o x\u01b0\u1edfng \u0110i\u1ec3n h\u1ed9 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 khi c\u00f3 ho\u1ea3 tai, ra s\u1ee9c c\u1ee9u ch\u1eefa ; ngo\u00e0i c\u1eeda Nh\u1eadt Tinh, Nguy\u1ec7t Anh c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ee7 nh\u1eefng \u0111\u1ed3 c\u1ee9u ho\u1ea3, \u0111\u1ec3 c\u1ea9n ph\u00f2ng khi x\u1ea3y ra b\u1ea5t ng\u1edd.<\/p>\n<p>Th\u1ee7 h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00fd c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Qu\u00fd b\u1eaft binh l\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, r\u1ed3i l\u1ea1i b\u00e1n cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ti\u1ec1n, b\u1ecb Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00fac t\u00e2u h\u1eb7c. Qu\u00fd b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i kh\u1ed5 sai \u1edf t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Sai Lang trung ty \u0110i\u1ec3n nghi T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ee9c do ch\u1ee9c \u0111ang l\u00e0m hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00fac th\u01b0\u01a1ng bi\u1ec7n m\u1ecdi vi\u1ec7c, vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00e1ng t\u00e2u th\u00ec cho li\u00ean danh \u0111\u1ec3 t\u00e2u.<\/p>\n<p>V\u00ec ti\u1ebft Ti\u1ec3u m\u00e3n s\u1eafp \u0111\u1ebfn, truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u01b0ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111em t\u00ecnh h\u00ecnh ph\u00f2ng b\u1ecb n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng to, l\u00e0m t\u1edd phi t\u1ea5u ngay l\u00ean, nh\u01b0ng ph\u1ea3i gia t\u00e2m ph\u00f2ng h\u1ed9, \u0111\u1ec3 gi\u1eef kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec x\u1ea3y ra.<\/p>\n<p><a>Tham t\u00e1n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u00e1n l\u00fd L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp t\u1eeb Nam K\u1ef3 tr\u1edf v\u1ec1. Vua tri\u1ec7u v\u00e0o b\u1ec7 ki\u1ebfn, h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh qu\u00e2n d\u00e2n. B\u1ecdn B\u1eadt th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u00faa ru\u1ed9ng \u1edf L\u1ee5c t\u1ec9nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a v\u00e0o h\u1ea1ng trung b\u00ecnh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e3n vi\u1ec7c duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh, tha cho thu\u1ebf quan, t\u00e0i l\u1ef1c c\u1ee7a qu\u00e2n d\u00e2n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1i th\u01b0 th\u00e1i\u201d. L\u1ea1i h\u1ecfi \u0111\u1ebfn s\u1ef1 th\u1ebf \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. H\u1ecd th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea5y th\u00ec kh\u00f4ng kh\u00f3, nh\u01b0ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec kh\u00f3\u201d. Vua l\u1eb7ng y\u00ean, sai \u0111\u1ec1u \u0111i cung ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169. R\u1ed3i b\u1ecdn B\u1eadt \u0111em danh s\u00e1ch tra x\u00e9t v\u1ec1 binh tr\u01b0\u1ee3ng L\u1ee5c t\u1ec9nh v\u00e0 vi\u1ec7c x\u00e9t h\u1ecfi c\u00f4ng, t\u1ed9i nh\u1eefng v\u0103n quan v\u00e0 v\u00f5 ch\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean. Vua giao b\u1ed9 Binh ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u01b0\u1edfng, ph\u1ea1t. Duy c\u00f3 b\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, B\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t v\u00e0 Ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, v\u00ec s\u1ed1 qu\u00e2n trong t\u1ec9nh tr\u1ed1n \u0111i nhi\u1ec1u (thi\u1ebfu h\u01a1n 1.800 ng\u01b0\u1eddi), n\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t 3 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/a><\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh l\u00e0 ch\u1ed7 tr\u1ecdng \u0111\u1ecba xung y\u1ebfu, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 sai th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh Ng\u00f4 V\u0103n Nhai \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, m\u1edf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, chi\u00eau d\u00e2n, l\u1eadp \u1ea5p ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa d\u00f2 h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ec3 t\u00e2u l\u00ean. Ph\u00fa t\u00e2u n\u00f3i : \u201cPh\u1ee7 T\u00e2y Ninh, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0u m\u1ee1. Kh\u00ed h\u1eadu trong l\u00e0nh, m\u00e0 \u0111\u1ecba th\u1ebf v\u00e0 t\u00ecnh h\u00ecnh d\u00e2n Man, V\u0103n Nhai v\u1ed1n \u0111\u00e3 quen thu\u1ed9c, n\u00ean \u0111\u1ec3 cho l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7\u201d. Vua y theo. L\u1ea1i d\u1ee5 cho V\u0103n Nhai ph\u1ea3i n\u00ean v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169, y\u00ean \u1ee7i ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, khi\u1ebfn cho ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang, d\u00e2n v\u1eadt ng\u00e0y m\u1ed9t ph\u1ed3n th\u1ecbnh \u0111\u1ec3 thu l\u1ea5y th\u00e0nh hi\u1ec7u.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n r\u00f5 s\u1ef1 nghi x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n Xi\u00eam \u1edf l\u00e2u x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, d\u00e2n b\u1ea3n x\u1ee9 kh\u1ed5 v\u1ec1 vi\u1ec7c cung \u0111\u1ed1n. Ph\u00e0m c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i b\u1eaft d\u00e2n phu, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u tr\u1ed1n tr\u00e1nh ; qu\u00e2n Xi\u00eam c\u0169ng kh\u00f4ng th\u00edch \u1edf l\u00e2u \u1edf \u0111\u1ea5y, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u1ea9n tr\u1ed1n, s\u1ed1 qu\u00e2n kh\u00f4ng qu\u00e1 5.000 \u2013 6.000. B\u00ean h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n, ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i Ba Nam \u0110\u00e0 v\u00e0 L\u00f4 An, c\u0169ng giao cho h\u00e0o m\u1ee5c b\u1ea3n x\u1ee9 v\u00e0 d\u00e2n b\u1ea3n x\u1ee9 ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00e0 th\u00f4i. Duy \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u1ec1 s\u00f4ng H\u1eadu Giang l\u00e0 c\u00f3 ph\u00f2ng gi\u1eef ; \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 th\u00ec t\u1eeb V\u0129nh Long \u0111\u1ebfn H\u00e0 \u00c2m kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u00f2ng b\u1ecb g\u00ec, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u00f3, xin ph\u00e1i 9.000 qu\u00e2n c\u1ee7a Kinh th\u00e0nh v\u00e0 m\u1ed7i t\u1ec9nh 5.000 qu\u00e2n, \u0111\u1ee7 s\u1ed1 30.000, ph\u00e1i th\u00eam m\u1ed9t c\u01a1 qu\u00e2n c\u00f3 voi ; l\u1ea1i ch\u1ecdn m\u1ed9t vi\u00ean T\u1ed5ng th\u1ed1ng chuy\u00ean l\u0129nh c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u1ed1t \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 11 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tr\u00f9 t\u00ednh, chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea giao cho c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u00e9t b\u00e0n. B\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, T\u1ea1 Quang C\u1ef1, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, H\u00e0 Duy Phi\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu cho r\u1eb1ng L\u1ee5c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c, g\u1ecdi qu\u00e2n ph\u00e1i \u0111i, sau \u0111\u00f3 m\u1ecfi m\u1ec7t, nguy\u00ean kh\u00ed ch\u01b0a h\u1ed3i, c\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam, ch\u1ee3t g\u1eb7p ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, d\u00e2n m\u1ec7t nh\u1ecdc ho\u00e0n h\u1ed3n. V\u1ea3 l\u1ea1i, qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u0111\u00e3 l\u00e2u, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1, nay n\u1ebfu l\u1ea1i g\u1ecdi ra \u0111\u1ec3 ph\u00e1i \u0111i, kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111em c\u00e1i vi\u1ec7c m\u00ecnh kh\u00f4ng th\u00edch \u0111\u1ebfn cho c\u00e1i ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 m\u00ecnh th\u00edch. H\u01a1n n\u1eefa m\u1ed9t h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f3. N\u1ebfu l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t \u1ea5y, d\u00e2n Man s\u1ee3 h\u00e3i, t\u1ea3n m\u00e1t \u0111i c\u1ea3, kh\u00f4ng d\u00e1m th\u00f2 \u0111\u1ea7u ra. N\u1ebfu ta \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0111\u1ec3 c\u1ed1 gi\u1eef, l\u00e2u ng\u00e0y l\u1ea1i ph\u00ed t\u1ed5n nhi\u1ec1u, s\u1ee3 c\u0169ng ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebf l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady xin \u0111\u1ee3i 1 \u2013 2 n\u0103m sau, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p Man kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i quy ph\u1ee5c v\u1ec1 ta. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, ta s\u1ebd tu\u1ef3 ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u00ed, v\u1eabn l\u00e0 k\u1ebf r\u1ea5t cao, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi. N\u1ebfu ch\u00fang ch\u1ea5p m\u00ea kh\u00f4ng hi\u1ec3u, \u0111\u1ee3i khi d\u00e2n ta h\u1ed3i ph\u1ee5c l\u1ea1i, binh l\u1ef1c m\u1ea1nh l\u00ean r\u1ed3i sau s\u1ebd d\u00f9ng : h\u1ec5 \u0111\u00e1nh l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 m\u1ed9t tr\u1eadn qu\u00e9t s\u1ea1ch, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf v\u1ea1n to\u00e0n. Xin h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 v\u1ed7 y\u00ean nh\u00e2n d\u00e2n, hu\u1ea5n luy\u1ec7n qu\u00e2n s\u0129, ho\u1eb7c l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 t\u00edch tr\u1eef th\u00f3c ho\u1eb7c s\u1eeda sang thuy\u1ec1n b\u00e8, \u0111\u1ee3i g\u1eb7p c\u01a1 h\u1ed9i, s\u1ebd t\u00ednh \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u0111em \u0111\u1ea1i binh m\u00e0 \u0111\u00e1nh. C\u00f2n b\u1ecdn Nh\u00e0n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cxin \u0111\u1ee3i sau thong th\u1ea3 s\u1ebd b\u00e0n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>R\u00fat b\u1ecf nh\u1eefng s\u1ed1 d\u00e2n ch\u1ebft v\u1ec1 b\u1ec7nh d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Ngh\u1ec7 An tr\u1edf v\u00e0o Nam. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n l\u00e0 g\u1ed1c n\u01b0\u1edbc, ch\u00ednh tr\u1ecb \u1edf ch\u1ed7 nu\u00f4i d\u00e2n, t\u1eeb khi ta l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, th\u01b0\u1eddng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c y\u00ean \u1ee7i v\u00e0 gia \u00e2n cho d\u00e2n, khoan x\u00e1 nh\u1eefng khi thi\u1ebfu thu\u1ebf, \u00e2n tr\u1ea1ch ban lu\u00f4n, v\u1ed1n mu\u1ed1n khi\u1ebfn cho d\u00e2n ta \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1c l\u1ee3i. N\u0103m nay c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Ngh\u1ec7 An \u0111\u1ebfn Nam K\u1ef3, l\u1ec7 kh\u00ed lan tr\u00e0n, \u0111\u00e3 s\u1ee9c ngay cho ph\u1ea3i c\u1ea7u c\u00fang v\u00e0 t\u00ecm thu\u1ed1c ch\u1eefa, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p tu\u1ea5t cho, kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Nh\u1edd tr\u1eddi gi\u00e1ng Ph\u01b0\u1edbc, th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn d\u00e2n ta, ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u00f4i khi c\u00f2n 1 \u2013 2 n\u01a1i, r\u1ed3i c\u0169ng ng\u00e0y ng\u00e0y kh\u1ecfi d\u1ea7n, r\u1ea5t l\u00e0 may cho d\u00e2n ta. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n : ch\u1ebft v\u1eabn c\u00f2n vi\u1ebft t\u00ean \u1edf s\u1ed5, th\u1ebf ch\u1ec9 l\u00e0 ph\u00f4 c\u00e1i s\u1ed1 kh\u00f4ng, dao d\u1ecbch s\u01b0u thu\u1ebf l\u1ea1i c\u1ee9 chi\u1ebfu s\u1ed5 tr\u00e1ch thu, l\u00f2ng ta th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f4ng n\u1ee1 ! Nay chu\u1ea9n cho Th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh nh\u01b0 : Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, H\u00e0 Ti\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, s\u1ee9c cho d\u00e2n : ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ebft r\u1ed3i, c\u00f2n t\u00ean \u1edf s\u1ed5 th\u00ec r\u00fat b\u1ecf t\u00ean \u0111i, thu\u1ebf th\u00e2n n\u0103m nay r\u1ed9ng tha cho. C\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n, n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh thi\u1ec7t h\u1ea1i, chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ban \u01a1n.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb l\u00e0 Phan Th\u00e1i b\u1ed5 sung Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>T\u1eb7ng ti\u1ec1n tu\u1ea5t cho nh\u1eefng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i thuy\u1ec1n Thanh d\u01b0\u01a1ng khi \u0111i bi\u1ec3n b\u1ecb n\u1ea1n. N\u0103m ngo\u00e1i, thuy\u1ec1n Thanh d\u01b0\u01a1ng \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, \u0111\u1ebfn khi tr\u1edf v\u1ec1, qua ph\u1eadn bi\u1ec3n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, g\u1eb7p 27 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c nh\u00e0 Thanh l\u00e0 L\u00e2m Ch\u01b0\u01a1ng bao v\u00e2y. B\u1ecdn Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea T\u00f4 mu\u1ed1n b\u1eafn, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n Nh\u01b0 Th\u1ecb ng\u0103n l\u1ea1i, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 thuy\u1ec1n \u0111\u00e1nh c\u00e1 \u0111\u1ea5y th\u00f4i, \u0111\u1eebng n\u00ean khinh th\u01b0\u1eddng, ph\u00ed m\u1ea5t thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c ti\u1ebfn s\u00e1t g\u1ea7n, h\u1ed9 v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng T\u00f4n Th\u1ea5t Ph\u00f9 \u0111\u1ed1i \u0111\u1ecbch v\u1edbi gi\u1eb7c, ng\u0103n ch\u1eb7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u00f9a c\u1ea3 l\u00ean thuy\u1ec1n, ch\u00e9m gi\u1ebft lia l\u1ecba, ng\u01b0\u1eddi trong thuy\u1ec1n tr\u1edf tay kh\u00f4ng k\u1ecbp. T\u00f4 v\u00e1c dao li\u1ec1u ch\u1ebft ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed1i ph\u01b0\u01a1ng. L\u00ea V\u0103n \u0110\u1eb7c ra s\u1ee9c chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u, ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh ch\u1ed1ng c\u1ef1 kh\u00f4ng ch\u1ecbu tr\u00f3i, \u0111\u00e3 l\u0103n xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc, c\u00f2n n\u1eafm l\u1ea5y d\u00e2y bu\u1ed9c thuy\u1ec1n m\u00e0 \u0111\u00e1nh, b\u1ecb gi\u1eb7c gi\u1ebft ch\u1ebft. Qu\u00e2n quan h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i h\u1ebft, ch\u1ec9 c\u00f2n 51 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eaft, r\u1ed3i ch\u00fang c\u01b0\u1edbp c\u1ea3 thuy\u1ec1n, \u0111i v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng bi\u1ebft, sau b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u00f4i gi\u1ea1t \u1edf ph\u1eadn bi\u1ec3n Kh\u00e2m Ch\u00e2u, b\u1ecb quan qu\u00e2n nh\u00e0 Thanh v\u00e2y \u0111\u00e1nh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i b\u1ecb n\u1ea1n c\u1ee7a ta, \u0111\u01b0a tr\u1ea3 cho t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean. Gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh, sai b\u1ed9 Binh x\u00e9t h\u1ecfi, m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c tr\u1ea1ng. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cChi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u1ea5y quan qu\u00e2n kh\u00f4ng k\u00e9m 400 ng\u01b0\u1eddi, kh\u00ed gi\u1edbi k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ee1 vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng gi\u1eadn ! Duy ngh\u0129 : trong l\u00fac th\u1ea3ng th\u1ed1t, c\u00f2n c\u00f3 kh\u1ea3ng kh\u00e1i ra s\u1ee9c chi\u1ebfn \u0111\u1ea5u, v\u00ec ngh\u0129a b\u1ecf m\u00ecnh, c\u0169ng n\u00ean li\u1ec7u cho bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng, ban th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 khuy\u1ebfn kh\u00edch : L\u00ea T\u00f4, L\u00ea V\u0103n \u0110\u1eb7c, T\u00f4n Th\u1ea5t Ph\u00f9, L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh \u0111\u1ec1u t\u1eb7ng tu\u1ea5t, cho con \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp \u1ea5m v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n binh, dao((1) Binh, dao : \u0111i l\u00ednh v\u00e0 t\u1ea1p d\u1ecbch.1), c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau (L\u00ea T\u00f4 : t\u1eb7ng V\u1ec7 u\u00fd, th\u01b0\u1edfng 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, t\u1eadp \u1ea5m cho m\u1ed9t con l\u00e0m C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9 ; L\u00ea V\u0103n \u0110\u1eb7c, t\u1eb7ng cho C\u1ea5m binh cai \u0111\u1ed9i, th\u01b0\u1edfng 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, t\u1eadp \u1ea5m cho m\u1ed9t con l\u00e0m C\u1ea9m y b\u00e1 h\u1ed9 ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ph\u00f9 : t\u1eb7ng C\u1ea5m binh cai \u0111\u1ed9i th\u01b0\u1edfng 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; L\u00ea V\u0103n Th\u1ecbnh t\u1eb7ng C\u1ea5m binh ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u01b0\u1edfng 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c, cho m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n binh dao su\u1ed1t \u0111\u1eddi). Chuy\u1ebfn \u0111i \u1ea5y t\u1eeb b\u1ecdn Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, y sinh, \u0111\u1ec1u truy t\u1eb7ng cho m\u1ed9t h\u00e0m, chi\u1ebfu theo h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng m\u00e0 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t ; binh \u0111inh, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p tu\u1ea5t g\u1ea5p hai. L\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ec5 s\u1eafm s\u1eeda l\u1ec5 v\u1eadt t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n. Tr\u1ea7n Nh\u01b0 Th\u1ecb ng\u0103n tr\u1edf l\u00e0m l\u1ee1 vi\u1ec7c qu\u00e2n, tuy \u0111\u00e3 ch\u1ebft r\u1ed3i, c\u0169ng thu l\u1ea1i v\u0103n b\u1eb1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng r\u0103n nh\u1eefng qu\u00e2n \u0111\u1ed9i h\u00e8n y\u1ebfu. C\u00e1c t\u00ean s\u1ed1ng m\u00e0 tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1ed1ng v\u00e0o qu\u00e2n ng\u0169. Kh\u00f4ng bao l\u00e2u, c\u1eeda bi\u1ec3n Li\u00eau L\u00e1c \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Thanh l\u00e0 b\u1ecdn L\u00e2m Ch\u01b0\u01a1ng 5 t\u00ean, gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn d\u01b0\u1edbi c\u1eeda khuy\u1ebft, sai ngay \u00e1p gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00e3i bi\u1ec3n, moi l\u1ea5y gan s\u1ed1ng t\u1ebf c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ed9i b\u1ecb n\u1ea1n. Th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Li\u00eau L\u00e1c.<\/p>\n<p>Tham tri b\u1ed9 Binh L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp m\u1eadt t\u00e2u v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u01a1 nghi x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng v\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1, t\u00e0i v\u1eadt \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, nh\u1eefng s\u1ef1 nh\u1eadt d\u1ee5ng c\u1ee7a d\u00e2n gian \u0111\u1ec1u ra t\u1eeb \u0111\u00f3. Tr\u01b0\u1edbc kia, d\u00e2n Man th\u00edch bu\u00f4n b\u00e1n trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi d\u00e2n L\u1ee5c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec3 nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 sinh s\u1ed1ng, n\u1ebfu mu\u1ed1n m\u1edf mang x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1eeb \u0111\u1ea5t \u1ea5y tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01b0\u1edbc b\u01b0\u1edbc v\u1ec1 sau. Khi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u00e1i quan qu\u00e2n ra, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i m\u1edf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, chi\u00eau d\u00e2n, l\u1eadp \u1ea5p, v\u00e0 chi\u00eau m\u1ed9 th\u1ed5 d\u00e2n x\u1ee9 Nam Ninh, Nam Th\u00e1i ti\u1ebfp g\u1ea7n \u0111\u1ea5y, duy sau khi d\u00e2n Man s\u1ee3 h\u00e3i ng\u1edd v\u1ef1c, n\u00ean do t\u1ec9nh \u1ea5y m\u1edf b\u1ea3o \u00e2n t\u00edn, ch\u1eadm th\u00ec \u0111\u1ebfn h\u00e0ng n\u0103m h\u00e0ng th\u00e1ng, b\u1ea5t t\u1ea5t b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o k\u1ef3 h\u1ea1n. L\u1ea1i \u1edf h\u1ea1t ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, n\u01a1i n\u00e0o thuy\u1ec1n bu\u00f4n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Kinh ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i l\u1ea1i giao th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ed5i ch\u00e1c h\u00e0ng ho\u00e1, c\u00f3 quan tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c, cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng nhau \u0111\u1ed5i ch\u00e1c, kh\u00f4ng \u1edf trong h\u1ea1n c\u1ea5m. V\u1ea3 l\u1ea1i, ph\u1ee7 \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan h\u1ec7, n\u00ean x\u1eed tr\u00ed cho \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, m\u1edbi mong y\u00ean \u1ee7i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n Man, tr\u1ea5n \u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi s\u1ef1 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea1t kh\u00e1c. Ng\u00f4 V\u0103n Nhai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00f5, th\u1ebf kh\u00f3 l\u00e0m m\u1ed9t m\u00ecnh, xin ph\u00e1i g\u1ea5p m\u1ed9t vi\u00ean v\u0103n th\u1ea7n \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 th\u1ea3o lu\u1eadn thi h\u00e0nh, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ebf ph\u1ee5c L\u1ea1p Man, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i theo \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i \u1ea5y m\u00e0 kinh l\u00fd. Nh\u1eefng l\u1eddi t\u00e2u b\u00e0y trong t\u1eadp n\u00e0y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c. Duy vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t s\u1edf giao d\u1ecbch l\u00e0 m\u1ed9t quan \u0111\u1ea7u r\u1ea5t l\u1ee3i h\u1ea1i ! \u00d4i, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 l\u1ee3i th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta t\u1ea5t ph\u1ea3i x\u00f4 v\u00e0o, hu\u1ed1ng chi d\u00e2n Man nguy\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng, t\u1eeb khi nghi\u00eam c\u1ea5m c\u00e1c ch\u1ed7 tu\u1ea7n, ch\u1ed7 ch\u1ee3, ch\u00fang \u0111\u00e3 kh\u1ed1n qu\u1eabn ; nay n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, th\u1ebf t\u1ea5t vui l\u00f2ng theo v\u1ec1 ta, nh\u00e2n \u0111\u00f3 r\u1ed3i tu\u1ef3 ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ebfn v\u1edbi m\u00ecnh. Nh\u01b0ng ho\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb ti\u1ec3u d\u00e2n tham l\u1ee3i, l\u00e9n v\u01b0\u1ee3t [bi\u00ean gi\u1edbi] \u0111i bu\u00f4n b\u00e1n l\u1eadn, l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1i l\u1ed7 h\u1ed5ng r\u1ea5t to \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho gi\u1eb7c ! V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1ecba th\u1ebf, nh\u00e2n t\u00ecnh, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1ea5t l\u00e0 thu\u1ed9c h\u1ebft. V\u1eady chu\u1ea9n cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa h\u1ed9i b\u00e0n v\u1edbi b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho th\u1ed5 d\u00e2n Man vui nh\u01b0 v\u1ec1 ch\u1ee3, m\u00e0 ng\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u1ec7 bu\u00f4n b\u00e1n gian l\u1eadu c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Kinh, th\u00ec b\u00e0n \u0111\u1ecbnh v\u1edbi nhau, r\u1ed3i \u0111em t\u1eebng \u0111i\u1ec1u, t\u1eebng kho\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean. B\u1ecdn V\u0103n Ph\u00fa cho r\u1eb1ng : c\u00e1i s\u1edf giao d\u1ecbch m\u00e0 \u0111\u1eb7t \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, th\u1ef1c l\u00e0 ch\u01b0a ti\u1ec7n. Nay xin : ph\u00e0m \u1edf L\u1ee5c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng cho nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m bu\u00f4n gian, nh\u01b0ng theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1eebng h\u1ea1t \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u tr\u1ea1m canh ph\u00f2ng, cho c\u00e1c d\u00e2n bu\u00f4n thu\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Kinh ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i trao \u0111\u1ed5i h\u00e0ng ho\u00e1. R\u1ed3i sau thong th\u1ea3 s\u1ebd x\u00e9t t\u00ecnh th\u1ebf, l\u1ea5y Man di \u0111\u00e1nh Man di, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t Xi\u00eam, \u00e9p cho ch\u00fang ph\u1ea3i xin ho\u00e0, tr\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u1ea5t c\u0169 Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u1ee7a ta. Th\u1ebf th\u00ec th\u1ed5 d\u00e2n Man kh\u00e1c ph\u1ea3i ph\u1ee5c, d\u00f9 m\u00ecnh kh\u00f4ng mong mu\u1ed1n.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m th\u00ec kh\u00f4ng t\u00ednh \u0111\u1ebfn, m\u00e0 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec3 to\u00e0n v\u0103n ch\u1ec9 ch\u1ea5p nh\u1eb7t bi\u1ec7n b\u00e1c, c\u1ed1 \u00fd n\u00f3i ra nh\u1eefng l\u1eddi ng\u0103n tr\u1edf kh\u00f3 kh\u0103n ! V\u1ea3 l\u1ea1i, \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y th\u00ec n\u00f3i l\u00e0 l\u00e0m kh\u00f4ng xong, l\u1ea1i b\u1ea3o thi h\u00e0nh ra c\u1ea3 L\u1ee5c t\u1ec9nh, l\u1ea1i m\u1ed9t kho\u1ea3n n\u00f3i : theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1eebng h\u1ea1t \u0111\u1eb7t ra nhi\u1ec1u n\u01a1i ph\u00f2ng tri\u1ec7t, th\u00ec sinh ra bi\u1ebft bao phi\u1ec1n nhi\u1ec5u ! Sao kh\u00f4ng ngh\u0129 : ch\u00ednh ph\u1eadn s\u1ef1 m\u00ecnh \u0111\u00e3 th\u1ea5y c\u00f3 v\u1ebb kh\u00f3 kh\u0103n, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u00f9n \u0111i cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, ph\u1ecfng c\u00f3 h\u1ee3p l\u00fd hay kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, c\u00f2n kh\u00f4ng v\u00ec ta m\u00e0 tr\u00f9 t\u00ednh s\u00e2u xa, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecf vi\u1ec7c g\u1ea7n n\u00f3i \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c xa, ch\u1ec9 b\u00e0n su\u00f4ng \u1edf tr\u00ean gi\u1ea5y t\u1edd, kh\u00f4ng bi\u1ebft \u00fd ki\u1ebfn c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i th\u1ebf n\u00e0o ! L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00f5, nguy\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c, ch\u1ec9 nghe L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh v\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n th\u00eau d\u1ec7t l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ec3 cho r\u1ed1i vi\u1ec7c ! Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 tr\u00f9 t\u00ednh \u0111\u00e3 k\u1ef9, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? V\u1eabn bi\u1ebft c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, c\u00f2n tr\u00e1ch n\u1eb7ng l\u00e0m g\u00ec. Hi\u1ec7n nay nh\u1eefng s\u1ef1 c\u01a1 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, t\u1ea5t th\u1ebf n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i l\u00e0m, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ng\u0103n tr\u1edf sao \u0111\u01b0\u1ee3c ! Duy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, quan tr\u1ecdng r\u1ea5t l\u1edbn, m\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Nhai c\u0169ng l\u00e0 v\u00f5 bi\u1ec1n, th\u1ebf kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c ; v\u1eady chu\u1ea9n cho th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Cao H\u1eefu D\u1ef1c l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1ebfn ngay T\u00e2y Ninh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ng\u00f4 V\u0103n Nhai l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf Ni\u1ebft ty, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, l\u1eadp \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p, v\u1eabn ph\u1ea3i tu\u00e2n Ch\u1ec9 d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>H\u1eefu D\u1ef1c khi \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn [T\u00e2y Ninh] c\u00f9ng v\u1edbi V\u0103n Nhai tr\u00f9 t\u00ednh m\u1ecdi vi\u1ec7c, t\u1eadp t\u00e2u n\u00f3i \u0111\u1ed3n \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng r\u00fa, n\u1ebfu chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y, c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ebd kh\u00f4ng ti\u1ec7n, ch\u1ec9 c\u00f3 s\u00f4ng Long H\u01b0ng v\u1ec1 huy\u1ec7n Quang Ho\u00e1, r\u1ed9ng r\u00e3i v\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1, l\u1ea1i c\u00f3 nhi\u1ec1u m\u1ed1i l\u1ee3i \u1edf n\u01a1i n\u00fai, ch\u1eb1m. Cho d\u00e2n \u1edf \u0111\u00f3 th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf th\u00e0nh m\u1ed9t c\u1ea3nh th\u1ed5 vui, nh\u00e2n \u0111\u1ea5y r\u1ed3i cho th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, chi\u00eau d\u1ee5 c\u00e1c th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf hai x\u1ee9 Nam Ninh, Nam Th\u00e1i c\u0169ng d\u1ec5. \u1edf \u0111\u1ea5y c\u00f3 kh\u00fac \u0111\u01b0\u1eddng So\u00e0i My v\u00e0 \u0110\u00e0 C\u1ea3ng, n\u1ebfu cho nh\u1ed5 c\u1ecf v\u00e0 ch\u1eb7t c\u00e2y \u0111i, th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c x\u1ee9 Quang Ho\u00e1, T\u00e2y Ninh thu\u1ed9c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, x\u1ee9 B\u00f4ng Nguy\u00ean v\u00e0 Th\u00f4ng B\u00ecnh thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng l\u00e0m thanh th\u1ebf c\u1ee9u vi\u1ec7n cho nhau. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u1edf s\u00e1t k\u1ec1 c\u1ea1nh th\u1ed5 gi\u1eb7c, v\u1eady xin ph\u00e1i th\u00eam 500 bi\u1ec1n binh, ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ph\u00f2ng gi\u1eef. Ph\u00e0m nh\u1eefng h\u1ea1ng qu\u00e2n tr\u1ed1n \u0111i v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn k\u00fd ng\u1ee5 [ch\u01b0a v\u00e0o s\u1ed5] c\u0169ng cho \u1edf \u0111\u1ea5y m\u00e0 sinh nhai, r\u1ed9ng tha cho s\u01b0u thu\u1ebf v\u00e0 giao d\u1ecbch, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ra tr\u01b0\u1eddng s\u1edf, ch\u1ec9 cho \u1edf \u0111\u1ea7m Tr\u00e0 \u00d4n x\u1ee9 Long Giang thu\u1ed9c huy\u1ec7n Quang Ho\u00e1 \u0111\u1ec3 c\u00f3 n\u01a1i \u1edf nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. C\u0169ng kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o h\u1ea1n c\u1ea5m, \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f3 s\u1ef1 r\u1ed9ng r\u00e3i. L\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n Thanh L\u01b0u c\u0169, nh\u1eefng d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh ch\u01b0a tr\u1edf v\u1ec1, xin \u0111\u1eb7t qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ecba di\u1ec7n \u0110\u00f4n Thu\u1eadn \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng H\u1eefu D\u1ef1c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 \u0111\u1ebfn, th\u1ebf m\u00e0 bi\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c, b\u00e8n truy\u1ec1n Ch\u1ec9 khen th\u01b0\u1edfng, r\u1ed3i cho c\u1ee9 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p><a>D\u1ee5 sai L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u1ea5y th\u00eam 500 qu\u00e2n trong t\u1ec9nh, cho \u0111\u1ebfn ngay [T\u00e2y Ninh] theo V\u0103n Nhai v\u00e0 H\u1eefu D\u1ef1c qu\u1ea3n l\u0129nh. Ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u1edf x\u1ee9 Long Giang g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3n \u0110\u1ecbnh Li\u00eau, chia qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. Chi\u00eau t\u1eadp nh\u1eefng d\u00e2n \u0111inh v\u00ec s\u1ee3 m\u00e0 l\u01b0u t\u00e1n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi k\u00fd ng\u1ee5 ch\u01b0a v\u00e0o s\u1ed5, c\u00f9ng nh\u1eefng qu\u00e2n tr\u1ed1n \u0111i ho\u1eb7c nh\u1eefng k\u1ebb b\u1ecb t\u1ed9i l\u1ed7i, \u0111\u1ec1u cho ra th\u00fa, s\u1ebd tha t\u1ed9i cho, chia th\u00e0nh t\u1eebng \u1ea5p, t\u1eebng l\u00e0ng, c\u1ea5p cho tr\u00e2u c\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ed3 l\u00e0m ru\u1ed9ng, b\u1eaft ph\u1ea3i khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t. Li\u1ec7u sai qu\u00e2n d\u00e2n nh\u1ed5 c\u1ecf, ch\u1eb7t c\u00e2y \u1edf kh\u00fac \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169, \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng x\u1ee9 B\u00f4ng Nguy\u00ean, \u0111\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u00e1o. L\u1ea1i ch\u1ecdn m\u1ed9t khu \u0111\u1ea5t \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf giao d\u1ecbch \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi Kinh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng. \u0110\u1ed3n Thanh L\u01b0u, chu\u1ea9n cho \u0111\u1eb7t qu\u00e2n canh gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ecba ph\u1eadn \u0110\u00f4n Thu\u1eadn. C\u00e1c x\u1ee9 B\u00f4ng Nguy\u00ean, Th\u00f4ng B\u00ecnh, chu\u1ea9n cho t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng ph\u00e1i th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. L\u1ea1i b\u1eaft binh thuy\u1ec1n hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng nh\u1ed5 c\u1ecf, ch\u1eb7t c\u00e2y \u1edf kh\u00fac \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169.<\/a><\/p>\n<p><a><\/a><a>D\u1ef1c l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u1edf An Giang, th\u1ea5y hai b\u00ean b\u1edd h\u1ea1 l\u01b0u \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba l\u1ee3i, \u1edf \u0111\u1ea5y m\u00e0 chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p, th\u00ec nh\u1eefng th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf c\u00e1c x\u1ee9 B\u00e1t Ca, Nghi Ho\u00e0 ph\u1ee5 c\u1eadn, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 g\u1ecdi \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng \u0111\u1ea5t \u1edf su\u1ed1t d\u1ecdc bi\u00ean gi\u1edbi, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf kh\u00f4ng, n\u1ebfu tu\u1ef3 t\u1eebng ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u1edf, khi\u1ebfn ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang, ng\u01b0\u1eddi \u1edf ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ch\u01b0\u1edbc hay b\u1ec1n v\u1eefng cho bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. V\u1eady chu\u1ea9n cho quan t\u1ec9nh An Giang chi\u1ebfu theo \u0111\u1ecba th\u1ebf su\u1ed1t d\u1ecdc bi\u00ean gi\u1edbi trong h\u1ea1t, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p, ho\u1eb7c n\u00ean \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf giao d\u1ecbch, th\u00ec suy ngh\u0129 m\u00e0 t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau \u0111\u00f3, t\u1ec9nh An Giang t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai b\u00ean b\u1edd t\u1eeb \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc tr\u1edf xu\u1ed1ng, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng tr\u00fac b\u00f9n l\u1ea7y, l\u1ea1i ch\u1ee9a nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc, ru\u1ed9ng c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 \u00edt. Duy c\u00e1c ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean v\u00e0 Ba Xuy\u00ean, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t b\u1ecf hoang, hi\u1ec7n \u0111\u00e3 s\u1ee9c m\u1ed9 d\u00e2n l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n r\u1ed3i. Nay xin m\u1edf m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf giao d\u1ecbch \u1edf b\u1ebfn tr\u00ean \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u, tr\u00ean tr\u01b0\u1eddng s\u1edf \u0111\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t \u0111\u1ed3n, ph\u00e1i th\u00eam 1 vi\u00ean l\u00e3nh binh v\u1edbi 500 bi\u1ec1n binh, \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 ki\u00eam qu\u1ea3n 2 \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c, \u0111\u1ed1c s\u1ee9c nghi\u00eam ph\u00f2ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, d\u00e2n Th\u1ed5 d\u1ec5 m\u00ea ho\u1eb7c m\u00e0 kh\u00f3 th\u00f4ng hi\u1ec3u. Xin ch\u1ecdn l\u1ea5y m\u1ed9t li\u00eau thu\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi Phi\u00ean th\u00f4ng b\u00e1o cho d\u00e2n Th\u1ed5 : n\u1ebfu mu\u1ed1n giao d\u1ecbch vi\u1ec7c g\u00ec, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh m\u00e0 k\u00eau xin, r\u1ed3i sau t\u1ec9nh s\u1ebd \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean, m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1eafc th\u1ec3\u201d.<\/a><\/p>\n<p>\u00a0Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ea5t T\u0129nh Bi\u00ean v\u00e0 Ba Xuy\u00ean, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf kh\u00f4ng, \u0111\u00e3 xu\u1ed1ng d\u1ee5 tha cho nh\u1eefng k\u1ebb t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u00e1t giao \u0111\u1ec3 ph\u00e2n s\u00e1p cho l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n r\u1ed3i, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho tu\u1ef3 t\u1eebng ch\u1ed7 d\u1eddi ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u1ebfn \u1edf, c\u00e0y c\u1ea5y l\u00e0 y\u00ean nghi\u1ec7p. N\u00ean gia t\u00e2m x\u1ebfp \u0111\u1eb7t v\u00e0 chi\u00eau t\u1eadp nh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n, cho ch\u00fang l\u1eadp \u1ea5p c\u00e0y ru\u1ed9ng, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng c\u0169ng ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang. C\u00f2n vi\u1ec7c xin \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf \u0111\u1ec3 trao \u0111\u1ed5i h\u00e0ng ho\u00e1, tuy c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea5y, nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u g\u1ea7n v\u1edbi t\u1ec9nh l\u1ef5, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1eed \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t vi\u1ec7c g\u00ec c\u00e0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 khinh th\u01b0\u1eddng. Hu\u1ed1ng chi hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u1eddi k\u1ef3 ph\u00f2ng th\u1ee7 v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, ph\u1ea3i n\u00ean b\u1ea3o cho ch\u00fang bi\u1ebft l\u00e0 ta v\u1eabn nh\u00e0n h\u1ea1 \u0111\u00e2y, khi\u1ebfn cho b\u1ecdn gi\u1eb7c kia kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f2m th\u1ea5y ch\u1ed7 n\u00f4ng ch\u1ed7 s\u00e2u c\u1ee7a ta. N\u1ebfu \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf v\u00e0 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ea5y, kh\u00f4ng kh\u1ecfi ch\u1ec9 h\u01b0 tr\u01b0\u01a1ng [thanh th\u1ebf] su\u00f4ng, m\u00e0 l\u1ea1i th\u00e0nh ra kh\u00f4ng t\u1ed1t. H\u00e3y \u0111\u1ee3i khi n\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng th\u01b0 th\u00e1i ch\u00fat \u00edt s\u1ebd b\u00e0n \u0111\u1ebfn, ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea Ch\u00e2n b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>B\u1ecdn th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ng\u00f4 V\u0103n Nhai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u00e2m Vu v\u00e0 Tr\u00e0 Long, quy\u1ebfn thu\u1ed9c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng tr\u00f4ng t\u01b0 c\u1ea5p v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua cho r\u1eb1ng y l\u00fac m\u1edbi ph\u1ea3i d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, cu\u1ed9c sinh s\u1ed1ng ch\u01b0a \u1ed5n \u0111\u1ecbnh, b\u00e8n cho 100 quan ti\u1ec1n v\u00e0 30 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u n\u00f3i : \u201cS\u00f4ng V\u0129nh \u0110\u1ecbnh l\u00e2u ng\u00e0y b\u1ed3i l\u1ea5p, xin thu\u00ea d\u00e2n kh\u01a1i v\u00e9t\u201d. Vua th\u1ea5y m\u00f9a h\u1ea1 n\u00f3ng n\u1ef1c, c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f3 nh\u1ecdc, chu\u1ea9n c\u1ea5p ti\u1ec1n cho (m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed7i ng\u00e0y 1 ti\u1ec1n). C\u00f2n nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ea7n d\u00f9ng, c\u0169ng chi\u1ebfu gi\u00e1 c\u1ea5p cho. N\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ed3i l\u1ea5p n\u00f4ng l\u00ean, th\u00ec b\u1eaft ph\u1ea3i kh\u01a1i v\u00e9t cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng.<\/p>\n<p>B\u1ecdn thu\u1ed9c ph\u1ee7 S\u01a1n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Cung c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng Ch\u1ee7 s\u1ef1 Ho\u00e0ng C\u00f4ng T\u00f9ng tranh nhau con d\u00ea ch\u1ea1y r\u00f4ng \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng. Mi\u00ean Cung tin b\u1ecdn thu\u1ed9c ph\u1ee7, vu cho T\u00f9ng c\u01b0\u1edbp d\u00ea, \u0111\u00e1nh v\u00e0i m\u01b0\u01a1i roi. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, vua cho r\u1eb1ng Mi\u00ean Cung c\u1eady uy th\u1ebf, b\u1eaft n\u1ea1t ng\u01b0\u1eddi, b\u00e8n ph\u1ea1t m\u1ed9t\u00a0 n\u0103m l\u01b0\u01a1ng, b\u1ecdn qu\u1ea3n gia, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c ; c\u00f2n s\u01b0 b\u1ea3o, gi\u00e1o \u0111\u1ea1o, t\u00e1n thi\u1ec7n, gi\u1ea3ng t\u1eadp \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t. L\u1ea1i d\u1ee5 cho Mi\u00ean Cung ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u1ed5i l\u1ed7i \u0103n n\u0103n, \u0111\u1eebng m\u1ed9t chi\u1ec1u tin nghe nh\u1eefng b\u1ecdn ti\u1ec3u nh\u00e2n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh An Giang t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng bi\u1ec1n binh l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u1edf trong t\u1ec9nh, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u00e3 khai kh\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 700 m\u1eabu, sau v\u00ec v\u1ee1 \u0111\u00ea, th\u00e0nh ra ru\u1ed9ng b\u1ecf hoang. Th\u00f4n d\u00e2n kh\u00f4ng mu\u1ed1n c\u00e0y c\u1ea5y, m\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh c\u1ee7a t\u1ec9nh c\u00e0y c\u1ea5y kh\u00f4ng xi\u1ebft. V\u1eady xin \u0111\u1ee3i sau khi y\u00ean vi\u1ec7c s\u1ebd thi h\u00e0nh\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cKh\u1ea9n ru\u1ed9ng, ch\u1ee9a th\u00f3c, l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho vi\u1ec7c t\u00edch tr\u1eef ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 m\u00e0 d\u00e2n \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba th\u00e3i. Ru\u1ed9ng \u1ea5y khai kh\u1ea9n \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u, nh\u1ebd n\u00e0o v\u00ec v\u1ee1 \u0111\u00ea m\u00e0 b\u1ecf ru\u1ed9ng \u01b0 ? \u0110\u1ee3i khi \u0111\u00f4ng xu\u00e2n n\u01b0\u1edbc c\u1ea1n, s\u1ebd li\u1ec7u b\u1eaft qu\u00e2n d\u00e2n s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng n\u01b0\u1edbc tr\u00e0n, \u0111\u1eebng n\u00ean t\u00ednh cho r\u1ed7i vi\u1ec7c\u201d. Sau nh\u00e2n c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c khai s\u00f4ng, vi\u1ec7c n\u00e0y kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eefa.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9\u00a0 t\u00e2u xin chu\u1ea9n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Hoa ki\u1ec1u khi m\u1edbi h\u1ee3p l\u1ea1i th\u00ec \u0111\u0103ng v\u00e0o s\u1ed5 h\u00e0ng bang ; con v\u00e0 ch\u00e1u sinh ra, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn 18 tu\u1ed5i th\u00ec bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 \u0111inh Minh h\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 m\u1ea1o bi\u00ean t\u00ean th\u00ec cho th\u00fa ra \u0111\u1ec3 bi\u00ean l\u1ea1i.<\/p>\n<p>R\u1ed3i t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cCon ch\u00e1u ng\u01b0\u1eddi Hoa ki\u1ec1u 72 ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u00e3 m\u1ea1o bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 h\u00e0ng bang. V\u1eady xin l\u00e0m ri\u00eang ra m\u1ed9t s\u1ed5, g\u1ecdi l\u00e0 Minh h\u01b0\u01a1ng m\u1edbi l\u1ec7 thu\u1ed9c ; c\u00f2n Minh h\u01b0\u01a1ng nguy\u00ean ng\u1ea1ch h\u01a1n 280 ng\u01b0\u1eddi, g\u1ecdi l\u00e0 Minh h\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c v\u00e0o t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i, 7 bang c\u1ee7a Hoa ki\u1ec1u, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi linh tinh, th\u00ec c\u00e1i s\u1ed5 l\u1ea5y l\u00e0m b\u1eb1ng c\u1ee9 \u1ea5y l\u00e0m g\u1ed9p v\u00e0o m\u1ed9t b\u1ea3n g\u1ecdi l\u00e0 bang ng\u01b0\u1eddi Thanh, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t thu\u1ed9c tr\u01b0\u1edfng, ch\u1ebf c\u1ea5p cho c\u00e1i tri\u1ec7n b\u1eb1ng g\u1ed7\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh c\u0169ng n\u00f3i : \u201cNguy\u00ean ng\u01b0\u1eddi Thanh \u0111\u1ebfn ki\u1ec1u ng\u1ee5 [\u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y] t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd bi\u00ean l\u00e0 x\u00e3 Minh H\u01b0\u01a1ng, xin tr\u00edch ra 14 t\u00ean nguy\u00ean \u0111\u1ebfn \u1edf t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ed5i l\u00e0m bang ng\u01b0\u1eddi Thanh, c\u00f2n con ch\u00e1u sinh ra 9 t\u00ean, \u0111\u1eb7t l\u00e0m x\u00e3 Minh H\u01b0\u01a1ng\u201d. Nh\u00e0 vua cho l\u00e0 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau, b\u1ea5t t\u1ea5t l\u00e0m ri\u00eang ra s\u1ed5 h\u00e0ng bang n\u1eefa, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec3 y nguy\u00ean ng\u1ea1ch c\u0169. Sau c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn h\u1ecdp l\u1ea1i ho\u1eb7c ch\u1ec9 d\u0103m ba t\u00ean, \u0111\u1ec1u bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 m\u1edbi, \u0111\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c 20 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 t\u00ecnh nguy\u1ec7n l\u1eadp s\u1ed5 h\u00e0ng bang, s\u1ebd chi\u1ebfu ngh\u1ecb thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cPh\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u1ee5 20 tr\u1ea1i d\u00e2n hoang Man (d\u00e2n Man 90 t\u00ean) \u0111\u1ec1u t\u00ecnh nguy\u1ec7n cung n\u1ed9p th\u1ee9 thu\u1ebf s\u1ea3n c\u00e2y song. V\u1eady xin \u0111\u1eb7t l\u00e0m \u0111\u1ed3n T\u00e2n Thu\u1eadn ; c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i d\u1ee5 th\u00ec sung l\u00e0m c\u00e1c ch\u1ee9c th\u1ee7 ng\u1ef1, th\u1ee7 thu\u1ed9c, \u0111\u1ec3 thu s\u1ed1 thu\u1ebf s\u1ea3n v\u1eadt c\u1ee7a d\u00e2n Man \u1ea5y\u201d. Vua y cho. Th\u01b0\u1edfng cho 6 ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1i \u0111i d\u1ee5 kia 30 quan ti\u1ec1n v\u00e0 6 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng nh\u1ecf ; th\u01b0\u1edfng cho C\u1ea3nh k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXI \u2013 31<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5. Thi \u0110\u00ecnh. Sai : Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 sung Gi\u00e1m th\u00ed \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u00e1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n ; Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, sung bi\u1ec7n C\u00e1c v\u1ee5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 duy\u1ec7t quy\u1ec3n. Cho : Mai Anh Tu\u1ea5n (nguy\u00ean t\u00ean l\u00e0 Th\u1ebf Tu\u1ea5n, sau vua cho t\u00ean n\u00e0y) \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 nh\u1ea5t gi\u00e1p Ti\u1ebfn s\u0129 c\u1eadp \u0111\u1ec7 tam danh, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nh\u1ea1 \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p Ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n, Ph\u1ea1m Ph\u00fa Th\u1ee9, \u0110\u1ed7 Ph\u00e1t, V\u0169 V\u0103n Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Uy \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 tam gi\u00e1p \u0110\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc th\u00ec quan \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n \u0111em v\u0103n \u0111\u00ecnh \u0111\u1ed1i d\u00e2ng l\u00ean, vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTa xem tri\u1ec1u nh\u00e0 Thanh thi \u0110\u00ecnh, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y \u0111\u1ed7 tam kh\u00f4i c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o xu\u1ea5t s\u1eafc l\u1eafm, ch\u1eb3ng qua ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y tr\u1ed9i h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi kia th\u00f4i. B\u1ea3n tri\u1ec1u t\u1eeb khi m\u1edf khoa thi \u0111\u1ebfn nay, ch\u1ed7 \u0111\u00ecnh gi\u00e1p((1) \u0110\u00ecnh gi\u00e1p : thi \u0110\u00ecnh 3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 nh\u1ea5t gi\u00e1p : tr\u1ea1ng nguy\u00ean, b\u1ea3ng nh\u00e3n v\u00e0 th\u00e1m hoa.1) b\u1ecf kh\u00f4ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, l\u00e0 v\u00ec tr\u1ecdng s\u1ef1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7. Nay v\u0103n \u0111\u00ecnh \u0111\u1ed1i c\u1ee7a Anh Tu\u1ea5n c\u00f3 thu\u1ed9c ch\u00ednh th\u1ec3, so v\u1edbi khoa tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ph\u1ea7n tr\u1ed9i h\u01a1n. V\u1eady n\u00ean \u0111\u1ec3 v\u00e0o ch\u1ed7 gi\u00e1p \u0111\u1ec7, \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch c\u00e1c s\u0129 t\u1eed. L\u1ec7 c\u0169 : khi truy\u1ec1n l\u00f4 th\u00ec \u0111em danh s\u00e1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 ra tuy\u00ean. Khoa n\u00e0y \u0111\u1ed5i \u0111i : sai \u0111em b\u1ea3ng v\u00e0ng ra tuy\u00ean (hai vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c mang b\u1ea3ng v\u00e0ng, quan truy\u1ec1n l\u00f4 \u0111\u1ee9ng tuy\u00ean) ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban y\u1ebfn \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu (l\u1ec7 c\u0169, ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi \u0111\u1ed7 ban y\u1ebfn \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang), cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 nh\u1ea5t gi\u00e1p tr\u00e2m hoa m\u1ea1 v\u00e0ng, cho c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a v\u1ec1 vinh quy, sau th\u00e0nh ch\u1ebf \u0111\u1ed9 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. Vua th\u00e2n \u0111em c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng. L\u1ec5 xong, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0 nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng ; ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, th\u01b0\u1edfng cho qu\u1ea1t, kh\u0103n tay v\u00e0 tr\u00e0 qu\u1ea3 nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, quan v\u0103n t\u1eeb t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, quan v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 t\u1ea3 h\u1eefu vu. \u0110\u1ebfn bu\u1ed5i chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, m\u00faa b\u00e1t d\u1eadt \u1edf ph\u00eda nam c\u1ea7u Kim Th\u1ee7y (\u1edf t\u1ea3 h\u1eefu c\u1eeda khuy\u1ebft \u0111\u1eb7t hai d\u00e3y l\u00e2u b\u1eb1ng k\u1ebft hoa, \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i c\u00e1c quan x\u1ebfp h\u00e0ng ng\u1ed3i). \u0110\u1ebfn ng\u00e0y \u1ea5y, \u1edf tr\u01b0\u1edbc Phu v\u0103n l\u00e2u c\u00f3 \u0111\u1ed1t c\u00e2y b\u00f4ng, m\u00faa \u0111\u00e8n hoa ; sai thuy\u1ec1n r\u1ed3ng b\u01a1i thi \u1edf s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng. Vua ng\u1ef1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Thanh \u00e1n \u0111\u1ec3 xem. T\u1eeb \u0111\u00e2y l\u00e0 l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng n\u0103m.<\/p>\n<p>D\u1ee5 cho quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i tr\u1ea5n : [Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb] c\u00e1ch l\u01b0u, ph\u1ea1t b\u1ed5ng, x\u1eed ph\u00e2n, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u1ed9i t\u01b0, \u0111\u1ec1u ra l\u1ec7nh cho hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng ban \u00e2n hu\u1ec7 (ph\u1ea1t b\u1ed5ng m\u1edbi chua v\u00e0o s\u1ed5 v\u00e0 th\u1ef1c ph\u1ea1t ch\u01b0a chi\u1ebft n\u1ea1p, \u0111\u1ec1u cho khoan mi\u1ec5n ; nguy\u00ean gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p l\u01b0u \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c ; gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p \u0111\u1ebfn 5 c\u1ea5p l\u01b0u \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; \u1edf d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 t\u00ean nguy\u00ean can t\u1ed9i c\u00f4ng, t\u1ed9i t\u01b0, c\u00f3 ghi gi\u00e1ng, chu\u1ea9n cho \u0111em t\u1ed9i t\u01b0 khai ph\u1ee5c cho 1 c\u1ea5p ; c\u00f2n c\u00e1ch l\u01b0u \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p l\u01b0u).<\/p>\n<p>Tha 5 ph\u1ea7n 10 v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n cho h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 n\u01a1i Kinh s\u01b0 \u0111\u00f3ng, nh\u1edd c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf ta nh\u00e2n s\u00e2u \u01a1n n\u1eb7ng, v\u1ed7 nu\u00f4i y\u00ean ngh\u1ec9 h\u01a1n 200 n\u0103m, \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh, c\u00f9ng d\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i, r\u1ed3i nh\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, \u1edf ng\u00f4i 21 n\u0103m, ban \u01a1n v\u1ed7 v\u1ec1, \u0111\u1ec3 \u00fd y\u00ean \u1ee7i c\u00e0ng h\u01a1n, \u0111\u1ee9c ho\u00e1 th\u1ea5m nhu\u1ea7n r\u1ed9ng kh\u1eafp, \u0111\u00e3 s\u00e2u l\u1ea1i l\u00e2u ; d\u00e2n ta th\u1ef1c \u0111\u00e3 ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, c\u00e0ng vui th\u00e1i b\u00ecnh. Ta ngh\u0129 m\u1edf r\u1ed9ng \u00e2n tr\u1ea1ch c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ban b\u1ed1 \u00e2n hu\u1ec7, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng h\u01a1n c\u00e1c h\u1ea1t kh\u00e1c, l\u00e0 v\u00ec theo c\u00e1i \u00fd ngh\u0129a l\u1ea5y Kinh s\u01b0 l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean, nay g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, \u0111\u00e3 tu\u1ef3 vi\u1ec7c ra \u01a1n r\u1ed3i, l\u1ea1i ngh\u0129 : d\u00e2n \u1edf ngay d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 b\u00e1nh xe nh\u00e0 vua [ra v\u00e0o], kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh, t\u1ea5t ph\u1ea3i ra \u01a1n r\u1ed9ng r\u00e3i, khi\u1ebfn cho d\u00e2n ta h\u01b0\u1edfng l\u1ea1c l\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u. V\u1eady c\u00e1c h\u1ea1ng nh\u00e2n \u0111inh \u1edf 6 huy\u1ec7n trong h\u1ea1t n\u00e0y, s\u1ed1 thu\u1ebf th\u00e2n h\u1eb1ng n\u0103m ph\u1ea3i n\u1ed9p b\u1eb1ng quan ti\u1ec1n, chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, v\u0129nh vi\u1ec5n tha cho 5 th\u00e0nh, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m nay. N\u1ebfu n\u0103m nay \u0111\u00e3 n\u1ed9p xong, chu\u1ea9n cho l\u01b0u \u0111\u1ebfn n\u0103m sau s\u1ebd chi\u1ebft tr\u1eeb \u0111i ; r\u1ed3i c\u00f3 ai \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n x\u00e1 s\u1ed1 thu\u1ebf th\u00e2n n\u1ed9p b\u1eb1ng quan ti\u1ec1n, chu\u1ea9n cho \u0111em c\u00e1i s\u1ed1 ph\u1ea3i n\u1ed9p 5 th\u00e0nh l\u1ea1i chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, tu\u00e2n nh\u01b0 \u00e2n kho\u1ea3n m\u00e0 thi h\u00e0nh\u201d. Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn Kinh do\u00e3n V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTrong h\u1ea1t, th\u00f3c l\u00faa thu ho\u1ea1ch k\u00e9m, th\u00f3c thu\u1ebf ch\u00ednh cung v\u1ec1 n\u0103m\u00a0 nay, xin cho n\u1ed9p m\u1ed9t n\u1eeda b\u1eb1ng th\u00f3c, m\u1ed9t n\u1eeda b\u1eb1ng ti\u1ec1n\u201d. Vua\u00a0 y cho.<\/p>\n<p>Cho : Ho\u00e3n l\u1ea1i m\u1ed9t n\u0103m k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 v\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn, v\u00e0 cho ho\u00e3n l\u1ea1i 6 th\u00e1ng vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1n qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua c\u00e1c v\u1eadt li\u1ec7u \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; v\u00ec b\u1ec7nh d\u1ecbch l\u1ec7 v\u1eabn c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. L\u00faa chi\u00eam \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng thu g\u1eb7t k\u00e9m, c\u0169ng ho\u00e3n thu\u1ebf \u0111\u1ebfn v\u1ee5 \u0111\u00f4ng s\u1ebd thu c\u1ea3.<\/p>\n<p>Cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh, gia h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 ; th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t b\u1ed5 th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean ; Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, b\u1ed5 th\u1ee5 Tham tri b\u1ed9 Binh, v\u1eabn Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang. B\u00e1 \u0110\u1ea1t v\u00e0o b\u1ec7 ki\u1ebfn t\u1eeb bi\u1ec7t [\u0111i cung ch\u1ee9c], vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh g\u1ea7n \u0111\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, duy v\u0103n th\u01b0 b\u1ec1 b\u1ed9n, n\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0m cho xong \u0111i. \u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00e0 \u0111\u1ea1o Gia t\u00f4 c\u0169ng n\u00ean ho\u00e1 \u0111i d\u1ea7n d\u1ea7n. V\u00ec li\u00eam ti\u1ebft c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft t\u1edbi v\u00e0 l\u1ef1a ch\u1ecdn. Ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 g\u1eafng s\u1ee9c l\u1ea1i g\u1eafng s\u1ee9c th\u00eam, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi vi\u1ec7c ta \u1ee7y th\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>Cho : H\u1ed3 V\u0103n Ngh\u0129a l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 ; Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ed1 v\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh ; \u0110o\u00e0n Danh To\u1ea1i l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh ; Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ch\u00ed l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng ; Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y ; T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; Tr\u1ea7n V\u0103n L\u1ee5a l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh Long v\u00f5 ; Tr\u1ea7n Kim Long l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu v\u00f5 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00e1n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea5u l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; Tr\u1ea7n V\u0103n So\u1ea1n l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Ng\u00f4n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ed3ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 thu\u1ed9c Kinh t\u01b0\u1ee3ng ; L\u00ea Tr\u1ecdng \u0110\u1ea1t l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 H\u1eadu b\u1ea3o H\u1eadu qu\u00e2n ; Phan V\u0103n C\u1ea9n l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh H\u1eefu thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0.<\/p>\n<p>Ban t\u1eadp th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf ban \u0111\u1ea7u cho trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n. Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh x\u1ebfp t\u1eebng v\u1ea7n, tr\u00edch nh\u1eefng b\u00e0i c\u1ed1t y\u1ebfu, in th\u00e0nh t\u1eadp, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan v\u0103n cho \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, nh\u00e0 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m v\u00e0 h\u1ecdc ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 1 t\u1eadp. Th\u01b0\u1edfng cho ch\u1ee9c vi\u00ean v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c (kh\u1eafc in t\u1eadp th\u01a1) n\u00e0y 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>Kh\u1eafc [v\u00e0 in] nh\u1eefng nh\u1eadt k\u1ef3 ph\u1ea3i treo \u0111\u00e8n v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c ki\u00eang c\u1ea5m, ban ph\u00e1t cho trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p t\u00e2u n\u00f3i : \u201cThu\u1ebf Man((1) Thu\u1ebf Man : h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 quy ph\u1ee5c, \u0111\u00f3ng thu\u1ebf cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.1) \u1edf ch\u1ed7 B\u00ecnh Nguy\u00ean, c\u00f3 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng \u1edf tr\u1ea1i A Nh\u00e2n l\u00e0 Ma Ph\u00ed, tr\u1ea1i La V\u1ea1n l\u00e0 N\u00f4 \u0110\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i t\u1eadp 7 tr\u1ea1i l\u1ea1i, \u0111em n\u1ed9p c\u1ed1ng con voi, v\u00e0 n\u00f3i : 2 tr\u1ea1i \u1ea5y g\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u1ecb b\u1ecdn N\u00f4 V\u00e0nh l\u00e0 hoang Man((2) Hoang Man : h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi Man \u1edf n\u01a1i hoang vu, bi\u00ean vi\u1ec5n.2) \u1edf Kha Qu\u00e2n v\u00e0 H\u00e0 \u0110\u1ee9c, lu\u00f4n m\u1ea5y l\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ed1t, kh\u1ea9n xin ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cD\u00e2n thu\u1ebf Man v\u1ed1n k\u00ednh thu\u1eadn, voi c\u1ee7a h\u1ecd \u0111em c\u1ed1ng, chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu gi\u00e1, chi b\u1ea1c kho ra c\u1ea5p cho. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho : Ma Ph\u00ed, \u00e1o h\u1eb9p tay b\u1eb1ng n\u1ec9 v\u00e0 qu\u1ea7n nhi\u1ec5u tr\u01a1n \u0111\u1ec1u 1 c\u00e1i ; N\u00f4 \u0110\u01b0\u01a1ng \u00e1o h\u1eb9p tay b\u1eb1ng n\u1ec9 m\u00e0u lam 1 c\u00e1i. C\u00e1c hoang Man \u1edf Kha Qu\u00e2n v\u00e0 H\u00e0 \u0110\u1ee9c \u1edf g\u1ea7n k\u1ec1 v\u1edbi thu\u1ebf Man tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng y\u00ean, b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, \u0111\u00e3 s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ed9ng, nay c\u00f2n l\u00e0m lo cho 2 tr\u1ea1i \u1ea5y, ph\u1ea3i n\u00ean kinh l\u00fd m\u1ed9t phen, \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean, sai \u00e1n s\u00e1t T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Tuy\u00ean \u0111em \u0111i 300 tinh binh, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn hoang Man, tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ec3 s\u1eeda t\u1ed9i ch\u00fang ; h\u1ecfi ch\u00fang c\u1edb sao l\u1ea1i qu\u1ea5y nhi\u1ec5u c\u01b0\u1edbp b\u00f3c ; n\u1ebfu bi\u1ebft \u0103n n\u0103n t\u1ed9i l\u1ed7i, tr\u1ea3 h\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c thu\u1ebf \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, th\u00ec tha t\u1ed9i cho. N\u1ebfu m\u01b0u ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i, t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u00e1nh cho m\u1ed9t tr\u1eadn k\u1ecbch li\u1ec7t, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u0103n ch\u1eeba. L\u1ea1i g\u1ecdi v\u1ec1 v\u00e0 y\u00ean \u1ee7i d\u00e2n thu\u1ebf Man \u0111\u1ec3 h\u1ecd t\u1ee5 t\u1eadp c\u1ea3 l\u1ea1i m\u00e0 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n\u201d. B\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p nh\u00e2n xin b\u1eaft d\u00e2n v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9a \u1edf \u0111\u1ed3n B\u00ecnh Nguy\u00ean \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng khi c\u1ea5p ph\u00e1t ; l\u1ea1i b\u1eaft th\u00eam voi \u1edf t\u1ec9nh v\u00e0 qu\u00e2n quen b\u1eafn s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n c\u00f9ng nh\u1eefng l\u1ea1i vi\u00ean l\u00e0m gi\u1ea5y t\u1edd v\u00e0 th\u1ea7y thu\u1ed1c gi\u1ecfi \u0111i theo, vua \u0111\u1ec1u y cho.<\/p>\n<p>C\u00e1p v\u00e0 Tuy\u00ean ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i An Nh\u00e2n, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3u th\u1ecb cho N\u00f4 Th\u1ea3i, N\u00f4 Vi\u00ean, N\u00f4 Gi\u1edbi \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt m\u00e0 ch\u00fang c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man tr\u01b0\u1edbc. Duy c\u00f3 N\u00f4 V\u00e0nh mu\u1ed1n ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i, ch\u1ea1y v\u00e0o trong hang N\u00f4 Suy, \u0111\u1ecba th\u1ebf quanh co hi\u1ec3m tr\u1edf. Quan qu\u00e2n v\u1eeba ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi Man c\u1ee9 hi\u1ec3m, b\u1eafn kh\u00e9p l\u1ea1i, qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i h\u01a1i l\u00f9i, C\u00e1p t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u1ed1c 18 t\u00ean ti\u00eau binh, l\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Tuy\u00ean quay qu\u00e2n l\u1ea1i, c\u00f9ng \u0111\u00e1nh, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn s\u00e0o huy\u1ec7t N\u00f4 Suy. Ng\u01b0\u1eddi Man c\u0169ng ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i. Tuy\u00ean s\u1ea5n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh tan, r\u1ed3i k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 tr\u1ea1i La V\u1ea1n, \u0111\u00f3ng t\u1ea1m.<\/p>\n<p>Vua nghe tin, khen r\u1eb1ng : m\u1ea1o hi\u1ec3m v\u00e2y \u0111\u00e1nh, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1eafc l\u1ef1c. Th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho b\u1ecdn Tuy\u00ean k\u1ef7 l\u1ee5c, kim ti\u1ec1n v\u00e0ng v\u00e0 nh\u1eabn v\u00e0ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c c\u00f3 ai ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n b\u00e0i. Ai b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng th\u00ec c\u1ea5p cho ti\u1ec1n ; ai ch\u1ebft th\u00ec c\u1ea5p cho tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i. L\u1ea1i d\u1ee5 cho tu\u1ef3 c\u01a1 m\u00e0 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p y\u00ean, \u0111\u1ec3 s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c thanh b\u00ecnh.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c N\u00f4 \u0110i\u1ebfm (t\u00ean ng\u01b0\u1eddi Man) t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u1ed1t ch\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng r\u0103n k\u1ebb kh\u00e1c. B\u1ecdn N\u00f4 Th\u1ea3i, N\u00f4 V\u00e0nh, N\u00f4 Suy \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng s\u00e2u. C\u00e1p li\u1ec1n \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi chi\u00eau d\u1ee5. B\u1ecdn N\u00f4 V\u00e0nh xin \u0111em voi v\u00e0 tr\u00e2u (2 con voi \u0111\u1ef1c, 1 con tr\u00e2u \u0111en) ra th\u00fa t\u1ed9i. T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng 2 tr\u1ea1i A S\u01a1n v\u00e0 La V\u1ea1n l\u00e0 Ma Ph\u00ed v\u00e0 Ma Ch\u00e2n c\u0169ng \u0111em voi, ng\u1ef1a (\u0111\u1ec1u 1 con) \u0111\u1ebfn tr\u1ea7n t\u1ea1. C\u00e1c hoang Man l\u00e0 H\u00e0 La B\u00f4n (t\u00ean l\u00e0 N\u00f4 Ch\u00e2n) v\u00e0 Lai B\u00f4n (t\u00ean N\u00f4 Anh, N\u00f4 \u00fac) \u0111\u1ec1u n\u1ed9p ng\u00e0 voi l\u00e0m l\u1ec5 c\u1ed1ng ; C\u00e1p cho r\u1eb1ng c\u00e1c d\u00e2n Man \u0111\u00e3 tan v\u1ee1, quan qu\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 \u1edf l\u00e2u ch\u1ed7 lam ch\u01b0\u1edbng, b\u00e8n tri\u1ec7t qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn N\u00f4 V\u00e0nh tuy ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh, nh\u01b0ng uy thanh \u0111\u00e3 l\u1eebng l\u1eaby, ch\u1eafc ch\u00fang c\u0169ng s\u1eddn l\u00f2ng. D\u00e2n hoang Man c\u0169ng \u0111\u1ebfn d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, quy ph\u1ee5c. \u0110\u00e1nh d\u1eb9p th\u1ef1c l\u00e0 th\u00edch h\u1ee3p\u201d. Th\u01b0\u1edfng cho C\u00e1p gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng c\u00f3 3 h\u1ea1t li\u00ean ch\u00e2u kh\u1ea3m ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u1ecdc ho\u1ea3 t\u1ec1, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 gi\u00e2y tua \u0111eo ki\u1ec3u \u201cLong v\u00e2n kh\u00e1nh h\u1ed9i\u201d ; th\u01b0\u1edfng cho Tuy\u00ean gia qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc th\u1ecd\u201d. C\u00f2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng thu\u1ebf Man((1) Thu\u1ebf Man : \u0111\u00e3 ch\u00fa gi\u1ea3i \u1edf trang 497.1) v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 d\u00f2 h\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ef1c th\u00ec chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o, qu\u1ea7n. Qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 \u0111i tr\u1eadn, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9, 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, cho k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 2 \u0111\u1ed3ng th\u1ecb ti\u1ec1n. Ngo\u00e0i ra, nh\u1eefng vi\u00ean bi\u1ec1n n\u00e0o d\u0169ng c\u1ea3m \u0111\u1ec1u cho b\u1ed5 th\u1ee5 c\u00f3 kh\u00e1c nhau. K\u1ebb n\u00e0o nh\u00fat nh\u00e1t, th\u00ec c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n. Th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 cho b\u1ecdn bi\u1ec1n binh 200 quan ti\u1ec1n. B\u1ecdn N\u00f4 V\u00e0nh, N\u00f4 Suy \u0111\u00e3 th\u00fa ph\u1ee5c, h\u00e3y cho tha t\u1ed9i, nh\u01b0ng thu nh\u1eadn l\u1ec5 c\u1ed1ng \u0111\u1ec3 cho y\u00ean t\u00e2m. L\u1ea1i l\u1ea5y c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ea5p cho v\u00e0 chu\u1ea9n cho n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng. Cho c\u00e1c d\u00e2n Man v\u00e0 c\u00e1c tr\u1ea1i thu\u1ebf Man \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng s\u1edf bu\u00f4n b\u00e1n trao \u0111\u1ed5i h\u00e0ng ho\u00e1, \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd. Vua th\u00e2n \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. H\u00f4m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu, ng\u1ef1 Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng, cho tri\u1ec7u c\u00e1c quan v\u00e0o h\u1ea7u, \u0111\u1ec1u ban cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t b\u1ed9 v\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 b\u1ea3o((2) V\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 b\u1ea3o : gi\u1ea5y, b\u00fat, m\u1ef1c, nghi\u00ean.2) sai c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u, S\u1eed qu\u00e1n, vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m v\u00e0 b\u1ecdn Mai Anh Tu\u1ea5n \u1ee9ng ch\u1ebf((3) \u1ee9ng ch\u1ebf : l\u00e0m b\u00e0i thi do vua ra \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1, l\u00e0m xong r\u1ed3i vua ch\u1ea5m.3). \u0110\u1ebfn ng\u00e0y, l\u00e0m l\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 v\u1ec1 v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p s\u1ef1 theo nh\u00e0 vua \u0111i c\u00e0y, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c the m\u00e0u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Ban v\u0103n t\u1eeb th\u1ef1 lang trung, ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n L\u1ee5c khoa, ban v\u00f5 t\u1eeb th\u1ef1 ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u00e0 th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, sung hi\u1ec7p qu\u1ea3n tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban y\u1ebfn \u1edf ph\u00f2ng tr\u1ef1c hai b\u00ean. T\u1eeb sau \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c k\u1ef3 l\u00e3o m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t t\u1ea5m v\u1ea3i nhu\u1ed9m c\u00e1c m\u00e0u, ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ; thu\u1ed9c l\u1ea1i v\u00e0 n\u00f4ng phu 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ee5c th\u01b0\u1edfng l\u1ea1i cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf Nam K\u1ef3 khi tr\u01b0\u1edbc. D\u1ee5 r\u1eb1ng : th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, cho t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u00f4ng ngh\u0129a c\u1ee7a x\u01b0a, nay. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, L\u1ea1p Man g\u00e2y bi\u1ebfn, nh\u01b0 gi\u00f3 b\u1ee5i \u0111\u1ed9ng kh\u1eafp bi\u00ean thu\u1ef3, \u0111\u00e3 nh\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sai t\u01b0\u1edbng ra qu\u00e2n, ch\u00ednh l\u00e0 mu\u1ed1n l\u00e0m c\u1ea3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p l\u1eabn v\u1ed7 v\u1ec1, khi\u1ebfn cho ch\u00fang t\u1ef1 \u0111\u1ebfn quy ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Kh\u1ed1n n\u1ed7i ch\u00fang c\u1ee9 m\u1ed9t m\u1ef1c ch\u1ea5p m\u00ea, cam l\u00f2ng ph\u1ea3n ngh\u1ecbch, k\u1ebft li\u00ean v\u1edbi gi\u1eb7c Xi\u00eam, r\u00f4ng c\u00e0n nh\u01b0 con di\u1ec1u h\u00e2u gi\u01b0\u01a1ng c\u00e1nh ! M\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Sa T\u00f4n, t\u1eebng b\u1ecb quan qu\u00e2n ta gi\u1ebft d\u1eef, v\u1eabn c\u00f2n kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ee3 h\u00e3i ; n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2, ch\u00fang l\u1ea1i d\u00e1m \u1edf ch\u1ed7 b\u1edd s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, k\u1ebft h\u1ee3p h\u01a1n 20.000 qu\u00e2n Xi\u00eam, Man, l\u1eadp l\u00ean 8 n\u01a1i \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n gi\u1eef c\u1eeda bi\u1ec3n H\u00e0 Ti\u00ean, k\u00e9o h\u01a1n 40 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bi\u1ec3n l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ebfn x\u00e2m nhi\u1ec5u. Ng\u00e0y th\u00e1ng 3 n\u0103m \u1ea5y, \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, quan \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng ta l\u00e0 T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc th\u1ed1ng l\u0129nh b\u1ecdn H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, Qu\u1ea3n v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng Thai, chia qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, ra qu\u00e2n k\u1ef3 gi\u1eef th\u1ebf th\u1eafng, h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, v\u1edbi 5.000 qu\u00e2n, ph\u00e1 tan \u0111\u01b0\u1ee3c 2 v\u1ea1n qu\u00e2n gi\u1eb7c, kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 3 kh\u1eafc, h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u0111\u1ed3n, ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u 7 t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c, \u0111\u00e1nh gi\u1ebft v\u00e0i ngh\u00ecn qu\u00e2n gi\u1eb7c. M\u1ed9t tr\u1eadn qu\u00e9t s\u1ea1ch, c\u1edd \u0111\u1ecf b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn. C\u00f2n \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc Di\u00ean H\u1ef1u nam \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, quan t\u1ec9nh L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, \u0110inh V\u0103n Huy, ho\u1eb7c \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf ph\u00e1o \u0111\u00e0i Kim D\u1eef, ho\u1eb7c \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu Tr\u01b0\u1eddng Lu\u1ef9, \u0111\u00e1nh \u00f9a v\u00e0o thuy\u1ec1n gi\u1eb7c. Ch\u00fang kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea7u v\u1edbi m\u0169i nh\u1ecdn c\u1ee7a ta, ph\u1ea3i nh\u00e2n \u0111\u00eam ch\u1ea1y tr\u1ed1n. Chuy\u1ebfn \u1ea5y b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, th\u1ef1c l\u00e0 nh\u1edd oai v\u0169 th\u1ea7n th\u00e1nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, t\u01b0\u1edbng s\u0129 theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh, c\u1ea3m \u01a1n ph\u1ea5n ch\u00ed, n\u00ean l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng to \u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea5y ta \u0111\u00e3 xu\u1ed1ng d\u1ee5, t\u01b0\u1edfng th\u01b0\u1edfng theo \u01b0u h\u1ea1ng r\u1ed3i ; nay ngh\u0129 : c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u00e2u ng\u00e0y \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1eadp c\u00f4ng, khi\u1ebfn cho trong y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean d\u00e2n, ngo\u00e0i gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edd c\u00f5i, \u0111\u00e1ng n\u00ean phong th\u00eam cho t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p l\u00e2u d\u00e0i v\u00e0o l\u00e1 c\u1edd th\u00eau. T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Di\u00ean H\u1ef1u nam \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u01b0u t\u1eb7ng cho r\u1ed3i ; c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf l\u00e0 : nguy\u00ean th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c nay hi\u1ec7n l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n : cho \u0111\u1ea5t, phong t\u01b0\u1edbc Bao Li\u1ec7t t\u1eed ; nguy\u00ean L\u00e3nh binh nay hi\u1ec7u th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf l\u0129nh H\u00e0 Ti\u00ean, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n : cho \u0111\u1ea5t, phong t\u01b0\u1edbc B\u00ecnh Th\u1eafng nam ; nguy\u00ean L\u00e3nh binh, nay hi\u1ec7n th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, H\u1ed9 l\u00fd \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt : cho \u0111\u1ea5t, phong t\u01b0\u1edbc Ti\u1ebfn An nam ; nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, nay hi\u1ec7n th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Long v\u00f5 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb : cho \u0111\u1ea5t, phong t\u01b0\u1edbc Long B\u00ecnh nam ; nguy\u00ean Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, nay hi\u1ec7n th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Th\u1ea7n c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng Thai, khi \u1ea5y l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng tuy kh\u00f4ng b\u00ec nh\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, th\u1ebf m\u00e0 \u1edf tr\u1eadn ti\u1ec1n g\u1eafng s\u1ee9c, d\u0169ng c\u1ea3m ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 5 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 n\u00eau th\u01b0\u1edfng cho kim b\u00e0i \u201cKi\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d, nay l\u1ea1i cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 l\u00e0m C\u1ea9m y Hi\u1ec7u u\u00fd. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 v\u00e0o cu\u1ed9c \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean nh\u01b0 : nguy\u00ean l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y, nay hi\u1ec7n th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u00e1c vi L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u, c\u0169ng cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 l\u00e0m C\u1ea9m y Hi\u1ec7u u\u00fd ; nguy\u00ean l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u1ea5y, nay hi\u1ec7n th\u1ee5 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng v\u00e0 nguy\u00ean l\u0129nh \u00e1n s\u00e1t \u0110inh V\u0103n Huy \u0111\u00e3 m\u1ea5t \u0111i, \u0111\u1ec1u cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 tu so\u1ea1n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 r\u1ec7t c\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c m\u00e0 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 ch\u1ebf 10 b\u00e0i th\u01a1 v\u1ecbnh c\u1ea3nh \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu, sai c\u00e1c v\u0103n th\u1ea7n \u1ee9ng ch\u1ebf :<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 1. Cao l\u00e2u th\u1eafng th\u01b0\u1edfng ((1) Cao l\u00e2u th\u1eafng th\u01b0\u1edfng : c\u00e1c th\u00fa vui \u1edf l\u1ea7u cao.1)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 2. Qu\u1ea3ng h\u1ea1 \u0111\u00e0m v\u0103n ((2) Qu\u1ea3ng h\u1ea1 \u0111\u00e1m v\u0103n : b\u00e0n v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u1edf n\u01a1i nh\u00e0 r\u1ed9ng.2)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3. Hi\u00ean lan hoa l\u1ed9 ((3) Hi\u00ean lan hoa l\u1ed9 : n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecdng bao l\u01a1n tr\u1eafng nh\u01b0 hoa.3)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 4. Trai d\u0169 t\u1ecbch h\u00e0 ((4) Trai d\u0169 t\u1ecbch h\u00e0 : r\u00e1ng chi\u1ec1u chi\u1ebfu c\u1eeda s\u1ed5 ph\u00f2ng trai.4)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 5. S\u01a1n \u0111\u00ecnh mai v\u0169 ((1) S\u01a1n \u0111\u00ecnh mai v\u0169 : m\u01b0a v\u1ec1 th\u00e1ng \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u1ea1 xu\u1ed1ng c\u00e1i \u0111\u00ecnh \u1edf n\u00fai.1)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 6. Th\u1ee7y c\u00e1c h\u00e0 phong ((2) Th\u1ee7y c\u00e1c h\u00e0 phong : gi\u00f3 tho\u1ea3ng h\u01b0\u01a1ng sen v\u00e0o c\u00e1i ch\u00f2i \u1edf n\u01b0\u1edbc.2)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 7. Thanh tr\u00ec h\u01b0\u01a1ng luy\u1ec7n ((3) Thanh tr\u00ec h\u01b0\u01a1ng luy\u1ec7n : hoa xoan th\u01a1m \u1edf ao trong.3)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 8. L\u01b0\u01a1ng t\u1ea1 t\u00ecnh ba ((4) L\u01b0\u01a1ng t\u1ea1 t\u00ecnh ba : tr\u1eddi l\u1ea1nh s\u00f3ng \u00eam quanh nh\u00e0 h\u00f3ng m\u00e1t.4)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 9. Song ki\u1ec1u gi\u00e1 nguy\u1ec7t ((5) Song ki\u1ec1u gi\u00e1 nguy\u1ec7t : tr\u0103ng g\u00e1c tr\u00ean hai c\u00e1i c\u1ea7u.5)<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 10. Tam phong s\u00e1p v\u00e2n ((6) Tam phong s\u00e1p v\u00e2n : ba ng\u1ecdn n\u00fai xen nh\u1eefng \u0111\u00e1m m\u00e2y.6)<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 ((7) T\u1eeb gi\u00e1 : m\u1eb9 c\u1ee7a vua.7) \u0111\u1ebfn ch\u01a1i xem.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i th\u1ee9 t\u1ef1 9 b\u1eadc \u1edf trong cung. Vua d\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTrong ch\u1ed1n bu\u1ed3ng khu\u00ea, ch\u00ednh ho\u00e1 nh\u00e0 vua g\u00e2y n\u00ean \u1edf \u0111\u00f3. Cho n\u00ean Kinh D\u1ecbch c\u00f3 t\u01b0\u1ee3ng qu\u1ebb \u201cGia nh\u00e2n\u201d, Kinh L\u1ec5 c\u00f3 v\u0103n thi\u00ean \u201cN\u1ed9i t\u1eafc\u201d, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 nghi\u00eam ch\u1ec9nh nghi l\u1ec5 trong cung v\u00e0 gi\u00fap ch\u00ednh s\u1ef1 ch\u1ed7 c\u1eeda cung. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : \u1edf trong cung, b\u00ean d\u01b0\u1edbi ho\u00e0ng qu\u00fd phi c\u00f3 \u0111\u1eb7t 9 b\u1eadc, ph\u00e0m 6 b\u1eadc phi, 9 b\u1eadc t\u1ea7n, cho \u0111\u1ebfn ti\u1ec7p d\u01b0, qu\u00fd nh\u00e2n, m\u1ef9 nh\u00e2n, t\u00e0i nh\u00e2n, r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836] \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 c\u00e1c b\u1eadc trong cung : b\u00ean tr\u00ean b\u1eadc th\u1ee9 1 l\u00e0 ho\u00e0ng qu\u00fd phi, b\u1eadc th\u1ee9 1 l\u00e0 qu\u00fd phi, hi\u1ec1n phi, th\u1ea7n phi ; b\u1eadc th\u1ee9 2 l\u00e0 gia phi, th\u1ee5c phi, hu\u1ec7 phi ; b\u1eadc th\u1ee9 3 l\u00e0 qu\u00fd t\u1ea7n, hi\u1ec1n t\u1ea7n, trang t\u1ea7n ; b\u1eadc th\u1ee9 4 l\u00e0 \u0111\u1ee9c t\u1ea7n, th\u1ee5c t\u1ea7n, hu\u1ec7 t\u1ea7n ; b\u1eadc th\u1ee9 5 l\u00e0 l\u1ec7 t\u1ea7n, an t\u1ea7n, ho\u00e0 t\u1ea7n ; b\u1eadc th\u1ee9 6 l\u00e0 ti\u1ec7p d\u01b0 ; b\u1eadc th\u1ee9 7 l\u00e0 qu\u00fd nh\u00e2n ; b\u1eadc th\u1ee9 8 l\u00e0 m\u1ef9 nh\u00e2n ; b\u1eadc th\u1ee9 9 l\u00e0 t\u00e0i nh\u00e2n). L\u1ec7 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng v\u00e0 m\u1ea7u s\u1eafc \u0103n m\u1eb7c c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Th\u1ef1c \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 khu\u00f4n ph\u00e9p noi theo l\u00e2u d\u00e0i. Ta t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, s\u1eeda sang quy m\u00f4 th\u00e1i b\u00ecnh, m\u1edf mang tr\u1ecb h\u00f3a, c\u01b0\u01a1ng k\u1ef7 trong tri\u1ec1u, ch\u00ednh tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t s\u1eeda sang cho r\u00f5 r\u00e0ng. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh ho\u00e1 c\u1ee7a nh\u00e0 vua, t\u1ea5t t\u1eeb nh\u00e0 m\u00e0 ra \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, tr\u1eadt t\u1ef1 trong cung c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ecbnh c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Nay chu\u1ea9n cho \u0111\u1eb7t\u00a0 m\u1ed9t ho\u00e0ng qu\u00fd phi, tr\u00ean gi\u00fap ho\u00e0ng h\u1eadu, ch\u1ee7 vi\u1ec7c \u0103n u\u1ed1ng trong cung, h\u00e0ng \u1edf tr\u00ean b\u1eadc th\u1ee9 1 ; th\u1ee9 \u0111\u1ebfn qu\u00fd phi, \u0111oan phi, l\u1ec7nh phi l\u00e0m b\u1eadc th\u1ee9 1 ; th\u00e0nh phi, trinh phi, th\u1ee5c phi l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 2 ; qu\u00fd t\u1ea7n, l\u01b0\u01a1ng t\u1ea7n, \u0111\u1ee9c t\u1ea7n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 3 ; huy t\u1ea7n, \u00fd t\u1ea7n, nhu t\u1ea7n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 4 ; nh\u00e0n t\u1ea7n, nh\u00e3 t\u1ea7n, thu\u1eadn t\u1ea7n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 5 ; ti\u1ec7p d\u01b0 l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 6 ; qu\u00fd nh\u00e2n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 7 ; m\u1ef9 nh\u00e2n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 8 ; t\u00e0i nh\u00e2n l\u00e0 b\u1eadc th\u1ee9 9. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 n\u1ed1i \u0111\u1ee9c t\u1ed1t nh\u01b0 ng\u1ecdc c\u01b0, ng\u1ecdc ho\u00e0ng, n\u1ed5i ti\u1ebfng hay \u1edf trong \u0111\u1ed3 s\u1eed, t\u1ecf r\u00f5 phong ho\u00e1 nghi\u00eam k\u00ednh ho\u00e0 m\u1ee5c trong ch\u1ed1n c\u1eeda cung. Nh\u1eefng \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 phong cho, l\u1ec7 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 m\u00e0u s\u1eafc \u0103n m\u1eb7c c\u1ee7a c\u00e1c b\u1eadc, v\u1eabn thi h\u00e0nh theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ea5n phong <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/T%E1%BB%AB_D%E1%BB%A5\">cung t\u1ea7n h\u1ecd Ph\u1ea1m<\/a> (nay l\u00e0 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu) ((1) Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu : \u0111\u00e2y l\u00e0 cung t\u1ea7n c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u00e0 l\u00e0 m\u1eb9 c\u1ee7a T\u1ef1 \u0110\u1ee9c. C\u00f3 l\u1ebd s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00e9p d\u01b0\u1edbi tri\u1ec1u T\u1ef1 \u0110\u1ee9c, n\u00ean m\u1edbi ch\u00e9p l\u00e0 Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu.1) l\u00e0 Th\u00e0nh phi. C\u00f3 s\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng : \u201cTa ngh\u0129 : Kinh D\u1ecbch ch\u00e9p qu\u1ebb \u201cGia nh\u00e2n\u201d, n\u00eau l\u00ean \u0111\u1ee9c nh\u00e0n trinh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, Kinh L\u1ec5 ch\u00e9p thi\u00ean \u201cN\u1ed9i t\u1eafc\u201d t\u1ecf ra ch\u1ed7 tr\u1eadt t\u1ef1 ph\u00e2n minh. Ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y l\u00e0nh, ban ra s\u1eafc m\u1ec7nh. M\u1ebfn thay, cung t\u1ea7n h\u1ecd Ph\u1ea1m : d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 v\u0103n, phong t\u01b0 t\u1ef1a ng\u1ecdc. Dung nghi nghi\u00eam ch\u1ec9nh, ta ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, th\u01b0\u1eddng v\u1eabn h\u1ecfi han. Con c\u00e1i \u0111\u00f4ng vui, \u1edf ch\u1ed1n ph\u00f2ng h\u01b0\u01a1ng c\u00e0ng th\u00eam ho\u00e0 m\u1ee5c. \u0110oan trang xa s\u00e1nh ti\u1ebfn t\u1ed1t, k\u00ednh c\u1ea9n c\u00f9ng gi\u1eef n\u1ebft na. Khi ta l\u00ean ng\u1ef1 ng\u00f4i tr\u1eddi, n\u1ec1n \u0111\u1ee9c ho\u00e1 t\u1ecf ra khu\u00f4n m\u1eabu. V\u1eady n\u00ean, ng\u00e0y nay c\u1ea5p b\u1eadc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9c hi\u1ec1n sao cho r\u1ea1ng v\u1ebb c\u1ed5n hoa. X\u00e9t \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng, r\u1ed9ng ban \u01a1n l\u1ea1. Nay t\u1ea5n phong cho ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m Th\u00e0nh phi. Phi ph\u1ea3i ph\u01b0\u01a1ng danh nh\u1eadn l\u1ea5y, n\u1ed9i ch\u00ednh k\u00ednh v\u00e2ng. Khu\u00f4n ph\u00e9p tu\u00e2n theo, nghe l\u1eddi d\u1ea1y kh\u00f4ng tr\u00e1i. \u00e2n quang l\u00e2u \u0111\u1ee3i, h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn kh\u00f4ng c\u00f9ng. Phi ph\u1ea3i k\u00ednh tr\u00ean !\u201d<\/p>\n<p>T\u1eb7ng phong <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90inh_Th%E1%BB%8B_H%E1%BA%A1nh\">di\u1ec5m nh\u00e2n h\u1ecd \u0110inh<\/a> (m\u1eb9 c\u1ee7a H\u1ed3ng B\u1ea3o) l\u00e0m qu\u00fd t\u1ea7n.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t. D\u1ef1ng nh\u00e0 \u0111\u00e1 \u1edf l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng. Sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c. V\u1eeba m\u1ed9t th\u00e1ng, th\u1ee3 l\u00e0m xong. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t v\u00e0 b\u00e1i y\u1ebft. Nh\u1eefng vi\u00ean nh\u00e2n, qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Sai \u0110\u1ea1i l\u00fd Thi\u1ebfu khanh Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p, Th\u00e1i l\u1ed9c Thi\u1ebfu khanh Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n l\u1edbn hi\u1ec7u Thanh Loan \u00e1p gi\u1ea3i gi\u1eb7c bi\u1ec3n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh l\u00e0 b\u1ecdn Kim Nh\u1ecb K\u1ef7 8 t\u00ean sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng. B\u1ecdn K\u1ef7 l\u00e0m phi\u1ec1n l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi Thanh \u0111\u00e3 l\u00e2u, n\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ecb quan qu\u00e2n ta b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, giam gi\u1eef l\u1ea1i ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1edbi sai b\u1ecdn H\u1ea3o H\u1ee3p t\u1ed1ng giao cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng x\u1eed tr\u1ecb, l\u1ea1i ph\u00e1i th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn c\u00f9ng \u0111i, chi\u1ec3u gi\u1ea5y N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 k\u00ea ra, h\u1ed9i b\u00e0n v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u00e0m cho xong vi\u1ec7c. Vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 b\u1ecdn V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang c\u0169ng [\u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c] v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i tr\u1ea1m Gia Nh\u00e2n t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0m tr\u1ea1m Gia C\u00e1t. Chu\u1ea9n cho m\u1ed9 th\u00eam 10 t\u00ean phu tr\u1ea1m, v\u00ec tr\u1ea1m \u1ea5y c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00e3 ba th\u01b0 t\u1eeb \u0111i l\u1ea1i h\u01a1i b\u1ec1 b\u1ed9n.<\/p>\n<p>Cho H\u1ed3 Huy\u00ean l\u00e0m V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 ; Nguy\u1ec5n \u00c2n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Tuy\u00ean v\u0169 ; Nguy\u1ec5n Ngo\u1ea1n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 thu\u1ef7 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>N\u1ed9i c\u00e1c Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Sai Tham tri b\u1ed9 Binh L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp do nguy\u00ean ch\u1ee9c quy\u1ec1n bi\u1ec7n vi\u1ec7c C\u00e1c ; th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh c\u1ea3i th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00ea T\u01b0 Du\u1ec7 c\u1ea3i th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, \u0111\u1ec1u sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c. Tr\u01b0\u1edbc kia, b\u1ed9 L\u1ea1i c\u00f3 s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, d\u00f9ng \u1ea5n nh\u00e0 vua, b\u1ecb N\u1ed9i c\u00e1c b\u00e1c \u0111i, r\u1ed3i \u0111\u1ed5i l\u00e0m l\u1ea1i, c\u00f3 v\u00e0i ch\u1ed7 t\u1ea9y ch\u1eef n\u00e0y \u0111\u1ed5i ch\u1eef kh\u00e1c \u0111\u1ec1u l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a \u0111\u00f3ng \u1ea5n. Thu\u1ed9c vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc Ho\u00e1n nh\u1eadn l\u1ea7m, chi\u1ebfu theo b\u1ea3n \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u00e1c tr\u01b0\u1edbc, cho l\u00e0 t\u1ea9y \u0111\u1ed5i v\u00e0o b\u1ea3n \u0111\u00e3 c\u00f3 \u1ea5n vua. B\u1ecdn M\u1ef9 kh\u00f4ng x\u00e9t k\u1ef9, \u0111em ngay vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean tham h\u1eb7c. Vua sai b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t h\u1ecfi. B\u1ecdn M\u1ef9 m\u1edbi bi\u1ebft l\u00e0 nh\u1ea7m, xin l\u1ed7i. Vua n\u00f3i : \u201cN\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 n\u01a1i c\u01a1 y\u1ebfu, ch\u1ea7u ch\u1ef1c ng\u00e0y \u0111\u00eam, k\u00ednh v\u00e2ng l\u1eddi hu\u1ea5n d\u1ee5 \u00e2n c\u1ea7n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta nghi\u00eam minh bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o ! Nay n\u1ecdn M\u1ef9 d\u00e1m h\u00e0m h\u1ed3 t\u1ea5u \u0111\u1ed1i su\u00fdt h\u00e3m ng\u01b0\u1eddi ta v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng. T\u00e2m \u0111\u1ecba \u0103n \u1edf nh\u01b0 th\u1ebf, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u1edf g\u1ea7n ch\u1ed7 nghi\u00eam c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. T\u1ee9c th\u00ec sai \u0111u\u1ed5i ra kh\u1ecfi N\u1ed9i c\u00e1c, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i \u00e1n. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, Ng\u1ecdc Ho\u00e1n b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 h\u1ebft b\u1eadc. Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 b\u1ecb gi\u00e1ng xu\u1ed1ng Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m. Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng gi\u00e1ng Th\u1ecb gi\u1ea3ng vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e1t v\u00e3ng theo thuy\u1ec1n Thanh Loan sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c. L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1ed5 th\u1eeba bi\u1ec7n theo b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ee3i ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c. B\u1ed9 ty thu\u1ed9c N\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u0129 x\u1eed. C\u00e1c quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o \u1ee9ng tr\u1ef1c, kh\u00f4ng ki\u1ec3m so\u00e1t, c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t.\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>Sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 ; th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho t\u00ean thuy\u1ec1n Thi\u1ec7n c\u00f9ng g\u1ecdi l\u00e0 thuy\u1ec1n Ti\u1ec1m Long. Chu\u1ea9n cho c\u00f9ng v\u1edbi thuy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc H\u00e0ng \u0111\u1ec1u kh\u1eafc th\u00eam ch\u1eef \u201cTi\u1ec1m \u0111\u1ec3 c\u1ef1u v\u1eadt\u201d((1) Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 c\u1ef1u v\u1eadt : \u0111\u1ed3 d\u00f9ng tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a nh\u00e0 vua khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i.1) th\u1ebfp v\u00e0ng (lo\u1ea1i thuy\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u00e0 thuy\u1ec1n ng\u1ef1 khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i). \u0110\u1ed5i t\u00ean thuy\u1ec1n Thu\u1ef5 c\u00f9ng m\u1edbi ch\u1ebf t\u1ea1o l\u00e0 thuy\u1ec1n Thi\u1ec7u V\u0169, thuy\u1ec1n Long Th\u1ea5t l\u00e0 thuy\u1ec1n Thu\u1ef5 L\u1ecbch, thuy\u1ec1n Long B\u00e1t l\u00e0 thuy\u1ec1n Tr\u01b0\u1eddng Ph\u1ee5.<\/p>\n<p>Sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Hi\u1ec7p l\u00fd H\u00e0 Duy Phi\u00ean di\u1ec5n t\u1eadp qu\u00e2n thu\u1ef7 \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t D\u1eadu. Vua r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 ch\u01a1i V\u1ecdng H\u1ea3i l\u00e2u \u0111\u1ec3 xem [t\u1eadp tr\u1eadn]. V\u00ec k\u1ef7 lu\u1eadt nghi\u00eam minh, thu\u1ef7 tr\u1eadn h\u1ee3p ph\u00e9p, th\u01b0\u1edfng cho t\u1eeb quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u1ed5ng duy\u1ec7t \u0111\u1ebfn qu\u1ea3n v\u1ec7 binh l\u00ednh c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Vua nh\u00e2n b\u1ea3o b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201c\u1edf bi\u1ec3n \u0111\u1eb7t nh\u00e0 ch\u00f2i \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho m\u1ea1nh c\u00e1i th\u1ebf ch\u1ed7 c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi, t\u1ea5t ph\u1ea3i s\u1eeda ch\u1eefa th\u00eam lu\u00f4n\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cS\u00fang \u0111\u1ea1i b\u00e1c l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ed1t y\u1ebfu trong vi\u1ec7c d\u00f9ng binh, b\u1eafn tin hay kh\u00f4ng, n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n s\u0129 bi\u1ebft khuy\u00ean, r\u0103n\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3, b\u1ed9 Binh b\u00e0n r\u1eb1ng : v\u1ec1 ph\u00e9p t\u1eadp b\u1eafn, c\u1ee9 m\u1ed7i m\u1ed9t c\u1ed7 s\u00fang, th\u00ec m\u1ed9t t\u00ean \u1edf \u0111\u1ed9i C\u1ea3nh t\u1ea5t ho\u1eb7c \u0111\u1ed9i H\u1ed9 v\u1ec7 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ch\u00ednh, 2 t\u00ean ph\u00e1o th\u1ee7 \u1edf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ph\u1ee5. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y 3 ph\u00e1t b\u1eafn l\u00e0m m\u1ed9t h\u1ee3p. Nh\u1eb1m v\u00e0o th\u00e2n thuy\u1ec1n b\u00e8, ho\u1eb7c l\u00e1 bu\u1ed3m, tr\u00fang ba ph\u00e1t li\u1ec1n l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1o th\u1ee7 b\u1eafn ph\u1ee5 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; tr\u00fang 2 ph\u00e1t li\u1ec1n l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh. Ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf ; b\u1eafn tr\u00fang 1 ph\u00e1t l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ph\u1ee5 kh\u00f4ng th\u01b0\u1edfng ; b\u1eafn 3 ph\u00e1t \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng tr\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ch\u00ednh b\u1ecb ph\u1ea1t \u0111\u00e1nh ngay 40 roi, ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ph\u1ee5 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh ngay 20 roi. Vua y cho.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i cho th\u00e0nh Tr\u1ea5n H\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng y\u1ebfu, \u0111\u1eb7t s\u1ed1 s\u00fang nhi\u1ec1u, n\u00ean \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u00e9p th\u00ed nghi\u1ec7m cho r\u00f5 r\u00e0ng. Chu\u1ea9n cho qu\u00e2n thu\u1ef7 k\u1ebft th\u00e0nh m\u1ed9t d\u00e3y b\u00e8 \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n, sai T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng c\u00f9ng m\u1ed9t vi\u00ean Qu\u1ea3n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng tay b\u1eafn s\u00fang \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed9i H\u1ed9 v\u1ec7, \u0111\u1ed9i C\u1ea3nh t\u1ea5t v\u00e0 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 \u0111em th\u1ee9 s\u00fang l\u1edbn ra b\u1eafn, nh\u1edb r\u00f5 l\u1ea5y t\u1ea7m s\u00fang xa g\u1ea7n, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201c3 huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch, B\u00ecnh Ch\u00ednh, Minh Ch\u00ednh trong h\u1ea1t, l\u00faa chi\u00eam thu ho\u1ea1ch k\u00e9m, xin cho n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf n\u0103m nay\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng Nam \u00edt m\u01b0a. Vua sai quan Kinh do\u00e3n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a ngay. Vua d\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cNay \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a lu\u00f4n m\u1ea5y \u0111\u00eam, nh\u1eefng ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n thu\u1ed9c Kinh k\u1ef3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ng\u1ea5m, ch\u01b0a bi\u1ebft c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf g\u1ea7n Kinh k\u1ef3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a kh\u00f4ng, n\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 cho 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ph\u1ea3i l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean ngay, \u0111\u1ec3 ta y\u00ean l\u00f2ng\u201d. Sau \u0111\u00f3, 2 t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u b\u00e1o tin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a.<\/p>\n<p>D\u00e2n x\u00e3 Kim Ng\u1ecdc ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean xin t\u1ea1m \u0111\u1eafp m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea ng\u0103n n\u01b0\u1edbc su\u1ed1t \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i c\u1ea5m \u0111\u1ecba s\u01a1n l\u0103ng, \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y r\u00f3t v\u00e0o n\u01a1i c\u1ea5y l\u00faa m\u00f9a. C\u00e1c Kinh do\u00e3n l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu v\u00e0 \u0110inh Do\u00e3n Trung \u0111\u1ec1u \u01b0ng cho ; th\u1ef1 Th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00fac \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai b\u1ed9 L\u1ec5 c\u00f9ng \u0111i v\u1edbi to\u00e0 Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m kh\u00e1m x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng r\u1ed3i v\u1ebd th\u00e0nh \u0111\u1ed3 b\u1ea3n ti\u1ebfn tr\u00ecnh. Vua n\u00f3i : \u201cKhe n\u01b0\u1edbc \u1ea5y t\u1eeb n\u00fai Nhu\u1ec7 S\u01a1n \u0111\u1ed5 l\u1ea1i, theo b\u00ean h\u1eefu l\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng Phong \u00f4m v\u00f2ng v\u1ec1 \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i c\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 h\u1ea1 l\u01b0u c\u1ee7a c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng, h\u1ee3p l\u00e0m m\u1ed9t d\u00f2ng, ch\u1ea3y r\u00f3t v\u1ec1 b\u00ean t\u1ea3, th\u1ebf n\u01b0\u1edbc ch\u1ea7u v\u1ec1 r\u1ea5t l\u00e0 qu\u00fd c\u00e1ch. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 \u1edf s\u01a1n l\u0103ng c\u1ed1t ph\u1ea3i cho l\u01b0u th\u00f4ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ch\u1eb7n ngang t\u1eebng ch\u1ed7, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 k\u00ednh v\u00e2ng l\u1eddi hu\u1ea5n d\u1ee5 nghi\u00eam minh r\u1ed3i. Nay Kinh do\u00e3n d\u00e1m cho d\u00e2n \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ng\u0103n l\u1ea1i, vi\u1ec7c quan h\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf ! B\u1ecdn Cung \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 s\u1eafc sai : m\u1ed7i khi g\u1eb7p m\u00f9a c\u00e0y c\u1ea5y h\u1eb1ng n\u0103m, ph\u1ea3i do quan \u1edf ph\u1ee7 x\u00e9t th\u1ef1c, c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng ti\u1ec7n, th\u00ec l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i\u00a0 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng b\u00e0i th\u01a1 v\u1ec1 th\u1ebf h\u1ec7, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ch\u1eef hu\u00fd v\u00e0 c\u00f9ng \u00e2m, c\u00f9ng d\u00e1ng ch\u1eef, s\u1ee3 ng\u00e0y kh\u00e1c \u0111\u1eb7t t\u00ean, \u0111\u1ed1i v\u1edbi danh ngh\u0129a, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean\u201d. Vua sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 xem x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng, r\u1ed3i b\u00e0n lu\u1eadn cho tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua ch\u00e2u ph\u00ea [v\u00e0o b\u1ea3n \u0111\u00e3] c\u1ea3i \u0111\u1ecbnh, sai chi\u1ebfu s\u00e1ch c\u0169, theo t\u1eebng kho\u1ea3n m\u00e0 kh\u1eafc \u0111\u1ed5i \u0111i : (V\u1ec1 d\u00f2ng Anh Du\u1ec7 ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed, ch\u1eef th\u1ee9 3 \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 3, tr\u00ean ch\u1eef s\u01a1n\u00a0 gi\u1eefa ch\u1eef mi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 d\u01b0\u1edbi ch\u1eef th\u1ecb\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((1) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cs\u00f9ng\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .1) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cl\u1ec7nh nghi h\u00e0m t\u1ed1n thu\u1eadn\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u201cv\u1ec1 d\u00f2ng Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef th\u1ee9 4 \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 1, b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef nh\u00e2n \u0111\u1ee9ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef nh\u1ecb\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((2) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cnh\u00e2n\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .2) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cl\u01b0\u01a1ng c\u1ea9n an ho\u00e0 thu\u1eadt\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ; ch\u1eef th\u1ee9 nh\u1ea5t \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 3, b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef c\u00e1ch\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef tr\u00f9ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((3) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cdung\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .3) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cd\u01b0\u1ee1ng di t\u01b0\u01a1ng th\u1ee9c h\u1ea3o\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . V\u1ec1 d\u00f2ng \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh \u00ad\u00ae , ch\u1eef th\u1ee9 5 c\u00e2u th\u1ee9 2, tr\u00ean ch\u1eef hoa\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , d\u01b0\u1edbi ch\u1eef th\u1eadp\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((4) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201choa\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .4) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cc\u1ea3nh ng\u01b0\u1ee1ng m\u1eadu thanh kha\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . V\u1ec1 d\u00f2ng \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef th\u1ee9 3 \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 3, tr\u00ean ch\u1eef nh\u00e2n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , d\u01b0\u1edbi ch\u1eef v\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((5) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cto\u00e0n\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .5) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201ct\u00fac cung th\u1eeba h\u1eefu ngh\u1ecb\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a0\u00a0\u00a0. V\u1ec1 d\u00f2ng Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, ch\u1eef th\u1ee9 5 \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 2, tr\u00ean ch\u1eef mi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , d\u01b0\u1edbi ch\u1eef c\u1ed1c\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ((6) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cdung\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .6) \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cl\u00e2m trang tu\u00fd th\u1ecbnh cung\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 . V\u1ec1 d\u00f2ng An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef th\u1ee9 2 \u1edf c\u00e2u th\u1ee9 1, tr\u00ean ch\u1eef hoa\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , d\u01b0\u1edbi ch\u1eef th\u1eadp\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201ckh\u00e2m t\u00f2ng x\u01b0ng \u00fd ph\u1ea1m\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .<\/p>\n<p>Sai bi\u00ean t\u1eadp b\u1ed9 \u0110\u1ea1i Nam h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n. Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t ra ch\u1ebf \u0111\u1ed9, t\u1ea5t ph\u1ea3i ch\u00e9p ra th\u00e0nh s\u00e1ch r\u00f5 r\u00e0ng, khi\u1ebfn cho c\u00f3 th\u1ec3 truy\u1ec1n m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i. Ph\u00e9p c\u1ee7a Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n r\u00f5 r\u1ec7t \u1edf thi\u00ean \u201c\u0111i\u1ec3n\u201d, thi\u00ean \u201cm\u00f4\u201d ; ch\u00ednh c\u1ee7a V\u0103n, V\u0169 ch\u00e9p \u1edf ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch, \u0111\u1ec1u l\u00e0m n\u00eau m\u1ef1c cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi sau.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi cho, m\u1edf mang \u0111\u1ed3 b\u1ea3n. Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, sau khi v\u00f5 c\u00f4ng b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh, m\u1edf mang tr\u1ecb ho\u00e1, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1ebfn 18 n\u0103m, d\u1ef1ng \u0111\u1eb7t m\u1ecdi vi\u1ec7c r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. \u0110\u1ebfn Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, n\u1ed1i noi m\u1ed1i l\u1edbn, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5, nh\u1ea1c, ph\u00e1p l\u1ec7nh, \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng s\u00e1ng t\u1ecf, \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u1ea7u h\u1ea7u, y\u1ebfn h\u01b0\u1edfng, ch\u1ee9c c\u00f4ng \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eb7t ra quan l\u1ea1i cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u01b0 c\u1ed1ng thu\u1ebf, ti\u1ec1n t\u1ec7, ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ee7a L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c ty \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1edf thu\u1ed9c, r\u00f5 r\u00e0ng t\u1eebng \u0111i\u1ec1u. Tr\u00f4ng l\u00ean b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1eddi, ngh\u0129 t\u00ednh m\u1ecdi vi\u1ec7c s\u00e2u xa, \u0111\u00e3 sai L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i bi\u00ean t\u1eadp ghi ch\u00e9p nh\u01b0ng c\u00f2n ch\u01b0a h\u1ecdp l\u1ea1i th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ed9 s\u00e1ch.<\/p>\n<p>\u201cTa n\u1ed1i ng\u00f4i b\u00e1u, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c k\u1ebf thu\u1eadt nh\u1eefng \u0111\u1ea1o ph\u00e1p th\u1ed1ng tr\u1ecb, nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ed1t y\u1ebfu, nh\u1eefng k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng r\u1ed9ng l\u1edbn, \u0111\u00e3 l\u00e0m ngay th\u00e0nh b\u1ed9 ch\u00ednh s\u1eed \u0111\u1ec3 d\u1ea1y cho sau n\u00e0y. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 c\u00e1c vi\u1ec7c thi h\u00e0nh v\u1ec1 kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, Minh M\u1ec7nh, ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh v\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m qua, c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u00f4ng d\u1ee5 c\u00e1c nha m\u00f4n s\u1ee9c cho thu\u1ed9c h\u1ea1 x\u00e9t r\u00f5, bi\u00ean t\u1eadp th\u00e0nh b\u1ea3n t\u1eafc l\u1ec7 ; duy c\u00f3 ti\u1ebft m\u1ee5c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, t\u1ea5t ph\u1ea3i s\u1ebd ph\u00e1i chuy\u00ean vi\u00ean t\u00e1 l\u0129nh, ho\u1eb7c th\u1ee7 l\u0129nh v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi quen thu\u1ed9c \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u1ee7a b\u1ea3n nha, v\u00e0 li\u1ec7u \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng l\u1ea1i d\u1ecbch tu\u1ef3 bi\u1ec7n, r\u1ed3i chuy\u00ean v\u00e0o vi\u1ec7c tra x\u00e9t c\u00e1c s\u1ef1 l\u1ec7 ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng c\u1ee7a c\u00e1c ty t\u00e0o, ki\u1ec3m so\u1ea1n cho r\u00f5 th\u00eam. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho b\u1ed9 L\u1ea1i chi\u1ebfu trong c\u00e1c nha v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean ngo\u1ea1i ng\u1ea1ch \u1edf c\u00e1c b\u1ed9 c\u00f9ng l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9, l\u1ea1i ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khoa m\u1ee5c xu\u1ea5t th\u00e2n thu\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n : ai h\u1ecdc v\u1ea5n s\u00e2u r\u1ed9ng, \u0111\u1ec1u ph\u00e2n ph\u00e1i theo L\u1ee5c b\u1ed9, h\u1ed9i l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y, s\u01b0u t\u1ea7m t\u1eeb n\u0103m Gia Long th\u1ee9 nh\u1ea5t [1802] \u0111\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] : ph\u00e0m ch\u1ec9, d\u1ee5, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9 v\u00e0 s\u1edb t\u00e2u trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 chu\u1ea9n, \u0111i\u1ec1u g\u00ec c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh th\u1ec3, th\u00ec t\u1eebng \u0111i\u1ec1u m\u1ed9t, chia th\u00e0nh m\u00f4n lo\u1ea1i, chi\u1ebfu theo n\u0103m th\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc sau, s\u1eafp x\u1ebfp th\u1ee9 t\u1ef1, bi\u00ean ch\u00e9p th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ed9 s\u00e1ch, sao cho chia ra t\u1eebng \u0111i\u1ec1u, t\u00e1ch ra t\u1eebng m\u1ee5c, kh\u00f4ng thi\u1ebfu s\u00f3t. Khi th\u00e0nh b\u1ea3n th\u1ea3o th\u00ec t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ta ch\u1ecdn ph\u00e1i m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0m gi\u00e1m tu t\u1ed5ng t\u00e0i, l\u1ea1i kh\u1ea3o \u0111\u00ednh th\u00eam, \u0111\u1eb7t t\u00ean s\u00e1ch l\u00e0 \u0110\u1ea1i Nam s\u1ef1 l\u1ec7 h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n, cho kh\u1eafc th\u00e0nh b\u1ea3n in, t\u1ecf ra hi\u1ebfn ch\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ec1 sau\u201d.<\/p>\n<p>Kh\u1eafc \u0111\u00e1 b\u00e0i Ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u00e0 d\u1ef1ng \u1edf b\u00ean s\u00f4ng Ph\u1ed5 L\u1ee3i. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, ta \u0111i tu\u1ea7n sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng, n\u01a1i c\u01b0\u01a1ng v\u1ef1c ngo\u00e0i bi\u1ec3n, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua s\u00f4ng Ph\u1ed5 L\u1ee3i, tr\u00f4ng th\u1ea5y d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc trong s\u00e1ng, nhu\u1ea7n th\u1ea5m c\u00e1c \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng m\u00e0u m\u1ee1, th\u1ef1c l\u00e0 l\u1ee3i cho d\u00e2n ta ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi, nh\u1edb l\u1ea1i Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng l\u1edbn, lo t\u00ednh s\u00e2u xa, ph\u00f2ng th\u1ee7 ngo\u00e0i bi\u1ec3n, coi tr\u1ecdng ngh\u1ec1 n\u00f4ng, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Khi m\u1edbi \u0111\u00e0o s\u00f4ng n\u00e0y, b\u1ecf ra m\u00f3n ti\u1ec1n to \u0111\u1ec3 thu\u00ea nh\u00e2n c\u00f4ng. Nh\u00e2n d\u00e2n vui \u0111i\u1ec1u vui, l\u1ee3i \u0111i\u1ec1u l\u1ee3i, nh\u01b0 con \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c cho cha. Tr\u00f4ng th\u1ea5y s\u00f4ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c th\u00ec nh\u1edb c\u00f4ng \u0110\u1ea1i V\u0169((1) Nh\u1edb c\u00f4ng \u0110\u1ea1i V\u0169 : th\u1eddi c\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, \u0110\u1ea1i V\u0169 \u0111i tr\u1ecb thu\u1ef7 kh\u01a1i s\u00f4ng H\u00e0, s\u00f4ng L\u1ea1c, n\u00ean sau ng\u01b0\u1eddi ta tr\u00f4ng th\u1ea5y 2 con s\u00f4ng n\u00e0y th\u00ec nh\u1edb c\u00f4ng \u00f4ng.1). Th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1ee9c tr\u1ea1ch c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ph\u1ed5 c\u1eadp \u0111\u1ebfn m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, n\u00f3i sao cho xi\u1ebft ! Ta r\u1ea5t c\u1ea3m m\u1ed9, c\u00f3 l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1ea5y. Chu\u1ea9n cho b\u1ed9 C\u00f4ng kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u00e1, d\u1ef1ng bia, \u0111\u1ec3 t\u1ecf d\u1ea5u c\u0169 th\u1ea7n th\u00e1nh \u1edf ch\u1ed7 kh\u00f4ng c\u00f9ng v\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau bi\u1ebft (xem t\u1eadp Nh\u1ecb, th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf).<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u00f2ng ng\u1ef1 n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c ph\u00f2ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3 th\u1ef1c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u00e1i k\u1ebf c\u1ed1t y\u1ebfu \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c n\u00f4ng. Ta ngh\u0129 tha thi\u1ebft \u0111\u1ebfn d\u00e2n, gi\u00e2y ph\u00fat kh\u00f4ng qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, khi m\u1edbi \u0111\u1ebfn ti\u1ebft Ti\u1ec3u m\u00e3n((2) Ti\u1ec3u m\u00e3n : m\u1ed9t ti\u1ebft v\u1ec1 cu\u1ed1i th\u00e1ng 4 \u00e2m l\u1ecbch.2) \u0111\u00e3 xu\u1ed1ng d\u1ee5 h\u1ecfi t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng s\u1ee9c l\u1ec7nh v\u1ec1 cu\u1ed9c ph\u00f2ng h\u1ed9 [th\u1ebf n\u00e0o] th\u00ec th\u1ea5y l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u00e2u b\u00e1o l\u00ean r\u1eb1ng : n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111\u00e3 gi\u1ea3m xu\u1ed1ng, ta r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m may. Nay s\u1eafp \u0111\u1ebfn k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc l\u1edbn v\u1ec1 m\u00f9a thu chu\u1ea9n cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, ngay nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u00ea b\u1ed1i trong h\u1ea1t, ph\u1ea3i \u0111\u1ed1c s\u1ee9c l\u1ea5y nhi\u1ec1u v\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 nghi\u00eam ph\u00f2ng, c\u00e1c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn [ch\u1ed7 \u0111\u00ea] m\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t, \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c sao cho b\u1ec1n v\u1eefng, kh\u00f4ng lo ng\u1ea1i g\u00ec, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n c\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n trong h\u1ea1t, n\u0103m nay ch\u00ednh \u0111\u1ebfn l\u1ec7 tuy\u1ec3n l\u00ednh ; nh\u01b0ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y, d\u00e2n \u0111inh ch\u01b0a v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, sinh k\u1ebf l\u1ea1i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba th\u00e3i. V\u1eady xin th\u01b0 ni\u00ean h\u1ea1n l\u1ea1i cho\u201d. Vua chu\u1ea9n ho\u00e3n cho 2 n\u0103m, s\u1ebd l\u1ea1i do quan t\u1ec9nh x\u00e9t r\u00f5, t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh \u1edf Kinh, nay c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u01a1i \u00edt, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1edf v\u00e0o h\u00e0ng ban th\u1ee9 2, qu\u00e1n thu\u1ed9c c\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, th\u00ec l\u1ea5y 1 th\u00e1ng l\u00e0m 1 ban ; qu\u00e1n thu\u1ed9c c\u00e1c h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Thanh Ho\u00e1, th\u00ec l\u1ea5y 3 th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i l\u00e0m 1 ban ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1edf v\u00e0o h\u00e0ng ban th\u1ee9 3, qu\u00e1n thu\u1ed9c c\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam th\u00ec l\u1ea5y 1 th\u00e1ng l\u00e0m 1 ban ; qu\u00e1n \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Thanh Ho\u00e1, th\u00ec l\u1ea5y 2 th\u00e1ng l\u00e0m 1 ban, \u0111\u1ec1u nh\u1eb1m m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 7 ph\u00e2n ban, tu\u00e2n y tr\u00ecnh h\u1ea1n, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ed5i vi\u1ec7c c\u00f4ng. L\u1ea1i bi\u1ec1n binh \u1edf c\u01a1 Trung nh\u1ecb, Ti\u1ec1n nh\u1ea5t \u1edf dinh V\u0169 l\u00e2m v\u00e0 4 v\u1ec7 \u1edf c\u01a1 Ti\u1ec1n long, c\u01a1 V\u0169 t\u1ea3 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1, sang n\u0103m ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf mi\u1ec1n Nam, c\u0169ng chu\u1ea9n \u0111\u1ebfn 1 th\u00e1ng 7 tha cho v\u1ec1 ngh\u1ec9\u201d. Sau \u0111\u00f3, b\u1ed9 Binh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHi\u1ec7n nay c\u00e1c vi\u1ec7c c\u00f4ng t\u00e1c \u0111i\u1ec3n h\u1ed9, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ng\u01b0\u1eddi sai ph\u00e1i. Xin l\u01b0\u1ee3ng tr\u00edch l\u1ea1i l\u01b0u ban\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cBinh \u0111inh kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y cho l\u1ec7 ph\u00e2n ban, l\u00e0 mu\u1ed1n cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i. N\u1ebfu v\u00ec vi\u1ec7c nhi\u1ec1u m\u00e0 l\u1ea1i l\u01b0u l\u1ea1i, e kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u00e8 d\u1eb7t s\u1ee9c l\u1ef1c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 t\u1ecf cho ng\u01b0\u1eddi ta th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u tin th\u1ef1c. V\u1eady chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh y nh\u01b0 Ch\u1ec9 d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc. C\u00f2n c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111i\u1ec3n h\u1ed9, vi\u1ec7c g\u00ec t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng gi\u1ea3n \u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 t\u1ec9nh gi\u1ea3m, vi\u1ec7c g\u00ec tu l\u00fd nh\u1ecf nh\u1eb7t th\u00ec do ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean thu\u00ea d\u00e2n l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>\u00e1c man \u1edf Th\u1ea1ch B\u00edch \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ea7u cho giao th\u00f4ng bu\u00f4n b\u00e1n. D\u00e2n \u00e1c Man, t\u1eeb n\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eef, s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ed9ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh ph\u00e1i c\u00e1c thu\u1ed9c ti\u00eau l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Th\u01b0, Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00e2n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1eadn chia nhau \u0111i g\u1ecdi h\u1ecd \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i, b\u1ea3o cho bi\u1ebft \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, chu\u1ea9n cho th\u00fa t\u1ed9i. C\u00e1c Man \u0111\u1ec1u h\u1eb9n ng\u00e0y th\u00f4ng kho\u1ea3n, tr\u01b0\u1edbc \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y b\u00e1o l\u00ean t\u1ec9nh bi\u1ebft. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn b\u00e0n nhau \u1ee7y cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan Ph\u00e1i \u0111em qu\u00e2n \u0111i ngay, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u00e0n \u00e1p \u0111\u1ec3 m\u1ea1nh qu\u00e2n oai. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng 5 b\u1ed9 Minh Long, L\u1ed7i T\u1eed, Thu\u1ed9c Vinh, Sa Lung, \u0110\u1ed3ng L\u00e2m \u1edf s\u01a1n Man l\u00e0 b\u1ecdn \u0110inh L\u00e3i, \u0110inh S\u1eeb, \u0110inh L\u00ea, \u0110inh X\u01b0\u01a1ng, \u0110inh Di\u00ean \u0111em 200 d\u00e2n Man, \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n n\u1ed9p th\u00e0nh kho\u1ea3n, tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u00e1c s\u00fac s\u1ea3n \u0111\u00e3 b\u1eaft c\u1ee7a d\u00e2n Kinh, xin th\u00fa t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc. C\u00e1c Man \u0111\u00e3 ph\u1ee5 thu\u1ed9c c\u00f3 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng 5 \u0111\u1ea1o : An Ngh\u0129a, An Nham, Thanh Phong, Quy Ch\u00ednh, Sa Mai l\u00e0 \u0110inh Khinh, \u0110inh C\u00e2u, \u0110inh Nh\u0129, \u0110inh \u0110\u1edbi, \u0110inh H\u00ed, \u0111\u1ec1u li\u00ean danh k\u00fd k\u1ebft, xin th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed5i ch\u00e1c h\u00e0ng ho\u00e1, \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u01b0\u1eddng sinh nhai. R\u1ed3i theo t\u1ee5c Man, u\u1ed1ng m\u00e1u \u0103n th\u1ec1, kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea1i ph\u1ea1m n\u1eefa. Nguy\u1ec5n V\u0129nh x\u00e9t ra Man t\u00ecnh \u0111\u00e3 quy thu\u1eadn, t\u1ee9c th\u00ec \u0111em tr\u00e2u r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ec3 khao l\u1ea1o, r\u1ed3i cho v\u1ec1. Quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01a1i \u1edf c\u1ee7a d\u00e2n s\u01a1n Man ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi d\u00e2n \u00e1c Man th\u01b0\u1ee3ng du, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, l\u00fac \u1ea9n l\u00fac hi\u1ec7n \u1edf ch\u1ed1n r\u1eebng r\u00fa, c\u1ee9 l\u1ebbn xu\u1ed1ng sinh chuy\u1ec7n ; d\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean th\u01b0\u1eddng b\u1ecb kh\u1ed5 v\u00ec ch\u00fang. N\u0103m ngo\u00e1i, quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eef, ch\u00fang \u0111\u00e3 s\u1ee3 h\u00e3i. Nay Nguy\u1ec5n V\u0129nh ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn g\u1ecdi ra y\u00ean \u1ee7i, l\u1ea1i tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c uy \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, khi\u1ebfn cho ch\u00fang c\u00f9ng \u0111em nhau quy thu\u1eadn, m\u1ed9t c\u00f5i d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng nhau y\u00ean \u1ed5n, kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec. Ta xem t\u1edd t\u00e2u, th\u1ef1c r\u1ea5t m\u1eebng r\u1ee1 v\u00e0 y\u00ean l\u00f2ng. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau : th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh c\u00e1ch l\u01b0u l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Mai Kh\u1eafc M\u1eabn c\u00f9ng v\u1edbi gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0129nh, chu\u1ea9n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 v\u00e0 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng ; Nguy\u1ec5n V\u0129nh t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn sau \u1edf trong vi\u1ec7c n\u00e0y, s\u1ebd th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u00e1i \u00e1o nhung y b\u1eb1ng th\u1ee9 nhung d\u1ec7t hoa, m\u00e0u quan l\u1ee5c ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan Ph\u00e1i th\u01b0\u1edfng cho 2 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 3 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Ng\u00f4 V\u0103n Th\u01b0 th\u0103ng th\u1ee5 Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i. D\u00e2n tr\u00e1ng \u0111inh v\u00e0 d\u00e2n l\u1ec7 thu\u1ed9c 2 t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 ; ba ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c quy\u1ec1n l\u00e3nh binh sai ph\u00e1i \u0111\u1ec1u gia th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf, \u00e1o sa nam h\u1eb9p tay, qu\u1ea7n tr\u1eebu nam m\u00e0u \u0111\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; 5 vi\u00ean t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng d\u00e2n Man \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 1 c\u00e1i \u00e1o d\u1ea1 \u0111\u1ecf, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i phong t\u1ee5c c\u1ee7a Man di. D\u00e2n bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Kinh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi sai ph\u00e1i tr\u01b0\u1edbc kia ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u1eadp m\u01b0u \u0111\u00e1nh l\u1eeba n\u00f3i d\u1ed1i ; \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n Man \u1edf n\u00fai b\u00e1o o\u00e1n g\u00e2y vi\u1ec7c, nay ch\u00fang \u0111\u00e3 s\u1ee3, h\u1ed1i l\u1ed7i, quy ph\u1ee5c, n\u00ean nghi\u00eam c\u1ea5m nh\u1eefng kh\u00e1ch bu\u00f4n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c quen th\u00f3i c\u0169 h\u1ed1ng h\u00e1ch d\u1ed1i tr\u00e1. L\u1ea1i ph\u1ea3i gia t\u00e2m g\u1ecdi d\u00e2n tr\u1ea1i Man ra \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i, khi\u1ebfn h\u1ecd quy thu\u1eadn m\u00e0 th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng. N\u1ebfu h\u1ecd c\u00f2n ch\u1ea5p m\u00ea, th\u00ec d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi Man, lo g\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf c\u1ed1t y\u1ebfu \u0111\u1ec3 y\u00ean ngo\u00e0i bi\u00ean, n\u00ean kh\u00e9o th\u1ec3 t\u1ea5t m\u00e0 l\u00e0m. C\u00e1c s\u1edf \u0111\u1ea1o \u1edf 2 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n Ph\u1ee5 An v\u00e0 An Ba tr\u01b0\u1edbc v\u00ec \u00e1c Man qu\u1ea5y nhi\u1ec5u c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i s\u1ee3 h\u00e3i t\u1ea3n m\u00e1t, thu\u1ebf kho\u00e1 \u1edf \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u tr\u1ed1n thi\u1ebfu, c\u0169ng cho ho\u00e3n l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i sau d\u00e2n v\u1ec1 ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac s\u1ebd truy n\u1ed9p, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u00f2i g\u1ea5p l\u00e0m kh\u00f3 cho d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua t\u1eebng b\u1ea3o b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ea7u c\u1eadn r\u1eb1ng : \u201c\u00e1c Man v\u1eabn quen ngoan ng\u1ea1nh. \u0110\u1eddi L\u00ea tri\u1ec1u Th\u00e1nh T\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 t\u1eebng sai quan \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y. C\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf b\u1ea3n tri\u1ec1u ta \u0111\u1eb7t 6 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1t gi\u1eb7c Man ; n\u0103m Gia Long m\u1edbi sai v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i \u0111\u1ec3 s\u1eafp x\u1ebfp, \u0111\u1eb7t ra c\u01a1 Th\u1eadp ki\u00ean, \u0111\u1eafp 100 \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, sau l\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00eam th\u00e0nh d\u00e0i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u01a1 L\u1ee5c ki\u00ean, l\u1ea5y nh\u1eefng d\u00e2n \u1edf g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u1ee5 th\u00eam v\u00e0o \u0111\u1ec3 thay nhau \u0111\u00f3ng gi\u1eef ; kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta l\u1ea1i ch\u1ec9nh l\u00fd th\u00eam, ch\u1ed7 c\u01a1 nghi canh ph\u00f2ng \u0111\u1ec3 d\u1eb9p gi\u1eb7c r\u1ea5t l\u00e0 chu \u0111\u00e1o : (\u0110\u1ecba gi\u1edbi t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ea7u gi\u00e1p \u0111\u1ecba gi\u1edbi t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, cu\u1ed1i gi\u00e1p t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y B\u1eafc m\u1ed9t d\u1ea3i n\u00fai cao \u0111\u1ee9ng s\u1eefng, r\u00f5 r\u00e0ng nh\u01b0 b\u1ee9c v\u00e1ch \u0111\u1ee9ng, t\u1ee9c l\u00e0 s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a \u00e1c Man. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ch\u00fang th\u01b0\u1eddng l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n. L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng sai Ti\u1ec1n tr\u00e1ng b\u1ed9 qu\u00e2n Thi\u1ebfu b\u1ea3o Tr\u1ea5n qu\u1eadn c\u00f4ng B\u00f9i Ph\u1ee5 H\u1eefu \u0111em qu\u00e2n tr\u1ea5n \u00e1t gi\u1eb7c Man, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf b\u1edd b\u00ean nam s\u00f4ng Tr\u00e0 Kh\u00fac. C\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf b\u1ea3n tri\u1ec1u sai kh\u00e2m sai Tu\u1ea7n ph\u1ee7 V\u0129nh Th\u1ecd h\u1ea7u \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n ph\u1ee7, \u0111\u1eb7t 6 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n ph\u00f2ng tr\u00fa. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf sai v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Duy\u1ec7t, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ec3 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, xin l\u1ea5y h\u1ebft s\u1ed1 d\u00e2n \u0111\u1eb7t c\u01a1 Th\u1eadp ki\u00ean l\u00e0m c\u01a1 B\u00ecnh man, \u0111\u1eafp 100 \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u0111\u1ec3 ng\u0103n gi\u1eef gi\u1eb7c r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u01a1 L\u1ee5c ki\u00ean, x\u00e9t theo ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n s\u1edf, \u0111\u1eafp th\u00eam b\u1ee9c th\u00e0nh d\u00e0i : nam gi\u00e1p t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, d\u00e0i c\u1ed9ng 37.497 tr\u01b0\u1ee3ng, th\u00e0nh 277 d\u1eb7m. Ngo\u00e0i ra, l\u1ea1i ph\u1ee5 th\u00eam v\u00e0i ngh\u00ecn d\u00e2n \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea5y, thay nhau \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef. \u0110\u1ebfn kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m xong. R\u1ed3i v\u00ec ng\u00e0y \u1ea5y h\u01a1i \u00edt vi\u1ec7c, quan qu\u00e2n c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef, m\u1edbi b\u1ecf nh\u1eefng d\u00e2n \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ed5i c\u01a1 L\u1ee5c ki\u00ean l\u00e0m 5 c\u01a1 T\u0129nh man. C\u01a1 th\u1ee9 1 \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3n : Ph\u00fa Th\u1ecd, Tuy An, Thu\u1eadn An, Tu\u1ea5n L\u0129nh, D\u0169ng Th\u1ee7y, Ph\u00fa Th\u00e0nh, An L\u1ea1c, B\u1ea3o An, Ph\u00fa S\u01a1n, V\u0129nh Kh\u00e1nh, Ph\u00fa L\u00e2m, M\u1ef9 S\u01a1n, Ki\u00ean Th\u00e0nh, Th\u1ed5 S\u01a1n, M\u1ef9 Th\u1ecb, H\u01b0ng Nh\u00e2n, H\u01b0ng B\u00ecnh, Ph\u00fa Xuy\u00ean, Ph\u00fa Nhu\u1eadn, L\u00e2n \u0110\u00ecnh, An \u0110\u00ecnh, Giang Ng\u1ea1n, c\u1ed9ng 22 \u0111\u1ed3n s\u1edf. C\u01a1 th\u1ee9 2 \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3n : Thanh B\u1ed3ng, An Vi\u00ean, Thanh Nguy\u00ean, Th\u1ea1ch Kh\u00e1nh, Ki\u00ean Gi\u00e1p, Cao \u0110\u00f4i, Tr\u01b0\u1eddng Giang, An S\u01a1n, Vi\u00ean M\u00f4n, Kh\u00e1nh Th\u1ea1ch, B\u1ea1ch C\u00e2u, Tu\u1ea5n M\u00e3, Phong L\u0129nh, L\u00e2m H\u1ed9i, V\u00e2n L\u00ea, Th\u1ea1ch Nh\u00e2m, Th\u1ea1ch Phong, H\u00f9ng L\u0129nh, Ch\u1ec9 Tr\u1ee5, Thanh Kh\u00ea, Linh Chi, c\u1ed9ng 21 \u0111\u1ed3n s\u1edf. C\u01a1 th\u1ee9 3 \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng gi\u1eef \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n : Ki\u00ean Th\u1ea1ch, An L\u0129nh, H\u00f9ng Th\u00e0nh, Cam L\u00e2m, Tr\u00e1ng S\u0129, \u0110\u1ea1i Ph\u1ee5, Phong Nhu\u1ec7, M\u1ef9 L\u1ed9c, Thanh Th\u1ee5, Gi\u1ea3ng V\u0169, T\u00fa L\u0129nh, Th\u1ea1ch L\u0129nh, Th\u1ea1ch L\u00e2m, M\u1ef9 S\u01a1n, Trung Phu, B\u1ed3ng Lai, C\u1ee7ng C\u1ed1, Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u00ecnh, Tr\u01b0\u1eddng Ho\u00e0, Nh\u00e2n L\u00fd, T\u00e2n Long, Ph\u01b0\u1edbc L\u1ed9c, c\u1ed9ng 22 \u0111\u1ed3n s\u1edf. C\u01a1 th\u1ee9 4 \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng gi\u1eef \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n : Ph\u00fa L\u1ed9c, Ninh Giang, T\u00e0i C\u00f4ng, V\u0169 Gi\u00e1p, Long An, Kh\u00e1nh Giang, B\u00ecnh Ho\u00e0, An Ninh, V\u1ea1n Ni\u00ean, Th\u1ea1ch Ly, An Th\u1ea1ch, L\u1eadp Th\u1ea1ch, V\u0129nh An, B\u00ecnh An, T\u00e2n An, T\u00e2n B\u00ecnh, M\u1eadu L\u00e2m, B\u00edch Khu\u00ea, Tr\u00fac L\u00e2m, H\u00f9ng Ngh\u0129a, Xu\u00e2n Linh, An Phong, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Th\u1ea1ch Lu\u1ef9, Tam Giang, c\u1ed9ng 25 \u0111\u1ed3n s\u1edf. C\u01a1 th\u1ee9 5 \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3n : Ho\u00e0 T\u01b0\u1eddng, L\u00e2m T\u00f9ng, Nh\u00e2n Ho\u00e0, Th\u1ea1ch C\u0103n, Thu\u1eadn L\u1ee3i, Thanh Th\u1ee7y, M\u1ef9 Th\u1ecbnh, Ph\u00fa Nh\u00e2n, Thanh L\u00ea, L\u01b0\u01a1ng T\u00e0i, An B\u00e0i, V\u1ea1n Ph\u01b0\u1edbc, An T\u01b0\u1ee3ng, Tr\u1ea1ch L\u00e2m, Li\u1ec7t S\u01a1n, H\u01b0\u01a1ng Thanh, S\u01a1n Quan, An Nh\u00e2n, Thanh L\u00e2m, Thanh V\u00e2n, Ph\u01b0\u1edbc L\u00e2m, T\u00e0i Th\u1ecd, An D\u0169ng, Thanh Trung, c\u1ed9ng 24 \u0111\u1ed3n s\u1edf. L\u1ea1i s\u1eeda sang th\u00eam v\u00e0o b\u1ee9c th\u00e0nh d\u00e0i, hi\u1ec7n \u0111\u1eafp 114 \u0111\u1ed3n s\u1edf.<\/p>\n<p>Ta tr\u00f4ng nh\u1edd c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, t\u00ednh b\u1ec1 y\u00ean b\u1edd c\u00f5i ta, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn k\u1ebf hay ch\u1ebf ng\u1ef1 nhung \u0111\u1ecbch, kh\u00f4ng ngo\u00e0i c\u00e1ch v\u1eeba \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, v\u1eeba v\u1ed7 y\u00ean, t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u00e3 tr\u00e1ch c\u1ee9 c\u00e1c quan ngo\u00e0i bi\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0m cho xong vi\u1ec7c, tu\u1ef3 t\u1eebng vi\u1ec7c, l\u00fac n\u00ean c\u1ee9ng, l\u00fac n\u00ean m\u1ec1m. Tr\u01b0\u1edbc kia, d\u00e2n \u00e1c Man g\u00f5 c\u1eeda \u1ea3i, n\u1ed9p th\u00e0nh kho\u1ea3n, d\u00e2n ta \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean. \u0110\u00f3 l\u00e0 tr\u00f4ng nh\u1edd oai linh c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf c\u1ea3. Nh\u01b0ng b\u1ecdn [\u00e1c Man] kia l\u00f2ng d\u1eef t\u1ee3n, t\u00ednh qu\u00ea m\u00f9a, ho\u1ea3ng h\u1ed1t kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng. S\u1ef1 c\u01a1 v\u1ed7 v\u1ec1 ch\u1ebf ng\u1ef1, th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 do d\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady n\u00ean d\u1ee5 l\u1ea1i cho c\u00e1c quan t\u1ec9nh v\u00e0 qu\u00e2n th\u1ee9 T\u0129nh Man, ph\u1ea3i gia t\u00e2m ng\u0103n ng\u1eeba, \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho kh\u00f4ng x\u1ea3y ra s\u1ef1 lo ng\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a thu, m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 7, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Sai : th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh Ph\u1ea1m Duy Trinh l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n \u0110\u1ed7 Quang l\u00e0m Ph\u00f3 ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An, \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Ho\u00e1 Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m Ph\u00f3. B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 2 hi\u1ec7u d\u1ea5u v\u00e0ng, d\u1ea5u \u0111\u1ecf, tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 2 hi\u1ec7u d\u1ea5u \u0111\u1ecf, d\u1ea5u xanh, s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed c\u00f3 nhi\u1ec1u h\u01a1n, xin cho th\u00eam gi\u1ea3i ng\u1ea1ch\u201d((1) Gi\u1ea3i ng\u1ea1ch : s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n \u1edf m\u1ed7i tr\u01b0\u1eddng thi.1).<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cGi\u1ea3i ng\u1ea1ch khoa thi H\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 38, tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 25, l\u01b0\u1ee3ng chia ra t\u1eebng s\u1eafc, t\u1eebng hi\u1ec7u, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t m\u00e0 th\u00f4i. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra khoa thi \u0111\u1ec3 l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i, v\u1ed1n mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u00e2n t\u00e0i \u0111\u1ec3 cho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc d\u00f9ng. Nay tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed th\u00eam nhi\u1ec1u, chu\u1ea9n cho 2 hi\u1ec7u s\u1eafc v\u00e0ng, s\u1eafc \u0111\u1ecf \u0111\u1ec1u th\u00eam m\u1ed9t t\u00ean [gi\u1ea3i ng\u1ea1ch], c\u1ed9ng v\u1edbi ng\u1ea1ch c\u0169 \u0111\u1ee7 40 t\u00ean. Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An v\u1eabn y nh\u01b0 ng\u1ea1ch c\u0169, duy s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed c\u00e1c h\u1ea1t c\u00f3 th\u00eam l\u00ean, gi\u1ea3m xu\u1ed1ng kh\u00e1c nhau, m\u00e0 quy\u1ec3n thi \u1edf trong tr\u01b0\u1eddng h\u01a1n, k\u00e9m c\u0169ng c\u00f3 kh\u00e1c, n\u1ebfu hi\u1ec7u n\u00e0o \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 gi\u1ea3i ng\u1ea1ch, m\u00e0 v\u0103n l\u00fd c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 ho\u1eb7c ch\u01b0a \u0111\u1ee7 nh\u01b0 ng\u1ea1ch c\u0169 m\u00e0 s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u00f2n h\u01a1i \u00edt, th\u00ec c\u1ee9 l\u1ea5y th\u00eam ho\u1eb7c b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. C\u1ed1t cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1 gi\u1ea3i ng\u1ea1ch, kh\u00f4ng n\u00ean c\u00e2u th\u00fac v\u00e0o ch\u1ed7 s\u1eafc hi\u1ec7u v\u1eabn \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecf s\u00f3t nh\u00e2n t\u00e0i, th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Khoa \u1ea5y l\u1ea5y \u0111\u1ed7 C\u1eed nh\u00e2n : Tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 39 ng\u01b0\u1eddi (L\u00ea V\u0129nh Khanh, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng H\u00e0nh, \u0110\u1eb7ng Huy Tr\u1ee9, Tr\u1ea7n Nghi \u0110\u00f4ng, Nguy\u1ec5n V\u0129nh Trinh, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ea5n, L\u00ea H\u1eefu L\u1ec5, Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Kh\u00e2m, Ph\u1ea1m Qu\u1ebf, Phan V\u0103n Ho\u00e1n, Tr\u1ea7n Kh\u1eafc Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u1ec9nh, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Nguy\u00ean, Ho\u00e0ng Kim C\u00f4n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Khi\u00eam, L\u00ea Xu\u00e2n T\u01b0\u1eddng, L\u00ea Tr\u1ecdng Huy\u00ean, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf An, L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Nh\u00e3, Nguy\u1ec5n Thu\u1eadt, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u01b0, \u0110o\u00e0n V\u0103n Ho\u00e1n, L\u00ea Kh\u1eafc C\u1ea7u, Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc C\u1eedu, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh C\u00f4n, L\u00ea Xu\u00e2n T\u00e1, Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1ea3o, Cao V\u0103n H\u1ecdc, Nguy\u1ec5n Duy T\u1ef1, Tr\u1ea7n C\u00f4ng So\u1ea1n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nho, L\u00fd Th\u1ebf Khu\u00f4ng, Ch\u1ebf Quang L\u00e2n, Nguy\u1ec5n Quang Tr\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n V\u0103n, Ph\u1ea1m Huy Thanh, Ph\u1ea1m Ph\u00fa Duy, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng \u0110\u00f4n, Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh \u00fd). Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 25 ng\u01b0\u1eddi (D\u01b0\u01a1ng Do\u00e3n Ch\u1ea5p, Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129, B\u00f9i V\u0103n H\u00e0i, \u0110\u1ed7 Thi\u1ec7n Khanh, L\u00ea H\u1eefu D\u1ef1, Nguy\u1ec5n S\u0129 \u1ea5n, L\u00ea \u0110\u00ecnh Th\u1ee9c, Phan T\u1ef1, V\u0169 V\u0103n D\u1eadt, V\u0103n \u0110\u1ee9c Khu\u00ea, L\u00ea Do\u00e3n, Phan Hu\u00e2n, Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh Do\u00e3n, Phan Huy Ki\u00eam, Phan \u0110\u00ecnh Tuy\u1ec3n, H\u00e0 Huy Ni\u1ebfp, Tr\u1ea7n V\u0103n M\u1ef9, L\u00ea Quang Gia, Nguy\u1ec5n T\u1ebf, \u0110\u1ed7 Xu\u00e2n T\u01b0\u1eddng, Ph\u1ea1m Huy B\u00ecnh, Cao \u0110\u0103ng Ngo\u1ea1n, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u1ef1u, L\u00ea Danh T\u00f9ng, Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u00e0o). \u0110\u1ebfn khi \u0111\u1ec7 quy\u1ec3n l\u00ean, vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea5y \u0111\u1ed7, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb tu\u1ed5i, tr\u01b0\u1edbc ta v\u1eabn ng\u1edd l\u00e0 l\u1ea5y l\u1ea1m, \u0111\u1ebfn khi duy\u1ec7t quy\u1ec3n thi, th\u1ea5y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u1ed7 T\u00fa t\u00e0i, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi nh\u00e0 c\u00f3 khoa ho\u1ea1n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i c\u00f2n tr\u1ebb m\u00e0 v\u0103n gi\u00e0 d\u1eb7n, m\u1edbi bi\u1ebft g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u0103n h\u1ecdc ng\u00e0y m\u1ed9t ti\u1ebfn, m\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u1ea1i c\u00e0ng th\u1ecbnh h\u01a1n, ta r\u1ea5t m\u1eebng v\u00e0 y\u00ean l\u00f2ng\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTh\u1eadn Trai ti\u00ean sinh ((1) Th\u1eadn Trai ti\u00ean sinh t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n, sinh ra Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai.1) l\u00e0 th\u1ea7y d\u1ea1y ta, khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, nay tu\u1ed5i gi\u00e0 v\u1ec1 ngh\u1ec9 ; con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, m\u00ecnh coi 3 h\u1ea1t, c\u00f3 ti\u1ebfng ch\u00ednh tr\u1ecb gi\u1ecfi ; ch\u00e1u \u0110\u0103ng H\u00e0nh, khoa n\u00e0y l\u1ea1i \u0111\u1ed7 C\u1eed nh\u00e2n th\u1ee9 2, \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang, kh\u00f4ng m\u1ea5t ti\u1ebfng c\u1ee7a nh\u00e0, ta r\u1ea5t khen ng\u1ee3i\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, vua l\u00e0m m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 (xem trong t\u1eadp th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf), sai trung s\u1ee9 \u0111em cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang. Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng thi \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, ph\u00e0m quy\u1ec3n v\u0103n n\u00e0o h\u01a1i c\u00f3 d\u00ednh l\u00edu v\u00e0o h\u00ecnh t\u00edch m\u00e0 b\u1ecb vi\u00ean ch\u1ee7 ty lo\u1ea1i ra, th\u00ec B\u1ed9, Vi\u1ec7n tr\u00edch h\u1ea1ch l\u1ea1i. Khoa n\u00e0y h\u1ea1ng C\u1eed nh\u00e2n tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An c\u00f3 B\u00f9i V\u0103n H\u00e0i, v\u00e0 L\u00ea Do\u00e3n, v\u0103n \u1edf b\u00e0i ph\u00fa hai \u0111\u1eb1ng c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2u gi\u1ed1ng nhau, ch\u1ee7 kh\u1ea3o L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c cho r\u1eb1ng hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u00e0 T\u00fa t\u00e0i tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00e0ng (H\u00e0i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 \u0110\u1ee9c Th\u1ecd, Do\u00e3n ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 H\u00e0 Thanh), v\u0103n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i c\u00f3 H\u00e0 Huy Ni\u1ebfp v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tr\u00e0o, h\u00f4m x\u01b0\u1edbng danh \u0111\u1ec1u \u1ed1m, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u1ee9ng h\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng C\u1eed nh\u00e2n, nh\u01b0ng t\u1eadp t\u1ea5u l\u00ean, xin do quan s\u1edf t\u1ea1i s\u1ebd s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn khi \u0111\u1ec7 quy\u1ec3n l\u00ean, Ni\u1ebfp v\u00e0 Tr\u00e0o, v\u0103n \u0111\u1ec1u kh\u00e1. D\u1ee5 xu\u1ed1ng cho B\u1ed9, Vi\u1ec7n duy\u1ec7t l\u1ea1i, chu\u1ea9n cho c\u1ee9 \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng C\u1eed nh\u00e2n.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd 100 tu\u1ed5i \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh (Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1ecbch, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n B\u1ed3ng S\u01a1n).<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebft ph\u1ee5 h\u1ecd Nguy\u1ec5n \u1edf t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng (Nguy\u1ec5n Th\u1ecb B\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 To\u00e1n Tr\u00ec, huy\u1ec7n Hi\u1ec7p S\u01a1n), h\u1ed3i 18 tu\u1ed5i, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng l\u00e0 M\u1ea1c Th\u1ebf Vi\u00eam, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i th\u00e1ng, v\u00ec Vi\u00eam \u1ed1m r\u1ed3i ch\u1ebft. N\u00e0ng th\u1ec1 ch\u1ebft theo ch\u1ed3ng, k\u00eau g\u00e0o \u0111\u1ebfn th\u1ed5 ra huy\u1ebft ; khi \u0111\u00e3 ch\u00f4n ch\u1ed3ng r\u1ed3i, v\u1ec1 nh\u00e0 cha, th\u1eaft c\u1ed5 ch\u1ebft. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn tai vua, ban cho bi\u1ec3n ng\u1ea1ch (c\u00f3 4 ch\u1eef \u201cNguy\u1ec5n th\u1ecb ti\u1ebft ph\u1ee5\u201d \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf r\u1ec7t c\u1eeda nh\u00e0 \u1ea5y).<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu s\u1eeda \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn s\u1eeda cung T\u1eeb Th\u1ecd ; \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c s\u1eeda \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3, to\u00e0 Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m ch\u1ecdn v\u00e0o gi\u1edd s\u1edbm ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, th\u00e1ng 7, k\u00ednh c\u00e1o r\u01b0\u1edbc th\u00e1nh v\u1ecb \u0111\u1eb7t l\u00ean \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean. N\u1ed9i c\u00e1c L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp nh\u1eadn l\u1ea7m l\u00e0 gi\u1edd Th\u00e2n ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, l\u00e0m phi\u1ebfu ch\u1ec9 thi h\u00e0nh. B\u1ed9 L\u1ec5 c\u0169ng v\u00ec l\u1ea7m, ngh\u0129 so\u1ea1n ra nghi ti\u1ebft. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 ! B\u1ecdn Thi\u1ebfp d\u00e2ng s\u1edb xin nh\u1eadn t\u1ed9i ngay. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u1ed7 t\u00f4n mi\u1ebfu, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t tr\u1ecdng. N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 c\u00e1i c\u1eeda ban ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a vua, sao l\u1ea1i nh\u1ea7m l\u1eabn nh\u01b0 th\u1ebf ! N\u1ebfu kh\u00f4ng h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, h\u00e1 kh\u00f4ng l\u1ee1 vi\u1ec7c hay sao ?\u201d. C\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf c\u00e1c b\u1ed9 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng ph\u1ea1t. V\u1eeba m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m xong, l\u1ea1i r\u01b0\u1edbc an th\u00e1nh v\u1ecb \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng r\u01b0\u1edbc \u0111i, vua \u0111\u1ec1u \u0111i b\u1ed9 theo. Khi l\u1ec5 l\u00e0m xong, c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean d\u1ef1 v\u00e0o c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>L\u00e0m thuy\u1ec1n Thanh \u00e1n v\u00e0 thuy\u1ec1n Tu Ph\u01b0\u1edbc. Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ed1c bi\u1ec7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 binh \u0111inh c\u00f9ng th\u1ee3 thuy\u1ec1n s\u1ed1 ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 may qu\u1ea7n \u00e1o, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. L\u1ea1i l\u00e0m l\u1ea1i thuy\u1ec1n Thu\u1ef5 long (theo c\u00e1ch th\u1ee9c thuy\u1ec1n Kim \u01b0ng v\u00e0 thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng).<\/p>\n<p>H\u1ea1 l\u1ec7nh cho t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An \u0111\u1ed5i t\u00ean m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, g\u1ecdi l\u00e0 thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec1m d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean g\u1ecdi t\u1ec9nh Thanh Hoa l\u00e0 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1. Tr\u01b0\u1edbc kia, v\u00ec hu\u00fd nh\u00e0 vua, ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i l\u1ea1i c\u1ea3 \u1ea5n tri\u1ec7n. Nay, vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng ch\u1eef hu\u00fd \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu r\u1ea5t l\u00e0 t\u00f4n tr\u1ecdng, theo l\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean cung k\u00ednh m\u00e0 ki\u00eang tr\u00e1nh. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi, c\u0169ng ph\u1ea3i n\u00ean c\u00f2n l\u1ea1i s\u1ef1 th\u1ef1c. X\u00e9t c\u00e1c s\u1eed s\u00e1ch c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Nam, t\u1ec9nh Thanh \u0111\u1eddi c\u1ed5 l\u00e0 Thanh Ho\u00e1. V\u1eady chu\u1ea9n cho l\u1ea5y l\u1ea1i t\u00ean c\u1ed5, ph\u00e0m c\u00e1c d\u1ea5u quan ph\u00f2ng v\u00e0 \u1ea5n tri\u1ec7n c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i l\u1ea1i m\u00e0 ban c\u1ea5p.<\/p>\n<p><a>N\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng. Ph\u00f3 s\u1ee9 Ki\u1ec7u M\u1ed9c b\u1ecb\u00a0 b\u1ec7nh, ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u bi\u00ean gi\u1edbi. Ch\u00e1nh s\u1ee9 S\u01a1n Th\u00ed \u0111\u1ebfn s\u1ee9 qu\u00e1n t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, c\u0169ng b\u1ecb b\u1ec7nh. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai n\u01b0\u1edbc \u1edf c\u00f5i xa, ng\u01b0\u1edbc m\u1ebfn thanh gi\u00e1o c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ea7u \u0111\u00e3 l\u00e2u. T\u1ea5m l\u00f2ng s\u1ee3 m\u1ec7nh tr\u1eddi, th\u1edd n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, tr\u01b0\u1edbc sau kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen th\u01b0\u1edfng. S\u1ee9 b\u1ed9 \u1ea5y tr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u0111\u1ebfn khi v\u1ec1, theo l\u1ec7, c\u00f3 ban cho s\u1eafc th\u01b0 v\u00e0 c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt. Nay s\u1ee9 th\u1ea7n \u1edf xa \u0111\u1ebfn, t\u00ecnh hu\u1ed1ng c\u00e0ng \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, n\u00ean \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho \u0111\u1ee3i \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh \u0111\u1ec3 b\u1edbt kh\u00f3 nh\u1ecdc phi\u1ec1n ph\u1ee9c\u201d. R\u1ed3i ban h\u1eadu th\u01b0\u1edfng h\u01a1n n\u1eefa, sai ph\u00e1i vi\u00ean \u0111em \u0111i ban cho, nh\u01b0ng \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng ban s\u1eafc th\u01b0 m\u00e0 b\u1ea3o cho v\u1ec1.<\/a><\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng b\u1ed5 sang T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng V\u0169 Qu\u00fdnh th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n Th\u00e1i y vi\u1ec7n ; Lang trung b\u1ed9 Binh Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch th\u0103ng th\u1ee5 Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng.<\/p>\n<p><a>Tri\u1ec7u T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u1ec1 Kinh. Nh\u00e0n tr\u01b0\u1edbc g\u1eb7p tang cha m\u1eb9, v\u1ec1 l\u00e0ng, vua ngh\u0129 \u0111\u1ebfn Nh\u00e0n kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u00e3 l\u00e2u, n\u00ean tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh. Khi v\u00e0o h\u1ea7u, vua cho l\u00ean \u0111i\u1ec7n, y\u00ean \u1ee7i h\u1ecfi han h\u1ed3i l\u00e2u, nh\u00e2n h\u1ecfi \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf ph\u00eda t\u00e2y, \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu, ph\u1ecfng c\u00f3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng x\u1ea3y vi\u1ec7c g\u00ec ? Nh\u00e0n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n ta \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh d\u1eef, sau ch\u00fang t\u1ea5t kh\u00f4ng d\u00e1m k\u00e9o c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn. Ch\u1ec9 c\u00f3 b\u1ecdn th\u1ed5 Man nh\u1ecf c\u1ea5t l\u1ebbn khi \u1ea9n khi hi\u1ec7n, t\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u0169ng c\u00f3\u201d. Vua l\u1ea1i h\u1ecfi vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u00e0 vi\u1ec7c v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u1ebf ng\u1ef1, \u0111\u1eb1ng n\u00e0o kh\u00f3 ? Nh\u00e0n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e1nh n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec, ch\u1ec9 s\u1ee3 sau khi vi\u1ec7c b\u00ecnh r\u1ed3i, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi Man b\u1ea5t tr\u1eafc, v\u1ed7 v\u1ec1 n\u00f3 r\u1ea5t kh\u00f3\u201d. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, l\u1ea1i tri\u1ec7u Nh\u00e0n \u0111\u1ebfn h\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, vua h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i c\u00f9ng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y xin \u0111em th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec ?\u201d. Nh\u00e0n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay gi\u1eb7c th\u1ed5 th\u1ebf ng\u00e0y m\u1ed9t c\u00f9ng c\u1ea5p, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3 ch\u1ec9 bi\u1ebft c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c m\u00e0 th\u00f4i\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n \u0111\u1ec3 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, d\u00e2n \u0111\u1ec3 nu\u00f4i qu\u00e2n. Nay t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o ph\u00eda Nam, c\u00e1c h\u1ea1t ch\u1ee3t g\u1eb7p c\u00f3 ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c h\u1ed3i, ch\u01b0a th\u1ec3 l\u00e0m kh\u00f3 nh\u1ecdc cho d\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ed9ng d\u1ee5ng \u0111\u1ebfn qu\u00e2n. Vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y h\u00e3y \u0111\u1ee3i thong th\u1ea3 s\u1ebd b\u00e0n \u0111\u1ebfn c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Nh\u00e0n c\u00fai \u0111\u1ea7u t\u1ea1. Vua nh\u00e2n ban cho 1 c\u00e1i qu\u1ea1t ng\u1ef1, 1 kh\u1ea9u s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang ng\u1ef1 d\u1ee5ng. L\u1ea1i sai c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u, chu\u1ea9n cho c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u b\u00e0y. Nh\u00e0n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Duy c\u00f3 c\u00e1c thuy\u1ec1n b\u00e8 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u m\u1ee5c n\u00e1t, m\u00e0 th\u1ee3 \u1edf trong h\u1ea1t \u00edt, t\u1ea5t ph\u1ea3i kh\u1ea9n bi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u00f3 s\u1ef1 x\u1ea3y ra. Vi\u1ec7c khai s\u00f4ng, ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i khi n\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ec9nh An Giang, ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed h\u01a1i n\u1eb7ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y qu\u00e2n \u1edf Kinh v\u00e0 qu\u00e2n \u1edf T\u1ea3 k\u1ef3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng th\u00fa, th\u01b0\u1eddng hay m\u1eafc b\u1ec7nh. V\u1eady xin c\u1ee9 v\u00e0o n\u01a1i g\u1ea7n, l\u1ea5y qu\u00e2n \u1edf Nam k\u1ef3 thay v\u00e0o, hai \u0111\u1eb1ng s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n c\u1ea3. Nh\u00e0n l\u1ea1i t\u00e2u b\u00e0y ti\u1ebfn c\u1eed nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u00e0ng v\u00f5 sai ph\u00e1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c h\u01a1n 20 ng\u01b0\u1eddi. Vua \u0111\u1ec1u c\u1ea5t d\u00f9ng c\u1ea3. L\u01b0u Nh\u00e0n l\u1ea1i v\u00e0i ng\u00e0y r\u1ed3i b\u1ea3o cho v\u1ec1 n\u01a1i l\u00e0m quan, l\u1ea1i cho m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf k\u1ef7 s\u1ef1 v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh Xi\u00eam L\u1ea1p, v\u00e0 cho 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ecb, v\u00ec c\u00f3 tang cha m\u1eb9, v\u1ec1 qu\u00ea, r\u1ed3i m\u1ea5t. L\u1ea5y Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean v\u00ec c\u00f3 tang cha m\u1eb9, l\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai Tr\u1ea7n D\u1eadt b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng. Nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Bi\u00ean Ho\u00e0 Tr\u1ea7n Tu\u1ea5n (t\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u1ea5n) th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd. Vua r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 [Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu] ch\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An ; l\u1ea1i ch\u01a1i n\u00fai Thu\u00fd V\u00e2n. Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo h\u1ed9 gi\u00e1 t\u1eeb quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 cho \u0111\u1ebfn l\u1ea1i d\u1ecbch, binh \u0111inh c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u00e0n chay thu\u1ef7 l\u1ee5c ((1) Th\u1ee7y l\u1ee5c : \u0111\u00e0n chay c\u00f3 \u0111\u1ee7 c\u00e1c khoa giao c\u1ee7a nh\u00e0 Ph\u1eadt.1) \u1edf ch\u00f9a Kh\u00e1nh Duy\u00ean. S\u1eafc cho t\u1ebf th\u1ea7n n\u00fai Linh Th\u00e1i v\u00e0 th\u1ea7n linh \u1ea5p \u0110\u00f4ng Am m\u1ed7i n\u01a1i m\u1ed9t \u0111\u00e0n.<\/p>\n<p>T\u1ebf t\u01b0\u1edbng s\u0129 tr\u1eadn vong \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng y\u1ebfu \u1edf b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u1ec3n. Khi m\u1edbi trung h\u01b0ng, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta t\u1eeb Gia \u0110\u1ecbnh k\u00e9o c\u1edd v\u1ec1, do n\u01a1i \u0111\u00f3 th\u1eb3ng ti\u1ebfn, l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 nghi\u1ec7p c\u0169. Tuy uy tr\u1eddi \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, kh\u00f4ng n\u01a1i n\u00e0o kh\u00f4ng s\u1ee3 h\u00e3i, nh\u01b0ng d\u01b0\u1edbi m\u0169i t\u00ean h\u00f2n \u0111\u1ea1n, t\u01b0\u1edbng s\u0129 h\u1ebft s\u1ee9c x\u00f4ng pha kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn th\u00e2n, v\u00f9i x\u00e1c chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, v\u1eabn c\u00f2n kh\u00ed oanh li\u1ec7t. Nay c\u1edd thu\u00fd anh \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, ngh\u0129 l\u1ea1i nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 c\u1ea3m trong l\u00f2ng. V\u1eady h\u1ea1 l\u1ec7nh cho quan vi\u00ean c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch, ch\u1ecdn n\u01a1i \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n, s\u1eafm s\u1eeda \u0111\u1ee7 sinh l\u1ec5, do m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u1ec1 ban v\u00f5, kh\u00e2m m\u1ea1ng \u0111\u1ebfn t\u1ebf, \u0111\u1ec3 t\u1ecf h\u1eadu \u0111\u1ea1o\u201d.<\/p>\n<p>Thanh tra hai b\u1ed9 H\u00ecnh, H\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 T\u00fa, Ph\u1ea1m Qu\u1ef9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean ph\u1ea1m l\u1ed7i ph\u1ea3i ngh\u1ecb x\u1eed, s\u1ed1 l\u01b0\u01a1ng l\u0129nh h\u1eb1ng th\u00e1ng, ch\u1ec9 do b\u1ed9 H\u1ed9 ph\u00ea ph\u00e1t, kh\u00f4ng t\u1eebng c\u00f3 tr\u00edch h\u1ea1ch ra, ng\u01b0\u1eddi l\u0129nh l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi chi l\u01b0\u01a1ng, c\u1ea3\u00a0 hai \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1ng t\u1ed9i. V\u1ec1 s\u1ed1 ti\u1ec1n, g\u1ea1o l\u1ea1m chi, xin \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu s\u1ed5, chia ph\u1ea7n \u0111\u1ec3 truy b\u1ed3i, chi\u1ebfu lu\u1eadt x\u1eed ph\u00e2n. C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf ngo\u00e0i n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tra ngh\u1ecb. Vua cho r\u1eb1ng, vi\u1ec7c n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 s\u1ef1 nh\u00e2n tu\u1ea7n, kh\u00f4ng n\u1ee1 truy c\u1ee9u. C\u00f2n s\u1ed1 l\u1ea1m chi \u0111\u00e3 ph\u00e1t hi\u1ec7n ra, h\u01a1n 28.900 quan ti\u1ec1n v\u00e0 h\u01a1n 24.500 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, gia \u00e2n tha cho, kh\u00f4ng b\u1eaft truy b\u1ed3i ; x\u1eed ph\u00e2n. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng l\u00e0 ch\u1ee9c ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ed9 H\u1ed9, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean v\u00ec ph\u00e1t nh\u1ea7m, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p l\u01b0u. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi can \u00e1n : c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i t\u01b0, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u1ea7m l\u1ed7i v\u00ec ph\u1ea1m t\u1ed9i c\u00f4ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb nghi\u00eam ngh\u1ecb, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb l\u1ed7i t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i giao ngh\u1ecb, t\u00ecnh l\u00fd kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng ph\u00e1t l\u01b0\u01a1ng, c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i \u00e1n, th\u00ec b\u1ee5ng kh\u00f4ng d\u1ea1 tr\u1ed1ng, \u0111\u1ec3 \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u00ec c\u00f3 l\u00fd n\u00e0o nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 tu\u00e2n theo v\u0129nh vi\u1ec5n. V\u1eady chu\u1ea9n giao cho c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u h\u1ebft l\u00f2ng h\u1ed9i b\u00e0n, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3, \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb xin : \u201cT\u1eeb nay ph\u00e0m nh\u00e2n vi\u00ean can \u00e1n, ho\u1eb7c ph\u1ea1m t\u1ed9i t\u01b0, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c ra, ho\u1eb7c b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 c\u00e1o c\u00e1c tr\u1ecdng t\u00ecnh nh\u01b0 : tham tang, x\u1ebbo x\u00e9n \u0103n b\u1edbt, kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, kh\u00f4ng theo ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb nghi\u00eam ngh\u1ecb, \u0111\u1ec1u n\u00ean do nha m\u00f4n tu\u00e2n ngh\u1ecb thi h\u00e0nh, t\u01b0 \u0111\u00ecnh b\u1ed5ng. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng nh\u1ea7m l\u1eabn, v\u00e0 b\u1ecb t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng giao ngh\u1ecb, v\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t \u00e1n nghi\u00eam ngh\u1ecb m\u00e0 t\u1ef1u trung c\u00f3 l\u1ec7nh c\u00f9ng giao ngh\u1ecb x\u1eed, ho\u1eb7c x\u00e9t ngh\u1ecb nguy\u00ean kh\u00f4ng \u1edf trong kho\u1ea3n nghi\u00eam ngh\u1ecb, xin \u0111\u1ec1u cho chi c\u1ea5p \u0111\u1ebfn ng\u00e0y \u00e1n x\u1eed xong. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb \u1edf trong h\u1ea1n 6 th\u00e1ng th\u00ec cho truy c\u1ea5p ; ngo\u00e0i h\u1ea1n th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7, \u0111\u00ecnh c\u1ea5p. Ai b\u1ecb gi\u00e1ng ph\u1ea1t x\u1eed ph\u00e2n th\u00ec c\u1ee9 chi\u1ebfu l\u1ec7 thi h\u00e0nh. Duy c\u00f3 tra bi\u1ec7n c\u00e1c v\u1ee5 \u00e1n \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00ecnh h\u1ea1n ; nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh, \u0111\u1ec1u n\u00ean chi\u1ec3u \u00e1n y h\u1ea1n l\u00e0m cho xong, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i. C\u00f2n c\u00e1c qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 thuy\u1ec1n, v\u1ec1 s\u1ef1 \u0103n \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau, n\u1ebfu c\u00f3 li\u00ean can \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u00e1n t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, xin \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho kh\u1ea9u l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 chi d\u00f9ng\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p((1) Tam ph\u00e1p : b\u1ed9 H\u00ecnh, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t.1) tu\u00e2n Ch\u1ec9 d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, \u0111em nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m \u1edf Kinh ra tra x\u00e9t, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean. Vua sai c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u x\u00e9t l\u1ea1i, t\u00e2u l\u00ean, th\u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 r\u1ed9ng tha.<\/p>\n<p>V\u00ec c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf \u0111\u00ecnh tr\u1ec7, vua sai b\u1ed9 H\u00ecnh truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n v\u00e0 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n v\u00ec tra x\u1eed xong c\u00e1c v\u1ee5 \u00e1n b\u1ecf ch\u1ed3ng ch\u1ea5t, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia gi\u1eb7c th\u1ed5 g\u00e2y vi\u1ec7c, d\u00e2n h\u1ea1t hai ph\u1ee7 \u0110oan H\u00f9ng, L\u00e2m Thao ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb gi\u1eb7c quy\u1ebfn d\u1ed7, ho\u1eb7c b\u1ecb \u1ee9c\u00a0 hi\u1ebfp m\u00e0 theo, m\u1ed9t khi vi\u1ec7c b\u1ecb v\u1ee1 l\u1edf ra, bi\u1ebft r\u00f5 l\u00e0 ph\u00e1p lu\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 khoan th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec l\u1ea1i tr\u1ed1n \u0111i, g\u00e2y th\u00e0nh m\u1ed9t b\u1ecdn gi\u1eb7c. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ee5 h\u1ecdp th\u00e0nh \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn t\u00ean, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng do \u0111\u00f3 m\u00e0 ra. Tuy gia \u00e2n xu\u1ed1ng d\u1ee5 lu\u00f4n, gia h\u1ea1n cho ra \u0111\u1ea7u th\u00fa, nh\u01b0ng b\u1ecdn ch\u00fang qu\u00e1 b\u01b0\u1edbc l\u1ea9n xa, \u0111em l\u00f2ng ng\u1edd v\u1ef1c s\u1ee3 h\u00e3i ! Nhi\u1ec1u l\u1ea7n m\u1edbi ra \u0111\u1ea7u th\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 200 t\u00ean, c\u00f2n th\u00ec ch\u01b0a th\u1ec3 nh\u1ea5t lu\u1eadn y h\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady xin l\u1ea1i tri\u1ec3n h\u1ea1n cho 2 th\u00e1ng n\u1eefa, \u0111\u1ec3 ch\u00fang ti\u1ebfp t\u1ee5c ra th\u00fa\u201d. Vua cho r\u1eb1ng k\u1ef3 h\u1ea1n xin \u0111\u00f3 h\u01a1i ng\u1eb7t, v\u1eady cho th\u00eam h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, t\u1ecf cho ch\u00fang bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd t\u1ed1t m\u1edf r\u1ed9ng l\u01b0\u1edbi c\u1ee7a Th\u00e0nh Thang ((2) Th\u00e0nh Thang l\u00e0 vua nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng th\u1eddi c\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, khi ch\u0103ng l\u01b0\u1edbi b\u1eaft chim, m\u1edf ra 3 m\u1eb7t, \u0111\u1ec3 cho con chim n\u00e0o mu\u1ed1n tho\u00e1t m\u1eb7t n\u00e0o th\u00ec tho\u00e1t. \u0110\u00e2y c\u00f3 \u00fd n\u00f3i Thi\u1ec7u Tr\u1ecb c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n t\u1eeb, c\u0169ng mu\u1ed1n l\u00e0m nh\u01b0 Th\u00e0nh Thang.2). Khi l\u1ec7nh ban xu\u1ed1ng, nh\u1eefng k\u1ebb tr\u1ed1n \u0111i tranh nhau ra \u0111\u1ea7u th\u00fa, \u0110\u0103ng Giai d\u1ee5 cho bi\u1ebft \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, r\u1ed3i y\u00ean \u1ee7i cho v\u1ec1 ; l\u1ea1i b\u1ecf c\u1ee7a nh\u00e0 ra t\u00ecm m\u1ed9 d\u00e2n \u0111inh, sai ra s\u1ee9c th\u00e1m x\u00e9t b\u1eaft gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ebfn tai vua, vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai tr\u01b0\u1edbc n\u00f3i gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c B\u1eadt tr\u1ed1n \u1ea9n, th\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn, v\u1eady m\u00e0 m\u00e3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay c\u00f2n ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea1i sao th\u1ebf ?\u201d. \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c Nh\u00e0n, t\u00e2m t\u00edch d\u1ed1i tr\u00e1, b\u00ed hi\u1ec3m, khi \u1ea9n khi hi\u1ec7n b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng. Nghe n\u00f3i b\u1ecdn ch\u00fang ho\u1eb7c gi\u1ea3 l\u00e0m th\u1ea7y thu\u1ed1c, ho\u1ea1c th\u1ea7y \u0111\u1ecba l\u00fd, c\u0169ng c\u00f3 khi gi\u1ea3 l\u00e0m kh\u00e1ch \u0111i bu\u00f4n, v\u00ec th\u1ebf cho n\u00ean kh\u00f3 l\u00f2ng th\u00e1m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang, th\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f9ng, s\u1edbm h\u00f4m c\u0169ng ch\u1ec9 s\u1ed1ng cho qua ng\u00e0y. V\u1eady d\u1ee5 cho \u0110\u0103ng Giai chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho nh\u1eefng t\u00ean \u0111\u00e3 ra th\u00fa h\u1ebft s\u1ee9c th\u00e1m b\u1eaft, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n l\u1ea5y h\u1eadu th\u01b0\u1edfng\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, gi\u1eb7c c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e0n \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u1ebft. Nh\u00e0n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, nh\u1eadp b\u1ecdn v\u1edbi gi\u1eb7c N\u00f4ng V\u0103n V\u00e2n, ngu\u1ef5 x\u01b0ng l\u00e0 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u1eadn c\u00f4ng. Khi V\u00e2n b\u1ecb thua, Nh\u00e0n l\u1ea1i c\u00f9ng b\u1ecdn Th\u1ea1ch h\u1ee3p \u0111\u1ea3ng, c\u1ea5t l\u1ebbn \u0111i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c : v\u00f9ng T\u00e2y b\u1eafc th\u01b0\u1eddng b\u1ecb tai h\u1ea1i. \u0110\u1ebfn khi Th\u1ea1ch b\u1ecb quan qu\u00e2n gi\u1ebft ch\u1ebft, Nh\u00e0n tr\u1ed1n \u1ea9n ngay, kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u1edf nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, Nh\u00e0n l\u1ebbn \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ng\u01b0\u1eddi quen l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00e0i \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y t\u00ecm ch\u1ed7 \u0103n. B\u00e0i n\u00f3i kh\u00e9o \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea1i, m\u1eadt b\u00e1o cho T\u1ed5ng l\u00fd v\u00e0 b\u1ed9 bi\u1ec1n chia ra mai ph\u1ee5c b\u1ed1n m\u1eb7t, B\u00e0i h\u1ea1 th\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc, T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh L\u01b0\u1ee3ng, ng\u01b0\u1eddi trong x\u00e3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Qu\u1ef3nh v\u00e0 b\u1ecdn th\u00fa \u0111inh c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, h\u1ecdp c\u1ea3 \u0111\u1ec3 b\u1eaft, gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai chi ra ngay s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng 300 quan v\u00e0 b\u1ecf th\u00eam c\u1ee7a ri\u00eang ra 700 quan \u0111\u1ec3 c\u1ea5p c\u1ea3 cho, r\u1ed3i \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua khen l\u1eafm, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0n l\u00e0 gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, th\u01b0\u1eddng l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n, quan t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc h\u00e8n y\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, nu\u00f4i c\u00e1i nh\u1ecdt \u0111\u1ed9c th\u00e0nh b\u1ec7nh. Ta \u0111\u1ed5i ph\u00e1i vi\u00ean kh\u00e1c \u0111\u00e3 l\u00e2u, c\u0169ng kh\u00f4ng l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng hi\u1ec7u g\u00ec ! Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai m\u1ed9t khi nh\u1eadn vi\u1ec7c, v\u1ed7 v\u1ec1 nh\u00e2n d\u00e2n, tu\u1ef3 c\u01a1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, b\u1eafn ch\u1ebft t\u00ean gi\u1eb7c ch\u00ednh y\u1ebfu l\u00e0 Th\u1ea1ch, l\u1ea1i ch\u00e9m gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c v\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c, ch\u1ec9 c\u00f2n c\u00f3 t\u00ean gi\u1eb7c Nh\u00e0n m\u1ed9t m\u00ecnh tr\u1ed1n tr\u00e1nh ! Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tri\u1ec3n h\u1ea1n, th\u1ebf m\u00e0 ch\u01b0a h\u1ebft k\u1ef3, \u0110\u0103ng Giai \u0111\u1ed1c s\u1ee9c binh d\u00f5ng, chia \u0111\u01b0\u1eddng theo \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft, l\u1ea1i b\u1ecf c\u1ee7a nh\u00e0 ra t\u00ecm m\u1ed9 ti\u1ec3u d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i, h\u1ebft s\u1ee9c b\u1eaft gi\u1eb7c, khi\u1ebfn cho b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn 20 n\u0103m nay, b\u1ecb b\u1eaft ngay trong m\u1ed9t bu\u1ed5i, \u0111\u1eb7t d\u00e2n v\u00e0o n\u01a1i y\u00ean \u1edf, kh\u00f4ng x\u1ea3y ra vi\u1ec7c g\u00ec. D\u1eb9p gi\u1eb7c y\u00ean d\u00e2n nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f4ng c\u00e1n th\u1ef1c l\u00e0 r\u00f5 r\u1ec7t. V\u1eady th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai gia m\u1ed9t c\u1ea5p tr\u00e1c d\u1ecb, m\u1ed9t c\u00e1i nh\u1eabn m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng h\u1ea1t \u0111\u1eadu to, kim ti\u1ec1n L\u01b0\u1ee1ng long r\u1ea5t l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y tua \u0111eo, vi\u00ean ng\u1ecdc tr\u1eafng c\u00f3 ch\u1eef \u201cC\u00e1t t\u01b0\u1eddng Ph\u01b0\u1edbc kh\u00e1nh\u201d, ng\u1ecdc san h\u00f4 \u0111eo c\u00f3 d\u00e2y tua \u0111\u1ec1u m\u1ed9t th\u1ee9. S\u1ed1 ti\u1ec1n b\u1ecf ra 700 quan, c\u0169ng chu\u1ea9n tr\u00edch l\u1ea5y ti\u1ec1n \u1edf kho, y s\u1ed1 th\u01b0\u1edfng tr\u1ea3 l\u1ea1i. Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t b\u1ed5 Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng c\u00e1c qu\u00e2n, tr\u1eadt Ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m, th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh L\u01b0\u01a1ng th\u0103ng b\u1ed5 Ph\u00f3 thi\u00ean h\u1ed9, tr\u1eadt T\u00f2ng th\u1ea5t ph\u1ea9m, th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, qu\u1ea7n \u00e1o v\u00e0 ng\u00e2n b\u00e0i \u0111\u1ec1u m\u1ed9t c\u00e1i, r\u1ed3i cho theo sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh. Nguy\u1ec5n V\u0103n Qu\u1ef3nh c\u0169ng th\u01b0\u1edfng 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. Ngo\u00e0i ra, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c v\u00e0 th\u00fa \u0111inh h\u1ebft s\u1ee9c, chu\u1ea9n cho ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0m danh s\u00e1ch ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ban \u01a1n. C\u00f2n gi\u1eb7c Nh\u00e0n th\u00ec \u0111\u00f3ng c\u0169i \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft, x\u1eed t\u1eed b\u1eb1ng l\u0103ng tr\u00ec, b\u00eau \u0111\u1ea7u \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 y \u0111\u00e3 l\u00e0m gi\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i qu\u0103ng xu\u1ed1ng s\u00f4ng\u201d. L\u1ea1i v\u00ec gi\u1eb7c B\u1ed9t c\u00f2n tr\u1ed1n xa, truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u0111i d\u00f2 th\u00e1m, n\u1ebfu ch\u00e9m ho\u1eb7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn quan, s\u1ebd chi\u1ebfu theo c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng. Ai gi\u1ea5u \u1edf trong nh\u00e0, s\u1ebd b\u1ecb c\u00f9ng t\u1ed9i nh\u01b0 gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0, xin tri\u1ec7t bi\u1ec1n binh \u0111em v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh ; 6 \u0111\u1ed3n \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc (Minh N\u00f4ng, \u0110oan H\u1ea1, Ph\u1eadt \u1ea3, Tr\u00ec Long, H\u1ea3i B\u1ed1i, Nh\u00e2n L\u00fd) \u0111\u1ec1u xin r\u00fat c\u1ea3\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, v\u1ec1 ph\u00eda h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng C\u1eedu An, \u0111\u1ecba th\u1ebf tr\u0169ng th\u1ea5p, 3 huy\u1ec7n Kim \u0110\u1ed9ng, Ph\u00f9 C\u1eeb, Ti\u00ean L\u1eef, tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb tai h\u1ea1i, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho \u0111\u1eafp kh\u00fac \u0111\u00ea nguy, \u0111\u1ec3 ng\u0103n s\u1ee9c n\u01b0\u1edbc ; nay \u0111\u1ebfn k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc m\u00f9a thu, ch\u01b0a bi\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh c\u00e1c h\u1ea1t s\u1edf t\u1ea1i \u1ea5y ra sao, truy\u1ec1n d\u1ee5 cho quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u ngay l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u0103m tr\u01b0\u1edbc, k\u1ef3 ti\u1ec3u m\u00e3n, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng l\u00ean to, 3 huy\u1ec7n ru\u1ed9ng chi\u00eam b\u1ecb ng\u1eadp, ru\u1ed9ng m\u00f9a kh\u00f4ng c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u00e2n sinh nay \u0111\u00e2y mai \u0111\u00f3 kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. T\u1eeb khi \u0111\u1eafp ch\u1eb7n kh\u00fac \u0111\u00ea ngang \u0111\u1ebfn nay, l\u00faa ru\u1ed9ng t\u1ed1t, d\u00e2n c\u01b0 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i\u201d. Vua xem t\u1edd t\u00e2u, r\u1ea5t vui l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Tha s\u1ed1 thu\u1ebf c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu cho 8 ch\u00e2u Cam L\u1ed9.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : \u0111\u1ed9i qu\u00e2n c\u00f3 voi \u1edf Kinh, c\u1ee9 hai th\u00e1ng h\u1ed9i l\u1ea1i thao di\u1ec5n m\u1ed9t l\u1ea7n (l\u1ec7 c\u0169 : m\u1ed9t th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thao di\u1ec5n).<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 7 nhu\u1eadn. D\u1ee5 l\u1ea1i cho c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n c\u1ea3 trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa x\u00e9t qua nh\u1eefng b\u1ea3n \u00e1n c\u00e1c nha m\u00f4n gi\u1eef vi\u1ec7c h\u00ecnh tra x\u00e9t ph\u1ea3i kh\u00e1m nghi\u1ec7m \u0111\u1ebfn x\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft, nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng may b\u1ecb hung th\u1ee7 v\u00f4 l\u00fd gi\u1ebft h\u1ea1i, sau l\u1ea1i b\u1ecb quan l\u1ea1i kh\u00e1m nghi\u1ec7m l\u00e0m b\u1ed9c l\u1ed9 c\u1ea3 th\u00e2y x\u00e1c, th\u1eadm ch\u00ed c\u00e1c l\u1eddi cung kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p, kh\u00f4ng kh\u1ecfi kh\u00e1m nghi\u1ec7m \u0111\u1ebfn 2 \u2013 3 l\u1ea7n m\u1edbi th\u00f4i, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t ! V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, vi\u1ec7c \u00e1n m\u1ea1ng c\u00f3 khi s\u1ef1 l\u00fd mai m\u1ed9t v\u00e0 hai b\u00ean [\u0111i\u1ec1u \u0111\u00ecnh] ho\u00e0 ri\u00eang v\u1edbi nhau, l\u00e2u ng\u00e0y sau m\u1edbi ph\u00e1t gi\u00e1c ra, n\u1ebfu kh\u00f4ng khai qu\u1eadt l\u00ean m\u00e0 kh\u00e1m nghi\u1ec7m, th\u00ec kh\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u1ecbnh \u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng l\u00e0 xu\u1ea5t \u01b0 b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129. C\u00f2n nh\u01b0 khi vi\u1ec7c m\u1edbi ph\u00e1t ra, c\u00f3 c\u00e1i th\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eb1ng c\u1ee9, n\u1ebfu bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u m\u00e0 kh\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c tr\u1ea1ng, h\u00e1 kh\u00f4ng b\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u vi\u1ec7c sinh ra v\u1ec1 sau ? Ch\u1ec9 v\u00ec nh\u1eefng quan l\u1ea1i x\u00e9t h\u1ecfi bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, ho\u1eb7c s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c cho r\u1ed3i vi\u1ec7c, khinh th\u01b0\u1eddng \u1ee7y cho k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch khua m\u00faa v\u0103n t\u1ef1 sinh t\u1ec7 th\u00eam ra, x\u00e9t nghi\u1ec7m kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ec3 sinh nhi\u1ec5u s\u1ef1, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft l\u1ea1i b\u1ecb khai qu\u1eadt kh\u00e1m nghi\u1ec7m. B\u1ee5ng d\u1ea1 n\u00e0o l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c ! \u00d4i, x\u00e9t nghi\u1ec7m th\u01b0\u01a1ng t\u00edch trong c\u00e1i x\u00e1c ch\u1ebft, n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c tr\u1ea1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt r\u00f5 r\u00e0ng, th\u1ebf m\u00e0 quan l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f2n c\u00f3 s\u1ef1 khinh su\u1ea5t s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf, kh\u00f4ng tr\u00f4ng l\u00ean m\u00e0 th\u1ec3 nh\u1eadn c\u00e1i \u00fd t\u1ed1t th\u01b0\u01a1ng vi\u1ec7c h\u00ecnh c\u1ee7a ta ! V\u1eady xu\u1ed1ng d\u1ee5 l\u1ea1i cho c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh \u1edf c\u1ea3 trong Kinh, ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, n\u1ebfu g\u1eb7p x\u1ea3y v\u1ee5 \u00e1n m\u1ea1ng, th\u00ec ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1eadn ch\u1ed7 c\u00e1i x\u00e1c b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, theo nh\u01b0 ph\u00e9p m\u00e0 bi\u00ean nghi\u1ec7m, c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng x\u00e1c th\u1ef1c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n. N\u1ebfu khinh th\u01b0\u1eddng giao cho k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 bi\u00ean kh\u00e1m s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 ch\u00fat kh\u00f4ng th\u1ef1c, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i kh\u00e1m nghi\u1ec7m l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa, th\u00ec tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i thi\u00ean t\u01b0 \u0103n ti\u1ec1n, c\u0169ng gia b\u1eadc tr\u1ecb t\u1ed9i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 c\u00e1i \u00fd t\u1ed1t k\u00ednh c\u1ea9n, th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, r\u00f5 r\u00e0ng, th\u1eadn tr\u1ecdng\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u1ec1 th\u1ebb b\u00e0i cho m\u1edf c\u1eeda. Tr\u01b0\u1edbc kia, khi g\u1eb7p c\u00e1c l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng k\u1ef5, ty nha c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch, tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u1ea5y, phi\u1ebfn t\u1ea5u l\u00ean, \u0111\u1ec1u do quan th\u1ecb v\u1ec7 nh\u1eadn l\u0129nh th\u1ebb b\u00e0i m\u1edf c\u1eeda \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n b\u1ea3o ra ngo\u00e0i ; ng\u00e0y thi\u1ebft tri\u1ec1u, vi\u00ean cai qu\u1ea3n v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ch\u1ec9 xin m\u1edf kho\u00e1 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ebb b\u00e0i m\u1edf c\u1eeda. Vua cho r\u1eb1ng ch\u1ed7 c\u1eeda th\u00e0nh khi m\u1edf ra, quan h\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u01b0\u1eddng, th\u1ebf m\u00e0 nh\u1eefng qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 v\u00e0 k\u1ebb gi\u1eef c\u1eeda c\u1ee9 truy\u1ec1n b\u00e1o l\u1eabn nhau, c\u00e1i t\u1ec7 sinh ra d\u1ea7n d\u1ea7n, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho t\u0103ng l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i. V\u1eady h\u1ea1 l\u1ec7nh : sau \u0111\u00e2y, ph\u00e0m ban \u0111\u00eam c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec n\u1ebfu ph\u1ea3i m\u1edf c\u1eeda, th\u00ec do quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u1ef1c \u0111\u00eam t\u00e2u l\u00ean, xin th\u1ebb b\u00e0i m\u1edf c\u1eeda, nh\u1eadn gi\u1eef l\u1ea5y \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n b\u00e1o ; \u0111\u1ebfn s\u00e1ng ng\u00e0y mai, l\u1ea1i t\u00e2u l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra th\u1eadn tr\u1ecdng. C\u00f2n c\u00e1c c\u1eeda Kinh th\u00e0nh, ho\u00e0ng th\u00e0nh v\u00e0 cung th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u y theo l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i vi\u00ean thanh tra l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 T\u00fa, Ph\u1ea1m Qu\u1ef9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng s\u1ed5 s\u00e1ch c\u1ee7a b\u1ed9 H\u1ed9 khai ra, ch\u1ec9 khai c\u00e1c s\u1ed1 ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, mu\u1ed1i, \u0111\u01b0\u1eddng ; c\u00f2n c\u00e1c th\u1ee9 v\u00e0ng, b\u1ea1c, v\u1ea3i, l\u1ee5a, \u0111\u1ed3ng, thi\u1ebfc, ch\u00ec, s\u1eaft \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng khai \u0111\u1ebfn ! V\u1ea3 l\u1ea1i, c\u00e1c th\u1ee9 \u1ea5y, trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, s\u1ed1 th\u00e2u n\u1ed9p v\u00e0o bao nhi\u00eau \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 H\u1ed9 t\u01b0 \u0111\u01b0a sang N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 thu nh\u1eadn v\u00e0o s\u1ed5 m\u00e0 th\u00f4i, c\u00f2n \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9 b\u1eb1ng c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ed5 s\u00e1ch n\u00e0o m\u00e0 t\u01b0 giao \u0111i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 tra x\u00e9t, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o\u201d. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd, giao xu\u1ed1ng c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u h\u1ed9i b\u00e0n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng, mu\u1ed1i, \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf kho, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c s\u1ed1 chi thu \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 H\u1ed9 ph\u00ea t\u1ed1ng, c\u00f2n c\u00e1c th\u1ee9 v\u00e0ng, b\u1ea1c, v\u1ea3i, l\u1ee5a, \u0111\u1ed3ng, s\u1eaft, ch\u00ec, thi\u1ebfc, d\u1ea7u, n\u1ebfn, ch\u1ec9 do b\u1ed9 H\u1ed9 t\u01b0 giao cho N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 \u0111\u0103ng thu th\u00f4i, \u0111\u1ebfn nh\u01b0 s\u1ed1 m\u1ee5c chi thu \u0111\u1ec1u c\u00f3 chuy\u00ean nha, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ti\u1ec1n, th\u00f3c \u1edf Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng chuy\u00ean do b\u1ed9 H\u1ed9. Cho n\u00ean, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh thanh tra, b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p l\u00e0m m\u1ed9t kho\u00e1, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 N\u1ed9i v\u1ee5 l\u1ea1i l\u00e0m ri\u00eang ra m\u1ed9t kho\u00e1, th\u1ebf th\u00ec ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eb7t ra v\u1ed1n \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 r\u1ed3i. Nay mu\u1ed1n \u0111em h\u1ebft c\u00e1c th\u1ee9 v\u00e0ng, b\u1ea1c, v\u1ea3i, l\u1ee5a, \u0111\u1ed3ng, thi\u1ebfc, d\u1ea7u, n\u1ebfn, g\u1ed3m c\u1ea3 v\u00e0o kho\u00e1 k\u1ef3 thanh tra b\u1ed9 H\u1ed9 \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t, h\u00e1 kh\u00f4ng sinh ra nhi\u1ec1u vi\u1ec7c \u01b0 ? Xin c\u1ee9 theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 thi h\u00e0nh, sau \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thanh tra \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 s\u1ebd chi\u1ebfu c\u00e1c th\u1ee9 ho\u00e1 v\u1eadt m\u00e0 khai ra, c\u1ee9 c\u00e1c nha m\u00f4n t\u1ed1ng thu, s\u1ee9c \u0111em nh\u1eefng nguy\u00ean b\u1ea3n s\u1edb s\u00e1ch v\u00e0 c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh ra \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec ti\u1ebft m\u1ee5c tinh t\u01b0\u1eddng, ch\u1eb7t ch\u1ebd, \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ed5 s\u00e1ch \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 \u1ea9n l\u1eadu, b\u1ecf s\u00f3t\u201d. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>Tr\u00f9ng tu V\u0103n mi\u1ebfu. C\u00f4ng vi\u1ec7c xong, sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu l\u00e0m l\u1ec5 an v\u1ecb.<\/p>\n<p>Ninh B\u00ecnh v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh b\u1ecb b\u00e3o : nh\u00e0 c\u1eeda s\u1ee5p \u0111\u1ed5, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng l\u00ean to, l\u00faa ru\u1ed9ng b\u1ecb ng\u1eadp. Hai t\u1ec9nh n\u00e0y \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh b\u1ecb h\u1ea1i gi\u00f3 b\u00e3o h\u01a1i n\u1eb7ng (t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t \u0111\u1ebfn 3.442 ch\u1ee7 ; t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t c\u00f3 h\u01a1n 2.000 ch\u1ee7, thuy\u1ec1n b\u1ecb \u0111\u1eafm v\u1ee1 m\u1ea5t 4 chi\u1ebfc), sai Ng\u1ef1 s\u1eed Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn \u0111\u1ebfn ngay h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 ch\u1ea9n c\u1ea5p. (H\u1ea1ng thi\u1ec7t h\u1ea1i nhi\u1ec1u, m\u1ed7i h\u1ed9 c\u1ea5p cho 3 quan ti\u1ec1n ; thi\u1ec7t h\u1ea1i v\u1eeba, c\u1ea5p cho 2 quan ; thi\u1ec7t h\u1ea1i \u00edt, c\u1ea5p cho 1 quan). L\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh cho hai t\u1ec9nh khai th\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ed7 \u1ee9, ng\u1eadp \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho vi\u1ec7c c\u1ea5y l\u00faa k\u1ecbp th\u1eddi v\u1ee5. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, c\u00e1c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An c\u0169ng \u0111em vi\u1ec7c tai h\u1ea1i v\u1ec1 gi\u00f3 b\u00e3o l\u1ee5c t\u1ee5c b\u00e1o l\u00ean, nh\u01b0ng t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i l\u1eafm. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTa r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m may cho d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eeda mi\u1ebfu th\u1edd Tr\u1eebng Qu\u1ed1c c\u00f4ng. Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc \u0111\u1ebfn Thanh Ho\u00e1 trong nom c\u00f4ng vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>S\u1eeda mi\u1ebfu Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng \u1edf Ngh\u1ec7 An. C\u1ea5p cho d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i 600 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai Ng\u1ef1 s\u1eed \u0110\u1eb7ng Kham \u0111i kh\u00e1m l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111\u00ea t\u01b0 thu\u1ed9c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y v\u00e0 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i. Tr\u01b0\u1edbc kia, d\u00e2n 3 huy\u1ec7n An S\u01a1n, Th\u1ea1ch Th\u1ea5t, M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c S\u01a1n T\u00e2y k\u00eau xin hu\u1ef7 b\u1ecf m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea t\u01b0 v\u1ec1 \u0111\u1ecba ph\u1eadn 2 x\u00e3 Do L\u1ec5, L\u1ec5 Kh\u00ea thu\u1ed9c H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u1ec3 cho ti\u00eau n\u01b0\u1edbc. Vua th\u1ea5y vi\u1ec7c n\u00e0y quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n sinh, b\u00e8n sai T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai h\u1ed9i kh\u00e1m. H\u1ecd l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean, cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea5t 3 huy\u1ec7n \u1ea5y \u1edf h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng T\u00edch Giang, m\u1ed7i n\u0103m \u0111\u1ebfn k\u1ef3 m\u01b0a l\u1ee5t, l\u00faa ru\u1ed9ng b\u1ecb ng\u1eadp r\u1ea5t h\u1ea1i, ch\u1ec9 v\u00ec h\u1ea1 du 4 t\u1ed5ng thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c \u0111\u1eafp \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea ch\u1eb7n ngang, cho n\u00ean n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ti\u00eau \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ; c\u00f2n \u0111\u1ec3 c\u00e1i \u0111\u00ea n\u00e0y th\u00ec 4 t\u1ed5ng h\u1ea1 du l\u1ee3i \u00edt m\u00e0 3 huy\u1ec7n thu\u1ed9c S\u01a1n T\u00e2y h\u1ea1i nhi\u1ec1u, nay tri\u1ec7t hu\u1ef7 \u0111i, th\u00ec th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u m\u00e0 h\u1ea1 l\u01b0u kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u1ee9 l\u1ea1i, c\u1ee9u c\u00e1nh c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i chung. Nh\u01b0ng \u0111em s\u1ed1 d\u00e2n, s\u1ed1 ru\u1ed9ng c\u1ee7a 3 huy\u1ec7n v\u00e0 4 t\u1ed5ng m\u00e0 so s\u00e1nh xem l\u1ee3i, h\u1ea1i nhi\u1ec1u, \u00edt c\u1ee7a t\u1eebng ph\u00eda th\u1ebf n\u00e0o, th\u00ec b\u1ecdn th\u1ea7n ngh\u0129 xin ph\u00e1 b\u1ecf 1 \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ed9 10 ho\u1eb7c 20 tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00ea t\u01b0 x\u00e3 Do L\u1ec5 \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 ch\u1ed7 ti\u00eau ti\u1ebft ; r\u1ed3i s\u1ee9c d\u00e2n khai m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u1ed9 h\u01a1n 10 tr\u01b0\u1ee3ng \u1edf ch\u1ed7 C\u1ed5 B\u1ed3ng thu\u1ed9c huy\u1ec7n Kim B\u1ea3ng \u0111\u1ec3 cho th\u1ebf n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y th\u00f4ng sang s\u00f4ng H\u00e1t. Nh\u01b0 v\u1eady kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ee3i thi\u00ean v\u1ec1 b\u00ean n\u00e0o, h\u1ea1i thi\u00ean v\u1ec1 b\u00ean n\u00e0o.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng l\u1eddi l\u1ebd b\u00e0n \u0111\u00f3 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, b\u00e8n sai \u0110\u0103ng Giai l\u1ea1i \u0111i h\u1ed9i kh\u00e1m : ho\u1eb7c n\u00ean c\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 c\u0169 m\u00e0 \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u c\u1ed1ng th\u00f4ng n\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c n\u00ean nh\u00e2n \u0111\u1ecba th\u1ebf \u0111\u00e0o s\u00f4ng m\u00e0 \u0111\u1eafp nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea nh\u1ecf kh\u00e1c. L\u1ea1i, \u1edf ch\u1ed7 C\u1ed5 B\u1ed3ng c\u00f4ng tr\u00ecnh khai n\u1ea1o kh\u00f3 d\u1ec5 th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh c\u1ea3 m\u00e0 l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3 \u0110\u1eb7ng Kham c\u00f9ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai Ph\u01b0\u1edbc t\u1ea5u, xin tri\u1ec7t hu\u1ef7 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea c\u0169 \u1edf x\u00e3 Do L\u1ec5, hai b\u00ean \u0111\u1eafp l\u00ean \u0111\u00ea nh\u1ecf, tr\u00ean t\u1eeb Do L\u1ec5 d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0110oan N\u1eef, do s\u00f4ng T\u00edch Giang ch\u1ea3y r\u00f3t sang s\u00f4ng Th\u01b0\u1eddng V\u1ec7. L\u1ea1i, v\u1ec1 h\u1ea1 l\u01b0u x\u00e3 D\u1ee5c Kh\u00ea, tu\u1ef3 h\u00ecnh th\u1ebf m\u00e0 khai n\u1ea1o \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng. C\u00f2n ch\u1ed7 C\u1ed5 B\u1ed3ng, n\u00fai v\u00e0 \u0111\u00e1 ng\u0103n ch\u1eb7n k\u1eb9p l\u1ea1i, kh\u00f3 c\u00f3 th\u1ebf l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 khai n\u1ea1o.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cL\u1eddi b\u00e0n n\u00e0y tuy ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n, nh\u01b0ng t\u00ecm \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 l\u1ee3i nhi\u1ec1u, h\u1ea1i \u00edt, th\u1ebf kh\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady chu\u1ea9n cho y l\u1eddi xin n\u00e0y m\u00e0 thi h\u00e0nh\u201d. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 1.000 quan ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ph\u00e2n ph\u00e1t.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, sang n\u0103m, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn k\u1ef3 duy\u1ec7t \u0111inh, tuy\u1ec3n binh. Nh\u1eefng qu\u00e2n m\u1ed9 \u1edf c\u00e1c dinh v\u1ec7, theo l\u1ec7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 m\u1ed9. Nay c\u00e1c v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 khuy\u1ebft ng\u1ea1ch c\u00f3 nhi\u1ec1u, c\u00f3 th\u1ec3 cho v\u1ec1 m\u1ed9, b\u1ea5t t\u1ea5t b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o l\u1ec7 c\u0169, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 c\u1ea5t tuy\u1ec3n bi\u1ec1n binh v\u00e0o v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 v\u1ec7 Kim ng\u00f4. Tr\u01b0\u1edbc kia, 3 \u0111\u1ed9i \u1ee9ng tr\u1ef1c \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 bi\u1ec1n binh \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4, l\u1ea5y c\u1ea5m binh \u1edf dinh V\u0169 l\u00e2m \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i b\u1ea3o \u0111\u1ea3m l\u00e0 th\u00e2n th\u1ec3 kho\u1ebb m\u1ea1nh, c\u00f3 s\u1ee9c c\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3 t\u1ea1 th\u00ec c\u1ea5t b\u1ed5 v\u00e0o. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u1ea5y 10 \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c trong v\u1ec7 C\u1ea9m y, g\u1ed3m 550 t\u00ean ; 5 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; 4 v\u1ec7 Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu \u1edf dinh Ti\u1ec1n phong, m\u1ed7i v\u1ec7 28 t\u00ean ; 3 v\u1ec7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam \u1edf dinh D\u1ef1c v\u0169 ; 1 \u0111\u1ed9i \u1edf dinh D\u1ef1c ch\u1ea5n, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i 3 t\u00ean, \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o 5 \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; 5 v\u1ec7 \u1edf dinh Long v\u00f5, 4 v\u1ec7 Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu \u1edf dinh H\u1ed5 oai, m\u1ed7i v\u1ec7 28 t\u00ean, 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u1edf T\u1ea3 v\u1ec7 v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9, 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u1edf v\u1ec7 Gi\u00e1m th\u00e0nh, m\u1ed7i \u0111\u1ed9i 3 t\u00ean, \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o 5 \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, g\u1ed3m 528 t\u00ean ; H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong, H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai, 5 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, c\u00e1c qu\u00e2n \u1edf 2 v\u1ec7 Khinh k\u1ef5, Phi k\u1ef5 dinh Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, \u0111\u1ec1u b\u1ea7u c\u1eed 10 v\u1ec7, m\u1ed7i v\u1ec7 28 t\u00ean, b\u1ed5 v\u00e0o 10 \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4, g\u1ed3m 532 t\u00ean, \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7, n\u1ebfu sau c\u00f3 khuy\u1ebft ng\u1ea1ch s\u1ebd c\u1ea5t ch\u1ecdn b\u1ed5 v\u00e0o, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. Cho : th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh Ph\u1ea1m Duy Trinh b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 sung ch\u1ee9c T\u00e1n thi\u1ec7n cho Ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang Chung do ch\u1ee9c \u0111ang l\u00e0m sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf ty Th\u1eeba bi\u1ec7n T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i sung H\u00e0nh t\u1ea9u vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 Tr\u1ea7n M\u1eabn th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh ; Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh l\u00e0 Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean do b\u1ea3n ch\u1ee9c, sung Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i S\u1eed qu\u00e1n.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt, \u00e1n s\u00e1t H\u1ed3 Thi\u1ec7n ph\u1ea3i t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc kia, b\u1ecdn Thu\u1eadt t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u1eddi s\u1edf quan thu\u1ebf Ph\u01b0\u1ee3ng Ho\u00e0ng [\u0111i n\u01a1i kh\u00e1c], kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, b\u1ecb b\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u h\u1eb7c ; \u0111\u1ebfn sau t\u00e2u v\u1ec1 Kinh, h\u1ecd l\u1ea1i \u0111\u1eb7t l\u1eddi th\u00eau d\u1ec7t. Vua s\u1ee9c xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n. B\u1ed9 ngh\u0129 xin gi\u00e1ng ch\u1ee9c, b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn Thu\u1eadt \u0111\u00e3 t\u1ef1 ti\u1ec7n cho k\u1ebb bu\u00f4n b\u00e1n gi\u1ea3o quy\u1ec7t v\u01a1 v\u00e9t m\u1ed1i l\u1ee3i to, sau l\u1ea1i theo m\u00e0 \u0111\u1eb7t l\u1eddi th\u00eau d\u1ec7t. L\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 b\u1ecf m\u1ea5t ch\u1ee9c v\u1ee5. V\u1eady c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u1ea3. Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh Thanh Ho\u00e1 V\u0169 Do\u00e3n Cung b\u1ed5 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; Lang trung b\u1ed9 Binh \u0110\u1eb7ng Kim Gi\u00e1m b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y H\u1ed3 H\u1ef1u v\u1ec1 qu\u00ea v\u00ec vi\u1ec7c tang cha m\u1eb9. Cho th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh b\u1ed5 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n, t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u1edf t\u1ec9nh c\u00f3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n m\u1ea1ng, t\u00ecnh \u00fd \u00e9o le, 5 n\u0103m kh\u00f4ng gi\u1ea3i quy\u1ebft xong !\u201d. Vua sai Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n Kinh V\u0129 \u0111i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t. \u00e1n m\u1edbi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua ng\u1ee3i khen, th\u01b0\u1edfng cho V\u0129 gia 1 c\u1ea5p. Quan t\u1ec9nh c\u00e1c l\u1edbp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ch\u1ee7 th\u1ee7 N\u1ed9i v\u1ee5 c\u00f3 ch\u00e2n khuy\u1ebft. B\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Ch\u1ee7 s\u1ef1 L\u00ea Vi\u1ebft \u0110\u0103ng sang. \u0110\u0103ng t\u1ed1 gi\u00e1c B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng. Vua sai x\u00e9t, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng. \u0110\u0103ng l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ch\u1ee9c ch\u1ee7 th\u1ee7 N\u1ed9i v\u1ee5 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng Nam sung v\u00e0o. Nay xin : \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u1ed5i ph\u00e1i, kh\u00f4ng c\u00e2u n\u1ec7 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Nam hay ng\u01b0\u1eddi B\u1eafc\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f3 quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, tu\u00e2n theo m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i ; n\u1ebfu ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc tu\u1ef3 nghi, t\u1ef1 kh\u1eafc c\u00f3 c\u00f4ng ngh\u1ecb. T\u00ean kia l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebb th\u1ea5p h\u00e8n, sao l\u1ea1i d\u00e1m n\u00f3i nh\u1ea3m nh\u01b0 th\u1ebf ! H\u00e3y \u0111\u00e1nh cho 40 roi v\u00ec n\u00f3 l\u00e0 h\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng cu\u1ed3ng d\u1ea1i, kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1eaft t\u1ed9i n\u1eb7ng, nh\u01b0ng v\u1eabn cho sung v\u00e0o ch\u1ee9c ch\u1ee7 th\u1ee7\u201d.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1edf quan thu\u1ebf thu\u1ed9c chi H\u00e0o Ch\u00e2u. M\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, t\u1eeb C\u1ea9m C\u01a1 \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Nam \u0110\u1ecbnh, s\u1edf quan thu\u1ebf nguy\u00ean \u0111\u1eb7t m\u1ed9t s\u1edf ch\u00ednh (b\u1ebfn C\u1ea9m C\u01a1) v\u00e0 ba s\u1edf nh\u00e1nh (Ch\u00e2u X\u00e1, \u0110\u1eb1ng Ch\u00e2u, H\u00e0o Ch\u00e2u). Nh\u1eefng thu\u1ebf m\u00e0 h\u00e0nh kh\u00e1ch thu\u00ea ch\u1edf \u0111\u1ec1u do s\u1edf quan thu\u1ebf M\u1ec5 S\u1edf \u0111\u1ed1i gi\u00e1 l\u0129nh tr\u01b0ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan hai t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, H\u01b0ng Y\u00ean t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb \u0110\u1eb1ng Ch\u00e2u \u0111\u1ebfn H\u00e0o Ch\u00e2u, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y n\u1eeda d\u1eb7m, n\u1ebfu l\u1ea1i \u0111\u1eb7t m\u1ed9t chi quan thu\u1ebf, ch\u1ec9 th\u00eam phi\u1ec1n nhi\u1ec5u. V\u1eady xin b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t chi quan thu\u1ebf H\u00e0o Ch\u00e2u, giao c\u1ea3 v\u1ec1 chi quan thu\u1ebf \u0110\u1eb1ng Ch\u00e2u, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ed1i gi\u00e1\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Ph\u1ea1m V\u0103n C\u1ea9n c\u00f3 t\u1ed9i, m\u1ea5t ch\u1ee9c. C\u1ea9n, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111i tu\u1ea7n ph\u00f2ng d\u00f2 x\u00e9t t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf v\u00e0o ph\u00eda nam, [th\u1ebf m\u00e0] gi\u1eb7c Thanh l\u00e9n ph\u00e1t ra lu\u00f4n, C\u1ea9n \u0111i\u1ec1m nhi\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebf s\u00e1ch g\u00ec \u1ee9ng ph\u00f3 ; \u0111\u1ebfn khi thuy\u1ec1n bi\u1ec3n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Thanh l\u1ee1 vi\u1ec7c, c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec ! Vua b\u00e8n giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 b\u00e0n, C\u1ea9n b\u1ecb kh\u00e9p t\u1ed9i kh\u00f4ng l\u00e0m tr\u00f2n ch\u1ee9c ph\u1eadn, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8. T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An g\u1ea1o k\u00e9m, sai ph\u00e1t g\u1ea1o kho 30.000 ph\u01b0\u01a1ng, b\u00e1n gi\u00e1 h\u1ea1 cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 S\u01a1n T\u00e2y, th\u1ee9 v\u1ea3i tr\u1eafng n\u1ed9p v\u00e0o m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 t\u1ea5m. Vi\u00ean gi\u00e1m l\u00e2m l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Thu \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai b\u1ed9 H\u1ed9 ki\u1ec3m so\u00e1t l\u1ea1i. Quan l\u1ea1i chuy\u00ean bi\u1ec7n \u1edf hai t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng ch\u1ee9c, c\u00e1ch ch\u1ee9c v\u00e0 b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng ; 4 nha kh\u00f4ng x\u00e9t ra \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1eaft t\u1ed9i.<\/p>\n<p>L\u1ea1i xu\u1ed1ng d\u1ee5 : \u201cSau \u0111\u00e2y \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u1ea1ch thu\u1ebf th\u00e2n ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e1 v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 \u0111\u1ec3 mua, n\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o ph\u00e2n ra t\u1eebng th\u00e0nh m\u00e0 b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i cho h\u1ee3p v\u1edbi t\u1ed9i \u1edf trong lu\u1eadt, v\u00e0 l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho ho\u00e1 v\u1eadt \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, m\u00e0 k\u1ebb l\u1ea1i kh\u00f4ng l\u00e0m kh\u1ed5 cho d\u00e2n, qu\u1ed1c kho\u00e1 th\u01b0\u1eddng cung m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1c l\u1ee3i, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n lu\u1eadn t\u01b0\u1eddng t\u1eadn tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng\u201d. Sau \u0111\u00f3, ngh\u1ecb chu\u1ea9n : ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u1ea1ch thu\u1ebf th\u00e2n ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u00e0 nh\u1eefng ho\u00e1 v\u1eadt \u0111\u1eb7t mua, do Th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t xem nh\u1eefng ho\u00e1 v\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec s\u1ee9c cho thu mua l\u1ea5y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc nghi\u1ec7t qu\u00e1 v\u00e0 l\u00e0m ch\u1eadm tr\u1ec5 nh\u1eadt k\u1ef3, ph\u1ea3i ng\u00e0y n\u00e0o bi\u00ean k\u00fd ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u ; c\u00f2n vi\u1ec7c b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n cho \u0111\u00e1ng t\u1ed9i \u1edf trong lu\u1eadt, th\u00ec c\u1ee9 c\u00e1i s\u1ed1 hi\u1ec7n v\u1eadt, chia l\u00e0m 100 th\u00e0nh, h\u1ec5 c\u00f3 ch\u00fat d\u1ea5u v\u1ebft, h\u01b0 h\u1ecfng, \u1ea9m \u01b0\u1edbt, r\u00e1ch n\u00e1t v\u00e0 h\u01a1i c\u00f3 s\u01a1 b\u1ea1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 5 th\u00e0nh, n\u1ebfu t\u1eeb 6 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec c\u1ee9 nh\u1eb1m v\u00e0o nh\u1eefng l\u1ea1i d\u1ecbch nguy\u00ean thu, nguy\u00ean th\u1eeba h\u00e0nh m\u00e0 b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 tang v\u1eadt m\u00e0 lu\u1eadn t\u1ed9i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng h\u1ecfi \u0111\u1ebfn d\u00e2n nguy\u00ean n\u1ed9p. L\u1ea1i nh\u01b0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ph\u00e1i vi\u00ean c\u1ee7a b\u1ed9 N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 d\u00e1m c\u00f3 c\u00e1i th\u00f3i c\u1ed1 \u00fd khe kh\u1eaft, \u1ee9c hi\u1ebfp l\u00e0m cho kh\u00f3 kh\u0103n, m\u00e0 d\u00e2n \u0111i n\u1ed9p ph\u1ea3i k\u00eau \u1edf b\u1ed9, ho\u1eb7c c\u00f3 d\u1ee5ng t\u00ecnh thi\u00ean t\u01b0 b\u00eanh v\u1ef1c bao che, l\u00e0m x\u00e1o tr\u1ed9n vi\u1ec7c \u0111\u0103ng thu, th\u00ec cho vi\u00ean gi\u00e1m th\u1ee7 tham h\u1eb7c.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cD\u00e2n trong h\u1ea1t, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec gi\u1eb7c th\u1ed5, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, h\u00e0ng bang v\u00e0 ph\u1ed1 x\u00e1 s\u1ee3 h\u00e3i t\u1ea3n m\u00e1c c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y tr\u1edf v\u1ec1 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf hoang !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i n\u0103m ngo\u00e1i, d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u t\u1ea3n m\u00e1c, thu\u1ebf kho\u00e1 \u0111\u00e3 cho tri\u1ec3n ho\u00e3n, l\u1ea1i cho th\u01b0 h\u1ea1n l\u1ea1i m\u1ed9t n\u0103m n\u1eefa, \u0111\u1ec3 g\u1ecdi v\u1ec1 m\u00e0 y\u00ean \u1ee7i ; \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn c\u00f2n v\u1eafng tanh, th\u00ec n\u00ean l\u1ea1i c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd v\u1ed7 v\u1ec1 h\u01a1n n\u1eefa, kh\u00f4ng n\u00ean n\u00f3i su\u00f4ng cho t\u1eafc tr\u00e1ch\u201d.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n l\u00ednh ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tr\u1ed1n \u0111i t\u1ea3n m\u00e1c, ch\u01b0a tr\u1edf v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau. V\u1eady kh\u1ea9n xin gia h\u1ea1n cho 1 \u2013 2 n\u0103m, \u0111\u1ee3i sau tr\u1edf v\u1ec1 ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, s\u1ebd l\u1ea1i chi\u1ebfu theo nh\u01b0 c\u0169, thu v\u1ec1 c\u1ea3 nguy\u00ean h\u00e0ng ng\u0169\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u00fang tuy l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 thu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ed5 \u0111inh, c\u0169ng l\u00e0 d\u00e2n con tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang l\u01b0u t\u00e1n kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u1edf. V\u1eady nh\u1eefng qu\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf c\u01a1 H\u1eefu t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, n\u1ebfu y\u00ean t\u00e2m \u1edf trong h\u00e0ng ng\u0169, th\u00ec c\u1ee9 chi l\u01b0\u01a1ng l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng nh\u01b0 c\u0169 ; ai \u0111i tr\u1ed1n m\u1edbi v\u1ec1, th\u00ec \u0111\u1ec1u th\u1ea3 cho v\u1ec1 [qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng] \u0111\u1ec3 h\u1ecd c\u00e0y ru\u1ed9ng, \u0111\u00e0o gi\u1ebfng, y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n, tha cho kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c ph\u1ea3i thu b\u1ed5 v\u00e0o h\u00e0ng ng\u0169, \u0111\u1ee3i sau tr\u1edf v\u1ec1 t\u1ea5t c\u1ea3, s\u1ebd b\u00e0n\u201d.<\/p>\n<p>T\u00ean \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00ea V\u0103n B\u1ed9t l\u1ebbn \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh tr\u1ecd \u0111\u00eam, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c ra c\u00e1o ph\u00e1t, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1c \u0111\u1ebfn t\u1ea1i ch\u1ed7, v\u00e2y b\u1eaft, B\u1ed9t tr\u1ed1n tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c l\u1ea1i \u0111em ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c giam c\u1ea7m, c\u00f3 vi\u00ean th\u1ecb v\u1ec7 t\u1eeb B\u1eafc v\u1ec1, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c B\u1ed9t c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y tr\u1ed1n, th\u1ebf m\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1c l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u1eadm ch\u1ea1p, \u0111\u1ec3 cho y tr\u1ed1n tho\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u01a1n n\u1eefa, \u0111\u1ed1i v\u1edbi k\u1ebb ch\u1ee9a ch\u1ea5p gi\u1eb7c th\u00ec \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3, kh\u00f4ng h\u1ecfi chi \u0111\u1ebfn, l\u1ea1i b\u1eaft giam ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c, th\u00ec sau n\u00e0y n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ea1o t\u1eb7c thi\u1ebft ph\u00e1t, ng\u01b0\u1eddi ta s\u1ebd b\u00f3 ch\u00e2n kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111i \u0111\u00e2u, c\u00f2n d\u00e1m \u0111\u1ebfn quan m\u00e0 c\u00e1o gi\u00e1c \u01b0 ?\u201d. Sai l\u1eadp t\u1ee9c tha ngay ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c ; nghi\u00eam s\u1ee9c hai t\u1ec9nh \u0110\u00f4ng, B\u1eafc \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c h\u1ea1 d\u00f2 th\u00e1m, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 tr\u1ed1n xa. T\u1eeb \u0111\u1ea5y gi\u1eb7c B\u1ed9t kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 dung th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Tha t\u1ed9i cho t\u00ean \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00ea V\u0103n B\u1ed9t \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y. B\u1ed9t l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean c\u01b0\u1edbp to \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, tr\u01b0\u1edbc theo 2 t\u00ean \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c l\u00e0 L\u00fd Khai Ba, N\u00f4ng V\u0103n V\u00e2n, m\u01b0u kh\u1edfi ngu\u1ef5, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Trung qu\u00e2n, v\u1ec1 sau c\u00f9ng gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c Th\u1ea1ch k\u1ebft \u0111\u1ea3ng, l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e2u, Nh\u00e0n, Th\u1ea1ch b\u1ecb thua, B\u1ed9t s\u1ee3 ch\u01b0a d\u00e1m th\u00f2 \u0111\u1ea7u ra. Th\u1ed5 h\u00e0o t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 L\u00ea Huy Th\u01b0\u1edfng xin \u0111i chi\u00eau d\u1ee5. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai cho \u0111i, l\u1ea1i \u1ee7y cho Tri ph\u1ee7 L\u00e2m Thao Nguy\u1ec5n V\u0103n M\u01b0u, nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh b\u1ecb c\u00e1ch \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u v\u00e0 nguy\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 b\u1ecb c\u00e1ch \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0, ph\u00e2n ph\u00e1i b\u1ecdn th\u00fa \u0111inh v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c, chia \u0111i y\u1ebft th\u1ecb kh\u1eafp c\u00e1c n\u01a1i, d\u1ee5 cho bi\u1ebft \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng n\u1ee1 gi\u1ebft. Nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 V\u0169 V\u1ecbnh (b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c l\u00e0m qu\u00e2n, nh\u01b0ng c\u00f2n ch\u01b0a \u0111i) c\u0169ng t\u1ef1 xin nh\u1eadn \u0111i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y B\u1ed9t c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ed9 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ea7u th\u00fa. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u00f3 t\u00e2u l\u00ean, v\u00e0 n\u00f3i B\u1ed9t g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 bi\u1ebft s\u1ee3 h\u00e3i, \u0103n n\u0103n, l\u1ea9n b\u00f3ng tr\u1ed1n xa, kh\u00f4ng d\u00e1m qu\u1ea5y nhi\u1ec5u d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 kh\u00e1c v\u1edbi gi\u1eb7c Nh\u00e0n, gi\u1eb7c Th\u1ea1ch d\u1eef d\u1ed9i hung t\u1ee3n. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cXem t\u1edd t\u00e2u, \u0111\u00e1ng khen ! T\u1eeb \u0111\u00e2y gi\u1eb7c \u0111\u00e3 d\u1eb9p, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng ta \u1ee7y th\u00e1c\u201d. Nh\u00e2n b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9t l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c tr\u1ed1n tr\u00e1nh \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, nay \u0111\u00e3 \u0111em \u0111\u1ea7u ra th\u00fa, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00ean x\u1eed tr\u00ed th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. Xu\u00e2n C\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u1ed9i c\u1ee7a gi\u1eb7c B\u1ed9t \u0111\u00e1ng gi\u1ebft, nh\u01b0ng m\u1ed9t khi nghe th\u1ea5y hi\u1ec3u th\u1ecb, n\u00f3 \u0111em \u0111\u1ea7u ra th\u00fa, c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat \u0111\u00e1ng nguy\u00ean l\u01b0\u1ee3ng\u201d. Vua y cho, nh\u01b0ng giao B\u1ed9t cho \u0110\u0103ng Giai qu\u1ea3n th\u00fac, bu\u1ed9c ph\u1ea3i \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc. Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u0103ng Giai gia 1 c\u1ea5p, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d c\u00f3 d\u00e2y tua \u0111eo ; Nguy\u1ec5n V\u0103n M\u01b0u gia 1 c\u1ea5p ; Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c ch\u1ee9c Cai \u0111\u1ed9i, [c\u1ea3 M\u01b0u v\u00e0 Di\u1ec7u] \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 4 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 gia th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn ; V\u0169 V\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c B\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, giao cho b\u1ed9 x\u00e9t b\u1ed5 ; L\u00ea Huy Th\u01b0\u1edfng b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9, gia th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn v\u00e0 \u00e1o qu\u1ea7n \u0111\u1ec1u 1 c\u00e1i. Th\u01b0\u1edfng chung t\u1ea5t c\u1ea3 300 quan ti\u1ec1n, ph\u00e2n ph\u1ed1i theo t\u1eebng h\u1ea1ng. L\u1ea1i d\u1ee5 cho \u0110\u0103ng Giai r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch coi gi\u1eef m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 y\u00ean d\u00e2n, c\u00e0ng n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd v\u1ed7 v\u1ec1 h\u01a1n n\u1eefa, khi\u1ebfn cho d\u00e2n m\u1edbi v\u1ec1 sau khi t\u1ea3n \u0111i v\u00ec s\u1ee3 h\u00e3i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc y\u00ean l\u00e0nh\u201d. Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn Th\u1ea1c, Kh\u1ea3i v\u00e0 Tuy\u00ean l\u00e0 gi\u1eb7c c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t Tuy\u00ean Quang, c\u00f2n \u0111ang l\u1ea9n tr\u1ed1n ch\u01b0a b\u1ecb t\u1ed9i gi\u1ebft ; nay c\u00f3 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Ch\u00fac, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111i d\u00f2 th\u00e1m b\u1ecdn t\u1ed9i ph\u1ea1m \u1ea5y \u0111\u1ec3 l\u1eadp c\u00f4ng. V\u1eady xin cho l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 300 t\u00ean gi\u1eb7c Man ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n Thuy\u1ebft N\u1ed9t g\u00e2y chuy\u1ec7n. Qu\u1ea3n \u0111\u1ed3n l\u00e0 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea Vi\u1ebft L\u00e2n ph\u1ea3i tr\u1ed1n tr\u00e1nh. Ng\u01b0\u1eddi theo hi\u1ec7u l\u1ef1c \u0111\u1ed3n l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Qu\u1ef3nh, v\u00e1c dao ra ngo\u00e0i \u0111\u1ed3n, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c. Gi\u1eb7c ch\u1ea1y t\u00e1n lo\u1ea1n, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ebfn g\u1ea7n. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c giao tr\u00f4ng coi \u1edf m\u1eb7t ngo\u00e0i l\u00e0 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng V\u0169 V\u0103n B\u1eb1ng c\u0169ng gi\u1eef \u0111\u1ed3n, \u0111\u1ed1i di\u1ec7n b\u1eafn, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i bu\u1ed9c v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh ; Cai \u0111\u1ed9i Ng\u00f4 V\u0103n B\u1ea9m s\u1ea5n l\u1ea1i ti\u1ebfp vi\u1ec7n. Gi\u1eb7c b\u1ecb tan v\u1ee1. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Man \u1ea5y ch\u1eb3ng qua c\u1ea5t l\u1ebbn \u0111\u1ec3 ki\u1ebfm \u0103n, qu\u00e2n gi\u1eef \u0111\u1ed3n \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, tuy kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh d\u1eef g\u00ec l\u1eafm, nh\u01b0ng v\u1edbi s\u1ed1 qu\u00e2n \u00edt m\u00e0 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c nhi\u1ec1u, c\u0169ng c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao. V\u1eady Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Qu\u1ef3nh cho kh\u1edfi ph\u1ee5c Cai \u0111\u1ed9i, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i, v\u1eabn \u0111\u1ec3 cho \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef \u0111\u1ed3n ; V\u0169 V\u0103n B\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea1t b\u1ed5 Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u01b0\u1edfng th\u00eam 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Ng\u00f4 V\u0103n B\u1ea9m gia cho ch\u1ee9c C\u1ea5m binh Cai \u0111\u1ed9i. L\u00ea Vi\u1ebft L\u00e2n, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, \u0111\u00e1nh ngay cho 100 tr\u01b0\u1ee3ng, r\u1ed3i c\u1eafm c\u00e1i t\u00ean v\u00e0o tai, d\u1eaft \u0111i c\u00e1c qu\u00e2n dinh, rao kh\u1eafp c\u1ea3 tr\u1ea1i Tr\u01b0\u1eddng Lu\u1ef9, n\u1ebfu ph\u1ea1m t\u1ed9i l\u1ea7n n\u1eefa s\u1ebd ph\u1ea3i tr\u1ea3m giam h\u1eadu\u201d.<\/p>\n<p>Kinh s\u01b0 m\u01b0a to, trong th\u00e0nh n\u01b0\u1edbc s\u00e2u \u0111\u1ebfn 3 \u2013 4 th\u01b0\u1edbc. Vua tri\u1ec7u c\u00e1c quan do\u00e3n trong Kinh s\u01b0 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi. Ph\u1ee7 th\u1eeba \u0110inh Do\u00e3n Trung th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTh\u00f3c l\u00faa \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac thu ho\u1ea1ch, s\u1ee3 kh\u00f4ng kh\u1ecfi t\u1ed5n h\u1ea1i\u201d. C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i b\u00e1o lu\u00f4n v\u1ec1 tai h\u1ea1i l\u1ee5t. Sai \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i kh\u00e1m th\u1ef1c chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 ph\u00e1t ch\u1ea9n ho\u1eb7c tha thu\u1ebf, gi\u1ea3m thu\u1ebf.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i d\u00e2ng b\u1ea3n danh s\u00e1ch c\u00e1c quan v\u0103n b\u1ecb c\u00e1ch b\u00e3i. Vua m\u1edf xem x\u00e9t r\u00f5 r\u00e0ng, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng \u00e1n m\u00e0 b\u1ecdn n\u00e0y can ph\u1ea1m, ho\u1eb7c t\u1ed9i c\u00f4ng ho\u1eb7c t\u1ed9i t\u01b0, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, h\u00e1 l\u1ebd kh\u00f4ng ch\u1ed7 ph\u00e2n bi\u1ec7t [\u0111\u1ed1i x\u1eed] ? V\u1eady chu\u1ea9n cho b\u1ed9 t\u01b0 \u0111\u00f2i b\u1ecdn \u0110inh Vi\u1ebft Th\u1eadn, V\u0169 Ng\u1ecdc Gi\u00e1, L\u00fd Tr\u1ea7n Trinh, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c B\u1ea3n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Gi\u00e1p, V\u0169 Huy Qu\u00fdnh, Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110\u1ea1o t\u1ea5t c\u1ea3 7 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n ngo\u00e0i ra, ai kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 h\u1ea1nh ki\u1ec3m \u0111\u1ec1u c\u00e1ch b\u00e3i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p d\u00e2ng b\u1ea3n danh s\u00e1ch v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n c\u00e1c t\u1ec9nh \u00e2n x\u00e9t trong n\u0103m nay (g\u1ed3m 411 ng\u01b0\u1eddi). Vua sai c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u x\u00e9t l\u1ea1i. Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, cho ho\u00e3n x\u1eed t\u1eed ngay 46 \u00e1n. V\u1eabn l\u01b0u giam h\u1eadu 84 \u00e1n, c\u00f2n \u00e1n kh\u00e1c \u0111\u1ec1u gi\u1ea3m ; ai ph\u1ea3i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i c\u00e1c t\u1ec9nh th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tha.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTa nh\u00e2n g\u1eb7p vi\u1ec7c, tu t\u1ec9nh [t\u00e2m th\u00e2n], ph\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1 g\u00ec quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c quan, vi\u1ec7c d\u00e2n, \u0111i\u1ec1u d\u1edf th\u00ec b\u1ecf, \u0111i\u1ec1u hay th\u00ec l\u00e0m, mong kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u00f2ng. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c, c\u00e0ng n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd c\u1ea9n th\u1eadn : t\u1ed9i n\u1eb7ng th\u00ec \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 vi\u1ec7c b\u1eaft b\u1edb, t\u1ed9i c\u00f2n ng\u1edd th\u00ec li\u1ec7u gi\u1ea3m ho\u1eb7c tha. \u0110\u00f3 l\u00e0 mu\u1ed1n th\u1ec3 theo c\u00e1i \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tr\u1eddi mong cho mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c sinh s\u1ed1ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i bu\u00f4ng l\u1ecfng ph\u00e1p lu\u1eadt m\u00e0 l\u00e0m c\u00e1i nh\u00e2n t\u1ea1m th\u1eddi \u0111\u00e2u. B\u1ea3n danh s\u00e1ch trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh x\u00e9t \u00e1n v\u1ec1 m\u00f9a thu n\u0103m nay, c\u0169ng sai 2, 3 l\u1ea7n tra x\u00e9t l\u1ea1i, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 s\u1ef1 r\u1ed9ng r\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTa xem \u0110\u01b0\u1eddng Minh Ho\u00e0ng khi l\u1ec5 y\u1ebft Kh\u1ed5ng T\u1eed, c\u00f3 th\u01a1 r\u1eb1ng : \u201cPhu t\u1eed h\u00e0 vi gi\u1ea3 ? Th\u00ea th\u00ea nh\u1ea5t \u0111\u1ea1i trung !\u201d (Phu t\u1eed l\u00e0m chi v\u1eady ? Chu du su\u1ed1t m\u1ed9t \u0111\u1eddi !) v\u00e0 \u201cKim khan l\u01b0\u1ee1ng doanh \u0111i\u1ec7n, \u0110\u01b0\u01a1ng d\u1eef m\u1ed9ng th\u1eddi \u0111\u1ed3ng\u201d (Nay xem l\u1ec5 \u0111\u1eb7t n\u01a1i hai c\u1ed9t, T\u01b0\u1edfng nh\u01b0 phu t\u1eed m\u1ed9ng khi x\u01b0a ((1) Trong s\u00e1ch Gia ng\u1eef. Khi Kh\u1ed5ng T\u1eed s\u1eafp m\u1ea5t, b\u1ea3o T\u1eed C\u1ed1ng r\u1eb1ng : \u201cTa n\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y \u0111\u1eb7t tang l\u1ec5 \u1edf kho\u1ea3ng gi\u1eefa 2 c\u1ed9t nh\u00e0, bi\u1ebft l\u00e0 m\u00ecnh ch\u1ebft\u201d.1)). L\u1eddi duy \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, nh\u01b0ng \u00fd ch\u01b0a trang tr\u1ecdng. L\u1ea1i \u0110\u01b0\u1eddng V\u0103n Ho\u00e0ng khi ch\u01a1i cung Thu\u00fd Vi, c\u00f3 th\u01a1 r\u1eb1ng : \u201cThu ho\u00e0i tr\u1ea7n t\u1ee5c ngo\u1ea1i, Cao khi\u1ebfu b\u1ea1ch v\u00e2n trung\u201d (Ngo\u00e0i \u0111\u00e1m b\u1ee5i tr\u1ea7n l\u00f2ng nh\u1eb9 nh\u00f5m ; Trong l\u00e0n m\u00e2y tr\u1eafng ti\u1ebfng cao vang). Nh\u01b0 v\u1eady, d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 \u00fd l\u00e3nh \u0111\u1ea1m. Th\u00e2n l\u00e0m thi\u00ean t\u1eed sao l\u1ea1i n\u00f3i n\u0103ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0n t\u1ea3n v\u1eady ? Vua l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTa xem t\u1eadp th\u01a1 c\u1ee7a B\u1eafc tri\u1ec1u, c\u00f3 ch\u1ed7 khen l\u00e0 nh\u00e3 t\u1ee5ng v\u1ec1 tri\u1ec1u th\u1ecbnh tr\u1ecb. V\u0103n v\u1eadt \u1edf n\u01b0\u1edbc ta kh\u00f4ng k\u00e9m g\u00ec Trung Qu\u1ed1c. Ta th\u01b0\u1eddng sai c\u00e1c quan v\u0103n \u1ee9ng ch\u1ebf, b\u00e0i n\u00e0o l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t cho ch\u00e9p l\u1ea1i, \u0111\u1ec1 t\u00ean s\u00e1ch l\u00e0 Minh l\u01b0\u01a1ng h\u1ef7 kh\u1edfi t\u1eadp, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0 vi\u1ec7c hay \u01b0 ?\u201d.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u, c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u0103n t\u1eeb vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, th\u1ecb \u0111\u1ed9c, v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7p qu\u1ea3n tr\u1edf l\u00ean, c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u1ebf Thanh c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n. Vua \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, l\u00e0m l\u1ec5 Thu t\u1ebf. L\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 quay v\u1ec1, ty K\u1ef3 c\u1ed5 kh\u00f4ng n\u1ed5i \u0111\u1ea1i nh\u1ea1c, C\u1ea5m binh \u1edf dinh V\u0169 l\u00e2m c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ed5i qu\u00e2n nh\u1ea1c. Vua giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 Binh ngh\u1ecb x\u1eed, chi\u1ec3u lu\u1eadt tr\u00e1i l\u1ec7nh ngh\u0129 x\u1eed ph\u1ea1t. Vua n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n l\u1ec7nh ng\u1ef1 doanh nghi\u00eam minh bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o, sao l\u1ea1i x\u1eed nh\u1eb9 nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. B\u00e8n ph\u1ea1t : Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ty K\u1ef3 c\u1ed5 Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 \u00fd 100 tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 1 th\u00e1ng, m\u00e3n h\u1ea1n cho lui v\u1ec1 h\u00e0ng qu\u00e2n ; Qu\u1ea3n v\u1ec7 C\u1ea5m binh dinh V\u0169 l\u00e2m T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea9u v\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0129nh, Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, Ph\u00f3 v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Chung \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p ; \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 Binh \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu. Vua \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu L\u1ecbch \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, l\u00e0m l\u1ec5 thu t\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 \u0111i \u0111\u00eam, \u0111\u1ed7 \u1edf b\u1ebfn s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng Giang, th\u1ea5y c\u1eeda Tr\u00fac Th\u00e0nh kh\u00f4ng \u0111\u00f3ng. H\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Ph\u1ea1m Phi, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa, T\u00fac v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ch\u1ee9c. Tr\u1ef1c th\u1ea7n \u1edf khoa \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng h\u1eb7c vi\u1ec7c \u1ea5y, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy\u1ec1n ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch r\u1ea5t nghi\u00eam. Vua nh\u00e2n b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cN\u01a1i ng\u1ef1 dinh tr\u00fa t\u1ea5t, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7, kh\u00f4ng ng\u1edd l\u1ea1i tr\u1ec5 bi\u1ebfng nh\u01b0 th\u1ebf ! V\u1ea3 l\u1ea1i, v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u1ee9ng tr\u1ef1c, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u1ecfi thi\u1ebfu s\u1ed1 ng\u1ea1ch ! V\u1eady sai b\u1ed9 ty h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi th\u1ecb v\u1ec7, x\u00e9t s\u1ed5 ki\u1ec3m tra. Sau \u0111\u00e2y, c\u1ee9 10 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111i\u1ec3m, nh\u1eafc nh\u1edf cho kh\u1ecfi l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5. Vua \u0111\u1ebfn V\u0103n mi\u1ebfu, l\u00e0m l\u1ec5 Thu t\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, hai k\u1ef3 Xu\u00e2n Thu t\u1ebf \u1edf \u0111\u00e0n mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf thay. Ta, bu\u1ed5i m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i nghi\u1ec7p, tr\u00f4ng l\u00ean vi\u1ec7c hay c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e0m \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, mi\u1ebfu L\u1ecbch \u0111\u1ea1i \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u0103n mi\u1ebfu, ta \u0111\u1ec1u th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 cho h\u1ee3p t\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec5 v\u0103n\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201c\u1edf Kinh, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 trong tri\u1ec1u, c\u00f3 ai mu\u1ed1n di\u1ec5n t\u1eadp s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho chi\u1ec3u l\u0129nh s\u00fang c\u00f4ng r\u1ed3i. Nay l\u1ea1i n\u00ean ph\u00e1t ra 14 kh\u1ea9u s\u00fang ngo\u1ea1i qu\u1ed1c. Ph\u00e0m thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n, ai di\u1ec5n t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng chu\u1ea9n c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Trung thu. Vua \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng m\u1eadu, th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 quan vi\u00ean \u0111i h\u1ed7 gi\u00e1 : sa, \u0111\u1ea1o, nhung, tr\u1eebu v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ea1c, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang d\u00e2ng con ng\u1ef1a. Vua cho g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ef1a Thi\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng, sung l\u00e0m ng\u1ef1a ng\u1ef1 d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>V\u00ec chuy\u1ebfn cu\u1ed1i c\u00f9ng nh\u1eefng thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ebfn Kinh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, vua chu\u1ea9n cho quan ph\u1ea7n vi\u1ec7c s\u1eafm \u0111\u1ee7 l\u1ec5 ph\u1ea9m tam sinh v\u00e0 tr\u00edch l\u1ea5y h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a c\u1ee7a kho, sai quan chia \u0111\u1ebfn hai mi\u1ebfu Phong B\u00e1 v\u00e0 Nam H\u1ea3i Long v\u01b0\u01a1ng t\u1ebf t\u1ea1. L\u1ea1i ph\u00e1t ra 100 quan ti\u1ec1n c\u00f4ng, di\u1ec5n tr\u00f2 m\u1ed9t bu\u1ed5i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p Ph\u01b0\u1edbc th\u1ea7n, t\u1eeb sau \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u00e1c vi L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u0111\u1ebfn Kinh. V\u0129nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00e1o l\u00e3o, v\u1ec1 \u1edf l\u00e0ng, vua cho r\u1eb1ng V\u0129nh th\u00f4ng thu\u1ed9c t\u00ecnh d\u00e2n Man, b\u00e8n kh\u1edfi ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 d\u00f9ng. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, V\u0129nh c\u00f3 c\u00f4ng d\u1eb9p gi\u1eb7c y\u00ean d\u00e2n, n\u00ean chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn Kinh b\u1ec7 ki\u1ebfn. Vua th\u1ea5y V\u0129nh s\u1ee9c l\u1ef1c c\u00f2n kho\u1ebb, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i r\u00f5 r\u00e0ng, th\u01b0\u1edfng cho 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t ng\u1ecdc thu\u1ef7 tinh, 1 c\u00e1i th\u1ebb ng\u1ecdc tr\u1eafc c\u00f3 d\u00e2y tua x\u00e2u san h\u00f4 v\u00e0 tr\u00e2n ch\u00e2u ; l\u01b0u l\u1ea1i v\u00e0i ng\u00e0y, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cD\u00e2n Man \u1edf huy\u1ec7n B\u00ecnh An, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, l\u1ea5y dao c\u00e0y \u0111\u1ea5t, l\u1ea5y l\u1eeda \u0111\u1ed1t c\u1ecf, v\u1eabn ch\u01b0a th\u00e0nh ru\u1ed9ng, xin ho\u00e3n cho h\u1ea1n 3 n\u0103m s\u1ebd l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00e1m bi\u1ec7n\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c. Khi \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u00f3 thuy\u1ec1n c\u00f4ng b\u1ecb \u0111\u1eafm v\u1ee1, Huy\u00ean l\u1eb7ng y\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn, b\u1ecb B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n T\u1ef1 ch\u1ec9 tr\u00edch tham h\u1eb7c. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cHuy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 can \u00e1n nh\u00fat nh\u00e1t, ta ngh\u0129 l\u00e0 t\u00f4i t\u1edb c\u0169, kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1ecf, gi\u00e1ng b\u1ed5 ch\u1ee9c L\u00e3nh binh, \u0111\u1ec3 cho t\u00ednh vi\u1ec7c l\u00e0m t\u1ed1t v\u1ec1 sau, th\u1ebf m\u00e0 y kh\u00f4ng l\u01b0u \u00fd v\u00e0o vi\u1ec7c c\u00f4ng, th\u00ec c\u00f2n d\u00f9ng y l\u00e0m g\u00ec n\u1eefa !\u201d L\u1eadp t\u1ee9c sai c\u00e1ch ch\u1ee9c. Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 9. Sai : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan Tr\u1ee9 l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng Gia \u0110\u1ecbnh, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan l\u00e0m Ph\u00f3 ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng H\u00e0 N\u1ed9i, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung l\u00e0m Ph\u00f3 ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng Nam \u0110\u1ecbnh, \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh l\u00e0m Ph\u00f3. Khoa n\u00e0y l\u1ea5y \u0111\u1ed7 C\u1eed nh\u00e2n :<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh 15 ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea1m V\u0103n Trung, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Quang, L\u00ea Ch\u00ednh Ngh\u1ecb, L\u00ea H\u1eefu Ngh\u0129a, Ph\u1ea1m Duy Thanh, Nguy\u1ec5n Duy Quang, \u0110\u1ed7 Tr\u00ecnh Thu\u1ef5, Tr\u1ea7n V\u0103n H\u1ecdc, Nguy\u1ec5n Do\u00e3n Nguy\u00ean, Nguy\u1ec5n Quang B\u00edch, Phan V\u0103n Ph\u1ee5ng, L\u00ea \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn, Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u01b0ng, L\u00ea Hi\u1ebfu Khi\u00eam).<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i 21 ng\u01b0\u1eddi (D\u01b0\u01a1ng Tri Tr\u1ea1ch, B\u00f9i Huy Ch\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n Gia Tuy\u1ec3n, \u0110\u1ed7 Huy L\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n T\u01b0 Gi\u1ea3n, Ph\u1ea1m B\u00e1 \u0110\u1ec7, \u0110o\u00e0n C\u00f4ng Nh\u1eabm, \u0110inh Gia H\u1ed9i, B\u00f9i Cung, Ph\u1ea1m B\u00e1 Ph\u1ea9m, L\u00fd \u0110\u00ecnh Cao, Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh, Nguy\u1ec5n B\u00ecnh Di, Nguy\u1ec5n Th\u1ee9, Ph\u1ea1m Gia T\u1ec1, Ph\u1ea1m Quang M\u00e3n, Ng\u00f4 T\u1ed1, Nguy\u1ec5n K\u1ef3 \u0110i\u1ec3n, Tr\u1ecbnh Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng, V\u0169 Duy \u1ef7, Khu\u1ea5t Th\u1ebf L\u00e2n).<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh 19 ng\u01b0\u1eddi (Ho\u00e0ng Danh Th\u0103ng, B\u00f9i V\u0103n Phan, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng B\u1ea5n, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng L\u00fd, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Tr\u1ee5, Ph\u1ea1m B\u00e1 \u0110i\u1ec3n, V\u0169 Di\u1ec7n, Nguy\u1ec5n Chi\u00eau, T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c \u00e1i, Ph\u1ea1m Kim Gi\u00e1m, V\u0169 Duy Thanh, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf T\u00ecnh, Ph\u1ea1m S\u0129 \u00e1i, Nguy\u1ec5n Huy Giao, L\u00ea Kh\u1eafc Tu\u00e2n, Nguy\u1ec5n Danh Am, L\u00e3 N\u0103ng Ho\u1eb1ng, Phan Nh\u00e3 L\u01b0\u1ee3ng, B\u00f9i Gi\u1ea3n).<\/p>\n<p>Khoa n\u00e0y, tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh c\u00f3 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c L\u00e2m, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Khu\u00ea ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed7 v\u00e0o h\u1ea1ng C\u1eed nh\u00e2n (L\u00e2m \u0111\u1ed7 th\u1ee9 7, Khu\u00ea \u0111\u1ed7 th\u1ee9 13). Ch\u1ee7 kh\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng th\u1ea5y k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, hai ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 ch\u1ed7 h\u01a1i xu\u1ea5t nh\u1eadp (gi\u1ed1ng nhau), h\u1ecd l\u1ea1i l\u00e0 anh em ru\u1ed9t, n\u00ean l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh h\u1ecfng. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn tai vua. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u1edf khoa thi, l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u00e0i, n\u1ebfu v\u00ec h\u00ecnh t\u00edch m\u00e0 ng\u1edd th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i cao h\u1ecdc r\u1ed9ng l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 t\u1ecf ra \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. B\u00e8n sai phu tr\u1ea1m \u0111i l\u1ea5y quy\u1ec3n v\u00e0 truy\u1ec1n t\u01b0 g\u1ecdi hai ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o Kinh. Sai b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ra b\u00e0i \u0111\u1ee7 3 k\u1ef3, s\u00e1t h\u1ea1ch r\u00f5 r\u00e0ng, th\u00ec anh em L\u00e2m qu\u1ea3 c\u00f3 th\u1ef1c h\u1ecdc. Tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f3 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nhu\u1eadn, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb \u0111\u1ec1u \u1edf v\u00e0o h\u1ea1ng tr\u00fang c\u00e1ch. Ch\u1ee7 kh\u1ea3o Phan Tr\u1eeb cho r\u1eb1ng k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, \u0111\u00e0i kho\u1ea3n ((1) \u0110\u00e0i kho\u1ea3n : khi vi\u1ebft quy\u1ec3n thi, h\u1ec5 g\u1eb7p nh\u1eefng ch\u1eef nh\u01b0 tr\u1eddi, \u0111\u1ea5t, t\u00f4n mi\u1ebfu, l\u0103ng t\u1ea9m v\u00e0 vua ch\u00faa\u2026, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i vi\u1ebft cao h\u01a1n d\u00f2ng ch\u1eef th\u01b0\u1eddng theo th\u1ee9 b\u1eadc \u0111\u00e3 ph\u00e2n bi\u1ec7t quy \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu kh\u00f4ng vi\u1ebft \u0111\u00fang, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cph\u1ea1m tr\u01b0\u1eddng quy\u201d.1) kh\u00f4ng h\u1ee3p th\u1ee9c, b\u00e8n \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng T\u00fa t\u00e0i. B\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt duy\u1ec7t l\u1ea1i, v\u0103n l\u00fd \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c quy\u1ec3n \u0111\u1ec1u d\u00e2ng l\u00ean. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cHai anh em L\u00e2m v\u00e0 Khu\u00ea, v\u0103n l\u00fd c\u00f3 m\u1ed9t hai ch\u1ed7 gi\u1ed1ng nhau, c\u0169ng l\u00e0 m\u1eabu m\u1ef1c trong m\u1ed9t nh\u00e0, v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i theo v\u00e0o b\u1ea3n ch\u1eef s\u1eb5n m\u00e0 vi\u1ebft l\u1ea1i. V\u0103n Nhu\u1eadn, c\u00e1i ch\u1ed7 \u0111\u00f3, ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t v\u1ebft nh\u1ecf m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng n\u00ean c\u00e2u n\u1ec7 m\u00e0 c\u00e2n nh\u1eafc \u0111\u1eafn \u0111o qu\u00e1. V\u1eady chu\u1ea9n cho h\u1ecd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng C\u1eed nh\u00e2n, c\u1ea5p cho m\u0169 \u00e1o\u201d. L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5m v\u0103n c\u00e2n nh\u1eafc l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c c\u00f4ng b\u1eb1ng, c\u1ed1t th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u00e0i. Nh\u00e0 T\u1ed1ng \u0111\u1eb7t khoa thi, kh\u00f4ng kh\u1ecfi ti\u1ebfng ch\u00ea c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o ch\u1ed7 th\u1ed5i s\u00e1o ((2) Th\u1ed5i s\u00e1o : th\u1eddi x\u01b0a, \u0110\u00f4ng Qu\u00e1ch ti\u00ean sinh kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ed5i s\u00e1o, nh\u01b0ng v\u00ec tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng \u0111\u1ec3 thi, n\u00ean kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c hay h\u00e8n ; \u0111\u1ebfn khi b\u1ecb t\u00e1ch ri\u00eang \u0111\u1ec3 th\u1ed5i m\u1ed9t m\u00ecnh th\u00ec \u0110\u00f4ng Qu\u00e1ch kh\u00f4ng th\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i b\u1ecf tr\u1ed1n.2), nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng tuy\u1ec3n k\u1ebb s\u0129, c\u00f3 l\u1eddi ch\u00ea th\u00ed sinh b\u1ecf tr\u1eafng quy\u1ec3n thi. Ph\u00e9p tr\u01b0\u1eddng r\u1ea5t nghi\u00eam, kh\u00f4ng n\u00ean phi\u1ebfn l\u1ea1m. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ef1c t\u00e0i, th\u1ef1c h\u1ecdc, kh\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ai l\u00e0 anh, ai l\u00e0 em. \u0110\u1eddi c\u1ed5 c\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u1ed1ng c\u00f9ng \u0111\u1ed7 m\u1ed9t khoa, 4 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u0103ng c\u00f9ng \u0111\u1ed7 m\u1ed9t b\u1ea3ng, t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn nay \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 vi\u1ec7c hay trong l\u00e0ng Nho, v\u1eabn tr\u1ea7m tr\u1ed3 khen ng\u1ee3i, c\u00f3 h\u1ea1n ch\u1ebf v\u00e0 b\u00f3 bu\u1ed9c g\u00ec \u0111\u00e2u. Ng\u00e0y nay, v\u0103n tr\u1ecb r\u1ea5t th\u1ecbnh, nh\u00e2n t\u00e0i, l\u0169 l\u01b0\u1ee3t ra \u0111\u1eddi, nh\u01b0 l\u00f4ng chim ph\u01b0\u1ee3ng n\u1ed1i lu\u00f4n ti\u1ebfng t\u1ed1t, nh\u01b0 hoa c\u00e2y \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ec7 n\u1ee9c m\u00f9i th\u01a1m. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb ch\u1ed7 khoa m\u1ee5c m\u00e0 ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00edt. N\u1ebfu kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00f3 t\u00e0i h\u1ecdc hay kh\u00f4ng,m\u00e0 ch\u1ec9 tr\u00e1nh v\u1ec1 s\u1ef1 hi\u1ec1m nghi, l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u1ecdn b\u00fat m\u00e0 m\u1ea1t s\u00e1t, nh\u01b0 [tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p] Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c L\u00e2m, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Khu\u00ea g\u1ea7n \u0111\u00e2y, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ta c\u1ea9n th\u1eadn k\u00e9n ch\u1ecdn l\u1ea1i, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecdc l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 ti\u1ebfn th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ? V\u1eady chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay, nh\u1eefng k\u1ef3 thi khoa H\u01b0\u01a1ng, khoa H\u1ed9i, quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e3 ph\u00ea cho \u0111\u1ed7 r\u1ed3i, n\u1ebfu x\u00e9t ra c\u00f3 ai l\u00e0 anh em ru\u1ed9t, anh em th\u00fac b\u00e1 v\u00e0 cha con ch\u00fa ch\u00e1u th\u00e2n c\u1eadn, c\u00e1c k\u1ef3 thi c\u00f3 c\u00f9ng v\u00e0o m\u1ed9t vi((1) Vi : m\u1ed9t khoanh c\u00e1ch bi\u1ec7t trong khu v\u1ef1c tr\u01b0\u1eddng thi ng\u00e0y x\u01b0a.1) kh\u00f4ng v\u0103n l\u00fd c\u00f3 xu\u1ea5t nh\u1eadp kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 \u1edf trong t\u1eadp t\u00e2u, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec s\u1ef1 hi\u1ec1m nghi m\u00e0 t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111\u00e1nh h\u1ecfng. N\u1ebfu tr\u00e1i l\u1ebd \u1ea5y, s\u1ebd x\u1eed t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Cho Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam sung \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt.<\/p>\n<p><a>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh An Giang l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i xa x\u00f4i, tr\u01b0\u1edbc l\u1ea5y 2 v\u1ec7 qu\u00e2n \u1edf Kinh, 2 v\u1ec7 c\u01a1 \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh cho v\u00e0o \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf \u0111\u1ea5y, g\u1ecdi l\u00ednh v\u00e0 th\u1ebf l\u00ednh \u0111\u00e3 phi\u1ec1n, l\u1ea1i v\u00ec kh\u00f4ng quen thu\u1ef7 th\u1ed5, b\u1ec7nh t\u1eadt c\u00f3 nhi\u1ec1u. N\u0103m nay \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thay l\u00ednh, chu\u1ea9n cho c\u1ee9 n\u01a1i g\u1ea7n nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, tr\u00edch ra m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 v\u1ec7 ho\u1eb7c 1 c\u01a1, cho \u0111\u1ed5i v\u00e0o \u0111\u00f3ng th\u00fa [\u1edf t\u1ec9nh An Giang]. C\u00f2n 2 v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh nguy\u00ean \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh An Giang th\u00ec \u0111\u1ed5i sang \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 1 v\u1ec7 ; 1 v\u1ec7 c\u01a1 \u1edf t\u1ec9nh Qu\u00e3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, 1 v\u1ec7 c\u01a1 \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eadn ti\u1ec7n\u201d. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n. Sau \u0111\u00f3 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNay \u0111\u1ed5i qu\u00e2n \u0111\u00f3ng th\u00fa, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i h\u01a1i g\u1ea7n, c\u00f3 n\u00ean th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho g\u00ec kh\u00f4ng ?\u201d. Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c t\u1ec9nh Nam tr\u1ef1c v\u00e0 T\u1ea3 k\u1ef3 \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf Nam k\u1ef3, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1eb7n l\u1ed9i, c\u0169ng kh\u00f3 nh\u1ecdc, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ti\u1ec1n. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/a><\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 nh\u00e0 Thanh t\u01b0 sang n\u00f3i t\u1eebng kh\u1eafc, t\u1eebng gi\u1edd nguy\u1ec7t th\u1ef1c trong ng\u00e0y 16 th\u00e1ng 10 n\u0103m nay.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd t\u00e2u l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, b\u00e8n sai N\u1ed9i c\u00e1c s\u1ee9c h\u1ecfi. Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p, Ho\u00e0ng C\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng m\u1edbi n\u00f3i : \u201cX\u00e9t ra, cao \u0111\u1ed9 m\u1eb7t tr\u1eddi \u1edf n\u01b0\u1edbc ta, suy t\u00ednh \u0111\u1ebfn l\u00fac nguy\u1ec7t th\u1ef1c, \u0111\u00fang \u1edf v\u00e0o 2 kh\u1eafc 6 ph\u00e2n gi\u1eefa gi\u1edd M\u00e3o, th\u00ec m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 m\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc, thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u1eadn ban ng\u00e0y, \u0111\u00e1ng b\u1ecb th\u1ef1c m\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4ng, cho n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m t\u00e2u nh\u1ea3m\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u1eb7t ch\u1ee9c Th\u00e1i s\u1eed, l\u00e0 \u0111\u1ec3 suy t\u00ednh l\u1ecbch t\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e0m \u0111\u1ed9 s\u1ed1 m\u1eb7t tr\u1eddi m\u1eb7t tr\u0103ng, ng\u00e0y kh\u00ed doanh, ng\u00e0y s\u00f3c h\u01b0, t\u1eebng \u0111i\u1ec1u, t\u1eebng \u0111i\u1ec1u suy x\u00e9t cho r\u00f5, tu\u1ef3 vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf m\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i nh\u00e0 Thanh t\u01b0 b\u00e1o r\u1ed3i m\u1edbi noi theo, th\u1ef1c l\u00e0 b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c v\u1ee5 ! Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch r\u1ea5t nghi\u00eam\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng. Xa gi\u00e1 ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng m\u1eadu. Vua l\u00ean l\u1ea7u K\u1ef7 \u00c2n, th\u01b0\u1edfng th\u1eddi ti\u1ebft v\u00e0 l\u00e0m th\u01a1, Ho\u00e0ng t\u1eed Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng ch\u00fac th\u1ecd, Ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng Y, H\u1ed3ng T\u1ed1 d\u00e2ng h\u1ed3 r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u. C\u00e1c quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p l\u1ea1y \u1edf Ch\u00ed Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng. L\u1ec5 xong, ban y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y h\u00f4m qua, ta ng\u1ef1 \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, c\u00e1c quan \u1edf tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0o l\u1ea1y, g\u1eb7p m\u01b0a to, \u00e1o m\u0169 \u01b0\u1edbt c\u1ea3, l\u00f2ng ta r\u1ea5t l\u00e0 kh\u00f4ng n\u1ee1. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1ea5ng b\u1eadc trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1eabn c\u00f3 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, m\u00e0 l\u1ec5 c\u1ed1t ph\u1ea3i theo l\u1ebd ph\u1ea3i, c\u0169ng n\u00ean t\u1ef1u trung ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ta ng\u1ef1 \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c v\u00e0o l\u1ea1y m\u00e0 g\u1eb7p khi c\u00f3 m\u01b0a d\u1ea7m, th\u00ec Ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn Ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m, chu\u1ea9n cho \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu tr\u00ean \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh ; T\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, chu\u1ea9n cho \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu tr\u00ean th\u1ec1m trong c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, m\u00e0 x\u1ebfp h\u00e0ng l\u1ea1y, m\u1edbi kh\u1ecfi thi\u1ebfu l\u1ec5. C\u00f2n ng\u00e0y thi\u1ebft tri\u1ec1u, ng\u00e0y t\u1ea1nh n\u1eafng, \u0111\u1ec1u nh\u01b0 l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u1edf 2 ty T\u1eeb t\u1ebf t\u1ea3 h\u1eefu (T\u1ea3 ty s\u1ed1 qu\u00e2n 80 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n sung b\u1ed5, H\u1eefu ty s\u1ed1 qu\u00e2n 60 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi T\u00f4n th\u1ea5t sung b\u1ed5). L\u1ea1i xin c\u1ea5p cho th\u1ebb \u0111eo b\u1eb1ng ng\u00e0 ho\u1eb7c s\u1eebng. Vua y cho.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNg\u00e0y 11 th\u00e1ng n\u00e0y, gi\u00f3 d\u1eef, m\u01b0a to, th\u00e0nh x\u00e2y g\u1ea1ch b\u1ecb \u0111\u1ed5, ng\u00f3i l\u1ee3p nh\u00e0 bay tung\u201d. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u1edf Kinh, m\u01b0a gi\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00e1ch Kinh s\u01b0 ngo\u00e0i 100 d\u1eb7m, sao l\u1ea1i kh\u00e1c nhau nh\u01b0 th\u1ebf ?\u201d. Sai Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Chu Duy \u0111i ngay \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn kh\u00e1m l\u1ea1i, r\u1ed3i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cD\u00e2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u0111\u00e8 ch\u1ebft m\u00e0 thuy\u1ec1n c\u00f3 c\u00e1i b\u1ecb v\u1ee1 \u0111\u1eafm, l\u00faa m\u00f9a ph\u1ea7n nhi\u1ec1u t\u1ed5n h\u1ea1i, nh\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 3.300 n\u00f3c\u201d. Vua r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng, sai l\u1ea5y ti\u1ec1n kho ra chia t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 ch\u1ea9n c\u1ea5p (t\u1ea5t c\u1ea3 7.955 quan ti\u1ec1n). V\u00ec h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u1ea5t x\u1ea5u, d\u00e2n ngh\u00e8o, l\u1ea1i g\u1eb7p thi\u00ean tai ri\u00eang, b\u00e8n ho\u00e3n cho s\u1ed1 thu\u1ebf n\u0103m nay ph\u1ea3i thu v\u00e0 s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u00f3c c\u00f2n thi\u1ebfu \u0111\u00e3 l\u00e2u.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 d\u00e2n huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc B\u00ecnh, t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 thi\u1ebfu \u0103n. Sai chuy\u1ec3n ra 300 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o \u0111\u1ec3 b\u00e1n cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>Th\u0103ng v\u1ec7 V\u00f5ng th\u00e0nh l\u00e0m v\u1ec7 V\u00f5ng th\u00e0nh qu\u00e2n C\u1ea5m binh (nguy\u00ean d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 Ph\u00f9 B\u00e0i, Th\u1ee7y Ba th\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1 to\u00e0n c\u1ea5t v\u00e0o \u0111\u1ec3 thu b\u1ed5). Tr\u01b0\u1edbc kia li\u1ec7t v\u00e0o qu\u00e2n Tinh binh, thu\u1ed9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh qu\u1ea3n h\u1ea1t, h\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng nh\u01b0 b\u1eaft gi\u1eb7c, s\u0103n b\u1eafn, tu\u1ea7n ph\u00f2ng c\u0169ng l\u00e0 kh\u00f3 nh\u1ecdc ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n cho li\u1ec7t v\u00e0o C\u1ea5m binh, ph\u00e0m ph\u1ea9m tr\u1eadt, l\u01b0\u01a1ng, ru\u1ed9ng, c\u0169ng nh\u01b0 5 dinh \u1edf C\u1ea5m binh.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n s\u1ed1 thu\u1ed9c trong h\u1ea1t c\u00f3 423 ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1edbc thu v\u00e0o l\u00e0m c\u01a1 L\u1ea1ng h\u00f9ng, nay s\u1ed1 \u0111inh th\u00eam nhi\u1ec1u ra, xin chi\u1ebfu l\u1ec7 10 \u0111inh l\u1ea5y 1 binh, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ed1 ch\u1ecdn l\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc thu v\u00e0o l\u00e0m 10 \u0111\u1ed9i trong c\u01a1 L\u1ea1ng h\u00f9ng Nh\u1ea5t, c\u00f2n th\u1eeba thu v\u00e0o l\u00e0m c\u01a1 L\u1ea1ng h\u00f9ng Nh\u1ecb, r\u1ed3i \u0111\u1eb7t th\u00eam qu\u1ea3n su\u1ea5t \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 th\u1ed1ng thu\u1ed9c\u201d. Vua y cho, s\u1ed1 th\u1eeba \u0111\u1eb7t l\u00e0m c\u01a1 L\u1ea1ng d\u0169ng.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 H\u1ed3 B\u00edch b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Ng\u00f4 T\u1ea5t Khoa b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 L\u00ea Lang b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 th\u1ee9 ba H\u1eefu dinh \u1edf Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 ; c\u00e1c \u0111\u1ed9i \u1edf \u0111\u1ed9i th\u1ee9 s\u00e1u, v\u1ec7 th\u1ee9 ba, dinh Trung thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 Phan V\u0103n D\u1ee5 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Tr\u1ea7n Tu\u1ea5n b\u1ed5 sung th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i sang th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u0169 ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u00e2m do b\u1ea3n ch\u1ee9c \u0111\u1ed5i sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 th\u1ee9 nh\u1ea5t thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh Xu\u00e2n b\u1ed5 th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 th\u1ee9 hai thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u0169 l\u00e0 Tr\u1ea7n Kim b\u1ed5 sung Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; nguy\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u0169 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n b\u1ed5 sang th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Ti\u1ebfn (t\u1ee9c Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn), b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o, v\u1eabn sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 th\u1ee9 ba T\u0129nh man l\u00e0 Chu Ph\u01b0\u1edbc Minh b\u1ed5 th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai. L\u1ea1i cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 L\u00ea Nguy b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong, v\u1eabn cai qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u1ee7a m\u00ecnh, l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef t\u1ec9nh An Giang ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1eafc b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n ki\u00eam hi\u1ec7p l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3, v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 nhi\u1ec1u, H\u00e0 Duy Phi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng coi c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 V\u0169 Quy\u1ec1n xin v\u1ec1 ngh\u1ec9 \u0111\u1ec3 nu\u00f4i cha m\u1eb9. Cho Tri huy\u1ec7n Thanh Mi\u1ec7n l\u00e0 Chu Danh Hi\u1ec3n th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. Th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Huy H\u1ef1u v\u00ec b\u1ec7nh, c\u00e1o v\u1ec1 ngh\u1ec9. H\u1ef1u m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, ch\u01b0a d\u1eabn y\u1ebft ki\u1ebfn, b\u1ed9 L\u1ea1i xin cho H\u1ef1u do h\u00e0m th\u1ef1, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 h\u01b0u. Vua chu\u1ea9n y v\u00e0 cho ghi \u0111i\u1ec1u n\u00e0y l\u00e0m l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh. Cho Tri ph\u1ee7 Ki\u1ebfn An l\u00e0 Ph\u1ea1m Ch\u00e2u l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>L\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf xin ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n 20 ng\u00e0y, v\u1ec1 qu\u00ea. Vua y cho, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKhanh l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 r\u1eddi b\u00ean c\u1ea1nh ta. Khi \u0111i, khi v\u1ec1, \u0111\u1ec1u cho d\u00f9ng ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c nhanh ch\u00f3ng\u201d. Khi Qu\u1ebf \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Kinh, vua cho tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng s\u01a1n Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i. Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cH\u1ecd tuy l\u00e0 gi\u1ed1ng Man li\u00eau nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed7 v\u1ec1 b\u1eb1ng \u0111\u1ee9c ho\u00e1, nay h\u1ecd \u0111\u00e3 th\u1ef1c l\u00f2ng theo ta, c\u00f9ng nhau \u0111i l\u1ea1i bu\u00f4n b\u00e1n trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi d\u00e2n ta ; t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp n\u1eefa\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u01a1i canh gi\u1eef \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n ch\u1ec9 c\u00f3 3 t\u00ean l\u1ec7 binh, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1ee9ng m\u1ed9 ; nay c\u00f3 t\u00ean L\u01b0u Ho\u00e0 Ch\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Minh H\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 t\u00f9 ph\u1ea3i ph\u00e1t l\u01b0u, xin chi\u00eau m\u1ed9 50 t\u00ean d\u00e2n ngo\u1ea1i t\u1ecbch, theo vi\u00ean th\u1ee7 ng\u1ef1 sai ph\u00e1i, \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cHo\u00e0 Ch\u01b0\u01a1ng n\u00f3 vu cho ng\u01b0\u1eddi ta b\u1ecf thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c, ph\u1ea1m v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng, [th\u1ebf m\u00e0] Tu\u1ea7n l\u1ea1i coi th\u01b0\u1eddng, c\u1ea7u xin cho n\u00f3. Sao Tu\u1ea7n l\u1ea1i l\u00e0m r\u1ed1i ph\u00e1p lu\u1eadt nh\u01b0 th\u1ebf. Ngh\u0129 x\u1eed gi\u00e1ng Tu\u1ea7n m\u1ed9t c\u1ea5p. C\u00f2n l\u1ec7 binh \u1edf \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n v\u1eabn b\u1eaft vi\u00ean coi gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ea5y ph\u1ea3i chi\u00eau m\u1ed9\u201d.<\/p>\n<p>Tha cho qu\u00e2n \u1edf Nam K\u1ef3 ph\u1ea3i ph\u00e1t l\u01b0u v\u00e0o ch\u1ed7 t\u00f9 ph\u1ea1m sung qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNam K\u1ef3, \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, ng\u01b0\u1eddi th\u01b0a, t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 h\u1ea1t kh\u00e1c. Nay ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh v\u00e0 t\u1ec9nh An Giang, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, vi\u1ec7c c\u00e0y c\u1ea5y c\u0169ng d\u1ec5 l\u00e0m, th\u1ebf m\u00e0 qu\u00e2n \u1edf L\u1ee5c t\u1ec9nh \u0111em \u0111\u00e0y v\u00e0o ch\u1ed7 t\u00f9 ph\u1ea1m, giam kh\u00f4ng \u1edf \u0111\u1ea5y th\u00ec c\u00f3 \u00edch g\u00ec ? V\u1eady chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu c\u00e1i s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u1ea1i sung v\u00e0o ch\u1ed7 ph\u00e1t ph\u1ed1i v\u00e0 c\u00e1i s\u1ed1 l\u01b0u giam \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i sai khi\u1ebfn, \u0111\u1ec1u tha h\u1ebft c\u1ea3. Nh\u1eefng qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng gi\u1ea3i giao t\u1ec9nh An Giang, qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean gi\u1ea3i giao t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, chuy\u1ec3n ph\u00e1t \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o l\u00e0m qu\u00e2n \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m n\u00f4 d\u1ecbch c\u0169ng sung \u0111\u1ebfn s\u1edf \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n m\u00e0 tr\u1ed3ng c\u1ea5y, giao cho bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ea5y qu\u1ea3n th\u00fac, c\u1ea5p cho tr\u00e2u c\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ed3 l\u00e0m ru\u1ed9ng, s\u1ee9c b\u1eaft ph\u1ea3i ra s\u1ee9c \u0111\u1ec3 khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng hoang. Th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i ph\u1ea3i n\u00ean gia t\u00e2m hi\u1ec3u th\u1ecb, \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft c\u1ea3m, bi\u1ebft s\u1ee3, y\u00ean t\u00e2m \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p l\u00e0m \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 cho ngo\u00e0i bi\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, Ng\u00f4 V\u0103n Nhai, Cao H\u1eefu D\u1ef1c t\u00e2u ti\u1ebfp : \u201cNh\u1eefng ru\u1ed9ng hoang \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t T\u00e2y Ninh, Quang Ho\u00e1, \u0111\u00e3 s\u1ee9c cho khai kh\u1ea9n th\u00e0nh \u0111i\u1ec1n h\u01a1n 360 m\u1eabu\u201d. Vua r\u1ea5t vui l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai ph\u1ee7 Kho\u00e1i Ch\u00e2u v\u00e0 Ti\u00ean H\u01b0ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, th\u1ebf m\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i tr\u00fa ph\u00f2ng l\u00e2u kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i, chi\u1ebfm ri\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ti\u1ec7n nghi, th\u1ea7n \u0111\u00e3 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn thay. V\u1eady xin t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, c\u1ee9 3 th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n \u0111\u1ed9i tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, t\u1ea5t ph\u1ea3i \u1edf l\u00e2u ch\u1ed7 ch\u1ee9c v\u1ee5, m\u1edbi b\u1eaft bu\u1ed9c c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u1edbc kia, b\u1edbt ch\u1ee9c qu\u1ea3n th\u1ee7 \u0111\u1ed5i l\u00e0 tr\u00fa ph\u00f2ng, kh\u00f4ng c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb g\u00ec th\u00ec kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i, v\u00ec r\u1eb1ng m\u1ed9t khi ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng b\u1eb1ng c\u00e1i xe nh\u1eb9 \u0111\u00e3 \u0111i tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quen l\u1ea1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c h\u01a1n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp m\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, c\u00f3 th\u1ef1c hi\u1ec7u r\u00f5 r\u1ec7t. Nay l\u1ea1i cho r\u1eb1ng trong h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, tr\u00fa ph\u00f2ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, mu\u1ed1n c\u1ee9 ba th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i, m\u00e0 kh\u00f4ng ngh\u0129 : ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi ph\u00e1i \u0111\u1ebfn c\u00f2n xa l\u1ea1, ch\u1ee9c v\u1ee5 kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u1ea9u th\u1ea3, c\u00f2n mong \u0111\u1eafc l\u1ef1c v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o ? Xin nh\u01b0 th\u1ebf, kh\u00f4ng kh\u1ecfi th\u1ea5y \u0111i\u1ec1u nh\u1ecf, m\u00e0 b\u1ecf s\u00f3t \u0111i\u1ec1u l\u1edbn, ch\u1ec9 l\u00e0m r\u1ed1i vi\u1ec7c ra ! V\u1ea3 l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, m\u00e0 c\u1ee9 l\u00e0m, c\u00e0ng l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p ph\u00e1p. Ph\u1ea1t Trinh 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh vi\u1ec7c \u0111\u1ed5i tr\u00fa ph\u00f2ng\u201d.<\/p>\n<p>Tri huy\u1ec7n huy\u1ec7n Ngh\u0129a An l\u00e0 Ng\u00f4 Th\u1ebf Chu m\u1edf ti\u1ec7c h\u00e1t x\u01b0\u1edbng, nh\u1eadn ti\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n h\u01a1n 300 quan. T\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. \u00e1n x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, truy thu tang ti\u1ec1n sung c\u00f4ng. Vua cho r\u1eb1ng tang ti\u1ec1n \u1ea5y l\u00e0 do d\u00e2n thu\u1eadn t\u00ecnh m\u00e0 \u0111\u01b0a, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 y\u00eau s\u00e1ch, n\u00ean mi\u1ec5n cho t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Th\u1ebf Chu b\u1ecb ph\u00e1t \u0111i ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Tang ti\u1ec1n \u1ea5y chia cho d\u00e2n ngh\u00e8o.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 sung bi\u1ec7n N\u1ed9i c\u00e1c Tr\u1ea7n Quang Chung th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u00ean tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn Kinh. Lang m\u1eadt t\u00e2u T\u00e2n b\u1ecb \u0111au m\u1eaft \u0111\u00e3 l\u00e2u, ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u01a1n t\u1eeb \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u m\u1eadt \u1ee7y cho thu\u1ed9c ty ph\u00ea thay. Vua b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh cho T\u00e2n ph\u1ea3i t\u1ea5u v\u1ec1 Kinh. T\u00e2n n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u00e0n v\u1edbi nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Nguy\u00ean Trung v\u00e0 Lang c\u00f9ng bi\u1ebft, v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1eadt \u1ee7y ; l\u1ea1i toan tr\u00ecnh b\u00e0y b\u1ec7nh t\u00ecnh \u0111\u1ec3 xin ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n, th\u00ec Lang v\u1eeba l\u1ea1y v\u1eeba n\u0103n n\u1ec9 khuy\u00ean T\u00e2n l\u01b0u l\u1ea1i, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng xin ngh\u1ec9 n\u1eefa\u201d. Vua h\u1ea1 l\u1ec7nh b\u1ed5 T\u00e2n v\u00e0o l\u00e0m H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i, nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. Lang v\u00e0 Trung \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c ng\u00f4n quan l\u00e0 Chu Duy, Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch, Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m, Tr\u00ecnh Nho ch\u1ea5p t\u1ea5u cho r\u1eb1ng n\u1ebfu qu\u1ea3 nh\u01b0 l\u1eddi n\u00f3i \u1ea5y, th\u00ec Qu\u1ed1c Lang l\u00e0m ra s\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u00ec l\u00e0 t\u00e2u m\u00f2, t\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 t\u1eeb ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady kh\u1ea9n xin tra x\u00e9t cho r\u00f5 \u0111\u1ec3 nghi\u00eam k\u1ef7 lu\u1eadt trong quan tr\u01b0\u1eddng. Vua n\u00f3i : \u201cLang v\u00e0 T\u00e2n \u0111\u1ec1u l\u00e0 quan to m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1edbc tuy l\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean (\u0110\u00ecnh T\u00e2n tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, Qu\u1ed1c Lang l\u00e0m Tri huy\u1ec7n huy\u1ec7n H\u01b0ng Nguy\u00ean) nay th\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ed3ng s\u1ef1. V\u00e1i m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea1y, l\u00e0 l\u1ec5 ; h\u00e1 n\u00ean t\u1ef1 \u0111\u1eb7t m\u00ecnh v\u00e0o \u0111\u1ecba v\u1ecb th\u1ea5p h\u00e8n ? Hu\u1ed1ng chi, tr\u01b0\u1edbc th\u00ec n\u00f3i ng\u1ecdt \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi ta nghe, sau l\u1ea1i m\u1eadt t\u00e2u \u0111\u1ec3 b\u1edbi c\u00e1i kh\u00f4ng hay c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, b\u1ee5ng d\u1ea1 nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f4ng lu\u1eadn kh\u00f4ng th\u1ec3 dung th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c ! \u0110\u00ecnh T\u00e2n t\u1ea5u \u0111\u1ed1i kh\u00f4ng th\u1ef1c, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ea1o ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i th\u1ef1c l\u00f2ng th\u1edd vua\u201d. B\u00e8n sai th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ph\u1ea1m Duy Trinh \u0111\u00f2i t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c \u1edf t\u1ec9nh h\u1ecfi r\u00f5 nguy\u00ean \u1ee7y ; c\u0169ng chu\u1ea9n cho Lang ph\u1ea3i t\u00e2u v\u1ec1 Kinh. Lang n\u00f3i : \u201cN\u0103m nay, g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, T\u00e2n mu\u1ed1n l\u00e0m m\u1ed9t ti\u1ec7c h\u00e1t x\u01b0\u1edbng, nh\u00e2n v\u00ec c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n t\u1ea3n m\u00e1c \u0111i c\u1ea3, T\u00e2n gi\u1eadn, mu\u1ed1n t\u00e2u tham h\u1eb7c. Lang \u0111\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng khuy\u00ean gi\u1ea3i, ch\u1ec9 l\u1ea1y mi\u1ec7ng m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ee5p l\u1ea1y\u201d. Nh\u1eefng thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh c\u0169ng n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Vua gh\u00e9t v\u00ec hai b\u00ean b\u1edbi x\u1ea5u l\u1eabn nhau, h\u1ea1 l\u1ec7nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb x\u1eed. \u00e1n ngh\u0129 : T\u00e2n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, Lang ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p \u0111\u1ed5i \u0111i ch\u1ed7 kh\u00e1c. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cT\u00e2n hi\u1ec1m v\u00ec Lang b\u1edbi s\u1ef1 kh\u00f4ng hay c\u1ee7a m\u00ecnh, n\u00ean th\u00eau d\u1ec7t c\u00e1i th\u00e1i \u0111\u1ed9 Lang \u0111\u00ea ti\u1ec7n \u0111\u1ec3 h\u1ea3 l\u00f2ng t\u1ee9c gi\u1eadn. Lang tuy kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng ti ti\u1ec7n, nh\u01b0ng h\u01a1i t\u00fd th\u00ec n\u00f3i l\u1ea1y b\u1eb1ng mi\u1ec7ng, kh\u00f4ng c\u00f2n ra th\u1ec3 di\u1ec7n g\u00ec ! \u0110\u1ed5i t\u1ed9i T\u00e2n xu\u1ed1ng c\u00e1ch l\u01b0u, m\u00e0 Lang th\u00ec gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Th\u00f4ng ph\u00e1i t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u00e0m Quang T\u00fa b\u1ecb Ph\u1ea1m Duy Trinh kh\u00f4ng \u01b0a v\u00e0 T\u00e2n c\u00f9ng Lang b\u1edbi x\u1ea5u l\u1eabn nhau. Trinh n\u00f3i d\u00ednh c\u1ea3 \u0111\u1ebfn T\u00fa c\u1eaft x\u00e9n s\u1eeda \u0111\u1ed5i l\u1eddi kh\u1ea9u cung, ch\u1ec9 t\u00ean n\u00eau ra tham h\u1eb7c, \u0111\u00e3 sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, kho\u00e1 tay giao b\u1ed9 H\u00ecnh tra h\u1ecfi, nh\u01b0ng x\u00e9t ra kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng. Nay ph\u1ee5c l\u1ea1i nguy\u00ean h\u00e0m cho T\u00fa, v\u00e0 gi\u00e1ng Trinh 2 c\u1ea5p\u201d.<\/p>\n<p>Cho : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc kia, h\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u00e2u n\u00f3i : \u201cS\u1edf tu\u1ea7n nh\u00e1nh \u1edf V\u0103n Tr\u01b0\u01a1ng \u00edt thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u0111\u1eadu, \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u00e0n v\u1edbi b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, d\u1eddi [s\u1edf tu\u1ea7n \u1ea5y] \u0111\u1eb7t ch\u1ed7 ph\u1eadn s\u00f4ng x\u00e3 Tranh Xuy\u00ean. Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ed3 Ng\u1ecdc T\u00e0i l\u1ea1i l\u00e0m t\u1eadp m\u1eadt t\u1ea5u ri\u00eang n\u00f3i tu\u1ea7n nh\u00e1nh \u1edf V\u0103n Tr\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng x\u00e3 Tranh Xuy\u00ean t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng li\u00ean quan nhau, hu\u1ed1ng chi th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng Tranh Xuy\u00ean \u0111\u00e3 c\u00f3 tu\u1ea7n ch\u00ednh Thu\u1ea7n M\u1ef9, \u1edf h\u1ea1 l\u01b0u \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1edf tu\u1ea7n Nam \u0110\u1ecbnh, n\u1ebfu l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra tu\u1ea7n s\u1edf \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0y, th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi kh\u1ed5 cho d\u00e2n, \u0111\u00e3 l\u1ea5y l\u1eddi l\u1ebd \u00eam d\u1ecbu \u0111\u1ec3 can ng\u0103n, b\u1ecb \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m m\u1eafng. \u00e1n s\u00e1t \u0110\u00e0o \u0110\u1ee9c C\u01a1 c\u0169ng m\u1ed9t m\u1ef1c th\u1eeba nh\u1eadn\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ebfn tu\u1ea7n \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, sao l\u1ea1i t\u1ef1 ti\u1ec7n d\u1eddi \u0111i ? N\u1ebfu qu\u1ea3 nh\u01b0 l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Ng\u1ecdc T\u00e0i, th\u00ec \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 t\u00ecnh thi\u00ean t\u01b0. Tai m\u1eaft c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh g\u1eedi v\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0 ? H\u1ea1 l\u1ec7nh cho Thi\u1ec7m v\u00e0 C\u01a1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u00e2u v\u1ec1 cho minh b\u1ea1ch\u201d. Thi\u1ec7m n\u00f3i : \u201cNg\u1ecdc T\u00e0i v\u00ec hi\u1ec7p hi\u1ec1m g\u00e2y ra chuy\u1ec7n ; \u0110\u00e0o \u0110\u1ee9c C\u01a1 c\u0169ng n\u00f3i nguy\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 a dua theo \u00fd ri\u00eang\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u00f4ng coi x\u00e3 d\u00e2n, ph\u1ea3i n\u00ean ho\u00e0 thu\u1eadn v\u1edbi nhau, c\u00f9ng l\u00e0m n\u00ean vi\u1ec7c ; th\u1ebf m\u00e0 m\u1ed7i \u0111\u1eb1ng c\u1ee9 gi\u1eef m\u1ed9t l\u1ebd, b\u1edbi m\u00f3c l\u1eabn nhau ! Vi\u1ec7c nh\u1ecf c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c l\u1edbn ? V\u1eady \u0111\u1ec1u giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed\u201d. L\u1eddi c\u1ee7a Ng\u1ecdc T\u00e0i n\u00f3i kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ef1c. Sau \u0111\u00f3, T\u00e0i b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft. Khi \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, Thi\u1ec7m ph\u1ea3i c\u00e1ch l\u01b0u, \u0110\u1ee9c C\u01a1 b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f3 t\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n L\u1ea1p, l\u1ea5y ngh\u1ec1 l\u00e0m ph\u00f9 thu\u1ef7 \u0111\u1ec3 ch\u1eefa b\u1ec7nh. L\u1ea1p b\u1ea3o Ho\u00e0ng Huy Tri\u1ebft l\u00e0m con \u0111\u1ed3ng l\u00ean \u0111\u1ed3ng \u1edf gi\u1eefa \u0111\u00e0n. Tri\u1ebft gi\u1ea3 l\u00e0m con ma \u0111\u00f2i u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, nh\u1ea3y nh\u00f3t r\u1ed3i ng\u00e3 l\u0103n ra ch\u1ebft. B\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u0129 t\u1ed9i L\u1ea1p ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed. Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t cho r\u1eb1ng Tri\u1ebft c\u00f3 ch\u1ed7 t\u1ef1 l\u00e0m l\u1ea5y c\u00e1i ch\u1ebft, L\u1ea1p kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ee5ng gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean t\u00e2u l\u00ean xin l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i. L\u1ea1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i ph\u00e1t \u0111i bi\u00ean thu\u1ef3 xa l\u00e0m qu\u00e2n, b\u1ecb truy thu s\u1ed1 ti\u1ec1n mai t\u00e1ng c\u1ea5p cho ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Tri\u1ebft.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 2 t\u00ean l\u00ednh b\u1ecb giam, v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c tr\u1ed1n tho\u00e1t, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em gi\u1ebft \u0111i. B\u1ed9 H\u00ecnh nh\u00e2n t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng s\u1ed1 t\u00f9 giam c\u00f3 nhi\u1ec1u, giam l\u00e2u kh\u00f4ng ti\u1ec7n. Xin t\u1ea1m ph\u00e1t \u0111i ph\u00e2n ph\u1ed1i \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh 4 Tr\u1ef1c k\u1ef3 v\u00e0 2 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Lang trung kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh trong nh\u00e0 c\u00f3 ch\u1ee9a th\u1ee9 g\u1ed7 c\u1ea5m. Vi\u1ec7c b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c. Sau khi \u0111i\u1ec1u tra, ngh\u1ecb x\u1eed gi\u00e1ng l\u00e0m B\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i. Cho Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Tr\u1ea5n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng l\u00e0 Mi\u00ean C\u1ea7u d\u00e2ng s\u1edb xin \u0111em ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf Qu\u1ea3ng Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Kh\u00e2m th\u0103ng b\u1ed5 ph\u1ee7 thu\u1ed9c T\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00e2m l\u00e0 l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n th\u1eeba ng\u1ea1ch, ph\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ea5t nh\u1eafc \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c tr\u00e1ch, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u c\u1ea1nh \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn th\u00e2n, th\u1ec9nh th\u00e1c ch\u1ed7 quy\u1ec1n th\u1ebf nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 sinh d\u1ea7n ra m\u00e3i\u201d. B\u00e8n ph\u1ea1t Kh\u00e2m 100 tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u00e0m qu\u00e2n v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5 ; ph\u1ea1t Mi\u00ean C\u1ea7u 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cC\u00e1c h\u1ea1ng \u0111ao \u0111\u00e3 c\u0169 n\u00e1t \u0111i \u0111\u1ebfn h\u01a1n 280 chi\u1ebfc. Xin cho ti\u00eau hu\u1ef7\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110ao l\u00e0 th\u1ee9 b\u1eb1ng s\u1eaft, h\u00e1 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u1ec1u hu\u1ef7 n\u00e1t h\u1ebft c\u1ea3 m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2u ?\u201d. H\u1ea1 l\u1ec7nh l\u1ea1i ch\u1ecdn ra t\u1eebng c\u00e1i \u0111\u1ec3 m\u00e0i \u0111i, tu b\u1ed5 l\u1ea1i d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c binh.<\/p>\n<p>Ba hi\u1ec7u thuy\u1ec1n Kim \u01b0ng (ph\u00e1i \u0111i Giang L\u01b0u Ba), Linh ph\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 V\u00e2n \u0111i\u00eau (ph\u00e1i \u0111i H\u1ea1 Ch\u00e2u) khi quay l\u00e1i v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, vua sai ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Cho Thi\u1ec7u Ho\u00e1 qu\u1eadn c\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t Thi\u1ec7n Khu\u00ea 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n hi\u1ec7u L\u00ea b\u1ed3ng \u0111\u1ec3 d\u1ef1 b\u1ecb khi \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1.<\/p>\n<p>S\u1eeda l\u1ea1i 17 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u1edf ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh. T\u1eeb \u0111\u1ed1c bi\u1ec7n \u0111\u1ebfn qu\u00e2n nh\u00e2n v\u00e0 th\u1ee3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p><a>Thuy\u1ec1n hi\u1ec7u l\u1edbn Thanh loan b\u1ecb ch\u00e1y \u1edf s\u00f4ng Li\u1ec7p \u0110\u1ee9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ph\u00e1i vi\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p gi\u1ea3i nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m sang Trung Qu\u1ed1c, \u0111\u1ebfn ph\u1eadn bi\u1ec3n Th\u1ea5t Ch\u00e2u, g\u1eb7p b\u00e3o, thuy\u1ec1n su\u00fdt b\u1ecb l\u1eadt, may kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c tai n\u1ea1n. Khi \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ed7 l\u1ea1i \u1edf s\u00f4ng Li\u1ec7p \u0110\u1ee9c. Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh l\u1ea5y l\u00e0m c\u1ea3m \u01a1n, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua Thanh th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t h\u1eadu, l\u01b0u \u1edf kh\u00e1ch qu\u00e1n b\u00ean ngo\u00e0i t\u1ec9nh th\u00e0nh. H\u1ea3o H\u1ee3p c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u1ef9, L\u00ea Ch\u00ed T\u00edn, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang v\u00e0 binh l\u00ednh h\u01a1n 50 ng\u01b0\u1eddi c\u01b0 tr\u00fa \u1edf kh\u00e1ch qu\u00e1n, t\u1ef1 li\u1ec7u cung c\u1ea5p, \u1ee7y cho V\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y s\u01b0 Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110\u00f4n coi gi\u1eef quan thuy\u1ec1n, \u0111\u1ed7 \u1edf b\u1ebfn s\u00f4ng. M\u1ed9t h\u00f4m, \u0110\u00f4n d\u1eddi h\u00f2m thu\u1ed1c s\u00fang \u0111\u1ec3 \u1edf cu\u1ed1i thuy\u1ec1n, ch\u1ee3t c\u00f3 ti\u1ebfng n\u1ed5 \u1ea7m, l\u1eeda kh\u00f3i b\u1ed1c r\u1ef1c tr\u1eddi, kho\u1ea3ng ch\u1ed1c l\u00e1t, ho\u00e1 v\u1eadt trong thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u ch\u00e1y ra tro. \u0110\u00f4n c\u00f9ng Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i V\u0169 Vi\u1ebft Ki\u1ec3m, Phan V\u0103n Thu\u1ea7n, Ch\u1ee7 s\u1ef1 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng K\u00ea v\u00e0 40 ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh \u0111\u1ec1u ch\u1ebft c\u1ea3 (ng\u00e0y m\u1ed3ng 8 th\u00e1ng \u1ea5y). Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua bu\u1ed3n r\u1ea7u, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ecdn H\u1ea3o H\u1ee3p \u0111i chuy\u1ebfn n\u00e0y v\u00f4 \u00fd \u0111\u1ec3 l\u1ee1 vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! Khi n\u00e0o v\u1ec1, s\u1ebd c\u00f3 s\u1eafc Ch\u1ec9\u201d.<\/a><\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTh\u1ed5 d\u00e2n \u1edf ch\u00e2u H\u01b0\u1edbng Ho\u00e1 c\u00f9ng v\u1edbi nh\u00e2n d\u00e2n c\u00e1c ch\u00e2u T\u00e1 Lang, L\u00e0ng Th\u00ecn, Na B\u00f4n, M\u01b0\u1eddng Vang \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ee7 Cam L\u1ed9 giao d\u1ecbch mua b\u00e1n, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00f3i, thi\u1ebfu \u0103n. V\u1eady xin ch\u1ea9n c\u1ea5p cho\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cCh\u00fang tuy l\u00e0 d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean, c\u0169ng l\u00e0 con \u0111\u1ecf c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, chu\u1ea9n cho ph\u00e1t ra 300 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o v\u00e0 v\u00e0i m\u01b0\u01a1i ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1i m\u00e0 c\u1ea5p cho\u201d. L\u1ea1i v\u00ec th\u1ea5y d\u00e2n th\u1ed5 v\u1ed1n kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e0nh \u0111\u1ec3 g\u00ec, n\u00ean h\u1ea1 l\u1ec7nh s\u1ee9c cho vi\u00ean ph\u1ee7 s\u1edf t\u1ea1i, gia t\u00e2m khuy\u00ean d\u1ed7, y\u00ean \u1ee7i, khi\u1ebfn cho ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t tr\u1ed3ng tr\u1ecdt \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f3 b\u1ecdn L\u00e0o Man k\u00e9o xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba h\u1ea1t \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n T\u1ea7m Linh ch\u00e2u H\u01b0\u1edbng Ho\u00e1 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt. Th\u00ed sai Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf \u0111\u1ed3n An Man l\u00e0 H\u1ed3 C\u00f4ng Ph\u00e1i th\u00e2n \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ed9i bi\u1ec1n binh \u0111i b\u1eaft, \u0111u\u1ed5i theo l\u1ea5y v\u1ec1 nh\u1eefng d\u00e2n v\u00e0 voi m\u00e0 ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c. Nguy\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c ch\u00e2u Na B\u00f4n l\u00e0 Suy Da B\u1ed3ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m ph\u1ea3n, v\u1ec1 L\u00e0o, l\u1ea1i d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp, ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 l\u00e0 Ph\u00f9 Ho\u00e0n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111u\u1ed5i theo l\u1ea5y v\u1ec1 nh\u1eefng d\u00e2n c\u00f9ng b\u1ecdn. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn tai vua, vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u1ed3 C\u00f4ng Ph\u00e1i tuy ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, nh\u01b0ng ra s\u1ee9c c\u1ef1 chi\u1ebfn, c\u0169ng \u0111\u00e1ng khen\u201d. B\u00e8n cho ngay th\u1ef1c th\u1ee5, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. Nh\u1eefng qu\u00e2n, d\u00e2n \u0111i tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 quan ti\u1ec1n. Ph\u00f9 Ho\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, \u00e1o qu\u1ea7n \u0111\u1ec1u m\u1ed9t c\u00e1i. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, 2 t\u00ean th\u1ed5 d\u00e2n l\u00e0 H\u1ea1t X\u00e3 N\u00f4 v\u00e0 Ph\u00f9 \u01afng ng\u1ea7m d\u1eabn h\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o Man, m\u01b0u toan x\u00e2m l\u01b0\u1ee3c, Ph\u00f9 Ho\u00e0n l\u1ea1i t\u1eadp h\u1ee3p ng\u01b0\u1eddi trong ch\u00e2u \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf m\u1ed7i th\u1ee9 2 \u0111\u1ed3ng, \u00e1o b\u1eb1ng n\u1ec9, qu\u1ea7n b\u1eb1ng tr\u1eebu nam m\u1ed7i th\u1ee9 1 chi\u1ebfc. Vua l\u1ea1i s\u1ee9c cho vi\u00ean coi \u0111\u1ed3n gia t\u00e2m tu\u1ea7n th\u00e1m \u0111\u1ec3 d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean.<\/p>\n<p>Binh thuy\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh \u0111i \u0111\u1ebfn h\u1ea3i ph\u1eadn Ch\u00e0ng S\u01a1n, \u0111\u01b0a t\u1edd t\u01b0 n\u00f3i : c\u00f3 thuy\u1ec1n gi\u1eb7c chia \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ed1n \u1ea9n \u1edf ch\u1ed7 b\u1ebfn t\u00e0u Th\u1eadp B\u00e1t v\u00e0 \u0111\u1ea3o C\u00f4n L\u00f4n n\u01b0\u1edbc ta, xin ph\u00e1i binh v\u00e2y b\u1eaft gi\u00fap. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ebfn t\u00e0u Th\u1eadp B\u00e1t l\u00e0 v\u1ec1 ph\u1ea7n bi\u1ec3n Bi\u1ec7n S\u01a1n n\u01b0\u1edbc ta (\u0111\u1ea3o Bi\u1ec7n S\u01a1n ng\u01b0\u1eddi Thanh g\u1ecdi l\u00e0 b\u1ebfn t\u00e0u Th\u1eadp B\u00e1t) n\u00ean truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i binh thuy\u1ec1n h\u1ea1t n\u00e0o c\u1ee9 h\u1ea1t \u1ea5y ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 b\u1eaft, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i ra xa ngo\u00e0i tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng, l\u1ea5n sang c\u1ea3nh th\u1ed5 n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c. Nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebft cu\u1ed1i thu, c\u0169ng n\u00ean xem chi\u1ec1u gi\u00f3 m\u00e0 ti\u1ebfn \u0111i hay \u0111\u00f3ng l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i tu\u1ea7n nh\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh th\u00ec r\u00fat v\u1ec1, kh\u00f4ng n\u00ean v\u01b0\u1ee3t l\u00e2u s\u00f3ng gi\u00f3 l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c \u0111\u1ea1o th\u1ea7n s\u1eafc, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ch\u1eef hu\u00fd, xin v\u1eabn t\u1ec9nh ho\u1ea1ch, c\u00e1c ch\u1eef g\u1ea7n \u0111\u1ed3ng \u00e2m c\u0169ng xin r\u00fat b\u1edbt m\u1ed9t n\u00e9t, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee3i \u0111\u00f3ng \u1ea5n r\u1ed3i s\u1ebd b\u00e0n h\u00e0nh\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cCh\u1eef hu\u00fd v\u00e0 ch\u1eef g\u1ea7n \u0111\u1ed3ng \u00e2m \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i tr\u00e1nh ra ch\u1eef kh\u00e1c, quan d\u00e2n trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 tu\u00e2n bi\u1ebft r\u1ed3i, hu\u1ed1ng chi b\u1ed9 ng\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ngh\u1ecb t\u00e2u. Ph\u00e0m ch\u1eef ch\u00ednh hu\u00fd khi d\u00f9ng v\u00e0o v\u0103n t\u1ef1, th\u00ec tu\u1ef3 theo ngh\u0129a v\u0103n m\u00e0 \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c ; nh\u1eefng ch\u1eef c\u00f3 ch\u1eef hu\u00fd \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u1ec1u r\u00fat b\u1edbt m\u1ed9t n\u00e9t. Nay l\u1ea1i \u0111em ch\u1eef ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i xin r\u00fat b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t, th\u1ebf th\u00ec ch\u1eef ch\u00ednh hu\u00fd v\u00e0 ch\u1eef c\u00f3 ch\u1eef hu\u00fd \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t g\u00ec ? V\u1eady c\u00e1i ngh\u0129a h\u1ee3p k\u00ednh \u0111\u1ed3ng t\u00f4n \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? Vi\u1ec7c xin n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh\u201d. B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao, th\u1ef1 Lang trung D\u01b0\u01a1ng Danh Thu\u1ef5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An kh\u00f4ng m\u01b0a, h\u1ea1 l\u1ec7nh cho quan t\u1ec9nh h\u1ebft l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Duy c\u00f3 v\u00e0i huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh v\u00e0 Qu\u1ef3nh L\u01b0u l\u00e2u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a, vua th\u1ea5y d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y lu\u00f4n b\u1ecb tai h\u1ea1i ri\u00eang, b\u00e8n sai l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u1ea7u \u0111\u1ea3o v\u00e0 ban t\u1ebf \u0111\u00e0n \u00e2m h\u1ed3n ; l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n chay t\u1ee5ng kinh c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t chia nhau \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, mi\u1ebfu An D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. M\u01b0a xu\u1ed1ng ngay. Vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng trong to\u00e0n h\u1ea1t \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n. Vua nghe bi\u1ebft n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea3o v\u0169 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng nghi\u1ec7m ngay, c\u00f3 hi v\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a !\u201d. Sai ph\u00e1t h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a trong kho, ph\u00e1i th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn giao cho \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1, \u0111\u00e1p l\u1ea1i Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a th\u1ea7n \u0111\u00e3 ban. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c cho Hoan 2 th\u1ee9, \u0110\u01b0\u1eddng 1 th\u1ee9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng nh\u1ecf.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cRi\u00eang huy\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n. C\u00f2n ngo\u00e0i ra 7 huy\u1ec7n nh\u01b0 huy\u1ec7n Ch\u00e2n L\u1ed9c v.v\u2026 tr\u01b0\u1edbc v\u00ec \u00edt m\u01b0a, l\u00faa m\u00f9a t\u1ed5n h\u1ea1i ; s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf thu v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng xin cho chi\u1ebft can n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n, c\u00f2n thu\u1ebf th\u00f3c n\u1ed9p v\u1ec1 m\u00f9a h\u1ea1, xin cho ho\u00e3n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1 sau s\u1ebd thu ti\u1ebfp\u201d. Vua y cho. L\u1ea1i th\u1ea5y huy\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau, c\u0169ng chu\u1ea9n cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. L\u1ea1i v\u00ec 3 huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, Y\u00ean Th\u00e0nh v\u00e0 Qu\u1ef3nh L\u01b0u \u0111\u00f3i \u0103n, n\u00ean h\u1ea1 l\u1ec7nh cho d\u00e2n vay : nh\u1eefng d\u00e2n v\u00e0o h\u1ea1ng th\u1ef1c n\u1ea1p t\u00f4 thu\u1ebf, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c 1 h\u1ed9c th\u00f3c, 1 quan ti\u1ec1n ; ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 v\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0 go\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda ; ng\u01b0\u1eddi c\u00f4 \u0111\u1ed9c, kh\u00f4ng n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho. L\u1ea1i d\u1ee5 quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i li\u1ec7u l\u00fd cho v\u1eeba ph\u1ea3i, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi k\u00e9o \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4ng qu\u00e1 ho\u1eb7c gi\u00e0y x\u00e9o l\u00ean nhau ; c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u00ecnh h\u1ea1n xa qu\u00e1, ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ee3i l\u00e2u.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t t\u00ean cho con voi ng\u1ef1 l\u00e0 \u201cNh\u01b0 long\u201d.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7. Kh\u1edfi ph\u1ee5c vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Tr\u1ecbnh Quang Khanh l\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, B\u00f9i Ph\u1ee5 Phong l\u00e0m Th\u1eeba ch\u1ec9 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, sung H\u00e0nh t\u1ea9u N\u1ed9i c\u00e1c ; Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1t l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1, giao b\u1ed9 x\u00e9t b\u1ed5.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXIV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng. Vua \u0111\u1ebfn Th\u1ebf mi\u1ebfu, l\u00e0m l\u1ec5, l\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 quay v\u1ec1. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, thung dung b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a, khi \u1edf y\u00ean t\u0129nh m\u1ed9t n\u01a1i, b\u1ee5ng ngh\u0129 t\u1ea5t ph\u1ea3i trong s\u1ea1ch. H\u00f4m qua, ta y\u00ean \u1edf m\u1ed9t n\u01a1i, c\u00f2n xem x\u00e9t \u0111\u1ebfn mu\u00f4n vi\u1ec7c, ph\u00ea duy\u1ec7t s\u1edb t\u1ea5u, th\u1ef1c l\u00e0 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh s\u1ef1 trong n\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a d\u00e2n, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ec3 m\u00ecnh nh\u00e0n h\u1ea1, trong l\u00f2ng kh\u00f4ng pha l\u1eabn nh\u1eefng \u00fd ngh\u0129 tr\u1ea7n t\u1ee5c m\u00e0 th\u00f4i. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1ed9t ch\u1eef \u201cc\u1ea7n\u201d l\u00e0 gia ph\u00e1p tri\u1ec1u ta. Ta coi ch\u00ednh s\u1ef1 khi n\u00e0o nh\u00e0n th\u00ec nh\u00e2n s\u1ef1 v\u1eadt m\u00e0 ng\u00e2m th\u01a1 \u0111\u1ec3 ng\u1ee5 \u00fd m\u00ecnh, th\u1ebf c\u00f2n h\u01a1n l\u00e0 ham th\u00edch c\u00e1i kh\u00e1c. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u1edf trong v\u01b0\u1eddn c\u1ea5m, nh\u1eefng hoa c\u00fac \u201cKim b\u1ed1i h\u1ed3ng trang\u201d n\u1edf nhi\u1ec1u, c\u00f3 th\u1ee9 hai gi\u00f2, c\u00f3 th\u1ee9 li\u1ec1n c\u00e0nh, c\u00f3 th\u1ee9 ba hoa, c\u00f3 th\u1ee9 hai hoa. Ta th\u01b0\u1eddng nh\u1edb l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta : \u201cNh\u1eefng th\u1ee9 hoa c\u1ecf t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng g\u1ecdi l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh. C\u00e1c vua ch\u00faa \u0111\u1eddi g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u01b0a th\u00edch \u0111i\u1ec1m n\u1ecd \u0111i\u1ec1m kia ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 l\u0103ng Cao T\u00f4ng nh\u00e0 Thanh m\u1ecdc c\u00e2y thi\u1ebft th\u1ee5 (ng\u01b0\u1eddi Trung Qu\u1ed1c g\u1ecdi l\u00e0 thi\u1ebft th\u1ee5, n\u01b0\u1edbc ta g\u1ecdi l\u00e0 huy\u1ebft d\u1ee5), m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng c\u1ecf \u0111\u1ecf sinh ra [l\u00e0 \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t l\u00e0nh], tranh nhau l\u00e0m bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng ! C\u00e2y n\u00e0y, \u1edf n\u01b0\u1edbc ta, n\u01a1i n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3, c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 \u0111i\u1ec1m hay\u201d. To l\u1edbn thay, l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n ! Mu\u00f4n \u0111\u1eddi kh\u00e2m ng\u01b0\u1ee1ng. Tr\u01b0\u1edbc kia, V\u0103n Ho\u00e0ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng c\u00f2n ph\u00e1 c\u00e1i t\u1ed5 chim b\u1ea1ch th\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 t\u1eaft nh\u1eefng l\u1eddi n\u1ecbnh h\u00f3t. Ta ch\u1ec9 mu\u1ed1n kh\u00ed tr\u1eddi ho\u00e0 d\u1ecbu, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, nh\u00e2n d\u00e2n no \u1ea5m, th\u1ebf l\u00e0 \u0111i\u1ec1m hay c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. N\u1ebfu c\u00f3 con l\u00e2n ra ch\u01a1i, con r\u1ed3ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n, c\u00f3 b\u1ed5 \u00edch g\u00ec cho ch\u00ednh tr\u1ecb \u0111\u00e2u !\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u01b0a ra : 1 b\u00e0i th\u01a1 \u201cC\u01b0\u1eddi hoa c\u00fac\u201d, 1 b\u00e0i th\u01a1 \u201cL\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng\u201d, 6 b\u00e0i th\u01a1 \u201c\u1edf n\u01a1i y\u00ean t\u0129nh\u201d. (Xem trong hai t\u1eadp th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf), sai th\u1ecb th\u1ea7n tuy\u00ean \u0111\u1ecdc. L\u1ea1i sai n\u1ed9i gi\u00e1m b\u01b0ng ra m\u1ed9t ch\u1eadu hoa c\u00fac cho xem.<\/p>\n<p>D\u1ee1 nh\u1eefng nh\u00e0 c\u1eeda \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang, \u0111em d\u1ef1ng \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, d\u1ef1ng v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang \u1edf sau ho\u00e0ng th\u00e0nh, l\u1ea7u th\u01b0\u1edbc th\u1ee3, h\u00e0nh lang chung quanh, quy m\u00f4 ch\u1ebf t\u1ea1o r\u1ea5t kh\u00e9o (Ti\u00ean Ph\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec7n, Truy Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1eddng, H\u1ed9i Ph\u01b0\u01a1ng vi\u1ec7n, Th\u01b0\u1edfng Th\u1eafng l\u00e2u, Tr\u1eebng Ph\u01b0\u01a1ng hi\u00ean, h\u00e0nh lang chung quanh l\u00e0 T\u1ee9 Ph\u01b0\u01a1ng ninh b\u1eadt), ph\u00ed t\u1ed5n k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng v\u1ea1n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua th\u1ea5y n\u01a1i \u1ea5y g\u1ea7n li\u1ec1n v\u1edbi cung Ninh Kh\u00e1nh, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, m\u1edbi sai d\u1ee1 \u0111i, \u0111em d\u1ef1ng \u1edf C\u01a1 H\u1ea1 \u0111\u01b0\u1eddng (\u1edf b\u00ean t\u1ea3 c\u1ea5m th\u00e0nh, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf cho g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 C\u01a1 H\u1ea1 \u0111\u01b0\u1eddng), t\u00f4n l\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. Sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n qu\u1ea3n l\u0129nh 1.800 bi\u1ec1n binh ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m. B\u1ecdn \u0110\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, Khoa \u0111\u1ea1o Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, L\u00ea Di, H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n, L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh, Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch, Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m, Nguy\u1ec5n L\u00e2m, Tr\u00ecnh Nho, H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh, Phan Trinh, Ho\u00e0ng Khu\u00ea d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cHo\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u00edp \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u00e3i h\u1ebft, \u0111\u1ec3 d\u00e8 d\u1eb7t g\u00e2y nu\u00f4i binh l\u1ef1c, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, tu b\u1ed5 mi\u1ebfu \u0111\u1ec1n (3 v\u01b0\u1eddn V\u0129nh \u1ea5m, V\u0129nh T\u00fa, V\u0129nh L\u1ec7, s\u1eeda to\u00e0 th\u1ee9 ba dinh Ki\u1ebfn Ch\u1ee7) v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng s\u1edf, c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, nay l\u1ea1i d\u1eddi nh\u1eefng nh\u00e0 c\u1eeda \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang \u0111i, l\u00e0m thong th\u1ea3 th\u00ec trong m\u1ed9t n\u0103m kh\u00f4ng xong, l\u00e0m v\u1ed9i th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n. V\u1eady xin : ph\u00e0m vi\u1ec7c tu b\u1ed5 c\u00e1c s\u1edf th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u1ec3 l\u00e0m, c\u00f2n c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, xin h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh ch\u1ec9\u201d.<\/p>\n<p>Vua gi\u1eadn n\u00f3i : \u201cNay ngo\u00e0i bi\u00ean thu\u1ef3 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c, binh l\u1ef1c \u0111\u00e3 th\u01b0, cho n\u00ean li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng b\u1eaft l\u00e0m vi\u1ec7c cho h\u1ee3p v\u1edbi n\u0103m nay c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0nh, ch\u1ec9 nh\u00e2n quy m\u00f4 c\u0169 m\u00e0 s\u1eeda sang l\u1ea1i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nay m\u1edbi t\u00e2n t\u1ea1o. Ta l\u00ean ng\u00f4i t\u1eeb khi c\u00f2n tr\u1ebb tu\u1ed5i, ch\u01b0a t\u1eebng v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i ai, cho n\u00ean h\u1ecd m\u1edbi d\u00e1m th\u00ec th\u00e0o ch\u00ea bai \u1edf sau l\u01b0ng nh\u01b0 th\u1ebf ! Hu\u1ed1ng chi xin l\u01b0u bi\u1ec1n binh l\u1ea1i \u0111\u1ec3 s\u1eeda sang n\u01a1i ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 nha th\u1ef1, sao kh\u00f4ng ngh\u0129 b\u00e8 \u0111\u1ea3ng v\u1edbi \u0111\u00e1m quy\u1ec1n th\u1ebf, b\u1ecf vi\u1ec7c c\u00f4ng, l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, c\u00f3 \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i l\u1ed7i n\u1eb7ng \u1ea5y kh\u00f4ng ?\u201d. B\u00e8n truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf t\u1ea5t c\u1ea3. L\u1ea1i s\u1eafc cho b\u1ed9 C\u00f4ng : ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u ban th\u01b0\u1edfng chu \u0111\u00e1o. V\u01b0\u1eddn l\u00e0m xong, \u0111\u1eb7t c\u00e1c t\u00ean : ph\u00eda nam g\u1ecdi l\u00e0 Kh\u00e2m V\u0103n \u0111i\u1ec7n, ph\u00eda b\u1eafc g\u1ecdi l\u00e0 Th\u01b0\u1edfng Th\u1eafng l\u00e2u (nh\u00e2n t\u00ean c\u0169), ph\u00eda \u0111\u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 Minh L\u00fd th\u01b0 trai, ph\u00eda t\u00e2y g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1eadn hi\u00ean, kho\u1ea3ng gi\u1eefa g\u1ecdi l\u00e0 Quang Bi\u1ec3u c\u00e1c, chung quanh g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ee9 Ph\u01b0\u01a1ng ninh b\u1eadt h\u1ed3i lang, h\u1ed3 g\u1ecdi l\u00e0 Minh h\u1ed3, c\u1ea7u g\u1ecdi l\u00e0 Kim Ngh\u00ea ki\u1ec1u, n\u00fai g\u1ecdi l\u00e0 T\u0129nh An s\u01a1n, \u0111\u1ed5i lu\u00f4n ho\u00e0nh bi\u1ec3n \u1edf Th\u1ecd An s\u01a1n m\u00f4n g\u1ecdi l\u00e0 v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, Th\u01b0\u1ee3ng Uy\u1ec3n m\u00f4n. Quy m\u00f4 r\u1ed9ng r\u00e3i h\u01a1n khi tr\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn. C\u00f3 khi g\u1ecdi c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft m\u1ecdi vi\u1ec7c. L\u1ea1i ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 v\u1ec1 14 c\u1ea3nh :<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec7n khai v\u0103n y\u1ebfn (m\u1edf ti\u1ec7c v\u0103n \u1edf tr\u00ean \u0111i\u1ec7n).<\/p>\n<p>L\u00e2u th\u01b0\u1edfng B\u1ed3ng ch\u00e2u (th\u01b0\u1edfng c\u1ea3nh ti\u00ean \u1edf tr\u00ean l\u1ea7u).<\/p>\n<p>C\u00e1c minh t\u1ee9 chi\u1ebfu (g\u00e1c soi s\u00e1ng c\u1ea3 b\u1ed1n m\u1eb7t).<\/p>\n<p>Lang t\u1eadp qu\u1ea7n ph\u01b0\u01a1ng (h\u00e0nh lang c\u00f3 \u0111\u1ee7 c\u00e1c th\u1ee9 hoa).<\/p>\n<p>Hi\u00ean sinh thi t\u1ee9 (hi\u00ean n\u1ea3y tr\u00ed th\u01a1).<\/p>\n<p>Trai t\u1ea3 th\u01b0 ho\u00e0i (nh\u00e0 trai to\u00e1t ra t\u00e2m ho\u00e0i v\u0103n th\u01b0).<\/p>\n<p>Tr\u00ec l\u01b0u li\u00ean ph\u01b0\u1edfng (thuy\u1ec1n hoa sen \u0111\u1ec3 \u1edf h\u1ed3).<\/p>\n<p>S\u01a1n s\u1ef1c tu\u1ef3 \u0111\u00ecnh (\u0111\u00ecnh c\u00e2y t\u00f9ng \u0111\u1ee9ng s\u1eefng tr\u00ean n\u00fai).<\/p>\n<p>Th\u1ee7y t\u1ea1 phong quang (gi\u00f3 m\u00e1t \u1edf thu\u1ef7 t\u1ea1).<\/p>\n<p>Ngh\u00ea ki\u1ec1u t\u1ec5 nguy\u1ec7t (m\u1eb7t tr\u0103ng s\u00e1ng chi\u1ebfu v\u00e0o ch\u1ed7 c\u1ea7u v\u00f2ng).<\/p>\n<p>V\u0169 giang \u0111i\u1ebfu \u0111\u0129nh (thuy\u1ec1n c\u00e2u \u1edf s\u00f4ng V\u0169).<\/p>\n<p>Ti\u00ean \u0111\u1ed9ng ph\u01b0\u01a1ng tung (d\u1ea5u th\u01a1m \u1edf \u0111\u1ed9ng ti\u00ean).<\/p>\n<p>H\u1ed3 t\u00e2n li\u1ec5u l\u00e3ng (s\u00f3ng nh\u01b0 l\u00e1 li\u1ec5u \u1edf b\u00ean h\u1ed3).<\/p>\n<p>\u0110\u1ea3o th\u1ee5 oanh thanh (ti\u1ebfng oanh k\u00eau \u1edf c\u00e2y tr\u00ean \u0111\u1ea3o). Sai c\u00e1c quan v\u0103n \u1ee9ng ch\u1ebf.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, c\u00e1c th\u1ee3 thuy\u1ec1n l\u00e0m vi\u1ec7c, su\u1ed1t c\u1ea3 ng\u00e0y \u0111\u00eam, c\u00f3 b\u1ecdn qu\u00e2n v\u00e0 l\u1ea1i trong ng\u1ea1ch tr\u1ed1n tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o \u0111\u1ec3 xem th\u1ee3 l\u00e0m, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi canh c\u1eeda b\u1eaft \u0111\u1ec3 h\u1ecfi. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 ho\u00e0ng th\u00e0nh, l\u1ec7 c\u1ea5m r\u1ea5t nghi\u00eam, b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 sao kh\u00f4ng ki\u00eang s\u1ee3 nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. Ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t \u0111i c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man l\u00e0m binh, ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 c\u1eeda Hi\u1ec3n Nh\u00e2n l\u00e0 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00ecnh kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u00e1ch l\u01b0u.<\/p>\n<p>D\u1eddi mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u1ebfn x\u00e3 An Ti\u00eam, v\u00ec mi\u1ebfu c\u0169 l\u00e0m \u1edf x\u00e3 Nhan Bi\u1ec1n, h\u00ecnh th\u1ebf h\u1eb9p h\u00f2i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ti\u1ebfn l\u1ec5 \u1edf \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n. Tr\u01b0\u1edbc kia b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb, ch\u1ec9 c\u00f3 ti\u1ebft Ch\u00ednh \u0111\u00e1n ((1) Ch\u00ednh \u0111\u00e1n : ng\u00e0y t\u1ebft \u0111\u1ea7u n\u0103m \u00e2m l\u1ecbch.1) v\u00e0 ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng ((2) \u0110oan d\u01b0\u01a1ng : nh\u01b0 \u0110oan ng\u1ecd, t\u1ebft m\u1ed3ng 5 th\u00e1ng 5.2) l\u00e0 c\u00f3 l\u1ec5, c\u00f2n c\u00e1c ti\u1ebft \u0110\u00f4ng ch\u00ed ((3) \u0110\u00f4ng ch\u00ed : t\u1ee9c l\u00e0 ng\u00e0y 20 ho\u1eb7c 21 th\u00e1ng 12 d\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch h\u1eb1ng n\u0103m.3), Tam nguy\u00ean ((4) Tam nguy\u00ean : t\u1ee9c l\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng nguy\u00ean (ng\u00e0y r\u1eb1m th\u00e1ng gi\u00eang), Trung nguy\u00ean (ng\u00e0y r\u1eb1m th\u00e1ng 7) v\u00e0 H\u1ea1 nguy\u00ean.4), Th\u1ea5t t\u1ecbch ((5) Th\u1ea5t t\u1ecbch : m\u1ed3ng 7 th\u00e1ng 7.5), Trung thu, Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng ((6) Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng : ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 th\u00e1ng 9.6) \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng b\u00e0n \u0111\u1ebfn. Vua cho \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n l\u00e0 n\u01a1i thi\u00eang li\u00eang h\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i, mi\u1ebfu \u0111i\u1ec7n c\u00f9ng t\u00f4n, sao l\u1ea1i c\u00f3 n\u01a1i h\u01a1n, n\u01a1i k\u00e9m ? V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1ec5, th\u00e0 r\u1eb1ng tr\u00e1i l\u1ebd \u1edf ch\u1ed7 h\u1eadu ! B\u00e8n sai b\u1ed9 L\u1ec5 l\u1ea1i chi\u1ebfu l\u1ec5 c\u00e1c ti\u1ebft \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean m\u00e0 tu\u00e2n l\u00e0m. C\u00e1c quan coi v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u1ec5 th\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng v\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p><a>M\u1ed9t chi\u1ebfc binh thuy\u1ec1n \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n c\u1ee7a tr\u1ea5n Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u nh\u00e0 Thanh, b\u1ecb b\u00e3o gi\u1ea1t v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n Bi\u1ec7n S\u01a1n t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 : thuy\u1ec1n b\u1ecb nhi\u1ec1u ch\u1ed7 s\u1ee9t th\u1ee7ng. Thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 L\u00fd M\u1eadu Giai xin thu\u00ea th\u1ee3 \u0111\u1ec3 s\u1eeda sang gi\u00fap. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t Lang \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua sai ch\u1ecdn n\u01a1i cho \u0111\u1ed7 thuy\u1ec1n, chi ra c\u00e1c v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee7a c\u00f4ng \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa, l\u1ea1i c\u1ea5p cho 100 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng, 200 quan ti\u1ec1n, c\u1ea5p th\u00eam cho M\u1eadu Giai 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Li\u1ec1n ph\u00e1i Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch \u0111i ngay \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn y\u00ean \u1ee7i v\u00e0 th\u0103m h\u1ecfi, b\u1ea3o cho bi\u1ebft r\u1eb1ng h\u00e3y l\u01b0u l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 thu\u1eadn ti\u1ec7n, s\u1ebd ph\u00e1i qua h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. M\u1eadu Giai c\u1ea3m t\u1ea1. L\u1ea1i ph\u00e1t ra v\u00f3c, \u0111o\u1ea1n, v\u1ea3i t\u00e2y l\u00e0 c\u1ee7a kho \u0111\u1ec3 ban c\u1ea5p. M\u1eadu Giai t\u1eeb ch\u1ed1i, kh\u00f4ng nh\u1eadn, c\u1ed1 xin v\u1ec1 Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u, T\u00f4n Th\u1ea5t Lang l\u1ea5y c\u1edb gi\u00f3, n\u01b0\u1edbc ch\u01b0a ti\u1ec7n, ch\u01b0a cho v\u1ec1 v\u1ed9i. M\u1eadu Giai ch\u1edd \u0111\u1ee3i l\u00e2u ng\u00e0y, th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng l\u00f2ng. \u0110\u1ebfn th\u00e1ng 6 n\u0103m sau, m\u1edbi sai b\u1ecdn Th\u1ecb \u0111\u1ed9c Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n \u0111\u01b0a v\u1ec1 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng.<\/a><\/p>\n<p>S\u1eeda d\u1ef1ng tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean \u1edf trong Kinh th\u00e0nh (\u1edf ph\u01b0\u1eddng Ninh B\u1eafc). Tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t \u1edf x\u00e3 Nguy\u1ec7t B\u1ea7u (\u1edf b\u1edd b\u00ean nam s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng), tr\u01b0\u1eddng thi H\u1ed9i th\u00ec \u1edf tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi, m\u1edbi d\u00f9ng t\u1ea1m nh\u00e0 tranh, ph\u00ean n\u1ee9a ; thi xong th\u00ec d\u1ee1 \u0111i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai hai b\u1ed9 L\u1ec5, C\u00f4ng tr\u00f9 t\u00ednh quy th\u1ee9c, \u0111\u1ed5i d\u1ef1ng \u1edf trong th\u00e0nh, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i. Th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 d\u00e2n phu 600 quan ti\u1ec1n (nh\u00e0 c\u1ee7a ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, ph\u00e2n kh\u1ea3o, v\u00e0 nh\u00e0 th\u1eadp \u0111\u1ea1o g\u1ed3m 7 to\u00e0, \u0111\u1ec1u 1 gian 2 ch\u00e1i ; nh\u00e0 c\u1ee7a gi\u00e1m kh\u1ea3o, Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o, th\u1ec3 s\u00e1t, m\u1eadt s\u00e1t v\u00e0 ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1i ph\u00f2ng g\u1ed3m 7 to\u00e0, \u0111\u1ec1u 3 gian 2 ch\u00e1i ; nh\u00e0 th\u00ed vi\u1ec7n, c\u00f4ng s\u1edf c\u1ee7a \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u v\u00e0 n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng l\u1ea1i ph\u00f2ng g\u1ed3m 3 to\u00e0, \u0111\u1ec1u 5 gian 2 ch\u00e1i, nh\u00e0 s\u01a1 kh\u1ea3o 2 to\u00e0 \u0111\u1ec1u 6 gian 2 ch\u00e1i. M\u1ed7i to\u00e0 m\u1eb7t v\u00e1ch sau 2 ch\u00e1i b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu, li\u1ec7u ch\u1eebng m\u1edf ra 1 ch\u1ed7 c\u1eeda b\u00e1n nguy\u1ec7t, \u0111\u1eb1ng sau c\u1eeda d\u1ef1ng th\u00eam 1 c\u00e1i b\u00e1n m\u00e1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i ph\u00f2ng b\u1ebfp. C\u00e1c s\u1edf c\u1eeda tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u d\u1ef1ng 2 c\u00e1i c\u1ed9t, chu vi tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 chu vi s\u1edf \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng, ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 nh\u00e0 th\u1eadp \u0111\u1ea1o gi\u00e1p 4 vi t\u1ea3 h\u1eefu, gi\u00e1p \u1ea5t ; s\u1edf gi\u00e1m kh\u1ea3o ch\u1ed7 t\u1ea3 h\u1eefu gi\u00e1p 2 vi\u1ec7n s\u01a1 Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u x\u00e2y t\u01b0\u1eddng g\u1ea1ch \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n 4 vi, l\u1ea1i d\u1ef1ng m\u1ed9t d\u00e3y nh\u00e0 d\u00e0i, m\u1ed7i d\u00e3y \u0111\u1ec1u 7 c\u00e1i nh\u00e0, m\u1ed7i c\u00e1i nh\u00e0 17 gian. Thi H\u01b0\u01a1ng, m\u1ed7i gian ng\u0103n ra l\u00e0m 4 ; thi H\u1ed9i th\u00ec 2 \u2013 3 gian ng\u0103n l\u00e0m m\u1ed9t, \u0111\u1ec1u l\u1ee3p ng\u00f3i).<\/p>\n<p>L\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, Gia \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu quy th\u1ee9c do b\u1ed9 g\u1eedi \u0111\u1ebfn, cho l\u00e0m l\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng thi : quy m\u00f4 r\u1ed9ng r\u00e3i, s\u00e1ng s\u1ee7a, \u01b0a nh\u00ecn.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t t\u1ec9nh h\u1ea1t An Giang, \u0111\u1eb7t ra c\u00f3 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c v\u00e0 Tu\u1ea7n ph\u1ee7. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00f3 t\u1eadp t\u1ea5u, ch\u1ec9 d\u00f9ng ri\u00eang \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, c\u00f2n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ch\u1ec9 k\u00fd t\u00ean m\u00e0 th\u00f4i, nh\u01b0 v\u1eady, r\u1ea5t ch\u01b0a h\u1ee3p th\u1ec3. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m t\u1eadp t\u1ea5u g\u00ec c\u0169ng chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ; vi\u1ec7c g\u00ec quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n ch\u00ednh, c\u0169ng chu\u1ea9n cho \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c k\u00fd t\u00ean \u0111\u1ec1 th\u1eb3ng v\u00e0o, \u0111\u00f3ng th\u00eam \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ; n\u1ebfu vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean ngh\u1ecb ri\u00eang r\u1ed3i s\u1ebd t\u1ea5u, \u0111\u1ec1u cho chi\u1ebfu theo ch\u1ee9c m\u00e0 \u0111\u00f3ng \u1ea5n quan ph\u00f2ng.<\/p>\n<p>Ban cho t\u1eeb ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn v\u0103n v\u00f5 b\u00e1ch quan : ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u1edbn m\u1ea1 b\u1ea1c c\u00f3 m\u1ef9 hi\u1ec7u, th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Gi\u00e1m l\u00e2m V\u0169 kh\u1ed1 Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ch\u00ed, th\u1ea5y th\u1ee9 \u0111\u00e1 hoa ch\u1ee9a \u1edf trong kho, chi d\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, b\u00e8n t\u01b0 cho ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee5c l\u1ea5y \u0111\u00e1. L\u1ea1i t\u01b0 cho s\u1edf \u0111\u1ed1c c\u00f4ng \u0111\u00fac c\u00e1c \u0111\u1ed3 d\u00f9ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, b\u1eb1ng thi\u1ebfc. Vua nghe bi\u1ebft, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u01a1ng m\u00f9a \u0111\u00f4ng, tr\u1eddi r\u00e9t m\u01b0\u1edbt, b\u1eaft d\u00e2n \u0111i l\u1ea5y \u0111\u00e1 kh\u00f3 nh\u1ecdc, c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? \u0110\u1ed3 \u0111\u1ea1c b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, b\u1eb1ng thi\u1ebfc c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ea7n d\u00f9ng, n\u1ebfu c\u00f3 khi d\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, sao kh\u00f4ng tr\u00f9 li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc\u201d. B\u00e8n x\u1eed ph\u1ea1t 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 11, m\u1ed3ng 1 ng\u00e0y K\u1ef7 T\u1ecb, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110\u00f4ng ch\u00ed. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. C\u00e1c quan m\u1eb7c \u0111\u1ee7 ph\u1ea9m ph\u1ee5c, tri\u1ec1u y\u1ebft. Ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Ch\u00e2n th\u00e0nh \u0111\u00e1 \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n H\u1ea3i ((1) Th\u00e0nh Tr\u1ea5n H\u1ea3i \u1edf huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, ph\u00eda b\u1eafc c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An.1) b\u1ecb l\u1edf. Sai \u0111\u1eafp v\u00e1 l\u1ea1i. L\u1ea1i ph\u00e1i Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u1edf mi\u1ebfu Nam H\u1ea3i Long v\u01b0\u01a1ng. \u0110\u1ebfn khi n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00fat xu\u1ed1ng, th\u1ea5y ch\u1ed7 ch\u00e2n \u0111\u00e1 c\u00f3 c\u00e1t b\u1ed3i, l\u1ea1i ph\u00e1t h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a l\u00e0 c\u1ee7a trong kho, sai quan \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu l\u1ec5 t\u1ea1.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ebf 2 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng \u201cs\u1eafc m\u1ec7nh\u201d v\u00e0 \u201ct\u00edn b\u1ea3o\u201d (vu\u00f4ng \u0111\u1ec1u 7 t\u1ea5c 3 ph\u00e2n, chu\u00f4i d\u00e0i 1 t\u1ea5c, 4 ph\u00e2n, chung quanh \u0111\u1ec1u ch\u1ea1m kh\u1eafc long v\u00e2n) : m\u1ed9t c\u00e1i kh\u1eafc ch\u1eef ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng : \u201cs\u1eafc m\u1ec7nh\u201d ; m\u1ed9t c\u00e1i kh\u1eafc ch\u1eef tri\u1ec7n : \u201cng\u1ef1 ti\u1ec1n t\u00edn b\u1ea3o\u201d. Th\u00f4ng d\u1ee5 cho trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh : ph\u00e0m nh\u1eefng khi tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u00e1c quan, truy\u1ec1n b\u1ea3o qu\u00e2n l\u1ec7nh, g\u1ecdi qu\u00e2n l\u00ednh, th\u00f4ng b\u00e1o \u0111i c\u00e1c ch\u1ed7 quan th\u00e0nh, h\u00ecnh ph\u1ea1t nghi\u00eam r\u0103n, khen ng\u1ee3i khuy\u1ebfn kh\u00edch, ban th\u01b0\u1edfng, cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u1ecf, ho\u1eb7c ti\u1ebfp th\u1ecb th\u1ea7n, t\u00fac v\u1ec7, trung s\u1ee9, v\u00e2ng s\u1eafc \u0111\u01b0a ra truy\u1ec1n Ch\u1ec9, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u01b0 l\u1ec7nh b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef v\u01b0\u01a1ng m\u1ec7nh. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, c\u00f3 \u1ea5n d\u00f9ng d\u1ee5 Ch\u1ec9 tuy\u00ean truy\u1ec1n, t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u01b0 \u1ea5n c\u00f3 ch\u1eef ng\u1ef1 ti\u1ec1n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i bi\u1ebft c\u1ea3. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7nh v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t l\u1ea1i nh\u1eefng danh hi\u1ec7u c\u00e1c h\u1ea1ng s\u00fang \u0111\u00fac b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, ho\u1eb7c gang (h\u1ea1ng n\u00e0o b\u1eafn \u0111\u1ea1n ch\u1ea5n \u0111\u1ecba l\u00f4i, v\u1eabn theo t\u00ean c\u0169 g\u1ecdi l\u00e0 s\u00fang Xung ti\u00eau ; h\u1ea1ng n\u00e0o b\u1eafn \u0111\u1ea1n li\u00ean ch\u00e2u, th\u00e2n s\u00fang chu vi 2 th\u01b0\u1edbc tr\u1edf l\u00ean, g\u1ecdi l\u00e0 s\u00fang Kho\u00e1 h\u1ea3i h\u1ea1ng l\u1edbn, t\u1eeb 1 th\u01b0\u1edbc 3 t\u1ea5c \u0111\u1ebfn 9 t\u1ea5c, g\u1ecdi l\u00e0 s\u00fang Kho\u00e1 h\u1ea3i h\u1ea1ng v\u1eeba, t\u1eeb 1 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c tr\u1edf xu\u1ed1ng, g\u1ecdi l\u00e0 s\u00fang Kho\u00e1 h\u1ea3i).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean thuy\u1ec1n Phi h\u1ed3ng l\u00e0 thuy\u1ec1n Phi v\u1ee5.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 cho ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 2 l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng \u1edf ph\u01b0\u1eddng V\u0129nh An trong th\u00e0nh (t\u1ee9c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e2y gi\u1edd).<\/p>\n<p>D\u1eddi 2 ph\u1ee7 l\u1ef5 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh (ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc \u1edf x\u00e3 V\u0129nh Tr\u1ea1i ch\u00e2u Tho\u00e1t L\u00e3ng, nay d\u1eddi \u0111\u1ebfn x\u00e3 \u0110\u1ed3ng \u0110\u0103ng ch\u00e2u V\u0103n Uy\u00ean ; ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc \u1edf ch\u00e2u \u00d4n nay d\u1eddi \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i \u0110\u1ed3ng B\u1ed9c ch\u00e2u L\u1ed9c B\u00ecnh).<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Kh\u00e1nh th\u1ecd. Tr\u01b0\u1edbc 3 ng\u00e0y, vua k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u1ebfn h\u1ea7u c\u01a1m, th\u00e2n d\u00e2ng qu\u1ea3 h\u1ed3 da. Th\u00e1nh t\u1eeb ((1) Th\u00e1nh t\u1eeb : m\u1eb9 vua.1) vui v\u1ebb \u0103n th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1m. Hai t\u1ec9nh V\u0129nh Long v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00ec d\u00e2ng s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Ch\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y [Th\u00e1nh th\u1ecd], vua th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, ban cho \u0103n v\u00e0 \u1edf \u0111\u1ea7u c\u1eeda treo \u0111\u00e8n, nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. T\u1eeb \u0111\u00e2y, c\u1ee9 h\u1eb1ng n\u0103m, gi\u1eef l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, ph\u00e1t c\u1ee7a trong cung ra 20.000 quan ti\u1ec1n, th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 th\u00edch l\u00fd ((2) Th\u00edch l\u00fd : l\u00e0ng m\u1eb9 nh\u00e0 vua.2) c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00e2ng theo \u00fd ch\u1ec9 c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1eeb.<\/p>\n<p>L\u1ea1i xu\u1ed1ng d\u1ee5 v\u1ec1 th\u1ec3 l\u1ec7 c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf Kinh giao nh\u1eadn c\u00e1c t\u1edd ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u01b0\u01a1ng s\u1edb 4 ph\u01b0\u01a1ng, do ty Th\u00f4ng ch\u00ednh ti\u1ebfp nh\u1eadn, b\u1ea3n ch\u00ednh c\u1ee7a c\u00e1c nha, l\u1ea1i do Khoa \u0111\u1ea1o ki\u1ec3m giao, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u00f3 s\u1ef1 che l\u1ea5p, mong \u0111\u01b0\u1ee3c nhanh ch\u00f3ng. \u0110i\u1ec1u l\u1ec7 t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 nghi\u00eam ng\u1eb7t r\u00f5 r\u00e0ng. Th\u1ebf m\u00e0, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, khi giao nh\u1eadn, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng \u0111\u00f9n \u0111\u1ea9y cho nhau, c\u00f3 khi tr\u00ean c\u0169ng nghe th\u1ea5y. X\u00e9t nguy\u00ean do l\u00e0 v\u00ec : ho\u1eb7c t\u1ef1 m\u00ecnh th\u1ea5y l\u00fd kh\u00f4ng r\u00f5, \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c n\u00f3i l\u1ea1i, ho\u1eb7c s\u1ee3 nh\u1eadn bi\u00ean phi\u1ec1n ph\u1ee9c, n\u00ean m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u0111\u1ec3 \u0111\u00f9n \u0111\u1ea9y \u0111i. Th\u1eed ngh\u0129 xem : vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng nh\u1ecf nh\u1eb7t, kh\u00f4ng n\u00f3i l\u00e0m g\u00ec ; n\u1ebfu g\u1eb7p vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, kh\u1ea9n y\u1ebfu, h\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u1eadm tr\u1ec5, l\u1ee1 l\u00e0ng hay sao ? V\u1eady kh\u00f4ng gi\u00e1ng d\u1ee5 ph\u00e2n minh \u0111\u1ec3 khuy\u00ean r\u0103n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay th\u00f4ng d\u1ee5 c\u00e1c nha m\u00f4n : T\u1eeb nay, ph\u00e0m giao nh\u1eadn ch\u01b0\u01a1ng s\u1edb v\u00e0 b\u1ea3n ch\u00ednh, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tu\u00e2n \u0111i\u1ec1u ngh\u1ecb m\u00e0 thi h\u00e0nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0m h\u1ed3 giao t\u1ed1ng, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi ta b\u1ebb l\u1ea1i, l\u1ea1i giao \u0111\u1ebfn nha kh\u00e1c ; c\u00f2n nha m\u00f4n n\u00e0o ph\u1ea3i nh\u1eadn c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n c\u1edb m\u00e0 t\u1eeb ch\u1ed1i. N\u1ebfu ch\u1ed7 giao \u0111\u00e3 \u0111\u00fang r\u1ed3i, m\u00e0 ch\u1ed7 nh\u1eadn c\u00f2n d\u00e1m quanh co t\u1eeb ch\u1ed1i th\u00ec chu\u1ea9n cho \u0111em vi\u1ec7c h\u1eb7c t\u00e2u ngay. N\u1ebfu kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ec3, t\u1ef1 \u00fd \u0111em giao \u0111\u1ebfn, c\u0169ng chu\u1ea9n cho nha m\u00f4n giao \u0111\u1ebfn, c\u1ee9 th\u1ef1c nghi\u00eam kh\u1eafc tham h\u1eb7c, \u0111\u1eebng c\u00f3 n\u1ec3 m\u1eb7t ch\u00fat n\u00e0o \u0111\u1ec3 ch\u1eadm vi\u1ec7c l\u1ea1i. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng chung, \u0111\u1ed3ng t\u00e2m ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu c\u00f2n tr\u1ed1n vi\u1ec7c, s\u1ee3 kh\u00f3, \u0111em l\u00f2ng chia r\u1ebd, m\u1ed9t khi ta bi\u1ebft ra ho\u1eb7c b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi h\u1eb7c t\u00e2u, th\u00ec ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam, quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 tha g\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo !\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed1n t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng v\u00e0 Tuy\u00ean Quang tuy\u1ec3n c\u1eed c\u1ed1ng sinh \u0111\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u1ea1n tu\u1ed5i (l\u1ec7 c\u1ed1ng sinh \u0111\u1ecbnh tu\u1ed5i, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 h\u1ecdc tr\u00f2 hay l\u00e0 t\u00fa t\u00e0i, tu\u1ed5i t\u1eeb 40 tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c sung c\u1eed). B\u1ed9 L\u1ec5 Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay c\u00f3 gia \u00e2n, v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u1ea5y c\u1ed1ng sinh, kh\u00f4ng theo nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng ; hu\u1ed1ng chi b\u1ed1n h\u1ea1t n\u00e0y, s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau, th\u00ec gia \u00e2n l\u1ec7 ngo\u1ea1i c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. V\u1eady chu\u1ea9n y cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed tri \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3 \u1edf xa m\u00e0 m\u1ebfn h\u1ecdc. N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i bi\u00ean th\u00f9y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n l\u1ec7 n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh, tu\u1ed5i gi\u00e0, v\u1ec1 h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng. Cho : th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ; Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn th\u0103ng th\u1ee5 Cai \u0111\u1ed9i, l\u1ea1i th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Cho : L\u00e3nh binh S\u01a1n T\u00e2y Phan T\u00f9ng th\u0103ng th\u1ef1 C\u1ea9m y v\u1ec7 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y. B\u1ed5 : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee5c l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 B\u1eafc Ninh Tr\u1ea7n Loan l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 H\u1ed3 C\u1ea3nh Tr\u1ecb, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 thu\u1ef7 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Khao, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung thu\u1ef7 t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u b\u1ed5 th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 (Tr\u1ecb \u1edf v\u1ec7 th\u1ee9 2 H\u1eefu dinh ; Khao \u1edf v\u1ec7 th\u1ee9 4, C\u01b0\u01a1ng \u1edf v\u1ec7 th\u1ee9 4 T\u1ea3 dinh).<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u0169 l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 dinh H\u1eefu Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110i\u1ec3u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Ph\u1ea1m C\u00f4ng H\u1ee3p th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh Kinh t\u01b0\u1ee3ng ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 th\u1ee9 hai T\u0129nh man l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Ch\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh Kinh t\u01b0\u1ee3ng, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 dinh T\u1ea3 \u1edf Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n S\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Ng\u0169 v\u1ec7 \u1edf dinh \u1ea5y. L\u1ea1i cho Nguy\u1ec5n Huy\u00ean ch\u1ee9c V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; Ph\u1ea1m V\u0103n Trinh ch\u1ee9c Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi ngh\u0129a ph\u1ee5 h\u1ecd Ho\u00e0ng (Ho\u00e0ng Th\u1ecb Ngh\u0129a) \u1edf t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0. Th\u1ecb Ngh\u0129a l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1edf th\u00f4n T\u1ee9 Ch\u00ednh, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng Ph\u01b0\u1edbc, v\u1ee3 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nu\u00f4i, nh\u00e0 v\u1ed1n ngh\u00e8o. M\u1ed9t h\u00f4m, c\u00f9ng v\u1edbi con nh\u1ecf 10 tu\u1ed5i \u0111i v\u1edbi ch\u1ed3ng v\u00e0o ki\u1ebfm c\u1ee7i \u1edf r\u1eebng, b\u1ecb h\u1ed5 x\u00f4ng ra v\u1ed3 l\u1ea5y ch\u1ed3ng ! Th\u1ecb c\u1ea7m dao ch\u00e9m, h\u1ed5 r\u01a1i m\u1eaft ng\u00e3 l\u0103n ra \u0111\u1ea5t ; con c\u0169ng s\u1ea5n \u0111\u1ebfn, h\u1ee3p s\u1ee9c ch\u00e9m lu\u00f4n : h\u1ed5 ch\u1ebft ngay. Th\u1ecb v\u1ef1c ch\u1ed3ng v\u1ec1, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ng\u00e0y, \u0111\u00f3i r\u1ed3i ch\u1ebft. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m nghe bi\u1ebft chuy\u1ec7n, g\u1ecdi \u0111\u1ebfn h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cSao kh\u00f4ng s\u1ee3 h\u1ed5 ?\u201d. Th\u1ecb Ngh\u0129a th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTr\u0103m n\u0103m k\u1ebft t\u00f3c s\u1ed1ng ch\u1ebft c\u00f9ng nhau, t\u00f4i l\u00fac \u1ea5y ch\u1ec9 bi\u1ebft c\u00f3 ch\u1ed3ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 m\u00ecnh, c\u00f2n s\u1ee3 g\u00ec n\u1eefa ?\u201d. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn tai vua. Vua khen ng\u1ee3i, cho 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 t\u1ea5m sa m\u00e0u, cho bi\u1ec3n n\u00eau \u1edf c\u1ed5ng l\u00e0ng 4 ch\u1eef : \u201cHo\u00e0ng th\u1ecb, ngh\u0129a ph\u1ee5\u201d (Ho\u00e0ng th\u1ecb, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 c\u00f3 ngh\u0129a).<\/p>\n<p>Bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi trinh ph\u1ee5 h\u1ecd Nguy\u1ec5n (t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb N\u01b0\u01a1ng) \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. Th\u1ecb l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n T\u00e2n Ngh\u0129a, huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean, v\u1ee3 L\u00fd V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc, n\u0103m 23 tu\u1ed5i, \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n c\u1ee7a Tr\u1ea7n V\u0103n Sung l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u00e2n thu\u1ed9c v\u1edbi ch\u1ed3ng. \u0110\u1ebfn n\u1eeda \u0111\u01b0\u1eddng, Sung c\u01b0\u1ee1ng gian, th\u1ecb ra s\u1ee9c ch\u1ed1ng c\u1ef1, b\u1ecb Sung b\u00f3p ch\u1ebft. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua sai \u0111\u1eb7t ph\u01b0\u1eddng tr\u1ea1i, cho l\u00e0m bi\u1ec3n ng\u1ea1ch n\u00eau 4 ch\u1eef : \u201cNguy\u1ec5n th\u1ecb, trinh ph\u1ee5\u201d (Nguy\u1ec5n th\u1ecb, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 trinh ti\u1ebft).<\/p>\n<p>S\u1eeda \u0111\u1ec1n th\u1edd s\u01a1n th\u1ea7n \u1edf n\u00fai T\u1ea3n Vi\u00ean. \u0110\u1ec1n c\u0169, do d\u00e2n 2 huy\u1ec7n Minh Ngh\u0129a, B\u1ea5t B\u1ea1t l\u00e0m ri\u00eang, l\u00e2u n\u0103m, g\u1ed7 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u m\u1ee5c n\u00e1t. Quan t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u xin chi ti\u1ec1n c\u1ed1ng \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua v\u1eadt li\u1ec7u, \u0111i\u1ec1u d\u00e2n ph\u1ee5 c\u1eadn thu\u00ea ti\u1ec1n l\u00e0m. B\u1ed9 C\u00f4ng cho l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7, Ph\u01b0\u1edbc b\u00e1c \u0111i. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ec1n tuy l\u00e0m ri\u00eang, th\u1ea7n th\u1ef1c hi\u1ec3n linh\u201d. Sai chi ti\u1ec1n c\u00f4ng 500 quan, giao cho d\u00e2n ph\u1ee5ng t\u1ef1 s\u1eeda sang.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng danh hi\u1ec7u c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n trong h\u1ea1t, ph\u00e0m c\u00f3 ch\u1eef \u201cnh\u00e2n \u4ec1\u201d ((1) V\u0103n Ph\u00fa l\u1ea5y c\u1edb r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e2n, Nh\u01a1n \u4ec1\u201d l\u00e0 t\u00ean mi\u1ebfu hi\u1ec7u c\u1ee7a Minh M\u1ec7nh (Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u8056\u7956\u4ec1\u7687\u5e1d).1) xin \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ed5i tr\u00e1nh \u0111i\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb c\u1ed5 \u0111\u1ebfn nay, nh\u1eefng ch\u1eef mi\u1ebfu hi\u1ec7u, t\u00f4n thu\u1ef5, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u1eef hay c\u1ee7a mu\u00f4n \u0111\u1eddi, h\u00e1 c\u00f3 l\u00fd g\u00ec m\u00e0 ki\u00eang tr\u00e1nh ? Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u xin \u0111\u1ed5i l\u1ea1i (t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i xin \u0111\u1ed5i ph\u1ee7 L\u00fd Nh\u00e2n l\u00e0 ph\u1ee7 L\u00fd M\u1ef9, x\u00e3 \u0110\u1ed3ng Nh\u00e2n l\u00e0 x\u00e3 \u0110\u1ed3ng Phong; t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng c\u0169ng n\u00f3i t\u00ean c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n g\u1eb7p c\u00f3 ch\u1eef \u201cNh\u00e2n\u201d \u0111\u1ec1u xin \u0111\u1ed5i l\u1ea1i) ta \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u00ean c\u0169 ; nay l\u1ea1i xin nh\u00e0m, ch\u1ec9 th\u00eam nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, kh\u00f4ng n\u00ean canh c\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t c\u01a1 S\u01a1n d\u0169ng \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc kia, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai l\u1ea5y th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng cho ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o qu\u00e2n th\u1ee9, sai ph\u00e1i c\u00f3 \u0111\u1eafc l\u1ef1c, khi vi\u1ec7c \u0111\u00e3 y\u00ean, ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c 305 t\u00ean. Th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00f3, th\u1ed5 d\u00f5ng \u1edf 2 huy\u1ec7n Minh Ngh\u0129a, B\u1ea5t B\u1ea1t g\u1ed3m 196 t\u00ean, thu v\u00e0o l\u00e0m 10 \u0111\u1ed9i c\u01a1 S\u01a1n d\u0169ng. Xin \u0111em th\u1ed5 h\u00e0o v\u00e0 b\u00e1 h\u1ed9 10 t\u00ean quy\u1ec1n sung su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u1ed5 m\u1ee5c 40 t\u00ean quy\u1ec1n sung c\u1ea5p b\u1eb1ng \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng. T\u1eeb qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u1ebfn su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, chi\u1ebfu c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00f2n binh l\u00ednh kh\u00e1c cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p : c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec g\u1ecdi ra, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00ec theo l\u1ec7 ch\u1ecbu thu\u1ebf. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed7i th\u00e1ng lu\u00e2n ban, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 r\u00fat l\u1ea5y 12 t\u00ean gi\u1ea3n binh m\u00e0 d\u1ed3n v\u00e0o, th\u00ec l\u1ea1i xin ch\u1ebf c\u1ea5p cho hi\u1ec7u c\u01a1. C\u00f2n \u00e1o, qu\u1ea7n v\u00e0 n\u00f3n chi\u1ebfn, qu\u00e2n s\u1eafc, \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 H\u1eefu qu\u00e2n m\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cT\u00ednh vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf c\u0169ng ph\u1ea3i, chu\u1ea9n cho l\u00e0m nh\u01b0 l\u1eddi xin. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u00e3 th\u00fa v\u00e0o c\u01a1 binh, h\u00e1 c\u00f3 l\u00fd g\u00ec c\u1ea3 n\u0103m kh\u00f4ng g\u1ecdi \u0111\u1ebfn t\u1eadp h\u1ee3p ? Chu\u1ea9n cho h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng hai, g\u1ecdi h\u1ebft c\u1ea3 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh, \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t m\u1ed9t l\u1ea7n, vi\u1ec7c xong l\u1ea1i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 c\u00f9ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u00e0o s\u00f4ng T\u00e2n Ch\u00e2u \u1edf t\u1ec9nh An Giang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 xin ho\u00e3n l\u1ea1i, nay \u0111\u1ebfn ti\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng kh\u00f4 r\u00e1o, xin thu\u00ea 5.000 d\u00e2n phu kh\u01a1i tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n (d\u00e0i 550 tr\u01b0\u1ee3ng), trong m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec cho v\u1ec1, \u0111\u1ee3i sang xu\u00e2n, s\u1ebd l\u00e0m ti\u1ebfp\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTh\u1ed5 d\u00e2n 4 huy\u1ec7n (T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, V\u0129nh Ho\u00e0, K\u1ef3 S\u01a1n, H\u1ed9i Nguy\u00ean) thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 th\u1ea5m d\u1ea7n thanh gi\u00e1o, xin chi\u1ebfu theo l\u1ec7 nh\u01b0 ph\u1ee7 Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, c\u1ee9 7 \u0111inh ch\u1ecdn l\u1ea5y 1 l\u00ednh, g\u1ed3m 53 t\u00ean, sung l\u00e0m thu\u1ed9c binh ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, chia l\u00e0m 2 ban, \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y nay \u0111\u00e3 thanh b\u00ecnh, c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u01a1i \u00edt, duy c\u00f3 2 t\u1ec9nh ki\u00eam h\u1ea1t, \u0111\u1ecba th\u1ebf ph\u1ea7n nhi\u1ec1u hi\u1ec3m tr\u1edf, t\u1ee5c d\u00e2n Man ngang ng\u1ea1nh, \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang th\u00ec c\u00f3 gi\u1eb7c Th\u1ea1c, gi\u1eb7c Kh\u1ea3i, gi\u1eb7c Tuy\u00ean v\u1eabn c\u00f2n tr\u1ed1n tr\u00e1nh ; \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 th\u00ec c\u00f3 th\u1ed5 h\u00e0o \u0110i\u00eau Ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh v\u1ed1n c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean hung h\u00e3n ; t\u00ean th\u1ee7 ph\u1ea1m Xa V\u0103n Ch\u1ea5n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u00e0nh. Ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 l\u00f2ng th\u01b0\u1eddng b\u1ea5t tr\u1eafc. Ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 c\u00e1ch tr\u1edf, lam ch\u01b0\u1edbng c\u00f3 nhi\u1ec1u, ch\u01b0a ti\u1ec7n cho qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng. Xin c\u1ee9 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t th\u00e2n \u0111\u1ebfn 2 t\u1ec9nh, tu\u1ef3 ti\u1ec7n x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c. L\u1ea1i l\u1ea5y vi\u00ean bi\u1ec1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i, Tr\u1ea7n Loan, Nguy\u1ec5n V\u0103n M\u01b0u, \u0110\u1ed7 Thi\u1ebfp, Ph\u1ea1m V\u0103n Tuy\u1ec3n, Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 t\u1eebng t\u00ean m\u00e0 c\u1eed l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 g\u1ea7n \u0111\u1ea7y y\u00ean \u1ed5n kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u1ecba th\u1ebf l\u1ea1i xa x\u00f4i, ch\u1ee9c v\u1ee5 m\u1ed9t n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng l\u1edbn kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng thi\u1ebfu l\u00e2u m\u00e3i. Duy m\u1ed9t d\u1ea3i Tuy\u00ean Quang, nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m c\u00f2n s\u00f3t, tr\u1ed1n tr\u00e1nh t\u1ed9i ch\u1ebft l\u00e2u ng\u00e0y, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, tu\u1ef3 ti\u1ec7n hi\u1ec3u th\u1ecb cho th\u1ed5 d\u00e2n, v\u00e0 s\u1ee9c cho th\u00fa \u0111inh th\u00e1m b\u1eaft. N\u1ebfu vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, th\u00ec h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi t\u1ec9nh vi\u00ean, li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh cho \u1ed5n tho\u1ea3. Chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0a nhi\u1ec1u binh d\u00f5ng l\u1ea7n l\u1eefa l\u00e2u ng\u00e0y ch\u1ec9 th\u00eam ph\u00ed t\u1ed5n, h\u00e3y l\u01b0\u1ee3ng \u0111em 400 \u2013 500 t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ee7. C\u00f2n nh\u01b0 ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean \u0111\u1eb7t ra, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, gi\u1eef y\u00ean d\u00e2n, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 cho tr\u00edch ph\u00e1i qu\u00e2n m\u1ed9 th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, b\u1eaft th\u00eam th\u1ed5 d\u00f5ng \u1edf g\u1ea7n, tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf \u0111\u1ea5y, chi\u00eau d\u00e2n kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u1ea7n c\u00f3 th\u00e0nh hi\u1ec7u. (Khi m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, tr\u00edch ph\u00e1i qu\u00e2n m\u1ed9 \u1edf v\u1ec7 H\u01b0ng Ho\u00e1 100 t\u00ean, m\u1ed7i n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i ; l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam qu\u00e2n th\u1ed5 d\u00f5ng \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u Tu\u1ea7n Gi\u00e1o, Lai Ch\u00e2u, Thu\u1eadn Ch\u00e2u trong ph\u1ee7 h\u1ea1t 200 t\u00ean, tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng ru\u1ed9ng ch\u01b0a cho ai, cho khai kh\u1ea9n \u0111\u1ec3 tr\u1ed3ng c\u1ea5y, \u0111\u1ee3i d\u00e2n trong h\u1ea1t t\u1ee5 h\u1ecdp l\u1ea1i \u0111\u00f4ng, c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5 gi\u00fap v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u1ed3n th\u00fa, s\u1ebd tri\u1ec7t qu\u00e2n nguy\u00ean ph\u00e1i v\u1ec1). N\u1ebfu cho r\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng xa, kh\u00ed lam ch\u01b0\u1edbng nhi\u1ec1u, kh\u00f3 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec n\u00ean th\u00f4ng t\u01b0 ngay cho H\u01b0ng Ho\u00e1, b\u00e0n b\u1ea1c ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh thay \u0111\u1ed5i k\u1ef3 \u0111\u00f3ng l\u00ednh th\u00fa, v\u00e0 theo nh\u01b0 nguy\u00ean ngh\u1ecb, s\u1ee9c c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u00f3ng th\u00fa gia t\u00e2m chi\u00eau m\u1ed9 ng\u00e0y th\u00eam \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, khi\u1ebfn cho t\u1ef1 gi\u1eef l\u1ea5y. C\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u1ea5y m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110i\u00eau Ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh, Xa V\u0103n Ch\u1ea5n ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ed5 h\u00e0o \u0111\u00e3 ra th\u00fa m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu th\u1ef1c l\u00e0 k\u1ebb b\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng, th\u00ec c\u1ee9 b\u00ed m\u1eadt b\u1eaft l\u1ea5y, r\u1ed3i tr\u1ecb \u0111\u00fang c\u00e1i t\u1ed9i c\u1ee7a ch\u00fang c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. H\u00e1 c\u00f3 l\u00fd n\u00e0o v\u00ec lo ng\u01b0\u1eddi ta ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 th\u00e0nh ph\u1ee5c, m\u00e0 qu\u00e1 ph\u00f2ng xa tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m l\u1ed9 h\u01a1i ti\u1ebfng, khi\u1ebfn cho kh\u00f4ng nh\u1eefng b\u1ecdn kia \u0111\u1ec3 l\u00f2ng ng\u1edd s\u1ee3, m\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c v\u00e0 th\u00fa \u0111inh kh\u00e1c, c\u00f3 t\u1ef1 y\u00ean t\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? C\u00f2n vi\u1ec7c c\u1eed ra nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea3m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 l\u1ee5c d\u1ee5ng r\u1ed3i\u201d. Sau \u0111\u00f3, Giai \u0111\u1ebfn Tuy\u00ean Quang, v\u00ec tr\u1eddi r\u00e9t, kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111\u00f3ng l\u1ea1i l\u00e2u, \u1edf v\u00e0i ng\u00e0y l\u1ea1i v\u1ec1.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean g\u1ea1o k\u00e9m, gi\u00e1 \u0111\u1eaft. Sai m\u1edf kho, b\u00e1n gi\u1ea3m gi\u00e1 cho d\u00e2n : n\u01a1i n\u00e0o g\u1ea7n th\u00ec \u0111\u1ebfn m\u00e0 l\u0129nh, n\u01a1i n\u00e0o xa th\u00ec v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ebfn cho. Chia sai khoa \u0111\u1ea1o h\u1ed9i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y. L\u1ea1i v\u00ec gi\u00e1 g\u1ea1o ch\u01b0a th\u0103ng b\u1eb1ng, chu\u1ea9n cho \u1edf Kinh, t\u1eeb nh\u1ea5t ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn l\u1ea1i d\u1ecbch, qu\u00e2n v\u00e0 th\u1ee3, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh c\u0169ng tr\u00edch s\u1ed1 ti\u1ec1n n\u00ean ti\u00eau trong m\u1ed9t th\u00e1ng, chi\u1ebft c\u1ea5p b\u1eb1ng g\u1ea1o. L\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan do\u00e3n trong Kinh th\u00e0nh th\u00f4ng s\u1ee9c trong h\u1ea1t h\u1ea1 : n\u1ebfu ai t\u00ecnh nguy\u1ec7n b\u00e1n th\u1ee9 \u0111\u00e1 n\u00fai, cho quy tr\u1eef \u1edf b\u1edd s\u00f4ng chung quanh th\u00e0nh, c\u1ee9 m\u1ed7i \u0111\u1ed1ng \u0111\u00e1, chi\u1ebft c\u1ea5p cho 12 h\u1ed9c th\u00f3c. Gi\u00e1 g\u1ea1o t\u1eeb \u0111\u00f3 m\u1edbi th\u0103ng b\u1eb1ng. L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 Ngh\u1ec7 An : ph\u00e0m c\u00e1c h\u00e0ng ho\u00e1 \u0111\u1eb7t mua, n\u1ebfu c\u00e1c d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 t\u00ecnh nguy\u1ec7n l\u0129nh th\u00f3c, c\u0169ng cho t\u00ednh chi\u1ebft can m\u00e0 c\u1ea5p th\u00f3c, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 cho d\u00e2n \u0103n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, sang n\u0103m, ch\u00ednh \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh, nh\u01b0ng ngh\u0129 c\u00e1c h\u1ea1t m\u1edbi g\u1eb7p ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u1ea1i b\u1ecb tai h\u1ea1i v\u1ec1 gi\u00f3 b\u00e3o, n\u1ebfu c\u1ee9 theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m, th\u00ec d\u00e2n ta kh\u00f4ng kh\u1ecfi phi\u1ec1n t\u1ed1n kh\u00f3 nh\u1ecdc. V\u1eady chu\u1ea9n cho ho\u00e3n \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5, \u0111\u1ec3 th\u01b0 n\u1ed7i kh\u1ed5 cho d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Ngh\u1ec7 An gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, d\u00e2n \u0111\u00f3i \u0103n. Sai ph\u00e1t th\u00f3c kho, chi\u1ebfu theo s\u1ed1 d\u00e2n trong s\u1ed5, cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi vay m\u1ed9t h\u1ed9c th\u00f3c, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 v\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0 go\u00e1 th\u00ec m\u1ed9t n\u1eeda h\u1ed9c, ng\u01b0\u1eddi c\u00f4 \u0111\u1ed9c kh\u00f4ng n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a th\u00ec cho kh\u00f4ng. L\u1ea1i sai khoa, \u0111\u1ea1o l\u00e0 L\u00ea Di, L\u00ea Luy\u1ec7n chia \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c. T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, t\u1ec9nh V\u0129nh Long g\u1ea1o \u0111\u1eaft, c\u0169ng sai gi\u1ea3m gi\u00e1, b\u00e1n ra cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi sung l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh, g\u1eafng s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, kh\u1ed5 sai 147 ng\u01b0\u1eddi, ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u00e2u l\u00ean xin x\u00e9t. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ea khai trong danh s\u00e1ch, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a th\u1ea5y n\u00eau ra th\u1ef1c tr\u1ea1ng g\u00ec. Duy c\u00f3 \u00e2n \u0111i\u1ec3n n\u0103m nay kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 n\u0103m th\u01b0\u1eddng, b\u1ecdn kia ho\u1eb7c d\u1ef1 c\u00f3 ch\u1ee9c s\u1ef1, \u0111\u1ec1u g\u1eafng s\u1ee9c ch\u1ecbu kh\u00f3, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng ra \u00e2n cho, khi\u1ebfn cho k\u1ecbp th\u1eddi m\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng\u201d. Vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Tr\u1ea7n Ki\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c t\u1ee9 \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf \u0110\u1ea1o, T\u00f4n Th\u1ea5t Phan, V\u0169 Vi\u1ebft S\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c B\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c kh\u1edfi ph\u1ee5c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i c\u00f3 kh\u00e1c nhau, ai tu\u1ed5i gi\u00e0 suy y\u1ebfu \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c cho v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u00e1n ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n tang v\u1eadt d\u00e2ng l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng nh\u1eefng \u00e1n nguy\u00ean can c\u00f3 n\u1eb7ng nh\u1eb9 kh\u00e1c nhau, sai vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt x\u00e9t l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 ra \u00e2n. Ph\u00e0m tang v\u1eadt ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1n k\u00ea \u1edf trong danh s\u00e1ch, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng v\u00f3c, \u0111o\u1ea1n, hay ti\u1ec1n, th\u00f3c linh tinh, h\u1ec5 th\u00e0nh gi\u00e1 b\u1ea1c t\u1eeb 30 l\u1ea1ng tr\u1edf xu\u1ed1ng, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi can ph\u1ea1m \u0111\u00e3 qu\u00e1 c\u1ed1, v\u00e0 nh\u1eefng thuy\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u1ee1 vi\u1ec7c th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i do s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ef1c \u0111\u1ec1n b\u1ed3i, \u0111\u00e3 b\u1ecb giam c\u1ea5m \u0111\u1ebfn 3 n\u0103m, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng mi\u1ec5n cho h\u1ebft, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n, c\u00f2n t\u1ed9i danh th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. C\u00f2n l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u00e9o v\u00e0 can \u00e1n b\u1edbt x\u00e9n, nh\u01b0ng x\u00e9t ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec3 \u0103n c\u1eafp, c\u0169ng chi\u1ebfu nh\u01b0 th\u1ebf, chia t\u1eebng th\u00e0nh m\u00e0 r\u1ed9ng gi\u1ea3m cho. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ec3 l\u1ee1 vi\u1ec7c, x\u00e9t ra l\u00e0 bu\u00f4ng thuy\u1ec1n \u0111i tr\u00e1i l\u1ebd, n\u1ebfu ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m, th\u00ec 10 ph\u1ea7n mi\u1ec5n cho 7 ph\u1ea7n, \u0111\u00e3 gi\u1ea3m r\u1ed3i th\u00ec l\u1ea1i mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Gi\u00e1ng th\u1ef1 T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n khanh, ki\u00eam qu\u1ea3n qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt xu\u1ed1ng l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5. B\u1eadt t\u1ef1 ti\u1ec7n b\u1eaft c\u00e1c v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 qu\u00e2n thu\u1ed9c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n m\u00ecnh (T\u1ea3 b\u1ea3o) ngh\u1ec9 vi\u1ec7c s\u1eeda thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, b\u1ecb th\u01b0 l\u1ea1i Kinh t\u01b0\u1ee3ng ch\u1ec9 tr\u00edch, \u0111i k\u00eau. Vua giao xu\u1ed1ng cho ph\u00e1p ty ngh\u1ecb x\u1eed c\u00e1ch ch\u1ee9c, b\u1eaft ph\u1ea3i tr\u1ea3 c\u00f4ng cho \u0111\u00e1m qu\u00e2n l\u00ednh kia, thu \u0111\u1ec3 n\u1ed9p kho.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u1eadt d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m tr\u1eadt cao qu\u00fd, th\u1ebf m\u00e0 quen t\u00ednh t\u00e1o b\u1ea1o l\u00e0m c\u00e0n, ta th\u01b0\u1eddng \u00e2n c\u1ea7n r\u0103n b\u1ea3o, v\u1eabn kh\u00f4ng y\u00ean nu\u00f4i qu\u00e2n s\u0129, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ph\u1ea1m ph\u00e9p c\u00f4ng, ph\u1ea3i ngh\u1ecb x\u1eed. Nh\u01b0ng ngh\u0129 : n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, B\u1eadt c\u00f3 c\u00f4ng \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, l\u1ea1i h\u1ed9 gi\u00e1 khi \u0111i B\u1eafc tu\u1ea7n, kh\u00f4ng t\u1eeb ch\u1ed1i s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc, n\u00ean ch\u01b0a n\u1ee1 v\u1ed9i ru\u1ed3ng b\u1ecf ngay. V\u1eady chu\u1ea9n cho gi\u00e1ng l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf qu\u00e2n K\u1ef3 v\u00f5, l\u1ea1i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p. S\u1ed1 ti\u1ec1n h\u01a1n 200 l\u1ea1ng m\u00e0 B\u1eadt ph\u1ea3i tr\u1ea3 c\u00f4ng cho qu\u00e2n l\u00ednh trong khi ngh\u1ec9 vi\u1ec7c c\u00f4ng, l\u00e0m vi\u1ec7c t\u01b0 cho B\u1eadt \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho bi\u1ec1n binh T\u1ea3 b\u1ea3o v\u00e0 Kinh t\u01b0\u1ee3ng\u201d. Nh\u00e2n xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa l\u00e0 ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, ch\u1ec9 gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng r\u1ea5t c\u00f4ng r\u1ea5t ch\u00ednh, gi\u1eef tin th\u1ef1c v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng, ph\u1ea3i qu\u1ea3 quy\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u1ea1t k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i ; kh\u00f4ng b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, kh\u00f4ng thi\u00ean l\u1ec7ch. Ph\u00e0m c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ng\u01b0\u1eddi trong t\u00f4n th\u1ea5t, \u0111\u1eebng l\u1ea5y n\u00ea l\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i th\u01a1m l\u00e2y m\u00e0 c\u1eady c\u00f4ng ki\u00eau r\u00f4ng, n\u00ean gi\u1eef c\u00f4ng b\u1eb1ng, gi\u1eef ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u1ea9n th\u1eadn n\u1ebft na c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc n\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i. \u0110\u1eddi c\u1ed5 c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : L\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu cho ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 \u00edt \u0111\u1ee9c \u1edf trong nh\u00e0, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 anh em, ra \u0111\u1ebfn tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, ph\u1ea3i khuy\u00ean r\u0103n tu t\u1ec9nh \u0111\u00f3 ! Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo \u0111\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>Sai : th\u1ef1 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eefu qu\u00e2n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n T\u1ea3 qu\u00e2n ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Qu\u00fd M\u00e3o, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 3 [1843], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u00e3 s\u1eafc sai ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1eb7t ra m\u1ed9t s\u1edf Giao d\u1ecbch bu\u00f4n b\u00e1n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 kia \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111i l\u1ea1i bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh ta, s\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o, giao cho b\u1ed9 t\u01b0 c\u00f4ng v\u0103n \u0111i t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0m t\u1edd Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng tang v\u1eadt v\u00e0 n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f4i khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 l\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec xin mi\u1ec5n cho ; c\u00f2n c\u00e1c thuy\u1ec1n b\u00e8, ho\u1eb7c v\u00ec s\u00f3ng gi\u00f3, ho\u1eb7c v\u00ec bu\u1ed3m thuy\u1ec1n kh\u00f4ng thu\u1eadn chi\u1ec1u \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u1ee1 vi\u1ec7c, c\u0169ng xin chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 tha, gi\u1ea3m\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cC\u00e1c kho\u1ea3n \u1ea5y, chu\u1ea9n cho \u0111em nguy\u00ean \u00e1n x\u00e9t l\u1ea1i, ph\u00e2n bi\u1ec7t, \u0111\u1ec3 cho c\u00f4ng b\u1eb1ng v\u00e0 \u0111\u00fang l\u1ec5\u201d.<\/p>\n<p>Sai : nguy\u00ean T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 Tr\u1ea7n T\u00fa D\u0129nh, sung ch\u1ee9c Ph\u00f3 bi\u1ec7n, b\u1ecdn T\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m th\u1eeba bi\u1ec7n L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh, T\u01b0 v\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00e2n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Dao, Th\u1ecb v\u1ec7 Tr\u1ea7n V\u0103n Qu\u00fd, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7u l\u1ef1c l\u00e0 H\u00e0 V\u0103n Trung, Cao B\u00e1 Qu\u00e1t \u0111\u1ec1u l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o \u0111i Giang L\u01b0u Ba ; Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh sung ch\u1ee9c Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng (b\u1ecdn Ch\u1ee7 s\u1ef1 L\u00ea V\u1ea1n Hanh, T\u01b0 v\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ef1u, hi\u1ec7u l\u1ef1c Nguy\u1ec5n H\u01b0ng \u0111\u1ec1u l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o) ; Ph\u00f3 s\u1ee9 T\u00e0o ch\u00ednh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a sung ch\u1ee9c Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Th\u1ea7n dao (Ch\u1ee7 s\u1ef1 H\u00e0 V\u0103n Hanh, Ph\u1ea1m V\u0103n D\u01b0, T\u01b0 v\u1ee5 Phan \u0110\u1eafc K\u00fd, Th\u1ecb v\u1ec7 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tri, hi\u1ec7u l\u1ef1c Cung V\u0103n Ngh\u1ecb, Phan Nh\u1ea1 \u0111\u1ec1u l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o), \u0111\u1ec1u \u0111i T\u00e2n Gia Ba, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m, ra bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 thao di\u1ec5n \u1edf m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, chi\u1ebfu \u0111\u01a1n k\u00ea c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, l\u1ea5y v\u1eadt li\u1ec7u m\u00e0 d\u00f9ng. Tr\u00ed Ph\u00fa n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i Giang L\u01b0u Ba, l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a xong, cho n\u00ean l\u1ea1i sai \u0111i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i l\u1ec7 b\u1ed5 quan. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c nha, ch\u1ed7 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, ch\u1ed7 \u00edt vi\u1ec7c kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, ph\u00e2n ch\u1ee9c \u0111\u1eb7t quan, ch\u1ec9 mong cho x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi ch\u1ee9c s\u1ef1. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1eefng vi\u00ean th\u1eeba ra h\u1eadu b\u1ed5 \u1edf c\u00e1c b\u1ed9 v\u00e0 ngo\u00e0i ng\u1ea1ch th\u1eeba bi\u1ec7n \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n nhi\u1ec1u, th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c nha c\u00f3 khuy\u1ebft, t\u1ef1 c\u1eed thu\u1ed9c ty v\u00e0o, b\u1ed9 L\u1ea1i c\u0169ng cho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, ho\u1eb7c h\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y v\u00e0 ch\u1ee9c ch\u1ed7 khuy\u1ebft ngang nhau, th\u00ec l\u00e0m ngay phi\u1ebfu cho, ch\u1ee9 kh\u00f4ng t\u1eebng t\u00e2u xin \u0111i\u1ec1n b\u1ed5 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu b\u1ed5 v\u00e0 ngo\u00e0i ng\u1ea1ch. Nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 r\u1ea5t ch\u01b0a chu \u0111\u00e1o, tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. Nay quy \u0111\u1ecbnh : sau \u0111\u00e2y, ph\u00e0m vi\u00ean d\u1ecbch \u1edf nha \u00edt vi\u1ec7c, n\u1ebfu c\u00f3 khuy\u1ebft m\u00e0 t\u1ef1 \u0111em thu\u1ed9c ty sung c\u1eed v\u00e0o, th\u00ec chu\u1ea9n cho tr\u00edch l\u1ea5y d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu b\u1ed5 v\u00e0 ngo\u00e0i ng\u1ea1ch, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 \u0111i\u1ec1n b\u1ed5. N\u1ebfu x\u00e1c nh\u1eadn th\u1ea5y h\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y v\u00e0 ch\u1ee9c khuy\u1ebft \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ngang nhau l\u1eafm, ho\u1eb7c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu b\u1ed5 hi\u1ec7n \u0111\u00e3 h\u1ebft ng\u1ea1ch th\u00ec m\u1edbi cho chi\u1ec3u theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 thi h\u00e0nh. N\u1ebfu kh\u00f4ng quy\u1ec1n nghi ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u1ea5t v\u1ecb c\u1ee9 y nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 cho th\u1eeba ng\u01b0\u1eddi ng\u1ed3i \u0103n kh\u00f4ng, th\u00ec c\u1ee9 b\u1ed9 L\u1ea1i tr\u00e1ch v\u1ea5n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 coi gi\u1eef v\u00e0 tu\u1ea7n tra \u1edf trong v\u01b0\u1eddn ng\u1ef1. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u01b0\u1eddn ng\u1ef1 l\u00e0 n\u01a1i quan tr\u1ecdng, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c ch\u1ee9c Ph\u1ee5ng th\u1ea7n uy\u1ec3n khanh v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ee9c s\u1eafc phu \u0111\u1ec3 chuy\u00ean gi\u1eef ch\u1ee9c s\u1ef1. Nay tuy ch\u01b0a c\u1ea7n \u0111\u1ebfn, n\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t chuy\u00ean ch\u1ee9c, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u00e2n vi\u00ean coi gi\u1eef, c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, m\u1edbi mong nghi\u00eam c\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay chu\u1ea9n cho \u1edf trong th\u00e0nh : v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1 th\u00ec l\u1ea5y v\u1ec7 C\u1ea9m y v\u00e0 Kim ng\u00f4, cung Tr\u01b0\u1eddng Trinh v\u00e0 h\u1ed3 H\u1eadu th\u00ec l\u1ea5y v\u1ec7 D\u1ef1c v\u0169 v\u00e0 D\u1ef1c ch\u1ea5n ; \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh : h\u1ed3 T\u0129nh T\u00e2m th\u00ec l\u1ea5y c\u00e1c dinh C\u1ea5m binh, v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng m\u1eadu th\u00ec l\u1ea5y 2 d\u1ef1c V\u0169 l\u00e2m coi gi\u1eef, m\u1ed7i th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i. \u0110\u1ea1i vi\u00ean Ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh ch\u00ednh m\u00ecnh ph\u1ea3i giao nh\u1eadn, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c quy\u1ec1n m\u00ecnh \u1edf \u0111\u1ea5y gi\u00fap vi\u1ec7c. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng m\u00e0 ch\u1ea7u ch\u1ef1c, m\u1ed7i th\u00e1ng 2 l\u1ea7n tu\u1ea7n ki\u1ec3m, ba th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n tra ki\u1ec3m c\u00e1c v\u1eadt ki\u1ec7n, \u0111\u00e2u c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nguy\u00ean \u0111\u1ea5y, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, n\u1ebfu c\u00f3 x\u1ea3y ra m\u1ed1i t\u1ec7 g\u00ec, th\u00ec l\u00e0m b\u1ea3n nghi\u00eam h\u1eb7c \u0111\u1ec3 r\u0103n ch\u1eeba v\u00e0 l\u00e0m cho h\u1ee3p s\u1ef1 th\u1ec3 ; sai b\u1ed9 Binh ngh\u1ecb l\u1ea1i thi h\u00e0nh. L\u1ea1i v\u00ec c\u1eeda v\u01b0\u1eddn c\u1ea5m c\u00e1c ph\u1ed1 ph\u01b0\u1eddng \u0110\u00f4ng Nh\u1ea5t, \u0110\u00f4ng Nh\u1ecb, T\u00e2y Nh\u1ea5t, T\u00e2y Nh\u1ecb g\u1ea7n v\u1edbi n\u01a1i nh\u00e0 vua \u1edf, sai ch\u1ebf 5 c\u00e1i long b\u00e0i, kh\u1eafc r\u00f5 hi\u1ec7u c\u1eeda ph\u1ed1 ph\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u00f3 khi truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t. L\u1ea1i c\u1ea5p cho c\u1eeda v\u01b0\u1eddn c\u1ea5m m\u1ed9t c\u00e1i d\u1ea5u ki\u1ec1m, g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u, th\u00ec l\u00e0m nh\u01b0 l\u1ec7 c\u00e1c c\u1eeda cung th\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 t\u00ean quan \u1edf n\u01a1i Th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1eb7t ra, \u0111\u1ec3 h\u1ea7u h\u1ea1 n\u01a1i cung c\u1ea5m, ch\u1ea7u ch\u1ef1c n\u01a1i vua \u1edf. V\u1ec1 th\u1eddi th\u1ecbnh \u0111\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5, \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 : trong s\u00e1ch Chu L\u1ec5, l\u1ea5y ch\u1ee9c Cung ch\u00ednh gi\u1eef c\u1ea5m l\u1ec7nh \u1edf cung nh\u00e0 vua, ch\u1ee9c Cung b\u00e1 gi\u1eef ch\u1ee9c vi\u1ec7c \u1edf cung nh\u00e0 vua. \u0110\u1eddi sau \u0111\u1eb7t ra t\u00ean quan m\u1ed7i \u0111\u1eddi m\u1ed9t kh\u00e1c, nh\u01b0ng ho\u1eb7c l\u1ea5y nh\u1eefng d\u00f2ng d\u00f5i ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n thu\u1ed9c c\u00f3 c\u00f4ng to, ho\u1eb7c ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng hi\u1ec3u s\u00e1ch v\u1edf, c\u00f3 h\u1ea1nh ki\u1ec3m t\u1ed1t, sung v\u00e0o, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng v\u00e0o nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u00e2m Ph\u01b0\u1edbc. N\u01b0\u1edbc ta khi v\u00f5 c\u00f4ng m\u1edbi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ch\u00ednh tr\u1ecb m\u1edf mang, trong c\u00f3 qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7, thay ban m\u00e0 \u1ee9ng tr\u1ef1c. Khi ra th\u00ec \u1ee7ng h\u1ed9 xe vua, khi v\u00e0o th\u00ec ch\u1ea7u ch\u1ef1c cung c\u1ea5m. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u00e1c h\u1ea1ng ng\u00e2n b\u00e0i, nha b\u00e0i th\u1ecb v\u1ec7, l\u1ea5y \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u00f5 ki\u00eam qu\u1ea3n. L\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1c vi\u00ean hi\u1ec7p l\u0129nh ph\u1ee5 v\u00e0o th\u1ecb v\u1ec7 \u1edf hai b\u00ean. V\u1ec1 s\u1ef1 kh\u1ea3o c\u1ee9u vi\u1ec7c \u0111\u1eddi c\u1ed5, \u0111\u1eb7t ra ph\u00e1p lu\u1eadt, tu\u1ef3 th\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c, t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 r\u00f5 r\u00e0ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng n\u01a1i th\u1ecb v\u1ec7, kh\u00f4ng ch\u1ec9 t\u00fac tr\u1ef1c m\u00e0 th\u00f4i, ph\u00e0m nh\u1eefng s\u1edb t\u1eadp h\u1ea1p c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng th\u1ec9nh an, v\u00e0 nh\u1eefng s\u1edb t\u1ea5u do tr\u1ea1m \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec1u do n\u01a1i n\u00e0y m\u00e0 \u0111\u1ec7 d\u1ea1ng c\u00e1c h\u1ea1ng quan v\u1eadt, c\u0169ng quan h\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3. N\u1ebfu ch\u1ec9 l\u1ea5y ban v\u00f5 chi\u1ebfu qu\u1ea3n th\u1eeba h\u00e0nh, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 chu \u0111\u00e1o tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh t\u00ean quan \u1edf n\u01a1i th\u1ecb v\u1ec7 cho r\u00f5 ch\u1ee9c ph\u1eadn (th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n 1 ng\u01b0\u1eddi, l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n 2 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u0103n, ban v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, ho\u1eb7c nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 sung ch\u1ee9c th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u00e3nh v\u00e0 hi\u1ec7p l\u00e3nh ; c\u00f2n 4 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o ban tr\u1ef1c th\u1ecb v\u1ec7, d\u00f9ng t\u00f2ng tam ph\u1ea9m ban v\u0103n, t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m ho\u1eb7c nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 sung hi\u1ec7p l\u00e3nh, \u0111\u1ec1u theo c\u00e1c vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u00e3nh th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c. Nh\u1eefng vi\u00ean \u1ea5y l\u00e2m th\u1eddi m\u1edbi ch\u1ecdn sung v\u00e0o qu\u1ea3n l\u00e3nh, kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t chuy\u00ean vi\u00ean, nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e2m th\u1eddi b\u1ed5 th\u1ee5, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch. C\u00f2n th\u00ec chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng 5 ng\u01b0\u1eddi, tam \u0111\u1eb3ng 10 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ee9 \u0111\u1eb3ng 15 ng\u01b0\u1eddi, ng\u0169 \u0111\u1eb3ng 30 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 ng\u00e2n b\u00e0i sung b\u1ed5 t\u1ea3 h\u1eefu tu\u1ef3 gi\u00e1, nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng \u0111\u1ec1u sung t\u1ea3 h\u1eefu, nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u00e2m th\u1eddi do qu\u1ea3n l\u00e3nh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n xin Ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u1ecdn v\u00e0o. Kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh vi\u00ean s\u1ed1). L\u1ea1i, ty Thanh c\u1ea9n nguy\u00ean thu\u1ed9c v\u00e0o N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i ty C\u1ea9n t\u00edn thu\u1ed9c v\u00e0o Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 (n\u0103m Gia Long tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t ty l\u1ec7nh s\u1eed \u1edf cung Kh\u00f4n Nguy\u00ean. N\u0103m \u0111\u1ea7u Minh M\u1ec7nh [1820] \u0111\u1ed5i l\u00e0 ty N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed, n\u0103m [Minh M\u1ec7nh] th\u1ee9 8 [1827] \u0111\u1ed5i ty N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed l\u00e0 ty Thanh c\u1ea9n N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, \u0111\u1eb7t t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i m\u1ed7i ch\u1ee9c 2 ng\u01b0\u1eddi, chuy\u1ec3n tr\u1ef1c \u1edf c\u1eeda H\u01b0ng Kh\u00e1nh \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng do th\u00e1i gi\u00e1m qu\u1ea3n l\u0129nh ; n\u0103m [Minh M\u1ec7nh] th\u1ee9 14 [1833] \u0111\u1ed5i thu\u1ed9c qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 ki\u00eam l\u0129nh. R\u1ed3i ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh vi\u00ean s\u1ed1 (2 vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 m\u1ed7i ch\u1ee9c 3 ng\u01b0\u1eddi, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 20 ng\u01b0\u1eddi). \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9, n\u00ean c\u1ea5p cho \u1ea5n quan ph\u00f2ng, d\u1ea5u \u0111\u1ed3 k\u00fd v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, giao xu\u1ed1ng cho 2 b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi h\u00e0nh t\u1eeb ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m.<\/p>\n<p>Ngh\u1ecb \u0111\u1ec7 l\u00ean, ch\u1ebf v\u00e0 c\u1ea5p cho m\u1ed9t \u1ea5n quan ph\u00f2ng vu\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng (kh\u1eafc 5 ch\u1eef ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng \u201cTh\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 quan ph\u00f2ng\u201d), 1 d\u1ea5u \u0111\u1ed3 k\u00fd vu\u00f4ng m\u00e0 d\u00e0i b\u1eb1ng ng\u00e0 (kh\u1eafc 6 ch\u1eef ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng \u201cTh\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban \u0111\u1ed3 k\u00fd\u201d). Quan ph\u00f2ng vu\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng th\u00ec th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u00e3nh gi\u1eef, ph\u00e0m s\u1edb t\u1ea5u v\u00e0 t\u1edd t\u01b0 cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng, ho\u1eb7c c\u00f3 ngh\u1ecb g\u00ec kh\u00e1c, ch\u1ec9 d\u00f9ng m\u1ed9t t\u1edd \u1ea5n quan ph\u00f2ng ; \u0111\u1ed3 k\u00fd v\u1ec1 ch\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh th\u00ec hi\u1ec7p l\u00e3nh v\u00e0 4 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ef1c ban gi\u1eef, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 nh\u1eadn d\u1ea1ng c\u00e1c h\u1ea1ng v\u1eadt c\u00f4ng. G\u1eb7p t\u1edd s\u1edb t\u1ea5u g\u00ec th\u00ec ban tr\u1ef1c th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ec1u k\u00fd t\u00ean li\u1ec1n ngang nhau. C\u00f2n c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7 kh\u00e1c chuy\u00ean gi\u1eef c\u00e1c vi\u1ec7c ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u1ee9ng tr\u1ef1c v\u00e0 truy\u1ec1n b\u00e1o ; ty C\u1ea9n t\u00edn chuy\u00ean gi\u1eef s\u1edb t\u1ea5u, t\u1edd t\u01b0, \u0111\u01a1n, b\u1eb1ng, s\u1ed5 s\u00e1ch, \u0111\u1ec1u theo th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u00e3nh sai ph\u00e1i. D\u00f9ng Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0m ch\u1ed7 t\u00fac tr\u1ef1c l\u00e0m vi\u1ec7c. Hi\u1ec7p l\u00e3nh th\u1ecb v\u1ec7 c\u1ee9 thay ban m\u00e0 \u1ee9ng tr\u1ef1c, g\u1eb7p c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 do tr\u1ea1m \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn hay l\u00e0 trung s\u1ee9 truy\u1ec1n b\u00e1o, vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m th\u00ec l\u00e0m, vi\u1ec7c n\u00ean Ph\u01b0\u1edbc th\u00ec Ph\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eefng vi\u1ec7c quan y\u1ebfu th\u00ec t\u1eeb th\u1ed1ng qu\u1ea3n tr\u1edf xu\u1ed1ng, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n b\u1ea1c m\u00e0 l\u00e0m. Ph\u00e0m t\u1edd t\u01b0, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0 h\u1ed9i v\u1edbi c\u00e1c nha \u1edf Kinh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0 th\u1eb3ng ra c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf ngo\u00e0i ; n\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ebf t\u1ea1o ra v\u1eadt g\u00ec th\u00ec t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ed3 ng\u1ef1 d\u1ee5ng, nghi tr\u01b0\u1ee3ng, l\u1ed7 b\u1ed9 v\u00e0 v\u00e0ng b\u1ea1c c\u00f9ng ti\u1ec1n t\u00edch tr\u1eef s\u1eb5n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nh\u1eadn m\u00e0 ph\u1ee5ng th\u1ee7. N\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c truy\u1ec1n \u0111\u1ec7 v\u00e0o n\u1ed9i cung, ho\u1eb7c c\u00f3 ban cho giao nh\u1eadn r\u00f5 r\u00e0ng, m\u1ed7i th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ec1 ti\u00eau. Ph\u00e0m truy\u1ec1n \u0111\u1ec7 nh\u1eefng h\u1ea1ng ho\u00e1 v\u1eadt c\u1ee7a kho t\u00e0ng, th\u00ec th\u00e1i gi\u00e1m ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chuy\u1ec3n truy\u1ec1n cho th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u01b0\u01a1ng ban, b\u00e1o cho s\u1edf t\u01b0 \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn, chuy\u1ec3n giao th\u00e1i gi\u00e1m ti\u1ebfn v\u00e0o n\u1ed9i cung, c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u0103ng k\u00fd r\u00f5 r\u00e0ng. C\u1ee9 10 ng\u00e0y m\u1ed9t phi\u00ean, l\u01b0\u1ee3c \u0111em \u0111\u1ea1i s\u1ed1 t\u00e2u tr\u00ecnh ph\u1ee5ng ch\u00e2u \u0111i\u1ec3m, sau l\u1ee5c giao cho nguy\u00ean nha, \u00e1n k\u1ef3 l\u00e0m s\u1ed5 \u0111\u1ec1 ti\u00eau. R\u1ed3i \u0111em nh\u1eefng b\u1ea3n l\u1ee5c t\u00e2u, so s\u00e1nh r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3 k\u00fd v\u00e0o, \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eb1ng c\u1ee9 m\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t. C\u00f2n ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng coi ch\u1ea7u, ng\u00e2n b\u00e0i, nha b\u00e0i, th\u1ecb v\u1ec7 t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf n\u01a1i n\u00e0o, c\u00f9ng l\u1ec5 l\u1edbn \u1edf giao, mi\u1ebfu v\u00e0 xa gi\u00e1 vua \u0111i tu\u1ea7n du, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 tr\u1ea7n thi\u1ebft, theo xa gi\u00e1 h\u1ed9 v\u1ec7, c\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ec1n mi\u1ebfu, ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m nh\u1eefng s\u1ef1 \u1ee9ng tr\u1ef1c, l\u00e2u \u0111\u00e0i, c\u00e1c c\u1eeda c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng, ch\u1ed7 quan s\u1edf, n\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n, c\u00e1c vi\u1ec7c tu\u1ea7n tra h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, \u0111\u1ec1u tu\u00e2n l\u1ec7 c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m. Duy ph\u00e1i \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng do th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u1ea1i vi\u00ean xin Ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1i \u0111i ; r\u1ed3i c\u1ea3i \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed3 k\u00fd c\u1ee7a hi\u1ec7p l\u0129nh v\u00e0 tr\u1ef1c ban th\u1ecb v\u1ec7, n\u1ebfu c\u00f3 ngh\u1ecb kh\u00e1c c\u00e1c vi\u1ec7c chuy\u00ean bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u n\u00ean t\u1eadp t\u1ea5u c\u0169ng chu\u1ea9n cho d\u00f9ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12 [1831] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c k\u1ef3 trong tr\u01b0\u1eddng thi, l\u1ea5y 1 th\u00e1ng 10 ng\u00e0y ho\u1eb7c 1 th\u00e1ng l\u00e0m h\u1ea1n, v\u1ec1 sau \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh v\u0103n th\u1ee9c 3 k\u1ef3, k\u1ef3 trong tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfu l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, ng\u00e0y m\u1ed3ng 6 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, ng\u00e0y 12 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam, ng\u00e0y 22 ra b\u1ea3ng. N\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng giao nh\u1eadn \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t, \u0111\u1ec1u do gi\u00e1m kh\u1ea3o l\u00e0m l\u1ea5y. Nh\u1eefng quy\u1ec3n vi\u1ec7n s\u01a1 kh\u1ea3o \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn vi\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n t\u00e2u xin r\u1ed9ng th\u00eam cho nh\u1eadt k\u1ef3, v\u00e0 tr\u00edch b\u1ed5 l\u1ea1i d\u1ecbch cho vi\u1ec7n gi\u00e1m kh\u1ea3o, nh\u1eefng quy\u1ec3n \u0111\u00e1nh h\u1ecfng \u0111\u1ec1u giao cho vi\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng s\u0129 s\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh \u00edt, nh\u1eadt k\u1ef3 xin t\u1ea1m nh\u01b0 c\u0169, c\u00f2n c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, Ngh\u1ec7 An, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, k\u1ef3 thi ho\u1eb7c l\u1ea5y th\u00e1ng 7 (Th\u1eeba Thi\u00ean, Ngh\u1ec7 An) ho\u1eb7c l\u1ea5y th\u00e1ng 10 (Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i) \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 thi h\u00e0nh. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eadt k\u1ef3 th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, ng\u00e0y m\u1ed3ng 9 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, ng\u00e0y 18 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam, m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng sau th\u00ec ra b\u1ea3ng, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y 1 th\u00e1ng l\u00e0m h\u1ea1n. Ng\u00e0y ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng th\u00ec ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng tr\u00edch ra v\u00e0i t\u00ean th\u01b0 l\u1ea1i (Th\u1eeba Thi\u00ean, Ngh\u1ec7 An, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec1u 2 t\u00ean, Gia \u0110\u1ecbnh 1 t\u00ean) theo vi\u1ec7n gi\u00e1m kh\u1ea3o ph\u00e2n ph\u00e1i. Nh\u1eefng quy\u1ec3n vi\u1ec7n s\u01a1 kh\u1ea3o \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, \u0111\u1ec1u giao v\u00e0i vi\u00ean vi\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o chuy\u00ean duy\u1ec7t. (C\u00e1c tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, Ngh\u1ec7 An, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, tr\u00edch ra 2 vi\u00ean Ph\u01b0\u1edbc kh\u1ea3o chuy\u00ean bi\u1ec7n, tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh tr\u00edch ra 1 vi\u00ean) th\u1ebf th\u00ec k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u00e3 r\u1ed9ng m\u00e0 \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam r\u00f5 r\u00e0ng. Vua y theo ngh\u1ecb \u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb t\u00e2u : \u201cH\u1eb1ng n\u0103m, ti\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, xin tu\u00e2n chi\u1ec3u nh\u01b0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ngh\u0129 ph\u00e1i ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n l\u00e0m l\u1ec5 (2 ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 v\u00e0 m\u1ed3ng 3 l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng 3 tu\u1ea7n, ng\u00e0y m\u1ed3ng 2 l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng 1 tu\u1ea7n, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n ch\u00fac). L\u1ea1i, h\u1eb1ng n\u0103m, 5 l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc 2 ng\u00e0y ti\u1ebfn c\u00e1i b\u00e0i h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, duy ng\u00e0y 28 th\u00e1ng 12, g\u1eb7p ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, xin ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 h\u1ed3i cung, l\u1ea1i ti\u1ebfn b\u00e0i, \u0111\u1ec3 cho h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ec5 \u00fd. T\u1eeb sau xin \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n\u201d. Vua y theo.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i t\u1ec9nh th\u00e0nh v\u00e0 con em th\u1ed5 m\u1ee5c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi mu\u1ed1n theo h\u1ecdc. V\u1eady xin \u0111\u1eb7t quan gi\u1ea3ng t\u1eadp cho h\u1ecd\u201d. Vua b\u00e8n sai d\u1ef1ng nh\u00e0 h\u1ecdc x\u00e1, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t vi\u00ean gi\u00e1o th\u1ee5, m\u1ed7i n\u0103m l\u1ea5y 2 kho\u00e1 m\u00f9a h\u1ea1, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u1ee9ng h\u1ea1ch. Nh\u01b0ng h\u1ecdc tr\u00f2 \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang c\u0169ng v\u1eabn \u00edt.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ti\u1ebfn qu\u1ea3 ph\u1ea9m (tuy\u1ebft l\u00ea). Tr\u1ea1m \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn n\u01a1i, \u0111\u00e3 kh\u00e1c c\u1ea3 m\u00f9i \u0111i. Quang l\u1ed9c t\u1ef1 c\u1ee9 tr\u00edch \u0111\u1ec7 l\u00ean, l\u1ec5 ph\u1ea9m kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng. Vi\u1ec7n giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n. Quan t\u1ec9nh l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m, V\u0169 Danh Tr\u00ec \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u. Th\u01b0 l\u1ea1i Quang l\u1ed9c t\u1ef1 Tr\u1ea7n V\u0103n Ki\u1ec7n b\u1ecb ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, sung \u0111\u01b0\u01a1ng kh\u1ed5 sai ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0110\u1eb7ng B\u00e1 Qu\u00fdnh b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0m V\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i ; Lang trung L\u00e2m Vi\u1ebft H\u1ef1u b\u1ecb gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, kh\u00f4ng cho tra x\u00e9t m\u00e0 k\u00eau l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m b\u00e1n tr\u1ed9m nh\u1eefng ho\u00e1 v\u1eadt c\u00f4ng. D\u1ee5 cho b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cLu\u1eadt ph\u00e1p quan tr\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ec3 r\u0103n c\u1ea5m k\u1ebb gian phi, khi\u1ebfn cho d\u1ec5 tr\u00e1nh m\u00e0 kh\u00f3 ph\u1ea1m. K\u1ebb n\u00e0o ph\u1ea1m t\u1ed9i, th\u00ec b\u1ecb chi\u1ebfu lu\u1eadt ph\u1ea1t n\u1eb7ng, kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i ph\u1ea3i n\u00f3i n\u1eefa. Duy c\u00f3 k\u1ebb d\u1eabn b\u00e1n c\u00f9ng v\u1edbi k\u1ebb thu\u1eadn mua, ho\u1eb7c cho l\u00e0 bi\u1ebft t\u00ecnh m\u00e0 lu\u1eadn t\u1ed9i, ho\u1eb7c cho l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ecnh m\u00e0 gi\u1ea3m lu\u1eadt, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m chu\u1ea9n \u0111\u00edch, ch\u1ec9 v\u00ec th\u1ec3 ch\u1ebf ho\u00e1 v\u1eadt c\u1ee7a c\u00f4ng c\u00f9ng v\u1edbi ho\u00e1 v\u1eadt \u1edf ngo\u00e0i kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. H\u01a1n n\u1eefa [c\u1ee7a c\u00f4ng] c\u00f3 kh\u1eafc r\u00f5 s\u1ed1 tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 ni\u00ean hi\u1ec7u, ng\u01b0\u1eddi n\u1ecd ng\u01b0\u1eddi kia kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ; th\u1ebf m\u00e0 d\u00e1m mua b\u00e1n ri\u00eang v\u1edbi nhau, ch\u1ef1c ng\u1ea7m ti\u00eau hu\u1ef7, kh\u00f4ng s\u1ee3 g\u00ec ph\u00e1p lu\u1eadt ! T\u1ee9c nh\u01b0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y Th\u01b0 l\u1ea1i Tr\u1ea7n C\u00f4ng K\u1ebf l\u1ea5y tr\u1ed9m c\u00e1i \u0111\u00e0i \u0111\u1ed1t n\u1ebfn (b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, n\u1eb7ng h\u01a1n 14 l\u1ea1ng, b\u1ecdc b\u1ea1c 6 l\u1ea1ng 4 \u0111\u1ed3ng ph\u00e2n), chuy\u1ec3n b\u00e1n cho th\u1ee3 b\u1ea1c l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u01b0 \u0111em ti\u00eau hu\u1ef7 \u0111i, \u0111\u00e3 tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 nghi\u00eam ph\u1ea1t ngay r\u1ed3i (C\u00f4ng K\u1ebf ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu ; V\u0103n T\u01b0 b\u1ecb \u0111\u00e1nh 40 c\u00f4n \u0111\u1ecf, th\u00edch v\u00e0o m\u1eb7t 2 ch\u1eef \u201ch\u1ee7y ng\u00e2n\u201d giao ng\u00e2n t\u01b0 v\u0129nh vi\u1ec5n sung \u0111\u01b0\u01a1ng kh\u1ed5 sai). N\u00ean tra r\u00f5 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 c\u1ea5m, ph\u00e0m t\u1ea5t c\u1ea3 ho\u00e1 v\u1eadt c\u1ee7a c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00fac kh\u1eafc ni\u00ean hi\u1ec7u, s\u1ed1 tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 lo\u1ea1i h\u1ea1ng v\u00e0ng b\u1ea1c, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n ph\u00e1 hu\u1ef7 th\u00ec n\u00ean tr\u1ecb t\u1ed9i th\u1ebf n\u00e0o, ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft k\u1ebb gian m\u00e0 ph\u00e1t gi\u00e1c ra th\u00ec n\u00ean th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p th\u1ebf n\u00e0o ; c\u1ed1t sao \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb gian bi\u1ebft m\u00e0 r\u0103n ch\u1eeba, ph\u00e1p lu\u1eadt thi h\u00e0nh kh\u00f4ng sinh t\u1ec7. B\u1ed9 n\u00ean b\u00e0n lu\u1eadn t\u1eebng kho\u1ea3n cho tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n lu\u1eadn : \u201cH\u1ec5 k\u1ebb n\u00e0o l\u1ea5y tr\u1ed9m nh\u1eefng th\u1ee9 v\u00e0ng, b\u1ea1c, \u0111\u1ed3ng v\u00e0 thi\u1ebfc, nguy\u00ean c\u00f3 d\u1ea5u kh\u1eafc ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 s\u1ed1 tr\u1ecdng l\u01b0\u1ee3ng, th\u1ef1c l\u00e0 c\u1ee7a c\u00f4ng, th\u00ec k\u1ebb ph\u1ea1m \u1ea5y b\u1ecb ph\u1ea1t n\u1eb7ng theo ph\u00e1p lu\u1eadt. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh m\u00e0 d\u1eabn b\u00e1n v\u00e0 nh\u1eadn g\u1eedi, c\u00f3 qu\u1ea3 tang th\u00ec c\u0169ng b\u1ecb t\u1ed9i nh\u01b0 k\u1ebb ph\u1ea1m (t\u1ed9i ch\u1ebft th\u00ec gi\u1ea3m \u0111i m\u1ed9t b\u1eadc), kh\u00f4ng c\u00f3 tang v\u1eadt th\u00ec k\u00e9m t\u1ed9i ph\u1ea1m hai b\u1eadc ; bi\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh m\u00e0 c\u1ed1 \u00fd mua v\u00e0 t\u1ef1 ti\u1ec7n ti\u00eau hu\u1ef7 th\u00ec k\u00e9m t\u1ed9i k\u1ebb ph\u1ea1m hai b\u1eadc. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 tang v\u1eadt \u0103n tr\u1ed9m \u0111\u00e3 \u0111em r\u00e8n \u0111\u1eadp \u0111\u1ec3 cho m\u00e9o m\u00f3, s\u1ee9t m\u1ebb, kh\u00f4ng c\u00f2n nguy\u00ean h\u00ecnh th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn g\u1eedi, d\u1eabn b\u00e1n ho\u1eb7c mua l\u1ea7m, x\u00e9t ra v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ecnh, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n t\u1ed9i. C\u00f2n tang v\u1eadt \u0103n tr\u1ed9m, c\u1ee9 nh\u1eefng t\u00ean tr\u1ed9m m\u00e0 tr\u00e1ch thu ((1) Tr\u00e1ch thu : b\u1eaft ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m m\u00e0 thu ti\u1ec1n b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng.1), n\u1ebfu thu thi\u1ebfu th\u00ec c\u1ee9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 bi\u1ebft t\u00ecnh l\u1ea1i nh\u1eadn g\u1eedi, d\u1eabn b\u00e1n ho\u1eb7c c\u1ed1 \u00fd mua m\u00e0 b\u1eaft chia t\u1eebng ph\u1ea7n, b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng. Lo\u1ea1i nh\u01b0 : kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n \u0111\u00e3 \u0111\u00fac ra, ban h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 t\u1ecf danh hi\u1ec7u tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o ng\u1ea5m ng\u1ea7m ti\u00eau hu\u1ef7 hay ch\u1eb7t ra \u0111\u1ec3 m\u01b0u l\u1ee3i th\u00ec th\u1ee7 ph\u1ea1m ph\u1ea3i gi\u1ea3o giam h\u1eadu, t\u00f2ng ph\u1ea1m ph\u1ea3i ph\u00e1t l\u01b0u h\u1ebft b\u1eadc, t\u00e0i s\u1ea3n b\u1ecb t\u1ecbch thu sung c\u00f4ng. T\u1ed5ng l\u00fd, l\u00e2n b\u00e0ng bi\u1ebft t\u00ecnh, l\u1ea1i v\u00ec nh\u1eadn ti\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u00fat l\u00f3t m\u00e0 gi\u1ea5u gi\u1ebfm, \u0111\u1ec1u b\u1ecb t\u1ed9i k\u00e9m k\u1ebb ph\u1ea1m hai b\u1eadc ; ch\u1ec9 bi\u1ebft t\u00ecnh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00e1o gi\u00e1c th\u00ec gi\u1ea3m \u0111i ba b\u1eadc ; ch\u1ec9 bi\u1ebft t\u00ecnh th\u00ec x\u1eed v\u00e0o t\u1ed9i kh\u00f4ng xem x\u00e9t \u0111\u1ebfn, t\u1ed9i ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn 100 tr\u01b0\u1ee3ng. C\u00f2n c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u0129nh b\u1ea1c thoi m\u1ecfng ki\u1ec3u m\u1edbi \u0111\u00fac, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u00eau hu\u1ef7. N\u1ebfu tr\u00e1i l\u1ec7nh th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 s\u1ed1 tang v\u1eadt nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i x\u1eed t\u1ed9i tr\u00e1i ph\u00e9p ; ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 nh\u1eadn l\u00e0m thu\u00ea c\u0169ng b\u1ecb c\u00f9ng t\u1ed9i. C\u00f2n c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u0129nh b\u1ea1c, nguy\u00ean ch\u1ea5t ki\u1ec3u c\u0169, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ki\u1ec3u m\u1edbi ch\u1ebf, ph\u00e0m nh\u00e0 ai c\u00f3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c g\u00ec, kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u0129nh 1 l\u1ea1ng hay \u0111\u0129nh 10 l\u1ea1ng, tuy c\u00f3 ni\u00ean hi\u1ec7u c\u00f4ng ghi v\u00e0o, t\u00ean t\u1ec9nh v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1eef \u201ctrung, h\u00ecnh, c\u00f4ng, gi\u00e1p\u201d, \u0111\u1ec1u cho ti\u00eau hu\u1ef7, kh\u00f4ng thu\u1ed9c v\u00e0o l\u1ec7 c\u1ea5m. C\u00e1ch th\u01b0\u1edfng : t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 t\u1eebng vi\u1ec7c ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 c\u1ea5p. V\u1eadt h\u1ea1ng c\u00f3 khinh, tr\u1ecdng, tang v\u1eadt, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00edt, ch\u01b0a th\u1ec3 \u1ea5n \u0111\u1ecbnh c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 s\u1ebd ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc th\u1ea3o lu\u1eadn\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m, \u00e1n s\u00e1t V\u0169 Danh Tr\u00ec t\u00e2u n\u00f3i : C\u00e1i bia \u0111\u00e1 \u1edf n\u00fai T\u1ee5 Long \u0111\u1ed5 g\u00e3y m\u1ea5t, xin l\u00e0m bia m\u1edbi, chi\u1ebfu theo v\u0103n bia c\u0169 m\u00e0 kh\u1eafc l\u1ea1i\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cBia, \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng nghi\u1ec7m s\u1ef1 th\u1ef1c, ch\u00ednh \u0111\u00ednh c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi, \u0111\u00e3 l\u1eadp l\u00ean r\u1ed3i kh\u00f4ng th\u1ec3 thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1i bia \u1ea5y, nguy\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 Thanh l\u1eadp l\u00ean (L\u00ea B\u1ea3o Th\u00e1i n\u0103m th\u1ee9 9 [1728]), ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh (n\u0103m Ung Ch\u00ednh th\u1ee9 6) tr\u1ea3 l\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t l\u1eadp x\u01b0\u1edfng \u0111\u00fac \u0111\u1ed3ng \u1edf n\u00fai T\u1ee5 Long m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Thanh x\u00e2m chi\u1ebfm tr\u01b0\u1edbc. Vua L\u00ea sai Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Huy Nhu\u1eadn, T\u1ebf t\u1eedu Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Th\u00e1i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ng\u00f4 S\u0129 C\u00f4n. Ph\u1ee7 Khai Ho\u00e1 nh\u00e0 Thanh l\u1eadp m\u1ed1c \u1edf Tuy\u00ean Quang, l\u1ea5y s\u00f4ng \u0110\u1ed5 Ch\u00fa l\u00e0m gi\u1edbi h\u1ea1n ; vi\u1ec7c c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi m\u1edbi \u0111\u1ecbnh. Bia \u1edf x\u00e3 T\u1ee5 Long (huy\u1ec7n V\u0129nh Tuy ng\u00e0y nay). N\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ed5 g\u00e3y, th\u00ec tu\u1ef3 ti\u1ec7n m\u00e0 s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho theo nh\u01b0 c\u0169 m\u00e0 tr\u00f9ng tu l\u1ea1i. Nay l\u00e0m bia m\u00e0 kh\u1eafc ch\u1eef, th\u00ec bia m\u1edbi, hi\u1ec7u c\u0169, h\u00e1 ch\u1eb3ng tr\u1edf ng\u1ea1i kh\u00f3 l\u00e0m ? V\u1eady cho c\u1ee9 y nh\u01b0 c\u0169 m\u00e0 d\u1ef1ng bia, tu\u1ef3 th\u1ebf tu b\u1ed5, l\u01b0\u1ee3ng b\u1eaft d\u00e2n phu s\u1edf t\u1ea1i coi gi\u1eef\u201d.<\/p>\n<p>Di \u0111\u1ed3n T\u0129nh Tuy\u00ean t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang \u0111\u1ebfn V\u00e2n Trung (t\u00ean m\u1ed9t ph\u1ed1 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u00e3 \u00c2n Quang, huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh), g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang, d\u00f9ng th\u1ed5 Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n Bi\u1ec3u cai qu\u1ea3n, m\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai. Tr\u01b0\u1edbc kia, Giai \u0111\u1ebfn Tuy\u00ean Quang, tha t\u00ean t\u00f9 b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1edf \u0111\u00f3 l\u00e0 Ma Do\u00e3n D\u01b0\u1ee1ng (nguy\u00ean th\u1ed5 ty \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch) \u1edf ng\u1ee5c ra, ph\u00e1i \u0111i b\u1eaft t\u1ed9i ph\u1ea1m, nh\u00e2n n\u00f3i D\u01b0\u1ee1ng tr\u01b0\u1edbc can \u00e1n \u0111i\u00eau toa v\u00e0 h\u00fat v\u1ee5ng thu\u1ed1c phi\u1ec7n, t\u00ecnh l\u00fd nhi\u00eau kh\u00ea, x\u00e9t ra th\u1ed5 m\u1ee5c n\u00f3 kh\u00f4ng b\u1eb1ng l\u00f2ng. Vua gi\u1eadn n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cD\u01b0\u1ee1ng ch\u1ec9 l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean t\u00f9 th\u00f4i, c\u00f3 t\u00e0i c\u00e1n g\u00ec, n\u1ebfu cho l\u00e0 b\u1eaft ph\u1ea1m \u0111\u1eafc l\u1ef1c, th\u00ec t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi, th\u1ebf m\u00e0 v\u1ed9i tha ngay ra, sao kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i ngh\u1ecb x\u1eed v\u1ec1 t\u1ed9i chuy\u00ean quy\u1ec1n ?\u201d. Sai b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t l\u1ea1i b\u1ea3n nguy\u00ean \u00e1n, th\u00ec ra, t\u1ed9i D\u01b0\u1ee1ng th\u1ef1c kh\u00f4ng oan. Sau \u0111\u00f3, gi\u00e1ng Giai m\u1ed9t c\u1ea5p. R\u1ed3i l\u1eb7c h\u1ea1n ((1) L\u1eb7c h\u1ea1n : h\u1eb9n \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n.1) cho 3 th\u00e1ng, bu\u1ed9c D\u01b0\u1ee1ng ph\u1ea3i b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i ; n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, ho\u1eb7c tr\u1ed1n \u0111i, th\u00ec c\u1ee9 tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o Giai. Khi Giai m\u1edbi tha D\u01b0\u1ee1ng, b\u1ecb b\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u h\u1eb7c, b\u1eaft ph\u1ea3i t\u00e2u n\u00f3i cho minh b\u1ea1ch. Giai n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng \u0111\u00e1m gi\u1eb7c \u1edf Tuy\u00ean Quang c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u1eabn tr\u1ed1n c\u00e1i t\u1ed9i gi\u1ebft. N\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0u t\u1ea7m ng\u01b0u, m\u00e3 t\u1ea7m m\u00e3, ch\u01b0a d\u1ec5 \u0111u\u1ed5i con th\u00fa c\u00f9ng c\u1ea3 khu r\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ! D\u01b0\u1ee1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, tha ra, b\u1eaft \u0111i th\u00e1m ph\u1ea1m, v\u00ed nh\u01b0 th\u1ea3 chim trong l\u1ed3ng \u0111\u1ec3 nh\u1eed nh\u1eefng con chim \u1edf ngo\u00e0i l\u01b0\u1edbi. Th\u1ef1c bi\u1ebft c\u00e1i t\u1ed9i chuy\u00ean quy\u1ec1n kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i c\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng vi\u1ec7c d\u1eb9p tr\u1ed9m gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 y\u00ean d\u00e2n c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u1ed1n tr\u00e1ch nhi\u1ec7m. Vi\u1ec7c l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t duy\u1ec7t r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng n\u00f3i : \u201cGiai \u0111\u00e3 tha t\u00ean t\u00f9 b\u1ecb \u0111\u00e0y, l\u1ea1i bi\u1ec7n b\u00e1c n\u00f3i \u0111i n\u00f3i l\u1ea1i, l\u1eb7ng y\u00ean nh\u1eadn l\u1ea5y vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c y\u00ean d\u00e2n l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ee7a m\u00ecnh, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 che \u0111\u1eady nh\u1eefng ch\u1ed7 k\u00e9m v\u00e0 b\u00e0o ch\u1eefa nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m tr\u00e1i. V\u1eady xin cho gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, b\u1ed5 \u0111i ch\u1ed7 kh\u00e1c\u201d. Vua th\u1ea5y vi\u1ec7c cho D\u01b0\u1ee1ng n\u00e3 ph\u1ea1m ch\u01b0a h\u1ebft h\u1ea1n, n\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3 kh\u00f4ng h\u1ecfi \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>Giai l\u1ea1i xin tha nh\u1eefng b\u1ecdn t\u00f9 ph\u1ea3i \u0111\u00e0y \u1edf qu\u00e2n Tuy\u00ean Quang \u0111\u1ec3 cho nh\u1eadp v\u00e0o l\u00ednh t\u1ec9nh theo \u0111i b\u1eaft ph\u1ea1m. Vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m c\u00f2n s\u00f3t \u1edf h\u1ea1t Tuy\u00ean Quang ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 sinh s\u1ed1ng qua ng\u00e0y \u1edf n\u01a1i r\u1eebng r\u00fa m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y tr\u01b0\u1edbc. Nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m tha ra ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec7t h\u1ea1t, \u0111\u1ecba th\u1ebf kh\u00f4ng quen, kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1ea5t kh\u00e1i tha c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. L\u1ea1i ph\u1ea1t Giai 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Giai l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTheo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, L\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, chuy\u00ean coi 10 c\u01a1 H\u1eefu qu\u00e2n ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh chuy\u00ean coi v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y, 3 c\u01a1 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu S\u01a1n T\u00e2y v\u00e0 c\u01a1 T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n T\u00e2y. Nay c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u00e3 gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, ch\u1ec9 c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i 1 v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y, c\u00f2n th\u00ec linh tinh c\u00e1c \u0111\u1ed9i, qu\u00e2n s\u1ed1 kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u. V\u1eady xin \u0111\u1ec1u giao cho ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng qu\u1ea3n l\u0129nh\u201d. Vua cho r\u1eb1ng xin nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7, b\u00e1c l\u1eddi t\u00e2u \u0111i. Nh\u00e2n b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t quan ph\u00e2n ch\u1ee9c, danh kh\u00ed r\u1ea5t tr\u1ecdng. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai ch\u1ec9 hi\u1ebfu s\u1ef1 nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng kh\u1ecfi hi\u1ebfu s\u1ef1 l\u00e0m cho lu\u1ef5. Giai t\u1eeb khi \u0111\u1ebfn tr\u1ecdng tr\u1ea5n t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, uy danh ng\u00e0y m\u1ed9t th\u1ecbnh, tr\u01b0\u1edbc sau t\u00e2u vi\u1ec7c, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng qu\u1ea3n \u0111\u1ebfn mi\u1ec7ng ti\u1ebfng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi ! Nh\u00e0 vua c\u0169ng ngh\u0129 Giai l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng n\u00ean th\u01b0\u1eddng bao dung g\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 khoan tha cho\u201d.<\/p>\n<p><a>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0110\u1ecbnh Li\u00eau, \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh (\u0111\u1ed3n \u1edf huy\u1ec7n Quang Ho\u00e1, ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh). Th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n d\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c 500 quan ti\u1ec1n. Th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ng\u00f4 V\u0103n Giai, \u00e1n s\u00e1t Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 vi\u00ean bi\u1ec1n theo l\u00e0m vi\u1ec7c, giao b\u1ed9 C\u00f4ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng t\u1ef1 ((1) Ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng t\u1ef1 : b\u00e0n vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng v\u00e0 ghi c\u00f4ng.1). Tr\u01b0\u1edbc kia, ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh t\u00e2u n\u00f3i : th\u1ed5 d\u00e2n th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y m\u1ed9t t\u1ee5 t\u1eadp. Vua cho l\u00e0 v\u00ec Ng\u00f4 V\u0103n Giai, Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u1ed7 y\u00ean\u00a0 d\u00e2n v\u00e0 thu x\u1ebfp vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, b\u1ecdn \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e0n, do \u0111\u1ed3n ph\u00e1i ra, \u0111em qu\u00e2n ch\u1edf mu\u1ed1i v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi, b\u1ecb gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp m\u1ea5t, tr\u01b0\u1eddng Giao d\u1ecbch \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ed3n l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c \u0111\u1ed1t ch\u00e1y. D\u1ef1c l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTh\u1ed5 d\u00e2n t\u00ean l\u00e0 B\u00f4ng \u0111\u1ec7 nh\u1eefng t\u1edd th\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u0169 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ea5t Nam Ninh, Nam Th\u00e1i v\u00e0 Nam Th\u1ecbnh l\u1ea1i n\u00f3i : nay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng xi\u1ebft vui m\u1eebng, ch\u1ec9 xin nguy\u00ean thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh cho \u1edf g\u1ea7n ch\u1ed7 ph\u1ee7 l\u1ef5, nguy\u00ean thu\u1ed9c v\u1ec1 huy\u1ec7n Quang Ho\u00e1 cho \u1edf g\u1ea7n ch\u1ed7 huy\u1ec7n s\u1edf \u0111\u1ec3 c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Kinh bu\u00f4n b\u00e1n. Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Th\u1ed5 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n \u1edf \u0111\u1ea5t n\u00e0o m\u00e0 d\u1ec5 \u0111\u1ed7 thuy\u1ec1n, \u0111\u1ed7 xe th\u00ec t\u1ea1m cho c\u00f9ng trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi nhau\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ra \u0111\u1ed3n v\u00e0 th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng cho ch\u00fang \u0111\u1ed5i m\u1edbi, v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ea7n \u0111\u1ebfn ch\u00fang ; hu\u1ed1ng chi n\u01a1i giao d\u1ecbch \u0111\u1eb7t ra c\u00f3 \u0111\u1ecbnh s\u1edf, t\u1ef1 nhi\u00ean v\u00f4 c\u1edb b\u1ecb ch\u00fang \u0111\u1ed1t \u0111i, nay l\u1ea1i n\u00f3i qua loa \u1edf trong t\u1eadp t\u00e2u, c\u00f2n mu\u1ed1n theo nh\u01b0 ch\u00fang s\u1edf nguy\u1ec7n, h\u00e3y t\u1ea1m cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n th\u00ec ch\u00fang c\u00f2n s\u1ee3 g\u00ec n\u1eefa ! N\u00e0y, c\u00e1i \u0111\u1ea1o ch\u1ebf ng\u1ef1 d\u00e2n Man, v\u1eabn kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y uy m\u00e0 hi\u1ebfp, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1ea5t v\u1ecb theo \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u00edn ngh\u0129a \u0111\u1ec1u l\u00e0m, khoan, nghi\u00eam c\u0169ng d\u1ef1a nhau m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Ph\u1ea3i c\u1ea5m nh\u1eefng k\u1ebb ngoan ng\u1ea1nh l\u00e0m c\u00e0n. Kh\u00f4ng cho \u0111i l\u1ea1i, c\u00e0ng ph\u1ea3i y\u00ean \u1ee7i v\u1ed7 v\u1ec1 th\u00eam n\u1eefa nh\u1eefng k\u1ebb t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, th\u00ec \u00e2n uy c\u1ee7a ta \u0111\u1ec1u r\u00f5 r\u1ec7t, t\u1ef1 ch\u00fang ph\u1ea3i s\u1ee3 uy v\u00e0 nh\u1edb \u01a1n, m\u00e0 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p chi\u00eau d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p t\u1ef1 kh\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh hi\u1ec7u. N\u1ebfu cho r\u1eb1ng ch\u1ed7 tr\u01b0\u1eddng giao d\u1ecbch \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ed7 c\u1eeda s\u00f4ng ch\u01b0a th\u00f4ng, c\u00f3 s\u1ef1 b\u1ea5t ti\u1ec7n th\u00ec chu\u1ea9n cho \u1edf m\u1eb7t \u0111\u1ea5t ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, huy\u1ec7n Quang Ho\u00e1, n\u01a1i n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ec7n s\u1ef1 \u0111\u00e0n \u00e1p, \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ecbnh l\u00e0m n\u01a1i giao d\u1ecbch. L\u1ea1i ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf n\u01a1i kh\u00e1c giao d\u1ecbch ri\u00eang v\u1edbi nhau, \u0111\u1ec3 sinh vi\u1ec7c ra, th\u00ec l\u1ed7i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf\u201d. B\u1ecdn \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e0n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, lui v\u1ec1 h\u00e0ng qu\u00e2n ng\u0169.<\/a><\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n th\u1ed5 c\u00e1c c\u01a1 \u1edf 2 t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean hi\u1ec7n c\u00f2n h\u01a1n 100 t\u00ean, l\u01b0u l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec, xin tha cho v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n, khi\u1ebfn nh\u1eefng k\u1ebb l\u01b0u t\u00e1n \u0111\u1ec1u tr\u1edf v\u1ec1, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng d\u00e2n th\u1ed5 thu b\u1ed5 l\u1ea1i t\u1eeb l\u00e2u n\u0103m \u0111\u00e3 th\u00e0nh ng\u1ea1ch t\u1ecbch, g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u00ec gi\u1eb7c gi\u00e3, ph\u1ea3i tr\u1ed1n t\u1ea3n m\u00e1c, hi\u1ec7n c\u00f2n h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, chia l\u00e0m 3 ban, th\u00ec trong m\u1ed9t n\u0103m \u1edf ch\u1ed7 qu\u00e2n ng\u0169 ch\u1ec9 c\u00f3 v\u00e0i th\u00e1ng, c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u1ed5 b\u1ee9c g\u00ec. N\u1ebfu n\u00f3i l\u00e0 tha cho v\u1ec1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0103n, r\u1ed3i sau nh\u1eefng d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n m\u1edbi ch\u1ecbu h\u1ed3i \u0111\u1ea7u, th\u1ebf th\u00ec qu\u00e2n th\u1ed5 \u1edf ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u0111\u1ebfn h\u01a1n 800 t\u00ean, m\u1ed9t d\u1ea1o v\u00ec bi\u1ebfn c\u1ed1, t\u00e1n l\u1ea1c \u0111i, nay \u0111\u00e3 tr\u1edf v\u1ec1, c\u00f3 ng\u1edd s\u1ee3 g\u00ec \u0111\u00e2u. Hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c v\u1ed7 y\u00ean d\u00e2n, t\u1ef1 c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p khi\u1ebfn cho v\u1eefng b\u1ee5ng quy thu\u1eadn, nh\u1ebd n\u00e0o nh\u1ea5t nh\u1ea5t c\u1ee9 theo \u00fd mu\u1ed1n c\u1ee7a ch\u00fang, m\u00e0 tha qu\u00e2n hi\u1ec7n t\u1ea1i v\u1ec1, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? N\u00ean m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ea3o ban cho nh\u1eefng \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a ch\u00fang, khi\u1ebfn cho \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m chi\u00eau d\u1ee5 : kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u00e0 nguy\u00ean binh hay nguy\u00ean d\u00e2n, n\u1ebfu ch\u1ecbu l\u00f3 \u0111\u1ea7u th\u00fa t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eabn \u1edf nguy\u00ean qu\u00e1n, y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n, tha cho s\u1ef1 \u0111i\u1ec1n b\u1ed5 v\u00e0o ng\u1ea1ch binh. \u0110\u1ee3i sau d\u00e2n s\u1ed1 ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, l\u1ea1i do quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd thi h\u00e0nh. Nh\u01b0 v\u1eady, kh\u00f4ng b\u1ecf ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u1eadp, th\u00f4ng quy\u1ec1n bi\u1ebfn v\u00e0 thu\u1eadn ti\u1ec7n cho d\u00e2n sinh, hai \u0111\u1eb1ng \u0111\u1ec1u ti\u1ec7n l\u1ee3i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u b\u00e0n l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 v\u1ec1 t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea1m. Tr\u01b0\u1edbc kia, quan t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay \u1edf t\u1ec9nh k\u1ebft ngh\u0129 c\u00e1c \u00e1n th\u00f4ng v\u1edbi gi\u1eb7c, ch\u1ee9a ch\u1ea5p gi\u1eb7c v\u00e0 t\u01b0 t\u00ecnh m\u00e0 kh\u00f4ng th\u00fa ho\u1eb7c thu h\u1ebft t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a k\u1ebb th\u00f4ng gi\u1eb7c v\u00e0 k\u1ebb ch\u1ee9a gi\u1eb7c, ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u00e3 ni\u00eam phong m\u00e0 l\u1ea1i tr\u1ea3 v\u1ec1, c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ed7 l\u1ea1i kh\u00f4ng ni\u00eam phong. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ch\u01b0a c\u00f3 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Xin s\u1eafc cho b\u1ed9 H\u00ecnh ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh. Khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua l\u1ea1i giao c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u duy\u1ec7t l\u1ea1i. H\u1ecd cho r\u1eb1ng theo v\u0103n b\u1ea3n trong lu\u1eadt, ph\u00e0m nh\u1eefng t\u1ed9i m\u01b0u ph\u1ea3n ((1) M\u01b0u ph\u1ea3n : \u00e2m m\u01b0u ch\u1ed1ng l\u1ea1i Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc.1), \u0111\u1ea1i ngh\u1ecbch ((2) \u0110\u1ea1i ngh\u1ecbch : ph\u1ea1m \u0111\u1ebfn qu\u00e2n ch\u1ee7 v\u00e0 m\u01b0u ph\u00e1 l\u0103ng mi\u1ebfu v.v\u20262) v\u00e0 m\u01b0u b\u1ea1n ((3) M\u01b0u b\u1ea1n : ph\u1ea3n b\u1ed9i n\u01b0\u1edbc \u0111i theo gi\u1eb7c.3), ch\u1ec9 c\u00f3 k\u1ebb \u0111\u1ed3ng m\u01b0u, kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0 th\u1ee7 ph\u1ea1m hay t\u00f2ng ph\u1ea1m, th\u00ec t\u00e0i s\u1ea3n \u0111\u1ec1u b\u1ecb t\u1ecbch thu sung c\u00f4ng, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft t\u00ecnh m\u00e0 c\u1ed1 \u00fd bu\u00f4ng tha v\u00e0 gi\u1ea5u gi\u1ebfm, ho\u1eb7c bi\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng th\u00fa, c\u00f9ng th\u00f4ng v\u1edbi gi\u1eb7c, ch\u1ee9a gi\u1eb7c, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 minh v\u0103n t\u1ecbch thu. Duy c\u00f3 l\u1ec7 x\u1eed \u00e1n c\u01b0\u1edbp : ph\u00e0m k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0103n c\u01b0\u1edbp \u0111\u00e3 \u0111\u00e1o \u00e1n x\u00e9t th\u1ef1c th\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111em gia s\u1ea3n c\u00e1c t\u00ean ph\u1ea1m m\u00e0 ni\u00eam phong l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m \u00e1n k\u1ebft t\u1ed9i, \u0111em gia s\u1ea3n c\u00e1c t\u00ean k\u1ebb c\u01b0\u1edbp bi\u1ebfn ra b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng (cho c\u00e1c s\u1ef1 ch\u1ee7 b\u1ecb m\u1ea5t c\u01b0\u1edbp). Cha, anh, em, ch\u00fa, b\u00e1c c\u1ee7a k\u1ebb c\u01b0\u1edbp t\u01b0 t\u00ecnh m\u00e0 qu\u00e2n tang, v\u00e0 nh\u00e0 n\u00e0o oa tr\u1eef kh\u00e1c, n\u1ebfu x\u00e9t r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i th\u00ec c\u0169ng \u0111em k\u00ea h\u1ebft c\u00e1c t\u00ean \u1ea5y ra, chi\u1ebfu t\u1eebng t\u00ean m\u00e0 b\u1eaft b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng. Th\u1ebf l\u00e0 vi\u1ec7c ni\u00eam phong nh\u00e0 oa tr\u1eef c\u0169ng ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi b\u1eaft truy b\u1ed3i m\u00e0 th\u00f4i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u1edf trong gi\u1edbi h\u1ea1n t\u1ecbch thu v\u00e0o quan. Lu\u1eadt l\u1ec7 \u0111\u00e3 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0ng, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng thi h\u00e0nh kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, th\u1ebf l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00ec nh\u1eadn sai lu\u1eadt ph\u00e1p. V\u1ea3 l\u1ea1i, k\u1ebb l\u00e0m gi\u1eb7c nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c trong \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c nh\u01b0 b\u1ecdn t\u00ean Nh\u00e0n, t\u00ean Th\u1ea1ch, t\u1ee9c l\u00e0 ph\u1ea3n b\u1ea1n, k\u1ebb \u0111\u1ed3ng m\u01b0u l\u00e0 t\u00f2ng ph\u1ea1m. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u1ee9c hi\u1ebfp b\u1ecb b\u1eaft [ph\u1ea3i theo] v\u00e0 s\u1ee3 th\u1ebf l\u1ef1c d\u1eef t\u1ee3n c\u1ee7a gi\u1eb7c, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ed1 gi\u00e1c, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi k\u1ebb \u0111\u1ed3ng m\u01b0u, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i ch\u1ec9 cho l\u00e0 ch\u1ee9a ch\u1ea5p gi\u1eb7c, th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi gi\u1eb7c, tra v\u00e0 ni\u00eam phong [t\u00e0i s\u1ea3n] th\u00ec \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd ngh\u0129a trong v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a lu\u1eadt, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng t\u1ecf ra c\u00f3 s\u1ee9c x\u00e9t x\u1eed ph\u00e2n bi\u1ec7t. V\u1eady ph\u00e0m c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh \u1edf trong Kinh v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, khi tra x\u00e9t c\u00e1c \u00e1n ph\u1ea3n ngh\u1ecbch, m\u01b0u b\u1ea1n, lu\u1eadt c\u00f3 t\u1ecbch thu, c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i n\u00f3i n\u1eefa, c\u00f2n nh\u1eefng [tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p] k\u1ebft t\u1eadp th\u00e0nh \u0111\u1ea3ng, c\u00f3 \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c ph\u1eadn \u0111\u1ec3 g\u1ecdi, c\u00f3 c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi ch\u1ed1ng l\u1ea1i quan qu\u00e2n, t\u1ed9i \u00e1c \u1ea5y kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec ph\u1ea3n b\u1ea1n th\u00ec nh\u1eefng gia t\u00e0i s\u1ea3n nghi\u1ec7p c\u1ee7a k\u1ebb c\u00f9ng m\u01b0u, c\u00f9ng l\u00e0m, xin c\u0169ng t\u1ecbch thu h\u1ebft. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 t\u01b0 t\u00ecnh m\u00e0 c\u1ed1 \u00fd bu\u00f4ng tha ho\u1eb7c gi\u1ea5u gi\u1ebfm, v\u00e0 bi\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng th\u00fa, ho\u1eb7c b\u1ecb ch\u00fang \u0111\u00f2i t\u1ed1ng ti\u1ec1n m\u00e0 l\u1ea5y c\u1ee7a nh\u00e0 l\u00e9n \u0111\u01b0a cho ch\u00fang, ho\u1eb7c b\u1ecb ch\u00fang hi\u1ebfp tr\u00f3c l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u00fang sai khi\u1ebfn, ho\u1eb7c b\u1ecb ch\u00fang k\u00e9o \u0111\u1ebfn m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng cho \u1edf l\u1ea1i, x\u00e9t ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f9ng m\u01b0u, th\u00ec xin \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu c\u00e1i t\u1ed9i \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu m\u00e0 l\u00e0m t\u1ed9i, nh\u01b0ng tha kh\u00f4ng t\u1ecbch thu [gia s\u1ea3n] \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra nh\u1ea5t lu\u1eadt.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea : \u201cNgh\u1ecb nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 tho\u1ea3 h\u1ee3p. Cho theo nh\u01b0 ngh\u1ecb m\u00e0 bi\u00ean v\u00e0o \u0111i\u1ec1u l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>H\u1ea1 l\u1ec7nh cho t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 \u0111\u00f3ng m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 thuy\u1ec1n \u201cTh\u1ecd h\u1ea1c\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ec7 nh\u1eefng v\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u th\u01b0a v\u00e0 m\u1ecfng, kh\u00f4ng h\u1ee3p c\u00e1ch th\u1ee9c, b\u1ecb 4 nha h\u1eb7c b\u00e1c v\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ec1n. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 d\u1ec7t v\u1ea3i h\u01a1i v\u1ee5ng, xin cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cT\u00e1m huy\u1ec7n trong h\u1ea1t \u1ea5y (26 x\u00e3 d\u00e2n) nguy\u00ean c\u00f3 ngh\u1ec1 d\u1ec7t v\u1ea3i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay thu\u1ebf s\u1ea3n v\u1eadt th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ee7, \u0111\u00e3 tha cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i l\u00ednh, v\u1eabn l\u01b0u ng\u1ea1ch c\u0169, kh\u00f4ng ng\u1edd d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 l\u00e2u ng\u00e0y sinh d\u1ed1i tr\u00e1, m\u00e0 b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean bi\u1ec7n c\u0169ng thu n\u1ed9p s\u01a1 s\u00e0i, nay l\u1ea1i m\u01b0\u1ee3n c\u1edb n\u00f3i ch\u1ed1ng ch\u1ebf l\u00e0 [v\u1ea3i d\u1ec7t] h\u01a1i v\u1ee5ng, ph\u1ecfng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? V\u1eady ph\u1ea1t Giai 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng. \u0110i\u1ec1u t\u00e2u xin kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0ng thu\u1eadn\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, tr\u1eadt Ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, \u1edf d\u01b0\u1edbi Ch\u1ee7 s\u1ef1 L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 tr\u00ean Ch\u1ee7 s\u1ef1 c\u00e1c nha. B\u1ed5 Ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi \u0111\u1ed7 l\u00e0 Mai Anh Tu\u1ea5n sung v\u00e0o ch\u1ee9c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Truy t\u1eb7ng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ho\u00e1n h\u00e0m \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh. Ho\u00e1n tr\u01b0\u1edbc kia v\u00ec ch\u1ec9 \u1edf y\u00ean m\u1ed9t n\u01a1i cho qua ng\u00e0y, gi\u1ea5u nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp kh\u00f4ng n\u00f3i ra, b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c, b\u1ecb truy \u0111o\u1ea1t h\u1ebft c\u00e1c t\u01b0\u1edbc phong. \u0110\u1ebfn khi Ho\u00e1n ch\u1ebft, vua cho r\u1eb1ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc Ho\u00e1n c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc trong vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf Nam K\u1ef3 cho n\u00ean truy t\u1eb7ng h\u00e0m n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan C\u1eed ch\u1ebft. D\u00f9ng \u0110\u1ed3ng tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Thi\u00ean Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4n (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Hanh) th\u0103ng th\u1ef1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p ((1) C\u00e1p : L\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf v\u00e0o mi\u1ebfu Th\u00e1i t\u1ed5 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u1ecb ti\u00ean t\u1ed5 \u0111\u00e3 d\u1eddi th\u1ea7n ch\u1ee7 \u0111i r\u1ed3i.1) h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Ba t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, sang n\u0103m [bi\u1ec1n binh] \u0111\u1ebfn l\u1ec7, ph\u1ea3i v\u1ec1 Kinh di\u1ec5n t\u1eadp. Vua cho r\u1eb1ng bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i \u0111i sai ph\u00e1i, n\u00ean h\u1ea1 l\u1ec7nh cho \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn Kinh di\u1ec5n t\u1eadp m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXVI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844] (Thanh \u0110\u1ea1o Quang, n\u0103m th\u1ee9 24), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, m\u1ed3ng m\u1ed9t, vua \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u cung T\u1eeb Th\u1ecd. Khi l\u1ec5 xong, ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, ban y\u1ebfn v\u00e0 th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Quan vi\u00ean \u1edf Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh : can \u00e1n ph\u1ea3i gi\u00e1ng ho\u1eb7c c\u00e1ch, l\u01b0\u1ee3ng cho khai ph\u1ee5c (gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho khai ph\u1ee5c c\u1ea3 ; gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; c\u00e1ch l\u01b0u, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p l\u01b0u) ; ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng m\u00e0 chua v\u00e0o trong danh s\u00e1ch th\u00ec r\u1ed9ng tha cho c\u1ea3. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, th\u00f3c cho c\u00e1c phu tr\u1ea1m (chi\u1ebfu theo ch\u1ed7 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, ch\u1ed7 \u00edt vi\u1ec7c m\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n, th\u00f3c 6 th\u00e1ng c\u00f3 kh\u00e1c nhau). Th\u00eam ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng cho c\u00e1c gi\u1ea3n binh (nguy\u00ean l\u1ec7 c\u00f3 th\u00e1ng c\u1ea5p cho 5 ti\u1ec1n v\u00e0 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng, nay chu\u1ea9n cho t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 \u0111\u1ec1u c\u1ea5p \u0111\u1ee7 m\u1ed9t th\u00e1ng 1 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u sai quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n sung qu\u1ea3n l\u00fd Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ra Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ed9 v\u1ec7 xa gi\u00e1 vua, truy\u1ec1n \u0111\u1ea1t m\u1ec7nh l\u1ec7nh vua. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh c\u00e1c ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t chuy\u00ean vi\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u1ea1i th\u1ea7n sung v\u00e0o\u201d.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i do ch\u1ee9c \u0111ang l\u00e0m, sung Th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u00e0 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, chuy\u00ean qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp \u0111\u1ec1u sung qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Gi\u1ea3i v\u00e0 Th\u1eadp \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 ; Thi\u1ebfp do b\u1ea3n ch\u1ee9c sung qu\u1ea3n l\u0129nh, mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i sung l\u00e0m s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 D\u1ef1c b\u1ea3o l\u00e0 V\u0169 Huy D\u1ee5ng th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 \u0110o\u00e0n Huy Di\u1ec7u v\u00e0 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7, H\u1eefu b\u1ea3o l\u00e0 V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed \u0111\u1ec1u sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i, vi\u1ec7n, v\u1ec7, th\u1ef1 nh\u01b0 c\u0169. (Gi\u1ea3i chi\u1ebfu qu\u1ea3n c\u00e1c h\u1ea1ng th\u00e1i gi\u00e1m \u1edf cung, gi\u00e1m, vi\u1ec7n ; Th\u1eadp ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c ty Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n v\u00e0 Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n ; D\u1ee5ng ki\u00eam qu\u1ea3n ty L\u00fd thi\u1ec7n).<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n b\u1ed5 sang H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh th\u1ef1c th\u1ee5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, \u0111\u1ec1u sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; gia h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n b\u1ed9 H\u00ecnh ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng, v\u1eabn hi\u1ec7p l\u00fd Th\u1ee7y s\u01b0 ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch b\u1ed5 sang T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 ; th\u1ef1 C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Gi\u00e1m ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m th\u0103ng th\u1ef1 C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a l\u00e0 B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Gia K\u1ef7 b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh D\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea D\u1ee5c \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng Tr\u1ecbnh Quang Khanh th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n V\u1ef9 b\u1ed5 sang l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh ; Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Thanh H\u00f3a l\u00e0 Tr\u1ea7n Kinh V\u1ef9 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>Cho Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t l\u00e0m T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i ; \u0110\u1ed7 M\u1eadu Th\u01b0\u1edfng l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng ; \u0110\u1eb7ng Kham l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n b\u1ed9 L\u1ea1i ; Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong l\u00e0m L\u1ec5 khoa ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n ; Chu Duy l\u00e0m H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m l\u00e0m H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ; H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong ; Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai ; Nguy\u1ec5n B\u00e1 T\u00ecnh l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh H\u1eefu thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0 ; Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ph\u00fa l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay T\u1ee9 v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb l\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n Nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n khanh Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 qu\u00e2n C\u1ea9m y, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Ki\u00ean d\u0169ng t\u01b0\u1edbng l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Thai l\u00e0m th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 v\u1ec7 Khinh k\u1ef5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u00f3a l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Khinh k\u1ef5.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i sai quan l\u00e0m l\u1ea1i l\u1ea7u \u0111i\u1ec7n \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u00e3 xong, vua sai s\u1eeda so\u1ea1n xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i. Th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ec1u gia 1 c\u1ea5p, \u00e1o, qu\u1ea7n \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 \u00e1o qu\u1ea7n ; bi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 2.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Kh\u00e2m V\u0103n. Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 ch\u1ea7u h\u1ea7u, l\u1ea1y m\u1eebng. Th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ban y\u1ebfn \u1edf Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n Quang l\u1ed9c t\u1ef1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n. Xa gi\u00e1 ra ch\u01a1i mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh. Khi vua qua x\u00e3 D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ea5y, th\u0103m h\u1ecfi t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00f4ng d\u00e2n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : m\u01b0a n\u1eafng thu\u1eadn h\u00f2a, l\u00faa ru\u1ed9ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c xanh t\u1ed1t. Vua vui l\u00f2ng. Khi xa gi\u00e1 v\u1ec1, th\u01b0\u1edfng 2.000 quan ti\u1ec1n cho c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 \u0111\u00f3n r\u01b0\u1edbc \u1edf hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng. Nh\u1eefng n\u01a1i \u0111i qua nh\u01b0 bi\u1ec7t nghi\u1ec7p v\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ecdc s\u00e1ch c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u1ea7n, vi\u00ean tr\u1ea1ch c\u1ee7a c\u00e1c ch\u1ee7 quy\u1ec1n qu\u00fd, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 40 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn.<\/p>\n<p>Sai s\u1ee9 \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai nghe n\u00f3i c\u00f3 d\u00f2ng d\u00f5i ng\u1ee5y T\u00e2y S\u01a1n l\u1ea9n tr\u1ed1n \u1edf \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean Ph\u1ee7, n\u01a1i gi\u00e1p \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng, gi\u1ea3 x\u01b0ng danh hi\u1ec7u, t\u1ee5 t\u1eadp nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea3n b\u1ed9i, tr\u1ed1n tr\u00e1nh, th\u00ec Giai \u0111\u00e3 ph\u00e1i th\u1ed5 h\u00e0o t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a l\u00e0 b\u1ecdn S\u1ea7m Nh\u00e2n Tr\u00e1ng, \u0110\u00e8o Ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh \u0111i d\u00f2 th\u00e1m. Khi \u0111\u1ebfn Lai Ch\u00e2u x\u1ee9 B\u1eafc T\u1ea7n (gi\u00e1p ch\u00e2u Qu\u1ea3ng T\u00e2y nh\u00e0 Thanh), b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ee5y ph\u1ea1m l\u00e0 b\u1ecdn Phan H\u1eefu Ph\u00fa 8 t\u00ean, c\u00f2n d\u01b0 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n tho\u00e1t.<\/p>\n<p>C\u00f3 28 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n (Ch\u00e1nh s\u1ee9 l\u00e0 M\u00f3ng Xu\u1ed1i Ch\u00edch Man X\u00e0, Ph\u00f3 s\u1ee9 l\u00e0 Xu\u1ed1i M\u00edt, H\u00e0nh nh\u00e2n l\u00e0 Ma La Vi La X\u00e1 v\u00e0 24 ng\u01b0\u1eddi theo \u0111i) c\u0169ng theo b\u1ecdn H\u1eefu Ph\u00fa c\u00f9ng \u0111\u1ebfn, v\u00e0 \u0111\u01b0a m\u1ed9t t\u1edd th\u01b0, kh\u1ea9n c\u1ea7u xin v\u00e0o c\u1ed1ng, b\u1ecdn Tr\u00e1ng gi\u1ea3i c\u1ea3 v\u1ec1 t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u cho ch\u1ea1y ng\u1ef1a tr\u1ea1m t\u00e2u l\u00ean, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung \u1edf H\u01b0ng H\u00f3a c\u0169ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u1ee5c t\u1ea5u. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y nghe l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n m\u1ebfn uy \u0111\u1ee9c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u1ea9n c\u1ea7u th\u00f4ng kho\u1ea3n c\u0169ng c\u00f3 nh\u00e2n duy\u00ean, sao l\u1ea1i theo ng\u1ee5y ph\u1ea1m l\u00e0 Phan H\u1eefu Ph\u00fa m\u00e0 \u0111\u1ebfn, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. B\u00e8n sai Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u00f3n ti\u1ebfp v\u1ec1 t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, ch\u1ecdn n\u01a1i cho h\u1ecd ngh\u1ec9 v\u00e0 kho\u1ea3n \u0111\u00e3i. C\u0169ng gi\u1ea3i giao Phan H\u1eefu Ph\u00fa \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. Tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y th\u01b0\u1edfng cho S\u1ea7m Nh\u00e2n Tr\u00e1ng v\u00e0 \u0110\u00e8o Ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh 200 quan ti\u1ec1n, qu\u1ea7n \u00e1o m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u m\u1ed9t chi\u1ebfc.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n \u0111i g\u1ea5p b\u1eb1ng ng\u1ef1a tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn h\u1ed9i th\u1ea9m. Th\u00ec ra Phan H\u1eefu Ph\u00fa l\u00e0 con \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c ng\u1ee5y T\u00e2y Phan V\u0103n Tr\u01b0\u01a1ng (qu\u00e1n huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u00e1t, t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, ng\u1ee5 ch\u00e2u Mai S\u01a1n, t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a) c\u00f9ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng b\u1ecdn l\u00e0 V\u0169 Gia H\u1ed9i (ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i) x\u01b0ng b\u1eady ch\u1ee9c danh (x\u01b0ng b\u1eady l\u00e0 h\u1ecd ngo\u1ea1i nh\u00e0 vua v\u00e0 danh hi\u1ec7u vua L\u00ea). L\u00fac m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00e0nh An H\u00f2a (th\u00e0nh n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n), ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn th\u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 g\u00ec, b\u00e8n cho v\u1ec1. N\u0103m ngo\u00e1i, H\u1eefu Ph\u00fa l\u1ea1i m\u01b0u c\u1ea7u vi\u1ec7n n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0111\u1ec3 sinh s\u1ef1, l\u1ea1i l\u00e0m ra m\u1ed9t t\u1edd v\u0103n th\u01b0 gi\u1ea3, n\u00f3i l\u00e0 ph\u1ee5ng m\u1ec7nh sai \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 th\u00f4ng hi\u1ebfu. T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man di (ng\u01b0\u1eddi Mi\u1ebfn) b\u00e8n sai s\u1ee9 gi\u1ea3, nh\u1edd b\u1ecdn H\u1eefu Ph\u00fa d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec7 b\u1ee9c th\u01b0 v\u1ea5n an, nh\u1edd quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t cho, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn l\u1eddi, s\u1ebd v\u1ec1 l\u00e0m qu\u1ed1c th\u01b0, v\u00e0o c\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng v\u1eadt. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y tra h\u1ecfi, bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng, Giai nh\u00e2n t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u1eddi Mi\u1ebfn \u0111\u1ebfn chuy\u1ebfn n\u00e0y l\u00e0 do t\u1ef1 t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c, xin th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p h\u1eadu h\u01a1n so v\u1edbi l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, r\u1ed3i ph\u00e1i \u0111\u01b0a v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. C\u00f2n gi\u1ed1ng ng\u1ee5y l\u00e0 Phan H\u1eefu Ph\u00fa, t\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 tha gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean ch\u00ednh t\u1ed9i danh \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc\u201d. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n lu\u1eadn. H\u1ecd cho r\u1eb1ng : \u0111\u1ea5ng v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi di \u0111\u1ecbch \u1edf xa, v\u1eabn kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u1ecdi \u0111\u1ebfn, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 c\u1ef1 tuy\u1ec7t h\u1eb3n. \u00fd ng\u01b0\u1eddi Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, h\u01a1i c\u00f3 l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c, xin giao t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y kho\u1ea3n \u0111\u00e3i r\u1ed3i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n th\u1ec3 \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a h\u1ecd, n\u00fai s\u00f4ng hi\u1ec3m tr\u1edf hay b\u00ecnh th\u1ea3n, phong t\u1ee5c t\u1ed1t hay x\u1ea5u. R\u1ed3i \u0111em ng\u1ee5y ngh\u1ecbch Phan H\u1eefu Ph\u00fa tr\u1eebng tr\u1ecb h\u1ebft ph\u00e9p \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi Mi\u1ebfn bi\u1ebft tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng t\u1eebng sai \u0111i th\u00f4ng hi\u1ebfu, ch\u1ec9 l\u00e0 do t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man di c\u1ee7a ch\u00fang b\u1ecb b\u1ecdn gian n\u00f3i d\u1ed1i \u0111\u00f3 th\u00f4i. Ch\u1ec9 c\u00f3 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, Phan Thanh Gi\u1ea3n, L\u00ea B\u00e1 T\u00fa l\u1ea1i ngh\u1ecb kh\u00e1c : \u201cL\u00e0m vi\u1ec7c, t\u1ea5t ph\u1ea3i m\u01b0u t\u1eeb l\u00fac tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng s\u1ef1 l\u1edbn d\u1ea7n l\u00ean t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1eeb l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf. Vi\u1ec7c nh\u1ecf c\u00f2n ph\u1ea3i th\u1ebf, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn ! Ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c n\u01b0\u1edbc Ti\u00eam [Xi\u00eam], X\u00edch Mao [n\u01b0\u1edbc Anh], \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi th\u00f9 h\u1eb1n, nay l\u1ea1i theo gi\u1ed1ng ng\u1ee5y \u0111\u00e1nh l\u1eeba d\u1ee5 \u0111\u1ebfn, ti\u1ebfng l\u00e0 m\u1ed9 ngh\u0129a, th\u1ef1c ra th\u00ec m\u01b0\u1ee3n uy l\u1ea5y thanh th\u1ebf. H\u01a1n n\u1eefa, h\u1ecd \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u0103n t\u1eeb kh\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng, t\u00ecnh s\u1ef1 nhi\u00eau kh\u00ea, so \u0111\u1ebfn l\u00fd ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a h\u1ee3p. V\u1eady xin h\u1eadu gia th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p, t\u1ed1ng cho ra kh\u1ecfi c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc \u1ea5y xa x\u00f4i l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cL\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ecdn \u0110\u0103ng Doanh, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn l\u1eb7n l\u1ed9i t\u1eeb xa \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c, c\u0169ng n\u00ean ngh\u0129 \u0111\u1ebfn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u00e0n giao cho t\u1ec9nh vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi, t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 tr\u00fang kh\u1edbp. Hu\u1ed1ng chi, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi h\u1ed9 t\u1ed1ng, m\u1ed9t l\u00e0 \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng xa, hai l\u00e0 \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba m\u1ea7m gian, nh\u00e2n \u0111\u00f3 x\u00e9t h\u1ecfi h\u00ecnh th\u1ebf n\u00fai s\u00f4ng, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft h\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 \u0111i l\u1ea1i c\u00e2u k\u1ebft nh\u01b0 b\u1ecdn \u0110\u0103ng Doanh n\u00f3i\u201d. B\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh cho t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em Phan H\u1eefu Ph\u00fa v\u00e0 V\u0169 Gia H\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec x\u1eed t\u1eed, hai t\u00ean t\u00f2ng ph\u1ea1m ch\u00e9m r\u1ed3i b\u00eau \u0111\u1ea7u ; nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m kh\u00e1c c\u00f2n s\u00f3t \u0111\u1ebfn v\u00e0i tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi th\u00ec t\u00ecm c\u00e1ch th\u00e1m b\u1eaft \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t m\u1ea7m \u00e1c (sau b\u1eaft ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng l\u00e0 C\u1ea7m Nh\u00e2n T\u01b0, c\u0169ng x\u1eed c\u1ef1c h\u00ecnh).<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ec5 thay [Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai] l\u00e0m t\u1edd c\u00f4ng v\u0103n :<\/p>\n<p>\u201cN\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam, th\u1ef1 Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, ki\u00eam \u0110\u00f4 s\u00e1t vi\u1ec7n H\u1eefu \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng S\u01a1n T\u00e2y, H\u01b0ng H\u00f3a, Tuy\u00ean Quang, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u1ee5, ki\u00eam l\u00fd l\u01b0\u01a1ng h\u01b0\u1edbng l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u2026, l\u00e0m t\u1edd chi\u1ebfu h\u1ed9i nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>\u201cNg\u00e0y th\u00e1ng 12 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3, c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o l\u1eddi vi\u00ean quan \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a thu\u1ed9c h\u1ea1t t\u01b0 n\u00f3i : B\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m \u1edf Lai Ch\u00e2u trong h\u1ea1t, ch\u1ed7 gi\u00e1p \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u nh\u00e0 Thanh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c 8 t\u00ean t\u1eeb qu\u00fd qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn, v\u00e0 quan qu\u00e2n c\u1ee7a qu\u00fd qu\u1ed1c 28 ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo v\u1edbi b\u1ecdn \u1ea5y, \u0111\u01b0a th\u01b0 kh\u1ea9n c\u1ea7u th\u00f4ng kho\u1ea3n, v\u00e2n v\u00e2n. Nh\u00e2n ngh\u0129 : Qu\u00fd qu\u1ed1c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u th\u00f4ng hi\u1ec3u s\u1ef1 l\u00fd, s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i c\u1ea7u th\u00f4ng hi\u1ebfu sao l\u1ea1i \u0111i theo v\u1edbi b\u1ecdn gi\u1eb7c m\u00e0 \u0111\u1ebfn, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4n xi\u1ebft kinh ng\u1ea1c m\u00e0 l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 ! Nh\u01b0ng \u0111\u00e3 g\u1ecdi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd qu\u1ed1c m\u00e0 \u0111\u1ebfn, ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng s\u1ee9c b\u1ea3o ti\u1ebfp \u0111\u00f3n v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cho y\u00ean \u1edf. R\u1ed3i b\u1eaft nh\u1eefng t\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 nghi\u00eam tra, th\u00ec t\u00ean y\u1ebfu ph\u1ea1m l\u00e0 Ph\u00f3 S\u01a1n t\u1ee9c Phan H\u1eefu Ph\u00fa, ch\u00ednh n\u00f3 b\u1ecba \u0111\u1eb7t ra t\u1edd th\u01b0 gi\u1ea3 v\u00e0 x\u01b0ng danh hi\u1ec7u ng\u1ee5y, nhi\u1ec1u l\u1ea7n ng\u1ea7m d\u1ee5 d\u1ed7 qu\u00fd qu\u1ed1c. C\u00e1i ch\u1ed7 n\u00f3 n\u00f3i th\u00f4ng hi\u1ebfu l\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 m\u01b0u t\u00ednh l\u00e0m l\u1ee3i cho \u0111\u1ea3ng kh\u1edfi ng\u1ee5y n\u00f3 th\u00f4i ! T\u1ed9i n\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 tha gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u1ecfi \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd qu\u1ed1c ph\u00e1i \u0111i l\u00e0 b\u1ecdn M\u00f3ng Xu\u1ed1i Ch\u00edch th\u00ec h\u1ecd c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : Khi Phan H\u1eefu Ph\u00fa \u0111\u1ebfn d\u1ee5, qu\u00fd qu\u1ed1c \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u00ecnh nghi, n\u00ean ch\u01b0a l\u00e0m qu\u1ed1c th\u01b0 \u0111\u1ec7 \u0111i. Ch\u1ec9 v\u00ec c\u00e1c ng\u00e0i \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c cho b\u1ecdn ch\u00fang mang th\u01b0 th\u1ec9nh an c\u00e1c v\u1ecb n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, l\u1ea1i theo b\u1ecdn Phan H\u1eefu Ph\u00fa nh\u1edd d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 \u0111i qua ch\u1ed7 quan \u1ea3i, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn l\u1eddi, th\u00ec l\u1ea1i sai s\u1ee9 \u0111\u1ec7 th\u01b0 xin d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt, \u00e2n c\u1ea7n nh\u1edd t\u00f4i c\u1ed1 c\u1ea5t nh\u1eafc xin cho. T\u1eeb \u0111\u00e2y v\u1ec1 sau, n\u1ebfu c\u00f3 th\u01b0 tr\u00e1t \u0111i l\u1ea1i, xin nh\u1ea5t nh\u1ea5t tu\u00e2n theo qu\u1ed1c th\u1ec3 m\u00e0 thi h\u00e0nh. C\u00e1c t\u00ecnh t\u1ef1 l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c th\u1edd n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, giao hi\u1ebfu v\u1edbi n\u01b0\u1edbc b\u1ea1n, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, v\u0103n \u0111\u1ee9c t\u1ecfa kh\u1eafp b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, c\u01b0\u01a1ng v\u1ef1c \u0111\u1ebfn h\u00e0ng mu\u00f4n d\u1eb7m. Nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1ea1o h\u00f3a ph\u1ed5 c\u1eadp, kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng d\u00e2ng ph\u01b0\u01a1ng v\u1eadt v\u00e0 th\u1ee9 qu\u00fd b\u00e1u. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi xa \u0111\u1ebfn [n\u01b0\u1edbc t\u00f4i] kh\u00f4ng c\u00f3 c\u1ef1 tuy\u1ec7t ai. Chuy\u1ebfn n\u00e0y qu\u00fd qu\u1ed1c ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u th\u00f4ng hi\u1ebfu, kh\u00f4ng r\u00f5 l\u00fac ban \u0111\u1ea7u c\u00f3 th\u00e0nh th\u1ef1c kh\u00f4ng, hay l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00ec b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh l\u1eeba d\u1ee5 d\u1ed7 cho \u0111\u1ebfn ; \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng v\u1eadt \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u1ef1c, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 qu\u1ed1c th\u01b0 \u0111\u1ec3 ch\u1ee9ng minh s\u1ef1 tin. So x\u00e9t s\u1ef1 th\u1ec3, c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 kh\u00f4ng h\u1ee3p ! \u0110\u00e1ng l\u1ebd ph\u1ea3i b\u00e1c \u0111i m\u00e0 cho v\u1ec1, kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ec3 s\u1ef1 r\u1eddm r\u00e1c l\u00ean \u0111\u1ebfn tai vua, nh\u01b0ng ch\u1ec9 ngh\u0129 qu\u00fd qu\u1ed1c v\u1eabn k\u00ednh m\u1ebfn uy \u0111\u1ee9c tri\u1ec1u nh\u00e0 vua \u0111\u00e3 l\u00e2u : kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u00e3 t\u1eebng sai s\u1ee9 v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa m\u00e0 \u0111\u1ebfn [b\u1ea5y gi\u1edd n\u01b0\u1edbc t\u00f4i] k\u00ednh v\u00e2ng ch\u1ec9 d\u1ee5, m\u00e0 h\u1eadu ban th\u01b0\u1edfng, m\u00e0 cho [s\u1ee9 gi\u1ea3] v\u1ec1, ch\u1ec9 v\u00ec n\u00fai s\u00f4ng xa c\u00e1ch kh\u00f4ng mu\u1ed1n giao hi\u1ebfu ph\u01b0\u01a1ng xa. Nay l\u1ea1i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi l\u1eb7n l\u1ed9i khe n\u00fai [m\u00e0 \u0111\u1ebfn]. X\u00e9t l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a b\u1ecdn M\u00f3ng Xu\u1ed1i Ch\u00edch, t\u00ecnh \u00fd v\u00e0 l\u1eddi l\u1ebd c\u00e0ng th\u00eam \u00e2n c\u1ea7n. B\u1ea3n ch\u1ee9c, th\u1ef1 \u0111\u1ed1c n\u00e0y, tr\u00ean th\u1ec3 \u00fd t\u1ed1t vua n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, v\u1ed7 v\u1ec1 y\u00ean \u1ee7i ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng xa, kh\u00f4ng n\u1ee1 c\u1ef1 tuy\u1ec7t, \u0111\u00e3 \u0111em ngay t\u00ecnh \u00fd \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, c\u1ea5t nh\u1eafc cho, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n nh\u00e0 vua soi x\u00e9t r\u00f5 r\u00e0ng cho r\u1ed3i. Ch\u1ec9 tr\u1eeb t\u00ean ng\u1ee5y ph\u1ea1m l\u00e0 Phan H\u1eefu Ph\u00fa, t\u1ed9i \u00e1c r\u1ea5t n\u1eb7ng, b\u1ea3n ch\u1ee9c \u0111\u00e3 x\u00e9t k\u1ef9 nguy\u00ean \u1ee7y, \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Th\u00ec v\u00e2ng theo ch\u1ec9 d\u1ee5, \u0111\u00e3 \u0111em b\u1ecdn \u1ea5y l\u1eadp t\u1ee9c ch\u00ednh ph\u00e1p x\u1eed t\u1eed \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ph\u00e1p lu\u1eadt Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn b\u1ecdn M\u00f3ng Xu\u1ed1i Ch\u00edch \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi do c\u00e1c ng\u00e0i ph\u00e1i \u0111\u1ebfn, b\u1ea3n ch\u1ee9c \u0111\u00e3 kho\u1ea3n \u0111\u00e3i t\u1eed t\u1ebf v\u00e0 c\u1ea5p cho \u00e1o m\u1eb7c, ti\u1ec1n b\u1ea1c c\u00f3 t\u1eebng h\u1ea1ng kh\u00e1c nhau ; l\u1ea1i ph\u00e1i 15 nh\u00e2n vi\u00ean th\u00e2n bi\u1ec1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh h\u1ed9 t\u1ed1ng b\u1ecdn \u1ea5y v\u1ec1 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4 th\u00e0nh qu\u00fd qu\u1ed1c, \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh y\u00ean. Nh\u00e2n l\u00e0m m\u1ed9t b\u1ea3n c\u00f4ng v\u0103n nh\u1edd ph\u00e1i nh\u00e2n \u1ea5y l\u00e0 b\u1ecdn M\u00f3ng Xu\u1ed1i Ch\u00edch \u0111\u01b0a v\u1ec1, xin chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t l\u00ean qu\u00fd qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng. N\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 l\u00f2ng th\u1ef1c h\u01b0\u1edbng m\u1ed9, th\u00ec l\u00e0m ngay qu\u1ed1c th\u01b0, \u0111\u00f3ng qu\u1ed1c \u1ea5n, trong th\u01b0 n\u00f3i : Vua n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n k\u00ednh th\u01b0 d\u00e2ng Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam soi x\u00e9t, d\u01b0\u1edbi ph\u1ea3i n\u00f3i nh\u1eefng \u00fd kh\u1ea9n c\u1ea7u th\u00f4ng kho\u1ea3n, c\u00fai d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng. V\u0103n t\u1eeb ph\u1ea3i k\u00ednh thu\u1eadn, h\u1ee3p th\u1ec3, kh\u00f4ng n\u00ean n\u00f3i xen nh\u1eefng vi\u1ec7c n\u1ecd vi\u1ec7c kia, r\u1ed3i \u1ee7y cho b\u1ed3i th\u1ea7n l\u0129nh th\u01b0 \u0111\u1ec7 \u0111i, k\u00e8m theo c\u1ea3 l\u1ec5 nghi ph\u01b0\u01a1ng v\u1eadt n\u1eefa. T\u1edd th\u01b0 \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn, c\u1ed1t ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 c\u1ea3 ch\u1eef Phi\u00ean v\u00e0 ch\u1eef H\u00e1n, chung m\u1ed9t t\u1eadp. B\u1ea3n ch\u1ee9c s\u1ebd xin chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 gi\u00fap \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c vua chu\u1ea9n nh\u1eadn, th\u00ec l\u1ec7 n\u0103m n\u00e0o l\u1ec5 v\u1eadt g\u00ec, \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u chu\u1ea9n tu\u00e2n h\u00e0nh. V\u00e0, chuy\u1ebfn n\u00e0y \u1ee7y cho ng\u01b0\u1eddi h\u1ed9 t\u1ed1ng b\u1ecdn ph\u00e1i nh\u00e2n kia v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, l\u00e0 do b\u1ea3n ch\u1ee9c ngh\u0129 t\u00ecnh m\u1edbi \u0111\u1ebfn l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, cho n\u00ean suy r\u1ed9ng h\u01a1n vua, mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o. Ng\u00e0y kh\u00e1c, s\u1ee9 gi\u1ea3 qu\u00fd qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc t\u00f4i, n\u1ebfu [n\u01b0\u1edbc t\u00f4i] l\u1ea1i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u00e1p l\u1ec5, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa x\u00f4i, kh\u00f4ng kh\u1ecfi phi\u1ec1n ph\u1ee9c. Kho\u1ea3n n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd kh\u00f4ng c\u1ea7n thi\u1ebft, \u0111\u1ec3 cho b\u1edbt kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec qu\u00fd qu\u1ed1c gi\u1eef tr\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh ngh\u0129a h\u00f2a hi\u1ebfu m\u00e3i m\u00e3i. N\u1ebfu t\u00ecnh \u00fd, l\u1eddi l\u1ebd, l\u1ec5 \u00fd h\u01a1i c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng h\u1ee3p, th\u00ec b\u1ea3n ch\u1ee9c quy\u1ebft kh\u00f4ng d\u00e1m chuy\u1ec3n l\u00ean quan b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t, s\u1ee3 ph\u1ee5 l\u00f2ng m\u1ebfn \u0111\u1ee9c c\u1ee7a qu\u00fd qu\u1ed1c t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay. Qu\u00fd qu\u1ed1c n\u00ean ngh\u0129 k\u1ef9 \u0111\u00f3 ; c\u00f2n 15 vi\u00ean th\u00e2n bi\u1ec1n hi\u1ec7n \u0111\u00e3 ph\u00e1i \u0111i, sau khi h\u1ecd \u0111\u1ebfn qu\u00fd qu\u1ed1c, th\u00ec cho ngh\u1ec9 ng\u01a1i \u0111\u1ed9 tu\u1ea7n nh\u1eadt, xin l\u1ea1i c\u1ea5p gi\u1ea5y cho h\u1ecd ra kh\u1ecfi b\u1edd c\u00f5i \u0111\u1ec3 v\u1ec1, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady nay l\u00e0m t\u1edd chi\u1ebfu h\u1ed9i n\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfu h\u1ed9i tr\u00ean \u0111\u00e2y g\u1eedi cho quan \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 \u1edf th\u00e0nh An H\u00f2a n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y, th\u00e1ng, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4.<\/p>\n<p>[Vua] ph\u00e1i b\u1ecdn T\u01b0 v\u1ee5 \u0110\u00e0o Duy Thanh, Th\u1ecb v\u1ec7 Nguy\u1ec5n H\u1eefu V\u0103n, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0110inh C\u00f4ng T\u0129nh \u0111\u01b0a s\u1ee9 b\u1ed9 Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. B\u1ecdn Thanh ch\u01b0a \u0111\u1ebfn th\u00e0nh An H\u00f2a, v\u00ec lam ch\u01b0\u1edbng, kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n quay v\u1ec1. Sau n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1eefa (n\u01b0\u1edbc Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n sai ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i [phao l\u00ean] r\u1eb1ng t\u1eeb th\u00e0nh An H\u00f2a \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba gi\u1edbi Lai Ch\u00e2u n\u00fai cao, khe hi\u1ec3m, \u0111i nhanh ph\u1ea3i hai th\u00e1ng, \u0111i thong th\u1ea3 ph\u1ea3i b\u1ed1n th\u00e1ng).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t H\u1ee3i. L\u00e0m l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng. H\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi m\u01b0a. Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba t\u1ebf, b\u1ed3i t\u1ef1 v\u00e0 ch\u1ea5p s\u1ef1 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u00a0Cho \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang. Tr\u01b0\u1edbc kia, v\u1ee3 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Quang Nguy\u00ean ng\u1ea7m sai h\u00e0nh nh\u00e2n L\u00ea Danh Th\u1eeba d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 l\u00e0 t\u00ean B\u1ed1n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00fac s\u00f4ng V\u0129nh H\u1eadu mua c\u00e1, Quang Nguy\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft vi\u1ec7c n\u00e0y. Do \u0111\u1ea5y, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n mu\u1ed1n h\u00e3m Quang Nguy\u00ean v\u00e0o t\u1ed9i ; g\u1eb7p khi \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9a bu\u00f4n gian, b\u00e8n uy b\u1ee9c b\u1ecdn V\u0169 D\u0169ng chi\u00eau x\u01b0ng ra Quang Nguy\u00ean n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e9n l\u00fat ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi gi\u1eb7c, li\u1ec1n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1eb7c t\u00e2u. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng k\u1ebb bu\u00f4n gian gi\u00fap gi\u1eb7c, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n nghi\u00eam c\u1ea5m, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean D\u0169ng d\u00e1m nh\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u00fat l\u00f3t th\u1ea3 l\u1ecfng cho k\u1ebb gian ng\u1ea5m ng\u1ea7m v\u00e0o \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, L\u00ea \u0110\u1eb7ng \u0111\u00e3 b\u1ecb c\u00e1ch x\u00edch r\u1ed3i, c\u00f2n d\u00e1m c\u1ea7u c\u1ea1nh \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eady ri\u00eang. Quang Nguy\u00ean l\u00e0 quan to m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng nghi\u00eam c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i c\u00f2n l\u00e9n cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n l\u1eadu, l\u00e0m ph\u1ee5 c\u1ea3 c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m k\u00fd th\u00e1c \u1edf ch\u1ed7 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, t\u1ef1 m\u00ecnh l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c h\u00e0ng ch\u1ee3, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc ! V\u1eady chu\u1ea9n cho ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, h\u1eadu c\u1ee9u. \u0110\u1ebfn khi b\u1ecdn Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao tra x\u00e9t, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng g\u00ec, ch\u1ec9 b\u1eaft Quang Nguy\u00ean v\u00e0o t\u1ed9i dung t\u00fang ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0, gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Sau T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng xin ph\u00e1i theo t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean chi\u00eau m\u1ed9 v\u1ed7 v\u1ec1 nh\u1eefng d\u00e2n th\u1ed5 \u1edf \u0110\u1ecbnh Bi\u00ean, v\u00ec Quang Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u1edf \u0111\u1ea5y, d\u00e2n v\u1ed1n tin.<\/p>\n<p>Sai th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u1ea1i vi\u00ean ch\u1ecdn ra nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Anh danh, Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c, ph\u00e2n ph\u00e1t \u0111i h\u1eadu b\u1ed5 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3. Danh s\u00e1ch Anh danh th\u00ec b\u1ed5 ch\u1ee9c ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng binh th\u00ec b\u1ed5 ch\u1ee9c \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, g\u1eb7p c\u00f3 ch\u1ed7 khuy\u1ebft th\u00ec b\u1ed5 ngay.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i ch\u1ebf b\u00e0i v\u00e0ng cho quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n [h\u1ed7 gi\u00e1] \u1edf h\u00e0nh dinh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c sung v\u00e0o h\u00e0nh dinh, \u0111\u1ec1u \u0111eo m\u1ed9t th\u1ebb b\u00e0i v\u00e0ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 2 th\u1ebb b\u00e0i v\u00e0ng (1 c\u00e1i kh\u1eafc ch\u1eef \u201ch\u00e0nh dinh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d, 1 c\u00e1i kh\u1eafc h\u00e0m c\u1ee7a c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5. V\u1ec1 ban v\u00f5 2 c\u00e1i : \u0111\u1ec1u h\u00ecnh b\u1ea7u d\u1ee5c ; ban v\u0103n 2 c\u00e1i : 1 c\u00e1i h\u00ecnh b\u1ea7u d\u1ee5c, 1 c\u00e1i h\u00ecnh ch\u1eef nh\u1eadt). C\u00f2n b\u00e0i v\u00e0ng ch\u1ebf ra tr\u01b0\u1edbc th\u00ec thu l\u1ea1i \u0111\u1ec3 m\u1ed9t ch\u1ed7. Sai N\u1ed9i v\u1ee5 ch\u1ebf \u00e1o nhung y \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 sung ch\u1ee9c th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u0129nh qu\u1ea3n l\u00fd \u1edf ban th\u1ecb v\u1ec7 : T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m c\u00e1c ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, vua ng\u1ef1 c\u00e1c \u0111i\u1ec7n xem x\u00e9t c\u00e1c vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u1ec1u cho chi\u1ec3u nguy\u00ean h\u00e0m c\u1ee7a c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 theo v\u00e0o ban \u0111\u1ec3 t\u00e2u vi\u1ec7c. Duy g\u1eb7p c\u00e1c vi\u1ec7c v\u1ec1 nghi l\u1ec5 trong tri\u1ec1u v\u00e0 t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, th\u00ec m\u1ed9t vi\u00ean qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m c\u1eaft \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ec3 h\u1ed9 gi\u00e1, c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ec1 ch\u1ec9nh uy nghi ; c\u00f2n th\u00ec chu\u1ea9n cho theo v\u00e0o t\u1eebng ban, t\u1eebng h\u00e0ng. Sau khi b\u00e3i tri\u1ec1u, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u1edf trong ban \u1ee9ng tr\u1ef1c \u1edf Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng. Khi xa gi\u00e1 \u0111i tu\u1ea7n du trong ngo\u00e0i tr\u0103m d\u1eb7m th\u00ec \u0111\u1ec1u h\u1ed9 gi\u00e1 \u0111i h\u1ea7u. Chi\u1ebfu c\u1ea5p cho vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n 2 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng (1 c\u00e1i kh\u1eafc 6 ch\u1eef \u201cth\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d, 1 c\u00e1i kh\u1eafc ch\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh) ; 2 vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 1 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng (kh\u1eafc 6 ch\u1eef \u201cqu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d), 1 c\u00e1i t\u1eed kim b\u00e0i (kh\u1eafc ch\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh), \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho \u00e1o nhung ph\u1ee5c. C\u00f2n thu\u1ed9c v\u00e0o ty C\u1ea9n t\u00edn, t\u1eeb vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ebfn ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i h\u00e0ng th\u1ee9 \u1edf d\u01b0\u1edbi B\u1ed9, Vi\u1ec7n. L\u1ea1i c\u1ea5p cho ng\u0169, l\u1ee5c ph\u1ea9m 2 b\u1ed9 \u00e1o ch\u1ea7u v\u00e0 th\u1ebb b\u00e0i b\u1eb1ng ng\u00e0, b\u1eb1ng s\u1eebng. L\u1ea1i ch\u1ebf th\u1ebb b\u00e0i N\u1ed9i c\u00e1c h\u00e0nh t\u1ea9u cho c\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean trong c\u00e1c \u0111\u1ea1o, \u0111i l\u1ea1i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, kh\u00f4ng c\u1ea5p b\u00e0i c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1ee9c m\u00ecnh n\u1eefa.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng ki\u1ec3m tra nh\u1eefng th\u1ee9 h\u00f3a v\u1eadt trong kho V\u0103n \u1ef7. N\u0103m ngo\u00e1i, th\u1ea5y thi\u1ebfu nh\u1eefng h\u1ea1ng t\u01a1, l\u1ee5a m\u00e0u, giao cho b\u1ed9 tra x\u00e9t v\u00e0 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 th\u1ee7 giao nh\u1eadn ch\u01b0a xong, ch\u01b0a quy k\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean sai Qu\u1ed1c D\u1ee5ng \u0111em ch\u1ee9c vi\u00ean trong khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Tr\u00ecnh Nho ki\u1ec3m l\u1ea1i : C\u00e1c h\u00f3a v\u1eadt trong kho b\u1ecb thi\u1ebfu k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng v\u1ea1n ! Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 th\u1ee7 m\u1edbi v\u00e0 c\u0169 \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, kh\u00f3a tay giao cho ty Tam ph\u00e1p((1) Tam ph\u00e1p : b\u1ed9 H\u00ecnh, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t v\u00e0 \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1.1) tra x\u00e9t \u0111\u1ec3 k\u1ebft \u00e1n. B\u1ecdn gi\u00e1m l\u00e2m L\u00ea V\u0103n Thu c\u0169ng ph\u1ea3i giao ngh\u1ecb x\u1eed. Sau, \u00e1n x\u1eed xong, c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft. S\u1ed1 h\u00f3a v\u1eadt trong kho thi\u1ebfu h\u1ee5t tr\u1ecb gi\u00e1 ti\u1ec1n \u0111\u1ebfn 10.583 quan, b\u1ea1c \u0111\u1ebfn 522 l\u1ea1ng. B\u1eaft c\u00e1c ch\u1ee7 th\u1ee7, tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 sau, chia nhau \u0111\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7c c\u00e1ch chu\u1ea9n cho quan v\u0103n \u1edf trong kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 th\u1ef1 h\u00e0m \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 3 n\u0103m, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5.<\/p>\n<p>H\u1ea1 l\u1ec7nh cho t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean th\u00fac d\u00e2n s\u1eeda \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u. \u0110\u00ea \u1edf c\u00e1c x\u00e3 Thi\u1ebft Tr\u1ee5, B\u1ed1i Kh\u00ea, Kinh Kh\u00ea thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng An ; c\u00e1c x\u00e3 Nho L\u00e2m, Ph\u1ee5c L\u1ec5, \u0110\u1ee9c Tri\u00eam thu\u1ed9c huy\u1ec7n Kim \u0110\u1ed9ng ; x\u00e3 Thi\u1ec7n Phi\u1ebfn thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ti\u00ean L\u1eef ; c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n \u1ee9ng L\u00f4i, An X\u00e1 thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0ng Nh\u00e2n v\u00e0 hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng C\u1eedu An, l\u00e2u ng\u00e0y \u0111\u00ea b\u1ecb l\u1edf s\u1ee5t, cho n\u00ean nh\u00e2n xong m\u00f9a l\u00e0m ru\u1ed9ng, s\u1eeda \u0111\u1eafp l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Kinh s\u01b0 Th\u1eeba Thi\u00ean m\u01b0a. Vua tri\u1ec7u Kinh do\u00e3n V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu v\u00e0o h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u huy\u1ec7n thu\u1ed9c Kinh th\u00e0nh Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a, ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n kh\u00f4ng ?\u201d. Nhu th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay, m\u01b0a xu\u00e2n lu\u00f4n, ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng ng\u1ea5m kh\u1eafp, l\u00faa ru\u1ed9ng \u0111\u1ec1u m\u1ed9t lo\u1ea1t xanh t\u1ed1t\u201d. Vua r\u1ea5t vui l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o. Vua ch\u01a1i s\u00f4ng L\u1ee3i N\u00f4ng, th\u0103m l\u00faa. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, loan gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1. C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 binh l\u00ednh \u0111i theo h\u1ed7 gi\u00e1, c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 b\u00e1i v\u1ecdng \u1edf hai b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. R\u1ed3i \u0111\u1ed5i t\u00ean c\u00e1i ch\u00f2i h\u00f3ng m\u00e1t \u1edf s\u00f4ng L\u1ee3i N\u00f4ng l\u00e0 ch\u00f2i Thanh Quang.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00f3 b\u1ecdn Man L\u00e0o \u01b0\u1edbc h\u01a1n 4.000 t\u00ean \u0111\u1ebfn l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp c\u00e1c ch\u00e2u Na B\u00f4n, Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cD\u00e2n th\u1ed5, t\u00ednh v\u1ed1n nh\u00e1t. Tin b\u00e1o tuy th\u1ebf, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 th\u1ef1c ; ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u01a1 s\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 th\u00f4i\u201d. Sai th\u1ef1 L\u00e3nh binh Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c \u0111i b\u1eaft, \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec Man L\u00e0o \u0111\u00e3 tr\u1ed1n ch\u1ea1y t\u1ea3n m\u00e1t c\u1ea3. \u0110\u1ee9c truy l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 200 th\u1ed5 d\u00e2n, b\u00e8n li\u1ec7u \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00ednh c\u01a1 ph\u00f2ng gi\u1eef m\u00e0 v\u1ec1. Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ee9c k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. T\u00f9y n\u01a1i an s\u00e1p cho th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf, l\u01b0u binh th\u00ec r\u00fat v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, b\u1ecdn Man L\u00e0o th\u01b0\u1eddng hay th\u1eeba c\u01a1 l\u1ebbn \u0111\u1ebfn, khi \u1ea9n, khi hi\u1ec7n. H\u1ec5 qu\u00e2n ta k\u00e9o \u0111\u1ebfn th\u00ec ch\u00fang tr\u1ed1n xa ngay. Ta t\u00ednh \u0111\u00e1nh n\u00f3 c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec ? Duy c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u1ea5y lam ch\u01b0\u1edbng nhi\u1ec1u qu\u00e1, qu\u00e2n s\u0129 kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u1edf l\u00e2u. X\u1eed tr\u00ed v\u1edbi ch\u00e2u d\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y l\u1ea1i l\u00e0 kh\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. Qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ed3n \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c 2 c\u00e2y s\u00fang th\u1ea7n c\u00f4ng b\u1eb1ng s\u1eaft. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh c\u00e1 \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean m\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u1ed9 m\u1ecf neo thuy\u1ec1n v\u00e0 c\u1ea3 d\u00e2y x\u00fac x\u00edch l\u00e0 c\u1ee7a c\u00f4ng. Vua sai s\u1edf t\u1ea1i thu l\u1ea5y, c\u1ea5t v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u1ec3 c\u00f3 khi d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n Quang l\u1ed9c t\u1ef1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cKho t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7y xin thu\u00ea d\u00e2n v\u1eadn t\u1ea3i g\u1ea1o \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 n\u1ed9p. B\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n xin li\u1ec7u gi\u1ea3m cho 2 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u1ec7 ph\u1ea3i t\u1ea3i th\u00f3c 30.000 h\u1ed9 ; b\u1eaft thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n t\u1ea3i th\u00eam 30.000 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o \u1edf t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>K\u00ednh ti\u1ebfn l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd 10.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0m nh\u00e0 \u0111\u1ecdc s\u00e1ch cho ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng (\u1edf trong ph\u1ee7 \u0111\u1ec7).<\/p>\n<p><a>T\u1ec9nh An Giang c\u00f3 b\u1ecdn Man, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p, h\u01a1n ngh\u00ecn t\u00ean, ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00ean t\u1ea3 \u0111\u1ed3n <\/a><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/%C4%90a_Ph%C6%B0%E1%BB%9Bc_(th%E1%BB%8B_tr%E1%BA%A5n)\">\u0110a Ph\u01b0\u1edbc<\/a>, \u0111\u1eafp l\u0169y d\u00e0n thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i th\u1ebf n\u01b0\u01a1ng d\u1ef1a nhau. <a><\/a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u1ee7y L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u00f3ng ph\u00f2ng tri\u1ec7t \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc. B\u1ecdn Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 c\u0169ng th\u00e2n \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Th\u0103ng \u82b9\u5347 [C\u1ea7n Th\u0103ng \u1780\u17d2\u179a\u179f\u17b6\u17c6\u1784 Krasang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 c\u1ee7a Campuchia, gi\u00e1p v\u1edbi x\u00e3 V\u0129nh H\u1ed9i \u0110\u00f4ng, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang], do s\u00f4ng L\u00f4 Khu \u7210\u5878 [ch\u1eef \u5878 G\u00f2 c\u00f3 d\u1ecb th\u1ec3 l\u00e0 ch\u1eef \u5340 Khu n\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u7210\u5340 L\u00f2 G\u00f2, t\u1ee9c s\u00f4ng Angkor Borei] ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng \u0111i l\u00ean. Sai ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi, th\u00ec c\u00f3 k\u1ebb n\u00f3i r\u1eb1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e0o s\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh \u00fap th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, n\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 N\u1eb7c Ong Giun \u1ee7y cho \u0111\u1ebfn ph\u00f2ng ng\u1ef1, kh\u00f4ng d\u00e1m b\u1edbi vi\u1ec7c ; ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c l\u1ea1i n\u00f3i : \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho th\u1ed5 d\u00e2n \u0111i l\u1ea1i trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n, kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec kh\u00e1c. S\u1ee9c ph\u1ea3i tri\u1ec7t \u0111i, th\u00ec ch\u00fang xin ho\u00e3n tu\u1ea7n nh\u1eadt. C\u00f4ng Tr\u1ee9 cho r\u1eb1ng ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u00fai m\u00ecnh thu\u1eadn theo, n\u00ean kh\u00f4ng mu\u1ed1n g\u00e2y chuy\u1ec7n, h\u00e3y t\u1ea1m cho, nh\u01b0ng d\u1eddi \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Th\u0103ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 gi\u1eefa b\u00e3i s\u00f4ng \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho ti\u1ec7n s\u1ef1 \u0111i l\u1ea1i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 \u1ea5y \u1edf v\u00e0o kho\u1ea3ng gi\u1eefa 2 \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc v\u00e0 C\u1ea7n Th\u0103ng, c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh l\u1ea1i kh\u00f4ng xa, c\u1edb sao gi\u1eb7c Man \u0111\u1eafp l\u0169y ng\u1ea7m m\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m canh gi\u1eef kh\u00f4ng t\u1eebng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn ! Ch\u1ee9c v\u1ee5 \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay V\u0169 V\u0103n T\u00f4, Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nguy\u1ec5n B\u00edch \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Man d\u00e1m \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u1edf g\u1ea7n, th\u1ebf ph\u1ea3i n\u00ean \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, ch\u1ec9 v\u00ec \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e0o s\u00f4ng (s\u00f4ng T\u00e2n Ch\u00e2u) kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u1ea1i l\u00e0m m\u1ec7t s\u1ee9c d\u00e2n. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, t\u00f9y t\u00ecnh th\u1ebf ho\u00e3n c\u1ea5p, tr\u00f9 t\u00ednh cho h\u1ee3p s\u1ef1 nghi m\u00e0 th\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Nh\u00e0n l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i c\u1ee7a b\u1ecdn Man \u0111i\u00ean, san b\u1eb1ng \u0111i, c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec ; duy c\u00f3 g\u1ecdi th\u00ec ch\u00fang \u0111\u1ebfn, n\u00f3i th\u00ec ch\u00fang gi\u01a1 tay l\u00ean tr\u00e1n, x\u00e9t ra ch\u00fang c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec kh\u00e1c. N\u1ebfu v\u1ed9i \u0111\u00e1nh \u0111u\u1ed5i, m\u1ed9t khi tan v\u1ee1, ch\u00fang c\u00e0ng s\u1ee3 h\u00e3i ng\u1edd v\u1ef1c, e tuy\u1ec7t m\u1ea5t \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00fang \u0111\u1ebfn quy thu\u1eadn v\u1edbi m\u00ecnh, sao b\u1eb1ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5y xem t\u00ecnh h\u00ecnh c\u00f3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i th\u1ebf n\u00e0o kh\u00f4ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, hi\u1ec7n nay ta \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e0o s\u00f4ng, nh\u00e2n d\u00e2n t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac. V\u1eady xin l\u01b0u L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u1ea1i, \u0111em h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh, qu\u1ea3n c\u01a1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, Trung Khoan [r\u1ea1ch Trung Khoan ng\u00e0y nay \u1edf g\u1ea7n m\u01b0\u01a1ng s\u1ed1 6, \u1ea5p Ph\u00fa Ngh\u0129a, x\u00e3 Ph\u00fa H\u1ed9i, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang.], r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111i tu\u1ea7n quanh c\u1ea3 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m so\u00e1t ph\u00f2ng s\u1ef1 b\u1ea5t tr\u1eafc x\u1ea3y ra\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u00ednh t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi Man hay x\u1ea3o tr\u00e1, gi\u1eb7c Xi\u00eam l\u1ea1i ch\u1ee7 m\u01b0u cho ch\u00fang, \u0111em tr\u00ed thu\u1eadt \u0111\u1ec3 n\u00f3i d\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi. C\u00f4ng vi\u1ec7c ng\u0103n ng\u1eeba kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u1ec5 bi\u1ebfng ch\u00fat n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady n\u00ean gia t\u00e2m x\u00e9t k\u1ef9, kh\u00f4ng th\u1ec3 v\u00ec ch\u00fang ch\u1ecbu qu\u1ef3 g\u1ed1i n\u00f3i ng\u1ecdt m\u00e0 ta c\u00f3 ch\u00fat s\u01a1 h\u1edf ph\u00f2ng b\u1ecb\u201d. L\u1ea1i tr\u00edch ngay 1 v\u1ec7 (v\u1ec7 Long v\u00f5 h\u1eefu) qu\u00e2n Kinh tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i \u0111i th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh ch\u1ec9 vi\u1ec7c \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng c\u1eeda bi\u1ec3n \u1edf kh\u00fac s\u00f4ng So\u00e0i My. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Ng\u00f4 V\u0103n Nhai v\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c xin \u0111\u00e0o kh\u00fac s\u00f4ng \u1ea5y \u0111\u1ec3 th\u00f4ng \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho 2 t\u1ec9nh n\u00e0y h\u1ed9i l\u00e0m ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, Nhai l\u1ea1i n\u00f3i c\u1eeda bi\u1ec3n \u1ea5y g\u1ea7n v\u1edbi \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, n\u1ebfu nay kh\u01a1i \u0111\u00e0o, ch\u00fang t\u1ea5t ng\u1edd v\u1ef1c. H\u01a1n n\u1eefa, hi\u1ec7n nay \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u00e2n d\u00e2n L\u1ee5c t\u1ec9nh, ch\u01b0a n\u00ean v\u1ed9i d\u00f9ng. V\u1eady xin : trong th\u00ec y\u00ean \u1ee7i chi\u00eau t\u1eadp l\u1ea5y d\u00e2n Kinh, ngo\u00e0i th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 l\u1ea5y d\u00e2n Th\u1ed5, sau 2 \u2013 3 n\u0103m s\u1ebd l\u1ea1i tr\u00f9 t\u00ednh m\u00e0 ti\u1ebfn h\u00e0nh\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng c\u0169ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1i ch\u1ed7 kh\u00f4ng ti\u1ec7n. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn Ng\u00f4 V\u0103n Nhai kh\u00f4ng x\u00e9t k\u1ef9 tr\u01b0\u1edbc, khinh su\u1ea5t t\u00e2u l\u00ean, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf. R\u1ed3i chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 vi\u1ec7c \u0111\u00e0o s\u00f4ng, \u0111\u1ec3 th\u01b0 s\u1ee9c cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t H\u1ee3i, c\u00f3 ti\u1ebfng s\u1ea5m. Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1ng tuy m\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u xu\u00e2n, ti\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng tr\u1ecdng xu\u00e2n, c\u00f3 ti\u1ebfng s\u1ea5m, l\u00e0 kh\u00ed h\u1eadu th\u01b0\u1eddng. G\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 l\u00e2u kh\u00f4ng m\u01b0a, nay ti\u1ebfng s\u1ea5m ho\u00e0 ho\u00e3n m\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ed3n d\u1eadp \u1ea5y l\u00e0 \u0111i\u1ec1m m\u01b0a \u0111\u00f3. L\u00faa ru\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng t\u1ed5n h\u1ea1i g\u00ec\u201d. Sau v\u00e0i ng\u00e0y qu\u1ea3 nhi\u00ean m\u01b0a xu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>B\u1ed1n huy\u1ec7n Nam \u0110\u01b0\u1eddng, Thanh Ch\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Nguy\u00ean v\u00e0 Ch\u00e2u L\u1ed9c thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u00f3i \u0103n. H\u1ea1 l\u1ec7nh cho d\u00e2n vay (m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn, duy\u1ec7t t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ed9i. L\u1ea1i sai T\u1ed5ng qu\u1ea3n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n thao di\u1ec5n tr\u1eadn ng\u1ef1a, tr\u1eadn voi v\u00e0 tr\u1eadn ph\u00e1p thu\u1ef7, b\u1ed9.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. V\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1 g\u1ea7n v\u1edbi cung th\u00e0nh. Vua th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn ch\u01a1i. Khi xa gi\u00e1 s\u1eafp \u0111\u1ebfn, th\u00e1i gi\u00e1m tr\u01b0\u1edbc c\u1ea7m l\u00e1 c\u1edd v\u00e0ng tuy\u00ean th\u1ecb cho c\u1eeda C\u1ea5m Uy\u1ec3n khua m\u1ed9t h\u1ed3i chu\u00f4ng, r\u1ed3i qu\u00e2n canh th\u1ee7 \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 c\u1eeda Th\u00e1i Gi\u00e1m \u0111\u1ec1u lui ra c\u00e1c c\u1eeda \u0110\u00f4ng nh\u1ea5t, \u0110\u00f4ng nh\u1ecb, T\u00e2y nh\u1ea5t, T\u00e2y nh\u1ecb, \u1edf ph\u1ed1 ph\u01b0\u1eddng hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu cung Tr\u01b0\u1eddng Ninh v\u00e0 c\u1eeda \u0110\u1ecba B\u00ecnh \u0111\u1ec1u b\u1eaft th\u00eam \u0111i\u1ec1n binh ph\u1ee5 gi\u1eef c\u1eeda \u0110\u00f4ng nh\u1ea5t, ng\u00e0y \u0111\u00eam nh\u01b0 theo l\u1ec7 m\u1edf c\u1eeda \u0111\u00f3ng c\u1eeda \u1edf cung th\u00e0nh ; c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng ch\u1eb7t. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u do Qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tra ki\u1ec3m. Khi xa gi\u00e1 v\u1ec1 th\u00ec l\u1ea1i chi\u1ebfu th\u01b0\u1eddng canh gi\u1eef. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>C\u1eeda bi\u1ec3n Y B\u00edch c\u00f3 thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n. T\u1ec9nh Thanh \u0111em vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean ; hai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u0169ng l\u1ee5c t\u1ee5c t\u00e2u b\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c gi\u1eb7c bi\u1ec3n n\u00e0y. H\u1ea1 l\u1ec7nh ph\u00e1i hai qu\u1ea3n v\u1ec7 ra ngay, chia nhau \u0111\u00e1p hi\u1ec7u thuy\u1ec1n v\u00e0 \u00f4 thuy\u1ec1n t\u1ea5t c\u1ea3 7 chi\u1ebfc, ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn kho\u1ea3ng Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn, tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Y\u00ean, \u0111i l\u1ea1i tu\u1ea7n h\u00e0nh th\u00e1m th\u00ednh, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ven bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u ph\u00e1i qu\u00e2n tu\u1ea7n bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng tri\u1ec7t ti\u1ebfp \u1ee9ng.<\/p>\n<p>Cho : vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i C\u1ea5m binh ; th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m l\u00e0m Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u00e1c qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho : H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi th\u0103ng th\u1ee5 Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 ; sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ec5, sung h\u00e0nh t\u1ea9u vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt. N\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ecdn Nghi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i theo thuy\u1ec1n Thanh Loan sang Trung Qu\u1ed1c v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng ; thuy\u1ec1n b\u1ecb ch\u00e1y, h\u1ecd do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c Thanh c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1eddng. Vua r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng. V\u1eady n\u00ean c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c th\u1ee5 cho : H\u1ed3 H\u1eadu l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng ; Nguy\u1ec5n Bi\u1ec3u (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 V\u0103n B\u1ea3o) l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ho\u00e0n v\u0169 dinh Ti\u1ec1n phong ; Phan D\u01b0\u1ee1ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1eafng v\u0169 ; Phan \u0110\u1ee9c Khoa l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u0110\u1ecbnh v\u0169 dinh Long v\u00f5 ; Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00e1nh s\u1ee9 t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; V\u0169 Duy T\u00e2n l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u00e0 N\u1ed9i ; D\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Cung l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0. V\u00ec h\u1ecd th\u1ef1 h\u00e0m \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 3 n\u0103m c\u1ea3.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0 t\u1eeb sang xu\u00e2n \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed l\u1ea1i ph\u00e1t, h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea1i c\u00e0ng nhi\u1ec1u h\u01a1n.<\/p>\n<p>D\u1ee5 cho quan Kinh do\u00e3n v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, ph\u00e1i th\u1ea7y thu\u1ed1c \u0111i \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh \u1edf Kinh c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u1ea3m nhi\u1ec5m. Chu\u1ea9n cho ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o qu\u00e1n thu\u1ed9c Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb th\u00ec tha cho v\u1ec1 ; qu\u00e1n \u1edf Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh th\u00ec v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n, l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o (ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m n\u1eb7ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 5 b\u00e1t g\u1ea1o tr\u1eafng v\u00e0 3 ti\u1ec1n ; ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m nh\u1eb9 \u0111\u01b0\u1ee3c 3 b\u00e1t g\u1ea1o tr\u1eafng v\u00e0 2 ti\u1ec1n). L\u1ea1i chu\u1ea9n cho chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 c\u1ea5p tu\u1ea5t. D\u00e2n n\u1ed9i t\u1ecbch r\u00fat t\u00ean \u1edf s\u1ed5 ra kh\u1ecfi ph\u1ea3i ch\u1ecbu thu\u1ebf.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh b\u1ecb ho\u1ea3 tai. Ban ra c\u00e1i b\u00e0i m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a vua, ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i c\u1ee9u ho\u1ea3. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u0110\u1ea1i th\u1ea7n \u1ee9ng tr\u1ef1c l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u v\u1eafng m\u1eb7t, kh\u00f4ng c\u00f3 \u1edf trong ban, b\u1ecb th\u1ecb v\u1ec7 ch\u1ec9 t\u00ean tham h\u1eb7c. B\u1ecdn B\u1eadt \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p. C\u00e1c khoa \u0111\u1ea1o v\u00ec kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c ra h\u1eb7c, b\u1ecb ph\u1ea1t 3 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 : \u201cT\u1ea3 h\u1eefu vu \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, l\u1ec7 c\u00f3 v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1ee9ng tr\u1ef1c, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00f3 truy\u1ec1n m\u1ec7nh l\u1ec7nh g\u00ec. Th\u1ebf m\u00e0 nay v\u1eafng nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u00e3 theo lu\u1eadt nh\u1eb9, x\u1eed tr\u1ecb r\u1ed3i. T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ai c\u00f3 quan ch\u1ee9c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ec5 bi\u1ebfng nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, ai c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ea3i t\u00e2u n\u00f3i c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eb7ng y\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0m danh s\u00e1ch Ph\u01b0\u1edbc t\u1ea5u nh\u1eefng t\u1ed9i t\u00ecnh 13 t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng t\u00ean t\u00f9 n\u00e0y, ch\u1ebft c\u0169ng ch\u01b0a h\u1ebft t\u1ed9i ; ch\u1ec9 ngh\u0129 : \u0111\u01b0\u01a1ng ti\u1ebft xu\u00e2n ho\u00e0, mu\u00f4n v\u1eadt ph\u00e1t sinh, ta ng\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng c\u00e1i \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu sinh [c\u1ee7a tr\u1eddi] c\u00e0ng th\u00eam l\u00f2ng k\u00ednh c\u1ea9n th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111em gi\u1ebft h\u1ebft c\u1ea3 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t. V\u1eady sai tr\u00edch ra 5 t\u00ean ph\u1ea1m, th\u1ef1c t\u1ed9i \u0111\u00edch s\u00e1t, chi\u1ebfu \u00e1n \u0111em x\u1eed t\u1eed, c\u00f2n th\u00ec cho ho\u00e3n l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 2, thu l\u1ea1i m\u0169 \u00e1o c\u1ee7a Tr\u1ea5n T\u0129nh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean D\u1ea7n. Mi\u00ean D\u1ea7n t\u00ednh th\u00edch ch\u01a1i b\u1eddi, b\u1ecb T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 t\u00e2u h\u1eb7c. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cMi\u00ean D\u1ea7n tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, tr\u00e1i nh\u1eefng l\u1eddi gia hu\u1ea5n\u201d. B\u00e8n sai thu b\u1ecf m\u0169 \u00e1o \u0111i, ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng hai n\u0103m, kh\u00f4ng cho d\u1ef1 v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ea7u. Ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u tr\u00e0, t\u00ean l\u00e0 Tr\u1eef, b\u1eaft giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u00e1nh \u0111au 80 c\u00f4n \u0111\u1ecf, ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea1o Cam L\u1ed9.<\/p>\n<p>Quan \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a gi\u00e1m sinh, ai hai l\u1ea7n xu\u1ed1ng h\u1ea1ng th\u1ee9 th\u00ec c\u1ea5p n\u1eeda l\u01b0\u01a1ng ; ba l\u1ea7n xu\u1ed1ng h\u1ea1ng th\u1ee9 th\u00ec \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 kh\u00f4ng c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng ; b\u1ed1n l\u1ea7n xu\u1ed1ng h\u1ea1ng th\u1ee9 th\u00ec c\u00e1ch b\u1ecf t\u00ean \u1edf trong danh s\u00e1ch. N\u0103m ngo\u00e1i, \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, Tuy\u00ean Quang v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n, nh\u1eefng h\u1ecdc sinh m\u1edbi v\u00e0o Gi\u00e1m \u0111\u1ec1u \u1edf h\u1ea1ng th\u1ee9. B\u1ecdn n\u00e0y h\u1ecdc l\u1ef1c c\u00f2n \u00edt, sau \u0111\u00e2y m\u1ed7i khi c\u00f3 s\u00e1t h\u1ea1ch, xin s\u1ebd ra b\u00e0i, chi\u1ebfu theo h\u1ea1ng th\u1ee9 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eebng n\u00ean b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o l\u1ec7 c\u0169, \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng ni\u00ean h\u1ea1n, khi\u1ebfn cho h\u1ecd bi\u1ebft khuy\u1ebft mi\u1ec5n\u201d. Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i bi\u00ean m\u1edbi theo v\u0103n h\u1ecdc, s\u0129 s\u1ed1 c\u00f2n \u00edt, chu\u1ea9n y cho l\u1eddi xin, \u0111\u1ec3 t\u1ecf cho bi\u1ebft \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1eabn gia t\u00e2m b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng c\u00f3 V\u0169 Tuy\u00ean l\u00e0 con c\u1ed1 Qu\u1ea3n c\u01a1 \u0110\u00e0m V\u0169 Ki\u00ean k\u00eau xin v\u00e0o Gi\u00e1m, ph\u00e1p ty th\u1ea5y kh\u00f4ng do t\u1ec9nh \u0111\u1ec1 c\u1eed, ngh\u0129 b\u00e1c \u0111i. Vua cho r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e0m V\u0169 Tuy\u00ean \u1edf n\u01a1i bi\u00ean th\u00f9y xa, c\u00f3 ch\u00ed ng\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng th\u00e1i b\u00ecnh\u201d, b\u00e8n sai giao b\u1ed9 L\u1ec5 s\u00e1t h\u1ea1ch, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y l\u1ec7 \u1ea5m sinh h\u1ea1ng 3, v\u00e0o nh\u00e0 Gi\u00e1m h\u1ecdc t\u1eadp. Con quan v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Gi\u00e1m b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>D\u1eddi nh\u00e0 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n c\u1ee7a ty Tr\u1ea5n ph\u1ee7 \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u1eddng H\u1eadu Tr\u1ea1ch.<\/p>\n<p>Tr\u00edch 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i ngo\u00e0i bi\u1ec3n thu\u1ed9c 2 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn, Ph\u00fa Y\u00ean chuy\u1ec3n c\u1ea5p cho t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m thuy\u1ec1n \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n th\u1ea5y qu\u00e2n th\u1ee7y v\u1ec7 thu\u1ed9c t\u1ec9nh ch\u01b0a quen \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, t\u00e2u xin \u0111\u1ebfn k\u1ef3 v\u1eadn t\u1ea3i, xin ch\u1ecdn ph\u00e1i v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i thuy\u1ec1n l\u00e0nh ngh\u1ec1 \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec3 di\u1ec5n t\u1eadp cho \u0111\u1eafc l\u1ef1c. Vua y cho.<\/p>\n<p>S\u01a1n man \u1edf t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng con voi. Sai tr\u1ea3 cho s\u1ed1 b\u1ea1c ph\u1ea3i gi\u00e1.<\/p>\n<p>Cho \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Ph\u1ea1m Ch\u00e2u th\u1ef1 L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng cho d\u00e2n \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t (c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, m\u1ed7i t\u1ec9nh 2 ng\u01b0\u1eddi ; 2 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ec1u 2 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p><a>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 con m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Quang T\u00f4, tu\u1ed5i v\u1ecb th\u00e0nh ni\u00ean, tr\u01b0\u1edbc theo qu\u00ea m\u1eb9 thi \u0111\u1ed7 t\u00fa t\u00e0i, r\u1ed3i t\u1ef1 th\u00fa l\u1ed7i xin c\u1ea3i ch\u00ednh. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n t\u00e2u xin cho v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00fa t\u00e0i nh\u01b0 c\u0169, \u0111\u1ed5i v\u1ec1 h\u1ed9 t\u1ecbch Minh H\u01b0\u01a1ng. Vua cho r\u1eb1ng Quang T\u00f4 l\u00fac m\u1edbi ti\u1ebfn th\u00e2n, c\u1ea7u c\u1ea1nh \u0111\u1ec3 tr\u00e0 tr\u1ed9n, b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh c\u00e1ch t\u00fa t\u00e0i, ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed5i bi\u00ean v\u00e0o h\u1ed9 t\u1ecbch Minh H\u01b0\u01a1ng. Ph\u1ea1t Kh\u1eafc Tu\u1ea7n 3 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/a><\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng t\u1ed5ng An Th\u00e0nh thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng v\u00e0 huy\u1ec7n V\u0129nh Thu\u1eadn trong h\u1ea1t, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] \u0111\u00e3 l\u01b0\u1ee3ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc gi\u1ea3m cho thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n chi\u1ebft n\u1ea1p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, \u0111\u1ee3i 3 n\u0103m m\u00e3n h\u1ea1n s\u1ebd t\u00e2u l\u1ea1i. Duy th\u00e0nh [H\u00e0 N\u1ed9i] nay l\u00e0 l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 c\u1ee7a tr\u1ea5n B\u1eafc Th\u00e0nh, d\u00e2n t\u1ee9 chi\u1ebfng c\u00f9ng t\u1ee5 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 sinh nhai. T\u1eeb sau khi chia ra t\u1ec9nh h\u1ea1t, ng\u00e0y d\u1ea7n \u0111i\u00eau h\u00e1o, l\u1ea1i g\u1eb7p t\u1eadt d\u1ecbch, ho\u1ea3 ho\u1ea1n ; bu\u00f4n b\u00e1n l\u00e0m \u0103n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00e0nh th\u1eed ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e1n \u0111i c\u00e1c n\u01a1i ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 tr\u1edf l\u1ea1i \u00edt nhi\u1ec1u nh\u01b0ng m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n m\u1edbi ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9 hai ph\u1ea7n. Thu\u1ebf kho\u00e1 \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu, t\u00ecnh h\u00ecnh b\u00e1ch thi\u1ebft\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n c\u00e1ch b\u1ed5 c\u1ee9u. B\u1ed9 xin chi\u1ebfu l\u1ec7 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t ch\u00e2m tr\u01b0\u1edbc gi\u1ea3m cho (tr\u00e1ng h\u1ea1ng, m\u1ed7i su\u1ea5t \u0111inh \u0111\u1ed3ng ni\u00ean chi\u1ebft n\u1ea1p 8 quan ti\u1ec1n, nay gi\u1ea3m xu\u1ed1ng cho 6 quan ; ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m, gi\u1ea3m cho m\u1ed9t n\u1eeda). \u0110\u1ebfn 5 n\u0103m sau, l\u1ea1i tr\u01b0ng thu nh\u01b0 c\u0169. Vua y cho.<\/p>\n<p>Trong Kinh l\u00e2u ng\u00e0y kh\u00f4ng m\u01b0a. Vua \u0111\u00e3 m\u1eadt \u0111\u1ea3o \u1edf trong cung c\u1ea5m, l\u1ea1i l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 sai quan N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi mang \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu Nam H\u1ea3i long v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1t \u0111i ; l\u1ea1i sai \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t Cung \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu V\u0169 S\u01b0 (th\u1ea7n l\u00e0m m\u01b0a) th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Kinh huy\u1ec7n chia \u0111i c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u0111\u1ec1n th\u1edd th\u1ea7n Ph\u1ee5 \u1ed5 \u1edf n\u00fai Ng\u1ecdc Tr\u1ea3n. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, m\u01b0a to, m\u1edbi ph\u00e1t h\u01b0\u01a1ng v\u00e0 l\u1ee5a l\u00e0 c\u1ee7a trong cung, sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu V\u0169 S\u01b0 l\u1ec5 t\u1ea1. C\u0169ng s\u1eeda l\u1ec5 t\u1ea1 c\u00e1c \u0111\u1ec1n. Th\u01b0\u1edfng cho T\u00f4n Th\u1ea5t Cung v\u00e0 Kinh huy\u1ec7n kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 kh\u00e1c nhau. C\u00e1c t\u1ec9nh g\u1ea7n Kinh k\u1ef3 c\u0169ng b\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cM\u01b0a ng\u1ecdt ng\u1ea5m kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i, l\u00f2ng ta r\u1ea5t y\u00ean vui\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u00e2u n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n \u1edf \u0111\u1ed3n \u0110\u1ecbnh Li\u00eau ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf tr\u1ed1n \u0111i. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u1ec1u l\u00e0 k\u1ebb b\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng, t\u1ee5 h\u1ecdp ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t ngo\u00e0i bi\u00ean, s\u1ee3 l\u00e2u v\u1ec1 sau, ho\u1eb7c t\u1ea3n m\u00e1t \u0111i m\u00e0 theo gi\u1eb7c, ho\u1eb7c h\u1ecdp l\u1ea1i m\u00e0 l\u00e0m tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 b\u1ea5t tr\u1eafc \u0111\u00e1ng lo !\u201d Vua n\u00f3i : \u201cBu\u00f4ng tha nh\u1eefng k\u1ebb t\u00f9 ph\u1ea1m sung l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, v\u00ec mu\u1ed1n cho k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u1ed7i c\u0169 m\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t ngo\u00e0i bi\u00ean kh\u00f4ng kho\u00e1ng ng\u00e0y th\u00eam m\u1edf mang v\u00e0 \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi c\u01b0 t\u1ee5. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c tr\u00f9 t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch ngo\u00e0i bi\u00ean, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ec m\u1ed9t hai k\u1ebb ngu t\u1ed1i ngoan ng\u1ea1nh manh t\u00e2m tr\u1ed1n \u0111i, r\u1ed3i v\u00ec ngh\u1eb9n m\u00e0 b\u1ecf kh\u00f4ng \u0103n ?\u201d. B\u00e8n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho b\u1ecdn Ng\u00f4 V\u0103n Nhai, Cao H\u1eefu D\u1ef1c ph\u1ea3i qu\u1ea3n th\u00fac nghi\u00eam ng\u1eb7t h\u01a1n n\u1eefa. K\u1ebb n\u00e0o kh\u00f4ng ch\u1ecbu an ph\u1eadn, sinh l\u00f2ng tr\u1ed9m c\u1eafp, th\u00ec chu\u1ea9n cho \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u ngay l\u00ean ; k\u1ebb n\u00e0o tr\u1ed1n \u0111i, c\u1ee9 theo qu\u00ea qu\u00e1n t\u01b0 m\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ec3 gia b\u1eadc tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Cho \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh, th\u0103ng th\u1ef1 Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 tr\u1ea5n T\u00e2y Ninh, ch\u1ebf \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho. D\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i T\u00e2y Ninh x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u1ea5n tri\u1ec7n c\u1ee7a ty \u00e1n s\u00e1t, giao cho Phi\u00ean ty((1) Phi\u00ean ty : ty B\u1ed1 ch\u00ednh1) L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh ki\u00eam gi\u1eef. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a l\u00e0m xong, m\u00e0 ty \u00e1n s\u00e1t l\u1ea1i vi\u1ec7c nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf tr\u1ed1ng l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean m\u1edbi l\u1ea5y Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 sung bi\u1ec7n N\u1ed9i c\u00e1c L\u00ea T\u01b0 Du\u1ec7, b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ef1 t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u1edf ngu\u1ed3n C\u1ea9m L\u00fd thu\u1ed9c h\u1ea1t v\u00e0 d\u00e2n Man \u1edf t\u1ed5ng L\u00e0ng Sen, ph\u1ee7 Cam L\u1ed9, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb b\u1ecb phi\u00eau t\u00e1n h\u01a1n 40 su\u1ea5t \u0111inh, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn \u0103n xin \u1edf nh\u1eefng h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a\u201d. Vua sai li\u1ec7u c\u1ea5p cho g\u1ea1o, giao cho v\u1ec1 s\u1edf t\u1ea1i y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n ; nh\u01b0ng (quan tr\u00ean) ph\u1ea3i gia t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1, \u0111\u1eebng cho l\u01b0u t\u00e1n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Sai V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1eadn t\u1ea3i.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng n\u0103m Kinh s\u00e1t \u0111\u1ea1i k\u1ebf ((1) Kinh s\u00e1t \u0111\u1ea1i k\u1ebf\u00a0 : l\u00fd l\u1ecbch quan l\u1ea1i trong to\u00e0n qu\u1ed1c, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn ni\u00ean l\u1ec7 th\u00ec x\u00e9t t\u1ea5t c\u1ea3 \u1edf Kinh.1), c\u00e1c quan trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh t\u1ef1 khai l\u00fd l\u1ecbch, v\u00e0 danh s\u00e1ch \u0111\u1ee7 ni\u00ean h\u1ea1n c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n. Ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, nguy\u00ean v\u1eabn c\u00f3 tr\u00ecnh h\u1ea1n. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c nha l\u00e0m ch\u1eadm, m\u00e0 \u1edf b\u1ed9 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m danh s\u00e1ch c\u0169ng kh\u00f4ng \u1ea5n \u0111\u1ecbnh nguy\u1ec7t k\u1ef3. V\u1eady xin : h\u1ec5 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 k\u1ebf s\u00e1t, c\u00e1c nha m\u00f4n l\u00e0m danh s\u00e1ch v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang, \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng tu\u1ea7n th\u00e1ng 2 th\u00ec \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn, chi\u1ebfu l\u1ec7 bi\u00ean cho \u0111\u1ee7, r\u1ed3i do b\u1ed9 L\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc \u0111em b\u1ea3n danh s\u00e1ch c\u00e1c quan vi\u00ean t\u1ef1 khai l\u00fd l\u1ecbch m\u00ecnh, tra x\u00e9t r\u1ed3i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m b\u1ea3n danh s\u00e1ch t\u1ed5ng c\u1ed9ng ; \u0111\u1ebfn th\u00e1ng tr\u1ecdng h\u1ea1 th\u00ec l\u00e0m xong, t\u00e2u l\u00ean. Duy b\u1ea3n danh s\u00e1ch x\u00e9t c\u00f4ng t\u1eebng kho\u00e1 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 ni\u00ean h\u1ea1n v\u00e0 b\u1ea3n danh s\u00e1ch x\u00e9t vi\u1ec7c h\u00ecnh danh h\u01a1n hay k\u00e9m, tra x\u00e9t r\u1ea5t nhi\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u00e0ng tu\u1ea7n h\u00e0ng th\u00e1ng l\u00e0m xong \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111\u1ebfn th\u00e1ng tr\u1ecdng thu x\u00e9t xong t\u00e2u l\u00ean, n\u1ebfu k\u00e9o d\u00e0i ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 qu\u00e1 h\u1ea1n, \u0111\u1ec1u xin giao ngh\u1ecb x\u1eed\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, ti\u1ebft Thanh minh. Vua \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t ; l\u1ea1i \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5, l\u1ec5 xong, loan gi\u00e1 quay v\u1ec1.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Phan V\u0103n Nh\u00e3 c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i L\u00ea \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3n l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. Khi Nh\u00e3 \u1edf t\u1ec9nh, ri\u00eang \u1ee7y th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ee3i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i h\u1ecfi mua g\u00e0 tr\u1ea1i. \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Ph\u00f9ng Th\u1ebf Hi\u1ec1n li\u00ean h\u1ec7 v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u00f3i l\u00e0 mua cho quan. Cai t\u1ed5ng Ph\u00f9ng Th\u1ebf \u0110\u1ecbnh nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u1ea1i n\u00f3i d\u1ed1i truy\u1ec1n l\u1eddi chi\u1ebfu s\u1eafc, m\u01b0\u1ee3n vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 s\u00e1ch nhi\u1ec5u d\u00e2n. Vi\u1ec7c b\u1ecb ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u1edf g\u1ea7n Kinh k\u1ef3, Phan V\u0103n Nh\u00e3 l\u1ea1i l\u00e0m nh\u01b0 c\u00e1ch th\u1ec1m nh\u00e0 vua \u0111\u1ebfn mu\u00f4n d\u1eb7m, coi th\u01b0\u1eddng hi\u1ebfn ph\u00e1p, ph\u1ee5 c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m k\u00fd th\u00e1c nhi\u1ec1u l\u1eafm !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c vua ph\u00e1i ng\u1ef1 s\u1eed Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng \u0111em qu\u00e2n C\u1ea9m y c\u00f9ng \u0111i b\u1eaft tr\u00f3i \u0111em v\u1ec1 Kinh, giao ty Tam ph\u00e1p h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra h\u1ecfi. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, Th\u1ebf \u0110\u1ecbnh ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m xu\u1ed1ng t\u1ed9i ph\u00e1t v\u00e3ng sung qu\u00e2n. Sau \u0111\u00f3 Th\u1ebf Hi\u1ec1n ph\u1ea3i t\u1ed9i ph\u00e1t l\u01b0u h\u1ebft b\u1eadc. L\u1ee3i b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c cho hi\u1ec7u l\u1ef1c \u1edf b\u1ed9 Binh. Nh\u00e3 b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng ra \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c, sung qu\u00e2n (sau ph\u00e1i \u0111i theo qu\u00e2n th\u1ee9 ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y, sung l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1eeb h\u00e0n, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c). B\u1ed1 ch\u00ednh Ho\u00e0ng Thu v\u00ec kh\u00f4ng t\u00e2u vi\u1ec7c \u1ea5y c\u0169ng b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 b\u1ed5 sang H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, nguy\u00ean th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y H\u1ed3 H\u1ef1u (\u0111\u01b0\u01a1ng c\u01b0 tang cha m\u1eb9 \u1edf nh\u00e0, do c\u00f4ng ngh\u1ecb c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean) \u0111\u1ed5i th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>Nguy\u00ean Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Phan Huy Th\u1ef1c ch\u1ebft. Th\u1ef1c \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e2u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 30 n\u0103m. \u0110i\u1ec3n l\u1ec5 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u1ef1c b\u00e0n \u0111\u1ecbnh. Tr\u01b0\u1edbc v\u00ec gi\u00e0 y\u1ebfu v\u1ec1 h\u01b0u, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1ea5t \u1edf nh\u00e0. T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y t\u00e2u l\u00ean, vua ngh\u0129 th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169, chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu ph\u1ea9m h\u00e0m m\u00e0 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, l\u1ea1i cho th\u00eam 400 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXVII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao. Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn trai cung((1) Trai cung : l\u00e0m \u1edf g\u1ea7n \u0111\u00e0n Nam Giao, khi nh\u00e0 vua \u0111i t\u1ebf Giao, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn cung \u1ea5y \u0111\u1ec3 trai gi\u1edbi, r\u1ed3i sau m\u1edbi l\u00e0m l\u1ec5.1), \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn tr\u1eddi m\u01b0a. Canh n\u0103m, xa gi\u00e1 xu\u1ea5t ph\u00e1t, t\u1ea1nh m\u01b0a. Vua l\u00ean \u0111\u00e0n l\u00e0m l\u1ec5. L\u1ec5 xong, th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh, Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang, T\u1eeb S\u01a1n c\u00f4ng M\u00e3o, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ea5t c\u00f3 ch\u1eef \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d ; c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng th\u1ecb ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u00ec ; th\u01b0\u1edfng kh\u1eafp cho h\u00e0ng v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, h\u00e0ng v\u0103n t\u1eeb t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn quan qu\u00e2n 3.000 quan ti\u1ec1n ; ph\u01b0\u1eddng nh\u1ea1c, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ed3 t\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ea7u b\u1ebfp 100 quan ti\u1ec1n ; d\u00e2n x\u00e3 thu\u1ed9c Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n b\u00e1i v\u1ecdng 2 000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Kinh th\u00e0nh Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a, quan Kinh do\u00e3n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cGi\u00e1 g\u1ea1o v\u1eeba ph\u1ea3i, \u00e2n tr\u1ea1ch th\u1ea5m nhu\u1ea7n, r\u1ea5t y\u00ean l\u00f2ng ta\u201d. Nh\u00e2n h\u1ecfi Kinh do\u00e3n \u0110inh Do\u00e3n Trung r\u1eb1ng : \u201cH\u00f4m qua \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a ng\u1ecdt xu\u1ed1ng, nh\u00e2n d\u00e2n trong Kinh k\u1ef3 c\u00f3 vui v\u1ebb kho\u1ebb kh\u00f4ng ?\u201d. \u0110inh Do\u00e3n Trung th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cL\u00faa ru\u1ed9ng n\u1ea3y b\u00f4ng tuy \u0111\u00e3 qu\u00e1 k\u1ef3 r\u1ed3i, nh\u01b0ng khoai \u0111\u1eadu ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i. Ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb trong Kinh k\u1ef3, kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng vui v\u1ebb y\u00ean l\u00f2ng\u201d. Vua b\u00e8n sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt tuy\u00ean \u0111\u1ecdc 30 b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf sau khi m\u01b0a.<\/p>\n<p>An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o h\u00e1t x\u01b0\u1edbng v\u00e0o ng\u00e0y trai. Vua gi\u1eadn, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i h\u1ecdc v\u1ea5n ch\u1eadm v\u00e0 t\u1ed1i, ch\u1ec9 th\u00edch ch\u01a1i b\u1eddi, tr\u00e1i v\u1edbi gi\u00e1o hu\u1ea5n trong nh\u00e0 nhi\u1ec1u l\u1eafm\u201d. B\u00e8n t\u01b0\u1edbc l\u01b0\u01a1ng 2 n\u0103m. L\u1ea1i xu\u1ed1ng d\u1ee5 qu\u1edf tr\u00e1ch nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u01b0 b\u1ea3o, gi\u00e1o \u0111\u1ea1o, t\u00e1n thi\u1ec7n, b\u1ea1n \u0111\u1ed9c v\u00e0 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed.<\/p>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u1ec1 Li\u1ec7t th\u00e1nh ((1) T\u1ee9c l\u00e0 ph\u1ea7n Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n : t\u1eeb Gia D\u1ee5 \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu \u0110\u1ecbnh.1) l\u00e0m xong. B\u1ecdn T\u1ed5ng t\u00e0i l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu ; To\u1ea3n tu l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quang, T\u00f4 Tr\u00e2n, Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i t\u00e2u xin kh\u1eafc in, d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cN\u01b0\u1edbc m\u00e0 c\u00f3 s\u1eed, \u0111\u1ec3 s\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111\u1eddi nay truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi sau ; t\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng l\u00ean tr\u1ecb v\u00ec, \u0111\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ebf \u0111\u1ed9, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng ch\u00e9p v\u00e0o s\u1eed s\u00e1ch, c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t kh\u1ea3o c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ef1c l\u1ee5c l\u00e0m ra, g\u1ed3m \u0111\u1ee7 c\u00e1c ph\u00e9p bi\u00ean ch\u00e9p t\u1eebng n\u0103m ghi truy\u1ec1n v\u1ec1 sau, m\u00e0 ch\u00ednh s\u1eed c\u0169ng ra t\u1eeb \u0111\u1ea5y. L\u1edbn thay n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi cho ! Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf g\u00e2y c\u01a1 nghi\u1ec7p \u1edf c\u00f5i Nam, c\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1eddi n\u1ecd n\u1ed1i \u0111\u1eddi kia r\u00f5 r\u00e0ng r\u1ed9ng l\u1edbn, trong kho\u1ea3ng \u1ea5y, l\u1ec5 nh\u1ea1c, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ch\u1ebf \u0111\u1ed9, v\u0103n ph\u00e1p, v\u1eabn khu\u00f4n ph\u00e9p th\u1ec3 th\u1ed1ng d\u1ef1ng n\u00ean m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Duy c\u01a1 nghi\u1ec7p khi m\u1edbi g\u00e2y n\u00ean \u1edf \u0111\u1ea5t M\u00e2n, \u0111\u1ea5t K\u1ef3((2) M\u00e2n, K\u1ef3 : n\u01a1i d\u1ef1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a nh\u00e0 Chu.2), s\u1eed v\u0103n c\u00f2n b\u1ecf s\u00f3t. \u0110\u1ebfn Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta d\u1ef1ng l\u1ea1i d\u01b0 \u0111\u1ed3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh, nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, t\u00ecm h\u1ecfi nh\u1eefng vi\u1ec7c x\u01b0a, S\u1eed c\u1ee5c \u0111\u1eb7t ra v\u1eabn th\u01b0\u1eddng l\u01b0u \u00fd m\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta v\u1eadn d\u1ee5ng v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ngang tr\u1eddi d\u1ecdc \u0111\u1ea5t, mong s\u00e1nh k\u1ecbp th\u1eddi x\u01b0a. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t\u00a0 [1820] xu\u1ed1ng chi\u1ebfu t\u00ecm nh\u1eefng s\u00e1ch c\u0169 c\u00f2n s\u00f3t l\u1ea1i, \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 hai, m\u1edf ra S\u1eed qu\u00e1n, sai c\u00e1c quan bi\u00ean so\u1ea1n b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c. N\u0103m th\u1ee9 14 [1833], l\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh ti\u1ebfp t\u1ee5c bi\u00ean t\u1eadp \u0111\u1ecbnh ra t\u1eebng k\u1ef7 trong b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c : T\u1eeb Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u1ebfn Du\u1ec7 T\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0110\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00e0 Ti\u1ec1n bi\u00ean, sau khi Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf trung h\u01b0ng, l\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean. Ph\u00e0m ngh\u0129a l\u00fd \u00fd ch\u1ec9 \u0111\u1ec1u c\u00e2n nh\u1eafc cho \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 v\u1eeba ph\u1ea3i, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t bi\u00ean ch\u00e9p d\u00e2ng l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, r\u1ed3i s\u1eeda \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. Nh\u01b0ng l\u1ea1i ngh\u0129 : Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u bi\u00ean ch\u00e9p c\u00f2n ph\u1ea3i kh\u1ea3o \u0111\u00ednh cho k\u1ef9 c\u00e0ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, cho n\u00ean [b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c] c\u00f2n \u0111\u1ec3 ch\u1eadm l\u1ea1i, ch\u01b0a l\u00e0m xong, l\u00f2ng Th\u00e1nh t\u1ed5 c\u00f2n \u0111\u1ee3i v\u1ec1 sau. \u0110\u1ebfn ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta : thu\u1eadn theo m\u01b0u m\u00f4 \u00fd ch\u00ed \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u01b0u \u00fd tr\u00f4ng \u0111\u1ee9c s\u00e1ng v\u00e0 t\u1ecf b\u00e0y c\u00f4ng li\u1ec7t [c\u1ee7a ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng]. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1edf S\u1eed c\u1ee5c, sai b\u1ecdn th\u1ea7n s\u1eeda l\u1ea1i Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c, k\u1ebf ti\u1ebfp s\u1eeda Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh cho chuy\u00ean tr\u00e1ch, l\u1ea1i th\u1eddi th\u01b0\u1eddng khuy\u00ean b\u1ea3o mong cho ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. B\u1edfi v\u00ec t\u00edn s\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u00e9p r\u00f5 vi\u1ec7c t\u1eebng \u0111\u1eddi, c\u00e0ng n\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 c\u1ea9n th\u1eadn.<\/p>\n<p>\u201cB\u1ecdn th\u1ea7n h\u1ecdc th\u1ee9c n\u00f4ng h\u1eb9p, t\u1eeb khi v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111\u1ebfn nay, ng\u00e0y \u0111\u00eam s\u1ee3 h\u00e3i, khuy\u00ean b\u1ea3o l\u1eabn nhau : tr\u01b0\u1edbc \u0111em nguy\u00ean b\u1ea3n c\u00e1c k\u1ef7 trong Ti\u1ec1n bi\u00ean, k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m duy\u1ec7t l\u1ea1i. L\u1ea1i x\u00e9t nh\u1eefng ch\u1ed7 bi\u00ean ch\u00e9p \u1edf s\u00e1ch c\u0169 trong S\u1eed qu\u00e1n v\u00e0 nh\u1eefng v\u0103n th\u01b0 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2ng l\u00ean, tr\u00edch l\u1ea5y th\u00eam v\u00e0o cho r\u00f5. Ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean ch\u00e9p th\u00eam, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean ch\u00e9p l\u1ea1i, chi\u1ebfu t\u1eebng kho\u1ea3n ch\u00e9p v\u00e0o, l\u00e0m b\u1ea3n th\u1ea3o d\u00e2ng l\u00ean. K\u00ednh v\u00e2ng ng\u1ef1 l\u00e3m s\u1eeda \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, t\u1ef1u trung c\u00e1c s\u1ef1 t\u00edch c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, th\u00ec s\u1eafc sai t\u00ecm r\u1ed9ng m\u00e0 b\u1ed5 sung. Tr\u00f4ng l\u00ean th\u1ea5y t\u1ea5m l\u00f2ng ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng r\u1ed9ng r\u00e3i k\u00edn \u0111\u00e1o, \u0111\u00e3 tinh l\u1ea1i c\u1ea7u cho tinh th\u00eam, chu ch\u00ed \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. B\u1ecdn th\u1ea7n k\u00ednh v\u00e2ng l\u1eddi d\u1ee5, h\u1ebft l\u00f2ng, h\u1ebft s\u1ee9c, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean b\u1ed5 sung th\u00ec \u0111\u00e3 tu\u00e2n h\u00e0nh r\u1ed3i. C\u00fai ngh\u0129 : n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 t\u1eeb khi g\u00e2y d\u1ef1ng h\u01a1n 200 n\u0103m, \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m ra, \u0111\u1eddi sau noi theo, c\u00f4ng \u0111\u1ee9c t\u00edch l\u0169y. Nh\u1edb l\u1ea1i c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi, tuy t\u1eebng \u0111\u1eddi t\u1eebng n\u0103m \u0111\u00e3 l\u00e2u, s\u1eed s\u00e1ch t\u1ea3n m\u00e1t, trong \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 khuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3c. Duy t\u1eeb th\u1eddi Minh M\u1ec7nh \u0111\u1ebfn nay, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t k\u1ebf ti\u1ebfp bi\u00ean t\u1eadp, nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u00e9p l\u1ea1i \u1edf trong s\u1eed s\u00e1ch, c\u00f4ng nghi\u00ean c\u1ee9u h\u00e0ng n\u0103m h\u00e0ng th\u00e1ng, c\u00e1i ch\u1ed7 \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh nghi\u1ec7p l\u1edbn, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 to t\u00e1t, \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf trong s\u00e1ch v\u1edf, c\u1ea7n n\u00ean kh\u1eafc in \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, l\u01b0u v\u00e0o kho s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng nghi\u1ec7p to t\u00e1t c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn cho \u0111\u1eddi sau. V\u1eady n\u00ean l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, xin \u0111em Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u1ec1 c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf, ch\u1ecdn ng\u00e0y kh\u1edfi c\u00f4ng kh\u1eafc in tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i \u0111em Th\u1ef1c l\u1ee5c Ch\u00ednh bi\u00ean v\u1ec1 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u00e0 Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, k\u1ebf ti\u1ebfp bi\u00ean ch\u00e9p xong, s\u1ebd xin kh\u1eafc b\u1ea3n in sau. Nh\u01b0 v\u1eady m\u1ed9t pho s\u00e1ch qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n th\u00e0nh \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, c\u00e1c b\u1eadc th\u1ea7n th\u00e1nh truy\u1ec1n n\u1ed1i, m\u01b0u m\u00f4 r\u1ea5t r\u00f5 r\u1ec7t, c\u00f4ng li\u1ec7t ph\u1ea3i v\u00e2ng theo, m\u00e0 c\u00e0ng t\u1ecf \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta n\u1ed1i ch\u00ed c\u00f9ng noi vi\u1ec7c c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u l\u00e0 c\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>Vua khen l\u1eddi t\u00e2u, ban d\u1ee5 ngay r\u1eb1ng : \u201cT\u00edn s\u1eed ch\u00e9p r\u00f5 vi\u1ec7c t\u1eebng \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho \u0111\u1eddi sau, l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi cho. Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf g\u00e2y d\u1ef1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, th\u1ea7n th\u00e1nh truy\u1ec1n n\u1ed1i, h\u01a1n 200 n\u0103m, \u01a1n h\u1eadu nh\u00e2n s\u00e2u \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi sau. Duy l\u00fac m\u1edbi g\u00e2y d\u1ef1ng, s\u1ef1 bi\u00ean ch\u00e9p c\u00f2n khuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3c, s\u00e1ch v\u1edf t\u1ea3n m\u00e1t. Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, tr\u00f4ng l\u00ean c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, h\u1ecfi t\u00ecm s\u00e1ch c\u0169, \u0111\u1eb7t ra S\u1eed c\u1ee5c, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u00fd m\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd l\u00e0m. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t, xu\u1ed1ng chi\u1ebfu t\u00ecm nh\u1eefng s\u00e1ch v\u1edf c\u00f2n s\u00f3t. N\u0103m th\u1ee9 hai m\u1edf S\u1eed qu\u00e1n, so\u1ea1n Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf, \u0111\u1eb7t l\u00e0m Ti\u1ec1n bi\u00ean v\u00e0 Ch\u00ednh bi\u00ean, sai c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01a1n, Tr\u1ecbnh Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c v\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u0103ng H\u01b0ng sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng t\u00e0i, bi\u00ean t\u1eebng n\u0103m, ch\u00e9p t\u1eebng vi\u1ec7c, l\u1ea5y theo trong s\u1eed c\u0169, c\u00f2n \u00fd ch\u1ec9 v\u00e0 ngh\u0129a l\u1ec7 th\u00ec do ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh : v\u1ed1n \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec3n m\u00f4 r\u00f5 r\u1ec7t, t\u1eebng \u0111i\u1ec1u t\u1eebng m\u1ee5c ph\u00e2n minh. Tinh l\u1ea1i c\u1ea7u cho th\u00eam tinh, r\u00f5 l\u1ea1i mong cho th\u00eam r\u00f5 : \u0111i\u1ec1u n\u00e0y, Th\u00e1nh t\u1ed5 c\u00f3 \u00fd c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i \u0111\u00f3. Ta n\u1ed1i nghi\u1ec7p to, noi theo ph\u00e9p l\u1edbn, \u0111\u1ec3 l\u00f2ng n\u1ed1i ch\u00ed noi vi\u1ec7c [c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc]. N\u0103m m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, r\u1ed9ng t\u00ecm nh\u1eefng s\u00e1ch c\u00f2n s\u00f3t, b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1edf S\u1eed c\u1ee5c, k\u00e9n ch\u1ecdn c\u00e1c v\u0103n th\u1ea7n l\u00e0m vi\u1ec7c bi\u00ean so\u1ea1n \u1edf S\u1eed qu\u00e1n, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. L\u1ea1i ph\u00e1i t\u1ed5ng t\u00e0i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u00ednh ch\u00ednh th\u00eam \u0111\u1ec3 mong cho ch\u00f3ng ho\u00e0n th\u00e0nh. Ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ai \u0111em s\u00e1ch v\u1edf d\u00e2ng l\u00ean, giao c\u1ea3 cho S\u1eed qu\u00e1n tra x\u00e9t l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 gi\u00fap v\u1ec1 s\u1ef1 tham \u0111\u00ednh. S\u1eed th\u1ea7n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t d\u00e2ng b\u1ea3n th\u1ea3o l\u00ean. Ta tr\u00ean tu\u00e2n l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf, d\u01b0\u1edbi l\u1ea5y c\u00e1c s\u00e1ch, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u00ednh ch\u00ednh, c\u1ed1t sao cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Nay s\u00e1ch \u0111\u00e3 xong, d\u00e2ng l\u00ean. Ta k\u00ednh c\u1ea9n x\u00e9t k\u1ef9 l\u1ea1i : v\u0103n th\u1ef1c m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00fang, nh\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u01b0\u01a1ng l\u0129nh m\u00e0 ti\u1ebft m\u1ee5c r\u00f5 r\u00e0ng, tuy tr\u1eddi cao \u0111\u1ea5t d\u00e0y v\u1eabn kh\u00f3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng m\u1eb7t tr\u1eddi t\u1ecf, sao s\u00e1ng, \u0111\u00e3 r\u1ef1c r\u1ee1 th\u00eam ra. Truy nguy\u00ean t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 hai, m\u1edf ra S\u1eed c\u1ee5c, \u0111\u1ebfn nay 25 n\u0103m, ti\u1ebfp t\u1ee5c bi\u00ean ch\u00e9p th\u00e0nh s\u00e1ch, v\u1eady n\u00ean kh\u1eafc in, \u0111\u1ec3 t\u1ecf th\u00eam cu\u1ed9c th\u1ecbnh tr\u1ecb c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, s\u00e1ng l\u1ea1i s\u00e1ng th\u00eam, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi r\u1ed9ng kh\u1eafp, m\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ebfn \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m\u201d. B\u00e8n sai ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, m\u1edf c\u1ee5c kh\u1eafc b\u1ea3n in \u1edf trong S\u1eed qu\u00e1n. Tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng t\u1eeb t\u1ed5ng t\u00e0i \u0111\u1ebfn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh t\u1eebng c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 b\u1ed5ng, ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, s\u1eed th\u1ea7n \u0111em b\u1ea3n th\u1ea3o d\u00e2ng l\u00ean, vua b\u1ea3o T\u1ed5ng t\u00e0i Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cS\u1eed th\u1ea7n ch\u00e9p vi\u1ec7c, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c, duy c\u00f3 nh\u1eefng ch\u1ed7 d\u00f9ng 1, 2 ch\u1eef c\u00f2n ph\u1ea3i n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho \u1ed5n \u0111\u00e1ng, v\u1ec1 v\u0103n t\u1eeb t\u1eeb l\u00fac bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, \u1edf n\u01b0\u1edbc ta, l\u1ed1i c\u1ed5 ch\u1ea5t ph\u00e1c, ho\u1eb7c l\u1eabn c\u1ea3 qu\u1ed1c \u00e2m v\u00e0o ; \u0111\u1ebfn ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra ch\u1ec9 d\u1ee5, th\u1ef1c l\u00e0 v\u0103n minh m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc b\u1eaft \u0111\u1ea7u [r\u1ef1c r\u1ee1] t\u1eeb \u0111\u1ea5y. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean truy\u1ec1n b\u1ea3o cho s\u1eed th\u1ea7n, c\u1ee9 vi\u1ec7c ch\u00e9p th\u1eb3ng, nh\u01b0ng s\u1eeda l\u1ea1i \u0111\u00f4i ch\u00fat th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c trang nh\u00e3, x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi \u00fd ta\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn khi s\u00e1ch l\u00e0m xong, vua \u0111\u1ed9i m\u0169 m\u1eb7c \u00e1o, m\u1edf s\u00e1ch ra xem, d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cTa xem s\u1eed \u0111\u1eddi c\u1ed5, \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1, nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u00e0 Minh g\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, nh\u01b0ng nh\u00e0 H\u00e1n l\u00e0 \u0111\u00ecnh tr\u01b0\u1edfng nh\u00e0 Tr\u1ea7n, nh\u00e0 Minh l\u00e0 d\u00e2n bi\u00ean th\u00f9y nh\u00e0 Nguy\u00ean, \u0111\u1eddi sau c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u1ec9 ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0m b\u1ec1 t\u00f4i nh\u00e0 Tu\u1ef3, nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u00e0m t\u01b0\u1edbng nh\u00e0 Chu, th\u1ebf m\u00e0 g\u1eb7p th\u1eddi c\u01a1 t\u00ecm ra v\u1eadn h\u1ed9i, b\u1ec1 ngo\u00e0i c\u1ee9 d\u01b0\u01a1ng vi m\u00e0 b\u1ec1 trong ng\u1ea5m ng\u1ea7m b\u00e0y m\u01b0u k\u1ebf, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3. Tri\u1ec1u ta d\u1ef1ng nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng, v\u00e2ng m\u1ec7nh tr\u1eddi cho, tr\u01b0\u1edbc th\u00ec di\u1ec7t nh\u00e0 M\u1ea1c, ch\u1ed1ng v\u1edbi h\u1ecd Tr\u1ecbnh, sau th\u00ec l\u1ea5y \u1edf nh\u00e0 Ng\u1ee5y T\u00e2y : danh ngh\u0129a, c\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u1eddng, quang minh ch\u00ednh \u0111\u1ea1i bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o ! Coi ra, c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng k\u1ecbp. Nay s\u00e1ch Ti\u1ec1n bi\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 t\u1ed1t trong tri\u1ec1u th\u1ecbnh tr\u1ecb, c\u00e1c quan \u1edf b\u1ed9 ph\u1ea3i tra c\u1ee9u ngay \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 nh\u00e0 Thanh, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n b\u1ea1c cho r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ee3i ta \u0111\u00ednh ch\u00ednh, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y d\u00e2ng s\u00e1ch l\u00ean th\u00ec thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, Th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u1ea5p \u0111\u00f4ng Xu\u00e2n L\u1ed9c \u1edf trong Kinh th\u00e0nh, nguy\u00ean l\u00e0 vi\u00ean tr\u1ea1ch c\u1ee7a Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng, nay xin l\u1eadp th\u00eam ng\u00f4i ch\u00f9a \u1edf n\u01a1i \u0111\u1ea5t qu\u00fd ph\u00e1t Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n\u201d. Vua b\u00e8n ph\u00ea giao cho 2 b\u1ed9 L\u1ec5, C\u00f4ng b\u00e0n lu\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, th\u00ec vua \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd, m\u1edbi sai b\u1ed9 Binh ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng 600 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec1n binh, kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m. D\u00f9ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y. C\u00f4ng vi\u1ec7c th\u1ee3 thuy\u1ec1n xong, vua sai \u0111\u1eb7t t\u00ean ch\u00f9a l\u00e0 ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf, \u0111i\u1ec7n l\u00e0 \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i Gi\u00e1c, c\u00e1c [g\u00e1c] l\u00e0 c\u00e1c \u0110\u1ea1o Nguy\u00ean, nh\u00e0 trai b\u00ean t\u1ea3 l\u00e0 C\u00e1t T\u01b0\u1eddng t\u1eeb th\u1ea5t, nh\u00e0 trai b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 Tr\u00ed Tu\u1ec7 tinh x\u00e1, tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t d\u1ef1ng l\u1ea7u H\u1ed9 Ph\u00e1p, b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu \u0111\u1ec1u d\u1ef1ng c\u1eeda Linh Tinh. Quy ch\u1ebf r\u1ea5t r\u1ed9ng r\u00e3i.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y th\u00e1p 7 t\u1ea7ng \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, g\u1ecdi l\u00e0 th\u00e1p T\u1eeb Nh\u00e2n, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc d\u1ef1ng \u0111\u00ecnh H\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec7n. L\u1ea5y Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cho : Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 Khang \u00c2n l\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c Thi\u1ebfu khanh.<\/p>\n<p>Cho : \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam gia h\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0169 Ph\u00e1c th\u0103ng th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i. Ph\u00e1c c\u00f3 h\u1ecdc h\u1ea1nh, h\u1ecdc tr\u00f2 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u tin theo ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n x\u00e9t th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, n\u00ean m\u1edbi c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean. Cho Tri huy\u1ec7n B\u00f9i Qu\u1ed1c Trinh th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Tr\u1ea7n Di \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m ch\u00e2u Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf, ch\u1ee3t g\u1eb7p qu\u00e2n Man L\u00e0o, b\u00e8n giao chi\u1ebfn : b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 6 t\u00ean, 1 th\u1edbt voi v\u00e0 g\u01b0\u01a1m gi\u00e1o. T\u1ec9nh th\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean. Th\u01b0\u1edfng cho Di gia 1 c\u1ea5p, 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng th\u1ecb ti\u1ec1n 1 c\u00e1i \u00e1o ; nh\u1eefng binh d\u00f5ng \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n. Sau \u0111\u00f3, Tr\u1ea7n Di \u0111u\u1ed5i theo l\u1ea5y v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 400 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong ch\u00e2u, Di l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Giao d\u00e2n trong ch\u00e2u cho t\u1ec9nh ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 an s\u00e1p.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, v\u00ec B\u1ed1 ch\u00ednh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ef1 b\u1ecb b\u1ec7nh. Sau \u0111\u00f3 T\u1ef1 m\u1ea5t. D\u00f9ng \u0110\u1ea1t l\u00e0m th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh.<\/p>\n<p>X\u00e2y \u0111\u1eafp m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc, m\u1eb7t h\u1eefu v\u00e0 m\u1eb7t sau kinh th\u00e0nh v\u00e0 m\u1eb7t trong Tr\u1ea5n B\u00ecnh \u0111\u00e0i. 2.000 bi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng. Sai H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ph\u1ea1m Phi \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac gi\u00e1p xu\u00e2n sang h\u1ea1, kh\u00ed tr\u1eddi n\u00f3ng n\u1ef1c, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ed1c th\u00fac qu\u00e1 \u0111\u1ec3 th\u01b0 s\u1ee9c cho qu\u00e2n l\u00ednh\u201d.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 Binh \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng 300 bi\u1ec1n binh s\u1eeda sang s\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1eddng n\u01a1i ti\u1ec1m \u0111\u1ec3((1) Ti\u1ec1m \u0111\u1ec3 : Ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1eed khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i.1) \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 \u1edf cho ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f2n nh\u1ecf.<\/p>\n<p>Thi H\u1ed9i. Sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o ; Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n T\u00f4 Tr\u00e2n l\u00e0m Tri c\u1ed1ng c\u1eed. L\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch 10 ng\u01b0\u1eddi : Ho\u00e0ng C\u00f4ng Th\u1ecbnh, Nguy\u1ec5n L\u1eadp, B\u00f9i Duy Phan, Nguy\u1ec5n T\u01b0 Gi\u1ea3n, Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ea1o, Nguy\u1ec5n D\u01b0\u01a1ng Huy, V\u0103n \u0110\u1ee9c Khu\u00ea, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u1ee5y, Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh, H\u1ed3 S\u0129 Tu\u1ea7n. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 Ph\u00f3 b\u1ea3ng 15 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00e1t, Nguy\u1ec5n Ph\u1ea9m, L\u00ea V\u0103n Ph\u1ea3, L\u00ea Thi\u1ec1u, V\u0169 Di\u1ec5m, Phan \u0110\u00ecnh Tuy\u1ec3n, V\u0169 Duy Th\u00e0nh, Nguy\u1ec5n Duy T\u1ef1, L\u00ea Th\u1ebf Th\u1ee9, L\u00ea V\u0129nh Khanh, L\u00ea \u0110\u0103ng Tr\u1ea1c, Tr\u1ea7n C\u00f4ng So\u1ea1n, H\u1ed3 T\u00ednh, Nguy\u1ec5n S\u0129 \u1ea5n, Ph\u1ea1m V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng. C\u00f3 Gi\u1ea3i nguy\u00ean t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tri\u1ec7u C\u00f4ng B\u00e1ch (ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng V\u1ee5 N\u1eef, huy\u1ec7n Thi\u00ean B\u1ea3n) l\u1ea7m ph\u1ea1m ch\u1eef h\u00fay (b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef ho\u00e0n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) b\u00e8n c\u00e1ch tu\u1ed9t c\u1eed nh\u00e2n, cho v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t V\u0169 Danh Tr\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i, m\u1ea5t ch\u1ee9c. Gi\u00e1m kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, b\u1ecb th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai khinh b\u1ec9. M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i, Giai l\u00ean Tuy\u00ean Quang. Tr\u00ec n\u00f3i c\u00f3 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c trong t\u1ec9nh kh\u00f4ng l\u00fd h\u1ed9i \u0111\u1ebfn. L\u1ea1i c\u00f3 l\u1eddi than th\u1edf th\u01b0\u01a1ng 2 b\u1ea1n gi\u00e0 \u0111\u1ed3ng s\u1ef1, l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00e0o Gi\u00e1m v\u00e0 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh. Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, th\u00e0nh \u0111\u1ea5t cao \u0111\u1ebfn 3, 4 th\u01b0\u1edbc, tr\u00ean c\u1eafm ch\u00f4ng tre, nh\u00e0 c\u1eeda n\u01a1i s\u1ea3nh th\u1ef1 r\u1ea5t l\u00e0 ti\u00eau \u0111i\u1ec1u ; \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 ph\u1ed1 ph\u01b0\u1eddng tr\u00f4ng kh\u00f4ng th\u1ec3 coi \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u1ed7i n\u0103m, b\u1eaft d\u00e2n trong h\u1ea1t ph\u1ea3i n\u1ed9p ch\u00f4ng tre, m\u1ed9t n\u0103m ph\u00ed t\u1ed5n kh\u00f4ng k\u00e9m h\u01a1n v\u00e0i ngh\u00ecn quan ti\u1ec1n, b\u1ecdn m\u1ecdt th\u1eeba h\u00e0nh l\u1ea1i sinh t\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3, r\u1ea5t l\u00e0 phi\u1ec1n nhi\u1ec5u\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan tr\u1ecdng. Tr\u01b0\u1edbc kia, L\u00ea \u0110\u1ea1i C\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 xin x\u00e2y \u0111\u1eafp th\u00e0nh, nh\u01b0ng r\u1ed3i v\u00ec vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, n\u1eeda ch\u1eebng ph\u1ea3i \u0111\u00ecnh ch\u1ec9. B\u1ecdn Gi\u00e1m l\u00e0m quan \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 g\u1ea7n 2 n\u0103m m\u00e0 kh\u00f4ng l\u01b0u t\u00e2m ch\u00fat n\u00e0o, ch\u1ec9 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u00e1i kho b\u1eb1ng ng\u00f3i l\u00e0 r\u1ed3i vi\u1ec7c, c\u00f2n ngo\u00e0i ra ch\u01b0a h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec ! Th\u1eadm ch\u00ed ch\u1ed7 s\u1ea3nh th\u1ef1 ti\u00eau \u0111i\u1ec1u, b\u1ecb vi\u00ean th\u1ed1ng h\u1ea1t tham h\u1eb7c ! Th\u1eed ngh\u0129 : l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i gi\u1eef m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ch\u1ee9c ph\u1eadn \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? V\u1eady chu\u1ea9n cho ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng\u201d. B\u1ecdn Gi\u00e1m l\u1ea1i cho l\u00e0 qu\u00e2n \u00edt, d\u00e2n \u00edt \u0111\u1ec3 g\u1ee1 t\u1ed9i. Vua gh\u00e9t l\u00e0 v\u0103n s\u1ee9c \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng ch\u1ebf. R\u1ed3i \u0111\u00f3, b\u1ecdn Gi\u00e1m ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c. L\u1ea5y ngay th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u, b\u1ed5 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh L\u00ea D\u1ee5c \u0110\u1ee9c, b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang. Khi v\u00e0o t\u1eeb t\u1ea1 [\u0111i nh\u1eadm ch\u1ee9c], nh\u00e0 vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110i chuy\u1ebfn n\u00e0y c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng ngh\u0129 b\u1ecf h\u1ebft th\u00f3i t\u1ec7, s\u1eeda sang th\u00e0nh tr\u00ec, \u0111\u1eebng nh\u01b0 L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m v\u00e0 V\u0169 Danh Tr\u00ec ch\u1ec9 l\u00e0m tr\u00f2 ch\u01a1i\u201d.<\/p>\n<p><a>B\u1ecdn ph\u00e1i vi\u00ean Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng, \u0111i Trung Qu\u1ed1c, \u0111\u00e3 v\u1ec1. Tr\u01b0\u1edbc kia, thuy\u1ec1n Thanh Loan b\u1ecb ch\u00e1y v\u1ee1, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u01b0\u1ee1ng Qu\u1ea3ng K\u1ef3 C\u1ed1ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, vua nh\u00e0 Thanh c\u1ea5p cho 2.300 l\u1ea1ng b\u1ea1c, l\u1ea1i c\u1ea5p cho thuy\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a v\u1ec1. Vua [Thi\u1ec7u Tr\u1ecb] cho l\u00e0 b\u1ecdn H\u1ee3p m\u1ed9t khi l\u1ea7m l\u1ee1, vi\u1ec7c c\u0169ng l\u00e0 v\u00f4 t\u00e2m, nh\u01b0ng chuy\u1ebfn \u0111i \u1ea5y \u1ee9ng \u0111\u1ed1i th\u00f9 t\u1ea1c \u0111\u1ec1u gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c phong th\u1ec3, n\u00ean kh\u00f4ng n\u1ee1 qu\u1edf tr\u00e1ch cho l\u1eafm, ch\u1ec9 gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, tr\u1eebng ph\u1ea1t qua loa, r\u1ed3i \u0111\u1ed5i H\u1ee3p sang H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9.<\/a><\/p>\n<p>Cho : Th\u00e1i b\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u1ef9 th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ee5 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m, Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m, v\u1eabn sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh trong Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra, \u0111i\u1ec1u m\u1ee5c phi\u1ec1n ph\u1ee9c, \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u00e0n lu\u1eadn, t\u00e2u l\u00ean ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh (ty C\u1ea9n t\u00edn thu\u1ed9c v\u00e0o Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9, chia l\u00e0m 2 ph\u00f2ng Tu\u00e2n s\u1ef1 v\u00e0 Ph\u1ee5ng th\u1ea3ng, trong ch\u1ed7 \u0111\u00f3, ph\u00f2ng Tu\u00e2n s\u1ef1 l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra 2 t\u00e0o \u1ea5n ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 N\u1ed9i ph\u1ee5ng ; ph\u00f2ng Ph\u1ee5ng th\u1ea3ng l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ra 2 t\u00e0o Nghi tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 Qu\u00fd h\u00f3a, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf ty [C\u1ea9n t\u00edn] \u1ea5y chia nhau th\u1eeba h\u00e0nh. C\u00f2n t\u00e0o \u1ea5n ch\u01b0\u01a1ng th\u00ec : chuy\u00ean l\u00e0m v\u0103n th\u01b0, gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng, ti\u1ebfp nh\u1eadn s\u1edb t\u1ea5u \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec7 l\u00ean, nh\u1eadn t\u1edd t\u01b0 c\u1ee7a c\u00e1c nha \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, c\u00e1c vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m do Trung s\u1ee9 chuy\u1ec3n \u0111\u1ea1t \u0111\u1ebfn, ti\u1ebfp nh\u1eadn c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u0103ng k\u00fd h\u1eb1ng ng\u00e0y, chi\u1ebfu t\u1eebng t\u00e0o giao \u0111i thi h\u00e0nh. C\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng qu\u1ea3 ph\u1ea9m th\u1ed5 ng\u01a1i m\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh d\u00e2ng ti\u1ebfn c\u0169ng do t\u00e0o [\u1ea5n ch\u01b0\u01a1ng] \u1ea5y ki\u1ec3m giao cho Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ph\u1ee5ng gi\u1eef. Khi g\u1eb7p c\u00f3 l\u1ec5 ti\u1ebft, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m c\u00e1c l\u1ec5 v\u1eadt r\u1ed3i \u0111\u1ef1ng v\u00e0o th\u1ee9 g\u00ec \u0111\u00f3, chuy\u1ec3n giao cho Quang l\u1ed9c t\u1ef1 d\u00e2ng l\u00ean. T\u00e0o N\u1ed9i ph\u1ee5ng ph\u1ea3i gi\u1eef nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 : c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o do n\u1ed9i \u0111\u00ecnh ngh\u0129 ra l\u00e0m phi\u1ebfu bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 ; t\u1ea5t c\u1ea3 nh\u1eefng vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c ho\u00e0ng ph\u00e1i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean ; v\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee9 chi ra nh\u01b0 c\u00e1c ban \u0103n l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m c\u00f9ng ti\u1ec1n g\u1ea1o c\u1ea5p h\u1eb1ng th\u00e1ng \u1edf trong n\u1ed9i cung ; bi\u00ean nh\u1eefng th\u1ee9 v\u1ecb \u0103n ngon ng\u1ecdt t\u00e2u l\u00ean nh\u00e0 vua bi\u1ebft \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd ; cho \u0111\u1ebfn t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u1ec5 trong m\u1ed9t n\u0103m, l\u1ec7 ph\u1ea3i chi ti\u1ec1n c\u00f4ng ra l\u00e0m, \u0111\u1ec1u do t\u00e0o [N\u1ed9i ph\u1ee5ng] \u1ea5y chuy\u00ean bi\u1ec7n. T\u00e0o Nghi tr\u01b0\u1ee3ng gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3 l\u1ed7 b\u1ed9 thu\u1ed9c v\u1ec1 xa gi\u00e1 trong cung, v\u00e0 ch\u1ee9a s\u1eb5n c\u00e1c th\u1ee9 the, l\u00e0, g\u1ea5m, \u0111o\u1ea1n, v\u1ea3i, l\u1ee5a, chuy\u00ean gi\u1eef s\u1ed5 nh\u1eadt k\u00fd c\u1ee7a ph\u00f2ng Ph\u1ee5ng n\u00f4, chi\u1ebfu t\u1eebng k\u1ef3 t\u00e2u l\u00ean vua bi\u1ebft. T\u00e0o Qu\u00fd h\u00f3a chuy\u00ean gi\u1eef c\u00e1c h\u1ea1ng v\u00e0ng, b\u1ea1c, t\u00f9y vi\u1ec7c ti\u00eau ra ho\u1eb7c gi\u1eef l\u1ea1i, v\u00e0 cung \u1ee9ng c\u00e1c l\u1ec5 theo l\u1ec7 ph\u1ea3i d\u00f9ng c\u00e1c h\u1ea1ng ph\u1ea9m v\u1eadt, chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u1ea5y \u1edf kho ra \u0111\u1ec3 s\u1eb5n cho \u0111\u1ee7 chi d\u00f9ng ; cho \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m so\u00e1t hoa qu\u1ea3 trong v\u01b0\u1eddn c\u00e2y, c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u1ebf \u1edf Kim S\u01a1n v\u00e0 s\u1ed5 bi\u00ean c\u00e1c chim mu\u00f4ng. C\u00e1c vi\u1ec7c tr\u00ean n\u00e0y \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu vi\u1ec7c trong t\u00e0o m\u00e0 tu\u00e2n h\u00e0nh, cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. G\u1eb7p khi c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m c\u1ea7n k\u00edp, th\u00ec cho h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n b\u1ea1c m\u00e0 l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi n\u1ecd \u0111\u00f9n cho ng\u01b0\u1eddi kia.<\/p>\n<p>(- L\u1ec7 c\u0169 : nh\u1eefng th\u1ee9 qu\u1ea3 ph\u1ea9m thanh t\u1ecbnh, nguy\u00ean do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 tr\u1eef l\u1ea1i, khi g\u1eb7p c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft, tr\u01b0\u1edbc do Th\u1ecb v\u1ec7 th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Quang l\u1ed9c t\u1ef1 s\u1ee9c l\u00e0m. K\u00ednh c\u1ea9n t\u00ecm th\u1ee9 \u0111\u1ec3 [l\u1ec5 v\u1eadt], r\u1ed3i do nh\u00e2n vi\u00ean Quang l\u1ed9c t\u1ef1 ph\u1ee5ng \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i d\u00e2ng l\u00ean. T\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft h\u1eb1ng n\u0103m theo l\u1ec7 c\u00f3 \u0111\u1ef1ng c\u00e1c qu\u1ea3 ph\u1ea9m thanh t\u1ecbnh d\u00e2ng l\u00ean, th\u00ec \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tr\u01b0\u1edbc 2 ng\u00e0y, do b\u1ed9 L\u1ec5 ph\u00e1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c ty, lang trung ho\u1eb7c vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, c\u00f9ng v\u1edbi nh\u00e2n vi\u00ean Quang l\u1ed9c t\u1ef1, th\u00e2n \u0111\u1ebfn Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m r\u1ed3i li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ef1ng v\u00e0o th\u1ee9 g\u00ec m\u00e0 d\u00e2ng l\u00ean, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 do Quang l\u1ed9c t\u1ef1 chuy\u00ean bi\u1ec7n nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00f3 qu\u1ea3 ph\u1ea9m t\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i d\u00e2ng l\u00ean, c\u0169ng do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 b\u00e1o cho b\u1ed9 L\u1ec5 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec1u \u00edt m\u00e0 \u0111\u1ef1ng v\u00e0o th\u1ee9 g\u00ec \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u00ean. Khi xong vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u giao Quang l\u1ed9c t\u1ef1 ph\u1ee5ng \u0111\u1ec7, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i k\u00ednh d\u00e2ng.<\/p>\n<p>( \u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, m\u1ed7i th\u00e1ng v\u00e0o nh\u1eefng ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, m\u1ed3ng 10 v\u00e0 20, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00f4ng ch\u00faa trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh c\u00f3 ph\u1ee5ng Ch\u1ec9 d\u1ee5, k\u00ednh \u0111\u1ec7 l\u1ec5 ph\u1ea9m d\u00e2ng l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd, th\u00ec do Th\u00e1i gi\u00e1m \u0111\u1ec7 giao c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng. Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, r\u1ed3i l\u00e0m c\u00e1i thi\u1ebfp \u0111\u1ecf, chuy\u1ec3n giao Th\u00e1i gi\u00e1m k\u00ednh \u0111\u1ec7. T\u1eeb nay, ph\u00e0m \u0111\u1ebfn k\u1ef3, tr\u01b0\u1edbc 1 \u2013 2 ng\u00e0y, do Th\u00e1i gi\u00e1m g\u1eedi t\u00e2u l\u00ean, tr\u1ef1c ph\u1ee5ng giao ra ph\u1ea3i ti\u1ebfn nh\u1eefng l\u1ec5 ph\u1ea9m g\u00ec v\u00e0 ng\u00f4i th\u1ee9 [l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t] c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00f4ng ch\u00faa, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y, l\u1ea1i do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho v\u1ec7 Loan gi\u00e1 ph\u1ea3i ch\u1ec9nh b\u1ecb long \u0111\u00ecnh, t\u00e1n, l\u1ecdng ch\u1ef1c s\u1eb5n \u1edf Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng, 1 vi\u00ean Th\u00e1i gi\u00e1m v\u1eadn \u0111\u1ee7 m\u0169 \u00e1o k\u00ednh \u0111\u1ec7 ph\u1ee5ng tr\u1ef1c t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean.<\/p>\n<p>( \u2013 L\u1ec7 c\u0169 : ph\u00e0m Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u1edf trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, \u0111\u1ec1u do nguy\u00ean ty Thanh c\u1ea9n ph\u1ee5ng th\u1ea3o ti\u1ebfn tr\u00ecnh, k\u00ednh ph\u1ee5ng nh\u00e0 vua \u0111i\u1ec3m son, t\u1ee9c do Th\u00e1i gi\u00e1m ph\u00ea ph\u1ee5ng, b\u1ea3n son v\u00e0 phi\u1ebfu th\u1ea3o ra \u0111\u1ec1u do Th\u00e1i gi\u00e1m ph\u1ee5ng th\u1ee7. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m d\u1ee5 Ch\u1ec9 \u1edf trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, c\u1eed Th\u00e1i gi\u00e1m chuy\u1ec3n truy\u1ec1n Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 tu\u00e2n h\u00e0nh, nh\u01b0ng \u1edf cu\u1ed1i t\u1edd gi\u1ea5y ph\u1ea3i bi\u00ean r\u00f5 : th\u1ecb v\u1ec7 t\u00f4i t\u00ean h\u1ecd l\u00e0 g\u00ec ph\u1ee5ng duy\u1ec7t, thu\u1ed9c ty t\u00f4i h\u1ecd t\u00ean l\u00e0 g\u00ec ph\u1ee5ng th\u1ea3o, ti\u1ebfn tr\u00ecnh. K\u00ednh ph\u1ee5ng nh\u00e0 vua \u0111i\u1ec3m son, r\u1ed3i do vi\u00ean Th\u00e1i gi\u00e1m chi\u1ec3u l\u1ec7 ph\u00ea ph\u1ee5ng, \u0111\u00f3ng \u1ea5n c\u00f3 2 ch\u1eef \u201ct\u1ec1 gia\u201d ; b\u1ea3n son v\u1eabn do Th\u00e1i gi\u00e1m ph\u1ee5ng th\u1ee7, k\u00ednh l\u1ee5c tu\u00e2n bi\u1ebft ; nguy\u00ean phi\u1ebfu th\u1ea3o ra, do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ph\u1ee5ng th\u1ee7, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c t\u1edd phi\u1ebfu l\u1ee5c c\u1ee7a Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 c\u00f3 \u0111i\u1ec3m son v\u00e0 ph\u00ea son, c\u0169ng do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ph\u1ee5ng th\u1ee7 ; n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c quan h\u1ec7 v\u1edbi nha n\u00e0o, th\u00ec theo l\u1ec7 cung l\u1ee5c, b\u1ea5t t\u1ea5t ch\u1ec9 giao vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c l\u1ee5c bi\u1ec7n nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho kh\u1ecfi b\u1ec1 b\u1ed9n. Duy nh\u1eefng t\u1edd t\u1ea5u c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ch\u1eef ph\u00ea th\u00ec chi\u1ec3u l\u1ec7 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>( \u2013 K\u00ednh x\u00e9t : kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, nguy\u00ean c\u00f3 1 gian \u0111\u1ec3 s\u1ebd c\u1ea5p l\u00e0m c\u00f4ng s\u1edf \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9, li\u1ec1n v\u1edbi s\u1edf L\u1ed7 b\u1ed9, v\u1ec7 Loan gi\u00e1, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c t\u1edd s\u1edb t\u1ea5u c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 \u0111\u1ec7 l\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ec7 n\u1ed9p c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt th\u1ed5 ng\u01a1i, \u0111\u1ec1u ti\u1ebfp nh\u1eadn \u1edf \u0111\u00f3 r\u1ed3i sau m\u1edbi chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng. Nay \u0111\u00e3 ph\u1ee5ng ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m nh\u00e2n vi\u00ean Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 l\u1ea5y Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0m n\u01a1i t\u00fac tr\u1ef1c l\u00e0m vi\u1ec7c, n\u1ebfu t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c v\u0103n th\u01b0 v\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng v\u1eabn ti\u1ebfp nh\u1eadn \u1edf s\u1edf c\u0169, kh\u00f4ng kh\u1ecfi tr\u1edf \u0111i tr\u1edf l\u1ea1i cho l\u00e2u vi\u1ec7c ra, c\u00e1i ch\u1ed7 c\u00f4ng s\u1edf tr\u01b0\u1edbc giao cho ty Thanh c\u1ea9n hi\u1ec7n c\u00f2n b\u1ecf kh\u00f4ng ; nay l\u1ea5y c\u00f4ng s\u1edf ty \u1ea5y \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u00f2ng tr\u1ef1c Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. Ph\u00e0m \u1ea5n quan ph\u00f2ng v\u00e0 \u0111\u1ed3 k\u00fd m\u1edbi c\u1ea5p \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 \u1edf \u0111\u1ea5y. M\u1ed7i th\u00e1ng c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t 13 t\u00ean qu\u00e2n \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y ho\u1eb7c v\u1ec7 Kim ng\u00f4 canh gi\u1eef. L\u1ea1i, v\u1ec1 g\u00f3c t\u00e2y nam \u1edf tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed1c c\u00f4ng trong N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 d\u1ef1ng l\u00ean 5 gian nh\u00e0 ng\u00f3i \u0111\u1ec3 l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. T\u1eeb nay, trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 ph\u1ea3i \u0111i l\u1ea1i v\u00e0 ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ec7 ti\u1ebfn, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u1ea5y b\u00e1o cho bi\u1ebft v\u00e0 ch\u1ef1c h\u1ea7u Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chuy\u1ec3n b\u00e1o cho qu\u1ea3n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u1ec3m nh\u1eadn. N\u1ebfu vi\u1ec7c quan h\u1ec7 v\u00e0o v\u0103n th\u01b0 th\u00ec \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn ph\u00f2ng tr\u1ef1c Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. N\u1ebfu vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt th\u00ec \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t gian tr\u01b0\u1edbc c\u1ea5p l\u00e0m c\u00f4ng s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 \u0111\u1ec1u giao c\u1ea3 cho s\u1edf L\u1ed7 b\u1ed9. L\u1ea1i n\u1eefa, nguy\u00ean D\u01b0\u1ee1ng Ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng quy m\u00f4 r\u1ed9ng r\u00e3i, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho l\u1ea5y 5 gian m\u1eb7t sau gi\u1eefa nh\u00e0 \u1ea5y l\u00e0m n\u01a1i cho nh\u00e2n vi\u00ean ty C\u1ea9n t\u00edn l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng. C\u00f2n nh\u1eefng ti\u1ec1n nong c\u00e1c h\u1ea1ng m\u00e0 ty \u1ea5y ph\u1ea3i gi\u1eef v\u1eabn \u0111\u1ec3 \u1edf m\u1ed9t gian b\u00ean t\u1ea3 v\u1ec1 m\u1eb7t sau, hi\u00ean b\u00ean h\u1eefu nh\u00e0 l\u00e0m kho Ti\u00ean tr\u01b0\u1ee3ng, hi\u00ean b\u00ean t\u1ea3 nh\u00e0 l\u00e0m s\u1edf Ng\u1ef1 y.<\/p>\n<p>(- T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, nh\u1eefng gi\u1edd sinh ho\u00e0ng t\u1eed, c\u00f4ng ch\u00faa \u1edf trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, \u0111\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y th\u00e1ng m\u1edbi \u0111\u1eb7t t\u00ean, sau m\u1edbi ti\u1ebfp Th\u00e1i gi\u00e1m truy\u1ec1n b\u00e1 ra nguy\u00ean ty Thanh c\u1ea9n bi\u00ean v\u00e0o danh s\u00e1ch ho\u00e0ng ph\u00e1i, t\u1ee9c th\u00ec do Th\u00e1i gi\u00e1m cung gi\u00e1m b\u00e1o ngay l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c th\u1ef1c.<\/p>\n<p>(- T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 cung \u1ee9ng c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u1ee9 c\u1ea7n d\u00f9ng nh\u01b0 gi\u1ea5y v\u00e0ng, gi\u1ea5y b\u1ea1c, gi\u1ea5y ti\u1ec1n, h\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e8n, r\u01b0\u1ee3u, ch\u00e8, \u0111\u1ec1u do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea5y c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u1edf kho, giao cho ty C\u1ea9n t\u00edn tr\u1eef s\u1eb5n, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 th\u00ec chi ph\u00e1t. Nha nguy\u00ean \u0111\u1ec7 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u1ea5y l\u00e0m ra s\u1ed5 chi ti\u00eau do ngay qu\u1ea3n Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n k\u00fd nh\u1eadn l\u00e0m b\u1eb1ng. Nay n\u1ebfu \u0111\u1ec3 c\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng kho\u1ea3n do trung s\u1ee9 truy\u1ec1n \u0111\u1ec7, c\u1ee9 10 ng\u00e0y m\u1ed9t k\u1ef3 phi\u1ebfn t\u1ea5u l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, ch\u01b0a kh\u1ecfi phi\u1ec1n ph\u1ee9c. T\u1eeb nay, ph\u00e0m m\u1ed7i th\u00e1ng, m\u1ed9t k\u1ef3 phi\u1ebfn t\u1ea5u l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, \u0111\u1ec3 h\u1ea7u nh\u00e0 vua ch\u1ea5m son, l\u1ee5c giao cho nguy\u00ean nha tu\u00e2n h\u00e0nh.<\/p>\n<p>(- L\u1ec7 c\u0169 : Ph\u00e0m trung s\u1ee9 chuy\u1ec3n \u0111\u1ec7 ti\u1ebfn v\u00e0o n\u1ed9i cung, c\u00f3 ban th\u01b0\u1edfng cho ai t\u1eeb 15 quan ti\u1ec1n ho\u1eb7c 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn s\u1ed1 \u1ea5y, th\u00ec c\u1ee9 vi\u1ec7c tu\u00e2n h\u00e0nh, sau bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 chi ti\u00eau, t\u1eeb sau kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o s\u1ed1 \u1ea5y, cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd th\u1eadn tr\u1ecdng.<\/p>\n<p>(- L\u1ec7 c\u0169 : Ch\u00f9a Th\u00e1nh Duy\u00ean v\u00e0 qu\u00e1n Linh H\u1ef1u, theo l\u1ec7, c\u00e1c l\u1ec5 d\u00e2ng c\u00fang trong nh\u1eefng ng\u00e0y kh\u00e1nh \u0111\u1ea3n ch\u01b0 Ph\u1eadt, ng\u00e0y ti\u1ebft tam nguy\u00ean v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng trong h\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ec1u do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chi\u1ebfu ph\u00e1t. Duy c\u00f3 l\u1ec7 c\u00e1c l\u1ec5 \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, ch\u00f9a Gi\u00e1c Ho\u00e0ng, l\u1ea1i do b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ebfu ph\u00e1t, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng nh\u1ea5t tr\u00ed. Sau \u0111\u00e2y, l\u1ec7 c\u00e1c l\u1ec5 ph\u1ea3i chi v\u00e0o ch\u00f9a Th\u00e1nh Duy\u00ean, ch\u00f9a Linh H\u1ef1u, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ebfu ph\u00e1t. L\u1ea1i n\u1eefa, h\u1eb1ng n\u0103m 2 ti\u1ebft l\u1edbn V\u1ea1n th\u1ecd v\u00e0 Th\u00e1nh th\u1ecd, nh\u1eefng ch\u00f9a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u1eadp ra v\u00e0 ch\u00f9a c\u00e1c s\u01a1n m\u00f4n l\u1eadp ra, l\u1ec7 c\u00f3 t\u1ee5ng kinh c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, c\u00e1c l\u1ec5 ph\u1ea9m c\u1ea7n nh\u1eefng g\u00ec, do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chi\u1ebfu ph\u00e1t. Duy c\u00f3 ch\u00f9a Gi\u00e1c Ho\u00e0ng l\u1ea1i do b\u1ed9 H\u1ed9 chi\u1ebfu ph\u00e1t. Xin \u0111\u1ec1u do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 chi\u1ebfu ph\u00e1t, \u0111\u1ec3 cho c\u00e1c ty c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch m\u00e0 nh\u1ea5t lu\u1eadt r\u00f5 r\u00e0ng).<\/p>\n<p>Th\u1ed5 d\u00e2n huy\u1ec7n Long Kh\u00e1nh, t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a, \u0111\u00f3i. H\u1ea1 l\u1ec7nh gi\u1ea3m gi\u00e1 th\u00f3c \u0111\u1ec3 b\u00e1n cho d\u00e2n (m\u1ed7i h\u1ed9c gi\u1ea3m th\u00e0nh ti\u1ec1n 1 quan 8 ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>Sai ch\u1ebf d\u1ea5u \u0111\u1ed3 k\u00fd v\u00e0 d\u1ea5u ki\u1ec1m \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho c\u01a1 L\u1ea1ng d\u0169ng m\u1edbi \u0111\u1eb7t \u1edf t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>D\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 vi\u1ec7c r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n, \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng 3 ti\u1ebfng ho\u1eb7c 6 ti\u1ebfng. Vua nghe th\u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 hi\u1ec7u c\u1ee7a trong qu\u00e2n, d\u00e2n gian sao \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1m d\u1ee5ng ! S\u1ee9c cho ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean hi\u1ec3u th\u1ecb r\u00f5 r\u00e0ng cho d\u00e2n bi\u1ebft ; sau c\u00f2n ph\u1ea1m c\u1ea5m n\u1eefa th\u00ec b\u1eaft t\u1ed9i. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u00e0 d\u00e2n g\u1eb7p vi\u1ec7c vui m\u1eebng, vi\u1ec7c th\u1edd th\u1ea7n ch\u00e8o h\u00e1t x\u01b0ng t\u1ee5ng th\u00e1i b\u00ecnh, nh\u01b0 tr\u1ed1ng, k\u00e8n, thanh la, n\u1ea1o b\u1ea1t th\u00ec kh\u00f4ng v\u00e0o l\u1ec7 c\u1ea5m\u201d. B\u1eaft \u0111\u1ea7u quy \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch thu\u1ebf m\u1ecf \u0111\u1ed3ng Tr\u00ecnh L\u1ea1n \u1edf ch\u00e2u Th\u1ee7y V\u0129 (m\u1ed7i n\u0103m ph\u1ea3i n\u1ed9p 600 c\u00e2n \u0111\u1ed3ng).<\/p>\n<p>H\u1eadu b\u1ed5 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1ed9c, v\u00ec n\u0103m ngo\u00e1i quy\u1ec1n bi\u1ec7n huy\u1ec7n v\u1ee5, trong h\u1ea1t c\u00f3 x\u1ea3y tai n\u1ea1n m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u00ecnh b\u00e1o. B\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u0129 ph\u1ea1t c\u00e1ch l\u01b0u, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y b\u1ed5 quan s\u1ebd thi h\u00e0nh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n cho r\u1eb1ng L\u1ed9c c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean Tri huy\u1ec7n. B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u xin chu\u1ea9n cho b\u1ed5 th\u1ee5 nh\u01b0ng chi\u1ebfu \u00e1n c\u00e1ch l\u01b0u. Vua n\u00f3i : \u201cL\u1ed9c ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1ee9c h\u00e0m g\u00ec, sao l\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e1ch l\u01b0u ?. L\u1eddi n\u00f3i ngang ph\u00e8, ch\u01b0a h\u1ee3p s\u1ef1 l\u00fd ! T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1ed9c can \u00e1n tr\u01b0\u1edbc khi c\u00f3 \u00e1n chi\u1ebfu th\u00ec \u0111\u1ed5i ra l\u00e0m \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m. Quan t\u1ec9nh \u0111\u00e3 b\u1ea3o c\u1eed, chu\u1ea9n cho b\u1ed5 th\u1ee5 Tri huy\u1ec7n H\u00e0 \u0110\u00f4ng. Sau, h\u1ec5 c\u00f3 nh\u00e2n vi\u00ean h\u1eadu b\u1ed5 m\u00e0 quy\u1ec1n nhi\u1ebfp \u1edf \u0111\u00e2u, n\u1ebfu can \u00e1n ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n, ph\u1ea3i chi\u1ebfu lu\u1eadt, \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i danh r\u00f5 r\u00e0ng th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00e0m h\u1ed7n nh\u01b0 th\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>Sai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i t\u1ebf t\u1eed tu\u1ea5t nh\u1eefng bi\u1ec1n binh b\u1ecb n\u1ea1n s\u00f3ng gi\u00f3. M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ph\u00e1i 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n hi\u1ec7u l\u0129nh \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t t\u1ea3i \u0111i, g\u1eb7p n\u1ea1n gi\u00f3, tr\u00f4i \u0111i m\u1ea5t, 79 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ec1n binh b\u1ecb tr\u00f4i gi\u1ea1t kh\u00f4ng bi\u1ebft v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o ; \u0111\u00e3 cho d\u00f2 h\u1ecfi, kh\u00f4ng c\u00f3 t\u0103m h\u01a1i g\u00ec. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai chi\u1ebfu l\u1ec7 ch\u1ebft tr\u1eadn, c\u1ea5p tu\u1ea5t cho g\u1ea5p \u0111\u00f4i, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n chi\u00eau h\u1ed3n \u0111\u1ec3 t\u1ebf.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Phan V\u0103n M\u1eabn m\u1ea5t. M\u1eabn c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, gia c\u1ea5p cho 100 quan ti\u1ec1n. L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tam v\u1ec7 dinh H\u1eefu qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00f4 b\u1ed5 thay v\u00e0o. Cho Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Huy th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tam v\u1ec7 dinh H\u1eefu.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng \u2013 B\u00ecnh ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean ; T\u1ebf t\u1eedu Ph\u1ea1m B\u00e1 Thi\u1ec1u b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0169 Ph\u00e1c c\u1ea3i b\u1ed5 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u1ebf t\u1eedu ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Ki\u1ec1u N\u0103ng Th\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u1edf h\u1ea3i ph\u1eadn Ngh\u1ec7 An b\u1ecb gi\u00f3 l\u1eadt \u00fap. C\u00f3 1 t\u00ean l\u01b0u t\u00f9 b\u1ecb \u0111\u00e0y may \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng s\u00f3t. Ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua sai tha cho t\u1ed9i l\u01b0u, giao v\u1ec1 b\u1ea3n t\u1ec9nh sung l\u00e0m qu\u00e2n. Nh\u00e2n th\u1ec3, s\u1eafc cho b\u1ed9 H\u00ecnh : sau c\u00f3 vi\u1ec7c gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf, ph\u1ea3i tra r\u00f5 nguy\u00ean \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc cho gi\u1ea3m.<\/p>\n<p><a>D\u1eddi nh\u00e0 \u1edf c\u1ee7a Qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111em l\u00e0m \u1edf b\u00ean h\u1eefu th\u00e0nh t\u1ec9nh An Giang. Tr\u01b0\u1edbc kia, L\u1ea1p man qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, Huy\u1ec7n qu\u00e2n l\u00e0 Ng\u1ecdc Thu, Ng\u1ecdc Nguy\u00ean, theo quan qu\u00e2n ta chuy\u1ec3n v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, ng\u1ee5 t\u1ea1m \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n \u0111\u1ea5t th\u00f4n Ch\u00e2u Ph\u00fa ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh cho r\u1eb1ng \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u1ea9m th\u1ea5p, xin chi c\u1ee7a kho giao cho th\u1ed5 d\u00e2n l\u00e0m l\u1ea1i nh\u00e0 \u1edf t\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111i\u1ebfm Giang Ph\u01b0\u1edbc g\u1ea7n t\u1ec9nh. Vua y cho.<\/a><\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTh\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eadu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00ed do Kinh ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n, \u0111\u00eam g\u1eb7p thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, cho s\u00fang b\u1eafn ch\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n. Vua sai th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc cho ba \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi Long h\u1ea1ng l\u1edbn. L\u1ea1i sai U\u1ea9n \u0111i\u1ec1u tra l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c, th\u00ec U\u1ea9n t\u00e2u ti\u1ebfn : \u201cTr\u00ed qu\u1ea3 l\u00e0 m\u1ea1o nh\u1eadn c\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u1ea7u th\u01b0\u1edfng\u201d. Tr\u00ed b\u00e8n ph\u1ea3i t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u01b0u, b\u1ecb g\u00f4ng, h\u1ebft h\u1ea1n, ph\u00e1t giao l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed9i H\u1ed9 v\u1ec7 .<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ea3 c\u01a1 t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim T\u00fa th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 B\u1eafc Ninh. T\u00fa v\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, quan t\u1ec9nh cho l\u00e0 m\u1eabn c\u00e1n, c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean, n\u00ean m\u1edbi b\u1ed5 d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u1ec7 c\u0169 : qu\u00e2n \u0111\u1ed3n tr\u00fa \u1edf ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh l\u1ea5y ti\u1ec1n ph\u00e1t thay cho l\u01b0\u01a1ng (m\u1ed7i m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o chi\u1ebft th\u00e0nh ti\u1ec1n 1 quan 4 ti\u1ec1n), v\u1eadn c\u1ea5p kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n. V\u1eady xin c\u1ee9 v\u00e0o n\u01a1i g\u1ea7n, tr\u00edch l\u1ea5y s\u1ed1 ti\u1ec1n thu\u1ebf c\u1ee7a d\u00e2n b\u1ed1n huy\u1ec7n T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, K\u1ef3 S\u01a1n, H\u1ed9i Nguy\u00ean, V\u0129nh Ho\u00e0 ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u00e0ng, v\u1ea3i, s\u00e1p ong v\u1ec1 thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n, n\u0103m ngo\u00e1i chi\u1ebft cho ph\u1ea7n c\u1eaft l\u00ednh, \u0111\u1ed5i n\u1ed9p c\u01b0\u1edbc g\u1ea1o v\u1ec1 thu\u1ebf th\u00e2n, n\u1ed9p thu\u1ebf thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n, \u0111\u1ed3ng ni\u00ean ti\u1ec1n thu\u1ebf h\u01a1n 500 quan, do nha huy\u1ec7n K\u1ef3 S\u01a1n tr\u1eef l\u1ea5y, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 khi c\u1ea5p ph\u00e1t, th\u00ec c\u00f4ng t\u01b0 hai \u0111\u1eb1ng c\u00e0ng ti\u1ec7n l\u1ee3i c\u1ea3\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Cho : Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc L\u00fd th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung qu\u00e2n, Trung b\u1ea3o ; Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u1eef c\u1ea3i b\u1ed5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai H\u1ed3 L\u1ed9c Tr\u00ec c\u1ea3i th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Ng\u0169 c\u01a1 c\u01a1 T\u0129nh man ; th\u1ef1 Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 H\u1ed3 L\u1ee5c \u0111\u1ed5i \u0111i th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ea3 c\u01a1 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f2ng th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Tuy do b\u1ea3n ch\u1ee9c, sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7. V\u00ec b\u1ecdn L\u00fd \u0111\u1ec1u \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa m\u00e3n h\u1ea1n v\u1ec1. Th\u1ef1 v\u1ec7 \u00fay Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thanh gi\u00e1ng b\u1ed5 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1t gi\u00e1ng b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ; Cai \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y gia h\u00e0m Ph\u00f2ng th\u1ee7 \u00fay l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00e0n b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 th\u0103ng th\u1ef1 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Minh v\u00f5, Cai \u0111\u1ed9i th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, gia h\u00e0m Ph\u00f2ng th\u1ee7 \u00fay l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea7u b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 th\u0103ng th\u1ee5 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ngh\u0129a v\u00f5, Cai \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c, gia h\u00e0m Ph\u00f2ng th\u1ee7 \u00fay l\u00e0 Ng\u00f4 Ngh\u00ea b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, th\u0103ng th\u1ef1 thu\u1ed9c dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u00f5, Cai \u0111\u1ed9i D\u1ef1c ch\u1ea5n l\u00e0 Phan V\u0103n B\u00e1ch th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eadu th\u1eafng thu\u1ed9c H\u1eadu qu\u00e2n ; Cai \u0111\u1ed9i D\u1ef1c ch\u1ea5n l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u01a1n th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n ki\u00eau thu\u1ed9c T\u1ea3 qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh Trung l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kim th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 hi\u1ec7n \u0111\u1eb7t 3 dinh, c\u00f4ng vi\u1ec7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, m\u00e0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u1ea1i qu\u1ea3n l\u00fd Th\u1ecb v\u1ec7, ph\u1ea3i c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi quen tay \u0111\u1ec3 gi\u00fap c\u00f4ng vi\u1ec7c. \u0110o\u00e0n Kim t\u1eeb n\u0103m Gia Long th\u1ee9 1 [1802] \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u00e3 t\u1eebng \u1edf qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0, quen thu\u1ed9c c\u00f4ng vi\u1ec7c , l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, n\u00ean hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i chi\u1ebfu quan th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. L\u1ea5y V\u1ec7 \u00fay T\u1ee9 v\u1ec7 dinh Trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0u th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169.<\/p>\n<p>Sai \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Kim v\u00e0 Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd tu t\u1ea1o thuy\u1ec1n Th\u00e1i loan b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, l\u00e0m theo ki\u1ec3u thuy\u1ec1n Th\u1ee5y Long (d\u00e0i 9 tr\u01b0\u1ee3ng 9 th\u01b0\u1edbc, ngang 2 tr\u01b0\u1ee3ng 3 th\u01b0\u1edbc, s\u00e2u 1 tr\u01b0\u1ee3ng 7 th\u01b0\u1edbc 1 t\u1ea5c).<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1eafc H\u1ed9i ch\u1ebft. \u0110\u1eafc H\u1ed9i th\u01b0\u1eddng \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c c\u00f3 c\u00f4ng. Sai gia c\u1ea5p 100 quan ti\u1ec1n. L\u1ea5y H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXVIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844] m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 3, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>S\u00e9t \u0111\u00e1nh ch\u1ed7 l\u1ea7u c\u1eeda ch\u00ednh \u0111\u00f4ng, qu\u00e2n \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 ch\u1ebft 1 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng 2 ng\u01b0\u1eddi (b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, c\u1ea5p ti\u1ec1n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 quan ; ch\u1ebft, c\u1ea5p ti\u1ec1n t\u1eed tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i).<\/p>\n<p>S\u00f4ng Ng\u1ef1 H\u00e0, s\u00f4ng H\u1ed9 Th\u00e0nh v\u00e0 b\u1edd h\u00e0o \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh, nhi\u1ec1u ch\u1ed7 b\u1ecb c\u00e1t b\u1ed3i. Quan Kinh do\u00e3n kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, c\u1ee9 b\u1eaft d\u00e2n kh\u01a1i \u0111\u00e0o c\u00e1t \u0111i, c\u00f3 h\u01a1n m\u1ed9t ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c. Nh\u00e0 vua nghe th\u1ea5y, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, t\u1eeb sang\u00a0 xu\u00e2n \u0111\u1ebfn nay, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m nhi\u1ec5m, l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, cho thu\u1ed1c \u0111\u1ec3 ch\u1eefa, \u0111\u1ebfn nay c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh. Ta \u0111\u01b0\u01a1ng ngh\u0129 tr\u00e1ch m\u00ecnh, tu \u0111\u1ee9c, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u00f3n h\u00f2a kh\u00ed c\u1ee7a tr\u1eddi, sao n\u1ee1 \u0111em c\u00e1i vi\u1ec7c kh\u00f4ng c\u1ea7n l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i s\u1ee9c c\u1ee7a d\u00e2n ! B\u1ecdn Kinh do\u00e3n kh\u00f4ng l\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ta, th\u1ebf l\u00e0 b\u1ee5ng d\u1ea1 ra sao !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng \u0111i truy\u1ec1n l\u1eddi Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u00fay l\u1ea1o m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi r\u1ed3i tha c\u1ea3 cho v\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u00f3t l\u00e0m vi\u1ec7c, t\u00ednh t\u1eebng c\u00f4ng, c\u1ea5p tr\u1ea3 ti\u1ec1n thu\u00ea. Kinh do\u00e3n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>H\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 ho\u00e0ng tr\u00f9ng. Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1ed9t l\u00f2ng lo cho d\u00e2n, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o nh\u00e0n r\u1ed7i. Ch\u00ednh n\u01a1i g\u1ea7n ch\u1ed7 vua \u1edf l\u1ea1i c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd h\u01a1n. Ph\u1ee7, huy\u1ec7n c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u00f4ng coi d\u00e2n, \u0111\u00e2u c\u0169ng c\u00f3 b\u1ee5ng nh\u01b0 b\u1ee5ng ta, th\u00ec \u0111\u00e1ng lo g\u00ec \u0111\u1ea1i h\u1ea1n hay ho\u00e0ng tr\u00f9ng !\u201d. V\u00e0i ng\u00e0y sau, tri\u1ec7u Ph\u1ee7 do\u00e3n V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu v\u00e0o h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng tr\u00f9ng \u0111\u00e3 h\u1ebft ch\u01b0a ?\u201d. Nhu t\u00e2u : \u201cM\u01b0a xu\u1ed1ng, ho\u00e0ng tr\u00f9ng h\u1ebft, t\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i tai h\u1ea1i. V\u1ea3 l\u1ea1i, h\u1ecfi nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng th\u00ec h\u1ecd n\u00f3i ru\u1ed9ng m\u00e0 c\u00f3 ho\u00e0ng tr\u00f9ng, n\u0103m \u1ea5y t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a\u201d. Vua c\u01b0\u1eddi, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u1ebfu nh\u01b0 d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng n\u00f3i, th\u00ec ho\u00e0ng tr\u00f9ng l\u1ea1i l\u00e0 hay r\u1ed3i !\u201d. Nh\u00e2n l\u1ea1i b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c V\u0103n Ho\u00e0ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng nu\u1ed1t ho\u00e0ng tr\u00f9ng, vua n\u00f3i : \u201cV\u0103n Ho\u00e0ng y\u00eau d\u00e2n ch\u0103ng ? hi\u1ebfu danh ch\u0103ng ? Ta nghe n\u00f3i \u00f4ng vua tu \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 ng\u1eebng thi\u00ean tai, kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y n\u00f3i nu\u1ed1t ho\u00e0ng tr\u00f9ng \u0111\u1ec3 ng\u1eebng thi\u00ean tai. Ho\u00e0ng tr\u00f9ng, c\u00f3 th\u1ec3 nu\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ; th\u1ee9 \u0111\u1ed9c kh\u00e1c, c\u00f3 th\u1ec3 nu\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng ? Cho n\u00ean n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1eb7t \u0111i\u1ec1u l\u1ea1 ra \u0111\u1ec3 l\u00e0m cao, kh\u00f4ng n\u00ean tr\u00e1i v\u1edbi th\u01b0\u1eddng t\u00ecnh \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ti\u1ebfng khen\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng c\u00e1o b\u1eb1ng c\u1ee7a c\u00f4ng th\u1ea7n trung h\u01b0ng trong thu\u1ed9c h\u1ea1t, \u0111\u00f3ng \u1ea5n v\u00e0ng, trong c\u00f3 ch\u1eef ng\u1ef1 h\u00fay (b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef h\u00f2a\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef tr\u1ecdng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ((1) T\u1ee9c l\u00e0 ch\u1eef \u201cch\u1ee7ng\u201d\u00a0 \u7a2e\u00a0 m\u1ed9t t\u00ean c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc \u00c1nh.1) tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 ch\u1eef h\u1ecd c\u1ee7a c\u00f4ng th\u1ea7n nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Qu\u1eadn, Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Li\u1ec7u c\u0169ng c\u00f3 tr\u00f9ng v\u1edbi ch\u1eef h\u1ecd nh\u00e0 vua. V\u1eady, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng \u0111\u1ea1o c\u00e1o b\u1eb1ng \u1ea5y xin cho \u0111em n\u1ed9p \u1edf b\u1ed9, \u0111\u1ed5i c\u1ea5p cho c\u00e1o b\u1eb1ng c\u1ee7a b\u1ed9 \u0111\u1ec3 ch\u1ea5p chi\u1ebfu\u201d. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, sai \u0111em nguy\u00ean b\u1ea3n [c\u00e1o b\u1eb1ng] d\u00e2ng l\u00ean \u0111\u1ec3 xem, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u1ea5n n\u00e0y l\u00e0 \u1ea5n v\u00e0ng c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc truy\u1ec1n ng\u00f4i (Hi\u1ebfu Minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ch\u1ebf ra, c\u00f3 kh\u1eafc nh\u1eefng ch\u1eef tri\u1ec7n : \u201c\u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t qu\u1ed1c Nguy\u1ec5n ch\u00faa V\u0129nh tr\u1ea5n chi b\u1ea3o\u201d . Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta khi m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, ph\u00e0m c\u1ea5t b\u1ed5 quan ch\u1ee9c cho \u0111\u1ebfn ban b\u1ed1 hi\u1ec7u l\u1ec7nh, \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng \u1ea5n n\u00e0y. V\u0103n \u1ea5n r\u1ef1c r\u1ee1, ch\u1eef tri\u1ec7n r\u00f5 r\u00e0ng, nguy\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef h\u00fay. Hi\u1ec7n nay k\u00ednh c\u1ea9n b\u1ea3o th\u1ee7 \u0111\u00e3 ch\u1eafc ch\u1eafn r\u1ed3i, sao l\u1ea1i nh\u1eadn l\u1ea7m \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! L\u1ea1i, t\u1eeb \u0111\u1eddi x\u01b0a, th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5, tr\u00ean d\u01b0\u1edbi c\u00f3 c\u1ea5p b\u1eadc, h\u1ecd h\u00e0ng c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Qu\u1ed1c tri\u1ec1u ta \u0111\u1eb7t 2 ch\u1eef \u201cNguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc\u201d l\u00e0 h\u1ecd nh\u00e0 vua, quan d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1o d\u1ee5ng, l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u00f4n h\u1ecd nh\u00e0 vua, nhi\u1ec1u phen \u0111\u00e3 d\u1ee5 r\u00f5 \u0111\u1ebfn 2 \u2013 3 l\u1ea7n, quy\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd l\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u1ea1o \u0111\u1eb7t l\u1eabn l\u1ed9n. Duy tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7nh c\u1ea5m, ho\u1eb7c c\u00e1o b\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc vi\u1ebft ch\u1eef [Nguy\u1ec5n] li\u1ec1n ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc\u201d th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. Hu\u1ed1ng chi s\u1eafc ban ra, l\u00e0 \u00e2n m\u1ec7nh c\u1ee7a tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 thu l\u1ea1i m\u00e0 ti\u00eau h\u1ee7y. L\u1eddi Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u xin c\u0169ng c\u00e2u n\u1ec7 qu\u00e1 ! Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Qu\u1eadn, Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Li\u1ec7u \u0111\u1ec1u th\u1edd trong mi\u1ebfu Trung h\u01b0ng c\u00f4ng th\u1ea7n, b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd c\u00f4ng. C\u00e1c \u0111\u1ea1o s\u1eafc t\u1eb7ng phong v\u00e0 c\u00e1c b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ch\u1eef n\u00e0o \u0111\u1ed3ng \u00e2m v\u1edbi ch\u1eef t\u00f4n h\u00fay kh\u00f4ng \u1edf v\u00e0o l\u1ec7 ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i, c\u0169ng tr\u1ea3 l\u1ea1i c\u1ea3, b\u1ea5t t\u1ea5t truy c\u1ee9u l\u00e0m g\u00ec\u201d. R\u1ed3i s\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 th\u00f4ng s\u1ee9c cho quan d\u00e2n trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh : ph\u00e0m m\u1ea1o vi\u1ebft ch\u1eef t\u00ean h\u1ecd nh\u00e0 vua, \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 c\u1ea5m, ph\u1ea3i c\u1ea3i ch\u00ednh. C\u00e1o b\u1eb1ng n\u00e0o m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc khi c\u1ea5m c\u00f3 vi\u1ebft \u0111\u1ebfn ch\u1eef h\u1ecd nh\u00e0 vua, c\u0169ng cho c\u1ee9 ph\u1ee5ng th\u01b0 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Tri Ph\u01b0\u01a1ng nh\u1eadn l\u1ea7m, th\u00f4i kh\u00f4ng th\u00e2m c\u1ee9u n\u1eefa.<\/p>\n<p><a>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf giao d\u1ecbch \u1edf t\u1ec9nh An Giang. N\u0103m ngo\u00e1i, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n xin \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u, d\u1ee5 \u0111\u1ee3i sau thong th\u1ea3 s\u1ebd b\u00e0n \u0111\u1ebfn. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, m\u1edbi \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng s\u1edf \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 nh\u1eadt k\u1ef3 (m\u1ed7i th\u00e1ng 6 k\u1ef3, m\u1ed7i k\u1ef3 2 ng\u00e0y). Ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m (nguy\u00ean ng\u01b0\u1eddi Thu\u1eadn Th\u00e0nh t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m) \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n. D\u00f9ng L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5, Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u1ef3 chuy\u00ean bi\u1ec7n vi\u1ec7c n\u00e0y. Chia ra nhi\u1ec1u m\u1eb7t, \u1ee7y c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c hi\u1ec3u th\u1ecb cho d\u00e2n. R\u1ed3i \u0111\u00f3, khi nh\u00e2n d\u00e2n Th\u1ed5 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, L\u1ed7 m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri gi\u1eef h\u00e0ng h\u00f3a l\u1ea1i m\u00e0 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf n\u1eb7ng. D\u00e2n ta o\u00e1n nhi\u1ec1u. Quan t\u1ec9nh l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cNh\u00e2n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, n\u01a1i \u1edf xa x\u00f4i, n\u1ebfu b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00f3 \u0111em h\u00e0ng h\u00f3a \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, th\u00ec kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o nh\u1eadt h\u1ea1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n\u201d. Sau \u0111\u00f3, d\u00e2n Th\u1ed5 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng. Nh\u00e0 vua khen l\u00e0 m\u1edf b\u1ea3o cho d\u00e2n c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, th\u01b0\u1edfng cho Ho\u00e0ng gia 1 c\u1ea5p, th\u1ef1c th\u1ee5 cho L\u1ec5, Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, Cai \u0111\u1ed9i quy\u1ec1n sung Qu\u1ea3n c\u01a1 S\u00f4 Ti\u1ebfp th\u0103ng th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o n\u1ec9 \u0111\u1ecf v\u00e0 sa tr\u01a1n nam \u0111\u1ec1u 1 c\u00e1i v\u00e0 1 c\u00e1i qu\u1ea7n b\u1eb1ng nhi\u1ec5u tr\u01a1n m\u00e0u \u0111\u1ecf. Cai \u0111\u1ed9i Nh\u00e2m Vu v\u00e0 Tr\u00e0 Long \u0111\u1ec1u th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i gia h\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1 ; Qu\u1ea3n c\u01a1 Hu Khi\u00eam v\u00e0 M\u1ed9c T\u1ee9c \u0111\u1ec1u gia h\u00e0m V\u1ec7 \u00fay. C\u00f2n cai \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 ch\u1ee7 s\u1ef1 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u1ef3 \u0111\u00e3 m\u1ea5t, truy t\u1eb7ng Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, chi\u1ebfu h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng m\u00e0 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/a><\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00e1p th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tam v\u1ec7 \u1edf dinh H\u1eefu thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 ; Cai \u0111\u1ed9i Ng\u0169 v\u1ec7 dinh H\u1eefu l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>Cho Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n Quang th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec7p v\u0169.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n C\u1ea9m y l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Ph\u1ed5 canh gi\u1eef ph\u00f2ng \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, \u0111\u01b0\u01a1ng ban ng\u00e0y, gi\u1ea5u m\u1ed9t quy\u1ec3n th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf m\u00e0 \u0111i ra, b\u1ecb thu\u1ed9c h\u1ea1 trong N\u1ed9i c\u00e1c kh\u00e1m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i. Ph\u1ed5 c\u00f3 con \u0111i h\u1ecdc mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec3n th\u01a1 \u1ea5y l\u00e0m gia b\u1ea3o. B\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t l\u1ec7 m\u1edbi \u0111\u1ecbnh, ngh\u0129 x\u1eed \u0111\u1ebfn t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. Vua th\u01b0\u01a1ng t\u00ecnh, sai \u0111\u00e1nh 100 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111u\u1ed5i ra kh\u1ecfi ch\u1ed7 t\u00fac v\u1ec7. L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea5y l\u00e0 ta c\u00e2n nh\u1eafc v\u1eeba t\u00ecnh v\u1eeba l\u00fd, do t\u1ef1 \u0111\u1eb7c \u00e2n, \u0111\u1eebng c\u00f3 vin v\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00e0m l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e9n xu\u1ed1ng ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. D\u00e2n ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u00fang s\u00e1t h\u1ea1i. Vi\u00ean coi gi\u1eef \u1edf \u0111\u00f3 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u00fd \u0111em d\u00e2n \u0111u\u1ed5i b\u1eaft gi\u1eb7c. B\u1ecdn Man tr\u1ed1n tho\u00e1t. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n nghe tin b\u00e1o, t\u1ee9c th\u00ec ph\u00e1i Qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ea3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ef1 \u0111em qu\u00e2n ph\u00f2ng tri\u1ec7t, l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua, tr\u01b0\u1edbc gi\u00e1ng L\u00fd 4 c\u1ea5p. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, \u00e1c Man l\u1ea1i ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn. B\u1ecdn L\u00fd chia qu\u00e2n ra nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1o, mai ph\u1ee5c \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh : \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e2m 2 t\u00ean gi\u1eb7c v\u00e0 ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, thu \u0111\u01b0\u1ee3c dao v\u00e0 n\u1ecf. Chu\u1ea9n cho L\u00fd khai ph\u1ee5c 2 c\u1ea5p, ban cho 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i v\u00e0o chuy\u1ebfn \u1ea5y, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a \u0111u\u1ed5i b\u1eaft gi\u1eb7c kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, v\u00e0i th\u00e1ng l\u1ea1i tri\u1ec7t v\u1ec1.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c Hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc kia, 3 huy\u1ec7n thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, v\u00ec \u00edt h\u1ecdc tr\u00f2, n\u00ean b\u1edbt \u0111i ; \u0111\u1ebfn nay, h\u1ecdc tr\u00f2 \u1edf huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u l\u00ean, quan t\u1ec9nh t\u00e2u xin l\u1ea1i \u0111\u1eb7t gi\u00e1o ch\u1ee9c. Vua y cho.<\/p>\n<p>S\u00f4ng T\u00e2n Ch\u00e2u \u1edf t\u1ec9nh An Giang \u0111\u00e3 \u0111\u00e0o xong. M\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng t\u1eeb c\u1eeda s\u00f4ng Ch\u00e2u Giang ngang qua s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang, \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u (d\u00e0i 3.695 tr\u01b0\u1ee3ng), cu\u1ed1i n\u0103m th\u00ec ngh\u1ec9 vi\u1ec7c ; m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay l\u1ea1i l\u00e0m. Thu\u00ea nh\u00e2n c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea1o. V\u1eeba m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec s\u00f4ng \u0111\u00e0o xong (tr\u00ean r\u1ed9ng 6 tr\u01b0\u1ee3ng, d\u01b0\u1edbi r\u1ed9ng 3 tr\u01b0\u1ee3ng, s\u00e2u tr\u00ean d\u01b0\u1edbi 9 th\u01b0\u1edbc. D\u00f9ng c\u1ecdc tre : 33.300 \u0111o\u1ea1n ; ti\u1ec1n thu\u00ea : 63.021 quan ; g\u1ea1o : 21.021 ph\u01b0\u01a1ng). Th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 cho nh\u00e2n vi\u00ean chuy\u00ean bi\u1ec7n, th\u1eeba bi\u1ec7n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 s\u00f4ng Long An ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 s\u00f4ng T\u00e2n Ch\u00e2u. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u1eeda s\u00f4ng Ch\u00e2u Giang c\u00f9ng \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u c\u00e1ch nhau h\u01a1i xa, c\u00f3 m\u1ed9t khu \u0111\u1ea5t cao g\u1ecdi l\u00e0 Gi\u1ed3ng T\u01b0\u1ee3ng, gi\u1eb7c Th\u1ed5 th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u1ea9n n\u1ea5p \u1edf \u0111\u00e2y. V\u1eady xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u1ed3n \u1edf \u0111\u1ea5t \u1ea5y, tr\u00edch l\u1ea5y 50 bi\u1ec1n binh \u1edf 2 \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u v\u00e0 An L\u1ea1c \u0111\u00f3ng gi\u1eef. L\u1ea1i n\u00ean d\u1eddi \u0111\u1ed3n Ch\u00e2u Giang \u0111\u1eb7t l\u00ean ph\u00eda tr\u00ean s\u00f4ng T\u00e2n Ch\u00e2u, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c tu\u1ea7n s\u00e1t\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao \u0111\u1ed5i th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. Dao \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh chu\u1ea9n cho ti\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1ebfn n\u01a1i l\u00e0m quan. L\u1ea5y : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung H\u00e0nh t\u1ea9u vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Giang \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn b\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i sung H\u00e0nh t\u1ea9u vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng H\u1ea1o sau m\u1edbi \u0111\u1ed5i ra t\u00ean n\u00e0y) th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng. Vua th\u1ea5y t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c, b\u1edbt ch\u1ee9c \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0111i, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y. L\u1ea1i, v\u1ec1 ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh c\u00f4ng vi\u1ec7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, sai L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n \u0111i ngay \u0111\u1ebfn tr\u00fa ph\u00f2ng hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Cao H\u1eefu D\u1ef1c th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Cho : L\u00e3nh binh An Giang Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, h\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n n\u00f3i : \u201c\u1edf 2 \u0111\u1ed3n c\u1eeda s\u00f4ng H\u00e0 T\u00e2n v\u00e0 Quy H\u1ee3p, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n c\u00f3 \u00edt, xin m\u1ed9 th\u00eam d\u00e2n ngo\u1ea1i t\u1ecbch th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed7i \u0111\u1ed3n 50 t\u00ean qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a ti\u1ebfm x\u01b0ng \u0110\u1ed1c l\u0129nh H\u00e0 Trung \u0111\u1ea1o t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00e0 Qu\u00e1ch C\u00f4ng Qu\u1ebf (t\u1ee9c Lang C\u00e1p) b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Qu\u1ebf c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn ng\u1ee5y \u0111\u1ed1c v\u1eadn Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Tri, ng\u1ee5y Cai \u0111\u1ed9i B\u00f9i V\u0103n Th\u1ebf, ti\u1ebfm x\u01b0ng danh hi\u1ec7u, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c v\u00e0 gi\u1ebft nhi\u1ec1u m\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecb th\u00e1m t\u1eed l\u00e0 b\u1ecdn Qu\u00e1ch C\u00f4ng L\u1ed9c, Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf Hi\u1ec3n t\u1ed1 gi\u00e1c \u0111\u1ec3 b\u1eaft. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng sai v\u00e2y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n m\u01b0\u1eddi t\u00ean ph\u1ea1m trong b\u1ecdn gi\u1eb7c ! Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho : L\u01b0\u01a1ng gia 1 c\u1ea5p, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cnh\u1ecb nghi\u201d ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Do\u00e3n k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cb\u00e1t b\u1ea3o ; hi\u1ec7p qu\u1ea3n, ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay, ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, mi\u1ebfu th\u1eeba, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Th\u01b0\u1edfng cho : L\u1ed9c, ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 v\u00e0 100 quan ti\u1ec1n. Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf Hi\u1ec3n t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 v\u00e0 50 quan ti\u1ec1n ; bi\u1ec1n binh th\u1ee7 h\u1ea1 \u0111i v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y 200 quan ti\u1ec1n. R\u1ed3i sai T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, \u0111em t\u00ean ph\u1ea1m gi\u1eb7c ra d\u00f9ng h\u1ebft h\u00ecnh ph\u00e1p tra t\u1ea5n, c\u1ea7n l\u00e0m cho xong, t\u00e2u l\u00ean. Quan t\u1ec9nh nh\u00e2n \u0111\u00f3, xin g\u1ecdi binh l\u00ednh h\u1ea1 ban \u0111i l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c c\u00f2n tr\u1ed1n s\u00f3t. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n h\u1ea1t Thanh H\u00f3a t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, ch\u1ec9 c\u00f3 1 \u2013 2 t\u00ean gi\u1eb7c ph\u1ea1m l\u1ea9n tr\u1ed1n qua ng\u00e0y \u0111\u00f3 th\u00f4i. Nay t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1eaft, \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c t\u1ea3n t\u00e1c, kh\u00f4ng c\u00f2n bao nhi\u00eau, c\u0169ng kh\u00f4ng gi\u1edf tr\u00f2 g\u00ec kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ; hu\u1ed1ng chi ti\u1ebft tr\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a n\u00f3ng n\u1ef1c, \u0111u\u1ed5i th\u00fa \u0111\u1ebfn c\u00f9ng r\u1eebng, l\u00e0m cho nh\u1ecdc m\u1ec7t s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi, l\u00f2ng ta th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u1ee1. Nghi\u1ec7m nh\u01b0 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u do th\u00e1m t\u1eed t\u1ed1 b\u00e1o, c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft d\u00e2n ta mu\u1ed1n l\u00e0m vi\u1ec7c ngh\u0129a, bi\u1ebft l\u1ebd ph\u1ea3i, t\u1ea5t nhi\u00ean kh\u00f4ng ch\u1ecbu gi\u1ea5u gi\u1ebfm nh\u1eefng t\u00ean gi\u1eb7c c\u00f2n tr\u1ed1n \u0111\u1ec3 m\u1eafc v\u00e0o ph\u00e1p lu\u1eadt. Hi\u1ec7n nay c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec, c\u1ea7n chi ph\u1ea3i g\u1ecdi qu\u00e2n h\u1ea1 ban l\u00e0m g\u00ec !\u201d. B\u00e8n sai quan t\u1ec9nh treo gi\u1ea3i h\u1eadu th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00f2 th\u00e1m l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb chi\u1ebfu t\u1eebng \u0111\u1ecba h\u1ea1t \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng tri\u1ec7t. Sau, \u00e1n ngh\u0129 x\u1eed xong, b\u1ecdn Qu\u00e1ch C\u00f4ng Qu\u1ebf \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c cho T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng ch\u1ee9c Cai \u0111\u1ed9i dinh Th\u1ea7n c\u01a1. T\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb t\u1ed9i, m\u1ea5t ch\u1ee9c, vua giao b\u1ed9 s\u00e1t h\u1ea1ch, th\u1ea5y c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, cho n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh, B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh, th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t, \u0111\u1ec1u v\u00ec t\u1ea1i ch\u1ee9c \u0111\u00e3 3 n\u0103m, xin v\u1ec1 Kinh ch\u1ea7u h\u1ea7u. Vua \u01b0ng cho. Khi \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 : Trinh l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, sung bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c ; Uy\u1ec3n l\u00e0m Th\u00f4ng ch\u00ednh bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh ; Minh l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng. \u0110\u1ea1t, cho v\u1ec1 n\u01a1i l\u00e0m quan, r\u1ed3i cho th\u1ef1c th\u1ee5.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh trong Khoa \u0111\u1ea1o t\u00e2u n\u00f3i : \u201cCh\u1ee9c h\u1ecdc ch\u00ednh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a l\u00e0m th\u1ecfa m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tr\u00f4ng ng\u00f3ng c\u1ee7a s\u0129 phu. Ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o l\u00e0 ch\u00e2n t\u00fa t\u00e0i 40 tu\u1ed5i, \u0111\u1ec3 cho h\u1ecdc tr\u00f2 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng tin theo, \u0111\u1ec1u truy\u1ec1n t\u1eadp ri\u00eang v\u1edbi nhau. V\u1eady xin \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : ch\u1ee9c h\u1ecdc ch\u00ednh tr\u1eadt t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 tr\u1eadt t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ch\u00e1nh ph\u00f3 b\u1ea3ng, c\u1eed nh\u00e2n xu\u1ea5t th\u00e2n b\u1ed5 v\u00e0o ; ch\u1ee9c hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o tr\u1eadt t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m, c\u0169ng l\u1ea5y c\u1eed nh\u00e2n sung b\u1ed5. C\u00f2n t\u00fa t\u00e0i sung ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 th\u00ec b\u1ed5 \u0111i ch\u1ee9c kh\u00e1c. H\u1ecdc quan c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 l\u1ec7 m\u00e0 gi\u1ea3ng t\u1eadp. N\u1ebfu x\u00e9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u1ee7 ch\u1ee9c ph\u1eadn, do quan s\u1edf t\u1ea1i nghi\u00eam ngh\u1ecb t\u00e2u h\u1eb7c \u0111\u1ec3 ngh\u0129 x\u1eed ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0m \u0111\u1ee7 ch\u1ee9c ph\u1eadn, \u0111\u1ee3i 3 n\u0103m cho th\u0103ng. L\u1ea1i, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng, quy\u1ec3n b\u00e0i k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam h\u01a1i n\u1eb7ng h\u01a1n k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb ; nay xin : ph\u00e0m thi H\u1ed9i, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c 3, 4 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi l\u1ea5y ch\u00e1nh b\u1ea3ng ; thi H\u01b0\u01a1ng : k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam ph\u1ea3i v\u00e0o h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cVi\u1ec7c h\u1ecdc, c\u00f3 b\u1eadc \u0111\u1ea1i h\u1ecdc, c\u00f3 b\u1eadc ti\u1ec3u h\u1ecdc. \u0110\u1eddi c\u1ed5 : trong l\u00e0ng c\u00f3 nh\u00e0 h\u1ecdc g\u1ecdi l\u00e0 t\u01b0\u1eddng, ch\u00e2u qu\u1eadn c\u00f3 nh\u00e0 h\u1ecdc g\u1ecdi l\u00e0 t\u1ef1, trong n\u01b0\u1edbc c\u00f3 nh\u00e0 h\u1ecdc g\u1ecdi l\u00e0 h\u1ecdc, d\u1ea1y cho d\u1ea7n d\u1ea7n m\u00e0 ti\u1ebfn l\u00ean c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra h\u1ecdc quan, c\u0169ng theo \u00fd c\u1ee7a \u0111\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i. Hu\u1ed1ng chi, t\u00fa t\u00e0i 40 tu\u1ed5i, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, cho d\u1ea1y nh\u1eefng h\u1ecdc tr\u00f2 m\u1edbi ti\u1ebfn, c\u0169ng \u0111\u1ee7 gi\u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf mang t\u00e2m tr\u00ed r\u1ed3i. N\u1ebfu c\u00f3 1 \u2013 2 ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a l\u00e0m th\u1ecfa m\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tr\u00f4ng ng\u00f3ng c\u1ee7a s\u0129 phu, th\u00ec quan khoa \u0111\u1ea1o v\u1eabn c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u00e0n h\u1eb7c, sao kh\u00f4ng ch\u1ec9 ra m\u00e0 t\u00e2u h\u1eb7c, l\u1ea1i c\u1ee9 nh\u1ea5t kh\u00e1i n\u00f3i su\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u1ea1t s\u00e1t, ph\u1ecfng c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? C\u00f2n vi\u1ec7c \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u1ee7a h\u1ecdc quan, n\u0103m ngo\u00e1i, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, c\u0169ng xin nh\u01b0 th\u1ebf, ta giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, h\u1ecd \u0111\u00e3 b\u00e1c \u0111i ; nay l\u1ea1i \u0111em n\u00f3i, sao ki\u1ebfn th\u1ee9c h\u1eb9p h\u00f2i nh\u01b0 v\u1eady. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u00e0i ngh\u1ec1 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi ta, ho\u1eb7c gi\u1ecfi v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1, ho\u1eb7c gi\u1ecfi v\u1ec1 v\u0103n h\u1ecdc ; c\u00e1i \u0111\u1ea1o d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u00f9y t\u00e0i m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu gi\u00e1o ch\u1ee9c ch\u1ec9 l\u1ea5y ch\u00e1nh ph\u00f3 b\u1ea3ng, c\u1eed nh\u00e2n b\u1ed5 v\u00e0o, m\u00e0 t\u00fa t\u00e0i kh\u00f4ng b\u1ed5, th\u00ec t\u00fa t\u00e0i c\u00e1c khoa, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e3o nho h\u1ecdc nhi\u1ec1u m\u00e0 kh\u1ed5 v\u1ec1 thi c\u1eed, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o t\u1ecf m\u1eb7t ra \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ph\u01b0\u01a1ng chi gi\u00e1o ch\u1ee9c hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ebfn v\u00e0i tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi t\u00fa t\u00e0i, nay v\u00f4 c\u1edb, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u0111i ch\u1ee9c kh\u00e1c, ch\u1eb3ng h\u00f3a ra phi\u1ec1n ph\u1ee9c m\u00e0 v\u01b0\u1edbng m\u1eafc kh\u00f3 l\u00e0m \u01b0 ? L\u1ea1i n\u1eefa, h\u1ecdc quan c\u00f3 x\u1ee9ng ch\u1ee9c hay kh\u00f4ng, ch\u1ec9 x\u00e9t nghi\u1ec7m \u1edf ch\u1ed7 h\u1ecdc tr\u00f2 c\u00f3 tin theo hay kh\u00f4ng v\u00e0 thi \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hay \u00edt. Th\u1ebf th\u00ec c\u1ee9 3 n\u0103m \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi H\u01b0\u01a1ng, n\u00eau r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi hay, ng\u01b0\u1eddi d\u1edf \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, ch\u1ebf \u0111\u1ed9 khuy\u00ean r\u0103n v\u1ed1n \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng. Nay l\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ee7 hay kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ee9c ph\u1eadn m\u00e0 b\u00e0n nh\u00e0m, chung quy kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec ! L\u1ea1i, ph\u00e9p thi H\u1ed9i, thi H\u01b0\u01a1ng, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, kinh ngh\u0129a, n\u1ebfu kh\u00f4ng r\u00f5 ngh\u0129a l\u00fd th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y \u00fd kh\u00f4n kh\u00e9o m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i ; k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, th\u01a1 ph\u00fa, n\u1ebfu kh\u00f4ng gi\u00e0u v\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng th\u00ec kh\u00f4ng t\u00f9y t\u1eebng s\u1ef1 v\u1eadt m\u00e0 b\u00e0n n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ; ch\u1ec9 c\u00f3 so s\u00e1nh v\u1edbi k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam tr\u1ea3 l\u1eddi l\u1ea1i b\u00e0i v\u0103n s\u00e1ch h\u1ecfi r\u1ed9ng su\u1ed1t \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1eddi nay, gi\u00e3i b\u00e0y s\u1ef1 l\u00fd th\u00ec c\u00f4ng phu c\u00f3 h\u01a1i k\u00e9m. L\u00fac tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ec7, khi v\u00e0o th\u00f4ng c\u1ea3 m\u1ea5y k\u1ef3, l\u1ea1i c\u00e2n nh\u1eafc m\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u1ed7, c\u0169ng l\u1ea5y k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam l\u00e0m h\u01a1i tr\u1ecdng h\u01a1n. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. N\u1ebfu c\u1ee9 nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam m\u00e0 l\u1ea5y hay b\u1ecf, c\u00f2n k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, v\u0103n l\u00fd c\u00f3 gi\u1ecfi c\u0169ng \u0111\u1ec3 ch\u1ed7 th\u1ea5p, th\u00ec ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u00ean, ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1eddi b\u00e0n c\u00f4ng b\u1eb1ng. L\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a b\u1ecdn Hi\u1ec3n, xem ra, ch\u1ec9 l\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i ch\u1eafp nh\u1eb7t, kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho th\u1ef1c d\u1ee5ng, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i mu\u1ed1n bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng ? T\u1eadp t\u00e2u n\u00e0y, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e0n \u0111\u1ebfn\u201d. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c ng\u00f4n quan : t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, c\u00f3 t\u00e2u b\u00e0y vi\u1ec7c g\u00ec, c\u1ed1t ph\u1ea3i \u0111\u1eafn \u0111o c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho th\u1ef1c hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng n\u00ean khinh xu\u1ea5t t\u00e2u b\u00e0y, t\u1ef1 m\u1eafc v\u00e0o t\u1ed9i ; c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean v\u00ec n\u00f3i kh\u00f4ng \u0111\u1eaft l\u1eddi m\u00e0 r\u1ed3i im l\u1eb7ng, kh\u00f4ng n\u00f3i g\u00ec, \u0111\u1ec3 ph\u1ee5 c\u1ea3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee7a m\u00ecnh, m\u1edbi ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh. Th\u1ef1 \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean \u0111\u1ea1o ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n T\u1ed1n sung ch\u1ee9c Kh\u1edfi c\u01b0 ch\u00fa, g\u1eb7p l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c sai ph\u00e1i \u0111i, vua tr\u00f4ng th\u1ea5y, h\u1ecfi h\u1ecd t\u00ean c\u00e1c vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9ng ch\u1ea7u h\u1ea7u. T\u1ed1n s\u1ee3 h\u00e3i, kh\u00f4ng th\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cTr\u00ean nh\u00e0 v\u00e0 d\u01b0\u1edbi th\u1ec1m g\u1ea7n g\u0169i \u0111\u1ed9 gang t\u1ea5c, ta \u0111\u00e3 c\u00f3 v\u1ebb \u00f4n h\u00f2a, n\u00ean m\u1edbi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho ra \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00f3 th\u00f4i, y l\u1ea1i \u0111\u1ee9ng ng\u00e2y ra ! Nh\u1eefng vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ea9n qu\u1ea9n ti\u1ebfn lui, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 tr\u00ean gi\u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c c\u1ee7a vua, d\u01b0\u1edbi ch\u00ednh \u0111\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 lu\u1eadt cho c\u00e1c quan ? Ng\u1ef1 s\u1eed b\u00f9 nh\u00ecn, \u0111\u1ec3 c\u00f3 \u00edch g\u00ec ! T\u1ee9c th\u00ec sai \u0111u\u1ed5i T\u1ed1n ra kh\u1ecfi vi\u1ec7n, giao cho b\u1ed9 li\u1ec7u b\u1ed5 [ch\u1ee9c kh\u00e1c].<\/p>\n<p>H\u1ea1 l\u1ec7nh cho x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3 : ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 s\u00f4ng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo t\u1eebng \u0111\u1ecba h\u1ea1t, ph\u00f2ng h\u1ed9 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u.<\/p>\n<p>D\u1ef1ng l\u1ea7u s\u00e1ch Thanh H\u1ea1 \u1edf trong cung C\u00e0n Th\u00e0nh, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u l\u00e0m c\u00e1i nh\u00e0 D\u1ef1c Lang d\u00f9ng l\u00e0m n\u01a1i xem s\u00e1ch ngo\u00e0i th\u00ec gi\u1edd l\u00e0m vi\u1ec7c, nh\u00e2n l\u1ea5y ch\u1eef \u201cthanh h\u1ea1\u201d \u0111\u1eb7t l\u00ean l\u1ea7u, b\u1eaft 600 bi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c. Sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp v\u00e0 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y Phan T\u00f9ng \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c n\u00e0y, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 c\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch ph\u1ea3i h\u1ed3i t\u1ecb((1) H\u1ed3i t\u1ecb : ngh\u0129a l\u00e0 tr\u00e1nh \u0111i.1). Tr\u01b0\u1edbc kia, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t x\u00e9t ra l\u1ea1i d\u1ecbch 2 ty Phi\u00ean, Ni\u1ebft \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 cha con, anh em, th\u00e2n thu\u1ed9c c\u00f9ng thu\u1ed9c m\u1ed9t t\u1ec9nh b\u00e8n xin \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u0111i t\u1ec9nh kh\u00e1c, \u0111\u1ec3 cho trong s\u1ea1ch c\u00e1c m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i trong \u0111\u00e1m l\u1ea1i d\u1ecbch. \u0110\u1ea1t l\u1ea1i xin : trong m\u1ed9t t\u1ec9nh, ph\u00e0m cha con, anh em v\u00e0 anh em ch\u00fa b\u00e1c cho \u0111\u1ebfn th\u00e2n thu\u1ed9c xa m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ec3 tang nhau, v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 th\u00f4ng gia, \u0111\u1ec1u b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111i h\u1ed3i t\u1ecb. Vua \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y, nh\u00e2n d\u1ee5 cho c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i : ph\u00e0m g\u1eb7p s\u1ef1 t\u00ecnh gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00eau ra, s\u1ee9c cho h\u1ed3i t\u1ecb. Sau \u0111\u00f3 th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u1ea1i d\u1ecbch c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n, nha trong thu\u1ed9c t\u1ec9nh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi anh \u1edf nha n\u00e0y, em l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf nha kh\u00e1c, l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u1ecbch c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1ec9nh c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u00e2n th\u00edch c\u00f2n \u0111\u1ec3 tang nhau, tuy \u0111\u1ed5i \u0111i nha kh\u00e1c, c\u0169ng l\u00e0 c\u00f9ng \u1edf m\u1ed9t t\u1ec9nh ; c\u00f9ng c\u01a1 \u0111\u1ed9i c\u00e1c nha thu\u1ed9c t\u1ec9nh ; c\u0169ng c\u00f3 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p l\u00e0 anh em, l\u00e0 th\u00f4ng gia, m\u00e0 c\u00f9ng thu\u1ed9c v\u00e0o m\u1ed9t qu\u00e2n, ho\u1eb7c m\u1ed9t v\u1ec7, ho\u1eb7c m\u1ed9t c\u01a1, n\u00ean nh\u1ea5t lu\u1eadt ph\u1ea3i ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1ecf m\u1ed1i t\u1ec7, th\u00ec s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee9c t\u1ea1p, kh\u00f3 l\u00e0m cho xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi, nh\u00e0 H\u00e1n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m l\u1ea1i c\u00f3 con ch\u00e1u l\u1edbn l\u00ean th\u00ec k\u1ebf ch\u00e2n v\u00e0o, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan th\u00ec l\u1ea5y t\u00ean quan l\u00e0m t\u00ean h\u1ecd. C\u00e1i \u0111\u1ea1o tr\u1ecb qu\u1ed1c c\u1ed1t \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi th\u00ec th\u00f4i\u201d. Sau \u0111\u00f3, vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n cho \u1ed5n th\u1ecfa. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n cho r\u1eb1ng quan l\u1ea1i h\u1ed3i t\u1ecb, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 r\u00f5 r\u00e0ng ; duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u trong lu\u1eadt x\u1eed ki\u1ec7n, c\u0169ng chuy\u00ean ch\u1ec9 v\u00e0o vi\u1ec7c x\u1eed ki\u1ec7n m\u00e0 th\u00f4i. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, trong ch\u1ed7 cha con, ho\u1eb7c b\u1ed1 v\u1ee3, ch\u00e0ng r\u1ec3, c\u00f9ng thu\u1ed9c m\u1ed9t nha, ho\u1eb7c th\u00f4ng gia, ho\u1eb7c h\u1ecd n\u1ed9i h\u1ecd ngo\u1ea1i c\u00f9ng l\u00e0m quan m\u1ed9t t\u1ec9nh m\u00e0 h\u1ed3i t\u1ecb c\u0169ng c\u00f3 ; c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u00ec t\u00ecnh c\u1eadu ch\u00e1u m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00e1m gi\u1ea5u gi\u1ebfm, ho\u1eb7c l\u00e0 con c\u00f4 con c\u1eadu m\u00e0 \u0111em s\u1ef1 th\u1ef1c tr\u00ecnh b\u00e0y ; l\u1ea1i c\u00f3 anh em ch\u00e1u ch\u00fa ch\u00e1u b\u00e1c m\u00e0 n\u00eau ra \u0111\u1ec3 di chuy\u1ec3n ; c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u1edf s\u1ed5 \u0111inh m\u1ed9t l\u00e0ng, c\u00f9ng k\u00fd ng\u1ee5 m\u1ed9t nh\u00e0 m\u00e0 t\u00e2u xin c\u1ea3i b\u1ed5. \u0110\u00f3 v\u00ec cho r\u1eb1ng l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f9ng m\u1ed9t nha l\u00e0 \u0111\u00e1ng ng\u1ea1i m\u00e0 th\u00f4i. Nay mu\u1ed1n b\u1ecf c\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y, m\u00e0 nh\u1ea5t kh\u00e1i tr\u00edch ra \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i \u0111i, s\u1ee3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ec3 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd t\u1ed1t khoan gi\u1ea3n c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta. Hu\u1ed1ng chi, l\u1ea1i vi\u00ean trong m\u1ed9t h\u1ea1t, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf t\u1ec9nh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ph\u1ee7 huy\u1ec7n, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t nhi\u1ec1u, nha s\u1edf thu\u1ed9c \u0111\u00e3 c\u00f3 quan tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t, c\u00f3 t\u00e1 l\u0129nh \u0111\u1ec3 x\u01b0\u1edbng xu\u1ea5t, b\u1ecdn l\u1ea1i d\u1ecbch ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 nh\u01b0 c\u00e1nh tay v\u00e0 ng\u00f3n tay \u0111\u1ec3 sai khi\u1ebfn m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu kh\u00f4ng x\u00e9t xem th\u00e2n thu\u1ed9c xa g\u1ea7n, c\u00f3 c\u00f9ng m\u1ed9t nha m\u00f4n hay kh\u00f4ng, m\u00e0 c\u1ee9 nh\u1ea5t kh\u00e1i cho l\u00e0 th\u00e2n c\u1ed1, v\u1ed9i ng\u1edd r\u1eb1ng h\u00f9a \u0111\u1ea3ng l\u00e0m b\u1eady, r\u1ed3i tr\u00edch b\u1ed5 t\u1ea5t c\u1ea3, th\u00ec thay \u0111\u1ed5i phi\u1ec1n ph\u1ee9c, s\u1ebd kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 c\u00f9ng, nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai kh\u00f4ng kh\u1ecfi qu\u00e1 kh\u00edch ! V\u1ea3 l\u1ea1i, tuy\u1ec3n qu\u00e2n l\u00ednh, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng huy\u1ec7n, c\u00f9ng t\u1ed5ng, c\u00f9ng x\u00e3 v\u00e0o m\u1ed9t \u0111\u1ed9i ng\u0169 \u0111\u1ec3 cho li\u00ean l\u1ea1c th\u00e2n c\u1eadn v\u1edbi nhau, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 l\u1ea1i d\u1ecbch n\u00ean ph\u1ea3i h\u1ed3i t\u1ecb, sao c\u00f3 th\u1ec3 m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u1ea5y m\u00e0 mu\u1ed1n ch\u00ednh \u0111\u00ednh t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ed9t lo\u1ea1i nh\u01b0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c t\u1ec7 h\u1ea1i trong l\u1ea1i d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c ? V\u1eady xin : ph\u00e0m c\u00e1c nha m\u00f4n l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, n\u1ebfu trong m\u1ed9t nha c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 th\u00e2n th\u00edch v\u1edbi nhau ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang nhau t\u1eeb ba th\u00e1ng tr\u1edf l\u00ean, ho\u1eb7c l\u00e0 ch\u1ed7 th\u00f4ng gia, nh\u01b0 b\u1ed1 ch\u1ed3ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0, b\u1ed1 v\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng, ho\u1eb7c l\u00e0 anh em th\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3, anh r\u1ec3 em r\u1ec3 c\u1ee7a v\u1ee3, cho \u0111\u1ebfn th\u1ea7y h\u1ecdc c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1ec1u b\u1eaft ph\u1ea3i h\u1ed3i t\u1ecb. Ngo\u00e0i ra, h\u1ecd xa kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang, h\u1ecd v\u1ee3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u00e2n thi\u1ebft, v\u00e0 quy\u1ebfn thu\u1ed9c nh\u00e0 th\u00f4ng gia, anh em nh\u00e0 v\u1ee3 l\u1ebd hay l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t sinh qu\u00e1n, c\u00f9ng m\u1ed9t tr\u00fa qu\u00e1n, tuy thu\u1ed9c m\u1ed9t nha, c\u0169ng xin mi\u1ec5n vi\u1ec7c h\u1ed3i t\u1ecb ; c\u00f2n nh\u01b0 nha d\u1ecbch \u1edf ph\u1ee7 huy\u1ec7n v\u00e0 v\u1ec7, c\u01a1, \u0111\u1ed9i c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u1edf trong l\u1ec7 ph\u1ea3i h\u1ed3i t\u1ecb. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec vi\u1ec7c gi\u1ea3n ti\u1ec7n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean th\u00e2n, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u00e0 kh\u00f4ng sinh t\u1ec7. Ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua chu\u1ea9n y nh\u01b0 ngh\u1ecb m\u00e0 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Cho : T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u00fac l\u00e0m Th\u1ee7 h\u1ed9 ; \u0110\u1ed7 Ti\u1ec7m l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t, T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o ; D\u01b0\u01a1ng S\u01b0ng l\u00e0m V\u1ec7 ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh Trung qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 ; L\u00ea V\u0103n B\u1ea3n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Ng\u0169 v\u1ec7 dinh Trung ; L\u00ea Di\u1ec5n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh T\u1ea3 ; T\u00f4n Th\u1ea5t Huy l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Th\u1ee7 h\u1ed9 v\u1ec7 Trung ; Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng v\u0169 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; H\u1ed3 B\u1ea3o l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u00fac v\u0169 dinh H\u1ed5 oai ; Tr\u1ea7n Quang T\u00fa l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nhu\u1ec7 v\u0169 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>Cho V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay.<\/p>\n<p>Gi\u1eb7c nh\u00e0 Thanh tr\u1ed1n sang ph\u1eadn bi\u1ec3n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean. Tri ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Ti\u1ebfp \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean gi\u1eb7c, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho Ti\u1ebfp k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, d\u00e2n phu 50 quan ti\u1ec1n. Giao nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m v\u1ecb b\u1eaft cho Kh\u00e2m Ch\u00e2u x\u1eed tr\u1ecb.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n T\u1ef1 v\u00ec c\u00f3 b\u1ec7nh, b\u1eaft ph\u1ea3i v\u1ec1 h\u01b0u. L\u1ea5y Tri huy\u1ec7n H\u00f9ng Quan l\u00e0 \u0110\u1ed7 Bi\u1ec1u l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam c\u00f3 tang m\u1eb9. Chu\u1ea9n cho v\u1ec1 tr\u1ecb tang, xong vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u1ebfn cung ch\u1ee9c, kh\u00f4ng h\u1ea1n l\u00e0 m\u1ea5y th\u00e1ng ; gia c\u1ea5p cho 300 quan ti\u1ec1n. L\u1ea5y \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u1ea5y nguy\u00ean th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Th\u1ea1c l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh. Th\u1ea1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Th\u1ee5y Nguy\u00ean t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec c\u00f3 b\u1ec7nh, c\u00e1o v\u1ec1 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i b\u1ed5.<\/p>\n<p>D\u1ee5 l\u1ea1i cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i tra k\u1ebft nh\u1eefng \u00e1n c\u00f2n \u0111\u1ecdng l\u1ea1i. Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00f3 Tri huy\u1ec7n B\u1ea5t B\u1ea1t l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 Tri ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Oai, v\u00ec c\u00f3 \u00e1n m\u1ea1ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ch\u01b0a tra k\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai n\u00f3i : \u201cT\u00ecnh h\u00ecnh v\u1ec1 v\u1ee5 \u00e1n r\u1ea5t kh\u00f3 kh\u0103n, xin cho [H\u01b0\u01a1ng] h\u00e3y y ch\u1ee9c [Tri ph\u1ee7, \u1edf l\u1ea1i, x\u00e9t x\u1eed cho xong]\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u00e1n \u1ea5y \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 n\u0103m ch\u01b0a x\u00e9t xong, kh\u00f4ng th\u1ec3 cho b\u1ecf vi\u1ec7c, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho l\u00e0m m\u1ed9t m\u00ecnh. V\u1eady \u0111\u1ed5i giao v\u1ec1 t\u1ec9nh x\u00e9t. C\u00f2n H\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i tri\u1ec7t l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 theo m\u00e0 th\u1eeba h\u00e0nh\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 th\u00f4ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn m\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m tra x\u00e9t vi\u1ec7c h\u00ecnh v\u1eabn c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n, ta \u0111\u00e3 s\u1ee9c ph\u1ea3i x\u00e9t x\u1eed cho xong, l\u1eddi ta tha thi\u1ebft chu \u0111\u00e1o bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o ! Th\u1ebf m\u00e0 t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y c\u00f2n c\u00f3 tr\u1ecdng \u00e1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 ch\u1eadm nh\u01b0 th\u1ebf ! Chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay, c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam s\u1ee9c cho c\u00e1c thu\u1ed9c h\u1ea1t : chi\u1ec3u t\u1eebng \u00e1n m\u00e0 x\u00e9t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n c\u1edb kh\u00f3 kh\u0103n m\u00e0 n\u00f3i, r\u1ed3i nh\u1ea5t v\u1ecb b\u1ecf qua. C\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n k\u1ebft \u00e1n xong m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Vi\u00ean ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn nh\u1eadn c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ec3 m\u1eb7t, v\u00ec t\u00ecnh ri\u00eang m\u00e0 xu\u1ea5t l\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp nh\u1eadn, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a ta k\u00ednh c\u1ea9n th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t trong vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c !\u201d.<\/p>\n<p>L\u1eadp c\u00e1i bia \u1edf m\u1ed9 con voi \u00d4 Long. \u00d4 Long l\u00e0 voi c\u1ee7a nh\u00e0 vua, c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 cho s\u1eafc l\u1eadp bia ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vi\u00ean cai qu\u1ea3n voi \u1edf Kinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra n\u00f3i. Vua sai quan c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch l\u00e0m c\u00e1i bia, kh\u1eafc ch\u1eef \u201cM\u1ed9 voi \u00d4 Long\u201d. Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cVoi l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt sinh \u1edf n\u00fai r\u1eebng, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc c\u0169ng c\u00f3, nh\u01b0ng ch\u1ec9 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 v\u1eadn t\u1ea3i m\u00e0 th\u00f4i. Ch\u1ec9 c\u00f3 tri\u1ec1u ta d\u00f9ng voi v\u00e0o vi\u1ec7c qu\u00e2n, l\u1ea5y oai \u0111\u00e0n \u00e1p ph\u01b0\u01a1ng xa r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u1eafc l\u1ef1c, ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a, v\u1ec1 qu\u00e2n ch\u00ednh, l\u1ea5y ng\u1ef1a l\u00e0m tr\u1ecdng ; n\u01b0\u1edbc ta nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t r\u1eebng n\u00fai, c\u00e0ng l\u1ea5y voi l\u00e0m tr\u1ecdng. Cho n\u00ean T\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n v\u00e0 Th\u1ee7y s\u01b0 h\u1ee3p v\u1edbi 5 qu\u00e2n, th\u00e0nh 7 qu\u00e2n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i \u00fd ban \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ra t\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. (\u0110\u1ea7u n\u0103m Gia Long, t\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n c\u00f3 \u0111\u1ec1n Ch\u00e2u S\u01a1n, h\u1eb1ng n\u0103m c\u00f3 t\u1ebf v\u1ec1 m\u00f9a xu\u00e2n v\u00e0 m\u00f9a thu, c\u1ea5p ti\u1ec1n c\u00f4ng 100 quan). Vua l\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ed1ng voi g\u1ed3m \u0111\u1ee7 ch\u1ea5t th\u1ecbt b\u00e1ch th\u00fa, h\u1ed5, b\u00e1o, s\u00e0i, lang gi\u1ed1ng n\u00e0o c\u0169ng s\u1ee3 ph\u1ee5c, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00f9ng k\u1ebf \u0111\u1ec3 d\u1ee5, l\u1ea5y \u0111\u1ea1o m\u00e0 sai khi\u1ebfn, ti\u1ebfn hay lui, sang b\u00ean t\u1ea3 hay sang b\u00ean h\u1eefu, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 \u00fd. Ch\u1ebf ng\u1ef1 ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o th\u00ec m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n th\u00fac c\u0169ng th\u1eeba s\u1ee9c ; n\u1ebfu ch\u1ebf ng\u1ef1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o th\u00ec ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. Ng\u01b0\u1eddi cai tr\u1ecb d\u00e2n n\u00ean r\u00fat l\u1ea5y b\u00e0i h\u1ecdc t\u1eeb \u0111\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>Tha l\u1ec7 chi\u00eam c\u1eadn((1) Chi\u00eam c\u1eadn : v\u00e0o ch\u1ea7u \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua.1) v\u1ec1 n\u0103m nay cho c\u00e1c ch\u00e2u Cam L\u1ed9, M\u01b0\u1eddng Vang. Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c ch\u00e2u M\u01b0\u1eddng Vang, Na B\u00f4n, Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf, Ba Lan, M\u01b0\u1eddng B\u1ed5ng, Lang Th\u00ecn v\u00e0 T\u00e1 B\u00e0ng, n\u0103m nay, ch\u00ednh \u0111\u1ebfn ni\u00ean l\u1ec7 chi\u00eam c\u1eadn, nh\u01b0ng v\u00ec m\u1edbi t\u1ea3n c\u01b0 tr\u1edf v\u1ec1, c\u00f2n ch\u01b0a l\u1ea1i s\u1ee9c. V\u1eady xin ho\u00e3n cho 1 l\u1ea7n\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f3 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Man L\u1ea1o l\u00e0 Ph\u00f9 T\u01b0\u01a1ng Qu\u1eadt, h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean, l\u1ea1i xui ng\u1ea7m con ch\u00e1u l\u00e0 b\u1ecdn T\u00e2n Di Y\u1ec3m Na 6 t\u00ean l\u1ebbn \u0111\u1ebfn th\u00e1m th\u00ednh, b\u1ecb quan qu\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Quan t\u1ec9nh xin cho v\u00e0o vi\u1ec7c c\u1ef1c h\u00ecnh. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : ch\u00fang tuy l\u00e0 gi\u1ed1ng Man L\u1ea1o, c\u0169ng c\u00f3 t\u00e2m \u0111\u1ecba con ng\u01b0\u1eddi. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ngo\u00e0i ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u1ea1i c\u00f2n ban b\u1ed1 nh\u00e2n \u0111\u1ee9c \u01a1n hu\u1ec7, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 d\u1eabn cho con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed5i l\u1ed7i. Nay h\u00e3y t\u1ea1m giam c\u1ea5m l\u1ea1i, \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1eddng hi\u1ec3u d\u1ee5 ; n\u1ebfu ch\u00fang bi\u1ebft s\u1ee3 h\u00e3i, \u0103n n\u0103n \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i, ch\u00ednh tay vi\u1ebft th\u01b0 v\u1ec1 b\u00e1o cho Ph\u00f9 Tr\u01b0\u01a1ng Hi\u1ec7p, tr\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp tr\u01b0\u1edbc, s\u1ebd l\u01b0\u1ee3ng ban \u00e2n \u0111i\u1ec3n khoan h\u1ed3ng. N\u1ebfu ch\u00fang m\u1ed9t m\u1ef1c ch\u1ea5p m\u00ea, s\u1ebd x\u1eed tr\u1ecb, c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n. Sau h\u01a1n 10 ng\u00e0y, b\u1ecdn Man L\u1ea1o l\u1ea1i ng\u1ea7m xu\u1ed1ng 9 ch\u00e2u, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n c\u01b0 \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u. Th\u00ed sai Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf \u0111\u1ed3n Ai Lao l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u00f2a \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n d\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 5 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, l\u1ea5y l\u1ea1i nh\u1eefng d\u00e2n c\u00e1c ch\u00e2u v\u00e0 th\u1edbt voi. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. H\u00f2a \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 4 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00f2n \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, binh \u0111inh v\u00e0 th\u1ed5 m\u1ee5c ai c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, \u0111\u1ec7 danh s\u00e1ch l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea1t b\u1ed5. Qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111i v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n. B\u1ecdn T\u00e2n Di Y\u1ec3m Na vi\u1ebft th\u01b0 v\u1ec1, kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, r\u1ed3i b\u1ecb x\u1eed t\u1eed.<\/p>\n<p>Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ch\u00ed, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u01b0\u1eddng Tr\u00e2n v\u00e0 Phan Ti\u1ebfn K\u1ebf ph\u1ea3i t\u1ed9i, m\u1ea5t ch\u1ee9c. B\u1ed5 : Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n l\u00e0m Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c L\u1ec7 l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang V\u0169 kh\u1ed1 ; th\u1ef1 Ng\u1ef1 s\u1eed S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng \u0110i\u1ec3n l\u00e0m th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang V\u0169 kh\u1ed1, \u0111\u1ec1u hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng. Tr\u01b0\u1edbc kia, l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 c\u00f9ng v\u1edbi ty C\u00f4ng t\u01b0\u1ee3ng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng nhau l\u1ea5y tr\u1ed9m nh\u1eefng thoi \u0111\u1ed3ng, \u0111em tang v\u1eadt ra ngo\u00e0i, b\u1ecb Ch\u1ee7 s\u1ef1 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Khu\u00ea (d\u00f2ng d\u00f5i Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Gi\u1edbi) b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn Ch\u00ed v\u00ec kh\u00f4ng xem x\u00e9t \u0111\u1ebfn, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Vua giao b\u1ed9 H\u00ecnh nghi\u00eam tr\u1ecb. Th\u01b0\u1edfng cho Khu\u00ea 5 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. L\u1ea1i ph\u00e1i Th\u1ecb lang Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 \u0111em t\u1eebng th\u1ee9c c\u00e2n l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u giao c\u1ea3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u00e1n. \u0110\u1ebfn khi \u00e1n \u0111\u1ec7 l\u00ean, ch\u1ee7 th\u1ee7 c\u00f4ng t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m ph\u1ea3i t\u1eed t\u1ed9i. Ch\u00ed b\u1ecb gi\u00e1ng b\u1ed5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng, sung bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; Th\u01b0\u1eddng Tr\u00e2n v\u00e0 Ti\u1ebfn K\u1ebf b\u1ecb gi\u00e1ng b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cTa xem quan t\u1ecbch v\u1ec1 ban v\u00f5, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0m vi\u1ec7c l\u00e2u n\u0103m m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5, ch\u1eb3ng h\u1ea7u nh\u01b0 g\u00ecm h\u00e3m m\u00e3i \u01b0 ?\u201d. B\u00e8n sai ngay b\u1ed9 Binh k\u00ea ra t\u00e2u l\u00ean. Khi t\u00e2u l\u00ean r\u1ed3i vua cho Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 L\u00ea Nguy b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh V\u0169 l\u00e2m ; Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Trung v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00f4n Kh\u00e2m th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn. Ngo\u00e0i ra c\u1ea5t nh\u1eafc th\u0103ng l\u00ean h\u01a1n 20 ng\u01b0\u1eddi. D\u1ee5 cho c\u00e1c quan \u1edf b\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cL\u00fac thanh b\u00ecnh, tuy kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, nh\u01b0ng c\u0169ng n\u00ean t\u00f9y t\u01b0 c\u00e1ch m\u00e0 l\u1ee5c d\u1ee5ng, \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch trong ch\u1ed7 h\u00e0ng qu\u00e2n, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 g\u00ecm h\u00e3m l\u00e2u, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u1ea7n d\u00e0 sinh ra tr\u1ec5 tr\u00e0ng h\u1edd h\u1eefng\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n l\u00e0 Phan V\u0103n Trinh c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tam v\u1ec7 dinh T\u1ea3, Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 L\u00ea Lang b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ; Th\u00e0nh th\u1ee7y \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh T\u1ea3 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Qu\u00fd \u0111\u1ed5i sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Tam v\u1ec7.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Du v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 l\u1ef1a d\u00f9ng. Cho Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tr\u00ec l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng ; r\u1ed3i c\u1ea3i b\u1ed5 Du l\u00e0m Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng.<\/p>\n<p>Sai B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang. \u0110\u00e1m gi\u1eb7c c\u00f2n tr\u1ed1n s\u00f3t \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ea3ng Kh\u1ea3i v\u00e0 N\u00f4ng H\u00f9ng Th\u1ea1c tr\u1ed1n l\u00e2u v\u1ec1 v\u00f9ng c\u00e1c huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110i\u1ec7n, \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh (nguy\u00ean l\u00e0 ch\u00e2u B\u1ea3o L\u1ea1c). Ch\u00fang t\u1ef1 di qu\u00e2n \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang, nh\u00e0 c\u1eeda \u1edf chung quanh \u0111\u1ed3n, \u0111\u00eam b\u1ecb gi\u1eb7c \u0111\u1ed1t, th\u1ed5 d\u00e2n v\u00ec th\u1ebf, s\u1ee3 h\u00e3i t\u1ea3n m\u00e1t ; kh\u00e1ch bu\u00f4n b\u00e1n b\u1ecb ngh\u1ebdn \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i. Tri ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng An l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Thanh xin ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 tr\u00fa ph\u00f2ng. H\u1ef1u \u1ee7y Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua sai H\u1ef1u \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u1ee3i n\u00e3 b\u1eaft nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m c\u00f2n tr\u1ed1n s\u00f3t, chi\u00eau t\u1eadp th\u1ed5 d\u00e2n v\u1ec1. L\u1ea1i d\u1ee5 cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai tr\u00edch ra 1 v\u1ec7 qu\u00e2n \u1edf S\u01a1n T\u00e2y, cho theo t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang sai ph\u00e1i. Khi H\u1ef1u \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, do th\u00e1m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean trong b\u1ecdn gi\u1eb7c, ch\u00e9m \u0111i ; nghe n\u00f3i b\u1ecdn Qu\u1ea3ng Kh\u1ea3i tr\u1ed1n sang \u0111\u1ea5t nh\u00e0 Thanh, b\u00e8n l\u00e0m t\u1edd t\u01b0 cho ph\u1ee7 Tr\u1ea5n An h\u1ee3p s\u1ee9c b\u1eaft gi\u00fap. V\u00e0i th\u00e1ng sau, v\u00ec \u1edf l\u00e2u ch\u1ed7 lam ch\u01b0\u1edbng, tri\u1ec7t qu\u00e2n k\u00e9o v\u1ec1.<\/p>\n<p>B\u1ecdn h\u00e0ng Man((1) H\u00e0ng Man : nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 h\u00e0ng ph\u1ee5c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.1) \u1edf \u0111\u1ea1o Thanh Phong c\u00f9ng v\u1edbi h\u01a1n 300 gi\u1eb7c Man ng\u1ea7m xu\u1ed1ng ch\u1ed7 Nh\u1ea5t c\u01a1 \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, c\u01b0\u1edbp ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh c\u00f9ng v\u1edbi Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Nh\u1ea5t c\u01a1 l\u00e0 Cao Tr\u00ec chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt b\u1ecb ch\u00fang c\u01b0\u1edbp b\u1eaft. \u0110\u1ebfn bu\u1ed5i chi\u1ec1u, b\u1ecdn gi\u1eb7c Man tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng s\u00e2u. Qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ebft h\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 v\u00e0 Mai Kh\u1eafc M\u1eabn \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, nh\u00e2n n\u00f3i : \u201cCh\u1ed7 \u0111\u1ea5t 2 c\u01a1 th\u1ee9 nh\u1ea5t v\u00e0 th\u1ee9 t\u01b0, ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng h\u01a1i r\u1ed9ng, s\u00fac s\u1ea3n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111i qua h\u00e0ng l\u0169y d\u00e0i th\u00ec l\u00e0 \u0111\u1ea5t r\u1eebng, cho n\u00ean gi\u1eb7c Man \u1edf n\u00fai th\u01b0\u1eddng hay d\u00f2m d\u1ecf, r\u1ed3i sinh l\u00f2ng tham. N\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh ri\u1ebft cho m\u1ed9t phen, th\u00ec d\u1eef t\u1ee3n c\u00e0ng th\u00eam, ng\u0103n ng\u1eeba c\u0169ng kh\u00f3 ! Nh\u01b0ng n\u00fai cao, r\u1eebng s\u00e2u, t\u1ea5t ph\u1ea3i h\u1ecdp nhi\u1ec1u binh l\u1ef1c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin l\u1ea5y h\u01a1n 800 l\u00ednh h\u1ea1 ban \u1edf t\u1ec9nh v\u00e0 500 qu\u00e2n c\u00e1c l\u00e0ng c\u00f9ng d\u00e2n l\u00e1ng gi\u1ec1ng, do L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh tu\u1ef3 c\u01a1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan Ph\u00e1i c\u0169ng \u0111i c\u00f9ng, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb1ng sau c\u00f9ng ti\u1ebfp \u1ee9ng v\u1edbi nhau\u201d. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ed1ng \u00e1c Man, l\u00f2ng chim d\u1ea1 th\u00fa. Tr\u01b0\u1edbc kia, Nguy\u1ec5n V\u0129nh v\u00e0o ch\u1ea7u, ta \u0111\u00e3 2 \u2013 3 l\u1ea7n d\u1ee5 b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t ; nay qu\u1ea3 nhi\u00ean kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u01b0 l\u1eddi ta n\u00f3i. Th\u1ef1c v\u00ec b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! Cao Tr\u00ec, Nguy\u1ec5n V\u0129nh, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng, ph\u1ea1t c\u00f3 kh\u00e1c nhau\u201d. Nh\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c qu\u00e2n, h\u1ec5 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn th\u00ec c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i. C\u0169ng n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 c\u01a1 nghi, m\u1edbi mong n\u00eau vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c. R\u1ea5t kh\u00f4ng n\u00ean khinh th\u01b0\u1eddng, c\u1eed \u0111\u1ed9ng x\u1eb1ng, ch\u1ec9 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng hi\u1ec7u !\u201d.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea7y t\u1edb g\u00e1i \u1edf ban Ph\u1ee7 m\u1ecb (t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb L\u1ef1u, nghe b\u1ecdn \u0111\u1ea7y t\u1edb g\u00e1i kh\u00e1c l\u00e0 H\u1ed3 Th\u1ecb An v\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb H\u1ee3p xui khi\u1ebfn), l\u1ea5y tr\u1ed9m \u0111\u1ed3 v\u00e0ng \u1edf ty Th\u01b0\u1ee3ng di\u00ean (ng\u1ea7m \u0111i ra c\u1eeda th\u00e0nh, giao cho ch\u1ed3ng Th\u1ecb An l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n L\u00fd thu\u00ea th\u1ee3 b\u1ea1c l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Tr\u01b0\u1ee3ng ti\u00eau h\u1ee7y \u0111i, \u0111em b\u00e1n chia tang v\u1eadt v\u1edbi nhau), b\u1ecb n\u1eef quan ph\u00e1t gi\u00e1c t\u1ed1 c\u00e1o. Tr\u01b0\u1edbc sai th\u00e1i gi\u00e1m, th\u1ecb v\u1ec7 nghi\u00eam ngh\u1ecb tra t\u1ea5n, ch\u00fang kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1eeba nh\u1eadn, b\u00e8n ph\u00e1i th\u00eam th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh B\u00f9i Qu\u1ef9 hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi qu\u1ea3n l\u00fd th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0111em tra h\u1ecfi \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda H\u01b0ng Kh\u00e1nh bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng. \u00e1n ngh\u0129 xong, 3 t\u00ean ch\u00ednh ph\u1ea1m ph\u1ea3i ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u, 2 t\u00ean t\u00f2ng ph\u1ea1m \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1eb7t 1 b\u00e0n tay ; k\u1ebb mua nh\u1ea7m th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tha. Th\u00e1i gi\u00e1m v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 c\u1eeda Gia T\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, vua d\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201c\u00e1n n\u00e0y, ta x\u00e9t t\u00ecnh, \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i : k\u1ebb ch\u00ednh ph\u1ea1m th\u00ec lu\u1eadt ph\u00e1p t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u1eebng ph\u1ea1t ; c\u00f2n k\u1ebb l\u1ea7m m\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i th\u00ec theo lu\u1eadt nh\u1eb9 m\u00e0 ph\u1ea1t qua loa. Th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1eb7c \u00e2n trong nh\u1ea5t th\u1eddi, sau kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vin v\u00e0o \u0111\u1ea5y l\u00e0m l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p><a>Tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai, Cao H\u1eefu D\u1ef1c t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTh\u1ed5 m\u1ee5c L\u1ea1p Man (b\u1ecdn t\u00ean B\u00f2ng, t\u00ean Mi\u1ec7t, t\u00ean Om) \u0111em h\u01a1n 4.800 th\u1ed5 d\u00e2n v\u00e0 h\u01a1n 2.300 tr\u00e2u xe \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n. B\u1ecdn Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Vi\u00ean v\u00e0 Th\u01b0 l\u1ea1i Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u chi\u00eau t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 100 d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cXem t\u1edd t\u00e2u, th\u00ec t\u00ecnh tr\u1ea1ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 chi\u1ec1u h\u01b0\u1edbng t\u1ed1t, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng m\u1eebng. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng l\u1eadp \u1ea5p c\u00f2n l\u00e0 l\u00fac bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, b\u1ecdn ph\u00e1i nh\u00e2n Nguy\u1ec5n Vi\u00ean, Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u kh\u00e9o hi\u1ec3u d\u1ee5, khi\u1ebfn cho th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ec1u bi\u1ebft \u0111\u1ee9c \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, vui nh\u01b0 v\u1ec1 ch\u1ee3 ; l\u1ea1i chi\u00eau t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u d\u00e2n Kinh ; th\u1ebf th\u00ec s\u1ef1 c\u01a1 chi\u00eau t\u1eadp v\u1ed7 v\u1ec1 hi\u1ec7n nay \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u1ea7n c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng r\u1ed3i. Th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Vi\u00ean c\u00e1c h\u1ea1ng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn, nh\u1ecf c\u00f3 kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1, s\u1ee9c ph\u1ea3i chia l\u1eadp th\u00e0nh t\u1eebng l\u00e0ng, t\u1eebng \u1ea5p, \u0111\u1ec3 h\u1ecd y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Kh\u00f4i ph\u1ee5c b\u1ecdn Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu l\u00e0m su\u1ea5t \u0111\u1ed9i d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ee7a t\u1ec9nh. B\u1ecdn Tr\u00e0 Long tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c tha, theo sai ph\u00e1i \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, th\u1ef1c l\u00f2ng h\u1ebft s\u1ee9c quy thu\u1eadn ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u00ec d\u00e2n th\u1ed5 t\u1ee5 t\u1eadp l\u1ea1i nhi\u1ec1u, cho n\u00ean kh\u1edfi ph\u1ee5c cho Tr\u00e0 Long v\u1eabn \u1edf T\u00e2y Ninh, Nh\u00e2m Vu v\u1ec1 An Giang \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a Ng\u1ecdc V\u00e2n, Qu\u1eadn ch\u00faa L\u1ea1p Man.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Man L\u00e0o \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh th\u01b0\u1eddng c\u1ea5t l\u1ebbn \u0111i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, d\u00e2n ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n kh\u1ed5 v\u1edbi ch\u00fang. Quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ednh, th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ed1ng H\u1eefu C\u00e1t \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh b\u1eaft : l\u00fac \u0111\u1ebfn th\u00ec b\u1ecdn Man L\u00e0o \u0111\u00e3 tr\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc. Tri\u1ec7t qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ebfn th\u0103m ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, sai ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 d\u00e2ng h\u01b0\u01a1ng h\u00e0nh l\u1ec5, thung dung b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cCh\u00f9a n\u00e0y l\u00e0m l\u00ean, l\u00e0 \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb d\u1ea5u t\u00edch c\u1ee7a c\u00e1c vua \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 n\u01a1i c\u1eeda ch\u00f9a kh\u00e1c. \u0110\u1ea1o Nho ta l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n l\u00e0m b\u00e1u, nh\u00e0 Ph\u1eadt c\u0169ng l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n \u0111\u1ec3 khuy\u00ean \u0111\u1eddi. Nh\u00e0 Ph\u1eadt n\u00f3i : \u201cKh\u00f4ng, s\u1eafc ba duy\u00ean c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 \u0111\u1ea1o Nho ta n\u00f3i : \u201ctinh, nh\u1ea5t\u201d. Ti\u00ean cho r\u1eb1ng h\u1ecdc thuy\u1ebft c\u1ee7a nh\u00e0 Ph\u1eadt r\u1ea5t tinh vi, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ta, \u0111\u1ea1i lo\u1ea1i l\u00e0 th\u1ebf \u0111\u00f3\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u01b0a ra c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 cho c\u00e1c quan xem. Ngay ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ng\u1ef1 gi\u00e1 h\u1ed3i loan.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 v\u1ecbnh 14 c\u1ea3nh :<\/p>\n<p>1. \u0110i\u1ec7n khai v\u0103n y\u1ebfn [Tr\u00ean \u0111i\u1ec7n m\u1edf y\u1ebfn ti\u1ec7c \u0111\u1ec3 b\u00e0n v\u0103n] ;<\/p>\n<p>2. L\u00e2u th\u01b0\u1edfng B\u1ed3ng Ch\u00e2u [Tr\u00ean l\u1ea7u th\u01b0\u1edfng c\u1ea3nh B\u1ed3ng Ch\u00e2u] ;<\/p>\n<p>3. C\u00e1c minh t\u1ee9 chi\u1ebfu [G\u00e1c s\u00e1ng c\u1ea3 b\u1ed1n m\u1eb7t] ;<\/p>\n<p>4. Lang t\u1eadp qu\u1ea7n ph\u01b0\u01a1ng [H\u00e0nh lang t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c hoa] ;<\/p>\n<p>5. Hi\u00ean sinh thi t\u1ee9 [Hi\u00ean n\u1ea3y t\u1ee9 th\u01a1] ;<\/p>\n<p>6. Trai t\u1ea3 th\u01b0 ho\u00e0i [Nh\u00e0 thanh t\u0129nh gi\u00e3i t\u1ecf l\u00f2ng] ;<\/p>\n<p>7. Tr\u00ec l\u01b0u li\u00ean ph\u01b0\u1edfng [H\u1ed3 th\u1ea3 thuy\u1ec1n sen] ;<\/p>\n<p>8. S\u01a1n t\u1ee7y t\u00f9ng \u0111\u00ecnh [\u0110\u00ecnh c\u00e2y t\u00f9ng \u0111\u1ee9ng s\u1eebng tr\u00ean n\u00fai] ;<\/p>\n<p>9. Ngh\u00ea ki\u1ec1u t\u1ec5 nguy\u1ec7t [Tr\u0103ng s\u00e1ng c\u1ea7u v\u1ed3ng] ;<\/p>\n<p>10. Th\u1ee7y t\u1ea1 quang phong [Nh\u00e0 th\u1ee7y t\u1ea1 c\u00f3 gi\u00f3 m\u00e1t] ;<\/p>\n<p>11. V\u0169 Giang th\u1eafng t\u00edch [C\u1ea3nh \u0111\u1eb9p \u1edf V\u0169 Giang] ;<\/p>\n<p>12. Ti\u00ean \u0111\u1ed9ng ph\u01b0\u01a1ng tung [D\u1ea5u th\u01a1m \u0111\u1ed9ng ti\u00ean] ;<\/p>\n<p>13. H\u1ed3 t\u00e2n li\u1ec5u l\u00e3ng [S\u00f3ng li\u1ec5u b\u00ean h\u1ed3] ;<\/p>\n<p>14. \u0110\u1ea3o th\u1ee5 oanh thanh [Ti\u1ebfng oanh trong c\u00e2y tr\u00ean \u0111\u1ea3o].<\/p>\n<p>Xem Ng\u1ef1 ch\u1ebf thi t\u1eadp.<\/p>\n<p>Vua sai c\u00e1c nho th\u1ea7n \u1edf B\u1ed9, Vi\u1ec7n, Qu\u00e1n v\u00e0 C\u00e1c \u0111\u1ec1u \u1ee9ng ch\u1ebf((1) \u1ee9ng ch\u1ebf : \u0111\u1ea7u b\u00e0i do vua ra cho \u0111\u1ec3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 cu\u1ed9c \u0111\u1ec1u l\u00e0m.1). Nh\u00e2n b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cB\u00fat, nghi\u00ean, gi\u1ea5y, m\u1ef1c l\u00e0 4 th\u1ee9 qu\u00fd \u1edf v\u0103n ph\u00f2ng. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a n\u00f3i M\u00f4ng \u0110i\u1ec1m l\u00e0m ra b\u00fat\u201d, nh\u01b0ng b\u00fat kh\u00f4ng ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb M\u00f4ng \u0110i\u1ec1m. V\u00ec s\u00e1ch V\u1eadt nguy\u00ean n\u00f3i : \u201cNgu Thu\u1ea5n l\u00e0m ra b\u00fat, l\u1ea5y s\u01a1n vi\u1ebft v\u00e0o s\u00e1ch\u201d. S\u00e1ch Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 trung h\u1eadu n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cCon r\u00f9a xanh \u0111\u1ed9i h\u00e0 \u0111\u1ed3 hi\u1ec7n ra, Chu C\u00f4ng c\u1ea7m b\u00fat ch\u00e9p l\u1ea5y\u201d. S\u00e1ch Kh\u00fac l\u1ec5 c\u0169ng n\u00f3i : \u201cQuan s\u1eed ch\u00e9p b\u1eb1ng b\u00fat, quan s\u0129 n\u00f3i b\u1eb1ng l\u1eddi. Th\u1ebf th\u00ec, tr\u01b0\u1edbc nh\u00e0 T\u1ea7n, \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u00fat r\u1ed3i. B\u00fat, kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb M\u00f4ng \u0110i\u1ec1m l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ec9 c\u00f3 d\u00f9ng l\u00f4ng th\u1ecf l\u00e0m b\u00fat th\u00ec t\u1eeb \u0110i\u1ec1m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 th\u00f4i. Nghi\u1ec5n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u00e0 nghi\u1ec1n, c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u1ec1n m\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho th\u1ea5m \u0111\u1ec1u. Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f3 c\u00e1i nghi\u00ean \u0111\u1ebf H\u1ed3ng Th\u1ecb. Th\u00e1i c\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i nghi\u00ean Kim Qu\u1ef9. Nghi\u00ean \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u00e2u \u0111\u1eddi r\u1ed3i. \u0110\u1eddi c\u1ed5 ch\u01b0a c\u00f3 gi\u1ea5y, s\u00e1ch v\u1edf th\u01b0\u1eddng bi\u00ean v\u00e0o th\u1ebb tr\u00fac, ho\u1eb7c l\u1ee5a l\u00e0. L\u1ee5a \u0111\u1eaft m\u00e0 th\u1ebb n\u1eb7ng, ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng ti\u1ec7n d\u00f9ng. \u0110\u1ebfn th\u1eddi H\u1eadu H\u00e1n, Th\u00e1i Lu\u00e2n m\u1edbi ngh\u0129 c\u00e1ch d\u00f9ng v\u1ecf c\u00e2y, \u0111\u1ea7u c\u00e2y gai, v\u1ea3i n\u00e1t v\u00e0 l\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1nh c\u00e1 c\u0169 \u0111\u1ec3 l\u00e0m gi\u1ea5y, t\u1eeb \u0111\u00f3 thi\u00ean h\u1ea1 m\u1edbi d\u00f9ng, g\u1ecdi l\u00e0 gi\u1ea5y \u201cTh\u00e1i h\u1ea7u\u201d. \u0110\u1eddi th\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ef1c, l\u1ea5y c\u00e1i que b\u1eb1ng tre d\u00fang v\u00e0o s\u01a1n m\u00e0 vi\u1ebft. C\u00f2n l\u00e0m m\u1ef1c b\u1eb1ng kh\u00f3i c\u00e2y s\u01a1n, than g\u1ed7 th\u00f4ng th\u00ec t\u1eeb \u0111\u1eddi T\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u1eddi Ng\u1ee5y tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o c\u00e1c quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : V\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1 t\u1ee9c l\u00e0 C\u01a1 H\u1ea1 \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta d\u1ef1ng l\u00ean t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh. Nh\u1eefng g\u1ed7 l\u00e0m \u0111i\u1ec7n \u0111\u00e0i l\u00e0 g\u1ed7 d\u1ee1 t\u1eeb v\u01b0\u1eddn Th\u01b0 Quang xu\u1ed1ng. V\u1eadt li\u1ec7u \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ee9 c\u0169, d\u1eddi ch\u1ed7 kia \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 n\u00e0y. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 th\u00eam v\u1eadt li\u1ec7u ra. V\u01b0\u1eddn, \u1edf t\u01b0\u1eddng b\u00ean \u0111\u00f4ng t\u1eed c\u1ea5m th\u00e0nh trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, l\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 nh\u00e0 Minh, nh\u00e0 Thanh xem h\u00ecnh th\u1ebf non n\u01b0\u1edbc \u1edf ngo\u00e0i tr\u0103m d\u1eb7m, d\u1ef1ng l\u00ean cung qu\u00e1n kh\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 vui ch\u01a1i. Ta m\u1ed9t l\u00f2ng cung k\u00ednh, c\u1ea9n gi\u1eef quy ch\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n : n\u00e0o ch\u00ednh tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc, n\u00e0o l\u00f2ng nham hi\u1ec3m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi, \u0111\u00e2u d\u00e1m nh\u00e0n r\u1ed7i. Ch\u1ec9 s\u1ee3 cho con ch\u00e1u, nh\u00e2n l\u00fac thanh b\u00ecnh \u0111\u00e3 l\u00e2u, ki\u00eau r\u00f4ng th\u00edch th\u00fa, m\u01b0\u1ee3n c\u1edb m\u00e0 n\u00f3i, d\u1ef1ng \u0111\u1eb7t nh\u00e0 c\u1eeda, ch\u01a1i b\u1eddi n\u01b0\u1edbc non, th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n \u00fd c\u1ee7a ta n\u1ed1i ch\u00ed, noi vi\u1ec7c, lo tr\u01b0\u1edbc, vui sau. M\u1edbi r\u1ed3i, nh\u00e2n khi vi\u1ec7c nh\u00e0n, gi\u00e3i t\u1ecf \u00fd m\u00ecnh, l\u00e0m ra th\u01a1 v\u00e0 b\u00e0i t\u1ef1a, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 b\u1ea3o \u0111\u1eddi sau, gi\u1eef m\u00e3i l\u1ea5y gia ph\u00e1p, ch\u0103m lo th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Nh\u00e2n \u0111em t\u1eadp th\u01a1 l\u00e0m \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, sai th\u1ecb th\u1ea7n tuy\u00ean \u0111\u1ecdc.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XXXIX<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, thi \u0110\u00ecnh. Sai : Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i sung Gi\u00e1m th\u00ed \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean \u0111\u1ed9c quy\u1ec3n [\u0111\u1ecdc quy\u1ec3n thi] ; Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng Thu, Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 tham bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi duy\u1ec7t quy\u1ec3n. Cho Nguy\u1ec5n L\u1eadp (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 Ch\u01b0\u01a1ng), Nguy\u1ec5n T\u01b0 Gi\u1ea3n (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 V\u0103n Ph\u00fa) \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n ; Nguy\u1ec5n Huy D\u01b0\u01a1ng, H\u1ed3 S\u0129 Tu\u1ea7n, Ho\u00e0ng C\u00f4ng Th\u1ecbnh, B\u00f9i Duy Phi\u00ean, Tr\u1ea7n H\u1eefu Th\u1ee5y, Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ea1o, V\u0103n \u0110\u1ee9c Khu\u00ea (tr\u01b0\u1edbc t\u00ean l\u00e0 Nhai), Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh, 8 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0110\u1ec7 tam gi\u00e1p \u0111\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n. Khi tr\u01b0\u1edbc, thi H\u1ed9i tr\u00fang c\u00e1ch, c\u00f3 quy\u1ec3n v\u0103n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ea1o, n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng ph\u00ea \u201cb\u1ea5t c\u1eadp nh\u1ea5t ph\u00e2n\u201d, ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng cho 6 ph\u00e2n. Sau khi truy\u1ec1n l\u00f4, b\u1ed9 L\u1ec5 th\u1ea5y n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u00e1c nhau nhi\u1ec1u qu\u00e1, b\u00e8n t\u00e2u l\u00ean. Vua sai vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t gi\u1eef l\u1ebd c\u00f4ng b\u1eb1ng duy\u1ec7t l\u1ea1i : T\u1ea1o c\u1ea3 3 k\u1ef3, v\u0103n l\u00fd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 9 ph\u00e2n, c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ed3ng kh\u1ea3o B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n v\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng v\u00ec \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u00f4ng tinh, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t n\u0103m. T\u1ea1o v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7 \u0110\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cKhoa m\u1ee5c kh\u00f4ng l\u1ea5y h\u00e0nh x\u00edch((1) H\u00e0nh x\u00edch : c\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1eddng, th\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 \u0111o.1) l\u00e0m h\u1ea1n, th\u00ec m\u1edbi l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i. Ta xem nh\u1eefng h\u1ecdc tr\u00f2 l\u00e0m b\u00e0i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o h\u1ecdc th\u00f4ng su\u1ed1t th\u00ec l\u1eddi v\u0103n tr\u00e1c luy\u1ec7n((2) Tr\u00e1c luy\u1ec7n : g\u1ecdt gi\u0169a t\u1eebng ch\u1eef.2) ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o h\u1ecdc l\u1ed7 m\u00e3ng th\u00ec l\u1eddi v\u0103n qu\u00ea m\u00f9a, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u00f3 m\u00e0 x\u00e9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i b\u00e0i thi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, \u0111em B\u00e1ch gia, Ch\u01b0 t\u1eed ra h\u1ecfi c\u0169ng ch\u1ec9 s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i qua, kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ecfi \u0111\u1ebfn binh, t\u00e0i, l\u1ec5, nh\u1ea1c, v\u0103n, v\u00f5, h\u00ecnh, ch\u00ednh, nh\u01b0 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 tri\u1ec1u ta thi l\u1ea5y h\u1ecdc tr\u00f2\u201d. Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ec3 v\u0103n v\u1ec1 \u0111\u1eddi nh\u00e0 Thanh h\u01a1i bi\u1ebfn \u0111i, kh\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1eddi nh\u00e0 Minh. \u0110\u1eddi nh\u00e0 Minh tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng s\u00e1ch h\u1ecfi trong k\u1ef3 thi Tr\u1ea1ng nguy\u00ean, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ec1 m\u1ee5c ch\u00ednh \u0111\u1ea1i, c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc ta\u201d.<\/p>\n<p>T\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00f3 v\u1ebd \u0111\u1ed3 ho\u1ea1 bi\u00ean t\u1eadp \u0111\u00e3 xong. Quan N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n d\u00e2ng s\u1edb xin \u0111em kh\u1eafc in, s\u1edb \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i :<\/p>\n<p>\u201cTr\u00ean d\u01b0\u1edbi r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ee9c tranh v\u1ebd t\u1ef1 nhi\u00ean c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t. Mu\u00f4n lo\u00e0i g\u1ed3m \u0111\u1ee7, \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u00e1ng v\u0103n hay t\u1ecf r\u00f5 c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n. V\u1ecbnh ca v\u1ed1n \u1edf t\u00ednh t\u00ecnh, l\u1eddi n\u00f3i vi\u1ec7c l\u00e0m n\u00ean khu\u00f4n n\u00ean ph\u00e9p. \u0110\u1ea1o \u0111\u1ee9c suy ra s\u1ef1 nghi\u1ec7p, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng nghi\u1ec7p v\u1eeba s\u00e1ng v\u1eeba cao. Ph\u00e9p hay theo d\u00f5i c\u1ee7a ti\u1ec1n v\u01b0\u01a1ng, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh b\u00e0y ra trong s\u00e1ch c\u0169. Kinh Thi n\u00f3i tr\u1eddi d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, d\u1ef1ng ch\u1ee7, r\u00f5 r\u00e0ng h\u00ecnh th\u1eafng((1) H\u00ecnh th\u1eafng : \u0111\u1ecba h\u00ecnh c\u00f3 th\u1eafng c\u1ea3nh.1) \u0111\u00e1ng t\u1ef1a n\u01b0\u01a1ng. Thi\u00ean Nh\u00e3 h\u00e1t c\u00e2u l\u00e0m m\u1ed1i l\u00e0m gi\u1ec1ng, tr\u00f4ng th\u1ea5y \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh \u0111\u1ec1u \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Vinh quang th\u1ecbnh tr\u1ecb, n\u00ean c\u00f3 c\u00e2u h\u00e1t nh\u01b0 m\u00e2y bay \u0111\u1eb9p v\u1ebb, sao m\u1ecdc th\u00e0nh h\u00e0ng. Nh\u00e2n v\u1eadt th\u00e1i b\u00ecnh, hi\u1ec7n ra c\u00e2u th\u01a1 c\u00f3 nh\u00e2n t\u00e0i sinh nhi\u1ec1u, con ch\u00e1u \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 thi ca b\u00e0y nh\u1eefng vi\u1ec7c th\u1ecbnh, ch\u00ednh tr\u1ecb truy\u1ec1n ra ti\u1ebfng hay. Ghi ch\u00e9p c\u00f3 s\u1eed s\u00e1ch l\u01b0u truy\u1ec1n, t\u01b0\u1edfng th\u1ea5y \u00e2u ca nh\u00e3 t\u1ee5ng. Ph\u00f4 b\u00e0y ra v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng ng\u1ef1 ch\u1ebf, kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p tr\u1ecb c\u00f4ng. V\u1eady n\u00ean kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u00e1 v\u00e0ng, v\u1ebd th\u00e0nh \u0111\u1ed3 h\u1ecda, \u0111\u1ec3 cho ti\u1ebfng hay n\u1ed5i b\u1eadt, c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p ph\u00f4 b\u00e0y.<\/p>\n<p>\u201cL\u1edbn thay th\u00e1nh tri\u1ec1u ta : m\u1ec7nh t\u1eeb tr\u1eddi cao, nghi\u1ec7p nh\u00e2n v\u1eadn m\u1edf. \u00c2n tr\u1ea1ch ng\u1ea5m kh\u1eafp, \u0111\u1ee9c s\u00e1ng ch\u1ed3ng th\u00eam. R\u00f5 r\u1ec7t m\u01b0u m\u00f4, noi theo c\u00f4ng li\u1ec7t. Kinh Ph\u00fa Xu\u00e2n chi\u1ebfm non s\u00f4ng th\u1eafng c\u1ea3nh, h\u00ecnh th\u1ebf nh\u01b0 nh\u00e0 Chu c\u00f3 L\u1ea1c \u1ea5p, nh\u00e0 H\u00e1n c\u00f3 Quan Trung((2) L\u1ea1c \u1ea5p, Quan Trung : hai n\u01a1i d\u1ea5y nghi\u1ec7p \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a nh\u00e0 Chu v\u00e0 nh\u00e0 H\u00e1n.2). S\u1eed b\u1ea3o l\u1ee5c \u0111\u1ec3 m\u00f4 hu\u1ea5n v\u1ec1 sau, d\u1ea5u \u0111\u1eb9p h\u01a1n \u201cb\u00e0n minh\u201d((3) B\u00e0n minh : Th\u00e0nh Thang nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng c\u00f3 kh\u1eafc b\u00e0i minh v\u00e0o c\u00e1i ch\u1eadu t\u1eafm g\u1ed9i.3) c\u1ee7a Th\u01b0\u01a1ng Thang, \u201cKhang c\u00e1o\u201d((4) Khang c\u00e1o : b\u00e0i c\u00e1o c\u1ee7a Chu V\u0169 V\u01b0\u01a1ng khuy\u00ean b\u1ea3o Khang Th\u00fac.4) c\u1ee7a Chu V\u0169. B\u1edd c\u00f5i nh\u1eb1m ph\u1eadn sao D\u1ef1c, Ch\u1ea9n((5) D\u1ef1c, Ch\u1ea9n : gi\u1edbi ph\u1eadn Vi\u1ec7t Nam nh\u1eb1m v\u00e0o ph\u1eadn d\u00e3 2 sao D\u1ef1c, Ch\u1ea9n.5), ti\u1ebft t\u1ef1 r\u00f5 r\u00e0ng. Kh\u00ed t\u01b0\u1ee3ng d\u1ea5y \u1edf \u0111\u1ea5t K\u1ef3, Phong((6) K\u1ef3 phong : n\u01a1i d\u1ef1ng n\u00ean c\u01a1 \u0111\u1ed3 nh\u00e0 Chu.6), nh\u00e2n v\u1eadt ph\u1ed3n th\u1ecbnh. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u0169 c\u00f4ng b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ; Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf v\u0103n \u0111\u1ee9c th\u00e1i b\u00ecnh, ch\u00edn c\u00f5i v\u00e0o h\u1ebft b\u1ea3n \u0111\u1ed3, t\u00e1m ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn c\u1ea3 v\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i((7) V\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i : b\u1ee9c \u0111\u1ed3 v\u1ebd c\u00e1c ch\u01b0 h\u1ea7u \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u thi\u00ean t\u1eed.7). Tr\u1eddi m\u1edf c\u1ea3nh s\u1eafc, vua ch\u1ebf thi ch\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f9ng thi\u00ean h\u1ea1 ng\u00f3ng tr\u00f4ng, sau l\u1ea1i \u0111\u1ec3 mu\u00f4n n\u0103m c\u00f2n m\u00e3i.<\/p>\n<p>Nay \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ec7 h\u1ea1 : Tr\u1ecb \u0111\u1ea1o tr\u1ed9i h\u01a1n k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, v\u0103n t\u1ee9 nh\u01b0 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau. G\u1ed1c \u1edf \u0111\u1ea1o tinh nh\u1ea5t ch\u1ea5p trung((1) Tinh nh\u1ea5t ch\u1ea5p trung : thu\u1ea7n nh\u1ea5t kh\u00f4ng l\u1eabn t\u00e0, trung b\u00ecnh kh\u00f4ng thi\u00ean l\u1ec7ch : \u0111\u1ea1o c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau truy\u1ec1n l\u1ea1i.1), suy ra l\u00e0m kinh lu\u00e2n phu b\u00e1((2) Kinh lu\u00e2n phu b\u00e1 : x\u1ebfp \u0111\u1eb7t s\u1eeda sang m\u1ecdi vi\u1ec7c.2). Xem v\u0103n v\u1eadt danh \u0111\u00f4 th\u1ecbnh \u0111\u1eb9p, \u0111i\u1ec3m t\u00f4 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c vinh hoa ; t\u00ecm quy m\u00f4 \u0111\u1eddi c\u1ed5 tr\u1ecb b\u00ecnh, \u0111\u1ed3 s\u1eed \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu. S\u1eeda n\u0103m vi\u1ec7c((3) N\u0103m vi\u1ec7c : ch\u1eef \u00f4 thi\u00ean \u201cH\u1ed3ng ph\u1ea1m\u201d Kinh Th\u01b0. N\u0103m vi\u1ec7c l\u00e0 n\u00e9t m\u1eb7t, l\u1eddi n\u00f3i, m\u1eaft coi, tai nghe, b\u1ee5ng ngh\u0129.3) m\u00e0 m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u c\u00f9ng hi\u1ec7p \u1ee9ng, th\u1eddi thu\u1eadn, kh\u00ed h\u00f2a ; h\u1ee3p th\u00e1i h\u00f2a m\u00e0 mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u1ec1u hanh th\u00f4ng((4) Hanh th\u00f4ng : ph\u1ed3n th\u1ecbnh, th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng.4), ng\u01b0\u1eddi \u01b0a, v\u1eadt th\u1ecfa. Khi \u1ea5y, \u0110\u01b0\u1eddng Khang C\u00f9((5) Khang C\u00f9 : vua \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau \u0111i ch\u01a1i Khang C\u00f9 nghe \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u h\u00e1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ca t\u1ee5ng th\u00e1i b\u00ecnh.5) n\u1ed5i ti\u1ebfng h\u00e1t, quan Phong Nh\u00e2n((6) Phong Nh\u00e2n : m\u1ed9t quan \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau c\u00f3 ch\u00fac \u201ctam \u0111a\u201d cho vua Nghi\u00eau : \u0111a ph\u00fa, \u0111a nam, \u0111a th\u1ecd.6) ch\u00fac tam \u0111a. D\u00e2ng th\u01a1 ho\u1ea1 c\u1ee7a V\u00f5ng Xuy\u00ean((7) V\u00f5ng Xuy\u00ean : bi\u1ec7t hi\u1ec7u c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Duy, m\u1ed9t nh\u00e0 v\u1eeba th\u01a1 hay v\u1eeba v\u1ebd kh\u00e9o.7) b\u00e0y \u0111\u1ed3 th\u01b0 c\u1ee7a \u0110\u1ea1i M\u1ec5((8) \u0110\u1ea1i M\u1ec5 : ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, v\u0103n hay v\u00e0 v\u1ebd \u0111\u1eb9p.8). S\u1ed1ng l\u00e2u kh\u1eafp c\u1ea3 b\u1ed1n c\u00f5i, th\u00e1i h\u00f2a gi\u1eef l\u1ea1i ngh\u00ecn n\u0103m.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh v\u00e2ng : ng\u00f4i b\u00e1u thanh nh\u00e0n, \u00e1ng v\u0103n r\u1ef1c r\u1ee1. Th\u01b0\u1edfng l\u00e3m ngo\u00e0i gi\u1edd l\u00e0m vi\u1ec7c, thi\u00ean ch\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y m\u1ed9t gi\u00e0u th\u00eam. V\u1ecbnh c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p th\u00ec t\u1ecf h\u1ebft tinh linh m\u1eb7t \u0111\u1ea5t, v\u1eefng v\u00e0ng B\u00e0n, Th\u00e1i((9) B\u00e0n, Th\u00e1i : t\u1ea5m b\u00e0n th\u1ea1ch v\u00e0 n\u00fai Th\u00e1i S\u01a1n. \u00fd n\u00f3i c\u01a1 nghi\u1ec7p giang s\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng b\u1ec1 l\u00e2u d\u00e0i.9) mu\u00f4n \u0111\u1eddi ; \u0111\u1ec3 c\u1ed5 t\u00edch th\u00ec ph\u00f4 b\u00e0y tr\u1ecb h\u00f3a c\u1ee7a ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng, r\u1ef1c r\u1ee1 g\u01b0\u01a1ng v\u00e0ng ngh\u00ecn thu\u1edf. Sinh, tr\u01b0\u1edfng, thu, th\u00e0nh : r\u00f5 t\u1eebng th\u1eddi ti\u1ebft, v\u1eadn h\u00e0nh nhi\u1ebfp l\u00fd \u0111i\u1ec1u h\u00f2a ; \u0111\u1ed9ng, \u0111\u1ee9ng, bay, l\u1eb7n : \u0111\u1ee7 c\u1ea3 c\u00e1c lo\u00e0i, ng\u1ee5 \u00fd ph\u00e1t sinh d\u01b0\u1ee1ng d\u1ee5c. C\u01a1 m\u1ea7u nhi\u1ec7m c\u1ee7a th\u1ee3 tr\u1eddi, th\u1ea5y \u1edf ch\u1ed7 ph\u00fa cho mu\u00f4n v\u1eadt ; \u0111\u1ea1o th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ho\u00e0ng ph\u1ea1m, th\u1ea5y \u1edf ch\u1ed7 l\u1eddi n\u00f3i ph\u00e1t ra.<\/p>\n<p>\u201cB\u1ecdn th\u1ea7n : B\u00ed c\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u, khu\u00ea v\u0103n tr\u00f4ng ng\u00f3ng, k\u00ednh x\u00e9t t\u1eadp \u0111\u1ea7u, t\u1eadp th\u1ee9 hai, c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf ; t\u00f9y t\u1eebng vi\u1ec7c m\u00e0 h\u1ea1 b\u00fat, g\u1eb7p s\u1ef1 v\u1eadt m\u00e0 n\u00ean l\u1eddi. G\u1ed3m mu\u00f4n lo\u1ea1i thu v\u00e0o, su\u1ed1t ba t\u00e0i \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7. \u0110\u00e3 chi\u1ec3u theo h\u1eb1ng n\u0103m bi\u00ean t\u1eadp ra, r\u1ed3i kh\u1eafc b\u1ea3n in, nh\u01b0 vi\u00ean ng\u1ecdc r\u1ef1c r\u1ee1, \u0111\u00f4i v\u1eebng s\u00e1ng soi \u0111\u1ee9c s\u00e1ng ng\u1eeda tr\u00f4ng, n\u01a1i n\u00e0o c\u0169ng th\u1ea5y s\u1ef1 r\u00f5 r\u1ec7t ; v\u0103n th\u1ea7n m\u1ea7u nhi\u1ec7m, kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng m\u00e0 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u0103n nguy\u00ean. Hu\u1ed1ng chi, t\u01b0\u1ee3ng hi\u1ec7n ra v\u1eadt, n\u00f3i hi\u1ec7n ra th\u01a1, n\u00f3i kh\u00f4ng t\u01b0\u1ee3ng th\u00ec kh\u00f4ng r\u00f5 ; h\u00ecnh cao l\u00e0 \u0111\u1ea1o, h\u00ecnh th\u1ea5p l\u00e0 v\u1eadt, \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng v\u1eadt th\u00ec kh\u00f4ng minh. Cho n\u00ean th\u01a1 ph\u1ea3i : bi\u00ean ra t\u1eebng lo\u1ea1i th\u00ec \u0111\u1ea7u m\u1ed1i m\u1edbi ph\u00e2n minh ; v\u1ebd ra t\u1eebng \u0111\u1ed3 th\u00ec v\u0103n th\u00e1i c\u00e0ng r\u00f5 r\u1ec7t. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1ed7 l\u00f2ng b\u1ecdn th\u1ea7n mong mu\u1ed1n. V\u1eady n\u00ean qu\u00ean c\u1ea3 m\u00ecnh ki\u1ebfn th\u1ee9c n\u00f4ng h\u1eb9p, xin \u0111em c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 trong t\u1eadp cung \u0111\u1ec1 nh\u1eefng n\u01a1i danh th\u1eafng c\u1ed5 t\u00edch, th\u1eddi ti\u1ebft nh\u00e2n v\u1eadt, chia ra t\u1eebng lo\u1ea1i \u0111\u1ec3 bi\u00ean so\u1ea1n, \u0111\u1ec1u v\u1ebd \u0111\u1ed3 ph\u1ee5 v\u00e0o ; r\u1ed3i l\u1ea1i chi\u1ebfu b\u00e0i v\u1ecbnh trong c\u00e1c lo\u1ea1i, tu\u1ef3 lo\u1ea1i bi\u00ean ch\u00e9p, tu\u00e2n theo b\u00fat ph\u00e1p ng\u1ef1 vi\u1ebft ra, c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u1eb1ng t\u1ea3. Nay s\u00e1ch \u0111\u00e3 xong, c\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c 14 quy\u1ec3n v\u00e0 2 quy\u1ec3n m\u1ee5c l\u1ee5c, \u0111\u1ec1 nhan s\u00e1ch l\u00e0 Ng\u1ef1 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed3 h\u1ed9i thi t\u1eadp, K\u00ednh d\u00e2ng ng\u1ef1 l\u00e0m, \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh cho kh\u1eafc th\u00e0nh b\u1ea3n in, \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf s\u1ef1 m\u1ea7u nhi\u1ec7m c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec3 thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y nghe chung, c\u00e0ng t\u1ecf r\u00f5 c\u00e1i hay c\u1ee7a c\u00f4ng h\u00f3a th\u00e1nh th\u1ea7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta v\u00e0 k\u00ednh v\u00e2ng \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta th\u1ecbnh l\u1edbn ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam m\u1edbi, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng th\u00e1nh minh theo c\u0169 l\u00e0m m\u1edbi, s\u00e1ng t\u1ecf v\u1ec1 sau m\u00e3i m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>B\u00e0i t\u1ea5u n\u00e0y vua cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a [v\u00e0o t\u1eadp th\u01a1] r\u1eb1ng : \u201cC\u1ed5 gi\u1ea3 tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, ng\u01b0\u1edbc xem thi\u00ean v\u0103n, c\u00fai x\u00e9t \u0111\u1ecba l\u00fd, xem v\u1ebb c\u1ee7a chim mu\u00f4ng v\u00e0 th\u1ed5 ng\u01a1i c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, g\u1ea7n l\u1ea5y th\u00ed d\u1ee5 \u1edf m\u00ecnh, xa l\u1ea5y th\u00ed d\u1ee5 \u1edf m\u1ecdi v\u1eadt, n\u00e9t ph\u1ea5n r\u1ea3i r\u00e1c l\u00e0m tr\u0103m d\u00f2ng s\u00f4ng, n\u00e9t xanh t\u1ee5 l\u1ea1i th\u00e0nh c\u00e1c ng\u1ecdn n\u00fai ; nguy\u00ean kh\u00ed chia ra, th\u00e0nh \u1edf ch\u1ed7 ng\u00f2i b\u00fat ; \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i ngh\u0129a \u0111\u1ed3 h\u1ecda. L\u1edbn thay ! Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi cho, g\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, \u0111\u1ea5t Thu\u1eadn H\u00f3a m\u1edf n\u1ec1n, kinh Ph\u00fa Xu\u00e2n \u0111\u1ecbnh nghi\u1ec7p. C\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh n\u1ed1i d\u00f5i, lo ngh\u0129 kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o ng\u01a1i, nh\u00e2n s\u00e2u \u01a1n h\u1eadu, nhu\u1ea7n th\u1ea5m m\u00e3i m\u00e3i, s\u00e1ng t\u1ecf lu\u00f4n lu\u00f4n. \u0110\u1ebfn ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi \u0111\u1ec3 tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 c\u1ea3 b\u1ed1n bi\u1ec3n, m\u1edf n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam. C\u00f4ng ch\u1ea5t ch\u1ee9a r\u1ea1ng v\u1ebb \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, nghi\u1ec7p nh\u1ea5t th\u1ed1ng \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u0111\u1eddi sau. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tr\u1eddi, th\u00f4ng minh th\u00e1nh tri\u1ebft, gi\u00e3i t\u1ecf v\u0103n \u0111\u1ee9c, h\u1ecdp l\u1ea1i l\u00e0m b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e0nh. Tr\u1eddi che \u0111\u1ea5t ch\u1edf \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u1ea3nh th\u0103ng b\u00ecnh ; M\u1eb7t Tr\u1eddi, M\u1eb7t Tr\u0103ng chi\u1ebfu \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, \u0111\u1ec1u l\u00ean c\u00f5i nh\u00e2n th\u1ecd. Th\u1ed1ng nh\u1ea5t d\u1ef1 \u0111\u1ed3 mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc, nghi\u1ec7p v\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng. Kinh Ph\u00fa Xu\u00e2n th\u00eam v\u1eefng v\u00e0ng, hi\u1ec3m tr\u1edf kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o h\u01a1n, c\u00f3 c\u00e1i c\u1eeda r\u1ea5t m\u1ea1nh th\u1ee9 nh\u1ea5t trong thi\u00ean h\u1ea1 : th\u00e0nh d\u00e0i \u0111\u1ecbnh \u1edf ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc, n\u00fai Ho\u00e0ng S\u01a1n, s\u00f4ng Linh Giang, n\u00fai B\u00ecnh S\u01a1n, s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng Th\u1ee7y, l\u00e0 ch\u1ed7 h\u00ecnh th\u1eafng \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m, \u1edf trong ch\u1ebf ng\u1ef1 b\u00ean ngo\u00e0i, nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u1ea7u h\u1ea7u c\u1ee7a b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng. \u0110\u00f3 l\u00e0 ch\u1ed7 non s\u00f4ng m\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ph\u00f3 v\u1edbi thi\u00ean h\u1ea1.<\/p>\n<p>\u201cTa k\u00ednh v\u00e2ng ng\u00f4i b\u00e1u, n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn d\u00e0i l\u00e2u, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng khai s\u00e1ng kh\u00f3 nh\u1ecdc, l\u1ea1i c\u00e0ng s\u1ee3 vi\u1ec7c th\u1ee7 th\u00e0nh kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u1ec5. Ph\u00e0m nh\u1eefng n\u01a1i \u0111i ch\u01a1i xem x\u00e9t, tr\u00f4ng th\u1ea5y c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p c\u1ee7a non s\u00f4ng, c\u00e0ng \u0111\u1ec3 l\u00f2ng l\u00e0m t\u1ecf c\u00f4ng li\u1ec7t, \u0111\u1ee9c s\u00e1ng [c\u1ee7a \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc]. M\u1ed7i khi nh\u00e2n nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u1ea3nh th\u1eafng n\u00e0o \u0111\u00f3 th\u00ec ch\u00e9p ra th\u00e0nh thi\u00ean. Hu\u1ed1ng chi, khi nh\u00e0n h\u1ea1 m\u1edf s\u00e1ch ra xem th\u00ec n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb c\u00f4ng \u1edf s\u00e1ch c\u1ed5. Nghi\u1ec7m th\u1eddi ti\u1ebft, khuy\u00ean d\u00e2n ch\u0103m vi\u1ec7c th\u00ec c\u1ea3m x\u00fac s\u1ef1 v\u1eadt m\u00e0 ng\u00e2m th\u01a1. Ng\u00e0y th\u00e1ng ti\u1ebfn l\u00ean, bi\u00ean ch\u00e9p th\u00e0nh t\u1eadp. Nay c\u00e1c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, tr\u00edch \u0111em c\u00e1c b\u00e0i trong t\u1eadp th\u01a1, b\u00e0i n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 mi\u00eau t\u1ea3 th\u00e0nh b\u1ea3n v\u1ebd th\u00ec, x\u00e9t theo mu\u00f4n lo\u1ea1i, bi\u00ean v\u00e0o th\u00e0nh s\u00e1ch, \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u1ee9c v\u1ebd ph\u1ee5 th\u00eam v\u00e0o, d\u00e2ng l\u00ean tr\u00ecnh l\u00e3m. V\u1ea3 l\u1ea1i, tr\u1eddi \u0111\u1ea5t t\u1ea1o ra mu\u00f4n v\u1eadt, s\u00e1ch v\u1edf kh\u00f4n xi\u1ebft v\u1ebb h\u00ecnh dung ; non bi\u1ec3n \u1edf trong d\u01b0 \u0111\u1ed3, t\u00f4 \u0111i\u1ec3m kh\u00f3 thu v\u00e0o gang t\u1ea5c. Nh\u01b0ng m\u00e0 c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u0110\u1ed3\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u00e0 d\u1ecdc, th\u01b0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 l\u00e0 ngang, m\u1ed9t d\u1ecdc m\u1ed9t ngang, c\u00f9ng xen nhau th\u00e0nh v\u1ebb \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ed3 l\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt, th\u01b0 l\u00e0 \u0111\u1ed9ng v\u1eadt, m\u1ed9t \u0111\u1ed9ng m\u1ed9t th\u1ef1c, c\u00f9ng d\u1ef1a nhau th\u00e0nh b\u1ee9c tranh. \u0110\u1ed3 r\u1ea5t gi\u1ea3n \u01b0\u1edbc, th\u01b0 r\u1ea5t r\u1ed9ng r\u00e3i, t\u00ecm \u1edf \u0111\u1ed3 th\u00ec d\u1ec5, t\u00ecm \u1edf th\u01b0 th\u00ec kh\u00f3. \u0110\u1eddi c\u1ed5 h\u1ecdc c\u00f3 c\u1ed1t y\u1ebfu, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed3 \u1edf b\u00ean t\u1ea3, \u0111\u1ec3 th\u01b0 \u1edf b\u00ean h\u1eefu. T\u00ecm t\u01b0\u1ee3ng \u1edf \u0111\u1ed3, t\u00ecm l\u00fd \u1edf th\u01b0. \u0110\u1ed3 th\u01b0 d\u00f9ng \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1eddi r\u1ed3i. V\u1eady chu\u1ea9n y l\u1eddi t\u00e2u xin l\u00e0m Ng\u1ef1 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed3 h\u1ed9i thi t\u1eadp. Kh\u1eafc in \u0111\u1ec3 m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i, gia \u01a1n cho \u0111\u00e1m s\u0129 phu, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 xem cho r\u1ed9ng, ch\u00e9p th\u00e0nh vi\u1ec7c, vi\u1ebft v\u00e0o \u0111\u1ea7u t\u1eadp th\u01b0 n\u00e0y. V\u1eady l\u00e0m b\u00e0i t\u1ef1a\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn khi s\u00e1ch xong, th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 kh\u00e1c nhau cho \u1ea5n quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u00ean ch\u00e9p, ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft tinh t\u1ea3. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1ea5n phong th\u1ea7n hi\u1ec7u s\u00fang B\u1ea3o sang, \u0111\u1eb7t v\u00e0o t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ec3 th\u1edd. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, v\u1edbi \u0111\u1ea5t 1 th\u00e0nh, qu\u00e2n 1 l\u1eef, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh thi\u00ean h\u1ea1. Khi \u0111i th\u00e2n chinh, ng\u1ef1 d\u00f9ng s\u00fang B\u1ea3o sang, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cV\u0169 c\u00f4ng l\u01b0\u01a1ng kh\u00ed\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ed9t v\u1eadt b\u00e1u d\u00f9ng trong vi\u1ec7c v\u00f5, truy\u1ec1n l\u00e0m v\u1eadt b\u00e1u tr\u00ean \u0111\u1eddi. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, m\u00f9a xu\u00e2n \u0111i s\u0103n, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c con h\u1ed5, \u0111\u1ec3 c\u1ee9u ng\u01b0\u1eddi trong l\u00fac nguy kh\u1ed1n, nh\u00e2n \u0111\u1eb7t t\u00ean s\u00fang \u1ea5y l\u00e0 s\u00fang \u201cs\u00e1t h\u1ed5\u201d. Ta, l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf, theo \u0111i h\u1ea7u, khi gi\u1ea3ng v\u00f5 \u1edf \u0111\u00ecnh C\u00e1t V\u00e2n, ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ch\u1ec9 b\u1ea3o cho ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p d\u00f9ng s\u00fang, trao cho s\u00fang B\u1ea3o sang ng\u1ef1 d\u1ee5ng, li\u1ec1n ra l\u1ec7nh cho ra tr\u01b0\u1eddng v\u00e2y t\u1eadp v\u00f5, \u0111\u1ec3 khuy\u00ean r\u0103n cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay, b\u00e8n \u0111\u1eb7t t\u00ean s\u00fang \u1ea5y l\u00e0 s\u00fang \u201cTo\u1ea3n v\u0169\u201d. V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u1ed5, nh\u01b0 nh\u00e0 H\u00e1n th\u00ec v\u00ec thanh ki\u1ebfm m\u00e0 l\u1ea1i l\u1eadp \u0111\u1ec1n, nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng th\u00ec \u0111\u1ec3 c\u00e1i cung l\u1edbn, m\u0169i t\u00ean d\u00e0i v\u00e0o V\u0169 kh\u1ed1, m\u1ed7i khi g\u1eb7p l\u1ec5 tr\u1ecdng th\u1ec3 \u1edf ngo\u00e0i kinh th\u00e0nh th\u00ec th\u1ec3 n\u00e0o c\u0169ng b\u00e0y \u1edf \u0111\u1ea7u h\u00e0ng l\u1ec5 v\u1eadt, \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb v\u00f5 c\u00f4ng. S\u00fang b\u1ea3n tri\u1ec1u d\u00f9ng, v\u1eabn l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng. V\u1eadt \u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ea7n. Nay t\u1ea5n phong s\u00fang \u201cV\u0169 c\u00f4ng l\u01b0\u01a1ng kh\u00ed\u201d l\u00e0m v\u1ecb th\u1ea7n, hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0169 c\u00f4ng l\u01b0\u01a1ng kh\u00ed b\u1ea3o sang t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n quang linh, s\u00fang s\u00e1t h\u1ed5 l\u00e0m v\u1ecb th\u1ea7n S\u00e1t h\u1ed5 b\u1ea3o sang t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u0169 linh ; s\u00fang To\u1ea3n v\u0169 l\u00e0m v\u1ecb th\u1ea7n To\u1ea3n v\u0169 b\u1ea3o sang t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ch\u00e2n linh, c\u1ea5p cho s\u1eafc, l\u00e0m th\u1ea7n b\u00e0i, b\u00e0y v\u00e0o mi\u1ebfu th\u1ea7n Sang ph\u00e1o\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. Ban th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan. Ch\u1ee9c \u0111\u00ecnh h\u1ea7u((1) \u0110\u00ecnh h\u1ea7u : m\u1ed9t ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc v\u1ec1 ban v\u00f5 d\u00e0nh cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd nh\u00e0 vua.1) c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Ai c\u00f3 tang m\u00e0 ch\u01b0a h\u1ebft c\u0169ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho qu\u1ea1t, kh\u0103n m\u1eb7t v\u00e0 tr\u00e0, qu\u00e0 c\u00e1c th\u1ee9 c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng.<\/p>\n<p>T\u1eadp th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf B\u1eafc tu\u1ea7n kh\u1eafc xong, ban c\u1ea5p cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 c\u00e1c quan \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 ch\u1ea7u, c\u00f9ng ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, h\u1ecdc ch\u00ednh c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 1 t\u1eadp.<\/p>\n<p>\u00c2n th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, g\u1ea1o cho phu tr\u1ea1m \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn Cao B\u1eb1ng ; gi\u1ea3n binh \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ng\u0169, t\u1eeb m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 12, m\u1ed7i th\u00e1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n \u0111\u1ee7 1 quan.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ebf b\u00e0i ng\u00e0 tu\u1ea7n tra \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. Vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, N\u1ed9i c\u00e1c, Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9, theo l\u1ec7 m\u1ed7i th\u00e1ng ph\u1ea3i ph\u00e1i thu\u1ed9c h\u1ea1 \u0111i tu\u1ea7n tra 2 l\u1ea7n, b\u00e8n sai c\u1ea5p 3 c\u00e1i b\u00e0i ng\u00e0 (1 c\u00e1i kh\u1eafc thu\u1ed9c vi\u1ec7n [C\u01a1 m\u1eadt] ph\u1ee5ng ph\u00e1i tu\u1ea7n tra ; 1 c\u00e1i kh\u1eafc thu\u1ed9c N\u1ed9i c\u00e1c ph\u1ee5ng ph\u00e1i tu\u1ea7n tra ; 1 c\u00e1i kh\u1eafc Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ph\u1ee5ng ph\u00e1i tu\u1ea7n tra) \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 Binh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Th\u1ed1ng qu\u1ea3n qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 s\u00e1t h\u1ea1ch su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0. C\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi cai \u0111\u1ed9i h\u1ea1ng gi\u1ecfi l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00ecnh v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Suy \u0111\u1ec1u l\u00e0 th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ef1 v\u00e0o ch\u1ee9c Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay.<\/p>\n<p>L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh V\u0169 l\u00e2m sung Hi\u1ec7p l\u0129nh tr\u1ef1c ban \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 l\u00e0 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Ch\u1ea5n d\u1ef1c, Kim sang ; Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 vi\u1ec7n s\u1ee9 sung Hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh do b\u1ea3n ch\u1ee9c sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c ty \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n, Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n v\u00e0 L\u00fd thi\u1ec7n. Sau \u0111\u00f3, H\u1ea1nh v\u00ec vi\u1ec7c \u0111i ch\u1ecdn c\u00e1c h\u00f3a v\u1eadt kh\u00f4ng h\u1ee3p th\u1ee9c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. L\u1ea1i ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c.<\/p>\n<p>\u0110\u1eafp \u0111\u00ea Quy Lai (huy\u1ec7n Ph\u00fa Vinh) thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i th\u1ec3 l\u1ec7 v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00f4ng ch\u00faa c\u00f3 s\u1ed1 h\u1ea1n. Tr\u01b0\u1edbc kia, vua r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 [Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu] \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, ho\u00e0ng th\u00e2n t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec1u \u1edf ch\u1ed7 ch\u1ea7u h\u1ea7u. Th\u00e1i h\u1eadu vui m\u1eebng, thung dung ban y\u1ebfn r\u1ea5t vui v\u1ebb, \u0111\u1ebfn n\u1eeda \u0111\u00eam m\u1edbi th\u00f4i. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo h\u1ea7u c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u ch\u1ef1c \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda n\u00e1ch ; chi\u1ec1u \u0111\u1ebfn, ti\u1ebfng n\u00f3i \u1ed3n \u00e0o, ng\u01b0\u1eddi canh c\u1eeda kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra n\u00f3i. B\u1ecdn Phan T\u00f9ng \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y c\u0169ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ho\u00e0ng t\u1eed c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa, khi ra v\u00e0o trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u ch\u01b0a c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh. V\u1eady xin ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ra ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh\u201d. Vua b\u00e8n sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n lu\u1eadn r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 (ph\u00e0m c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y ch\u1ea7u h\u1ea7u, khi \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u00e1c c\u1eeda ho\u00e0ng th\u00e0nh, th\u00ec xe c\u1ed9 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang xe ki\u1ec7u \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i \u0111\u1ea5y, 1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u1ecdng v\u00e0 2 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u theo v\u00e0o. Khi c\u00f3 mang tri\u1ec1u ph\u1ee5c th\u00ec cho \u0111em th\u00eam 2 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u n\u1eefa theo v\u00e0o ; \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u00f3c t\u01b0\u1eddng \u0110\u00e3i l\u1eadu vi\u1ec7n \u1edf 2 b\u00ean th\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u1ecdng d\u1eebng l\u1ea1i, \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u00e1c c\u1eeda Nh\u1eadt Tinh, Nguy\u1ec7t Anh v\u00e0 Duy\u1ec7t Th\u1ecb th\u00ec ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i \u0111\u1ea5y.<\/p>\n<p>C\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa \u0111i ch\u1ea7u h\u1ea7u. Khi \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u00e1c c\u1eeda Hi\u1ec3n Nh\u00e2n, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c \u1edf ho\u00e0ng th\u00e0nh, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u1ecdng d\u1eebng l\u1ea1i \u0111\u1ea5y, 2 ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang xe ki\u1ec7u v\u00e0 \u0111\u1ea7y t\u1edb g\u00e1i theo v\u00e0o ; \u0111\u1ebfn c\u00e1c c\u1eeda c\u1ea5m \u1edf cung th\u00e0nh, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang xe ki\u1ec7u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea7u g\u00e1i \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea5y, do \u0111\u1ea7y t\u1edb trong cung ti\u1ebfp nh\u1eadn xe ki\u1ec7u \u0111\u01b0a v\u00e0o \u0111\u1ec3 m\u1ed9t ch\u1ed7, r\u1ed3i ch\u1ea7u h\u1ea7u theo nh\u01b0 l\u1ec5.<\/p>\n<p>(Khi ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i tu\u1ea7n du c\u00e1c cung, qu\u00e1n kh\u00e1c v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 h\u00e0nh dinh \u0111\u00f3ng xa gi\u00e1, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u h\u1ea7u, th\u00ec b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang xe ki\u1ec7u \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u00e1c c\u1eeda c\u1ea5m \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng c\u00e1ch 15 tr\u01b0\u1ee3ng, 1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u1ecdng, 2 ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng c\u00e1ch 5 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>(C\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u h\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang xe ki\u1ec7u, \u0111\u1ea7y t\u1edb g\u00e1i v\u00e0 l\u1ecdng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda c\u1ea5m \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i, do \u0111\u1ea7y t\u1edb trong cung ti\u1ebfp h\u1ed9 theo v\u00e0o ch\u1ea7u h\u1ea7u \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1ec5.<\/p>\n<p>(Khi c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u h\u1ea7u \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd [ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu] th\u00ec xe ki\u1ec7u v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng c\u1ea3 \u1edf ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh, ch\u1ec9 cho \u0111em theo 1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u1ecdng v\u00e0 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111i h\u1ea7u ; n\u1ebfu c\u00f3 \u0111em tri\u1ec1u ph\u1ee5c, c\u0169ng cho \u0111em th\u00eam 2 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda Thi\u00ean Th\u1ecd \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i. C\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa th\u00ec : xe, ki\u1ec7u, ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang v\u00e0 l\u1ecdng khi \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda Di\u1ec5n Tr\u1ea1ch \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo v\u00e0o. Ch\u1ed7 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i im l\u1eb7ng, \u0111\u1ee9ng ch\u1ef1c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m \u1ed3n \u00e0o. C\u00f2n ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00f4ng ch\u00faa n\u1ebfu c\u00f3 cung ti\u1ebfn ph\u1ea9m v\u1eadt g\u00ec, th\u00ec phu khi\u00eang \u0111\u1ed3 l\u1ec5 \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda Hi\u1ec3n Nh\u00e2n, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng l\u1ea1i ; ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00f4ng ch\u00faa \u0111em vi\u1ec7c [d\u00e2ng l\u1ec5] t\u00e2u l\u00ean, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c thu nh\u1eadn, th\u00ec do Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 li\u1ec7u sai qu\u00e2n C\u1ea9m y khi\u00eang thay, \u0111em \u0111\u1ebfn Duy\u1ec7t th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng, do th\u00e1i gi\u00e1m chuy\u1ec3n ti\u1ebfn ; phu khi\u00eang l\u1ec5 v\u1eadt kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo v\u00e0o).<\/p>\n<p>D\u1ef1ng 5 t\u00f2a ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 \u1edf ph\u01b0\u1eddng L\u00fd C\u00e1t trong th\u00e0nh. C\u00e1c bi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n. Vua th\u00e2n \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p s\u1ef1 theo \u0111i c\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Cho : Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; Ph\u1ea1m Duy Trinh l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean ; L\u00ea Nguy\u00ean Trung l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Hi\u1ebfu) l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd ; Tr\u1ea7n M\u1eabn (C\u1eed nh\u00e2n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh), Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh (Ti\u1ebfn s\u0129 ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean) \u0111\u1ec1u l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh ; Nguy\u1ec5n Khoa D\u1ee5c l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng. Cho Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng v\u00e0 B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : Tuy\u00ean Quang l\u00e0 \u0111\u1ea5t lam ch\u01b0\u1edbng, qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng th\u00fa, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb b\u1ec7nh \u1edf gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng, xin chi ti\u1ec1n trong kho, t\u00ecm thu\u1ed1c ch\u1eefa cho. Vua y l\u1eddi t\u00e2u.<\/p>\n<p>Cho \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 V\u0169 M\u1eabn th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i. M\u1eabn m\u1edbi \u0111\u1ebfn Kinh, ch\u01b0a quen trong nh\u1eefng khi ti\u1ebfn lui : m\u1ed9t h\u00f4m \u0111i h\u1ea7u l\u1ec5 ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Khi l\u1ec5 xong, v\u1ec1 b\u1ed9, nghe th\u1ea5y ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn, M\u1eabn hoang mang v\u1ed9i v\u00e0ng, l\u1ea7m \u0111i qua trong \u0111\u00e1m nghi tr\u01b0\u1ee3ng, b\u1ecb qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 b\u1eaft gi\u1eef l\u1ea1i, giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u00ecnh, ngh\u0129 ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua cho r\u1eb1ng M\u1eabn, l\u00fac bu\u1ed5i m\u1edbi, hoang mang v\u1ed9i v\u00e0ng, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ngo\u00e0i x\u00f4ng \u0111\u1ebfn m\u00e0 ph\u1ea1t t\u1ea5t, n\u00ean ch\u1ec9 gi\u00e1ng b\u1ed5 l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang.<\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9, B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00f9ng Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng, H\u1ed9 l\u00fd \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt v\u00e0 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh c\u00f3 t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n b\u1ed5 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, tham bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang. Do\u00e3n U\u1ea9n, B\u00e1 Nghi v\u00e0o b\u00e1i t\u1eeb [\u0111\u1ec3 \u0111i cung ch\u1ee9c], vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh An Giang l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng y\u1ebfu \u1edf bi\u00ean th\u00f9y, l\u1ea1i gi\u00e1p gi\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La, c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9 quan h\u1ec7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u do ta k\u00e9n d\u00f9ng, tu\u1ed5i v\u00e0 s\u1ee9c c\u00f2n m\u1ea1nh, g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng n\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t l\u00f2ng b\u00e0n lu\u1eadn v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u00e0m, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ta \u0111\u00e3 \u1ee7y th\u00e1c. Ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, Gia C\u00e1t V\u0169 H\u1ea7u ch\u01b0a t\u1eebng th\u00e2n ra t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c m\u1eb7t tr\u1eadn, th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh kh\u00f4ng s\u00f3t k\u1ebf n\u00e0o, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng kh\u00f4ng ai ch\u1ed1ng n\u1ed5i. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u00e1m h\u1ecdc v\u1ea5n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng l\u00ean !\u201d. B\u1ecdn U\u1ea9n c\u00fai \u0111\u1ea7u, v\u00e2ng m\u1ec7nh l\u1ec7nh, lui ra.<\/a><\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n T\u00e2n H\u1ef1u t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 b\u1ecdn \u0110o\u00e0n V\u0103n Qu\u1eadn \u0111\u1ebfn Kinh k\u00eau v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u00f4n \u1ea5y \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f4ng, \u0111\u00e3 xin chia ra cho ti\u1ec7n vi\u1ec7c c\u00f4ng, nguy\u00ean quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh l\u00e0 L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh c\u00f9ng v\u1edbi Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng, C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00e0 C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u1ec1u \u0111\u00f2i ti\u1ec1n b\u1ea1c \u0111\u00fat l\u00f3t (ho\u1eb7c 50 l\u1ea1ng, ho\u1eb7c 70 l\u1ea1ng, ho\u1eb7c 100 l\u1ea1ng) do l\u1ea1i d\u1ecbch trong t\u1ec9nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Uy, Nguy\u1ec5n V\u0103n Giao v\u00e0 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u00e1p d\u1eabn n\u1ed9p, l\u00e2u kh\u00f4ng x\u1eed \u0111o\u00e1n ra sao. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c chia \u0111\u1eb7t th\u00f4n \u1ea5p, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00ecnh h\u00ecnh b\u00e1ch thi\u1ebft g\u00ec, sao l\u1ea1i \u0111em nhi\u1ec1u c\u1ee7a \u0111\u00fat m\u00e0 c\u1ea7u c\u1ea1nh nh\u01b0 th\u1ebf, r\u1ea5t kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ebd ! Nh\u01b0ng \u0111\u00e3 ch\u1ec9 r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 vi\u1ec7c ra, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ecba \u0111\u1eb7t n\u00f3i m\u00f2. V\u1eady chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i cho r\u00f5 r\u00e0ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 \u00fd b\u00eanh v\u1ef1c ch\u1ed1ng \u0111\u1ee1 cho s\u1ef1 tr\u00e1i l\u1ebd. N\u1ebfu do c\u00e1c vi\u00ean huy\u1ec7n v\u00e0 l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf t\u1ec9nh nh\u00e2n vi\u1ec7c m\u00e0 s\u00e1ch nhi\u1ec5u c\u0169ng cho n\u00eau ra m\u00e0 t\u00e2u h\u1eb7c. B\u1ecdn Nh\u00e0n \u0111\u1ec1u d\u00e2ng s\u1edb, t\u1ef1 bi\u1ec7n b\u1ea1ch. Duy c\u00f3 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u00e1p th\u00fa nh\u1eadn l\u00e0 c\u00f3 n\u1ed9p 70 l\u1ea1ng b\u1ea1c, m\u1edbi giao xu\u1ed1ng cho ph\u00e1p ty x\u00e9t h\u1ecfi, th\u00ec c\u00e1i s\u1ed1 b\u1ea1c \u1ea5y l\u00e0 C\u00f4ng Nh\u00e0n tr\u1ea3 l\u1ea1i m\u00e0 giao cho V\u0103n Ph\u00e1p. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, gi\u00e1ng C\u00f4ng Nh\u00e0n xu\u1ed1ng 4 c\u1ea5p, c\u1ea5t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho b\u1ecdn C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u00e2u ri\u00eang m\u00e0 tr\u1ea7n th\u00fa, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng x\u1eed theo lu\u1eadt nh\u1eb9\u201d. Sau \u0111\u00f3 [b\u1ecdn C\u00f4ng Tr\u1ee9] c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu nh\u1eadn. C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ch\u1ee9c Tham t\u00e1n c\u1ea7m qu\u00e2n, C\u00f4ng Nh\u00e0n xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng, nay l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ecba v\u1ecb tr\u00ean, C\u00f4ng Tr\u1ee9 v\u00ec th\u1ebf b\u1ea5t b\u00ecnh. C\u00f4ng Nh\u00e0n nh\u00f2m th\u1ea5y t\u00e2m tr\u1ea1ng \u1ea5y, c\u00f3 \u00fd ch\u1ee9c h\u1ea1i ng\u1ea7m Tr\u1ee9. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111i xem x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c khoi s\u00f4ng, Quang M\u1eadt b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed3n Ch\u00e2u Giang l\u00e0 Mai V\u0103n Th\u1ea1ch t\u1ef1 ti\u1ec7n h\u1ed9 t\u1ed1ng 4 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n bu\u00f4n l\u1eadu. C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra h\u1ecfi, n\u00eau ra c\u00e1c t\u00ecnh l\u1ec7 C\u00f4ng Tr\u1ee9 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 th\u0103m \u1edf x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, mua ri\u00eang t\u00ea gi\u00e1c v\u00e0 \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, b\u00e8n tham h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. Vua sai Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao sung kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111em c\u1ea3 L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u0110\u1eb7ng Kham \u0111i \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. Khi Ng\u1ecdc Dao \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng C\u00f4ng Nh\u00e0n vu c\u00e1o \u0111\u1ec3 bu\u1ed9c t\u1ed9i. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00ec t\u1ed9i vu c\u00e1o b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u01b0u ; C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u xu\u1ea5t l\u01b0\u1ee3c, Quang M\u1eadt nghe C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng xui khi\u1ebfn, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng Nh\u00e0n xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb l\u00fac l\u00e0m t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng, l\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c tr\u1ecdng tr\u1ea5n m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ch\u01b0a t\u1eebng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t vi\u1ec7c g\u00ec ! Tr\u01b0\u1edbc kia, v\u1ee5 \u00e1n tham tang \u1edf th\u00f4n T\u00e2n H\u1ef1u ph\u00e1t ra, ta \u0111\u00e3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc x\u1eed theo lu\u1eadt nh\u1eb9 ; nay c\u00f2n kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ed3ng m\u1ed9t l\u00f2ng v\u1edbi nhau m\u00e0 gi\u00fap n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 che c\u00e1i l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf m\u00e0 c\u1ed1 \u00fd b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i vu cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, g\u00e2y n\u00ean m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n to, \u0111\u00e1ng l\u1ebd theo nh\u01b0 \u00e1n \u0111\u00e3 ngh\u0129 x\u1eed, ph\u1ea1t t\u1ed9i ph\u00e1t l\u01b0u \u0111\u1ec3 r\u0103n nh\u1eefng k\u1ebb theo \u00fd ri\u00eang m\u00e0 b\u1ecf vi\u1ec7c c\u00f4ng. Nh\u01b0ng ngh\u0129 : C\u00f4ng Nh\u00e0n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh lui \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c \u1edf \u0111\u1ea5t Sa T\u00f4n, l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf. Theo \u0111i\u1ec1u \u201cngh\u1ecb c\u00f4ng\u201d trong lu\u1eadt, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m. V\u1eady gia \u00e2n cho c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111i hi\u1ec7u l\u1ef1c. Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i bi\u00ean gi\u1edbi ph\u00eda T\u00e2y, giao cho vi\u1ec7c qu\u00e2n r\u1ea5t quan tr\u1ecdng \u0111\u1ec3 ph\u00ed c\u1ea3 ng\u00e0y gi\u1edd, kh\u00f4ng l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng c\u00e1n g\u00ec, ta c\u0169ng b\u1ecf qua c\u00e1i l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc, b\u1ed5 cho l\u00e0m tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u1ee9 \u00f4m g\u1ed1c c\u00e2y \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i th\u1ecf \u0111\u1ebfn, m\u01a1 h\u1ed3 m\u1ecdi vi\u1ec7c kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ec3 t\u00e2m. Vi\u1ec7c bu\u00f4n gian ch\u1edf h\u00e0ng h\u00f3a tuy l\u00e0 vi\u1ec7c vu c\u00e1o n\u00f3i kh\u00f4ng, nh\u01b0ng x\u00e9t \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 s\u1edf h\u00e0nh, \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec3 l\u00e0 m\u01b0\u1ee3n vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, t\u1ed9i t\u00ecnh kh\u00f4ng th\u1ec3 che gi\u1ea5u \u0111\u01b0\u1ee3c. Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng, Quang M\u1eadt a dua v\u1edbi quan tr\u00ean, \u0111\u00e1ng l\u1ebd x\u1eed t\u1ed9i c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1ed9i, nh\u01b0ng v\u00ec Quang M\u1eadt v\u1ea1ch ra \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb bu\u00f4n gian, n\u00ean ch\u1ec9 \u0111\u1ed5i ph\u1ea1t : gi\u00e1ng xu\u1ed1ng ch\u1ee9c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, cho theo sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. C\u00f4ng Tr\u1ee9, Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u00f9ng v\u1edbi L\u00ea Qu\u1ed1c Trinh c\u00f9ng can v\u00e0o vi\u1ec7c tham tang, ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao cho Ng\u1ecdc Dao x\u00e9t ngh\u0129\u201d. Sau \u0111\u00f3 Ng\u1ecdc Dao \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i \u0111i l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. V\u1ee5 \u00e1n n\u00e0y, \u0111\u1ed5i giao cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi tu\u1ea7n ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t tra x\u00e9t, ngh\u0129 x\u1eed c\u00e1i \u00e1n c\u1ee7a C\u00f4ng Tr\u1ee9, Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Qu\u1ed1c Trinh. V\u00ec nh\u00e2n ch\u1ee9ng r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec1u k\u1ec3 c\u00e1i s\u1ed1 tham tang gi\u1ea3m \u0111i m\u1ed9t n\u1eeda n\u00ean x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 \u0111\u1ed3. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, vua chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u sung qu\u00e2n : C\u00f4ng Tr\u1ee9 ph\u00e1t \u0111i bi\u00ean th\u00f9y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; Ngh\u0129a Ph\u01b0\u01a1ng, Qu\u1ed1c Trinh ph\u00e1t \u0111i \u0111\u1ea3o C\u00f4n L\u00f4n, truy thu s\u1ed1 ti\u1ec1n tham tang tr\u1ea3 l\u1ea1i cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111em l\u1ec5. Th\u00f4n T\u00e2n H\u1ef1u c\u0169ng kh\u00f4ng cho chia ra.<\/p>\n<p>Cho Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, chu\u1ea9n cho c\u1ee9 \u1edf nh\u00e0 m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p n\u1eeda l\u01b0\u01a1ng. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKhi ta m\u1edbi \u1edf cung ra \u0111i h\u1ecdc, ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u201cch\u1ecbu ch\u00e9n\u201d th\u1eeba t\u1ef1 nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu, c\u1ea9n th\u1eadn k\u00e9n th\u1ea7y \u0111\u1ec3 d\u1ea1y h\u1ecdc, sai Th\u1eadn Trai ti\u00ean sinh sung ch\u1ee9c ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o. C\u00e1i c\u00f4ng r\u00e8n \u0111\u00fac d\u1ea1y b\u1ea3o \u0111\u00e3 s\u00e2u, ti\u00ean sinh \u1edf ch\u1ed7 v\u0103n th\u01b0 ra, gi\u1eef ch\u1ee9c xu\u00e2n quan [b\u1ed9 L\u1ec5]. Khi ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, ng\u00e0y ng\u00e0y ch\u1ea7u ch\u1ef1c \u1edf \u0110\u00f4ng cung. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, l\u00e0m c\u1ea3 quan trong, quan ngo\u00e0i, l\u00e0m l\u1ea1i th\u1ea7y d\u1ea1y h\u1ecdc, r\u1ed3i v\u00ec gi\u00e0 y\u1ebfu, v\u1ec1 ngh\u1ec9, ch\u01b0a bao l\u00e2u, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u v\u1ec1, gia h\u00e0m th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, sung ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o l\u00e0 th\u1ea7y d\u1ea1y ho\u00e0ng t\u1eed, l\u1ea1i gi\u1ea3i \u1ea5n v\u1ec1 h\u01b0u. Khi ta l\u00ean ng\u00f4i, ti\u00ean sinh ch\u1ed1ng g\u1eady \u0111\u1ebfn b\u1ec7 ki\u1ebfn, ta l\u1ea1i h\u1eadu l\u1ec5, tri\u1ec7u ra l\u00e0m th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, giao cho d\u1ea1y ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. Khi ta B\u1eafc tu\u1ea7n, sung l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u th\u1ee7 \u1edf Kinh, ph\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec1u nhanh nh\u1eb9n xong xu\u00f4i. Khi ta h\u1ed3i loan, th\u0103ng th\u1ef1 hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn sung ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o. Sau l\u1ea1i xin v\u1ec1 h\u01b0u, ta b\u00e8n h\u1eadu l\u1ec5 \u0111\u1ec3 cho v\u1ec1. Nay nh\u00e2n g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, ta nh\u1edb l\u1ea1i ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, v\u1eabn ngay ng\u00e1y trong l\u00f2ng, \u0111\u1eb7c \u00e2n chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn cho c\u00e1o h\u01b0u, \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf qu\u00ea qu\u00e1n, n\u0103m chi n\u1eeda l\u01b0\u01a1ng. L\u1ea1i \u1ea5m th\u1ee5 cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 l\u00e0m t\u01b0 v\u1ee5, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ra l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u1ee9 \u1edf nh\u00e0 \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng cho tr\u1ecdn \u0111\u1ea1o ; ch\u00e1u \u0111\u00edch t\u00f4n l\u00e0 c\u1eed nh\u00e2n Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng H\u00e0nh c\u0169ng chu\u1ea9n cho \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ea7u h\u1ea1 nu\u00f4i n\u1ea5ng. Nay ph\u00e1i Th\u1eeba ch\u1ec9 N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n Ba mang \u00e1n d\u1ee5 s\u1eafc th\u01b0, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn ban c\u1ea5p v\u00e0 tuy\u00ean \u0111\u1ecdc Ch\u1ec9 d\u1ee5 h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb c\u1eadn tr\u1ea1ng c\u1ee7a ti\u00ean sinh. L\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em d\u1ee5 ch\u1ec9 n\u00e0y l\u1ee5c c\u1ea5p cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft vi\u1ec7c h\u1ea7u h\u1ea1 nu\u00f4i n\u1ea5ng \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ee9 y\u00ean t\u00e2m m\u00e0 cung ch\u1ee9c\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft d\u00e2ng s\u1edb t\u01b0 r\u1eb1ng : \u201cQuan t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, b\u1ed5ng l\u1ed9c \u0111\u1ec3 nu\u00f4i d\u01b0\u1ee1ng ng\u01b0\u1eddi li\u00eam khi\u1ebft. Th\u1ea7n l\u00e0 k\u1ebb th\u01b0 sinh, l\u1eadp n\u00ean nghi\u1ec7p nh\u00e0, quan \u0111\u1ebfn th\u1ef1 t\u00f2ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m, vinh qu\u00fd bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o ! \u0110\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec, ch\u1ed1ng g\u1eady \u1edf ch\u1ed7 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng, vui m\u1eebng tr\u00f4ng th\u1ea5y c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng th\u00e1i b\u00ecnh, t\u1ef1 bi\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c may m\u1eafn qu\u00e1 ph\u1eadn ! M\u00ecnh \u1edf n\u01a1i \u0111i\u1ec1n d\u00e3, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng l\u00ean b\u1eadc cao, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng c\u00f4ng lao m\u00e0 nh\u1eadn th\u1ef1c phong kho\u00e1ng c\u00e1ch((1) Th\u1ef1c phong kho\u00e1ng c\u00e1ch : \u0111\u1eb7c c\u00e1ch hi\u1ebfm c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong h\u00e0m th\u1ef1c s\u1ef1.1) b\u1ee5ng th\u1ea7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Th\u1ebf l\u00e0 m\u1ed9t. Th\u1ea7n tr\u1ea3i th\u1edd ba tri\u1ec1u, b\u1ea5y l\u00e2u nh\u1edd v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng l\u00e0m quan, c\u1ed9ng v\u1edbi h\u01a1n 10 m\u1eabu ru\u1ed9ng c\u1ee7a ti\u1ec1n nh\u00e2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i thi\u1ebfu \u0103n, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n cho nhi\u1ec1u ti\u1ec1n b\u1ea1c, c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0103n g\u1ea7y((2) \u0102n g\u1ea7y (\u0111\u00e3 ch\u00fa gi\u1ea3i \u1edf t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc).2) l\u00fac tu\u1ed5i gi\u00e0. Con th\u1ea7n l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u1ea3i hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m : ch\u1ed7 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u00f2n th\u1eeba ra, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a v\u1ec1 m\u1ed9t n\u1eeda \u0111\u1ec3 cung d\u01b0\u1ee1ng th\u1ea7n, th\u00ec th\u1ea7n ti\u00eau v\u1ec1 g\u1ea1o, c\u1ee7i v\u00e0 \u0103n u\u1ed1ng, kh\u00f4ng lo kh\u00f4ng \u0111\u1ee7. Nay \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn l\u1ed9c qu\u00e1 l\u01b0\u1ee3ng th\u1ea7n kh\u00f4ng an t\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ebf l\u00e0 hai. V\u1ea3, th\u1ea7n nghe c\u1ed5 nh\u00e2n c\u00f3 n\u00f3i : ph\u00e0m vi\u1ec7c, n\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5t c\u00f3 th\u1eeba kh\u00f4ng h\u1ebft ; l\u00e0m quan, n\u00ean l\u1ea5y thanh b\u1ea1ch \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con ch\u00e1u. T\u1ea5m l\u00f2ng th\u1ea7n trong sinh b\u00ecnh, t\u01b0\u1edfng b\u1eadc th\u00e1nh minh \u0111\u00e3 x\u00e9t r\u00f5 cho. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ee7 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn, th\u00ec s\u1ed1 l\u01b0\u01a1ng cho m\u1ed9t n\u0103m m\u1ed9t n\u1eeda, th\u1ea7n t\u00f4i xin l\u0129nh m\u1ed9t k\u1ef3 \u0111\u1ec3 t\u1ecf v\u1ebb vang \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n vua cho. C\u00f2n nh\u01b0 th\u01b0\u1edfng cho quan h\u00e0m v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng cho t\u1eeb sang n\u0103m tr\u1edf \u0111i, xin \u0111\u01b0\u1ee3c theo nh\u01b0 ch\u00ed c\u1ee7a th\u1ea7n chu\u1ea9n cho \u0111\u1ecbnh mi\u1ec5n. Th\u1ebf th\u00ec kh\u00f4ng t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn danh kh\u00ed c\u00f4ng c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u00e0 con ch\u00e1u \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi c\u1ee7a th\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i Ph\u01b0\u1edbc c\u00f9ng n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng vui, \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc nh\u00e0 d\u00e0i m\u00e3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi sau, t\u1ee9c l\u00e0 th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u1ea5p m\u1ea5y ngh\u00ecn m\u1ea5y v\u1ea1n v\u1eady\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u00e0 vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp s\u1edb, l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTi\u00ean sinh th\u00e2n tuy \u1edf n\u01a1i \u0111i\u1ec1n d\u00e3, l\u00f2ng v\u1eabn \u0111\u1ec3 \u1edf n\u01a1i c\u1eeda vua, h\u00e1 ch\u1eb3ng th\u1ea5y ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u00e0 H\u00e1n \u201cKh\u00f4ng c\u00f3 qu\u00e2n c\u00f4ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong h\u1ea7u\u201d, th\u1ebf m\u00e0 Ho\u00e0n Vinh, Kh\u1ed5ng B\u00e1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbc Quan n\u1ed9i h\u1ea7u, \u0111\u1eddi c\u1ed5 n\u00f3i kh\u00f4ng \u00e2m \u0111\u1ee9c n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng b\u00e1o, kh\u00f4ng l\u1eddi n\u00f3i n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u\u201d. L\u1ec5 ph\u1ea3i l\u00e0 v\u1eady, h\u00e0 t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1eeb ch\u1ed1i ?\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ch\u00ednh nh\u00e0 vua l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 t\u1eb7ng cho. Tu\u00e2n c\u00e1o t\u1eeb \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua, c\u1ea3m k\u00edch \u0111\u1ebfn ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, khuy\u00ean vua gi\u1eef tr\u1ecb c\u00f4ng, y\u00eau \u0111\u1ee9c ngh\u0129a. Vua c\u0169ng v\u00ec \u0111\u00f3 m\u00e0 c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng, th\u00e2n t\u1eb7ng th\u1ee9 nh\u00e2n s\u00e2m di\u00ean linh th\u1ecd ph\u1ea9m((1) Di\u00ean linh th\u1ecd ph\u1ea9m : ph\u1ea9m v\u1eadt d\u00f9ng \u0111\u1ec3 kho\u1ebb m\u1ea1nh, s\u1ed1ng l\u00e2u.1) v\u00e0 t\u1eadp \u0111\u1ea7u th\u01a1 Ng\u1ef1 ch\u1ebf, t\u1eadp th\u01a1 B\u1eafc tu\u1ea7n \u0111\u1ec1u m\u1ed9t b\u1ed9, c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ed9t b\u1ed9 \u00e1o ch\u1ea7u ; sai quan \u1edf b\u1ed9 ch\u1ec9nh b\u1ecb binh thuy\u1ec1n h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u1ec1 qu\u00ea. L\u1ea1i sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng ti\u1ec5n l\u00ean thuy\u1ec1n, y\u00ean \u1ee7i, h\u1ecfi han, r\u1ed3i v\u1ec1 t\u00e2u l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Cho Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n \u1edf v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd l\u00e0m th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n t\u00e2u n\u00f3i : Trong t\u1ec9nh h\u1ea1t, kh\u00ed lam ch\u01b0\u1edbng h\u01a1i n\u1eb7ng, l\u00ednh th\u1ee3 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb c\u1ea3m nhi\u1ec5m, d\u00e2n trong h\u1ea1t kh\u00f4ng ai l\u00e0m ngh\u1ec1 ch\u1eefa thu\u1ed1c. Xin s\u1eafc sai Th\u00e1i y vi\u1ec7n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb cho. Vua b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh cho 3 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi y sinh \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m ty l\u01b0\u01a1ng y t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, c\u1ee9 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u b\u1ecb h\u1ea1n. Vua h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ec1n thi\u00eang \u1edf s\u1edf t\u1ea1i m\u00e0 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. L\u1ea1i sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u1edf mi\u1ebfu Th\u1ea7n m\u01b0a. Vua c\u0169ng m\u1eadt \u0111\u1ea3o \u1edf trong cung. Tr\u1eddi m\u01b0a to. Sai s\u1eafm \u0111\u1ee7 l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ec3 l\u1ec5 t\u1ea1. Th\u01b0\u1edfng cho Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cnh\u1ecb nghi\u201d v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Tr\u01b0\u1edbc kia, b\u1ecdn khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u1ed9i t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, vi\u1ec7c th\u1ea7n s\u1eafc ch\u01b0a l\u00e0m xong, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ecb giam \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t c\u00f2n \u0111\u1ec3 ch\u1eadm l\u1ea1i nhi\u1ec1u, m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c trong Kinh th\u00e0nh c\u1ee9 k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0m m\u00e3i. Ba vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 khi\u1ebfn cho \u0111\u1ea1i h\u1ea1n. Vua sai b\u1ed9 L\u1ec5 ph\u1ea3i l\u00e0m g\u1ea5p ngay vi\u1ec7c phong s\u1eafc b\u00e1ch th\u1ea7n ; nha gi\u1eef vi\u1ec7c ph\u00e1p lu\u1eadt ph\u1ea3i x\u00e9t x\u1eed c\u00e1c vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, b\u1ed9 C\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00ecnh ho\u00e3n l\u1ea1i nh\u1eefng vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u1ea9n c\u1ea5p \u1edf trong Kinh th\u00e0nh. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a, c\u00e1c t\u1ec9nh c\u0169ng \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a t\u00e2u l\u00ean. Vua r\u1ea5t m\u1eebng.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 6, c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, Kh\u00e1nh H\u00f2a v\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to. C\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, v\u00ec \u00edt m\u01b0a, th\u00f3c l\u00faa h\u01a1i b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i. Sai chi\u1ec3u l\u1ec7, tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m thu\u1ebf cho d\u00e2n ; n\u01a1i n\u00e0o ph\u1ea3i thu thu\u1ebf, chu\u1ea9n cho gi\u1ea3m gi\u00e1 chi\u1ebft n\u1ea1p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. S\u1ed1 th\u00f3c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An v\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i vay n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng cho n\u1ed9p thay b\u1eb1ng ti\u1ec1n. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u n\u00f3i gi\u00e1 g\u1ea1o ng\u00e0y m\u1ed9t h\u1ea1 \u0111i. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 hi\u1ec7u qu\u1ea3 c\u1ee7a s\u1ef1 th\u00f3c g\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng\u201d. Nh\u00e2n b\u1ea3o b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, s\u1ed1 thu ho\u1ea1ch v\u00e0 gi\u00e1 g\u1ea1o \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ch\u01b0a c\u00f3 b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea t\u1ed5ng c\u1ed9ng. Ta \u0111\u1ec3 t\u00e2m y\u00eau d\u00e2n, qu\u00fd th\u00f3c, \u0111\u1ed1i v\u1edbi h\u1ea1t g\u1ea1o \u0103n c\u1ee7a d\u00e2n gian ta th\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n n\u1eafm v\u1eefng h\u1ebft c\u1ea3 \u1edf trong l\u00f2ng. T\u1eeb sau, ph\u00e0m th\u00e0nh s\u1ed1 thu ho\u1ea1ch m\u1ed7i n\u0103m c\u1ee9 l\u1ea5y gi\u00e1 g\u1ea1o cao h\u1ea1 v\u1ec1 m\u00f9a h\u1ea1, m\u00f9a thu, chia l\u00e0m 4 th\u00e1ng qu\u00fd, \u0111\u1ec1u l\u00e0m th\u00e0nh quy\u1ec3n s\u1ed5 ti\u1ebfn tr\u00ecnh. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTrong t\u1ec9nh h\u1ea1t, 2 ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u v\u00e0 V\u0169 Nhai c\u00e1ch t\u1ec9nh l\u1ef5 h\u01a1i xa, s\u1ef1 \u0111\u00e0i t\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc. Xin \u0111em s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf 2 ch\u00e2u \u1ea5y cho chi\u1ebft n\u1ea1p b\u1eb1ng ti\u1ec1n\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng h\u1ea1t \u1ea5y ch\u1ec9 c\u00f3 2 huy\u1ec7n ch\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng v\u00e0 C\u1ea3m H\u00f3a, \u0111\u1ea5t \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du, r\u1ea5t xa x\u00f4i, n\u00ean m\u1edbi chu\u1ea9n cho chi\u1ebft n\u1ea1p ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n ; c\u00f2n nh\u01b0 2 ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u v\u00e0 V\u0169 Nhai, c\u00e1ch t\u1ec9nh kh\u00f4ng qu\u00e1 3 \u2013 4 ng\u00e0y, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay th\u00e2u n\u1ea1p b\u1eb1ng th\u00f3c ch\u01b0a nghe th\u1ea5y n\u00f3i l\u00e0 b\u1ea5t ti\u1ec7n. Hu\u1ed1ng chi c\u00f3 ru\u1ed9ng th\u00ec c\u00f3 thu\u1ebf, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu c\u1ee9 g\u01b0\u1ee3ng g\u1ea1o chi\u1ec1u \u00fd t\u1eebng vi\u1ec7c m\u1ed9t r\u1ed3i n\u01a1i kh\u00e1c c\u0169ng b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc, tr\u00e1nh s\u1ef1 \u0111i xa, th\u00ec bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o cho c\u00f9ng ! V\u1eady xin cho 2 ch\u00e2u \u1ea5y c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u0169 th\u1ef1c n\u1ed9p b\u1eb1ng th\u00f3c. Vua y cho. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c c\u0169ng n\u00f3i t\u1ec9nh B\u1eafc kho ch\u1ee9a th\u00f3c \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y. Th\u00f3c thu\u1ebf thu v\u1ec1 m\u00f9a h\u1ea1, xin cho d\u00e2n chi\u1ebft n\u1ea1p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. B\u1ed9 tr\u1ea3 l\u1eddi kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho, nh\u00e2n t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cC\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng m\u00e0 m\u00e0u m\u1ee1, n\u1ebfu th\u01b0\u1eddng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, th\u00ec th\u00f3c l\u00faa ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam nhi\u1ec1u, m\u00e0 l\u1ec7 v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh c\u0169ng \u0111\u1ec3 \u1edf t\u1ec9nh m\u1ed9t n\u0103m, l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng n\u00ean chi th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch. Xin do c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty ph\u1ea3i tr\u00f9 ngh\u0129 s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, c\u1ed1t sao cho s\u1ef1 ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u1ed3i \u0111\u1ee3i cho \u0111\u1ebfn khi ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y kho r\u1ed3i m\u1edbi xin v\u1eadn t\u1ea3i \u0111i ; c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thu thu\u1ebf, r\u1ed3i m\u1edbi xin chi\u1ebft n\u1ea1p\u201d. Vua khen l\u1eddi t\u00e2u, th\u00f4ng d\u1ee5ng cho c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 An Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHuy\u1ec7n Ti\u1ec1n H\u1ea3i trong thu\u1ed9c h\u1ea1t, h\u1eb1ng n\u0103m ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t v\u1ee5 m\u00f9a, chia l\u00e0m hai v\u1ee5 n\u1ed9p thu\u1ebf kh\u00f4ng ti\u1ec7n ! V\u1eady xin : thu\u1ebf ti\u1ec1n, quy v\u1ec1 m\u00f9a h\u1ea1 ; thu\u1ebf th\u00f3c, quy v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Duy\u1ec7t tuy\u1ec3n s\u1ed1 d\u00e2n 4 t\u1ec9nh : B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh H\u00f2a. L\u1ea5y th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Thu\u1eadn \u2013 Kh\u00e1nh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n, \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh \u0110inh V\u0103n Minh sung ph\u00e1i b\u1ed9. Khi s\u1ed5 s\u00e1ch l\u00e0m xong d\u00e2ng l\u00ean, ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Cho : H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh sung S\u1eed qu\u00e1n To\u1ea3n tu V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111\u1ed5i b\u1ed5 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, sung S\u1eed qu\u00e1n To\u1ea3n tu Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng V\u0129nh th\u0103ng b\u1ed5 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, sung S\u1eed qu\u00e1n To\u1ea3n tu.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Minh v\u0169 l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00e0n l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m ; Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Chu \u0111\u1ed5i sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 (Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 n\u00e0y l\u00e0 Ph\u1ea1m v\u0103n \u0110\u00e0m b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c) ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u0169 l\u00e0 Ng\u00f4 Ngh\u00ea l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng v\u0169 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Cai \u0111\u1ed9i \u1edf C\u1eedu \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n An b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 D\u01b0\u01a1ng v\u0169 dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vi\u1ec7c bi\u1ebfn \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, t\u00ean Giun [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Duong\">Ang Duong<\/a>, N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00f4n, N\u1eb7c Ong \u0110u\u00f4ng \u533f\u8789\ud85d\udc52] gi\u1eb7c Mi\u00ean, \u0111em qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u1ebfn gi\u1eef l\u1ea5y \u0111\u1ea5t \u1ea5y. Th\u1ed5 d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u00e1n v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam. 3 \u0111\u1ea5t Trung L\u1ea1p, An Ph\u1ee7, Danh Bang kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, \u0111em d\u00e2n v\u00e0o r\u1eebng \u1edf, cho th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111em h\u00e0ng h\u00f3a \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n t\u1ecf \u00fd mu\u1ed1n v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc c\u0169. Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua d\u1ee5 cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n th\u1ed5 kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u00e3 l\u00e2u, gi\u1eadn m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00e1m n\u00f3i, nay \u0111\u1ea5t Danh Bang \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ch\u1ecbu khu\u1ea5t m\u00e0 theo v\u1ec1 th\u00ec gi\u1eb7c Xi\u00eam ng\u0103n ng\u1eeba c\u00e0ng c\u1ea9n m\u1eadt, th\u1ed5 d\u00e2n ng\u1edd v\u1ef1c s\u1ee3 h\u00e3i c\u00e0ng s\u00e2u s\u1eafc. B\u00e2y gi\u1edd d\u00e2n Man \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n m\u1edbi \u0111\u1ed9 m\u1ed9t th\u00e1ng m\u00e0 thuy\u1ec1n c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 chi\u1ebfc, nh\u00e2n s\u1ed1 h\u01a1n 4.800 ng\u01b0\u1eddi, nh\u00e2n \u0111\u1ea5y m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac g\u1eb7p th\u1eddi \u0111\u1ea5y. V\u1eady n\u00ean hi\u1ec3u th\u1ecb cho bi\u1ebft c\u00e1i l\u1ebd b\u1ecf \u0111\u01b0\u1eddng ngh\u1ecbch, theo \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1eadn, \u0111\u1ec3 ch\u00fang gi\u1ebft h\u1ea1i l\u1eabn nhau, th\u00ec ta nh\u00e2n c\u00e1i th\u1ebf \u1ea5y m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1 thu ph\u1ee5c l\u1ea5y ch\u00fang, n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf L\u1ea1p \u2013 Man kia, s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn qu\u00e2n s\u1ef1 m\u00e0 ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean ; L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn. R\u1ed3i \u0111\u00f3 Phong chuy\u1ec3n sang th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean. Kh\u1edfi ph\u1ee5c L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh, h\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng t\u00e0i S\u1eed qu\u00e1n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c b\u1ea3n phi\u1ebfu ngh\u0129 c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n v\u1ec1 kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ef1 b\u00fat ch\u00e2u \u0111i\u1ec3m r\u1ed3i, xin ki\u00eam giao cho S\u1eed qu\u00e1n, \u0111\u1ec3 d\u00f9ng l\u00e0m t\u00e0i li\u1ec7u nghi\u00ean c\u1ee9u\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XL \u2013 40<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, m\u01b0a, l\u1ec5 xong, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan b\u1ed3i t\u1ebf v\u00e0 ch\u1ea5p s\u1ef1 : b\u1ea1c v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, tuy\u00ean tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o y\u00ean \u1ee7i h\u1ecfi han, \u0111\u1ec1u cho thoi thu\u1ed1c \u201ct\u1eed kim \u0111\u0129nh\u201d v\u00e0 n\u00f3i : \u201cD\u00f9ng th\u1ee9 thu\u1ed1c n\u00e0y, c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c phong h\u00e0n\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u1ebf \u1ea5n \u201c\u0110\u1ea1i Nam ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d v\u00e0 \u1ea5n \u201cTh\u1ea7n h\u00e0n\u201d l\u00e0m b\u1eb1ng th\u1ee9 ng\u1ecdc bi\u1ebfc (\u1ea5n \u201cHo\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d, vu\u00f4ng 2 t\u1ea5c 4 ph\u00e2n, d\u00e0y 1 t\u1ea5c, cao 2 t\u1ea5c ; \u1ea5n \u201cTh\u1ea7n h\u00e0n\u201d, vu\u00f4ng 1 t\u1ea5c 8 ph\u00e2n, d\u00e0y 8 ph\u00e2n, cao 1 t\u1ea5c 6 ph\u00e2n). Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : T\u1eeb nay, ph\u00e0m \u0111i tu\u1ea7n th\u00fa quan s\u00e1t c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 ban c\u00e1c s\u1eafc th\u01b0 ra n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, c\u00f9ng c\u00e1c vi\u1ec7c l\u1edbn, th\u00ec \u0111\u00f3ng \u1ea5n \u201c\u0110\u1ea1i Nam ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d, c\u0169ng nh\u01b0 \u1ea5n \u201c\u0110\u1ea1i Nam thi\u00ean t\u1eed\u201d. \u1ea5n ch\u1ebf xong, d\u1ee5 c\u00e1o kh\u1eafp trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh ; th\u01b0\u1edfng cho b\u1ed9 L\u1ec5, b\u1ed9 C\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c N\u1ed9i c\u00e1c, cho \u0111\u1ebfn th\u1ee3 l\u00e0m c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u00e0n chay tr\u1ecdng th\u1ec3 \u1edf ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf, sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa l\u1eadp l\u00ean ng\u00f4i ch\u00f9a, v\u00ec d\u00e2n c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, nay th\u1ee3 x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u00e3 xong, g\u1eb7p ng\u00e0y ti\u1ebft \u201cVu lan\u201d((1) Vu lan : tu\u1ea7n chay v\u00e0o ng\u00e0y 15 th\u00e1ng 7.1), n\u00ean m\u1edf m\u1ed9t \u0111\u00e0n chay to, tr\u00ean c\u1ea7u cho Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu((2) Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu : ch\u1ec9 b\u00e0 n\u1ed9i c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2) Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb Kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng h\u1eadu ta, s\u1ed1ng l\u00e2u th\u00eam tu\u1ed5i, h\u01b0\u1edfng m\u00e3i Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh, m\u1ea1nh tr\u1eddi ban cho, tu\u1ed5i th\u1ecd nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc ; ph\u1ed5 nguy\u1ec7n cho n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng thu\u1eadn, n\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh, d\u00e2n y\u00ean, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh ; t\u1ee5ng kinh m\u1ed9t tu\u1ea7n 7 ng\u00e0y. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n ph\u1ed5 \u0111\u1ed9 [cho vong nh\u00e2n] \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng thi\u1ec7n duy\u00ean. C\u00f3 m\u1ed9t nh\u00e0 s\u01b0 h\u1ecd H\u1ee9a, ph\u00e1p hi\u1ec7u l\u00e0 Li\u1ec5u T\u00ednh, v\u00e0o c\u1eeda thi\u1ec1n t\u1eeb khi l\u00ean 5 tu\u1ed5i \u1edf hang n\u00fai Tr\u01b0\u1eddng L\u1ecbch, hi\u1ec3u \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e2u ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, c\u1ea7m g\u1eady t\u00edch tr\u01b0\u1ee3ng sang ph\u01b0\u01a1ng Nam, tr\u1ee5 tr\u00ec \u1edf ch\u00f9a n\u00e0y. Vua khen ng\u1ee3i, cho hi\u1ec7u l\u00e0 T\u1ecbch c\u1ed1c t\u0103ng ((1) T\u1ecbch c\u1ed1c t\u0103ng : nh\u00e0 s\u01b0 \u0111i tu kh\u00f4ng \u0103n c\u00e1c th\u1ee9 ng\u0169 c\u1ed1c.1).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i : x\u00e3 Chi Lan \u1edf ch\u00e2u \u00d4n t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u1ed5ng Th\u1ed1c S\u01a1n huy\u1ec7n H\u1eefu L\u0169ng t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; 3 x\u00e3 Xa L\u00fd, Gi\u00e1o Li\u00eam, Qu\u1ebf S\u01a1n \u1edf huy\u1ec7n L\u1ee5c Ng\u1ea1n t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh thu\u1ed9c t\u1ed5ng An Ch\u00e2u, huy\u1ec7n An B\u00e1c, t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn \u00edt m\u01b0a. T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh c\u00f3 th\u1ee9 s\u00e2u m\u1edbi n\u1edf. Sai \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u0111\u1ec3 t\u1ed1ng \u0111i. R\u1ed3i \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u1ec9nh b\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a, h\u1ebft s\u00e2u.<\/p>\n<p>Sai tuy\u1ec3n th\u1ed5 binh \u1edf t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a, 6 huy\u1ec7n ch\u00e2u Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba, C\u1ea9m Th\u1ee7y, Lang Ch\u00e1nh, Th\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n, Quan H\u00f3a. T\u1ec9nh n\u00e0y, v\u1ec1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 [1838], b\u1ed9 Binh b\u00e0n xin tuy\u1ec3n l\u1ea5y th\u1ed5 binh nh\u01b0ng r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u00ecnh ho\u00e3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec s\u1ed1 d\u00e2n th\u00eam nhi\u1ec1u ra, b\u00e8n sai chi\u1ebfu l\u1ec7, c\u1ee9 7 \u0111inh l\u1ea5y 1 l\u00ednh, thu th\u00e0nh 6 \u0111\u1ed9i (c\u1ed9ng 319 t\u00ean) t\u1ed5 ch\u1ee9c l\u00e0m c\u01a1 Thanh h\u00f9ng, \u0111\u1eb7t qu\u1ea3n su\u1ea5t \u0111\u1ec3 cai qu\u1ea3n, chia l\u00e0m 3 ban, ph\u00e1i \u0111\u1ebfn tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf 2 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng H\u00f3a v\u00e0 Th\u1ecd Xu\u00e2n, \u0111\u1ea7u n\u0103m di\u1ec5n t\u1eadp c\u0169ng nh\u01b0 qu\u00e2n l\u00ednh c\u00e1c v\u1ec7.<\/p>\n<p>L\u1ea5y Tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n sung \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, v\u00ec H\u00e0 Duy Phi\u00ean b\u1ecb b\u1ec7nh, c\u00e1o ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n.<\/p>\n<p>L\u00e0m th\u00eam kho \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh. Kho ch\u1ee9a th\u00f3c \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh h\u01a1i \u0111\u1ea7y, thu th\u00f3c v\u00e0o, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ed7 ch\u1ee9a, b\u00e8n sai l\u00e0m th\u00eam 2 kho \u1edf t\u1ec9nh l\u1ef5, 2 kho \u1edf ph\u00e2n ph\u1ee7 Thu\u1eadn An (\u0111\u1ec1u 15 gian). R\u1ed3i T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c t\u00e2u n\u00f3i : \u201c9 huy\u1ec7n thu\u1ed9c t\u1ec9nh : V\u0103n Giang, Gia L\u00e2m, Si\u00eau Lo\u1ea1i, \u0110\u00f4ng Ng\u00e0n, Ti\u00ean Du, Y\u00ean Phong, Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, Lang T\u00e0i, Gia B\u00ecnh, th\u00f3c thu\u1ebf v\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m nay ph\u1ea3i n\u1ed9p h\u01a1n 49.000 h\u1ed9c, xin thu v\u1ec1 v\u1ee5 \u0111\u00f4ng, cho xay ra g\u1ea1o t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111em t\u1ea3i n\u1ed9p v\u00e0o kho ph\u00e2n ph\u1ee7 Thu\u1eadn An, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 sang n\u0103m v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ebfn Kinh, r\u1ed3i c\u1ee9 \u0111\u1ec7 ni\u00ean tr\u01b0ng thu xin c\u0169ng chi\u1ebfu l\u1ec7 \u1ea5y tu\u00e2n h\u00e0nh\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng 9 huy\u1ec7n, \u0111\u1ed3ng ni\u00ean, s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ebfn h\u01a1n 164.400 h\u1ed9c, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, v\u1eabn chia ra t\u1eebng th\u00e0nh \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf (v\u1ee5 h\u1ea1, thu 3 th\u00e0nh ; v\u1ee5 \u0111\u00f4ng, thu 7 th\u00e0nh), th\u1ef1c l\u00e0 mu\u1ed1n cho d\u00e2n d\u1ec5 d\u00e0ng v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ec3 \u0111em n\u1ed9p. Nay quy c\u1ea3 v\u00e0o v\u1ee5 \u0111\u00f4ng, th\u00ec s\u1ed1 th\u00f3c nhi\u1ec1u g\u1ea5p hai, ch\u01b0a ch\u1eafc kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 tr\u00ec tr\u1ec7 v\u00e0 thi\u1ebfu s\u00f3t. T\u00e2u xin nh\u01b0 th\u1ebf r\u1ea5t l\u00e0 ch\u01b0a h\u1ee3p. V\u1eady xin cho 9 huy\u1ec7n c\u1ee9 theo nh\u01b0 c\u00e1c huy\u1ec7n V\u0103n Giang, Gia L\u00e2m, c\u0169ng ph\u1ea3i n\u1ed9p th\u00f3c thu\u1ebf v\u1ec1 v\u1ee5 h\u1ea1. Duy \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thu thu\u1ebf v\u1ec1 v\u1ee5 \u0111\u00f4ng, m\u1edbi cho xay ra g\u1ea1o, \u0111em n\u1ed9p \u1edf kho ph\u00e2n ph\u1ee7 Thu\u1eadn An. C\u1ee9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m, \u1edf b\u1ed9 s\u1ebd tr\u00f9 t\u00ednh c\u00e1i s\u1ed1 sang n\u0103m ph\u1ea3i t\u1ea3i [\u0111\u1ebfn Kinh], n\u1ebfu c\u00e1i s\u1ed1 g\u1ea1o n\u1ed9p thu\u1ebf v\u1ec1 v\u1ee5 \u0111\u00f4ng hi\u1ec7n ch\u1ee9a \u1edf kho \u1ea5y m\u00e0 ph\u00e1t t\u1ea3i [\u0111\u1ebfn Kinh] th\u00ec xin tr\u00edch \u0111em c\u00e1i s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf n\u1ed9p v\u1ec1 v\u1ee5 h\u1ea1 xay ra g\u1ea1o, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 t\u1ea3i \u0111i, c\u00f2n th\u1eeba ra v\u1eabn ch\u1ee9a \u1edf kho \u1ea5y s\u1ebd d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, m\u1edbi l\u00e0 \u1ed5n th\u1ecfa thu\u1eadn ti\u1ec7n. Vua chu\u1ea9n y nh\u01b0 l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9.<\/p>\n<p>X\u1ee9 Nam K\u1ef3 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Vua sai c\u00e1c t\u1ec9nh x\u00e9t h\u1ecfi t\u00ecnh c\u1ea3nh c\u1ee7a d\u00e2n v\u00e0 t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn thu\u1ed9c T\u1ea3 tr\u1ef1c k\u1ef3, c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i v\u00ec \u00edt m\u01b0a, l\u00faa ru\u1ed9ng c\u00f3 ch\u1ed7 t\u1ed5n h\u1ea1i, \u0111\u00e3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho tha ho\u1eb7c gi\u1ea3m thu\u1ebf. C\u00f2n s\u1ed1 thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u1ec1 n\u0103m nay l\u1ea1i chu\u1ea9n cho chi\u1ebft n\u1ea1p [b\u1eb1ng ti\u1ec1n]. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh gia \u01a1n cho d\u00e2n, kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. G\u1ea7n \u0111\u00e2y gi\u00e1 g\u1ea1o h\u01a1i \u0111\u1eaft, ch\u01b0a bi\u1ebft hi\u1ec7n nay d\u00e2n ta sinh k\u1ebf c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1eadt kh\u00f4ng ? Ta \u0111\u1ec3 t\u00e2m ch\u0103m ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n, ph\u00e0m vi\u1ec7c, t\u1ea5t ph\u1ea3i lo cho d\u00e2n tr\u01b0\u1edbc. V\u1eady truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi nh\u00e2n d\u00e2n trong h\u1ea1t : hi\u1ec7n nay \u0103n d\u00f9ng c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i nh\u0103n nh\u00f3 thi\u1ebfu th\u1ed1n, r\u1ed3i t\u00e2u ngay l\u00ean, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng ta. N\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111i\u00eau \u0111\u1ee9ng v\u1ea5t v\u1ea3, c\u0169ng ph\u1ea3i m\u1ed9t m\u1eb7t t\u00e2u l\u00ean, m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 th\u1ebf n\u00e0o, tr\u00f9 t\u00ednh cho k\u1ef9, ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ban ch\u1ec9 d\u1ee5 thi h\u00e0nh. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch ch\u0103m nom cho d\u00e2n, n\u00ean l\u1ea5y l\u00f2ng ta l\u00e0m l\u00f2ng m\u00ecnh, l\u1ea5y vi\u1ec7c d\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u00e0, t\u01b0\u1eddng t\u1eadn xem x\u00e9t, th\u1ebf n\u00e0o cho ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n, m\u1edbi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ta \u0111\u00e3 \u1ee7y th\u00e1c. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng t\u00ean \u0111\u1ea5t, khi x\u01b0ng h\u00f4, th\u01b0\u1eddng n\u00f3i \u0111\u1ebfn, gi\u1ea3n ho\u1eb7c g\u1eb7p ch\u1eef t\u00f4n hi\u1ec7u c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf, ho\u1eb7c 2 ch\u1eef c\u00f9ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn, xin cho \u0111\u1ed5i \u0111i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd k\u00ednh c\u1ea9n. Duy c\u00f3 ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 n\u01a1i kinh \u0111\u00f4 nh\u00e0 vua, t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, \u0111\u1ee9ng v\u00e0o h\u00e0ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, xin c\u1ee9 \u0111\u1ec3 y\u00ean nh\u01b0 c\u0169 ; c\u00f2n th\u00ec xin chi\u1ebfu t\u00f9y t\u1eebng ch\u1eef, t\u1eebng ngh\u0129a, \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00e1c\u201d. Vua khen l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i, b\u00e8n cho x\u00e9t t\u00ean c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n, t\u1ed5ng, x\u00e3 v\u00e0 th\u00f4n, \u1ea5p, h\u1ec5 tr\u00f9ng v\u1edbi nh\u1eefng t\u00f4n hi\u1ec7u nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu th\u00ec \u0111\u1ed5i theo t\u00ean m\u1edbi (ph\u1ee7 Ho\u1eb1ng \u0110\u1ea1o \u0111\u1ed5i l\u00e0 ph\u1ee7 Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb, x\u00e3 Ho\u1eb1ng \u0110\u1ea1o thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ho\u1eb1ng H\u00f3a \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Ho\u1eb1ng Ngh\u0129a, \u1ea5p Minh \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00fa Vinh \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u1ea5p M\u1ed9c \u0110\u1ee9c, th\u00f4n Minh \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc L\u1ed9c \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Quy \u0110\u1ee9c, t\u1ed5ng Minh \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c huy\u1ec7n T\u00e2n Minh \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed5ng Minh Thi\u1ec7n, th\u00f4n Minh \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u1ebfn H\u00f2a \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Th\u1eeba \u0110\u1ee9c, th\u00f4n Hi\u1ebfu V\u0103n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Tuy Vi\u1ec5n \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n H\u1eefu \u0110\u1ee9c, th\u00f4n Th\u01b0\u1ee3ng x\u00e3 Quang Li\u1ec7t thu\u1ed9c huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Th\u01b0\u1ee3ng x\u00e3 V\u0129 Li\u1ec7t, x\u00e3 Quang Li\u1ec7t t\u1ed5ng Quang Li\u1ec7t thu\u1ed9c huy\u1ec7n Thanh Tr\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed5ng Thanh Li\u1ec7t x\u00e3 Thanh Li\u1ec7t, x\u00e3 Quang Li\u1ec7t t\u1ed5ng Quang Li\u1ec7t thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00f9 C\u1eeb \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Vi\u00ean Quang t\u1ed5ng Vi\u00ean Quang, th\u00f4n Trinh Thu\u1eadn thu\u1ed9c huy\u1ec7n Duy Xuy\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n V\u0129nh Trinh, x\u00e3 T\u1eeb T\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c huy\u1ec7n Tuy Phong \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Trinh T\u01b0\u1eddng, th\u00f4n Khoan H\u1ed3ng x\u00e3 \u0110a T\u1ed1n thu\u1ed9c\u00a0 huy\u1ec7n Gia L\u00e2m \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Khoan T\u1ebf x\u00e3 \u0110a T\u1ed1n, th\u00f4n An Trinh thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh Thu\u1eadn \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n An Tr\u1ea1ch, tr\u1ea1i An Trinh thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ti\u1ec1n H\u1ea3i \u0111\u1ed5i l\u00e0 tr\u1ea1i An C\u01b0, x\u00e3 An Trinh thu\u1ed9c huy\u1ec7n C\u1ea9m Gi\u00e0ng \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 An \u0110i\u1ec1m, x\u00e3 V\u0169 V\u0129 thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0169 Gi\u00e0ng \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Ph\u01b0\u01a1ng V\u0129, th\u00f4n H\u1eadu \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c huy\u1ec7n C\u1eedu An \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Chi\u00eam \u0110\u1ee9c, th\u00f4n T\u1eeb Nh\u00e2n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Tuy Phong \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n T\u1eeb Thi\u1ec7n, x\u00e3 T\u1eeb Nh\u00e2n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Tuy Phong \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n T\u1eeb Thi\u1ec7n, x\u00e3 T\u1eeb Nh\u00e2n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 T\u1eeb V\u00e2n, th\u00f4n \u0110\u1ea1i Th\u00e0nh thu\u1ed9c huy\u1ec7n Minh Linh \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n M\u1ef9 Th\u00e0nh, x\u00e3 \u0110\u1ea1i Th\u00e0nh thu\u1ed9c huy\u1ec7n Di\u00ean Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 L\u1ea1c Th\u00e0nh, ph\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3ng M\u1ed7 thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u1ed3ng H\u1ef7 \u0111\u1ed5i l\u00e0 ph\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3ng H\u00f2a, trang An Ninh thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0103n L\u00e3ng \u0111\u1ed5i l\u00e0 trang An C\u01b0 ; x\u00e3 An Ninh t\u1ed5ng An Ninh thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u1ea1i T\u1eeb \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 An \u0110\u1ed5 t\u1ed5ng An \u0110\u1ed5, t\u1ed5ng Th\u01a1m Linh x\u00e3 Th\u01a1m Linh \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed5ng Ph\u01b0\u01a1ng Linh x\u00e3 Ph\u01b0\u01a1ng Linh, t\u1ed5ng An Ninh x\u00e3 An Ninh thu\u1ed9c\u00a0 \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed5ng An Tr\u1ea1ch x\u00e3 An Tr\u1ea1ch, th\u00f4n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u00e0 \u0110\u00f4ng \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Thanh Tr\u00e0, x\u00e3 Hi\u1ec7p L\u1ec5 thu\u1ed9c huy\u1ec7n An L\u1ea1c \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Hi\u1ec7p Thu\u1eadn, th\u00f4n Th\u1ecd Chi\u1ec1n x\u00e3 H\u01b0\u01a1ng Chi\u1ec1n thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Ng\u00e0n \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n V\u0129nh Th\u1ecd x\u00e3 H\u01b0\u01a1ng M\u1eb7c, x\u00e3 Th\u1ee5 Chi\u1ec1n t\u1ed5ng Th\u1ee5 Chi\u1ec1n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ti\u00ean Du \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed5ng Th\u1ee5 Ph\u01b0\u1edbc x\u00e3 Th\u1ee5 Ph\u01b0\u1edbc, 2 th\u00f4n Th\u01b0\u1ee3ng, Trung x\u00e3 Ph\u00fa L\u1eadp v\u00e0 th\u00f4n Chi\u1ec1n x\u00e3 Th\u1ee5 Chi\u1ec1n \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n Ph\u01b0\u1edbc x\u00e3 Th\u1ee5 Ph\u01b0\u1edbc, th\u00f4n L\u0169ng Chi\u1ec1n x\u00e3 Thanh T\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c huy\u1ec7n Si\u00eau Lo\u1ea1i \u0111\u1ed5i l\u00e0 th\u00f4n L\u0169ng Kh\u00ea x\u00e3 Thanh T\u01b0\u01a1ng, x\u00e3 Ch\u00e2u Chi\u1ec1n t\u1ed5ng B\u1ea3o L\u1ed9c \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Ch\u00e2u Xuy\u00ean ; x\u00e3 Th\u1ecd Chi\u1ec1n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Y\u00ean Phong \u0111\u1ed5i l\u00e0 x\u00e3 Th\u1ecd \u0110\u1ee9c.<\/p>\n<p>Cho : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng b\u1ed5 sang T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng ; Th\u00f4ng ch\u00ednh s\u1ee9 bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u0111\u1ed5i b\u1ed5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng \u0110inh V\u0103n Minh \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ec5 V\u0169 \u0110\u00ecnh th\u0103ng th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; th\u1ef1 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u01b0 nghi\u1ec7p L\u00ea Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea V\u0103n Hy th\u0103ng th\u1ef1 Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u01b0 nghi\u1ec7p ; \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Thanh H\u00f3a V\u0169 C\u00f4ng \u0110\u1ed9, th\u0103ng th\u1ef1 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 sung Bi\u00ean tu S\u1eed qu\u00e1n ; th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc S\u01a1n T\u00e2y L\u00ea Duy Ch\u00ed b\u1ed5 \u0111i \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Thanh H\u00f3a ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 D\u01b0\u01a1ng Thanh Th\u1ee5y v\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, gi\u00e1ng l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, b\u1ed5 \u0111i \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y ; H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh H\u00f3a c\u00f3 t\u00ean V\u0169 Duy T\u01b0 m\u1ea1o x\u01b0ng l\u00e0 th\u1ecb v\u1ec7, \u0111i d\u1ecda n\u1ea1t l\u1ea5y ti\u1ec1n b\u1ea1c c\u1ee7a d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Man. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, T\u01b0 b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. Tri huy\u1ec7n huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u00e1 v\u00ec b\u1eaft \u0111\u00fang ph\u1ea1m nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 sung c\u00f4ng t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a tuy\u1ec7t h\u1ed9((1) Tuy\u1ec7t h\u1ed9 : ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111i c\u00f3 t\u00e0i s\u1ea3n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 con.1). Ph\u00e0m t\u00e0i s\u1ea3n c\u1ee7a tuy\u1ec7t h\u1ed9, chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, th\u00ec 7 th\u00e0nh sung c\u00f4ng, d\u00e0nh ri\u00eang \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o t\u00fang v\u00e0 s\u1eeda sang \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, c\u1ea7u \u0111\u1eadp. N\u1ebfu ru\u1ed9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 30 m\u1eabu, ti\u1ec1n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 3.000 quan th\u00ec kh\u00f4ng sung c\u00f4ng, giao cho d\u00e2n tr\u00f4ng nom gi\u1eef l\u1ea5y, b\u00e1o cho quan bi\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eb1ng.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 B\u00f9i Ph\u00e1c c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n Quang Ti\u1ebfn kh\u00e1m x\u00e9t vi\u1ec7c d\u00e2n trong h\u1ea1t tranh nhau tr\u01b0ng b\u00e3i sa b\u1ed3i, c\u00f2n [Ti\u1ebfn] nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta nh\u1edd c\u1eady. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua giao cho t\u1ec9nh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t. Ph\u00e1c ngh\u0129 x\u1eed v\u00e0 k\u1ebft \u00e1n m\u1ed9t c\u00e1ch h\u00e0m h\u1ed3, c\u00f3 \u00fd g\u1ee1 t\u1ed9i cho [Ti\u1ebfn]. Nguy\u00ean H\u1ed9 \u0111\u1ed1c H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng c\u0169ng h\u00f9a theo, d\u1ef1a \u00fd v\u00e0 dung t\u00fang. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t tra ra. Khi \u00e1n \u0111\u1ec7 l\u00ean, Ti\u1ebfn ph\u1ea3i x\u1eed ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u, Ph\u00e1c ph\u1ea3i ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Vua cho r\u1eb1ng v\u1ee5 \u00e1n n\u00e0y, t\u00ecnh l\u00fd kh\u00f3 kh\u0103n, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u00e2u ng\u00e0y, th\u00eau d\u1ec7t th\u00eam ra, th\u1ebf m\u00e0 B\u00e1 \u0110\u1ea1t tra ra \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u00ecnh \u0111\u1ec3 x\u00e9t x\u1eed r\u00f5 r\u00e0ng, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen. R\u1ed3i \u0111\u00f3, l\u1ea5y : th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh Ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Tr\u1ea7n Thi\u00ean b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 L\u00ea Danh \u0110\u1ec1 b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Trong t\u1eadp th\u1ec9nh an, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n c\u00f3 n\u00f3i c\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ec9nh th\u00e0nh \u0111\u1eb7t \u1edf ch\u1ed7 \u1ea9m th\u1ea5p, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n, \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt kh\u00f4ng ti\u1ec7n, xin theo \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng m\u1edbi khai, kh\u01a1i s\u00e2u th\u00eam xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc [ng\u1ecdt] th\u00ec th\u1ed5 d\u00e2n m\u1edbi c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1edd. Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch c\u0169ng n\u00f3i th\u00e0nh tuy h\u01a1i th\u1ea5p, m\u00e0 c\u01a1 ch\u1ec9 \u0111\u00e3 l\u00e0m n\u00ean, c\u00f4ng tr\u00ecnh qu\u00e1 n\u1eeda, t\u00ecnh th\u1ebf c\u0169ng kh\u00f3 d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, xin \u0111\u1eafp th\u00e0nh \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef cho v\u1eefng ch\u1eafc. Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh th\u00e0nh H\u00e0 T\u0129nh m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra, ch\u01b0a l\u00e0 thi\u00ean \u0111\u1ecba. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 l\u01b0u \u00fd \u0111\u1ebfn, nh\u01b0ng m\u1ed9t khi canh c\u1ea3i, kh\u00f4ng kh\u1ecfi kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n r\u1ea5t l\u1edbn, n\u00ean c\u00f2n ch\u01b0a l\u00e0m. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 [1842], ta B\u1eafc tu\u1ea7n, qua \u0111\u1ea5t \u1ea5y, \u0111\u00e3 r\u00f5 h\u1ebft c\u1ea3 h\u00ecnh th\u1ebf, ch\u1ec9 ngh\u0129 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u s\u1ee9c d\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u1ea3, m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1eafp th\u00e0nh n\u1eb7ng n\u1ec1 r\u1ea5t l\u1edbn, ch\u01b0a th\u1ec3 coi th\u01b0\u1eddng m\u00e0 l\u00e0m ngay \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u00e3y \u0111\u1ee3i sau khi m\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc, s\u1ebd l\u00e0m. Do \u0111\u1ea5y, m\u1edbi sai th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An V\u0169 Tu\u1ea5n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i kh\u00e1m, t\u1eeb th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng \u0110\u1ea1i N\u1ea1i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t th\u00e0nh H\u00e0 T\u0129nh, c\u00e1i vi\u1ec7c khai ng\u00f2i d\u1eabn n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 th\u1ec3 m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n ti\u1ec7n l\u1ee3i c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ? Tr\u00f9 t\u00ednh t\u00e2u l\u00ean. B\u1ecdn \u0110\u01b0\u1eddng l\u1ea1i n\u00f3i : s\u00f4ng m\u1edbi \u0111\u00e0o \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n, n\u1ebfu khai r\u1ed9ng, kh\u01a1i s\u00e2u xu\u1ed1ng cho l\u01b0u th\u00f4ng, th\u00ec n\u01b0\u1edbc m\u1eb7n \u1ee9 l\u00ean, l\u1ea1i l\u00e0 kh\u00f4ng ti\u1ec7n, xin khai c\u00e1i h\u1ed3 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i t\u1ec9nh th\u00e0nh l\u00e0 h\u01a1i ti\u1ec7n \u0111\u00f3 th\u00f4i. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i g\u1ecdi t\u00e0o Di\u1ec5n lu\u00e2n trong N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 t\u00e0o Ty lu\u00e2n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh c\u00f3 n\u1ea1n ho\u00e0ng tr\u00f9ng. Sai kh\u00e1m t\u1eebng ph\u00e2n s\u1ed1 nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u00e3 b\u1ecb tai h\u1ea1i, li\u1ec7u cho khoan gi\u1ea3m [thu\u1ebf].<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu suy c\u1eed Tri huy\u1ec7n \u0110\u1ecba Linh l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Hi\u1ec3n l\u00ean l\u00e0m Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean. Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Tr\u00ecnh Nho v\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng n\u00f3i : \u201cHi\u1ec3n do t\u00fa t\u00e0i xu\u1ea5t th\u00e2n, m\u1edbi \u1edf huy\u1ec7n \u00edt ng\u00e0y, m\u00e0 M\u1eadu \u0111\u00e3 v\u1ed9i suy c\u1eed, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u01b0 lu\u1eadn\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cD\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 c\u00f3 ai c\u00f3 t\u00e0i l\u00e0 cho ; D\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Hi\u1ec3n l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u01b0a c\u00f3 g\u00ec l\u00e0 xu\u1ea5t s\u1eafc. Kh\u00f4ng bi\u1ebft Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111\u00edch ki\u1ebfn th\u1ebf n\u00e0o, m\u00e0 d\u00e1m ch\u1eafc ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng m\u00ecnh suy c\u1eed ? Hu\u1ed1ng chi, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng trong m\u1ed9t ph\u1ee7, m\u00e0 kh\u00f4ng tr\u00e1nh s\u1ef1 hi\u1ec1m nghi v\u1ec1 ru\u1ed9ng tr\u1ed3ng d\u01b0a v\u00e0 d\u01b0\u1edbi g\u1ed1c c\u00e2y m\u1eadn((1) Ru\u1ed9ng d\u01b0a, c\u00e2y m\u1eadn : do \u0111i\u1ec3n trong truy\u1ec7n Li\u1ec5u C\u00f4ng Quy\u1ec1n \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n t\u1eed khi \u0111i qua ru\u1ed9ng d\u01b0a, \u0111\u1eebng s\u1eeda l\u1ea1i gi\u00e0y, khi \u0111i qua d\u01b0\u1edbi c\u00e2y m\u1eadn, \u0111\u1eebng \u0111\u1ed9i l\u1ea1i m\u0169, e ng\u01b0\u1eddi ta ng\u1edd r\u1eb1ng l\u1ea5y d\u01b0a ho\u1eb7c m\u1eadn gi\u1ea5u v\u00e0o gi\u00e0y, m\u0169.1), v\u1ed9i b\u1ea3o c\u1eed ngay, th\u00ec qu\u1ea3 l\u00e0 b\u1ee5ng c\u00f4ng hay l\u00e0 b\u1ee5ng t\u01b0\u201d. Sau \u0111\u00f3, kh\u00f4ng cho Hi\u1ec3n th\u0103ng.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u1edf t\u1ec9nh An Giang, tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn l\u1ea5y m\u1ed9 binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 c\u01a1 sung v\u00e0o, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed1n \u0111i ho\u1eb7c ch\u1ebft \u0111i. Nay xin tr\u00edch l\u1ea5y gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 c\u00e1c c\u01a1 trong t\u1ec9nh sung \u0111i\u1ec1n\u201d. Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i xin chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng d\u00e2n trong h\u1ea1t l\u1eadp th\u00e0nh qu\u00e2n \u0111\u1ed9i h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ec1u l\u00e0 d\u00e2n trong h\u1ea1t, n\u1ebfu c\u00f3 sai ph\u00e1i vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u00f2i g\u1ecdi c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i l\u1eadp ra danh hi\u1ec7u kh\u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf ru\u1ed9ng b\u1ecf kh\u00f4ng c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long. D\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long, c\u00f3 nh\u1eefng n\u01a1i g\u1ea7n li\u1ec1n v\u1edbi d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 v\u00e0 ru\u1ed9ng \u1edf 3 huy\u1ec7n Tu\u00e2n Ngh\u0129a, Tr\u00e0 Vinh, V\u0129nh Tr\u1ecb ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf hoang ; quan t\u1ec9nh th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng xin cho ho\u00e3n thu\u1ebf. Vua n\u00f3i ; \u201cRu\u1ed9ng \u0111\u00e3 b\u1ecf kh\u00f4ng c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 n\u1ed9p thu\u1ebf ? H\u1ea1 l\u1ec7nh tha cho\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u1edf g\u1ea1o 3 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ch\u1ee9a \u1edf t\u1ec9nh An Giang v\u00ec tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Th\u1ecb lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 L\u00ea V\u0103n Thu, Lang trung Phan T\u0129nh v\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n T\u1ef1 ph\u1ea3i t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho : Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 thi\u1ebfu Thi\u00eam s\u1ef1 bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea V\u0103n Thu qu\u1ea3n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; nguy\u00ean T\u00e0o ch\u00ednh Ph\u00f3 s\u1ee9 th\u1eeba bi\u1ec7n b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a th\u1ef1 Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; th\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang V\u0169 kh\u1ed1 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng \u0110i\u1ec1n b\u1ed5 th\u1ee5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nha N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0m h\u1ecfng th\u1ee9 \u0111o\u1ea1n v\u0169 \u201cph\u01b0\u01a1ng ki\u1ebfn\u201d((2) Th\u1ee9 h\u00e0ng d\u1ec7t b\u1eb1ng t\u01a1 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc.2), b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n nh\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u1ec1n xong, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, ph\u1ee5ng s\u1eafc ch\u1ec9 l\u00e0m th\u1ee9 \u00e1o gi\u00e1p d\u1ec7t, nh\u00e2n xin \u0111em th\u1ee9 l\u00e0m h\u1ecfng kia ch\u1eafp v\u00e1 v\u00e0o, mong \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00f3a c\u00e1i \u00e1n ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n. Vua gi\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ph\u00e1t ra c\u00e1c b\u1ea3n \u00e1n \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu nh\u1eefng h\u00f3a v\u1eadt trong kho, \u0111\u00e3 giao tra ngh\u1ecb. B\u1ecdn kia n\u1ebfu c\u1ea3nh t\u1ec9nh h\u01a1n l\u00ean m\u00e0 gi\u1eef ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc, theo l\u1ebd c\u00f4ng, c\u0169ng c\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u1ee7 chu\u1ed9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf m\u00e0 nh\u00e2n c\u00f3 vi\u1ec7c ch\u1ebf t\u1ea1o [th\u1ee9 kh\u00e1c], d\u00e1m \u0111em th\u1ee9 \u0111\u00e3 [l\u00e0m h\u1ecfng] b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n \u1edf nh\u00e0, l\u1edd m\u1edd m\u1ea1o xin ! N\u1ebfu ta kh\u00f4ng v\u1ee1 l\u1ebd, ch\u1eb3ng h\u00f3a ra b\u1ecb ch\u00fang l\u1eeba d\u1ed1i \u01b0 ? \u00d4i, ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua, c\u1ed1t l\u1ea5y th\u00e0nh t\u00edn l\u00e0m g\u1ed1c. B\u1ecdn kia l\u1ea1i x\u1ea3o quy\u1ec7t nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec l\u00f2ng ch\u00fang nh\u01b0 qu\u1ef7, nh\u01b0 c\u00e1o, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ! B\u1ecdn L\u00ea V\u0103n Thu, Phan T\u0129nh, Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n T\u1ef1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, b\u1eaft kh\u00f3a tay, giao b\u1ed9 H\u00ecnh, b\u1ecb nghi\u00eam ngh\u1ecb k\u00e8m theo \u00e1n tr\u01b0\u1edbc\u201d. Sau \u0111\u00f3, v\u00ec ph\u1ea3i giam c\u1ea7m l\u00e2u, b\u1ecdn Thu l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tha ra, ph\u00e1t giao \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, cho h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>B\u1ed5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Quang l\u1ed9c t\u1ef1 L\u00e2m Nh\u1eadt H\u1ef1u l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang V\u0169 kh\u1ed1, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng V\u0169 kh\u1ed1.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n lu\u1eadn v\u1ec1 ph\u00e9p Th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh((1) Th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh : Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u00e0m ra c\u00e1i kho ch\u1ee9a th\u00f3c, khi th\u00f3c cao th\u00ec gi\u1ea3m gi\u00e1, b\u00e1n ra cho d\u00e2n ; khi th\u00f3c h\u1ea1 th\u00ec t\u0103ng gi\u00e1 l\u00ean, \u0111ong v\u00e0o.1). Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTh\u01b0\u1eddng b\u00ecnh l\u00e0 ph\u00e9p hay c\u1ee7a \u0111\u1eddi c\u1ed5. Xin chi\u1ebfu t\u1eebng h\u1ea1t, nh\u00e2n s\u1ed1 nhi\u1ec1u \u00edt ph\u00e1t cho ti\u1ec1n s\u1eb5n, n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a th\u00ec th\u00eam gi\u00e1 m\u00e0 mua th\u00f3c v\u00e0o, n\u0103m m\u1ea5t m\u00f9a th\u00ec gi\u1ea3m gi\u00e1 m\u00e0 b\u00e1n th\u00f3c ra. Nh\u01b0 th\u1ebf n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a kh\u00f4ng lo th\u00f3c b\u1eeba b\u00e3i, n\u0103m m\u1ea5t m\u00f9a d\u00e2n c\u0169ng kh\u1ecfi kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 ph\u1ea3i \u0111i tha ph\u01b0\u01a1ng\u201d. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 duy\u1ec7t b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng ph\u00e9p Th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb nh\u00e0 H\u00e1n, m\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf nh\u00e0 T\u1ea5n, nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, nh\u00e0 T\u1ed1ng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u theo \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u00e0m. V\u00ec \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 c\u00f9ng noi, c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 theo \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u01b0\u1edbc Nam ta t\u1eeb \u0110inh, L\u00fd, Tr\u1ea7n, L\u00ea tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ch\u01b0a l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ea1i ph\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1eb7t ra, tr\u00f9 t\u00ednh r\u1ea5t kh\u00f3, c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i th\u1ebf \u0111\u00f3 th\u00f4i. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 8 [1827] ph\u00e1t th\u00f3c c\u00f4ng ra 30.000 h\u1ed9c, giao cho ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, chia \u0111i c\u00e1c huy\u1ec7n \u1edf Kinh th\u00e0nh, \u0111\u1eb7t l\u00e0m kho Th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh ; \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 15, v\u00ec quan Kinh do\u00e3n l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng t\u1ed1t, r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u00ecnh b\u00e3i. Nay t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean d\u00e2ng l\u00ean, c\u0169ng ch\u1ec9 n\u00f3i \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng v\u1ea1ch ra \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n ph\u00f2ng ng\u1eeba nh\u1eefng s\u1ef1 gian d\u1ed1i. R\u1ed3i ra, nh\u1eefng khi \u0111ong v\u00e0o, b\u00e1n ra, k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch, ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef kho, t\u1ed5ng l\u00fd v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n, nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m kh\u00f3 kh\u0103n, k\u00ecm h\u00e3m l\u1ea1i, x\u1ebbo x\u00e9n \u0111\u1ec3 chia tay nhau. Kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u00e0m h\u1ea1i cho d\u00e2n ! V\u1ea3 l\u1ea1i, g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00e1c t\u1ec9nh nh\u1ee1 ra g\u1eb7p ph\u1ea3i thi\u1ebfu th\u00f3c \u0103n, \u0111\u00e3 gi\u1ea3m gi\u00e1 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u00e1n ra, tuy kh\u00f4ng ph\u00f9 h\u1ee3p h\u1ebft ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh th\u1eddi c\u1ed5, nh\u01b0ng c\u00e1i \u00fd th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh \u0111\u00e3 ng\u1ee5 \u1edf trong \u0111\u00f3 r\u1ed3i, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t ra l\u00e0m g\u00ec n\u1eefa\u201d. Nh\u00e0 vua khen l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>B\u1ecdn d\u00e2n Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi k\u00e9o xu\u1ed1ng c\u00e1c \u0111\u1ed3n th\u1ee9 1, th\u1ee9 4 v\u00e0 th\u1ee9 5, \u0111\u00e1nh ph\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c nh\u00e2n d\u00e2n v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh t\u1ef1 xin th\u00eam qu\u00e2n. B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, \u00e1n s\u00e1t Mai Kh\u1eafc M\u1eabn t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n Man ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u. Xin \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng 2 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Qu\u1ea3ng Nam, m\u1ed7i t\u1ec9nh h\u01a1n 1.000 bi\u1ec1n binh, 1 vi\u00ean l\u00e3nh binh c\u00f9ng v\u1edbi qu\u00e2n t\u1ec9nh [ch\u00fang t\u00f4i] h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh b\u1eaft\u201d. L\u1ea1i xin ch\u1ecdn 1 th\u1ed1ng l\u00e3nh \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n l\u1ec7nh c\u00f3 ch\u1ed7 th\u1ed1ng nh\u1ea5t, \u0111\u1ee3i ng\u00e0y ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, s\u1ebd g\u1ecdi c\u1ea3 qu\u00e2n c\u00e1c l\u00e0ng v\u00e0 d\u00e2n l\u00e1ng gi\u1ec1ng \u0111\u1ec3 cho binh l\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ng\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1edbc n\u00f3i b\u1ecdn \u00e1c Man \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 u\u1ed1ng m\u00e1u \u0103n th\u1ec1, xin th\u1ef1c l\u00f2ng quy thu\u1eadn th\u1ebf m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m, ch\u00fang \u0111\u00e3 d\u00e1m hung t\u1ee3n nh\u01b0 th\u1ebf ! V\u1eady l\u1eddi [c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i] n\u00f3i tr\u01b0\u1edbc ch\u1eb3ng h\u00f3a ra n\u00f3i h\u00e3o huy\u1ec1n \u01b0 ? Nay l\u1ea1i xin \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng t\u1ec9nh l\u00e1ng gi\u1ec1ng, ch\u1ecdn \u0111\u1ea1i vi\u00ean, th\u00ec ch\u1ee9c s\u1ef1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? N\u1ebfu [c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i] trong b\u1ee5ng kh\u00f4ng bi\u1ebft x\u1ea5u h\u1ed5, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng s\u1ee3 ph\u00e1p lu\u1eadt \u01b0 ? \u00d4i, gi\u1ed1ng Man \u1edf n\u00fai, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 m\u1ed9t huy\u1ec7n nh\u1ecf th\u00f4i. Ch\u00fang ch\u1ec9 nh\u01b0 con chu\u1ed9t th\u00ec th\u1ee5t, con ch\u00f3 c\u1eafn tr\u1ed9m, kh\u00f4ng d\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f2 g\u00ec kh\u00e1c, m\u00e0 qu\u00e2n d\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn 3.000 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh \u1edf l\u00e2u ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u, t\u00ecnh h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi Man, v\u1ed1n \u0111\u00e3 bi\u1ebft h\u1ebft, \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh b\u1eaft, th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u00ec xin \u0111\u1ea1i binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, n\u00f3i cho hu\u00eanh hoang, sao l\u1ea1i g\u1eb7p vi\u1ec7c b\u1ed1i r\u1ed1i m\u01a1 h\u1ed3 kh\u00f4ng n\u1eafm v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf ! V\u1eady ph\u1ea3i g\u1ecdi h\u1ebft c\u00e1c v\u1ec7, c\u00e1c c\u01a1 trong t\u1ec9nh, v\u00e0 b\u1eaft th\u00eam qu\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 l\u00e1ng gi\u1ec1ng, giao cho Nguy\u1ec5n V\u0129nh l\u0129nh \u0111em \u0111i \u0111\u00e1nh. \u00e1n s\u00e1t Mai Kh\u1eafc M\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn ngay qu\u00e2n th\u1ee9, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, xem x\u00e9t s\u1ef1 c\u01a1 m\u00e0 \u0111\u00e1nh b\u1eaft ho\u1eb7c nh\u00e2n l\u00fac ch\u00fang kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb g\u00ec, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn s\u00e0o huy\u1ec7t, \u0111\u1ed1t cho ch\u00e1y h\u1ebft th\u00f3c l\u00faa c\u1ee7a ch\u00fang, \u0111\u1ec3 ch\u00fang kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a ; ho\u1eb7c t\u00f9y c\u01a1 \u0111\u1eb7t qu\u00e2n mai ph\u1ee5c, d\u1ee5 ch\u00fang \u0111\u1ebfn r\u1ed3i ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1, khi\u1ebfn cho ch\u00fang s\u1ee3 v\u00e0 ph\u1ee5c m\u00e3i m\u00e3i. Bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, kh\u00f4ng nh\u1eefng r\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng n\u1eefa. N\u1ebfu kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c xong vi\u1ec7c, ch\u1ec9 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f4ng, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1ea5t s\u1ebd b\u1ecb b\u1eaft tr\u00f3i m\u00e0 tr\u1ecb t\u1ed9i, r\u1ed3i s\u1ebd ph\u00e1i vi\u00ean kh\u00e1c \u0111\u1ebfn l\u00e0m thay, s\u1ee3 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i kh\u00f3 t\u1eeb ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i l\u1ed7i n\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Minh v\u00e0 Hi\u1ec7p qu\u1ea3n l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Trung \u0111em bi\u1ec1n v\u1ec7 binh H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai \u0111\u1ebfn ngay, theo Nguy\u1ec5n V\u0129nh sai ph\u00e1i. R\u1ed3i l\u1ea1i tha ngay nh\u1eefng t\u00ean hi\u1ec7n giam \u1edf nh\u00e0 ng\u1ee5c Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng qu\u00e2n ph\u00e1t l\u01b0u t\u00f9 \u0111\u1ed3 t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn, ph\u00e1t giao qu\u00e2n th\u1ee9 cho \u0111i ti\u1ec1n khu, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng cho m\u1ed7i th\u00e1ng 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o. Tr\u01b0\u1edbc kia, tin t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i b\u00e1o \u0111\u1ebfn, vua h\u1ecfi trong s\u1ed1 qu\u00e2n v\u1ec7 \u1edf Kinh, c\u00f3 th\u1ec3 sai ai \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc Minh, cho n\u00ean nay m\u1edbi sai \u0111i. Khi qu\u00e2n Kinh ch\u01b0a \u0111\u1ebfn, b\u1ecdn \u00e1c Man l\u1ea1i xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ed3n th\u1ee9 1 v\u00e0 th\u1ee9 4 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u0111i \u0111i l\u1ea1i l\u1ea1i \u0111\u1ed1i ph\u00f3, \u0111u\u1ed5i l\u1ea5y v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac s\u1ea3n b\u1ecb ch\u00fang b\u1eaft ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 th\u1ee9 4 l\u00e0 Ng\u00f4 Si\u1ebft b\u1eafn tr\u00fang 2 t\u00ean gi\u1eb7c Man, l\u1ea1i h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, tr\u00fang ph\u1ea3i m\u0169i t\u00ean t\u1ea9m thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c, b\u1ecb ch\u1ebft t\u1ea1i tr\u1eadn. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua cho V\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; truy t\u1eb7ng cho Si\u1ebft l\u00e0 qu\u1ea3n c\u01a1, chi\u1ebfu h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i, v\u00e0 cho 1 con [Si\u1ebft] \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m : C\u1ea9m y c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9.<\/p>\n<p>Ban ki\u1ec3u nh\u1eefng thoi b\u1ea1c m\u1edbi ch\u1ebf t\u00e1c cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh. Ki\u1ec3u c\u0169, h\u01a1i d\u00e0y ; k\u1ebb l\u00e0m gian d\u1ec5 tr\u00e0 tr\u1ed9n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh ki\u1ec3u m\u1edbi : h\u01a1i m\u1ecfng so v\u1edbi ki\u1ec3u c\u0169 ; b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh ban h\u00e0nh. (Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, do N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111\u1ed5i c\u00e1i d\u1ea5u in ; t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh thu\u1ebf b\u1ea1c kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau kh\u00f4ng ch\u1ebf c\u1ea5p [c\u00e1i d\u1ea5u in]. C\u00f2n ngo\u00e0i ra 27 t\u1ec9nh, m\u1ed7i t\u1ec9nh c\u1ea5p cho 2 c\u00e1i khu\u00f4n b\u1eb1ng s\u1eaft \u0111\u1ec3 ch\u1ebf th\u1ee9 \u0111\u0129nh b\u1ea1c 10 l\u1ea1ng v\u00e0 \u0111\u0129nh b\u1ea1c 1 l\u1ea1ng ; d\u1ea5u \u0111\u00f3ng b\u1eb1ng s\u1eaft \u0111\u1ec1u 2 c\u00e1i ; m\u1ed9t m\u1eb7t in ch\u1eef 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu in ch\u1eef \u201cn\u1ed9i th\u1ea3ng\u201d v\u00e0 t\u00ean t\u1ec9nh 2 ch\u1eef nh\u1ecf ; m\u1ed9t m\u1eb7t in ch\u1eef \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb ni\u00ean t\u1ea1o\u201d, d\u01b0\u1edbi \u0111\u00f3ng hai ch\u1eef can chi [nh\u01b0 Gi\u00e1p T\u00fd, \u1ea5t S\u1eedu, v\u00e2n v\u00e2n] ; th\u1ee9 \u0111\u0129nh b\u1ea1c 1 l\u1ea1ng c\u0169ng theo ki\u1ec3u \u1ea5y. C\u00f2n th\u1ee9 c\u0169 \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ea5u in ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 t\u00ean t\u1ec9nh, mi\u1ec5n kh\u00f4ng ph\u1ea3i in l\u1ea1i n\u1eefa). Nh\u01b0ng s\u1ef1 gian d\u1ed1i, ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam ra, c\u00e1i h\u1ed1 t\u1ec7 h\u1ea1i c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5p h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. R\u1ed3i \u0111\u00f3, b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n ti\u1ebfp [th\u1ee9 b\u1ea1c \u0111\u0129nh] do C\u1ee5c t\u1ea1o t\u00e1c \u1edf B\u1eafc th\u00e0nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00fac ra, c\u00f3 ch\u1eef \u201cc\u00f4ng gi\u00e1p\u201d \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ef1c nghi\u1ec7m, \u0111\u1ec1u cho th\u00f4ng h\u00e0nh ; c\u00f2n ngo\u00e0i ra nh\u1eefng ki\u1ec3u c\u0169 m\u00e0 d\u00e2n gian \u0111\u00fac ra, kh\u00f4ng c\u00f3 in nh\u1eefng d\u1ea5u t\u00ean t\u1ec9nh, ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 ch\u1eef \u201cc\u00f4ng gi\u00e1p\u201d, h\u1ea1n t\u1eeb n\u0103m nay \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845] c\u00f2n t\u1ea1m cho ti\u00eau d\u00f9ng, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 th\u00ec th\u00f4i ; \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo \u0111\u00fang trong h\u1ea1n, l\u1ee5c t\u1ee5c do nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00fac l\u1ea1i. V\u1eady xin \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ngh\u1ec7 An \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t m\u1ed9t s\u1edf \u0111\u00fac, quan s\u1edf t\u1ea1i ch\u1ecdn th\u1ee3 cho l\u00e0m, ph\u00e1i thu\u1ed9c qu\u1ea3n tr\u00f4ng nom c\u00f4ng vi\u1ec7c. Ph\u00e0m nh\u00e2n d\u00e2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n, kh\u00f4ng c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ea1t hay ngo\u00e0i h\u1ea1t kh\u00e1c, c\u00f3 \u0111em nh\u1eefng b\u1ea1c ri\u00eang t\u00ecnh nguy\u1ec7n xin \u0111\u00fac l\u1ea1i, th\u00ec b\u1ea9m l\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1ee9c th\u1ee3 \u0111\u1ebfn \u0111\u00fac l\u1ea1i cho. (Ki\u1ec3u thoi b\u1ea1c, \u0111\u1ea1i kh\u00e1i theo nh\u01b0 ki\u1ec3u \u0111\u0129nh b\u1ea1c c\u00f4ng 10 l\u1ea1ng ; b\u1ec1 d\u00e0i, b\u1ec1 r\u1ed9ng, d\u00e0y hay m\u1ecfng, t\u1eebng ph\u00e2n, t\u1eebng t\u1ea5c, b\u1ea5t t\u1ea5t nh\u1ea5t kh\u00e1i theo d\u00f9ng nh\u01b0 ki\u1ec3u m\u1eabu kh\u1eafc ch\u1eef v\u00e0 \u0111\u00f3ng d\u1ea5u, m\u1ed9t m\u1eb7t in 4 ch\u1eef l\u1edbn ni\u00ean hi\u1ec7u v\u00e0 can chi, m\u1ed9t m\u1eb7t in 2 ch\u1eef l\u1edbn t\u00ean h\u1ea1t s\u1edf t\u1ea1i v\u00e0 2 ch\u1eef nh\u1ecf t\u00ean ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 quan ph\u00e1i tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c \u0111\u00fac \u1ea5y, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 x\u00e9t nghi\u1ec7m. M\u1ed7i m\u1ed9t \u0111\u0129nh b\u1ea1c 10 l\u1ea1ng, th\u00ec tr\u1ea3 c\u00f4ng th\u1ee3 \u0111\u00fac l\u00e0 2 ti\u1ec1n ; n\u1ebfu c\u00f3 xin theo ki\u1ec3u m\u1edbi \u0111\u00fac l\u1ea1i, c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf). D\u00e2n gian n\u1ebfu c\u00f2n c\u00f3 k\u1ebb \u0111\u00fac l\u1eadu th\u00ec th\u1ee7 ph\u1ea1m ph\u1ea3i t\u1ed9i gi\u1ea3o giam h\u1eadu((1) Gi\u1ea3o giam h\u1eadu : Th\u1eaft c\u1ed5 cho ch\u1ebft, nh\u01b0ng c\u00f2n giam \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh.1), t\u00f2ng ph\u1ea1m v\u00e0 k\u1ebb bi\u1ebft t\u00ecnh((2) Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0 \u201ctri t\u00ecnh gi\u1ea3\u201d (danh t\u1eeb ph\u00e1p lu\u1eadt ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc).2) m\u00e0 c\u1ee9 mua \u0111\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng \u0111\u1ec1u gi\u1ea3m xu\u1ed1ng m\u1ed9t b\u1eadc ; th\u1ee3 n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u00fac tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ed9i gi\u1ea3o giam h\u1eadu ; ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c \u0111\u00fac \u1ea5y ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3 h\u1ebft b\u1eadc ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1ed1 c\u00e1o \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ef1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c, n\u1ebfu l\u1ea1i d\u1ecbch m\u01b0\u1ee3n c\u1edb \u0111i d\u00f2 b\u1eaft, \u0111e d\u1ecda h\u1ea1ch s\u00e1ch \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ti\u1ec1n, s\u1ebd chi\u1ebfu lu\u1eadt \u201cl\u1ea1i m\u1ecdt, tham tang\u201d, m\u00e0 x\u1eed t\u1ed9i. Ngh\u1ecb t\u00e2u l\u00ean, vua chu\u1ea9n cho y nh\u01b0 ngh\u1ecb thi h\u00e0nh. Sau l\u1ea1i v\u00ec vi\u1ec7c m\u1edbi bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, nh\u1eefng \u0111\u0129nh b\u1ea1c ki\u1ec3u c\u0169, h\u00e3y ho\u00e3n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7, s\u1ebd \u0111\u00ecnh ch\u1ec9.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, nh\u1eefng b\u1ea1c n\u1ed9p thu\u1ebf ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 b\u1ea1c gi\u1ea3. V\u1eady xin : ph\u00e0m nh\u1eefng b\u1ea1c thu\u1ebf thu v\u00e0o, n\u00ean s\u1ee9c cho th\u1ee3 ghi h\u1ecd t\u00ean ng\u01b0\u1eddi n\u1ed9p thu\u1ebf v\u00e0o b\u00ean h\u1eefu \u0111\u00ecnh b\u1ea1c, \u0111\u1ec3 cho tuy\u1ec7t t\u1ef1 s\u1ef1 gi\u1ea3 m\u1ea1o\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1ecd t\u00ean ng\u01b0\u1eddi n\u1ed9p thu\u1ebf r\u1ea5t nhi\u1ec1u, n\u1ebfu nh\u1ea5t nh\u1ea5t ghi t\u00ean c\u1ea3, th\u00ec k\u1ebb th\u1eeba l\u1ec7nh l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng kh\u1ecfi do \u0111\u00f3 m\u00e0 th\u00eam vi\u1ec7c ra, c\u00f3 khi l\u1ea1i kh\u1ed5 cho d\u00e2n. N\u00ean theo nh\u01b0 ki\u1ec3u \u0111\u0129nh b\u1ea1c m\u1edbi \u0111\u00fac l\u1ea1i, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i ghi t\u00ean h\u1ecd ng\u01b0\u1eddi n\u1ed9p thu\u1ebf l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00ec c\u00f3 b\u1ec7nh, c\u00e1o ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n. Qu\u1ebf v\u1ed1n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u1eafm b\u1ec7nh. Vua th\u01b0\u1eddng sai trung s\u1ee9 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi th\u0103m, ban cho c\u00e1c v\u1ecb thu\u1ed1c c\u1ee7a vua. Khi kh\u1ecfi b\u1ec7nh, Qu\u1ebf v\u00e0o t\u1ea1, vua y\u00ean \u1ee7i h\u1ecfi han h\u1ed3i l\u00e2u, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKhanh tu\u1ed5i \u0111\u00e3 cao, ta kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u0111em vi\u1ec7c nh\u1ecf nh\u1eb7t phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn khanh. N\u1ebfu c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ec3 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, khanh s\u1ebd c\u00f9ng ta di\u1ec7n th\u01b0\u01a1ng ; c\u00f2n vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u1edf b\u1ed9 \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng li\u00eau l\u00e0m thay, mi\u1ec5n cho th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u0111i l\u1ea1i ch\u1ea7u h\u1ea7u c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Qu\u1ebf l\u1ea1y t\u1ea1 kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 thu\u1ed9c dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Thi\u1ec7n v\u0169 dinh Long v\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Qu\u1ea3n c\u01a1, v\u1eabn sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o ; Cai \u0111\u1ed9i th\u1ee9 10, v\u1ec7 th\u1ee9 4 thu\u1ed9c dinh T\u1ea3 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Suy th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u0169 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111\u1eb7t 2 \u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i v\u00e0 Ba L\u1ea1t \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh (\u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i nguy\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Li\u00eau L\u00e1c x\u00e3 Qu\u1ea7n Li\u00eau ; \u0111\u1ed3n Ba L\u1ea1t, nguy\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Ba L\u1ea1t, th\u00f4n H\u1ea1, x\u00e3 An T\u1ee9). T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHai \u0111\u1ed3n c\u00e1ch c\u1eeda bi\u1ec3n h\u01a1i xa, xin d\u1eddi \u0111\u1eb7t \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n cho ti\u1ec7n vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7\u201d. Vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c kh\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch b\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean l\u1ea1i sai khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u1ebfn kh\u00e1m l\u1ea1i, r\u1ed3i giao hai b\u1ed9 Binh, C\u00f4ng h\u1ed9i ngh\u1ecb. Hai b\u1ed9 \u0111\u1ec1u xin y nh\u01b0 l\u1eddi \u0110\u1ea1t n\u00f3i, b\u1ea5y gi\u1edd m\u1edbi sai d\u1eddi \u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n c\u1eeda s\u00f4ng thu\u1ed9c x\u00e3 Qu\u1ea7n Li\u00eau, b\u00ean \u0111\u00f4ng b\u00ean t\u00e2y \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 \u0111\u1ed3n nh\u1ecf ; \u0111\u1ed3n Ba L\u1ea1t d\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u00f4n Th\u01b0\u1ee3ng x\u00e3 An T\u1ee9. Ph\u00e1i qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef (\u0111\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i 200 bi\u1ec1n binh ; \u0111\u1ed3n Ba L\u1ea1t 300 bi\u1ec1n binh), l\u1ea1i s\u1ee9c cho v\u0103n v\u00f5 trong t\u1ec9nh ho\u1eb7c vi\u00ean qu\u1ea3n \u0111\u1ed3n m\u1ed9 l\u00ednh sung v\u00e0o.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 \u1edf ty Tr\u01b0\u1ee3ng, v\u1ec7 Kim ng\u00f4. \u0110\u1ed5i \u0111\u1ed9i Kim sang l\u00e0m vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eddi c\u1ed5 \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c ch\u1ea5p Kim ng\u00f4, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9ng s\u1eafp h\u00e0ng trong c\u1ea5m th\u00e0nh gi\u1eef cho xe ki\u1ec7u v\u00e0 nghi v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh. Tri\u1ec1u ta ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u1eddi c\u1ed5, \u0111\u1eb7t ra qu\u00e2n hi\u1ec7u, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 hi\u1ec7n \u0111\u1eb7t 2 vi\u00ean v\u1ec7 \u00fay v\u00e0 ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay. Nay \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 \u1edf ty Tr\u01b0\u1ee3ng v\u1ec7 Kim ng\u00f4, \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng c\u0169ng nh\u01b0 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4. \u0110\u1ed5i \u0111\u1ed9i Kim sang l\u00e0m vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb, \u0111\u1eb7t 1 vi\u00ean khanh, tr\u1eadt t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, l\u1ea5y m\u1ed9t vi\u00ean v\u1ec1 ban v\u00f5 sung b\u1ed5 v\u00e0o. Ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111\u1ed3 v\u0169 b\u1ecb ng\u1ef1 d\u1ee5ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3. L\u1ea1i ch\u1ebf c\u1ea5p cho vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb d\u1ea5u ki\u1ec1m c\u00e1i b\u1eb1ng ng\u00e0, d\u1ea5u \u0111\u1ed3 k\u00fd b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng m\u1ed7i th\u1ee9 1 c\u00e1i (ch\u1ebf ki\u1ec3u m\u1eabu c\u1ee7a vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0).<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u00e2n ch\u1ebft, d\u00f9ng \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy b\u1ed5 sang ; l\u1ea5y H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Chu Duy th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHuy\u1ec7n An L\u1ea1c c\u00e1ch xa t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u01b0\u1eddng r\u1eebng d\u00e0i v\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf, thu\u1ebf n\u1ed9p b\u1eb1ng th\u1ef1c s\u1eafc [s\u1ea3n v\u1eadt] \u0111\u00e0i \u0111\u1ec7 h\u01a1i kh\u00f3 kh\u0103n. V\u1ec1 s\u1ed1 thu\u1ebf th\u00f3c g\u1ea1o ph\u1ea3i thu v\u1ec1 n\u0103m nay, xin cho d\u00e2n chi\u1ebft n\u1ed9p [b\u1eb1ng ti\u1ec1n]\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n cho Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 b\u1ea5t c\u1ee9 th\u1ef1c h\u00e0m hay th\u1ef1 h\u00e0m, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c theo v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ea7u \u0111\u1ec3 t\u00e2u vi\u1ec7c. C\u00f2n V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 N\u1ed9i v\u1ee5 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ebfp v\u00e0o l\u1ec7 n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua c\u00e1c h\u1ea1ng h\u00f3a v\u1eadt \u1edf Nam K\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua th\u1ea5y gi\u00e1 g\u1ea1o \u1edf Nam K\u1ef3 cao v\u1ecdt l\u00ean, b\u00e8n d\u1ee5 c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo nh\u1eefng s\u1ea3n v\u1eadt trong h\u1ea1t, n\u00e2ng gi\u00e1 l\u00ean m\u00e0 mua, c\u1ed1t cho ti\u1ec1n v\u00e0 h\u00f3a v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng, \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho d\u00e2n ti\u00eau d\u00f9ng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng th\u1ed5 s\u1ea3n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ed5 ng\u01a1i, m\u00e0 s\u1ed1 xu\u1ea5t nh\u1eadn h\u00f3a v\u1eadt ch\u1ee9a \u1edf trong kho ph\u1ea3i c\u00f3 h\u1ea1n ti\u1ebft, n\u1ebfu c\u1ee9 ph\u00f3ng \u0111i kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh, ho\u1eb7c v\u1eadt h\u1ea1ng nhi\u1ec1u m\u00e0 thu mua \u00edt, ho\u1eb7c thu mua qu\u00e1 nhi\u1ec1u th\u00ec l\u1ea1i th\u00e0nh ra v\u00f4 d\u1ee5ng ! Xin c\u1ee9 s\u1ed1 ti\u1ec1n hi\u1ec7n ch\u1ee9a \u1edf kho, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng n\u00ean mua \u1edf t\u1eebng t\u1ec9nh, th\u00f4ng s\u1ee9c nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n b\u00e1n \u1edf trong h\u1ea1t, \u0111\u1ec1u \u0111em nh\u1eefng th\u1ee9 m\u00e0 m\u00ecnh c\u00f3 \u0111\u1ebfn quan m\u00e0 b\u00e0n, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng n\u00e2ng cao h\u01a1n gi\u00e1 ch\u1ee3 1, 2 th\u00e0nh, c\u1ea5p ti\u1ec1n ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, \u0111\u1ec3 cho h\u00f3a v\u1eadt d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eeba ph\u1ea3i, d\u00e2n c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1edd. C\u00f4ng t\u01b0 hai \u0111\u1eb1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Ki\u1ebfn An c\u00f4ng, t\u00ean l\u00e0 \u0110\u00e0i, l\u00ean th\u1ecd 50 tu\u1ed5i. Vua t\u1ef1 l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1, sai Ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng B\u1ea3o, Th\u1ecb v\u1ec7 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh mang \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi v\u00e0ng, ng\u1ecdc, v\u00f3c, l\u1ee5a \u1edf trong kho \u0111\u1ebfn ban cho. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cKi\u1ebfn An c\u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc r\u1ea5t t\u00f4n th\u00e2n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, n\u0103m nay l\u00ean th\u1ecd 50, l\u00f2ng ta r\u1ea5t vui m\u1eebng, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y th\u01b0\u1edfng 2.000 quan ti\u1ec1n ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u00e1nh \u0111\u1ea3n, c\u00e1c quan \u1edf b\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ta ban v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec3\u00a0 l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng th\u1ecd\u201d. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, Ki\u1ebfn An c\u00f4ng l\u1ea1y t\u1ea1 \u01a1n ban, \u0111\u1ebfn h\u00f4m sau, d\u00e2ng bi\u1ec3u tr\u1ea7n t\u1ea1. Vua cho ng\u1ed3i, l\u1ea1i ch\u00ednh tay r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u th\u1ecd, sai ho\u00e0ng t\u1eed cung k\u00ednh b\u01b0ng \u0111\u1ebfn ban cho. L\u1ea1i tuy\u00ean tri\u1ec7u \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc gi\u01b0\u1eddng ng\u1ef1, th\u00e2n ban 1 c\u00e1i nh\u01b0 \u00fd((1) Nh\u01b0 \u00fd : m\u1ed9t d\u1ee5ng c\u1ee5 l\u00e0m b\u1eb1ng ng\u1ecdc ho\u1eb7c ng\u00e0, hay g\u1ed7, h\u00ecnh b\u00e0n tay hay h\u00ecnh tr\u00e1i c\u00e2y, c\u00f3 c\u00e1n d\u00e0i \u0111\u1ec3 c\u1ea7m, d\u00f9ng g\u00e3i l\u01b0ng khi ng\u1ee9a.1) b\u1eb1ng b\u1ea1ch ng\u1ecdc. Ki\u1ebfn An c\u00f4ng do Nh\u00e2n tuy\u00ean Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu sinh ra, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng \u00e2n l\u1ec5 t\u00f4n h\u1eadu, c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng kh\u00f4ng ai s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i vi\u00ean thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng l\u00e0 Tham tri \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa t\u1eeb n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y tr\u1edf v\u1ec1, ti\u1ebfn 1 c\u00e1i thuy\u1ec1n c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda, tr\u1ecb gi\u00e1 h\u01a1n 280.000 quan ti\u1ec1n. Tr\u01b0\u1edbc kia, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Tr\u00ed Ph\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i sang T\u00e2y, mua 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda \u0111em v\u1ec1, c\u00f3 nh\u1eefng hi\u1ec7u thuy\u1ec1n Y\u00ean phi, V\u1ee5 phi v\u00e0 H\u01b0\u01a1ng phi. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u1ea1i ti\u1ebfn thuy\u1ec1n l\u1edbn, g\u1ecdi l\u00e0 thuy\u1ec1n l\u1edbn c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda, hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110i\u1ec7n phi (th\u00e2n thuy\u1ec1n d\u00e0i 9 tr\u01b0\u1ee3ng 5 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c, b\u1ec1 ngang 2 tr\u01b0\u1ee3ng 1 th\u01b0\u1edbc 5 t\u1ea5c, b\u1ec1 s\u00e2u 9 th\u01b0\u1edbc, khu\u00f4n kh\u1ed5 h\u01a1i to, ch\u1ea1y \u1edf tr\u00ean m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc to\u00e0n b\u1eb1ng m\u00e1y m\u00f3c chuy\u1ec3n v\u1eadn. C\u00f2n c\u00e1c th\u1ee9 trong thuy\u1ec1n th\u00ec : \u0111\u1eb7t 1 c\u00e1i th\u00f9ng ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc d\u00e0i 1 tr\u01b0\u1ee3ng 4 th\u01b0\u1edbc 9 t\u1ea5c, ngang 1 tr\u01b0\u1ee3ng 1 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c, \u1edf gi\u1eefa cao l\u00ean 5 th\u01b0\u1edbc 3 t\u1ea5c, 2 b\u00ean \u0111\u1ec1u cao 4 th\u01b0\u1edbc 6 t\u1ea5c, t\u1ea7ng tr\u00ean tr\u00f2n, t\u1ea7ng d\u01b0\u1edbi vu\u00f4ng ; \u1edf b\u00ean tr\u00ean c\u00e1i th\u00f9ng ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc c\u00f3 1 c\u00e1i \u1ed1ng th\u00f4ng h\u01a1i, \u0111\u1ec3 cho kh\u00f3i l\u1eeda tho\u00e1t ra, b\u00ean d\u01b0\u1edbi c\u00e1i th\u00f9ng c\u00f3 6 c\u00e1i l\u00f2 \u0111\u1ed1t l\u1eeda b\u1eb1ng s\u1eaft, c\u1eeda \u0111\u1ed1t l\u1eeda \u1edf \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc th\u00f9ng c\u00f3 6 c\u00e1i h\u00f2m ch\u1ee9a h\u01a1i n\u01b0\u1edbc h\u00ecnh vu\u00f4ng, c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn m\u00e1y m\u00f3c \u0111\u1ec3 chuy\u1ec3n v\u1eadn to\u00e0n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng ho\u1eb7c s\u1eaft, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp d\u1eabn h\u01a1i n\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i c\u00f3 c\u00e1i th\u00f9ng ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc v\u00e0 3 \u1ed5 kh\u00f3a \u0111\u1ec3 m\u1edf kh\u00f3a ra th\u00ec l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc v\u00e0o \u1edf hai b\u00ean thuy\u1ec1n, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc bu\u1ed3ng m\u00e1y v\u1eadn \u0111\u1ed9ng m\u00f3c li\u1ec1n c\u00e1i tr\u1ee5c ngang, c\u1eafm v\u00e0o 2 c\u00e1i tr\u1ee5c b\u00e1nh xe to b\u1ecf th\u00f5ng xu\u1ed1ng, \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn n\u00e0y \u0103n ng\u1eadp xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9 v\u00e0i th\u01b0\u1edbc. Khi cho thuy\u1ec1n ch\u1ea1y \u0111i, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft v\u1eb7n c\u00e1i kh\u00f3a \u1edf c\u00e1i th\u00f9ng d\u1eabn n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 h\u00fat n\u01b0\u1edbc v\u00e0o c\u00e1i th\u00f9ng s\u1eaft ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a s\u1eb5n \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 l\u01b0u kh\u00f4ng \u0111\u1ed9 5, 6 t\u1ea5c, r\u1ed3i m\u1edf c\u1eeda c\u00e1i l\u00f2 \u0111\u1ed1t l\u1eeda \u1edf b\u00ean d\u01b0\u1edbi th\u00f9ng ra, \u0111em than \u0111\u00e1 v\u00e0 c\u1ee7i b\u1ecf \u0111\u1ea7y v\u00e0o, \u0111\u1ed1t ch\u00e1y l\u00ean, r\u1ed3i \u0111\u00f3ng ngay c\u1eeda l\u00f2 l\u1ea1i, l\u1eeda ch\u00e1y r\u1ef1c l\u00ean, n\u01b0\u1edbc \u1edf trong th\u00f9ng s\u1eaft s\u00f4i \u0111\u1ec1u, ti\u1ebfng k\u00eau nh\u01b0 s\u1ea5m, h\u01a1i n\u01b0\u1edbc chuy\u1ec3n \u0111i \u0111\u1ea7y r\u1eaby kh\u1eafp c\u00e1c \u1ed1ng th\u00f4ng h\u01a1i, t\u1ee9c th\u00ec nh\u1ed5 neo l\u00ean, m\u1edf m\u00e1y ra, h\u01a1i n\u01b0\u1edbc b\u1ed1c \u0111i kh\u1eafp c\u00e1c \u1ed1ng c\u1ee7a b\u1ed9 m\u00e1y, v\u1eadn \u0111\u1ed9ng c\u1ea3 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu, chuy\u1ec3n v\u1eadn \u0111\u1ebfn b\u00e1nh xe, r\u1ebd n\u01b0\u1edbc cu\u1ed1n s\u00f3ng, thuy\u1ec1n \u0111i nh\u01b0 bay. N\u1ebfu g\u1eb7p ch\u1ed7 ng\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc, khi tr\u00e1i gi\u00f3 th\u00ec quay thuy\u1ec1n l\u1ea1i, b\u1ecf neo, l\u1ea5y ch\u1ed7 l\u00e1i thuy\u1ec1n l\u00e0m \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea5y ch\u1ed7 l\u00f2 \u0111\u1ed1t l\u1eeda l\u00e0m \u0111\u1eb1ng sau : thuy\u1ec1n v\u1eabn \u0111i nhanh nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng. V\u00ec thuy\u1ec1n ch\u1ea1y nhanh h\u01a1n ng\u1ef1a phi, cho n\u00ean v\u00e2ng m\u1ec7nh vua cho \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 thuy\u1ec1n l\u1edbn c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda, hi\u1ec7u l\u00e0 \u0110i\u1ec7n phi).<\/p>\n<p>Vua sai b\u1ecdn \u0110\u00f4 th\u1ed1ng qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ho\u00e0ng Kim v\u00e0 Hi\u1ec7p l\u00fd qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ebfn ngay c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, th\u1eed cho thuy\u1ec1n ch\u1ea1y, ch\u1ef1c h\u1ea7u ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn duy\u1ec7t qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1eadp tr\u1eadn. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i nh\u00e2n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, l\u00e0m l\u1ea1i 2 thuy\u1ec1n V\u00e2n phi (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 thuy\u1ec1n Huy phi) Y\u00ean phi, v\u1eeba g\u1eb7p l\u00fac th\u1ee3 \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, xin h\u1ea1 l\u1ec7nh cho b\u1ecdn Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch, Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng Ng\u1ecdc To\u00e1n, ph\u1ea3i ch\u1ea1y thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn c\u1ea3 ch\u1ed7 c\u1eeda b\u1ec3, b\u00e0y h\u00e0ng s\u1eafp s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, nghi\u00eam ch\u1ec9nh h\u00e0ng ng\u0169 \u0111\u1ee3i \u0111\u00f3. R\u1ed3i cho b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cho chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn hi\u1ec7u \u0110i\u1ec7n phi ch\u1ea1y th\u1eed l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o ch\u1ed7 b\u00e3i c\u00e1t ng\u1ea7m, thuy\u1ec1n m\u1eafc v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00f4ng c\u1ea1n, m\u1ea5y ng\u00e0y l\u00f4i k\u00e9o kh\u00f4ng ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u00ean trung s\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ch\u1ea1y v\u1ec1 t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1eadp t\u1ee9c sai b\u1ecdn N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t r\u1ed3i l\u1ea1i ph\u00ea b\u1ea3o cho ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, l\u1eadp t\u1ee9c sai th\u1ecb v\u1ec7 ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn ch\u1ec9 b\u1ea3o m\u1ec7nh l\u1ec7nh h\u1ed9 d\u1eabn cho thuy\u1ec1n tho\u00e1t ra. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng kh\u00e9o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t. Vua ng\u1ef1 ra bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t th\u1ee7y tr\u1eadn, th\u1ea5y thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n phi m\u00e1y m\u00f3c linh \u0111\u1ed9ng, \u0111i l\u1ea1i nh\u01b0 bay ; m\u00e0 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n V\u00e2n phi, Y\u00ean phi lu\u00e2n chuy\u1ec3n c\u0169ng \u0111\u00fang ph\u00e9p, vua r\u1ea5t khen ng\u1ee3i, b\u00e8n tha t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc cho b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, gia th\u01b0\u1edfng cho bi\u1ec1n binh Th\u1ee7y s\u01b0 h\u1ed9 d\u1eabn 200 quan ti\u1ec1n ; b\u1ecdn Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch tr\u01b0\u1edbc v\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u00e9o b\u1ecb gi\u00e1ng, nay c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c, gia th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o, qu\u1ea7n, v\u00e0 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Ho\u00e0ng Kim, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; nh\u1eefng qu\u00e2n v\u00e0 th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n n\u00f3i \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n c\u0169 : khi ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, ban l\u1ec5 t\u1ebf cho mi\u1ebfu Nam H\u1ea3i Long v\u01b0\u01a1ng, mi\u1ebfu th\u1ea7n gi\u00f3 v\u00e0 \u0111\u1ec1n Thai d\u01b0\u01a1ng phu nh\u00e2n, ch\u1ec9 d\u00f9ng h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, s\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 s\u1eafm \u0111\u1ee7 x\u00f4i, th\u1ecbt, h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a, do \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf Kinh \u0111i t\u00f9y gi\u00e1 v\u00e0 quan Kinh do\u00e3n \u0111\u1ebfn t\u1ebf. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi th\u00e0nh l\u1ec7. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau h\u1ed3i loan, vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eddi c\u1ed5 n\u00f3i Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf l\u00e0m ra thuy\u1ec1n, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i B\u00e1 \u00edch l\u00e0m ra ; ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i th\u1ebf n\u00e0y ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i th\u1ebf kh\u00e1c, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. L\u1ea1i, trong s\u00e1ch T\u00e2y tu\u1ea7n k\u1ef7 c\u00f3 n\u00f3i : Hi\u1ebfu V\u0169 nh\u00e0 T\u1ed1ng bu\u00f4ng thuy\u1ec1n Long ch\u00e2u, Ph\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1eddng tr\u1edf xu\u1ed1ng 3.045 chi\u1ebfc \u0111i kh\u1eafp c\u1ea3 6 c\u00f5i. Thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 [nh\u01b0 th\u1ebf], \u0111\u1eddi tam \u0111\u1ea1i ((1) Tam \u0111\u1ea1i : ba tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i H\u1ea1, Th\u01b0\u01a1ng, Chu.1) v\u00e0 hai kinh ((2) Hai kinh : \u0110\u00f4ng kinh v\u00e0 T\u00e2y kinh \u0111\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n (Trung Qu\u1ed1c).2) c\u0169ng kh\u00f4ng s\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i cho thuy\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng l\u1ec7, thuy\u1ec1n Ng\u00f4 \u0111i\u00eau \u0111i r\u1ea5t nhanh \u1edf m\u1eb7t n\u01b0\u1edbc, l\u00e0 th\u1ee9 thuy\u1ec1n x\u01b0a nay v\u1eabn th\u01b0\u1eddng khen ng\u1ee3i. Nay xem chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda, m\u1ed9t b\u1ed9 m\u00e1y m\u00f3c tinh x\u1ea3o tuy\u1ec7t tr\u1ea7n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u01b0\u1ee3n s\u1ee9c gi\u00f3 \u0111\u01b0a bu\u1ed3m, m\u00e0 ng\u1ef1a ch\u1ea1y c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eb1ng ! Tinh x\u1ea3o nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u1ed5 c\u0169ng kh\u00f4ng k\u1ecbp \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. (T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c thuy\u1ec1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng t\u1eeb ngo\u00e0i bi\u1ec3n quay l\u00e1i v\u1ec1, v\u1eabn \u0111\u1ebfn h\u00e0ng th\u00e1ng, th\u1ebf m\u00e0 thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n phi t\u1eeb ngo\u00e0i bi\u1ec3n v\u1ec1 kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y v\u00e0i ng\u00e0y, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n C\u1ea7n Gi\u1edd [b\u1ea3n d\u1ecbch nxb Gi\u00e1o D\u1ee5c nh\u1ea7m th\u00e0nh C\u1ea7n Th\u01a1] t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ea5y c\u1ee7i v\u00e0 n\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i l\u1ea1i nh\u1ed5 neo ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn Kinh. Quan t\u1ec9nh nh\u1eb1m ngay ng\u00e0y \u1ea5y, cho ng\u1ef1a ch\u1ea1y v\u00e0o Kinh t\u00e2u. Khi t\u1edd t\u00e2u \u0111\u1ebfn, th\u00ec chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u1ea5y \u0111\u00e3 do c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An \u0111\u1ebfn Kinh tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. K\u1ec3 t\u1eeb c\u1eeda bi\u1ec3n C\u1ea7n Gi\u1edd \u0111\u1ebfn Kinh, l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng \u0111i ng\u1ef1a ph\u1ea3i 4 ng\u00e0y 6 gi\u1edd 5 kh\u1eafc, thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n phi \u0111i ch\u1ec9 3 ng\u00e0y 6 gi\u1edd, th\u1ebf l\u00e0 nhanh h\u01a1n ng\u1ef1a \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 1 ng\u00e0y 5 kh\u1eafc).<\/p>\n<p><a>L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Ng\u0169 v\u1ec7 dinh T\u1ea3 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf kinh k\u1ef3 l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh T\u1ea3 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3. B\u1ed5 th\u1ee5 th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung th\u1ee7y t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea H\u1eefu Ng\u1eabu l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Ng\u0169 v\u1ec7 T\u1ea3 dinh.<\/a><\/p>\n<p>Sai Binh b\u1ed9 ph\u00e1i 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n (\u0110i\u1ec7n phi, Y\u00ean phi, V\u00e2n phi) c\u00f3 m\u00e1y ch\u1ea1y b\u1eb1ng h\u01a1i n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nhi\u1ec1u d\u00e2y (B\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ecbnh d\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ecbnh h\u1ea3i, T\u0129nh h\u1ea3i, Thanh h\u1ea3i) \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An thao di\u1ec5n, t\u1eadp b\u1eafn s\u00fang l\u1edbn, t\u00f9y theo s\u1ef1 b\u1eafn tr\u00fang nhi\u1ec1u hay \u00edt m\u00e0 \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng, ph\u1ea1t (b\u1eafn tr\u00fang lu\u00f4n 3 ph\u00e1t l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u : ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 bi\u1ec7n 1 \u0111\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i thuy\u1ec1n 1 \u0111\u1ed3ng ; b\u1eafn tr\u00fang lu\u00f4n 2 ph\u00e1t l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh : ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 bi\u1ec7n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n nh\u1ecf, b\u1eafn tr\u00fang 1 ph\u00e1t l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9 : ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 bi\u1ec7n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng. C\u00f2n b\u1eafn 3 ph\u00e1t \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng tr\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t : ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn ph\u1ea3i b\u1ecb ph\u1ea1t 40 roi, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 bi\u1ec7n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u 20 roi).<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda, do ngo\u1ea1i qu\u1ed1c ch\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi ngo\u1ea1i qu\u1ed1c chuy\u00ean d\u00f9ng \u0111\u1ec3 t\u1ea3i h\u00e0ng h\u00f3a bu\u00f4n b\u00e1n, thu l\u1ea5y nhi\u1ec1u l\u1ee3i ; n\u01b0\u1edbc ta d\u00f9ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c v\u0169 b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam. \u0110\u1eddi c\u1ed5 n\u00f3i \u201cTh\u1ee7y h\u1ed5 ti\u1ec7p\u201d c\u0169ng kh\u00f4ng h\u01a1n th\u1ebf. Duy mu\u1ed1n ch\u1ebf t\u1ea1o thuy\u1ec1n \u0111\u00f3, th\u00ec trong b\u1ee5ng ph\u1ea3i duy ngh\u0129 s\u1eb5n x\u1ebfp nh\u01b0 c\u00f3 s\u1eb5n m\u1ed9t b\u1ed9 m\u00e1y r\u1ed3i. Vi\u1ec7c l\u00e0 vi\u1ec7c m\u00e1y m\u00f3c, ph\u1ecfng ki\u1ec3u m\u1eabu m\u00e0 l\u00e0m c\u0169ng r\u1ea5t l\u00e0 kh\u00f3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, b\u1ecdn Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch, \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n l\u00e0m m\u00e0 ch\u01b0a th\u00e0nh hi\u1ec7u g\u00ec. Nay ph\u1ecfng theo \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u00e0m, c\u0169ng c\u00f3 ch\u00fat ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p. N\u1ebfu kh\u00f4ng gia t\u00e2m b\u1ea3o qu\u1ea3n, c\u1ee9 \u0111em b\u1ecf ho\u00e0i \u1edf b\u00e3i s\u00f4ng, \u0111\u1ec3 cho gi\u00f3 lay m\u01b0a d\u1eadp, c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn m\u00e1y m\u00f3c long c\u1ea3 ra, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn h\u00e0 r\u1ec9 h\u01b0 h\u1ecfng, l\u1ea1i h\u00f3a ra v\u00f4 d\u1ee5ng, th\u1ebf th\u00ec c\u00e1i l\u1ed7i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf !\u201d.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n trong h\u1ea1t l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ed9c, ng\u1ea7m \u0111i ra ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, bu\u00f4n l\u1eadu, t\u00edch tr\u1eef th\u1ee9 t\u01a1 s\u1ed1ng v\u00e0 mua l\u1eadu thu\u1ed1c phi\u1ec7n, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi c\u00e1o gi\u00e1c. Quan t\u1ec9nh l\u00fac m\u1edbi x\u00e9t h\u1ecfi, nghe bi\u1ebft L\u1ed9c l\u00e0 \u0111\u1ee9a qu\u1ef7 qu\u00e1i, t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng tr\u00e1nh t\u1ed9i, n\u00ean tha ra. Sau khi vi\u1ec7c \u0111\u00e3 xong, L\u1ed9c \u0111em ti\u1ec1n \u0111\u1ebfn t\u1ea1, B\u1ed1 ch\u00ednh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb ; L\u00fd nh\u1eadn ri\u00eang 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 2 l\u1ea1ng k\u1ef3 nam. C\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch trong t\u1ec9nh l\u1ea1i nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0111\u00f3, \u0111\u00f2i \u0103n ti\u1ec1n c\u1ee7a L\u1ed9c. L\u1ed9c \u0111\u00e3 kh\u1ecfi t\u1ed9i r\u1ed3i, \u0111em vi\u1ec7c k\u00eau l\u00ean tr\u00ean. Vua, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft sai Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, Ng\u1ef1 s\u1eed Chu Duy \u0111\u1ebfn tra x\u00e9t. L\u00fd nghe bi\u1ebft vi\u1ec7c \u0111\u00e3 v\u1ee1 l\u1edf, b\u00e8n \u0111em s\u1ed1 b\u1ea1c tham tang gi\u1ea3 l\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc. Khi \u0110\u1ecbch \u0111\u1ebfn n\u01a1i bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng, \u0111em vi\u1ec7c L\u00fd bi\u1ebft \u0103n n\u0103n \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i, gi\u1ea3 l\u1ea1i s\u1ed1 b\u1ea1c tham tang v\u00e0 2 l\u1ea1ng k\u1ef3 nam \u0111\u00e3 nh\u1eadn, tr\u1ecb gi\u00e1 h\u01a1n 70 quan ti\u1ec1n, th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ea3 ra, chi\u1ebfu lu\u1eadt x\u1eed t\u1ed9i : L\u00fd ph\u1ea3i t\u1ed9i ph\u00e1t l\u01b0u. C\u00f2n Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng theo \u00fd che ch\u1edf, b\u1ecb x\u1eed gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. R\u1ed3i \u0111\u00f3 vua cho Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean ; b\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 Nguy\u1ec5n Hanh l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t, Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd l\u1ea1i \u0111i k\u00eau \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n b\u1ea1ch t\u00ecnh oan. Ph\u00e1p ty \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u00fd, sau khi xong vi\u1ec7c r\u1ed3i, m\u1edbi nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t, khi vi\u1ec7c ph\u00e1t ra th\u00ec tr\u1ea3 l\u1ea1i l\u1ea1ng b\u1ea1c, tuy lu\u1eadt c\u00f3 chu\u1ea9n gi\u1ea3m, nh\u01b0ng l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ed9i ? Ch\u1ec9 c\u00f3 V\u0103n L\u1ed9c l\u00e0 t\u00ean l\u00e1i bu\u00f4n gian d\u1ed1i, b\u1ee5ng r\u1ea5t x\u1ea3o quy\u1ec7t, \u00e1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 cho mi\u1ec5n ngh\u1ecb, ch\u1eb3ng l\u00e0 khinh th\u01b0\u1eddng m\u00e0 tha k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i \u01b0 ?\u201d. B\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh giao l\u1ea1i cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung Ph\u01b0\u1edbc tra l\u1ea1i. Trung bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng gian d\u1ed1i c\u1ee7a Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ed9c, ngh\u0129 x\u1eed \u0111\u1ebfn t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh ; Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m b\u1eadc, ch\u1ec9 b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Khi \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, vua giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n duy\u1ec7t l\u1ea1i : L\u1ed9c b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u01b0u ; L\u00fd b\u1ecb x\u1eed theo \u00e1n sau ; \u0110\u1ecbch v\u00ec chi\u1ebfu lu\u1eadt \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i danh kh\u00f4ng \u0111\u00edch \u0111\u00e1ng, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p. Sau \u0111\u00f3, L\u00fd g\u1eb7p \u01a1n \u0111\u1ea1i x\u00e1, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi t\u1ed9i. Khai ph\u1ee5c ch\u1ee9c \u0110i\u1ec3n b\u1ea1.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, \u0111\u1ea1i k\u1ebf((1) \u0110\u1ea1i k\u1ebf : th\u1ec3 l\u1ec7 kh\u1ea3o s\u00e1t quan vi\u00ean 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n.1) t\u1ea5t c\u1ea3 quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh. Ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u00e2u ph\u00ea b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u00f9ng \u1ea5n \u201c\u0110\u1ea1i Nam ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cK\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf n\u0103m nay, b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, ta duy\u1ec7t \u0111\u1ecbnh th\u00eam k\u1ef9 c\u00e0ng, th\u1ea5y trong \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi v\u00ec n\u01b0\u1edbc t\u1ecf t\u00e0i n\u0103ng m\u01b0u m\u00f4 c\u0169ng c\u00f3, ng\u01b0\u1eddi k\u00eau k\u00e9m kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng c\u00f3. T\u1ea5t ph\u1ea3i l\u00e0m cho trong s\u1ea1ch k\u1ef7 lu\u1eadt trong quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u00f4ng tr\u1ea1ng. Th\u00e1i b\u1ea3o V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, Tuy Th\u1ecbnh t\u1eed Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf tr\u1ed5 s\u1ee9c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean v\u00e0 trong tri\u1ec1u, tr\u00f9 t\u00ednh c\u01a1 m\u01b0u n\u01a1i m\u00e0n tr\u01b0\u1edbng m\u1ed9t d\u1ea1 ngay l\u00e0nh, h\u1ebft l\u00f2ng \u01b0u \u00e1i, c\u1ea3m s\u00e2u \u01a1n n\u1eb7ng \u0111o\u00e1i m\u1ebfn c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, th\u01b0\u1eddng c\u00f9ng ta b\u00e0n b\u1ea1c \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng c\u00f3 khi ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec bi\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec n\u00f3i m\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ebft ; v\u1eady \u1ea5m th\u1ee5 cho con l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Tr\u1ee5 l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1eeba ch\u1ec9. Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u1ef3 c\u1ef1u, k\u00ednh c\u1ea9n th\u1ef1c th\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng v\u00e0 c\u00f4ng lao, v\u1eady \u1ea5m th\u1ee5 cho con l\u00e0 T\u1ea1 Quang \u00c2n l\u00e0m tinh binh cai \u0111\u1ed9i. \u0110\u0103ng Tr\u1ee5, Quang \u00c2n tu\u1ed5i c\u00f2n tr\u1ebb, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ra l\u00e0m vi\u1ec7c, chuy\u1ec3n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu ph\u1ea9m m\u00e0 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng \u1edf nh\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp. \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh s\u00e1ng su\u1ed1t tin th\u1ef1c, c\u00f3 ti\u1ebft th\u00e1o ngay l\u00e0nh, l\u00e0m quan \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, h\u1ebft l\u00f2ng trung th\u00e0nh, v\u1eady gia h\u00e0m cho V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n l\u00e0 th\u00e1i t\u1eed th\u00e1i b\u1ea3o ; cho L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m 1 con h\u00e0m ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m. H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh T\u00e2n L\u1ed9c nam Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, qu\u00e2n c\u00f4ng r\u00f5 r\u1ec7t, v\u1ed7 y\u00ean n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng quan tr\u1ecdng ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh H\u00f3a T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng gi\u1eef ti\u1ebft thanh c\u1ea7n, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f3 ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p ; \u0111\u1ec1u gia h\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o ; th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf l\u0129nh H\u00e0 Ti\u00ean tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n g\u1eafng s\u1ee9c m\u1ea1nh \u1edf c\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, l\u1eadp c\u00f4ng n\u01a1i bi\u00ean th\u00f9y, th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai h\u1ebft s\u1ee9c ch\u1ed1n sa tr\u01b0\u1eddng gi\u1ebft gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng ; th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, bi\u1ebft c\u01a1 v\u1ed7 v\u1ec1, ch\u1ed1ng ch\u1ecdi, d\u1eb9p gi\u1eb7c, y\u00ean d\u00e2n ; th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, c\u1ea9n th\u1eadn, ch\u0103m ch\u1ec9, li\u00eam ch\u00ednh s\u1eeda sang nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c phi\u1ec1n ph\u1ee9c g\u1ea5p g\u00e1p, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng. Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ; \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu, th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Do\u00e3n U\u1ea9n, Tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n v\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp ; Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao, Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch ; Th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng ; th\u1ef1 Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 T\u00e2y Ninh Cao H\u1eefu D\u1ef1c, g\u1eb7p vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u c\u1ed1 g\u1eafng, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9c ph\u1eadn ; Th\u1ecb lang N\u1ed9i c\u00e1c L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh t\u1eeb khi v\u00e0o c\u00e1c \u0111\u1ebfn nay ng\u00e0y \u0111\u00eam kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o tr\u1ec5 n\u1ea3i : \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng gia cho m\u1ed9t c\u1ea5p. C\u00f2n B\u1ed1 ch\u00ednh Bi\u00ean H\u00f2a \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh, tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c \u0111\u1ea1c \u0111i\u1ec1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ebd, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i l\u1ea1i m\u01a1 h\u1ed3, ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c ngay v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 ch\u1ef1c h\u1ea7u ; T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng tra x\u00e9t m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n, che ch\u1edf cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng li\u00eau, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 \u1edf ch\u1ee9c hi\u1ebfn \u0111\u00e0i, ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a, nh\u01b0ng cho c\u00e1ch l\u01b0u. Tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n ch\u1ec9 \u00f4m c\u00e1i th\u00e2n t\u1eadt b\u1ec7nh, kh\u00f4ng thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec, ph\u1ea3i gi\u00e1ng H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p ; th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea B\u00e1 T\u00fa l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u00eau toa hay n\u00f3i th\u00eau d\u1ec7t, hi\u1ec7n giao tra c\u1ee9u \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb x\u1eed, l\u1eadp t\u1ee9c ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, \u0111\u1ee3i \u00e1n, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 s\u1ef1 th\u0103ng gi\u00e1ng. C\u00f2n c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i kh\u00e1c t\u00f9y vi\u1ec7c c\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec th\u01b0\u1edfng, c\u00f3 t\u1ed9i th\u00ec ph\u1ea1t, \u0111\u1ee3i ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn 3 n\u0103m, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo ch\u1ee9c ph\u1eadn, l\u00e0m vi\u1ec7c nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTh\u1ea7n, g\u1eb7p th\u1eddi ra l\u00e0m quan, l\u1ea1m l\u00ean ng\u00f4i cao, \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, quan to, \u0111\u00e3 v\u01b0\u1ee3t qu\u00e1 ph\u1eadn. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Tr\u1ee5 c\u00f2n tr\u1ebb tu\u1ed5i, ch\u01b0a h\u1ecdc m\u00e0 c\u00f3 quan, kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 \u0103n l\u1ed9c, ngh\u0129 th\u1ea5y tr\u00e0n tr\u1ec1 qu\u00e1, l\u1ea5y l\u00e0m s\u1ee3 h\u00e3i. Kh\u1ea9n xin \u0111\u00ecnh \u1ea5m th\u1ee5 v\u00e0 chi l\u01b0\u01a1ng\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1edbc l\u1ed9c \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 hay c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ; khanh c\u1ee9 an t\u00e2m\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea B\u00e1 T\u00fa c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u00f9ng h\u00fat v\u1ee5ng thu\u1ed1c phi\u1ec7n, b\u1ecb ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ph\u00e1t gi\u00e1c. T\u00f9ng l\u00e0 em v\u1ee3 T\u00fa, nh\u00e0 gi\u00e0u c\u00f3 c\u1ee7a, T\u00fa d\u1ea1y cho T\u00f9ng t\u00ecm c\u00e1ch tho\u00e1t kh\u1ecfi n\u01a1i giam c\u1ea7m, \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng l\u00ean m\u00e0 k\u00eau, T\u00fa c\u0169ng l\u1ea5y vi\u1ec7c l\u1eb7t v\u1eb7t trong kho\u1ea3n gia t\u00e0i \u0111\u1ec3 t\u00e2u b\u00e0y. Vua sai ph\u00e1p ty x\u00e9t h\u1ecfi, \u0111\u1ec1u l\u00e0 vu v\u01a1. T\u00fa l\u1ea1i b\u1edbi chuy\u1ec7n, vu cho quan l\u1ea1i ph\u00e1p ty tra \u1ee9c. Vua l\u1ea1i \u0111\u1ed5i giao cho c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh duy\u1ec7t l\u1ea1i. Khi T\u00f9ng b\u1ecb b\u1eaft giam, T\u00fa sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a cho th\u1ee9c \u0103n, m\u1ed9t l\u00e1t sau T\u00f9ng n\u00f4n th\u1ed5 g\u1ea7n ch\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u nghi cho l\u00e0 T\u00fa \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9c [T\u00f9ng] \u0111\u1ec3 b\u00edt mi\u1ec7ng l\u1ea1i m\u00e0 nh\u1eb1m l\u1ee3i v\u00e0o ch\u1ed7 gia t\u00e0i. Vua b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh c\u1eaft ch\u1ee9c T\u00fa \u0111\u1ec3 giao tra x\u00e9t. Sau, \u00e1n th\u00e0nh, c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u kh\u00e9p T\u00fa v\u00e0o t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed, nh\u01b0ng T\u00fa \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft r\u1ed3i.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng v\u00ec ph\u1ea3i gi\u00e1ng ch\u1ee9c trong kh\u00f3a \u0111\u1ea1i k\u1ebf, b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c ; vua ph\u00ea giao cho L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c ki\u00eam gi\u1eef. Ph\u1ee9c t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed l\u00e0 n\u01a1i quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn hi\u1ebfn ph\u00e1p k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1ef1 x\u00e9t m\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 v\u1ebft x\u1ea5u g\u00ec m\u1edbi \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ea7n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc v\u00ec vi\u1ec7c thu\u1ebf quan ch\u1ecbu b\u1ecf s\u00f3t l\u1ea1i, t\u1ef1 m\u00ecnh m\u1eafc v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng, kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00ecnh th\u00ec ch\u00ednh \u0111\u00ednh ng\u01b0\u1eddi sao \u0111\u01b0\u1ee3c ? V\u1eady xin kh\u1ea9n thu l\u1ea1i m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u0111\u00e3 ban b\u1ed1, \u0111\u1ec3 th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu th\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, l\u00e0 may r\u1ed3i\u201d. Vua b\u00e8n sai Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t thay th\u1ebf.<\/p>\n<p>Tha cho nh\u1eefng d\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean v\u00ec thi\u1ebfu thu\u1ebf, b\u1ecf tr\u1ed1n \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c.<\/p>\n<p>L\u1ea1i x\u00e9t c\u00e1c ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, l\u00e3nh binh \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh. L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p ; L\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn, L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n B\u00f9i V\u0103n \u0110\u00e3i, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ph\u00fa Y\u00ean D\u01b0\u01a1ng Thi\u1ec1u \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u00eau, th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Ph\u00f9ng H\u1eefu H\u00f2a, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Tr\u1ea7n Nh\u1eef \u0110oan \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, \u0111\u00ecnh th\u0103ng trong 3 n\u0103m. Duy c\u00f3 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a gi\u00e1ng b\u1ed5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, c\u00f2n ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u l\u00e0m vi\u1ec7c theo ch\u1ee9c c\u0169.<\/p>\n<p>Ty Tam ph\u00e1p d\u00e2ng b\u1ea3n danh s\u00e1ch nh\u1eefng v\u1ee5 \u00e1n x\u00e9t v\u1ec1 m\u00f9a thu g\u1ed3m 463 t\u00ean t\u1ed9i ph\u1ea1m, giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn khi t\u00e2u l\u00ean, vua m\u1edf ra x\u00e9t l\u1ea1i cho k\u1ef9 th\u00eam, th\u00ec nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m c\u00f2n ph\u1ea3i b\u1eaft ch\u1ec9 c\u00f3 4 ng\u01b0\u1eddi, gi\u1ea3m t\u1ed9i m\u00e0 ph\u00e1t \u0111i h\u01a1n 230 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n th\u00ec giam gi\u1eef l\u1ea1i.<\/p>\n<p><a>\u0110\u1ed5i huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean cho l\u1ec7 thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean t\u1ec9nh An Giang, huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m nguy\u00ean thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean (2 huy\u1ec7n v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n Th\u00e0nh, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839] t\u00e1ch ra \u0111\u1ec3 thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u1ee7 An Bi\u00ean t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean), n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 [1842] tr\u00edch huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed5i thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m v\u1eabn thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u1ee7 An Bi\u00ean ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n n\u00f3i \u0111\u1ecba th\u1ebf huy\u1ec7n H\u00e0 \u00c2m li\u1ec1n v\u1edbi ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean, xin theo n\u01a1i g\u1ea7n, \u0111\u1ed5i s\u00e1t nh\u1eadp t\u1ec9nh An Giang, \u0111\u1ec3 li\u1ec7u cho d\u00e2n. Vua \u01b0ng cho.<\/a><\/p>\n<p>C\u00f3 k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m thanh ki\u1ebfm v\u00e0ng hi\u1ec7u l\u00e0 Linh Long. Ki\u1ebfm v\u00e0ng l\u00e0 v\u1eadt c\u0169 c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u, \u0111\u1ec3 \u1edf h\u1eefu vu \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, ty h\u1ed9 v\u1ec7 c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t nhau coi gi\u1eef. M\u1ed9t \u0111\u00eam kia, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 tr\u1ef1c \u0111\u00eam \u0111\u1ec1u \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ebfn tang t\u1ea3ng s\u00e1ng, ch\u1ee3t bi\u1ebft \u0111\u1eb1ng sau h\u1eefu vu c\u00f3 d\u1ea5u t\u00edch m\u1ea5t ki\u1ebfm, k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m \u0111\u00e3 tr\u00e8o th\u00e0nh ra r\u1ed3i. Ph\u00f3 v\u1ec7 qu\u00e2n C\u1ea9m y l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u01a1i c\u1eeda c\u1ea5m c\u1ea9n th\u1eadn nghi\u00eam m\u1eadt. Kh\u00f4ng ng\u1edd l\u00e2u ng\u00e0y sinh ra tr\u1ec5 tr\u00e0ng xao nh\u00e3ng \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai C\u01a1 m\u1eadt th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c \u1ea5n quan tra x\u00e9t, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng th\u00fa nh\u1eadn. H\u1ed9 v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng T\u00f4n Th\u1ea5t Nh\u01b0\u1ee3ng tr\u1ef1c ban, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Duy\u1ec7t \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f3a tay, giao ty Tam ph\u00e1p tra h\u1ecfi. B\u1ecdn qu\u1ea3n v\u1ec7 ty H\u1ed9 v\u1ec7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00f4ng, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o tr\u1ef1c \u1edf \u0111\u1ea5y l\u00e0 H\u1eefu d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn, th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, l\u1eb7c h\u1ea1n b\u1eaft ph\u1ea3i l\u00f9ng b\u1eaft [k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m]. Vua nghi\u00eam d\u1ee5 cho ph\u00e1p ty tra h\u1ecfi kh\u1eafp b\u1ed1n m\u1eb7t \u0111\u1ec3 theo d\u00f5i k\u1ebb l\u1ea5y tr\u1ed9m, chung quy vi\u1ec7c v\u1eabn kh\u00f4ng ph\u00e1t gi\u00e1c ra \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00f4ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, sung qu\u00e2n ; Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn b\u1ecb gi\u00e1ng b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n ; Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 b\u1ecb gi\u00e1ng b\u1ed5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, l\u1ea1i t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e2n thanh ki\u1ebfm, ch\u1ec9 m\u1ea5t c\u00e1i v\u1ecf b\u1ecdc v\u00e0ng \u1edf ngo\u00e0i m\u00e0 th\u00f4i ; ph\u00e1p ty h\u1ebft ph\u00e9p tra h\u1ecfi, \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m kh\u00f4ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi li\u00ean can, v\u1ec1 sau, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha.<\/p>\n<p><a>\u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa d\u00e2ng c\u00e1i l\u1ed3ng v\u00e0ng trong c\u00f3 con chim gi\u1ea3 nu\u00f4i con chim non, v\u00e0 kh\u1ea9u s\u00fang nh\u1ecf c\u00f3 m\u00e1y c\u1eafp v\u00e0o n\u00e1ch. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u00e1y m\u00f3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y kh\u00e9o th\u00ec kh\u00e9o th\u1ef1c, nh\u01b0ng kh\u00e9o nhi\u1ec1u l\u1ea1i kh\u00f3 nh\u1ecdc nhi\u1ec1u, ch\u1ea3 qua l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3 ch\u01a1i \u0111\u00f3 th\u00f4i. N\u00e0y nh\u1eefng \u0111\u1ed3 ch\u01a1i l\u00e0m m\u1ea5t ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi, d\u00e2m s\u1ea3o l\u00e0m \u0111\u00e3ng l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u1eabn r\u0103n \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3. C\u00f3 l\u1ea5y l\u00e0m g\u00ec !\u201d. T\u1ee9c th\u00ec sai tr\u1ea3 v\u1ec1. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ng\u1ef1 ch\u1ebf m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi (c\u00e1i l\u1ed3ng v\u00e0ng c\u00f3 con chim gi\u1ea3 nu\u00f4i con chim non, h\u00ecnh n\u00f3 r\u1ea5t nh\u1ecf, m\u00e0 l\u00f4ng c\u00e1nh c\u00f3 \u0111\u1ee7 ng\u0169 s\u1eafc ; \u0111\u1ea7u, c\u1ed5 v\u00e0 m\u1eaft y nh\u01b0 con chim th\u1ef1c. H\u1ec5 v\u1eb7n c\u00e1i m\u00e1y th\u00ec n\u00f3 d\u01b0\u01a1ng m\u1ecf ra k\u00eau r\u1ea5t l\u00e2u, v\u1ed7 c\u00e1nh v\u00e0 m\u00faa v\u1edbi nhau, coi c\u00f3 \u00fd ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, y nh\u01b0 l\u00e0 chim bay. L\u1ea1i, c\u00e1i s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, ch\u1eebng \u0111\u1ed9 3, 4 t\u1ea5c, \u0111em c\u00e1i m\u00e1y t\u1ef1 nhi\u00ean k\u00e9o l\u00ean \u0111\u00e1nh t\u00e1ch m\u1ed9t c\u00e1i, th\u00ec t\u1ef1 nhi\u00ean c\u00f3 con chim con \u1edf trong n\u00f2ng s\u00fang nh\u1ea3y ra, h\u00ecnh n\u00f3 nh\u1ecf kh\u00f4ng h\u01a1n c\u00e1i m\u00f3ng tay, m\u00e0 l\u00f4ng c\u00e1nh \u0111\u1ee7 c\u1ea3 ng\u0169 s\u1eafc, n\u00f3 v\u1eeba k\u00eau v\u1eeba m\u00faa \u1edf ch\u1ed7 c\u1eeda n\u00f2ng s\u00fang b\u1ecbt v\u00e0ng, tr\u00f4ng ch\u1ed7 n\u1ecd ch\u1ed7 kia c\u00f3 \u00fd t\u1ef1 \u0111\u1eafc, sinh \u00fd ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng, gi\u1ed1ng nh\u01b0 chim y\u1ebfn m\u00faa \u1edf l\u00f9m hoa, chim oanh k\u00eau \u1edf ngo\u00e0i ng\u00e0n li\u1ec5u, k\u00eau m\u00faa m\u1ed9t l\u00fac l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 m\u1ea3nh s\u1eaft che \u1edf c\u1eeda n\u00f2ng s\u00fang \u0111\u1eady ngay l\u1ea1i, \u1edf n\u00f2ng s\u00fang khi ra khi v\u00e0o m\u1edd \u0111i kh\u00f4ng ai tr\u00f4ng th\u1ea5y, c\u00e1ch ch\u1ebf t\u1ea1o r\u1ea5t l\u00e0 kh\u00e9o l\u1ea1, th\u1ee3 qu\u1ef7 th\u1ea7n c\u0169ng kh\u00f4ng k\u1ecbp).<\/a><\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng (Nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, can \u00e1n, gi\u00e1ng b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c) l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u1eb7c danh c\u00e1o gi\u00e1c Tr\u1ea7n T\u00fa D\u0129nh l\u00e0m Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng sang T\u00e2y, nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng m\u00e0 ki\u1ebfm l\u1ee3i ri\u00eang. Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c (c\u00e1i th\u01b0 n\u1eb7c danh \u1ea5y) d\u00e2ng l\u00ean. Vua sai b\u1ed9 H\u00ecnh tra h\u1ecfi th\u00ec c\u00e1i th\u01b0 \u1ea5y do L\u00ea B\u00e1 S\u0129 l\u00e0 ch\u00e1u L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh l\u00e0m ra. Vua cho r\u1eb1ng S\u0129 ph\u00e1t gi\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c gian, kh\u00f4ng b\u1eaft t\u1ed9i, b\u00e8n c\u1ea5t ch\u1ee9c Tr\u1ea7n T\u00fa D\u0129nh, sai giao b\u1ed9 H\u00ecnh tra h\u1ecfi, \u0110\u0129nh v\u00ec vi\u1ec7c m\u01b0\u1ee3n ri\u00eang \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u00f4ng c\u0169ng ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1, giao tra x\u00e9t. B\u1ecdn Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, khoa \u0111\u1ea1o \u0110\u1eb7ng Kham, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, L\u00ea Di, \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u00c2n l\u00e0 ban ra trong m\u1ed9t th\u1eddi, m\u00e0 ph\u00e9p th\u00ec \u0111\u1ec3 m\u00e3i \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi, n\u1ebfu kh\u00f4ng m\u1ed9t phen \u0111\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, e nh\u1eefng b\u1ecdn x\u1ea5u kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u0103n ch\u1eeba, ho\u1eb7c \u1ea5p \u1ee7 hi\u1ec1m ri\u00eang \u0111\u1ec3 ch\u1ef1c b\u00e1o th\u00f9 l\u1ea1i, ho\u1eb7c nh\u00e2n mua chu\u1ed9c g\u1eedi g\u1eafm \u0111\u1ec3 l\u1ea5y \u01a1n ri\u00eang, do \u0111\u1ea5y c\u00e1i th\u00f3i t\u1ed1 c\u00e1o sinh ra, v\u0103n \u00e1n phi\u1ec1n nhi\u1ec5u ! Th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho [th\u00f3i \u1ea5y] l\u1edbn m\u00e3i l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady xin : ph\u00e0m c\u00f3 n\u1eb7c danh t\u1ed1 c\u00e1o, tuy th\u1ef1c, c\u0169ng chi\u1ebfu lu\u1eadt ngh\u1ecb x\u1eed, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n \u0111\u00f3 l\u00e0m l\u1ec7\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c c\u1ee7a B\u00e1 S\u0129 l\u00e0 ta b\u00ecnh t\u00ecnh chu\u1ea9n l\u00fd do \u1edf \u0111\u1eb7c \u00e2n. C\u00f2n theo trong lu\u1eadt, n\u1eb7c danh c\u00e1o gi\u00e1c, \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e9p r\u1ed3i. Ph\u00e1p lu\u1eadt r\u00f5 r\u00e0ng, v\u1eefng b\u1ec1n nh\u01b0 v\u00e0ng \u0111\u00e1, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i xin \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i n\u1eefa ! Sau, \u00e1n l\u00e0m xong, Tr\u1ea7n T\u00fa D\u0129nh b\u1ecb t\u1ed9i ph\u00e1t l\u01b0u\u201d. L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; ch\u00e1nh bi\u1ec7n l\u00e0 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa c\u0169ng v\u00ec l\u00e0m hao h\u1ee5t c\u1ee7a c\u00f4ng, tang v\u1eadt k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, b\u1ecb t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1t l\u01b0u, nh\u00e2n vi\u1ec7c ph\u00e1t \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ebfn khi v\u1ec1, gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p l\u01b0u. \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa c\u00f3 t\u00e2m k\u1ebf th\u00f4ng hi\u1ec3u ti\u1ebfng n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, tr\u01b0\u1edbc sau nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i sang T\u00e2y, l\u00e0m n\u00ean gia t\u00e0i c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n ; b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i kh\u00f4ng ai d\u00f2m th\u1ea5y ch\u1ed7 b\u1edd b\u1ebfn.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1t v\u00e3ng nh\u1eefng qu\u00e2n nh\u00e2n ph\u1ea1m t\u1ed9i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00ec qu\u00e2n nh\u00e2n ph\u1ea1m t\u1ed9i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u1ee9 th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i m\u00e0 tr\u1ed1n \u0111i. Quan kinh do\u00e3n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra n\u00f3i, vua b\u00e8n sai b\u1ed9 H\u00ecnh ch\u00e2m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : 3 h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, ph\u00e0m l\u00e0 qu\u00e2n nh\u00e2n ph\u1ea1m t\u1ed9i, \u0111\u1ed5i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf c\u01a1 T\u0129nh man t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u1ec1u nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man. Vua y cho.<\/p>\n<p>Gia c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t cho Th\u1ecb \u0111\u1ed9c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Chi\u1ec3u. Chi\u1ec3u tr\u01b0\u1edbc v\u00ec c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb b\u1ecf \u0111\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e2u, nay vua ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169, d\u1ea7n d\u00e0 khai ph\u1ee5c cho, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y h\u00e0m th\u1ecb \u0111\u1ed9c suy N\u1ed9i c\u00e1c h\u00e0nh t\u1ea9u ; \u0111\u1ebfn khi Chi\u1ec3u m\u1ea5t, cho th\u00eam ti\u1ec1n t\u1eed tu\u1ea5t 50 quan.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng c\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u : \u0110i\u1ec1m d\u01b0\u01a1ng (b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, do t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ch\u1ebf t\u1ea1o), Thanh h\u1ea3i (do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ch\u1ebf t\u1ea1o), \u0110\u1ecbnh h\u1ea3i (do Kinh ch\u1ebf t\u1ea1o), th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c bi\u1ec7n \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh (thuy\u1ec1n hi\u1ec7u ch\u1eef \u201cd\u01b0\u01a1ng\u201d, c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u01a1i n\u1eb7ng, th\u1ee9 \u0111\u1ebfn thuy\u1ec1n hi\u1ec7u ch\u1eef \u201ch\u1ea3i\u201d c\u00f3 kh\u00e1c nhau).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i t\u00ean chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t m\u00e1y ch\u1ea1y b\u1eb1ng h\u01a1i n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ed5i t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 thuy\u1ec1n \u201cH\u01b0\u01a1ng phi\u201d. Nguy\u00ean thuy\u1ec1n H\u01b0\u01a1ng phi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 thuy\u1ec1n Hu\u00e2n phi.<\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u n\u00f3i : \u201c3 \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c v\u00e0 V\u0129nh Th\u00e0nh (nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed3n C\u1ea7n Th\u01a1) [c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 r\u1ea1ch C\u1ea7n Th\u01a1 \u1edf x\u00e3 V\u0129nh H\u1eadu, huy\u1ec7n An Ph\u00fa ng\u00e0y nay.] trong thu\u1ed9c h\u1ea1t, ch\u1ed7 \u0111\u1eb7t ra tr\u01b0\u1edbc, h\u00ecnh th\u1ebf kh\u00f4ng ti\u1ec7n coi gi\u1eef, xin li\u1ec7u t\u00ecm ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t kh\u00e1c m\u00e0 d\u1eddi \u0111i\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cHai c\u1eeda s\u00f4ng H\u1ea7u Di\u1ec7n th\u01b0\u1ee3ng, h\u1ea1, l\u1ea1c v\u00e0o trong \u0111\u1ecba h\u1ea1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, xin \u0111\u1ed5i s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o n\u01a1i g\u1ea7n\u201d. Vua \u0111\u1ec1u \u01b0ng thu\u1eadn.<\/a><\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Bi\u00ean H\u00f2a, Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Vua sai \u0111\u1ec1u \u0111em th\u00f3c b\u00e1n ra cho c\u1ea3 ; l\u1ea1i v\u00ec d\u00e2n t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a ngh\u00e8o t\u00fang, sai chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 ch\u1ea9n c\u1ea5p. (Ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t ngh\u00e8o c\u1ea5p cho 5 b\u00e1t g\u1ea1o v\u00e0 3 ti\u1ec1n ; ngh\u00e8o v\u1eeba g\u1ea1o 3 b\u00e1t v\u00e0 2 ti\u1ec1n ; tr\u1ebb con ch\u1ec9 c\u00f3 1 b\u00e1t g\u1ea1o).<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t c\u01a1 Cao d\u0169ng \u1edf t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng. T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, tr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u1eb7t 1 c\u01a1 g\u1ecdi l\u00e0 Cao h\u00f9ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y tuy\u1ec3n th\u00eam d\u00e2n \u0111inh, c\u1ed9ng v\u1edbi s\u1ed1 qu\u00e2n th\u1eeba ra \u1edf Cao h\u00f9ng, \u0111\u1eb7t l\u00e0m c\u01a1 Cao d\u0169ng ; cho \u0111\u1ea7u m\u1ee5c 3 c\u01a1 nguy\u00ean h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng chia nhau cai qu\u1ea3n (kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, th\u1ed5 ph\u1ec9 t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng g\u00e2y vi\u1ec7c th\u1ed5 h\u00e0o th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111em qu\u00e2n th\u1ed5 d\u0169ng theo quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh b\u1eaft. Khi vi\u1ec7c \u0111\u00e3 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh, d\u1ed3n l\u00e0m 3 c\u01a1 h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng ; c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec g\u1ecdi ra, kh\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n).<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Mai V\u0103n T\u00edch ch\u1ebft. T\u00edch th\u01b0\u1eddng theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, b\u00e8n cho th\u00eam ti\u1ec1n t\u1eed tu\u1ea5t 300 quan.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay T\u1ea3 th\u1ee7y t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Bi\u00ean b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai m\u1eadt tr\u1ea7n v\u1ec1 vi\u1ec7c hai t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a, Tuy\u00ean Quang \u0111\u1ed5i \u0111\u1eb7t quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, quan \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i bi\u00ean l\u1ef1a b\u1ed5 v\u00e0o, coi nh\u01b0 an tr\u00ed ; ho\u1eb7c v\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ed5 d\u00e2n, d\u1ec5 n\u00f3i d\u1ed1i, n\u00ean coi th\u01b0\u1eddng ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u1ea7u l\u1ee3i ri\u00eang, \u0111\u00f3 l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 sinh t\u1ec7 ; ho\u1eb7c v\u1ec1 th\u1ee7y th\u1ed5 kh\u00f4ng quen m\u00e0 b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5, v\u1ec1 t\u1ec9nh, trong m\u1ed9t n\u0103m, \u1edf ch\u1ed7 l\u1ef5 s\u1edf, ch\u1eb3ng qua \u0111\u1ed9 m\u1ed9t hai th\u00e1ng, m\u00e0 \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 th\u00e1ng, nh\u1eefng vi\u1ec7c ki\u1ec7n c\u00e1o, vi\u1ec7c binh, vi\u1ec7c d\u00e2n \u0111\u1ec1u giao c\u1ea3 cho l\u1ea1i d\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5, \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u00ec t\u00ecnh th\u1ebf m\u00e0 sinh t\u1ec7, n\u1ebfu b\u1eaft ph\u1ea3i \u1edf lu\u00f4n ch\u1ed7 l\u1ef5 s\u1edf, th\u00ec v\u00ec kh\u00ed lam ch\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed9c \u0111\u1ecba, c\u00f3 khi ch\u01b0a \u0111\u1ebfn l\u1ef5 s\u1edf, c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i th\u00e1ng r\u1ed3i ch\u1ebft, \u0111\u00f3 l\u00e0 th\u1ee7y th\u1ed5 m\u00e0 sinh t\u1ec7. \u00d4i, \u0111\u1ea9y s\u0129 phu v\u00f4 t\u1ed9i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 lam ch\u01b0\u1edbng c\u00f9ng c\u1ef1c ngo\u00e0i bi\u00ean, l\u00e0 n\u01a1i mu\u00f4n ph\u1ea7n ch\u1ebft m\u1ed9t ph\u1ea7n s\u1ed1ng, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay quan t\u1ec9nh v\u1edbi l\u00f2ng b\u1ea5t nh\u1eabn, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng cho t\u1ef1 ti\u1ec7n, \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u00ec t\u00ecnh c\u1ea3m m\u00e0 sinh t\u1ec7 ! Huy\u1ec7n quan \u0103n m\u1eb7c tr\u00f4ng v\u00e0o ti\u1ec1n thu\u1ebf, d\u1ea7u m\u1ee1 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y \u1edf d\u00e2n ; nay tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn, m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u1ecfi giao cho l\u1ea1i d\u1ecbch ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5, th\u00ec c\u00e1i ph\u00ed t\u1ed5n cung \u1ee9ng b\u1ecdn th\u1ed5 t\u00f9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m nhi\u1ec1u h\u01a1n tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 c\u00e1i nh\u1eadt d\u1ee5ng h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee7a quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn, l\u00e0m phi\u1ec1n l\u1ee5y cho d\u00e2n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u00f3 l\u1ea1i l\u00e0 v\u00ec s\u1ef1 vi\u1ec7c m\u00e0 sinh t\u1ec7. Hu\u1ed1ng chi quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng c\u1ee9 v\u1ec1 t\u1ec9nh t\u1ee5 h\u1ed9i v\u1edbi nhau, c\u00f2n nh\u1eefng vi\u1ec7c hay, vi\u1ec7c d\u1edf, vi\u1ec7c l\u1ee3i, vi\u1ec7c h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n gian, v\u00e0 vi\u1ec7c d\u1ecb m\u01b0u sinh bi\u1ebfn c\u1ee7a k\u1ebb kh\u00e1c \u0111\u1ec1u coi nh\u01b0 kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y, th\u1ebf th\u00ec l\u1ea5y m\u1ed9t vi\u00ean quan t\u1ec9nh xa l\u0129nh m\u00e0 ki\u00eam c\u1ed1 v\u00e0o \u0111\u00f3, sao l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, c\u00f2n d\u00f9ng b\u1ecdn kia l\u00e0m g\u00ec, nghi\u1ec7m ngay nh\u01b0 gi\u1eb7c Th\u1ea1c \u1edf V\u00e2n Trung thu\u1ed9c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang : r\u00f4ng c\u00e0n \u0111\u1ed1t nh\u00e0, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Thanh coi nh\u01b0 vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ph\u00fa \u1edf Lai Ch\u00e2u thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a : m\u01b0u ng\u1ea7m kh\u1edfi ng\u1ee5y, m\u00e0 Tri ch\u00e2u Tr\u1ecbnh \u0110\u00ecnh Thanh l\u00e0m nh\u01b0 kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y g\u00ec. Th\u00f3i t\u1ec7 \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u1ea1i \u0111\u1ec3 nh\u01b0 th\u1ebf c\u1ea3. Tri\u1ec1u Ch\u00e2u kh\u00f4ng th\u1ec3 ai c\u0169ng l\u00e0 H\u00e0n D\u0169((1) H\u00e0n D\u0169 : ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, khi l\u00e0m th\u1ee9 s\u1eed Tri\u1ec1u Ch\u00e2u, n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 thanh li\u00eam.1), L\u00f4i Ch\u00e2u kh\u00f4ng th\u1ec3 ai c\u0169ng l\u00e0 Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n((2) Kh\u1ea5u Chu\u1ea9n : ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, khi l\u00e0m quan \u1edf L\u00f4i Ch\u00e2u r\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n y\u00eau m\u1ebfn.2) ai d\u00e1m ch\u1eafc r\u1eb1ng trung t\u00edn c\u00f3 th\u1ec3 thi h\u00e0nh \u0111\u1ebfn m\u1ecdi r\u1ee3, ch\u00ednh kh\u00ed c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c lam ch\u01b0\u1edbng ? S\u1ee3 ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1i ti\u1ebfng \u0111\u1eb7t ra quan m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ef1c, c\u00e1i t\u1ec7 l\u01b0u h\u00e0nh kh\u00f4ng ch\u1ec9 nh\u01b0 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u00f4i. V\u1eady xin xu\u1ed1ng \u0111\u1eb7c ch\u1ec9 t\u00e0i \u0111\u1ecbnh, l\u1eadp r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1ec9nh th\u01b0\u1ee3ng du, n\u00fai r\u1eebng r\u1eadm r\u1ea1p, hi\u1ec3m tr\u1edf, th\u1ed5 t\u1ee5c ngoan ng\u1ea1nh, kh\u00f4ng nh\u1eefng 2 t\u1ec9nh H\u01b0ng, Tuy\u00ean m\u00e0 th\u00f4i. V\u1ec1 \u0111\u1eddi Ti\u1ec1n L\u00ea, \u0111\u1ea5t xa, lam ch\u01b0\u1edbng nhi\u1ec1u [tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi] v\u1eabn \u0111\u1ec3 ra ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129, ch\u1ec9 cho th\u1ed5 ty th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ee9ng l\u00ean coi qu\u1ea3n l\u1eabn nhau. R\u1ed3i \u0111\u00f3, \u0111\u1ebfn khi th\u1ed5 t\u00f9 t\u1eadp ch\u1ee9c d\u1ea5y l\u00ean, l\u00e0m ngang ng\u01b0\u1ee3c d\u00e2n ch\u00fang, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 ph\u00e1p lu\u1eadt tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c \u1edf S\u01a1n \u00c2m v\u00e0 V\u00e2n Trung l\u00e0 gi\u1eb7c L\u01b0\u01a1ng, gi\u1eb7c V\u00e2n phi\u1ebfn ho\u1eb7c b\u1ecdn th\u1ed5 d\u00e2n, n\u1ed5i l\u00ean sinh vi\u1ec7c, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, sai t\u01b0\u1edbng ra qu\u00e2n, r\u1eaby c\u1ecf n\u01a1i r\u1eebng r\u1eadm, san b\u1eb1ng ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t hi\u1ec3m, m\u1edbi \u0111\u1eb7t quan b\u1ed1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb. Th\u1ebf l\u00e0 ph\u00e9p hay c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n ch\u1ee7 t\u1ec3 ch\u1ebf ng\u1ef1 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ec1 sau l\u00e2u d\u00e0i m\u00e3i m\u00e3i. L\u00e2u nay \u0111\u1ee9c h\u00f3a \u0111\u00e3 th\u1ea5m kh\u1eafp, d\u00e2n Th\u1ed5 Man \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i d\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i th\u00f3i ngoan ng\u1ea1nh, m\u00e0 quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn t\u1ea1i ch\u1ee9c c\u0169ng l\u00e2u, nh\u01b0ng Tri huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n V\u0169, Tri ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh l\u00e0 \u0110\u1ed7 Kim Tu\u1ea5n, \u1edf ch\u1ed7 l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1ec1u n\u0103m s\u00e1u n\u0103m, d\u00e2n t\u00ecnh thi\u1ebfp ph\u1ee5c((3) Thi\u1ebfp ph\u1ee5c : y\u00ean \u1ed5n v\u00e0 m\u1ebfn ph\u1ee5c.3) c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec kh\u00e1c \u0111\u00e1ng lo. Xem \u0111\u00f3, nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111\u1ed5 cho th\u1ee7y th\u1ed5 sinh t\u1ec7, t\u00ecnh th\u1ebf sinh t\u1ec7, t\u00ecnh c\u1ea3m sinh t\u1ec7, li\u1ec7u c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai mu\u1ed1n l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u nh\u1ecf tr\u00f4ng th\u1ea5y \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft m\u00e0 xin canh c\u1ea3i. Ch\u1eb3ng h\u1ea7u nh\u01b0 v\u00ec ngh\u1eb9n m\u00e0 b\u1ecf kh\u00f4ng \u0103n \u01b0 ? Vi\u1ec7c \u0111\u00f3, quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m c\u00e0n m\u00e0 khinh th\u01b0\u1eddng b\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy \u0111\u00e3 l\u1ea5y nhi\u1ec1u t\u00ecnh t\u1ec7 m\u1eaft th\u1ea5y tai nghe m\u00e0 n\u00f3i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1ecf qua, chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t xem c\u00e1c t\u1ec9nh h\u1ea1t duy\u00ean bi\u00ean, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean \u0111\u1eb7t quan b\u1ed5 \u0111\u1ebfn, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, ch\u00e2m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ra ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh th\u1ea7n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n th\u01b0\u1ee3ng du c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a, Ninh B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, th\u1ed5 t\u1ee5c v\u00e0 lam ch\u01b0\u1edbng, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c t\u1ec9nh duy\u00ean bi\u00ean nh\u01b0 Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng H\u00f3a, Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n, Th\u00e1i Nguy\u00ean, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, s\u1ef1 th\u1ec3 c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau. Duy \u0111\u1ecba th\u1ebf c\u00f3 xa g\u1ea7n, lam ch\u01b0\u1edbng c\u00f3 n\u1eb7ng nh\u1eb9, xin t\u00ednh theo ch\u1ed7 trung b\u00ecnh m\u00e0 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ph\u1ee5ng ngh\u0129. [Nh\u1eefng n\u01a1i] \u0111\u1ecba th\u1ebf h\u01a1i g\u1ea7n, lam ch\u01b0\u1edbng h\u01a1i nh\u1eb9, c\u00f3 13 ph\u1ee7, 30 huy\u1ec7n, ch\u00e2u (t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An : ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng), huy\u1ec7n V\u0129nh H\u00f2a (ph\u1ee7 nha ki\u00eam bi\u1ec7n), huy\u1ec7n Ngh\u0129a \u0110\u01b0\u1eddng (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Qu\u1ef3 Ch\u00e2u) ; t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a : huy\u1ec7n C\u1ea9m Th\u1ee7y, huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng H\u00f3a), ch\u00e2u Th\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n) ; t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh : ph\u1ee7 Thi\u00ean Quan (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n Ph\u1ee5ng H\u00f3a), huy\u1ec7n L\u1ea1c An, huy\u1ec7n An H\u00f3a (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Thi\u00ean Quan) ; t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a : huy\u1ec7n Tam N\u00f4ng, huy\u1ec7n Thanh S\u01a1n, huy\u1ec7n Thanh Th\u1ee7y (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Gia H\u01b0ng) ; huy\u1ec7n V\u0103n Ch\u1ea5n, huy\u1ec7n Y\u00ean L\u1eadp, huy\u1ec7n Tr\u1ea5n Y\u00ean, ch\u00e2u Th\u1ee7y V\u0129, ch\u00e2u V\u0103n B\u00e0n (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Quy H\u00f3a) ; ch\u00e2u \u0110\u00e0 B\u1eafc, ch\u00e2u Ph\u00f9 Y\u00ean, ch\u00e2u Mai (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean) ; t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang : ph\u1ee7 Y\u00ean B\u00ecnh (ki\u00eam l\u00fd ch\u00e2u M\u1ee5c, ch\u00e2u L\u1ee5c Y\u00ean (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Y\u00ean B\u00ecnh) ; huy\u1ec7n H\u00e0m Y\u00ean (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Y\u00ean B\u00ecnh) ; T\u01b0\u01a1ng An ph\u1ee7 (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110i\u1ec7n) ; t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean : ph\u1ee7 Th\u00f4ng H\u00f3a (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n C\u1ea3m H\u00f3a), ph\u1ee7 Ph\u00fa B\u00ecnh (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n T\u01b0 N\u00f4ng), huy\u1ec7n B\u00ecnh Xuy\u00ean v\u00e0 huy\u1ec7n \u0110\u1ed9ng H\u1ef7 (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Ph\u00fa B\u00ecnh), ph\u1ee7 T\u00f9ng H\u00f3a (ki\u00eam l\u00fd \u0110\u1ecbnh Ch\u00e2u), huy\u1ec7n Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng (thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u00f9ng H\u00f3a) ; t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n : ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh (ki\u00eam l\u00fd ch\u00e2u L\u1ed9c B\u00ecnh), ch\u00e2u \u00d4n (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh), ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh (ki\u00eam l\u00fd ch\u00e2u V\u0103n Uy\u00ean), huy\u1ec7n Th\u1ea5t Kh\u00ea (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh) ; t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng : ph\u1ee7 Tr\u00f9ng Kh\u00e1nh (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n H\u1ea1 Lang), ph\u1ee7 H\u00f2a An (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n Th\u1ea1ch L\u00e2m), huy\u1ec7n Th\u1ea1ch An (thu\u1ed9c ph\u1ee7 H\u00f2a An) ; t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean : ph\u1ee7 H\u1ea3i Ninh (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n Nghi\u00eau Phong), ph\u1ee7 S\u01a1n \u0110\u1ecbnh (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n Ho\u00e0nh B\u1ed3), ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh, ch\u00e2u Ti\u00ean Y\u00ean, huy\u1ec7n Y\u00ean H\u01b0ng (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 S\u01a1n \u0110\u1ecbnh). Xin l\u1ea5y h\u1eadu b\u1ed5, c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, t\u00fa t\u00e0i, x\u00e9t ch\u1ed7 n\u00e0o khuy\u1ebft th\u00ec \u0111\u1ec1 ngh\u1ecb b\u1ed5.<\/p>\n<p>[C\u00f2n nh\u1eefng n\u01a1i] \u0111\u1ecba th\u1ebf xa x\u00f4i v\u00e0 lam ch\u01b0\u1edbng n\u1eb7ng n\u1ec1, c\u00f3 3 ph\u1ee7, 26 huy\u1ec7n ch\u00e2u : t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An : ph\u1ee7 Qu\u1ef3 Ch\u00e2u (ki\u00eam l\u00fd huy\u1ec7n Th\u00fay V\u00e2n), huy\u1ec7n Qu\u1ebf Phong (do ph\u1ee7 ki\u00eam l\u00fd), huy\u1ec7n K\u1ef3 S\u01a1n (thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng), huy\u1ec7n H\u1ed9i Nguy\u00ean (do huy\u1ec7n K\u1ef3 S\u01a1n qu\u1ea3n nhi\u1ebfp), ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh ; t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a : ch\u00e2u Lang Ch\u00e1nh, ch\u00e2u Quan H\u00f3a (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n) ; t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a : ch\u00e2u Tu\u1ea7n Gi\u00e1o, ch\u00e2u Mai S\u01a1n (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Gia H\u01b0ng), ch\u00e2u Chi\u00eau T\u1ea5n, ch\u00e2u Lu\u00e2n, ch\u00e2u Lai, ch\u00e2u Qu\u1ef3nh Nhai (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 An T\u00e2y), ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean (ki\u00eam l\u00fd ch\u00e2u Ninh Bi\u00ean), ch\u00e2u M\u1ed9c (thu\u1ed9c ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean) ; t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang : huy\u1ec7n V\u0129nh Tuy (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Y\u00ean B\u00ecnh), ch\u00e2u Chi\u00eam H\u00f3a, ch\u00e2u V\u1ecb Xuy\u00ean, huy\u1ec7n \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng An) ; t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean : ch\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u00f4ng H\u00f3a), huy\u1ec7n V\u0169 Nhai, huy\u1ec7n Ph\u1ed5 Y\u00ean (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Ph\u00fa B\u00ecnh), huy\u1ec7n V\u0103n L\u00e3ng, huy\u1ec7n \u0110\u1ea1i T\u1eeb (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 T\u00f9ng H\u00f3a) ; t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n : huy\u1ec7n An B\u00e1c (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh), huy\u1ec7n V\u0103n Quan, ch\u00e2u Tho\u00e1t L\u00e3ng (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh) ; t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng : huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Lang, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng Uy\u00ean (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u00f9ng Kh\u00e1nh). C\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n n\u00e0y do ph\u1ee7 s\u1edf t\u1ea1i ki\u00eam qu\u1ea3n h\u1ea1t, \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean trong t\u1ec9nh, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u00eam h\u1ea1t, th\u00ec do t\u1ec9nh vi\u00ean gi\u1eef l\u1ebd c\u00f4ng, ch\u1ecdn c\u1eed nh\u1eefng t\u00e1 l\u0129nh, h\u1eadu b\u1ed5 trong t\u1ec9nh, ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 c\u00f3 hay kh\u00f4ng c\u00f3 khoa m\u1ee5c xu\u1ea5t th\u00e2n, ai gi\u1eef l\u1ec5 c\u00f4ng, trong s\u1ea1ch c\u1ea9n th\u1eadn, l\u00e0m vi\u1ec7c thanh li\u00eam, m\u1eabn c\u00e1n, c\u00f3 th\u1ec3 kham \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c coi d\u00e2n x\u00e3, th\u00ec t\u00e2u xin cho th\u0103ng b\u1ed5.<\/p>\n<p>[Nh\u1eefng n\u01a1i] nguy\u00ean \u0111\u1eb7t th\u1ed5 quan, c\u00f3 1 ph\u1ee7, 18 huy\u1ec7n ch\u00e2u : t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An : huy\u1ec7n Li\u00eau, huy\u1ec7n Kh\u00e2m, huy\u1ec7n Khang, huy\u1ec7n C\u00e1t, huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng, huy\u1ec7n M\u1ec5, huy\u1ec7n M\u1ed9c, huy\u1ec7n Li\u00eam, huy\u1ec7n Xa H\u1ed5 (thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Bi\u00ean tr\u1edf xu\u1ed1ng), huy\u1ec7n S\u1ea7m T\u1ed9, huy\u1ec7n Man So\u1ea1n, huy\u1ec7n M\u01b0\u1eddng Lan ; t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a : ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Man, huy\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng C\u1ed1, huy\u1ec7n S\u1ea7m N\u01b0a, huy\u1ec7n Man Duy (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Man) ; t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a : ch\u00e2u S\u01a1n La, ch\u00e2u Thu\u1eadn, ch\u00e2u Y\u00ean (\u0111\u1ec1u thu\u1ed9c ph\u1ee7 Gia H\u01b0ng) xin \u0111\u1ec1u c\u1ee9 \u0111\u1ec3 nh\u01b0 c\u0169. \u00d4i nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec k\u1ef7 lu\u1eadt ch\u1ed7 quan tr\u01b0\u1eddng trong s\u1ea1ch, th\u1eb3ng th\u1eafn, m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1i ch\u1ee9c kh\u00f4ng k\u1ebb \u0103n kh\u00f4ng ng\u1ed3i th\u1eeba, ng\u01b0\u1eddi \u01b0a \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ea5t \u01b0a ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 d\u00e2n kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 g\u00ec phi\u1ec1n nhi\u1ec5u, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m m\u00e0 kh\u00f4ng sinh ra t\u1ec7\u201d. Ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua chu\u1ea9n y ngh\u1ecb, thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 quan vi\u00ean ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng g\u1eb7p tang \u0111\u00edch m\u1eabu. Tri huy\u1ec7n Th\u1ea1ch Th\u00e0nh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Tr\u1ea1ch g\u1eb7p tang \u0111\u00edch m\u1eabu, quan t\u1ec9nh t\u00e2u xin cho \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3 h\u1ea1n 1 th\u00e1ng v\u1ec1 qu\u00ea tr\u1ecb tang. B\u1ed9 L\u1ea1i nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0111\u00f3, t\u00e2u n\u00f3i : \u201cChi\u1ebfu ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 [1838], ch\u1ec9 n\u00f3i \u0111\u1ebfn th\u1ec3 l\u1ec7, quan vi\u00ean t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean khi g\u1eb7p tang \u0111\u00edch m\u1eabu, c\u00f2n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn. \u0110\u1ed1i v\u1edbi t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m con, e c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n. Hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, gi\u00e1o hu\u1ea5n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn phong h\u00f3a, \u0111\u1ed1i v\u1edbi cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb, l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecb tang 12 th\u00e1ng, m\u00e0 g\u1eb7p tang \u0111\u00edch m\u1eabu l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea tr\u1ecb tang ; nh\u01b0 v\u1eady so \u0111\u1ebfn l\u1ebd ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c tang, quan h\u1ec7 \u1edf ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 tang : \u0111\u00edch m\u1eabu n\u1ebfu c\u00f3 con, th\u00ec ch\u1ee7 tang t\u1ef1 kh\u1eafc \u0111\u00e3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 con, th\u00ec vi\u1ec7c tang, m\u00ecnh ph\u1ea3i l\u00e0m ch\u1ee7. V\u1eady c\u1ed1t ph\u1ea3i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc quy\u1ec1n nghi m\u1edbi h\u1ee3p t\u00ecnh h\u1ee3p l\u00fd, \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ph\u1ea3i. Nay xin ph\u00e0m quan vi\u00ean t\u1eeb nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn t\u1ee9 ph\u1ea9m g\u1eb7p tang \u0111\u00edch m\u1eabu \u0111\u1ec1u tu\u00e2n theo l\u1ec7 c\u0169, c\u00f2n \u1edf trong Kinh quan ng\u0169 ph\u1ea9m, \u1edf ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh nh\u01b0 \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, gi\u00e1o hu\u1ea5n, n\u1ebfu \u0111\u00edch m\u1eabu c\u00f3 con th\u00ec cho gi\u1ea3 h\u1ea1n 1 th\u00e1ng, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 con th\u00ec cho gi\u1ea3 h\u1ea1n 2 th\u00e1ng ; quan l\u1ee5c, th\u1ea5t, b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m, kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00edch m\u1eabu c\u00f3 con hay kh\u00f4ng c\u00f3 con, \u0111\u1ec1u cho gi\u1ea3 h\u1ea1n 1 th\u00e1ng, ng\u00f5 h\u1ea7u v\u1ec1 ph\u1eadn ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 c\u1ea3, v\u1ee3 th\u1ee9 v\u00e0 l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi con c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111i \u0111\u1ebfn l\u1ebd ph\u1ea3i c\u1ea3\u201d. Vua chu\u1ea9n y l\u1eddi t\u00e2u.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb \u1edf H\u1eadu b\u1ea3o H\u1eadu qu\u00e2n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp b\u1ed5 \u0111i Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Loan gi\u00e1.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t t\u00ean t\u1ed5ng c\u00e1c ch\u00e2u \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a, thi\u1ebft l\u1eadp c\u00e1c t\u1ed5ng m\u1ee5c. Quan t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c ch\u00e2u Th\u1ee7y V\u0129, V\u0103n B\u00e0n, Mai Ch\u00e2u, Ph\u00f9 Y\u00ean v\u00e0 Lai Ch\u00e2u \u0111\u00e3 h\u01a1i t\u1eadp quen phong h\u00f3a ng\u01b0\u1eddi Kinh, xin chi\u1ebfu theo d\u1eb7m \u0111\u01b0\u1eddng xa hay g\u1ea7n, s\u1ed1 \u0111inh s\u1ed1 \u0111i\u1ec1n nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111\u1eb7t ra t\u1ed5ng, m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u1ed5ng m\u1ee5c\u201d. (Ch\u00e2u Th\u1ee7y V\u0129 \u0111\u1eb7t 3 t\u1ed5ng, ch\u00e2u V\u0103n B\u00e0n, ch\u00e2u Ph\u00f9 Y\u00ean v\u00e0 Mai Ch\u00e2u \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t 2 t\u1ed5ng, Lai Ch\u00e2u \u0111\u1eb7t 1 t\u1ed5ng).<\/p>\n<p>B\u1ea3y chi\u1ebfc thuy\u1ec1n tu\u1ea7n d\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a tr\u1ea5n Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u nh\u00e0 Thanh g\u1eb7p b\u00e3o tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n Y B\u00edch. Ch\u1ee7 thuy\u1ec1n l\u00e0 Qu\u1ea3ng Mi\u1ec5n xin c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng \u0103n v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 s\u1eeda ch\u1eefa thuy\u1ec1n. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh H\u00f3a T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua sai ch\u1ecdn n\u01a1i \u0111\u1ed7 thuy\u1ec1n v\u00e0 kho\u1ea3n \u0111\u00e3i c\u1ea5p th\u00eam cho 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 200 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, 300 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng \u0111\u1ed3 d\u00f9ng trong thuy\u1ec1n b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, \u0111\u1ec1u do Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc tu l\u00fd cho. L\u1ea1i ph\u00e1i Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u1ebfn ngay y\u00ean \u1ee7i, th\u0103m h\u1ecfi. Khi thuy\u1ec1n quay v\u1ec1, vua sai ng\u01b0\u1eddi h\u1ed9 v\u1ec7 cho ra kh\u1ecfi c\u1eeda bi\u1ec3n. Ng\u01b0\u1eddi Thanh l\u1ea5y l\u00e0m c\u1ea3m \u01a1n, \u0111em ngay c\u00e1c c\u1ee7a qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1p t\u1ea1 (c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt nh\u01b0 l\u1ecd b\u1eb1ng v\u00e0ng, c\u00e1i nh\u01b0 \u00fd((1) Nh\u01b0 \u00fd : \u0111\u00e3 ch\u00fa th\u00edch \u1edf trang 625.1) b\u1eb1ng ng\u1ecdc \u0111o\u1ea1n c\u00e1c m\u00e0u c\u00f3 th\u00eau con m\u00e3ng x\u00e0 b\u00f3ng nho\u00e1ng v\u00e0 tr\u1eebu Chi\u1ebft Giang).<\/p>\n<p>Cho T\u01b0 Qua l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ph\u00fa Y\u00ean, Nguy\u1ec5n Gi\u00e1o l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu t\u1ec9nh V\u0129nh Long, sung Hi\u1ec7p bi\u1ec7n Th\u1eeba \u00e2n \u00fay l\u00e0 Ph\u1ea1m Ph\u01b0\u1edbc Minh l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cV\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh Tr\u1ea5n T\u00e2y, tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c quan t\u1ec9nh c\u0169 c\u00f9ng v\u1edbi tham, t\u00e1n, t\u00e1n l\u00fd h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u0111\u1ea1i vi\u00ean c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, xin c\u1ea5t \u0111\u1ea1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 th\u1ecb oai, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 b\u00e1o ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i sau thong th\u1ea3 s\u1ebd b\u00e0n. Nay nghe n\u00f3i t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri \u0111\u00f3ng l\u00e2u \u1edf th\u00e0nh Nam Vang, d\u00e2n Mi\u00ean kh\u00f4n xi\u1ebft kh\u1ed1n qu\u1eabn ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y, Tr\u00e0 Tri M\u00ea xin \u0111em \u0111\u1ed3n Sa An h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng theo \u0111\u1ec3 ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c. Cao La H\u00e2m M\u1ed9c xin \u0111em th\u1ed5 d\u00e2n Nam Ninh quy ph\u1ee5 v\u00e0o x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y ; Ph\u1ee7 Ph\u1ee7 L\u1ecbch \u0110\u1ed9t l\u1ea1i xin \u0111em th\u1ed5 d\u00e2n 4 ph\u1ee7 (L\u01b0 An, B\u00ecnh Ti\u00eam, K\u1ef3 T\u00f4 v\u00e0 M\u1ef9 L\u00e2m theo quan qu\u00e2n \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u d\u1ee5ng. L\u1ea5y l\u00fd m\u00e0 x\u00e9t, \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi b\u1ecba \u0111\u1eb7t, n\u00f3i vu v\u01a1. Duy c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng sau x\u1ee9 H\u1ea3i T\u00e2y l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng gi\u1eb7c Xi\u00eam t\u1ea5t do \u0111\u1ea5y [\u0111i l\u1ea1i], nh\u1eefng d\u00e2n Mi\u00ean \u1edf n\u01a1i \u1ea5y \u0111\u1ec1u h\u01b0\u1edbng thu\u1eadn t\u1ea5t c\u1ea3, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh. N\u1ebfu th\u1ed1t nhi\u00ean ng\u01b0\u1eddi Mi\u00ean c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam sinh m\u1ed1i hi\u1ec1m kh\u00edch, th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i phi b\u00e1o quan qu\u00e2n ta \u0111\u1ec3 c\u1ea7u vi\u1ec7n ti\u1ebfp \u1ee9ng ngay. Khi \u1ea5y, vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u1ea9n c\u1ea5p kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 ch\u1eadm, l\u00e2m k\u1ef3 s\u1ebd xin l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ph\u00e1i cho m\u1ed9t \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u0111\u1ebfn ngay, l\u1ea1i t\u01b0 ngay cho 4 t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a c\u1ea5p t\u1ed1c t\u1eadp h\u1ee3p binh d\u00f5ng \u0111\u1ee7 2 v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec3 cho k\u1ecbp vi\u1ec7c\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n duy\u1ec7t ngh\u1ecb, \u00fd ki\u1ebfn \u0111\u1ec1u gi\u1ed1ng nhau, vua b\u00e8n xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u1ee5ng binh l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u1ed3i nh\u00ecn \u0111\u1ec3 l\u1ee1 c\u01a1 h\u1ed9i, m\u00e0 trong khi ti\u1ebfn hay ng\u1eebng ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 m\u1edbi l\u00e0 m\u01b0u k\u1ebf v\u1ea1n to\u00e0n. B\u1ecdn L\u1ea1p man ph\u1ea3i kh\u1ed5 l\u00e2u v\u00ec s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, th\u1ebf t\u1ea5t m\u1ed9t phen quy\u1ebft li\u1ec7t ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u00f4ng kho\u1ea3n [v\u1edbi ta], th\u1ef1c hay d\u1ed1i, c\u00f2n ch\u01b0a th\u1ec3 bi\u1ebft. N\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i, th\u00ec m\u1eadt \u0111\u1ecbnh nh\u1eadt k\u1ef3 ngay, r\u1ed3i phi t\u1ea5u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ta ch\u1ecdn ph\u00e1i m\u1ed9t \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c ti\u1ec5u ph\u1ec9, th\u1ebf l\u00e0 xu\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00ednh ch\u00ednh, r\u1ea5t l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch. N\u1ebfu b\u1ecdn L\u1ea1p man kh\u00f4ng nh\u1eabn n\u1ea1i ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u00edp \u0111\u1ebfn xin c\u1ee9u vi\u1ec7n ngay th\u00ec c\u0169ng n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn th\u0103m d\u00f2 h\u1ecfi x\u00e1c th\u1ef1c, ch\u1edb c\u00f3 l\u00e0m li\u1ec1u, ti\u1ebfn v\u1ed9i, ho\u1eb7c b\u1ecb b\u1ecdn M\u00ean n\u00f3i d\u1ed1i, ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh cho kh\u00e9o\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a : \u201cPh\u00e0m thuy\u1ec1n b\u00e8, kh\u00ed gi\u1edbi, nh\u1ea5t nh\u1ea5t ph\u1ea3i tu ch\u1ec9nh h\u1ebft, cho \u0111\u1ebfn bi\u1ec1n binh trong t\u1ec9nh c\u0169ng ph\u1ea3i hu\u1ea5n luy\u1ec7n s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng kh\u00f4ng n\u00ean l\u1ed9 ra ti\u1ebfng n\u00f3i v\u00e0 n\u00e9t m\u1eb7t \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ea1 tai m\u1eaft ng\u01b0\u1eddi ta, \u0111\u1ee3i c\u00f3 qu\u00e2n b\u00e1o do t\u1ec9nh An Giang \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c ph\u00e1i L\u00e3nh binh \u0111\u1ed1c xu\u1ea5t \u0111\u1ebfn ngay\u201d. L\u1ea1i tr\u00edch 2 v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3ng \u1edf 2 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng (v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 v\u00e0 v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o) \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh An Giang \u0111\u00e0n \u00e1p \u0111\u1ec3 cho m\u1ea1nh thanh th\u1ebf vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng.<\/a><\/p>\n<p>X\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y m\u01b0a d\u1eef, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 d\u1eaby l\u00ean \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 th\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ed3ng ru\u1ed9ng c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, H\u01b0ng Y\u00ean, Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ng\u1eadp. T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u1ea1i c\u00f3 gi\u00f3 b\u00e3o. C\u00e1c huy\u1ec7n Giao Th\u1ee7y, Ti\u1ec1n H\u1ea3i thu\u1ed9c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n d\u00e2ng l\u00ean, d\u00e2n c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua sai c\u00e1c quan t\u1ec9nh \u0111i kh\u00e1m x\u00e9t r\u00f5 r\u00e0ng t\u1eebng ph\u00e2n, t\u1eebng s\u1ed1 b\u1ecb tai h\u1ea1i, \u0111\u1ee3i l\u01b0\u1ee3ng cho tha thu\u1ebf, gi\u1ea3m thu\u1ebf. Nh\u1eefng d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft v\u00e0 nh\u00e0 c\u1eeda b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 s\u00f4ng to \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u n\u00f3i s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua nghe n\u00f3i c\u00e1c t\u1ec9nh b\u1ecb gi\u00f3 b\u00e3o, b\u1ecb n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, t\u1ee9c th\u00ec \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, ph\u00f2ng n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng ra h\u1ecfi [qu\u1ea7n th\u1ea7n]. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, c\u00e1c h\u1ea1t h\u1ed9i l\u00e0m t\u1edd t\u1ea5u l\u00ean b\u00e1o vi\u1ec7c s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 y\u00ean, vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cB\u00e3o l\u1ee5t, \u0111\u00e1ng lo ; s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc y\u00ean, \u0111\u00e1ng m\u1eebng. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u1ea7n linh gi\u00fap cho. V\u00ec d\u00e2n, ta l\u1ea5y l\u00e0m may m\u1eafn !\u201d. B\u00e8n sai s\u1eafm s\u1eeda l\u1ec5 v\u1eadt \u0111\u1ec3 l\u1ec5 t\u1ea1. Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan l\u1ea1i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : k\u1ef7 l\u1ee5c, l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng v\u00e0 ti\u1ec1n. Duy c\u00f3 H\u1ed9 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m v\u00ec ch\u1eadm b\u00e1o, b\u1ecb ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>C\u1eeda bi\u1ec3n m\u1edbi \u1edf c\u1eeda L\u00e2n H\u1ea3i t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng ra (c\u1eeda L\u00e2m H\u1ea3i nguy\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t ng\u1ecdn s\u00f4ng nh\u1ecf t\u1eeb s\u00f4ng l\u1edbn Ba L\u1ea1t r\u00f3t xu\u1ed1ng, \u0111\u1ea5t c\u00e1t ng\u00e0y b\u1ed3i n\u00f4ng l\u00ean. M\u00f9a thu n\u00e0y, nh\u00e2n c\u00f3 gi\u00f3 d\u1eef m\u01b0a to, v\u1ec1 ph\u00eda nam ch\u1ed7 c\u1eeda bi\u1ec3n c\u0169, kho\u00e9t ra m\u1ed9t c\u1eeda bi\u1ec3n m\u1edbi, r\u1ed9ng 21 tr\u01b0\u1ee3ng. Khi n\u01b0\u1edbc th\u1ee7y tri\u1ec1u l\u00ean, s\u00e2u 8 th\u01b0\u1edbc, 5 t\u1ea5c ; khi th\u1ee7y tri\u1ec1u xu\u1ed1ng, s\u00e2u 2 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c. Thuy\u1ec1n b\u00e8 ra v\u00e0o r\u1ea5t ti\u1ec7n).<\/p>\n<p>L\u1ea5y : th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh ki\u00eam nhi\u1ebfp h\u1eefu T\u00e1 l\u00fd T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ; \u0111\u1ea1o Ng\u1ef1 s\u1eed Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u00ecnh Nho th\u1ef1 H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; L\u1ea1i khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Di th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung b\u1ed9 H\u1ed9. B\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng gia h\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u00e0 L\u00ea Hi\u1ebfu H\u1eefu l\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n sung Bi\u00ean tu S\u1eed qu\u00e1n.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. N\u0103m ngo\u00e1i, \u0110\u1ee9c ki\u1ec3m nh\u1eefng g\u1ed7 l\u1ea1t mua cho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00f4i m\u1ea5t. \u00e1n s\u00e1t Phan V\u0103n Nh\u00e3 mu\u1ed1n \u0111em vi\u1ec7c h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. \u0110\u1ee9c s\u1ee3 t\u1ed9i, \u0111\u00fat ti\u1ec1n cho kinh ph\u00e1i Th\u1ecb v\u1ec7 Phan B\u00e1 \u0110\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0110\u1ec9nh h\u01b0 nh\u1eadn cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1. Vi\u1ec7c b\u1ecb ph\u00e1t l\u1ed9, \u0110\u1ee9c v\u00e0 \u0110\u1ec9nh \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch, kh\u00f3a tay, giao cho Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c x\u00e9t h\u1ecfi. Vua l\u1ea1i ph\u00e1i Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh \u0110inh V\u0103n Minh \u0111i tra t\u1ea5n. Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0110\u1ec9nh c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn c\u00f9ng ph\u00e1i \u0111i l\u00e0 L\u1ea1i d\u1ecbch ty C\u1ea9n t\u00edn Phan \u0110\u00ecnh H\u1ed9i, L\u1ea1i d\u1ecbch b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea Quang T\u1ea1, \u0111i \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7, nh\u00e2n \u0111\u00f3 \u0103n b\u1edbt c\u1ee7a c\u00f4ng, tang ti\u1ec1n k\u1ec3 h\u00e0ng tr\u0103m ngh\u00ecn. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y tra ra, bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng. Khi \u00e1n xong, \u0110\u1ec9nh v\u00e0 T\u1ea1 \u0111\u1ec1u b\u1ecb x\u1eed tr\u1ea3m. H\u1ed9i b\u1ecb giam \u0111\u1ec3 cho \u0111\u00f3i m\u00e0 ch\u1ebft. Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c b\u1ecb ph\u00e1t l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 vua chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m ph\u00e1i vi\u00ean \u0111i \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7 l\u1ea1t, nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m g\u1ed7, n\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n xin l\u0129nh tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n c\u00f4ng, quan t\u1ec9nh x\u00e9t th\u1ef1c chi ph\u00e1t, ph\u00e1i thu\u1ed9c h\u1ea1 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u1ed5n th\u1ecfa m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u1ee9 3 th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n t\u01b0 b\u1ed9, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng m\u1ed1i t\u1ec7.<\/p>\n<p>B\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean l\u00e0m th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. \u0110\u1ed5i Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nhu\u1ec7 v\u0169 l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang T\u00fa l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Ti\u1ec1n phong.<\/p>\n<p>B\u1ecdn L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 T\u0129nh Man ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u1ee5 c\u00e1c b\u1ed9 l\u1ea1c \u00e1c Man, La Tru v\u00e0 Thu\u1ed9c Vinh (t\u00ean 3 tr\u1ea1i Man), nh\u00e2n \u0111\u00f3 chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1eb7t qu\u00e2n mai ph\u1ee5c, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c 33 t\u00ean, thu \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi. Qu\u00e2n Man ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n ch\u1ea1y. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m n\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c uy thanh, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen m\u1eebng. Chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho V\u0129nh gia m\u1ed9t c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n \u201ctam th\u1ecd\u201d 1 \u0111\u1ed3ng, kh\u00e1nh v\u00e0ng \u201ck\u1ef7 c\u00f4ng\u201d v\u00e0 nh\u1eabn v\u00e0ng \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan Ph\u00e1i gia 1 c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n \u201cnh\u1ecb nghi\u201d 1 \u0111\u1ed3ng ; Mai Kh\u1eafc M\u1eabn c\u0169ng v\u00ec th\u01b0\u01a1ng bi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang, th\u01b0\u1edfng cho k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. Vi\u00ean bi\u1ec1n \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y m\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng th\u01b0\u1edfng cho k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 b\u1ea1c ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 cho 500 quan ti\u1ec1n\u201d. V\u0129nh nh\u00e2n t\u00e2u xin g\u1ecdi b\u1eaft d\u00e2n x\u00e3 thay th\u1ebf v\u00e0o vi\u1ec7c canh ph\u00f2ng c\u00e1c \u0111\u1ed3n, r\u1ed3i \u0111em theo nh\u1eefng qu\u00e2n \u0111\u1ed3n v\u1ec1 \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. Vua \u01b0ng cho. L\u1ea1i d\u1ee5 cho V\u0129nh r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i \u1edf l\u00e2u ch\u1ed7 bi\u00ean th\u00f9y, thu\u1ed9c h\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh d\u00e2n Man, xem x\u00e9t c\u01a1 nghi, b\u00e0y m\u01b0u l\u1ea1, gi\u1eef th\u1ebf th\u1eafng. N\u01a1i n\u00e0o th\u1ef1c l\u00f2ng h\u00e0ng ph\u1ee5c th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 \u201cy\u00ean \u1ee7i\u201d, n\u1ebfu ngoan ng\u1ea1nh th\u00ec \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111i\u201d. B\u1ecdn V\u0129nh l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i (\u0111\u1ecba \u0111i\u1ec7n 4 c\u01a1 nguy\u00ean \u0111\u1eb7t 14 \u0111\u1ed3n, \u0111\u1ecba th\u1ebf k\u00e9o d\u00e0i ; xin b\u1edbt \u0111i 6 \u0111\u1ed3n, c\u00f2n d\u00e2n \u1edf tr\u1ea1i B\u00ecnh An th\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1ecdn Man \u1edf n\u00fai qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, \u0111\u00e3 d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean. Vua cho l\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ea5p h\u00e8n, xu\u1ed1ng d\u1ee5 qu\u1edf n\u1eb7ng, b\u1eaft ph\u1ea3i m\u1ea1nh d\u1ea1n ti\u1ebfn l\u00ean \u0111\u1ec3 y\u00ean d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean. Khi Ch\u1ec9 d\u1ee5 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, Nguy\u1ec5n V\u0129nh, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn v\u00e0 Phan Ph\u00e1i chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111i qua c\u00e1c tr\u1ea1i Minh Long, Su\u1ed1i T\u00eda, \u0111\u1ed1t nh\u1eefng ch\u1ed7 t\u00edch t\u1ee5 [c\u1ee7a gi\u1eb7c]. B\u1ecdn Man c\u0169ng d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed7 hi\u1ec3m m\u00e0 b\u1eafn ra. Kho\u1ea3ng \u0111\u1ed9 v\u00e0i ng\u00e0y, b\u1ecdn Man th\u1eeba h\u01b0 \u0111\u00e1nh \u00fap, ph\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n trong 4 c\u01a1. V\u0129nh lo v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, \u0111\u00eam r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 ; V\u0129nh \u0111i tr\u01b0\u1edbc, M\u1eabn c\u0169ng \u0111i ti\u1ebfp theo ; Phan Ph\u00e1i qu\u1ea3n l\u00ednh qu\u00e2n \u0111\u1ea1o sau \u1ee7y cho Hi\u1ec7p qu\u1ea3n D\u01b0\u01a1ng Tuy, th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n \u0110\u1eb7ng v\u00e0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 B\u00f9i Uy \u0111i sau r\u1ed1t. Ch\u1ee3t nghe ti\u1ebfng gi\u1eb7c Man reo h\u00f2, ti\u00eau binh c\u1ee7a B\u00f9i Uy ch\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a Phan Ph\u00e1i c\u0169ng tan v\u1ee1, qu\u00e2n l\u00ednh v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi b\u1ecb th\u1ea5t l\u1ea1c nhi\u1ec1u. Tin b\u00e1o \u0111\u1ebfn, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNghe ti\u1ebfng gi\u00f3 th\u1ed5i, h\u1ea1c k\u00eau((1) Ti\u1ebfng gi\u00f3, ti\u1ebfng h\u1ea1c : Trung Qu\u1ed1c v\u1ec1 th\u1eddi c\u1ed5 qu\u00e2n T\u1ea7n B\u1ed3 Ki\u00ean c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m v\u1ea1n, m\u00e0 T\u1ea5n T\u1ea1 Huy\u1ec7n ch\u1ec9 l\u1ea5y 8 ngh\u00ecn qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 \u0111\u00e1nh cho tan. Qu\u00e2n T\u1ea7n s\u1ee3, ch\u1ea1y nghe th\u1ea5y ti\u1ebfng gi\u00f3 th\u1ed5i, ti\u1ebfng h\u1ea1c k\u00eau, cho l\u00e0 qu\u00e2n T\u1ea5n \u0111u\u1ed5i.1) m\u00e0 s\u1ee3 l\u00e0 ti\u1ebfng qu\u00e2n gi\u1eb7c, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi r\u1ee3n c\u1ea3 t\u00f3c l\u00ean. Nguy\u1ec5n V\u0129nh, Mai Kh\u1eafc M\u1eabn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Phan Ph\u00e1i v\u00e0 c\u00e1c b\u1ed9 bi\u1ec1n \u1edf \u0111\u1ea1o sau \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ch\u1ee9c, b\u1eaft kh\u00f3a tay l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ch\u1ec9 d\u1ee5\u201d. B\u00e8n sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5 ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n sung l\u00e0m T\u00e1n l\u00fd \u0111em qu\u00e2n K\u1ef3 v\u00f5 d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n v\u00e0 qu\u00e2n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam c\u00f9ng v\u1edbi bi\u1ec1n binh v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai g\u1ea5p ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn thay l\u0129nh qu\u00e2n \u1ea5y. Cho t\u1eeb Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u0129nh tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u \u0111i theo \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. Nh\u1eefng vi\u00ean ph\u1ea1m ph\u00e9p c\u00f4ng nh\u01b0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u ph\u00e1t \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Khi B\u1eadt v\u00e0o c\u00e1o t\u1eeb, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Man \u1ea5y, v\u00e0i m\u01b0\u01a1i n\u0103m nay, kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1ed1ng l\u1ea1i ch\u00ednh ho\u00e1, nay l\u1ea1i sinh s\u1ef1 l\u00e0 do quan t\u1ec9nh v\u1ed7 v\u1ec1 hay ch\u1ebf ng\u1ef1 kh\u00f4ng h\u1ee3p c\u01a1 nghi, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf. [C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i] \u0111i chuy\u1ebfn n\u00e0y, v\u1eeba v\u1ed7 v\u1ec1, v\u1eeba \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, hai m\u1eb7t \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ti\u1ebfn h\u00e0nh. N\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o s\u1ee3 t\u1ed9i, \u0111\u1ebfn h\u00e0ng th\u00ec ph\u1ea3i v\u1ed7 v\u1ec1 y\u00ean \u1ee7i cho kh\u00e9o, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u00e1nh cho ti\u00eau di\u1ec7t. \u0110\u1ed1i v\u1edbi duy\u00ean do l\u00e0m l\u1ee1 vi\u1ec7c do \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Phan Ph\u00e1i g\u00e2y n\u00ean c\u0169ng ph\u1ea3i tra x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng c\u1ea3 \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb x\u1eed\u201d. B\u1ecdn B\u1eadt \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf c\u00e1c c\u01a1, tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c ti\u1ebfn qu\u00e2n ; Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n l\u01b0u 5 c\u01a1 l\u1ea1i \u0111\u1ec3 t\u00f9y theo \u0111\u1ecba th\u1ebf, ph\u00f2ng ng\u1eeba qu\u00e2n gi\u1eb7c. B\u1eadt chia \u0111\u01b0\u1eddng, k\u00e9o \u0111\u1ea1i binh th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c tr\u1ea1i Thu\u1ed9c Vinh : \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng \u0111\u1ed1t nh\u00e0 v\u00e0 ph\u00e1 h\u1ee7y th\u00f3c l\u00faa c\u1ee7a gi\u1eb7c, qu\u00e2n Man \u0111\u1ec1u tan v\u1ee1 h\u1ebft. R\u1ed3i \u0111\u00f3 v\u00ec m\u01b0a l\u1ee5t, n\u00ean r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1 ; \u1ee7y cho d\u00e2n bu\u00f4n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng chia \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5, b\u1ea3o cho ch\u00fang bi\u1ebft \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng mu\u1ed1n gi\u1ebft. Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man theo nhau \u0111\u1ea7u h\u00e0ng \u0111\u1ebfn 14 tr\u1ea1i (Minh Long, Su\u1ed1i T\u00eda, L\u00e0ng Xanh, La L\u01b0u, Thu\u1ed9c Vinh, Ba T\u00ea, N\u01b0\u1edbc T\u00e0, L\u00e0ng Y, N\u01b0\u1edbc \u0110\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ed3ng L\u1ea7m, N\u01b0\u1edbc Kh\u00e2m, Lang Huy, C\u00f4n Nh\u1ee5c, \u0110\u00ecnh H\u00e9 g\u1ed3m 14 tr\u1ea1i). B\u1eadt \u0111\u1ec1u y\u00ean \u1ee7i, v\u1ed7 v\u1ec1, th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho \u00e1o m\u1eb7c, r\u1ed3i tha cho v\u1ec1. Duy c\u00f3 m\u1ed9t tr\u1ea1i Tru Kh\u00ea h\u00e3y c\u00f2n ng\u1edd v\u1ef1c, s\u1ee3 h\u00e3i, ch\u01b0a \u0111\u1ea7u h\u00e0ng. B\u1ecdn B\u1eadt \u0111em t\u00e2u lu\u00f4n b\u1ea3n \u00e1n Phan Ph\u00e1i l\u00e0m l\u1ee1 vi\u1ec7c. Ph\u00e1i b\u1ecb x\u1eed tr\u1ea3m giam h\u1eadu. B\u1ecdn bi\u1ec1n binh d\u1ef1 vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c, k\u1ebb n\u00e0o nh\u00fat nh\u00e1t m\u00e0 l\u00f9i b\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1i \u0111i sung qu\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. L\u1ea5y V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c T\u1ea3 b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m T\u00e1c vi l\u0129nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9. H\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to. Quan Kinh do\u00e3n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c th\u1ee9 l\u00faa thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u x\u01b0ng t\u1ee5ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a b\u1eadc th\u01b0\u1ee3ng. Th\u1ef1c l\u00e0 do tr\u1eddi gi\u00e1ng Ph\u01b0\u1edbc, v\u00e0 nh\u1edd tr\u1ecb c\u00f4ng c\u00f9ng \u01a1n tr\u1ea1ch c\u1ee7a ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. Ta th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea3m t\u1ea1, kh\u00f4ng xi\u1ebft y\u00ean \u1ee7i vui m\u1eebng, n\u00ean c\u00f9ng d\u00e2n ta c\u00f9ng vui, h\u1ee3p v\u1edbi b\u00e0i th\u01a1 v\u1ecbnh \u201cN\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn kho, h\u00e0ng v\u1ea1n \u0111\u1ee5n\u201d. Ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 Kinh do\u00e3n, n\u00ean th\u1ec3 theo t\u1ea5m l\u00f2ng ta, ch\u0103m vi\u1ec7c khuy\u00ean d\u00e2n b\u1ea3o d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng, mong cho n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, nh\u00e0 n\u00e0o c\u0169ng no \u1ea5m, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng c\u1ea3nh vui th\u00e1i b\u00ecnh. N\u0103m n\u00e0y qua n\u0103m kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c ghi ch\u00e9p m\u00e3i m\u00e3i l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. \u0110\u1eebng cho l\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 m\u00e0 s\u01a1 s\u00e0i vi\u1ec7c khuy\u00ean d\u1ea1y d\u00e2n. Ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>Ban c\u00e1c th\u1ee9 qu\u1ebf cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, v\u0103n t\u1eeb vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ecb \u0111\u1ed9c ; v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7p qu\u1ea3n tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 b\u1ed5 th\u1ee5 ti\u1ebfn s\u0129, ph\u00f3 b\u1ea3ng. Tr\u01b0\u1edbc kia, ti\u1ebfn s\u0129 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p, \u0111\u1ec7 tam gi\u00e1p c\u00e1c khoa : s\u01a1 th\u1ee5 h\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu ; ph\u00f3 b\u1ea3ng : s\u01a1 th\u1ee5 ki\u1ec3m th\u1ea3o. B\u1ed5 ra ngo\u00e0i th\u00ec : ti\u1ebfn s\u0129 th\u0103ng th\u1ee5 tri ph\u1ee7 ho\u1eb7c th\u1ef1 tri ph\u1ee7, ph\u00f3 b\u1ea3ng th\u0103ng th\u1ee5 \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7 ho\u1eb7c th\u1ef1 \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng gi\u00e1p \u0111\u1ec7 \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc, th\u00ec s\u1ef1 c\u1ea5t b\u1ed5 ph\u1ea3i n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t r\u00f5 r\u00e0ng, b\u00e8n chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t danh, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb danh v\u00e0 \u0111\u1ec7 tam danh \u1edf nh\u1ea5t gi\u00e1p \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u00ecnh nguy\u00ean((1) T\u1ee9c l\u00e0 tr\u1ea1ng nguy\u00ean, b\u1ea3ng nh\u00e3n v\u00e0 th\u00e1m hoa.1), \u0111\u1ebfn k\u1ef3 s\u1ebd \u0111\u1ee3i ch\u1ecdn d\u00f9ng. \u0110\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p, \u0111\u1ec7 tam gi\u00e1p xu\u1ea5t th\u00e2n : s\u01a1 th\u1ee5 h\u00e0n l\u00e2m, vi\u00ean n\u00e0o b\u1ed5 \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u0103m, n\u1ebfu h\u01a1i quen vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u00f3 t\u00e0i gi\u1ecfi, l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1eabn c\u00e1n, th\u1ef1c xu\u1ea5t s\u1eafc th\u00ec \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. C\u00f2n \u0111\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p ti\u1ebfn s\u0129 b\u1ed5 ngay tri ph\u1ee7 ; \u0111\u1ec7 tam gi\u00e1p ti\u1ebfn s\u0129 : th\u0103ng b\u1ed5 ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 tri ph\u1ee7 ; ph\u00f3 b\u1ea3ng : th\u0103ng b\u1ed5 tri huy\u1ec7n, coi nh\u01b0 th\u1ef1 \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7 b\u1ed5 ngay tri huy\u1ec7n h\u1ea1ng \u0111\u1ea7u, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u x\u00e9t h\u1ec5 c\u00f3 khuy\u1ebft th\u00ec ngh\u1ecb b\u1ed5. C\u00f2n nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 h\u00e0m m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c th\u1ef1c m\u1eabn c\u00e1n th\u00ec kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c ni\u00ean h\u1ea1n, th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 x\u00e9t th\u1ef1c, t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 b\u1ed5 th\u1ee5.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh b\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; Qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb l\u00e0 Ng\u00f4 Ngh\u00ea b\u1ed5 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb ; th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Khinh k\u1ef5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1 b\u1ed5 sang V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung b\u1ea3o nh\u1ecb ; th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 H\u1ed3 B\u00edch b\u1ed5 th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o nh\u1ea5t ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Uy v\u0169 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1, Ph\u1ee5ng \u00e2n \u00fay Nguy\u1ec5n Y\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o ; Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i L\u1ee5c Nh\u1ecb v\u1ec7 Trung b\u1ea3o l\u00e0 Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Ph\u00ea th\u0103ng b\u1ed5 Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Uy v\u0169 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh Uy\u00ean ch\u1ebft. L\u1ea5y Tri ph\u1ee7 \u0110\u1ed7 Doanh Quan th\u0103ng b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>B\u1ed5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng Thu l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Ch\u00e2n, b\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Nh\u1eefng c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, \u1ea5m sinh ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111i h\u1eadu b\u1ed5 c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 10 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng((1) M\u1ed3ng 9 th\u00e1ng 9 \u00e2m l\u1ecbch.1). Ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 \u1ea5n quan \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu. \u1edf Kinh s\u01b0 m\u01b0a to, gi\u00f3 d\u1eef. C\u00e1i c\u00e1n c\u1edd tr\u00ean ch\u00f2i c\u1eeda b\u1ecb g\u00e3y. Ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t b\u1eb1ng, n\u01b0\u1edbc s\u00e2u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 th\u01b0\u1edbc. C\u00e1c nh\u00e0 c\u1eeda, thuy\u1ec1n b\u00e8 c\u00f4ng s\u1edf t\u01b0 gia ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t, ch\u00ecm \u0111\u1eafm. D\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i \u0111\u1ebfn h\u01a1n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, vua ng\u1ef1 l\u00ean ch\u00f2i \u1edf tr\u00ean th\u00e0nh, tr\u00f4ng ra b\u1ed1n m\u1eb7t, ng\u1eadm ng\u00f9i than r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd b\u00e3o l\u1ee5t \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ! D\u00e2n ta b\u1ecb h\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u00edt ! L\u1eadp t\u1ee9c ph\u00e1i khoa \u0111\u1ea1o, b\u1ed9 ty h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan kinh do\u00e3n, ph\u00e1t ra ti\u1ec1n, g\u1ea1o, t\u1ea3i \u0111i, chia t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 chu\u1ea9n c\u1ea5p (ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o t\u00fang m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 1 quan ti\u1ec1n, 10 b\u00e1t g\u1ea1o ; ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 3 quan ti\u1ec1n. Nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.900 h\u1ed9 : h\u1ed9 l\u1edbn, 3 quan ti\u1ec1n ; th\u1ee9 \u0111\u1ebfn 2 quan : l\u1ea1i th\u1ee9 n\u1eefa, 1 quan ; thuy\u1ec1n b\u00e8 c\u0169ng th\u1ebf).<\/p>\n<p>C\u0169ng ng\u00e0y \u1ea5y, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb b\u1ecb l\u1ee5t kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, ng\u1eadp s\u00e2u \u0111\u1ebfn 16 th\u01b0\u1edbc. D\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i nhi\u1ec1u (ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i 79 ng\u01b0\u1eddi. Nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t h\u01a1n 3.000 h\u1ed9). Tin b\u00e1o \u0111\u1ebfn vua, sai Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Di \u0111i ngay \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh, \u0111i kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n c\u1ea5p cho ; duy c\u00f3 3 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i s\u1ee9c gi\u00f3 h\u01a1i nh\u1eb9, kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i m\u1ea5y. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTa c\u0169ng l\u1ea5y l\u00e0m may cho d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y !\u201d.<\/p>\n<p>Sai Trung qu\u00e2n Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, Th\u01b0\u01a1ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean tu b\u1ed5 Hi\u1ebfu l\u0103ng((1) Hi\u1ebfu l\u0103ng : l\u0103ng Minh M\u1ec7nh (Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf).1), Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng((2) Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng : l\u0103ng v\u1ee3 Minh M\u1ec7nh (Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu).2) v\u00e0 B\u1ea3o th\u00e0nh((3) B\u1ea3o th\u00e0nh : l\u0103ng v\u1ee3 Gia Long (Cao ho\u00e0ng h\u1eadu).3). L\u1ea1i sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi 2 b\u1ed9 L\u1ec5, C\u00f4ng xem x\u00e9t c\u00e1c mi\u1ebfu c\u00f9ng v\u1edbi 2 \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean((4) Ph\u1ee5ng Ti\u00ean : th\u1edd Gia Long.4), Hi\u1ebfu T\u01b0((5) \u0110i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 : th\u1edd Minh M\u1ec7nh.5), v\u00e0 nh\u1eefng n\u01a1i mi\u1ebfu v\u0169, kho t\u00e0ng, ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, b\u1ed9, vi\u1ec7n, s\u1ea3nh, th\u1ef1, nh\u00e0 c\u1eeda trong th\u00e0nh c\u00f3 v\u00ec b\u00e3o l\u1ee5t l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i, th\u00ec chi c\u1ee7a kho \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5.<\/p>\n<p>Cho d\u00e2n 6 huy\u1ec7n thu\u1ed9c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean vay, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean \u1edf g\u1ea7n ngay ch\u1ed7 nh\u00e0 vua \u0111\u00f3ng, n\u0103m nay may \u0111\u01b0\u1ee3c thu ho\u1ea1ch m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n, kh\u00f4ng ng\u1edd ch\u1eb9t g\u1eb7p n\u1ea1n b\u00e3o l\u1ee5t : trong nh\u00e0 d\u00e2n, d\u00e0nh \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt nhi\u1ec1u \u0111\u1ec1u b\u1ecb n\u01b0\u1edbc ng\u1eadp c\u1ea3. \u0110\u1ed1i v\u1edbi n\u1ea1n nh\u00e2n k\u00eau g\u00e0o \u0111\u1ee3i c\u01a1m \u0103n \u1ea5y, ta r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, v\u1eady sai l\u1ea5y th\u00f3c kho ra 23.000 ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 cho vay : g\u1ea7n th\u00ec \u0111\u1ebfn kho \u1edf Kinh [m\u00e0 l\u0129nh], xa th\u00ec do thuy\u1ec1n ch\u1edf \u0111\u1ebfn cho. Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i cho tr\u1eeb ng\u1ea1ch tha thu\u1ebf\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 cho quan Kinh do\u00e3n r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ea5y n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, ta sinh bu\u1ed3n, ng\u1eafm tr\u0103ng kh\u00f4ng vui, b\u0103n kho\u0103n v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n, ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean gi\u1ea5c ! C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi n\u00ean th\u1ec3 theo \u00fd ta, t\u00f9y nghi ch\u1ea9n c\u1ea5p, khi\u1ebfn cho nh\u1eefng ti\u1ec3u d\u00e2n c\u00f9ng kh\u1ed1n ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi s\u1eafc, nh\u00e0 c\u1eeda \u0111\u1ed5 n\u00e1t tu b\u1ed5 l\u1ea1i d\u1ea7n d\u1ea7n. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00f4 t\u1ed9i m\u00e0 b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i, c\u00e0ng \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t, c\u0169ng n\u00ean li\u1ec7u c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t \u0111\u1ec3 c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n. Ph\u00e0m nh\u1eefng d\u00e2n \u0111\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0103n, \u0111\u1ec1u l\u00e0 con \u0111\u1ecf c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u1ee9 h\u1ea1t n\u00e0o, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho c\u1ea3 m\u1ed9t lo\u1ea1t\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHuy\u1ec7n H\u01b0\u1edbng Ho\u00e1 v\u00e0 th\u1ed5 d\u00e2n c\u00e1c ch\u00e2u, nh\u00e0 v\u00e0 s\u00e0n b\u1ecb \u0111\u1ed5 m\u1ea5t nhi\u1ec1u ; l\u00faa th\u00f3c t\u1ed5n h\u1ea1i, t\u00ecnh h\u00ecnh c\u00f9ng qu\u1eabn !\u201d.Vua sai ph\u00e1t ra mu\u1ed1i, g\u1ea1o, t\u1ea3i \u0111\u1ebfn c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>B\u1ed9 C\u00f4ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u Ph\u01b0\u1edbc h\u00e0ng, B\u00ecnh d\u01b0\u01a1ng, T\u0129nh d\u01b0\u01a1ng, An h\u1ea3i, Tu\u1ea7n h\u1ea3i r\u1ea3i r\u00e1c \u0111\u1eadu \u1edf l\u00f2ng s\u00f4ng, nh\u00e2n n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, b\u1ecb l\u1eadt \u00fap, \u0111\u1eafm ch\u00ecm !\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cPh\u01b0\u1edbc h\u00e0ng l\u00e0 thuy\u1ec1n c\u0169 c\u1ee7a ta khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i ; c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n D\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i \u0111\u1ec1u l\u00e0 chi\u1ebfn h\u1ea1m b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, sai ph\u00e1i r\u1ea5t \u0111\u1eafc l\u1ef1c. N\u1ebfu c\u00f3 gi\u00f3 b\u00e3o to, th\u00ec c\u1ea3 m\u1ed9t bang thuy\u1ec1n v\u00e0i m\u01b0\u01a1i chi\u1ebfc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o qu\u1ea3n, kh\u00f4ng lo ng\u1ea1i g\u00ec, l\u00e0m sao ch\u1ec9 m\u1ed9t s\u1ed1 thuy\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u1ec3 l\u1ee1 b\u1ecb \u0111\u1eafm ? \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u do qu\u00e2n thu\u1ef7 s\u01b0 khinh th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef, \u0111\u1ed5 cho b\u00e3o l\u1ee5t, ph\u1ecfng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? B\u1ecdn \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Hi\u1ec7p l\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Kim, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n B\u00e1 T\u00ecnh v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0u, Qu\u1ea3n v\u1ec7 L\u00ea \u0110i\u1ec3n, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay L\u00ea Lang, L\u00ea Vi\u1ebft v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ee3i, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng c\u1ea5p, c\u00e1ch l\u01b0u b\u1eaft ph\u1ea3i t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ec3 sang h\u1ed9 [c\u00e1c thuy\u1ec1n b\u1ecb \u0111\u1eafm \u1ea5y] v\u00e0o ch\u1ed7 v\u0169ng thuy\u1ec1n \u0111\u1ed7. Chu\u1ea9n cho quy\u1ec1n l\u0129nh nh\u1eefng v\u1eadt li\u1ec7u c\u00f4ng ra \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5. Thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n phi c\u0169ng b\u1ecb d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xi\u1ebft \u0111\u1ee9t ra \u0111\u01b0a \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c ! Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i ch\u01b0\u1edfng \u0110o\u00e0n V\u0103n D\u01b0 li\u1ec1u ch\u1ebft gi\u1eef thuy\u1ec1n, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho ch\u00ecm xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i \u0111\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n v\u1ec1. Vua r\u1ea5t khen ng\u1ee3i, b\u1ea1t b\u1ed5 l\u00ean ch\u1ee9c cai \u0111\u1ed9i. \u1edf c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n kh\u00e1c, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef \u0111\u1eafc l\u1ef1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u01b0u h\u1ea1ng, ngh\u1ecb c\u00f4ng, ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n b\u00e3o l\u1ee5t, t\u1ef1 x\u00e9t v\u00e0 tr\u00e1ch m\u00ecnh, c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng. Xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc ti\u1ebft Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng n\u0103m nay, b\u1ed9 L\u1ec5 xin xa gi\u00e1 \u0111i th\u01b0\u1edfng giai ti\u1ebft, \u00fd ta d\u00f9ng d\u1eb1ng m\u1ea5y ng\u00e0y m\u00e0 ch\u01b0a \u01b0ng thu\u1eadn, ngay ng\u00e1y trong l\u00f2ng nh\u01b0 c\u00f3 ch\u1ed7 ph\u1ea3i ngh\u0129, b\u00e8n ch\u1ec9 xu\u1ed1ng d\u1ee5 chi\u1ebfu l\u1ec7 ban y\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ea1i \u0111\u00ecnh. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y giai ti\u1ebft, nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00ean ch\u1ed7 cao, th\u01b0\u1edfng c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p v\u00e0 l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh mi\u1ec5n ; s\u1ef1 y\u1ebfn th\u01b0\u1edfng \u1edf trong cung c\u0169ng b\u00e3i \u0111i. L\u1ea1i c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a vi\u00ean ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, th\u00ec l\u00faa ru\u1ed9ng v\u1ee5 thu [n\u0103m nay] c\u00e1c nh\u00e0 l\u00e0m ru\u1ed9ng ai c\u0169ng khen l\u00e0 \u00edt khi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf, ta ph\u00ea b\u1ea3o ch\u1edb n\u00ean t\u1ef1 ngh\u0129 r\u1eb1ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111\u1eebng nh\u00e2n giai ti\u1ebft m\u00e0 ch\u01a1i b\u1eddi, \u0111\u1eebng v\u00ec n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a m\u00e0 r\u1ed7i r\u00e3i. C\u00e1c quan vi\u00ean trong tri\u1ec1u ch\u1eafc c\u0169ng \u0111\u1ec1u tin m\u00e0 nghe th\u1ea5y, tr\u00f4ng th\u1ea5y. Qu\u1ea3 nhi\u00ean \u0111\u1ebfn ng\u00e0y tr\u00f9ng c\u1eedu, bu\u1ed5i s\u00e1ng l\u00e1c \u0111\u00e1c m\u01b0a, \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam, cu\u1ed1i gi\u1edd D\u1eadu, gi\u00f3 n\u1ed5i t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y b\u1eafc k\u00e9o lu\u00f4n \u0111\u1ebfn gi\u1edd T\u00fd. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng 10, gi\u00f3 th\u00eam l\u00ean nh\u01b0 s\u00e1o th\u1ed5i, m\u01b0a \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng \u0111\u1ea7y ch\u1eadu, gi\u1edd D\u1ea7n, chuy\u1ec3n gi\u00f3 \u0111\u00f4ng b\u1eafc r\u1ea5t d\u1eef d\u1ed9i, bay c\u1ea3 ng\u00f3i, nh\u1ed5 c\u1ea3 c\u00e2y, m\u01b0a l\u1ee5t \u0111\u1ea7y r\u1eaby ! Qu\u00e1 n\u1eeda \u0111\u00eam, ta v\u1eabn tr\u1eb1n tr\u1ecdc, su\u1ed1t \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7 ! Ng\u00e0y h\u00f4m sau th\u00e2n \u0111i xem x\u00e9t n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, xa tr\u00f4ng l\u00e0ng m\u1ea1c t\u1ef1 nhi\u00ean sinh bu\u1ed3n ! C\u1ee9 t\u00ecnh h\u00ecnh \u1ea5y, d\u00e2n ta t\u1ea5t b\u1ecb tai h\u1ea1i. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u do ta \u0111\u1ee9c b\u1ea1c, kh\u00f4ng \u0111\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f2a kh\u00ed c\u1ee7a tr\u1eddi, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! T\u1ee9c th\u00ec xu\u1ed1ng d\u1ee5 ph\u00e1t c\u1ee7a kho ra, sai vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi L\u1ee5c b\u1ed9, chia \u0111i c\u00e1c huy\u1ec7n trong kinh th\u00e0nh \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n c\u1ea5p. R\u1ed3i th\u1ea5y quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u b\u00e1o b\u00e3o l\u1ee5t c\u00f9ng ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ta t\u1ee9c th\u00ec ph\u00e1i c\u00e1c khoa \u0111\u1ea1o ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m, \u0111i h\u1ed9i b\u00e0n \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p, mong sao cho tai n\u1ea1n c\u1ee7a d\u00e2n ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n l\u1ea1i. Nh\u1edb l\u1ea1i n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, ta ch\u1ea7u h\u1ea7u d\u01b0\u1edbi g\u1ed1i, th\u1ea5y Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta ch\u00fa tr\u1ecdng \u0111\u1ebfn v\u1eadn m\u1ea1ng c\u1ee7a d\u00e2n, xem m\u01b0a nghi\u1ec7m n\u1eafng, s\u00e1ng su\u1ed1t h\u1ebft \u1ea9n t\u00ecnh tr\u01b0\u1edbc khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra. Trong khi d\u1ea1y b\u1ea3o v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, d\u1ee5 t\u1eadn m\u1eb7t cho ta bi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam, x\u00e9t \u0111\u1ebfn s\u1eed s\u00e1ch c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, \u00edt \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t m\u00e0 nhi\u1ec1u gi\u00f3 to. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 10 [1811] l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n M\u00f9i, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 8 [1827] l\u00e0 n\u0103m \u0110inh H\u1ee3i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n [b\u00e3o]. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, xem kh\u00ed tr\u1eddi v\u00e0 s\u1eafc gi\u00f3, r\u1ea5t s\u1ee3 v\u00e0i n\u0103m sau, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 tai h\u1ea1i v\u1ec1 b\u00e3o l\u1ee5t, h\u00ecnh nh\u01b0 kh\u00ed v\u1eadn xui n\u00ean th\u1ebf ! Ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn tu t\u1ec9nh l\u1ea5y m\u00ecnh m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u1ea3o m\u00e0 tr\u00e1nh \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Ta b\u00e1i l\u0129nh l\u1eddi minh hu\u1ea5n, c\u1ea9n th\u1eadn l\u01b0u t\u00e2m, ch\u01b0a \u0111\u1ea7y 4 n\u0103m, qu\u1ea3 nhi\u00ean c\u00f3 b\u00e3o l\u1ee5t. Th\u1ef1c l\u00e0 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc c\u01a1 tr\u1eddi, m\u01b0u cho con ch\u00e1u. N\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y ta r\u1ea5t \u0111au l\u00f2ng, c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft ! Ch\u1ec9 v\u00ec ta tu\u1ed5i tr\u1ebb, kh\u00f4ng tu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9c \u0111\u1ebf tr\u1eeb b\u1ecf thi\u00ean tai, \u0111i s\u00e2u v\u00e0o ch\u1ed7 tr\u00e1ch m\u00ecnh, ch\u1ec9 ngh\u0129 th\u1ebf n\u00e0o cho v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. \u00d4i \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 bi\u1ebft nghe l\u1eddi n\u00f3i ; c\u00f2n nh\u1eefng s\u1ef1 tr\u00e1nh \u0111i \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c v\u00e0 b\u1edbt m\u00f3n \u0103n ch\u1ec9 l\u00e0 v\u0103n s\u1ee9c m\u00e0 th\u00f4i, c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho d\u00e2n ta \u0111\u00e2u ? V\u1eady cho quan vi\u00ean trong tri\u1ec1u v\u00e0 quan to \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i c\u1ee7a ta, ch\u00ednh s\u1ef1 c\u00f3 thi\u1ebfu s\u00f3t th\u00ec n\u00eau l\u00ean m\u00e0 b\u00e0y t\u1ecf, ho\u1eb7c \u1ea9n t\u00ecnh c\u1ee7a d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean tr\u00ean, ho\u1eb7c ph\u00e1p l\u1ec7nh c\u00f3 ch\u1ed7 h\u00e0 kh\u1eafc, ho\u1eb7c h\u00ecnh ng\u1ee5c c\u00f3 ch\u1ed7 l\u00e0m m\u1ea5t l\u1ebd ph\u1ea3i, h\u1ea1i l\u00e2y \u0111\u1ebfn k\u1ebb kh\u00f4ng t\u1ed9i, ho\u1eb7c t\u1ed1i t\u0103m, tr\u00ec tr\u1ec7, tr\u00e1i ph\u00e9p, l\u1ea1m h\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn x\u1ea3y ra tai n\u1ea1n kh\u00f4ng may. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n, \u0111\u1ec3 ta xem x\u00e9t m\u00e0 ch\u1ecdn d\u00f9ng\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c g\u1eb7p b\u00e3o l\u1ee5t, ta x\u00e9t m\u00ecnh, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i, ch\u01b0a bi\u1ebft c\u00f3 b\u1edfi \u0111\u00e2u, t\u1ee9c th\u00ec \u0111\u00e3 tr\u00e1ch m\u00ecnh, c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i, mong ch\u00ednh \u0111\u00ednh cho c\u00e1i ch\u1ed7 ta kh\u00f4ng k\u1ecbp. Nh\u00e2n c\u1ea3m x\u00fac l\u00e0m ra m\u1ea5y b\u00e0i th\u01a1, c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ee5c ra ban c\u1ea5p cho quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u bi\u1ebft \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a ta k\u00ednh tr\u1eddi, lo d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Ban quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m v\u00e0 Tr\u00ecnh Nho \u0111\u00e1p \u1ee9ng t\u1edd chi\u1ebfu, d\u00e2ng l\u1eddi n\u00f3i : \u201cY\u00ean d\u00e2n, l\u00e0 \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh c\u1ee7a vua ch\u00faa ; m\u00e0 l\u00e0m cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1ee5, c\u00e0ng l\u00e0 ch\u00ednh s\u1ef1 ph\u1ea3i l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Hai h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, sau khi kh\u1ed5 s\u1edf \u0111\u00e3 l\u00e2u, l\u1ea1i b\u1ecb tai n\u1ea1n ri\u00eang \u1ea5y, th\u00ec d\u00e2n tr\u00f9 m\u1eadt r\u1ed3i c\u0169ng d\u1ea7n th\u00e0nh \u0111i\u00eau h\u00e1o, m\u00e0 \u0111i\u00eau h\u00e1o l\u1ea1i r\u1ea5t v\u1ea5t v\u1ea3 h\u01a1n. H\u1ea1t ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean n\u0103m nay \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e3n \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845], nay xin ho\u00e3n \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 6, \u0111\u1ec3 th\u01b0 s\u1ef1 c\u1ea5p b\u00e1ch cho d\u00e2n. Nh\u1eefng l\u00ednh c\u1ee7a h\u1ea1t \u1ea5y tuy\u1ec3n ra, s\u1ed1 tr\u1ed1n v\u00e0 thi\u1ebfu c\u00f3 nhi\u1ec1u, c\u0169ng xin quy\u1ec1n ho\u00e3n 1 n\u0103m. L\u00faa 2 h\u1ea1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7t \u0111\u00e3 b\u1ecb tr\u00f4i h\u1ebft ; m\u1ea1 c\u1ea5y s\u1edbm l\u1ea1i b\u1ecb m\u1ea5t c\u1ea3 ! N\u1ebfu chi\u1ebfu l\u1ec7 thu thu\u1ebf, th\u1ef1c s\u1ee3 kh\u00f3 n\u1ed9p. N\u0103m nay v\u00e0 sang n\u0103m, s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf c\u00f9ng thu\u1ebf th\u00e2n ph\u1ea3i thu v\u00e0 s\u1ed1 c\u00e1c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f2n thi\u1ebfu, xin ho\u00e3n cho 1 n\u0103m, \u0111\u1ec3 th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng cho d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee9u ch\u1eefa, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 v\u00e0i vi\u1ec7c \u1ea5y, m\u00e0 ban \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u1ee9ng l\u1eddi chi\u1ebfu, \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c tr\u00e1ch. V\u1eady chu\u1ea9n th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t sa 3 cu\u1ed1n, l\u1ee5a 1 s\u00fac ; Nguy\u1ec5n Di\u1ec5m v\u00e0 Tr\u00ecnh Nho \u0111\u1ec1u 1 cu\u1ed1n sa v\u00e0 1 s\u00fac l\u1ee5a.<\/p>\n<p>B\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u00f2ng tr\u1eddi v\u00ec y\u00eau d\u00e2n ch\u00fang, t\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c m\u00e0 b\u00e1o \u0111i\u1ec1m. \u0110\u1ea5ng thi\u00ean t\u1eed th\u1ec3 theo \u0111\u1ee9c nguy\u00ean c\u1ee7a tr\u1eddi, th\u01b0\u1eddng g\u1eb7p tai bi\u1ebfn m\u00e0 bi\u1ebft s\u1ee3. Th\u1ebf cho n\u00ean th\u1ea5y m\u1eb7t tr\u1eddi ho\u1eb7c ng\u00f4i sao c\u1ea3nh c\u00e1o, c\u00f2n ph\u1ea3i nh\u1eadn l\u00e0 l\u1ed7i m\u00ecnh, hu\u1ed1ng chi nay b\u00e3o l\u1ee5t kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, h\u00e1 l\u1ea1i cho r\u1eb1ng tuy\u1ec1n do kh\u00ed v\u1eadn ? Nh\u00e2n xin \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n 3 vi\u1ec7c : 1 \u2013 Xin li\u1ec7u gi\u1ea3m b\u1edbt kh\u00f3a l\u1ec7 thanh tra ; 2 \u2013 Xin r\u00fat b\u1ecf h\u01b0 ng\u1ea1ch \u1edf s\u1ed5 c\u00e1c d\u00e2n ; 3 \u2013 Xin tha cho thu\u1ebf l\u1ec7 c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cL\u1ee5c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 n\u0103m ngo\u00e1i d\u1ecbch l\u1ec7 l\u01b0u h\u00e0nh, th\u00f3c l\u00faa k\u00e9m thu ho\u1ea1ch, xin \u0111\u1ec1u cho tha thu\u1ebf 1 n\u0103m, \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed3i ph\u1ee5c nh\u1eefng n\u1ed7i kh\u1ed5, th\u00ec c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng v\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 tuy\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 d\u00f2m d\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c ngo\u00e0i. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng ng\u0103n ch\u1eb7n tai v\u1ea1 m\u00e0 \u0111i \u0111\u1ebfn tr\u1ecb b\u00ecnh\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c h\u1ea1t \u1edf Nam K\u1ef3, \u0111\u00e3 t\u1eebng tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 ra \u00e2n r\u1ed3i, sang n\u0103m s\u1eafp \u0111\u1ebfn kh\u00e1nh ti\u1ebft, s\u1ebd l\u1ea1i ban xu\u1ed1ng \u00e2n tr\u1ea1ch. L\u1eddi t\u00e2u \u0111\u00f3 sau s\u1ebd thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cKho ch\u1ee9a th\u00f3c \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ed7 t\u00edch tr\u1eef, xin chi\u1ebfu xem trong h\u1ea1t, huy\u1ec7n n\u00e0o \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 h\u01a1i xa th\u00ec s\u1ee9c ph\u1ea3i n\u1ed9p g\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 chi ph\u00e1t\u201d. Sau khi b\u1ed9 H\u1ed9 ngh\u1ecb t\u1ea5u b\u1ed9 xin y l\u1ec7 \u0111\u1ec1u n\u1ed9p th\u1ef1c th\u00f3c. Vua chu\u1ea9n y l\u1eddi ngh\u1ecb c\u1ee7a B\u1ed9. Khi ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u01b0a xu\u1ed1ng, Giai \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc s\u1ee9c cho d\u00e2n \u1edf huy\u1ec7n S\u01a1n Vi, An L\u1ea1c v\u00e0 An L\u00e3ng xay ra g\u1ea1o \u0111em n\u1ed9p ; \u0111\u1ebfn khi c\u00f3 ch\u1ec9 d\u1ee5 qu\u1edf, Giai tr\u00ecnh b\u00e0y h\u1ebft c\u1ea3 duy\u00ean do v\u00e0 nh\u1eadn l\u1ed7i, l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cNh\u00e2n th\u1ea5y b\u1ed9 H\u1ed9 tr\u00f9 ngh\u0129 cho t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh xay g\u1ea1o, t\u01b0\u1edfng c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 thi h\u00e0nh ; hu\u1ed1ng chi hi\u1ec7n nay s\u1ed1 t\u00edch tr\u1eef n\u0103m m\u1ed9t th\u00eam l\u00ean, trong th\u00e0nh kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ecf kh\u00f4ng m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eb7t kho \u0111\u01b0\u1ee3c, xin b\u1eaft d\u00e2n n\u1ed9p g\u1ea1o, \u0111em ch\u1ee9a sang c\u00f4ng s\u1ea3nh \u1edf tr\u1ea1i l\u00ednh \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho s\u1ef1 v\u1eadn t\u1ea3i ra v\u00e0o, c\u00f3 th\u1ec3 b\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u00ed t\u1ed5n\u201d. Vua gh\u00e9t l\u00e0 c\u1ed1 ch\u1ea5p c\u00e2u n\u1ec7, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ebf kh\u00f3a v\u00e0 kho t\u00edch tr\u1eef \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai n\u1ebfu c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec kh\u00e1c ph\u1ea3i \u0111em vi\u1ec7c v\u00e0o t\u00e2u v\u00e0 \u0111\u1ee3i ch\u1ec9 d\u1ee5 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i t\u1ef1 ti\u1ec7n chuy\u00ean quy\u1ec1n ! Th\u1eed ngh\u0129 ch\u1ec9 d\u1ee5 c\u1ee7a vua ch\u01b0a ban xu\u1ed1ng m\u00e0 c\u00e1i l\u1ec7nh cho xay g\u1ea1o \u0111\u00e3 thi h\u00e0nh, th\u00ec d\u00e2n m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y cho l\u00e0 \u00e2n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ban ra ch\u0103ng ? Hay l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai cho ri\u00eang ch\u0103ng ? V\u1ea3 l\u1ea1i t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh xay ra g\u1ea1o l\u00e0 ch\u1ec9 v\u00e0o thu\u1ebf v\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m nay m\u00e0 n\u00f3i, sao \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u1ea5y m\u00e0 d\u1ef1a d\u1eabm ? N\u1ebfu cho r\u1eb1ng t\u1ec9nh th\u00e0nh kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1eb7t kho, th\u00ec ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n trong t\u1ec9nh \u0111\u1eb7t ri\u00eang ra, cho d\u00e2n c\u1ee9 n\u01a1i g\u1ea7n m\u00e0 n\u1ed9p [th\u00f3c thu\u1ebf], h\u00e1 ch\u1eb3ng r\u1ea5t ti\u1ec7n vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i b\u1eaft d\u00e2n xay g\u1ea1o, \u0111em \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 tr\u1ea1i qu\u00e2n cho r\u01a1i r\u1eafc b\u1eeba b\u00e3i ? Hu\u1ed1ng chi, t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ed3ng ni\u00ean chi ph\u00e1t ch\u1eb3ng qua 50.000 ph\u01b0\u01a1ng, m\u00e0 h\u1eb1ng n\u0103m s\u1ed1 th\u00f3c thu\u1ebf thu v\u00e0o h\u01a1n 848.000 h\u1ed9c, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u00e1c, kho ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y ch\u1eadt c\u1ea3, n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t th\u00eam kho kh\u00e1c, th\u00ec l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 v\u1eadn t\u1ea3i ra v\u00e0o b\u1edbt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u00ed t\u1ed5n ? L\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec1u sai tr\u00e1i c\u1ea3, hu\u1ed1ng chi \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua cha, \u0111\u00e3 h\u1ed3i h\u1ed9 r\u1ed3i, l\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i l\u1eddi, n\u00f3i \u0111i n\u00f3i l\u1ea1i, \u0111\u01b0a ng\u1ea7m nh\u1eefng gi\u1ecdng x\u00edch b\u00e1c th\u00ec ph\u1ecfng c\u1eady v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o m\u00e0 d\u00e1m nh\u01b0 th\u1ebf. V\u1eady Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, phi\u00ean ty T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p\u201d. T\u1ee9c th\u00ec sai \u1edf ngay ch\u1ed7 kho c\u0169, l\u00e0m l\u1ea1i 2 c\u00e1i kho l\u1ee3p ng\u00f3i \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 t\u00edch tr\u1eef.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n v\u1ec1 Kinh, \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5, cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb. B\u1ed5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Phong l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An. T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean hi\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau vi\u00ean quan, cho n\u00ean h\u1ea1 l\u1ec7nh r\u00fat b\u1edbt ch\u1ee9c l\u00e3nh binh \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y, \u0111\u1ed5i \u0111\u1eb7t 1 vi\u00ean ph\u00f3 l\u00e3nh binh. Th\u0103ng Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n h\u00f9ng \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u00e0i l\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u1ee7a ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf 2 t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a, Ngh\u1ec7 An. Tr\u01b0\u1edbc kia, 2 t\u1ec9nh Thanh \u2013 Ngh\u1ec7, c\u00e1c v\u1ec7 binh v\u1ed1n thu\u1ed9c qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf Kinh : ch\u1ee9c v\u1ec7 \u00fay, tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m ; l\u00e3nh binh, tr\u1eadt t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m ; ph\u00f3 l\u00e3nh binh, tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh : V\u1ec7 \u00fay c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf 2 t\u1ec9nh \u0111\u1ed5i t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, l\u00e3nh binh c\u0169ng \u0111\u1ed5i l\u00e0m tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, ph\u00f3 l\u00e3nh binh tr\u1eadt t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c. L\u1ea5y : th\u1ef1 L\u00e3nh binh Thanh H\u00f3a Nguy\u1ec5n Do\u00e3n \u0111\u1ed5i th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, t\u00e1c vi L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00fac, \u0111\u1ed5i th\u1ee5 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m binh, t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n, \u0111\u1ed5i th\u1ee5 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea5m binh, t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y. V\u0103n C\u00fac l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng lu\u00f4n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 dinh \u1edf Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169. L\u1ea1i b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng Nhu\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea7n So\u1ea1n l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Giao ch\u1ebft. Chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t, l\u1ea1i c\u1ea5p th\u00eam 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh T\u1ea3 \u1edf Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kh\u00e1c ch\u1ebft. Chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, c\u1ea5p th\u00eam cho 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho : Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i v\u00e0 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 Binh Phan \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh L\u00ea Khi\u00eam Quang v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 l\u1ef1a b\u1ed5, l\u1ea5y \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Phan T\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh. B\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang Chung l\u00e0m th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 N\u1ed9i, Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ed1 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, \u0111\u1ed5i l\u00e0m Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Tr\u01b0\u1ee3ng ty T\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn th\u0103ng th\u1ef1 Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Tr\u01b0\u1ee3ng ty H\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y chuy\u1ec3n qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i t\u00fac tr\u1ef1c. Th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc l\u00ean th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Loan gi\u00e1. B\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 Phan Thai l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t ; cho : th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Trung t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u00e2u th\u1ef1c th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng C\u00f4ng Th\u1eadp th\u0103ng th\u1ef1 v\u1ec7 Nh\u1ecb, V\u1ec7 \u00fay dinh Trung qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3. B\u1ed5 : Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ec7 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Thu\u1eadn l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1. Th\u0103ng : Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 L\u00ea T\u1ed1 l\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00ednh l\u00ean th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay T\u1ea3 v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, cho th\u1ef1 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu d\u0169ng thu\u1ed9c H\u1eefu qu\u00e2n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, do b\u1ea3n ch\u1ee9c sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eadu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 \u0111\u00f3ng \u1ea5n. L\u1ec7 c\u0169 : Khi \u0111\u00f3ng \u1ea5n do \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u0103n, \u1ea5n quan N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t ; v\u1ec1 sau, l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t d\u1ea7n d\u00e0 c\u0169ng d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00f3, giao nh\u1eadn v\u0103n \u00e1n c\u00f3 khi tranh bi\u1ec7n v\u1edbi c\u00e1c nha. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed : Khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c v\u00e0 Vi\u1ec7n l\u1ea1i \u0111\u1ec1u b\u1ecb l\u1ed7i. Vua nh\u00e2n \u0111\u00f3 xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ea3o \u1ea5n l\u00e0 r\u1ea5t tr\u1ecdng, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ki\u1ec3m duy\u1ec7t. Th\u1ebf l\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1eadu \u0111\u00e3i nh\u1eefng quan vi\u00ean c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00f3i n\u0103ng, mu\u1ed1n cho tr\u00ean gi\u00fap ch\u00ednh tr\u1ecb c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, d\u01b0\u1edbi nghi\u00eam k\u1ef7 lu\u1eadt cho quan tr\u01b0\u1eddng, l\u00e0m nh\u01b0 Bao Long \u0111\u1ed3, Ho\u00e0n th\u00f4ng m\u00e3((1) Bao Long \u0111\u1ed3, Ho\u00e0n th\u00f4ng m\u00e3 : Bao l\u00e0 Bao Ch\u1eedng l\u00e0m quan Long \u0111\u1ed3 c\u00e1c v\u1ec1 tri\u1ec1u nh\u00e0 T\u1ed1ng, x\u00e9t x\u1eed c\u00e1c \u00e1n r\u1ea5t nghi\u00eam minh. Ho\u00e0n l\u00e0 Ho\u00e0n \u0110i\u1ec3n v\u1ec1 \u0111\u1eddi H\u1eadu H\u00e1n, l\u00e0m ng\u1ef1 s\u1eed. Khi Ho\u00e0n c\u01b0\u1ee1i con th\u00f4ng m\u00e3 \u0111i ra \u0111\u01b0\u1eddng, ai c\u0169ng kinh s\u1ee3.1) \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi s\u1ef1 k\u00e9n ch\u1ecdn. C\u00f2n l\u1ea1i d\u1ecbch Vi\u1ec7n \u1ea5y ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai khi\u1ebfn m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho d\u1ef1a v\u00e0o ch\u1ed7 th\u1ea7n th\u1ebf m\u00e0 x\u00e9t h\u1ea1ch, th\u00ec b\u1ecdn kia \u0111\u1ec1u l\u00e0 h\u1ea1ng nh\u1ecf nh\u1eb7t, b\u1edfi v\u00ec n\u00f3 m\u00e0 sinh th\u00f3i ng\u00f4ng ngh\u00eanh, t\u1ef1 ngh\u0129 m\u00ecnh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, m\u1ea1o x\u01b0ng danh s\u1eafc, h\u1ed1ng h\u00e1ch nhi\u1ec1u chuy\u1ec7n. C\u00e1o m\u01b0\u1ee3n oai h\u00f9m, ru\u1ed3i b\u00e1m \u0111u\u00f4i ng\u1ef1a, t\u1ec7 h\u1ea1i k\u1ec3 \u0111\u00e2u cho h\u1ebft. V\u1eady xin ph\u1ea3i n\u00ean t\u1ecf l\u1eddi r\u0103n b\u1ea3o \u0111\u1ec3 ng\u0103n c\u1ea5m d\u1ea7n \u0111i : T\u1eeb nay v\u1ec1 sau khi d\u00f9ng \u0111\u1ebfn b\u1ea3o \u1ea5n, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc thi h\u00e0nh. Chu\u1ea9n cho Khoa \u0111\u1ea1o v\u1eabn d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c ki\u1ec3m duy\u1ec7t, n\u1ebfu x\u00e9t c\u00f3 s\u1ef1 sai tr\u00e1i, ho\u1eb7c c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng g\u00ec kh\u00e1c, th\u00ec cho c\u1ee9 th\u1ef1c h\u1eb7c t\u00e2u. N\u1ebfu ki\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, th\u00ec c\u1ee9 nh\u1eb1m tr\u1ef1c th\u1ea7n khoa \u0111\u1ea1o v\u00e0 B\u1ed9, C\u00e1c m\u00e0 h\u1ecfi t\u1ed9i. C\u00f2n l\u1ea1i d\u1ecbch trong Vi\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1m d\u1ef1\u201d.<\/p>\n<p>C\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n b\u1ecb c\u00e1t b\u1ed3i l\u1ea5p. Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840] \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ed3i l\u1ea5p, l\u1ea1i khai ra ; nay l\u1ea1i b\u1ecb c\u00e1t b\u1ed3i. Tuy b\u1edfi s\u00f3ng gi\u00f3 xung k\u00edch, c\u0169ng do \u0111\u1ea5t c\u00e1t d\u1ec5 chuy\u1ec3n \u0111i. N\u00ean \u0111\u1ee3i khi t\u1ea1nh n\u1eafng, s\u1ebd ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng khai \u0111\u00e0o \u0111\u1ec3 cho l\u01b0u th\u00f4ng.<\/p>\n<p>T\u00ean ph\u1ea1m c\u00f2n tr\u1ed1n tho\u00e1t \u1edf t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 B\u1ebf V\u0103n C\u00e1n b\u1ecb x\u1eed t\u1eed. C\u00e1n l\u00e0 \u0111\u1ea3ng m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c V\u00e2n. Khi V\u00e2n b\u1ecb thua, C\u00e1n c\u1ea1o \u0111\u1ea7u, tr\u1ed1n sang \u0111\u1ea5t nh\u00e0 Thanh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u00e9n v\u1ec1, b\u1ecb quan qu\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u1ef1c h\u00ecnh. Tri ph\u1ee7 Tr\u00f9ng Kh\u00e1nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n v\u00e0 c\u00e1c b\u1ed9 bi\u1ec1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ti\u1ec1n b\u1ea1c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>R\u00fat b\u1edbt ng\u1ea1ch th\u1ee3 \u1edf \u201cNg\u1ecdc di\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5c\u201d. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long [1802-1819], d\u00e2n x\u00e3 Nh\u1ecb Kh\u00ea (Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u00ecnh 3 th\u00f4n), thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc sung Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7n t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5c ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, tr\u1ed1n thi\u1ebfu \u0111i nhi\u1ec1u. Quan t\u1ec9nh x\u00e9t th\u1ef1c, t\u00e2u l\u00ean ; vua b\u00e8n chu\u1ea9n cho r\u00fat b\u1edbt ng\u1ea1ch th\u1ee3, theo s\u1ed5, ch\u1ecdn sung l\u00e0m qu\u00e2n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f3 n\u1ea1n c\u1ecdp. Sai Qu\u1ea3n v\u1ec7 Phan Ng\u1ecdc L\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n, d\u00e2n \u0111i b\u1eaft. Th\u01b0\u1edfng cho 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Tr\u1ea1i A Nh\u00e2n t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a \u0111em c\u1ed1ng con voi. Sai l\u1ea5y \u1edf kho ra, n\u1ec9 v\u00e0 l\u1ee5a hoa lam, th\u01b0\u1edfng cho.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00f4 th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n (L\u00ea Lang gi\u1eef thuy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc H\u00e0ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, v\u00ec g\u1eb7p n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, \u0111\u1ec3 thuy\u1ec1n ch\u00ecm \u1ee5p m\u1ea5t, b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng ng\u1eafn ; ph\u00e1t giao v\u00e0o thuy\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c ; cho n\u00ean l\u1ea5y T\u00f4 thay v\u00e0o). Sau, thuy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc H\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda l\u1ea1i xong, L\u00ea Lang \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c nguy\u00ean h\u00e0m.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u l\u1ea1i xin l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. Vua y cho. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, H\u1ef1u t\u1eeb \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, l\u01b0u Nguy\u1ec5n V\u0103n Bi\u1ec3u \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 d\u00f2 x\u00e9t, kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u1ea1i t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cHai huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110i\u1ec7n v\u00e0 \u0110\u1ec3 \u0110\u1ecbnh gi\u00e1p gi\u1edbi v\u1edbi c\u00e1c t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n, li\u1ec1n \u0111\u1ea5t nh\u00e0 Thanh, \u0111\u1ecba th\u1ebf hi\u1ec3m tr\u1edf k\u00e9o d\u1ecdc d\u00e0i. B\u1ecdn gi\u1eb7c ph\u1ea1m c\u1ee9 khi \u1ea9n khi hi\u1ec7n \u1edf r\u1eebng r\u1eadm, h\u1ec5 nghe th\u1ea5y quan qu\u00e2n th\u00e1m b\u1eaft, th\u00ec l\u1ea1i tr\u1ed1n sang \u0111\u1ea5t nh\u00e0 Thanh ; quan qu\u00e2n r\u00fat v\u1ec1, ch\u00fang l\u1ea1i n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u \u1edf s\u00e0o huy\u1ec7t c\u0169. Binh d\u00f5ng \u1edf \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang ch\u1ec9 c\u00f3 100 t\u00ean, \u0111\u00e3 t\u1eebng nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng k\u1ebf \u0111\u00e1nh b\u1eaft, nh\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. Nay, l\u00faa \u0111\u00e3 ch\u00edn, lam ch\u01b0\u1edbng h\u01a1i nh\u1eb9, th\u1ea7n xin l\u0129nh \u0111em bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n b\u1eaft. L\u1ea1i xin khoan r\u1ed9ng cho m\u1ed9t h\u1ea1n 5 th\u00e1ng, \u0111\u1ec3 chi\u00eau t\u1eadp th\u1ed5 h\u00e0o, khi\u1ebfn cho t\u1ef1 d\u1ee5 gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn m\u00e0 b\u1eaft. V\u00e0 th\u00f4ng t\u01b0 c\u1ea3 sang t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng T\u00e2y c\u00f9ng Cao B\u1eb1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean v\u00e0 L\u1ea1ng S\u01a1n \u0111\u1ec1u theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn m\u00ecnh m\u00e0 canh ph\u00f2ng. V\u1ec7 binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh v\u00e0 c\u01a1 l\u00ednh S\u01a1n d\u0169ng t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c h\u01a1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c, xin ph\u00e1i \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, cho 1.000 qu\u00e2n \u0111\u1ebfn gi\u00fap m\u1ed9t tay. C\u00f2n nh\u01b0 qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng xin \u0111em theo 300 l\u1ea1ng b\u1ea1c \u1edf kho \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n mua b\u00e1n, trao \u0111\u1ed5i\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1i \u0111\u1ea1o d\u00f9ng qu\u00e2n, kh\u00e9o m\u00e0 ch\u1eadm kh\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ee5ng m\u00e0 ch\u00f3ng. Nay \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u lam ch\u01b0\u1edbng, \u0111\u00f3ng l\u00e2u \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn qu\u00e2n, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch, t\u1ea5t ph\u1ea3i ph\u00e1i \u0111i do th\u00e1m xem c\u00f3 \u0111\u00edch th\u1ef1c kh\u00f4ng, r\u1ed3i m\u1edbi \u0111em qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn v\u00e2y b\u1eaft, th\u00ec 1, 2 th\u00e1ng m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh c\u00f4ng. N\u1ebfu v\u1ed9i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ngay, khi\u1ebfn ch\u00fang nghe tin m\u00e0 tr\u1ed1n xa, t\u1ef1 m\u00ecnh ng\u1ed3i \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i k\u1ef3 h\u1ea1n, h\u00e1 ch\u1eb3ng m\u1ecfi m\u1ec7t qu\u00e2n ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng l\u00e2u m\u00e0 t\u1ed1n ph\u00ed l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c ? C\u00f2n nh\u01b0 qu\u00e2n \u0111i h\u00e0ng ngh\u00ecn d\u1eb7m, kh\u00f4ng l\u1ebd ch\u1ec9 tay kh\u00f4ng m\u00e0 nh\u1edd \u1edf ng\u01b0\u1eddi ! Chu\u1ea9n cho \u0111em theo nh\u1eefng l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng chuy\u1ec3n v\u1eadn cho \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, sao cho qu\u00e2n nhu \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ebf, th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n c\u00e1c vi\u1ec7c kh\u00e1c \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n y nh\u01b0 l\u1eddi xin m\u00e0 thi h\u00e0nh\u201d. R\u1ed3i vua truy\u1ec1n d\u1ee5 cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c ph\u00e1i ra 1 v\u1ec7 bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai tr\u00edch ph\u00e1i 200 qu\u00e2n \u1edf c\u01a1 S\u01a1n d\u0169ng, \u0111\u1ec1u l\u1ec7 thu\u1ed9c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ph\u00e2n ph\u00e1i ; 3 t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng v\u00e0 Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i binh d\u00f5ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo \u0111\u1ecba ph\u1eadn m\u00e0 ph\u00f2ng th\u1ee7.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, H\u1ed3 H\u1ef1u trong t\u1eadp t\u1ea5u th\u1ec9nh an v\u1ec1 th\u00e1ng m\u1ea1nh thu, c\u00f3 n\u00f3i c\u1ea3 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c trong h\u1ea1t c\u00f2n c\u00f3 2 t\u00ean t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c l\u1ea9n tr\u1ed1n \u0111\u00e3 l\u00e2u, ch\u1ec9 s\u1ed1ng cho qua ng\u00e0y ; [H\u1ed3 H\u1ef1u] hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f9 t\u00ednh v\u1ec1 s\u1ef1 c\u01a1 th\u00e1m b\u1eaft. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, khi ng\u01b0\u01a1i c\u00e1o t\u1eeb \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ta \u0111\u1ec3 \u0111i cung ch\u1ee9c, ta \u0111\u00e3 di\u1ec7n d\u1ee5 \u00e2n c\u1ea7n, th\u1ebf m\u00e0 v\u1eeba m\u1edbi \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u00e3 coi nh\u01b0 xa c\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc th\u1ec1m nh\u00e0 vua \u0111\u1ebfn mu\u00f4n d\u1eb7m. Kh\u00f4ng th\u1ec9nh m\u1ec7nh m\u00e0 k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, th\u00ec ra s\u1ee3 lam ch\u01b0\u1edbng, kh\u00f4ng s\u1ee3 ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc ! Sao kh\u00f4ng nh\u1edb l\u1ea1i l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 r\u0103n ch\u1eeba \u01b0 ? Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p m\u00e0 b\u1eaft t\u00ean gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u0111\u00f3, \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 l\u1ea1i 2 ch\u1eef \u201cxong vi\u1ec7c\u201d cho ta. Kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea7n ch\u1eeb, \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang tr\u1ed1n xa ! Ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam, \u0111\u1eebng n\u00f3i l\u00e0 kh\u00f4ng r\u0103n b\u1ea3o tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : Khi nh\u1eefng t\u1eadp h\u1ea1p t\u00e2u l\u00ean, n\u1ebfu c\u00f3 ch\u1eef ch\u00e2u ph\u00ea b\u1ea3o ban g\u00ec ph\u00e1t xu\u1ed1ng, th\u00ec sau khi tu\u00e2n l\u0129nh, s\u1ebd ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean v\u00e0 \u0111em c\u1ea3 t\u1eadp tr\u01b0\u1edbc n\u1ed9p tr\u1ea3 l\u1ea1i. H\u1ef1u kh\u00f4ng theo l\u1ec7, b\u1ecb b\u1ed9 th\u1ea7n tham h\u1eb7c ; \u0111\u1ebfn khi t\u00e2u v\u1ec1, l\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb l\u00e0 tu\u1ed5i gi\u00e0 qu\u00ean \u0111i m\u00e0 thu\u1ed9c ty kh\u00f4ng tra \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ec7 b\u1ea9m bi\u1ec7n \u0111\u1ec3 t\u1ef1 g\u1ee1 l\u1ed7i.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cH\u1ef1u l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c quan to \u1edf ch\u1ed1n bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng ; n\u1ebfu t\u1eebng vi\u1ec7c, c\u1ee9 ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i thu\u1ed9c ty nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1edbi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c ch\u1ee9c ph\u1eadn ra sao ? Hu\u1ed1ng chi nh\u1eefng t\u1eadp ch\u00e2u ph\u00ea phong l\u1ea1i ph\u00e1t \u0111i, t\u1ea5t ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n xem \u1edf ch\u1ed7 nh\u00e0 k\u00edn, sao \u0111\u1ec3 thu\u1ed9c l\u1ea1i bi\u1ebft \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c ! Th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u0103n ch\u1eeba, l\u1ea1i r\u1ea5t c\u00e0n b\u1eady, \u0111\u1ed5 l\u1ed7i cho ng\u01b0\u1eddi ! V\u1eady h\u00e3y t\u1ea1m theo lu\u1eadt l\u1ec7, x\u1eed gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p. N\u1ebfu t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 h\u00f2ng mong \u00e2n \u0111i\u1ec3n khoan h\u1ed3ng ; n\u1ebfu h\u1ebft h\u1ea1n m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, th\u00ec t\u1ed9i l\u1ea1i t\u1ed9i th\u00eam, ph\u1ea3i nghi\u00eam tr\u1ecb kh\u00f4ng tha \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh chuy\u00ean tr\u00e1ch \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u00e2n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u1ec9nh Nam B\u1eafc \u0111\u1eb7t th\u00eam ph\u00f3 l\u00e3nh binh. Vua cho r\u1eb1ng, v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u00f4ng coi bi\u1ec1n binh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00ean chuy\u00ean tr\u00e1ch tr\u00f4ng coi nh\u01b0 c\u0169, c\u00f3 ch\u1ed7 ph\u1ea3i t\u00f9y nhi\u1ec1u vi\u1ec7c hay \u00edt vi\u1ec7c m\u00e0 th\u00eam ra hay b\u1edbt \u0111i, \u0111\u1ec3 chia nhau tr\u00f4ng coi cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 Binh b\u00e0n b\u1ea1c cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n th\u1ecfa. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 cho r\u1eb1ng, v\u1ec1 c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u00e2n v\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh c\u00e1c tr\u1ef1c, c\u00e1c t\u1ec9nh tr\u00f4ng coi, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh tu\u00e2n h\u00e0nh ; \u0111\u1ebfn sau Nam B\u1eafc \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t m\u1ed7i h\u1ea1t 1 ph\u00f3 l\u00e3nh binh, c\u00e1c v\u1ec7 c\u01a1 thu\u1ed9c c\u00e1c t\u1ec9nh l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ed1 qu\u00e2n m\u1edbi th\u00eam ra hay m\u1edbi r\u00fat \u0111i, l\u00e0m cho s\u1ed1 qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c chia ra \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi nhi\u1ec1u \u00edt kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u. Nay xin theo ch\u1ed7 th\u00edch trung ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh : t\u1ec9nh n\u00e0o 1 vi\u00ean l\u00e3nh binh, th\u00ec bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c h\u1ea1t t\u1ed5ng g\u1ecdi l\u00e0 qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, chuy\u00ean do [vi\u00ean l\u00e3nh binh] th\u1ed1ng qu\u1ea3n ; t\u1ec9nh n\u00e0o ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh 2 vi\u00ean ho\u1eb7c 3 vi\u00ean, th\u00ec c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh chia l\u00e0m ch\u00e1nh ti\u00eau, ph\u00f3 ti\u00eau v\u00e0 t\u1ea3 h\u1eefu ph\u00f3 ti\u00eau binh. Ch\u00e1nh ti\u00eau binh do l\u00e3nh binh th\u1ed1ng qu\u1ea3n ; ph\u00f3 ti\u00eau binh v\u00e0 t\u1ea3 h\u1eefu ph\u00f3 ti\u00eau binh do ph\u00f3 l\u00e3nh binh th\u1ed1ng qu\u1ea3n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. L\u1ea1i n\u1eefa, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An nguy\u00ean c\u00f3 1 vi\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh v\u1ec1 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0, nay gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, c\u00f2n 4 v\u1ec7 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u0111\u1ed5i giao L\u00e3nh binh th\u1ed1ng qu\u1ea3n. C\u00e1c \u0111\u1ed9i tu\u1ea7n h\u00e0nh, ph\u00e1o th\u1ee7 \u1edf t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a v\u00e0 Ngh\u1ec7 An tr\u01b0\u1edbc do Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ki\u00eam qu\u1ea3n, nay \u0111\u1ed5i giao Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay ki\u00eam qu\u1ea3n, \u0111\u1ec3 cho c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c t\u1ec9nh. Ph\u00e0m c\u00e1c Th\u1ee7y v\u1ec7 \u0111\u1ec1u do L\u00e3nh binh th\u1ed1ng qu\u1ea3n. Duy L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u01b0\u01a1ng \u1edf v\u00e0o \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u ph\u1ea3i ch\u1ed1ng gi\u1eef, s\u1ef1 th\u1ec3 h\u01a1i kh\u00e1c th\u00ec Th\u1ee7y v\u1ec7 trong h\u1ea1t \u1ea5y do Ph\u00f3 l\u00e3nh binh qu\u1ea3n nhi\u1ebfp :<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam cai qu\u1ea3n c\u00e1c ch\u00e1nh ti\u00eau binh to\u00e0n h\u1ea1t, 2 v\u1ec7 t\u1ea3 h\u1eefu qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam v\u00e0 tr\u00fa ph\u00f2ng \u0111\u00e0i t\u1ea5n 5 th\u00e0nh nh\u01b0 th\u00e0nh \u0110i\u1ec7n H\u1ea3i, th\u00e0nh An H\u1ea3i, ch\u00f2i s\u00fang Ph\u00f2ng H\u1ea3i, ch\u00f2i s\u00fang \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i, \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam 3 c\u01a1 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu Qu\u1ea3ng Nam, c\u01a1 Nam t\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed9i Nam tr\u00e1ng, c\u1ed9ng 5 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 c\u01a1 T\u0129nh Man ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Ngh\u0129a t\u01b0\u1ee3ng, th\u1ee7y v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, 2 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 3 c\u01a1 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, th\u1ee7y v\u1ec7 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, c\u1ed9ng 4 v\u1ec7 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 2 v\u1ec7 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh T\u1ea3, H\u1eefu, 3 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, 3 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, 6 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ec7 Ph\u00fa Y\u00ean, c\u01a1 Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ed9i Ph\u00fa t\u01b0\u1ee3ng, v\u1ec7 Th\u1ee7y Ph\u00fa Y\u00ean, c\u1ed9ng 3 v\u1ec7, c\u00f3 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ec7 Kh\u00e1nh H\u00f2a, c\u01a1 Kh\u00e1nh H\u00f2a, \u0111\u1ed9i Ho\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng, v\u1ec7 Th\u1ee7y Kh\u00e1nh H\u00f2a, c\u1ed9ng 3 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh, v\u1ec7 B\u00ecnh Thu\u1eadn, 2 c\u01a1 B\u00ecnh Thu\u1eadn t\u1ea3, h\u1eefu, \u0111\u1ed9i Thu\u1eadn t\u01b0\u1ee3ng, 2 v\u1ec7 B\u00ecnh Thu\u1eadn T\u1ea3, H\u1eefu th\u1ee7y, c\u1ed9ng 5 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau c\u1ee7a m\u00ecnh, 2 c\u01a1 Bi\u00ean H\u00f2a T\u1ea3, H\u1eefu, \u0111\u1ed9i Bi\u00ean t\u01b0\u1ee3ng 2 v\u1ec7 Bi\u00ean H\u00f2a T\u1ea3, H\u1eefu th\u1ee7y, c\u1ed9ng 4 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 : Gia trung, Gia ti\u1ec1n, Gia t\u1ea3, Gia h\u1eefu, Gia h\u1eadu, 2 v\u1ec7 Gia \u0110\u1ecbnh, T\u1ea3 h\u1eefu Th\u1ee7y s\u01b0, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110i\u1ec7n ti\u1ec1n, \u0110\u1ecbnh t\u1ea3, \u0110\u1ecbnh h\u1eefu, \u0110\u1ecbnh h\u1eadu, \u0111\u1ed9i Gia t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 5 c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 4 c\u01a1 V\u0129nh ti\u1ec1n, V\u0129nh t\u1ea3, V\u0129nh h\u1eefu, V\u0129nh h\u1eadu, c\u01a1 V\u0169 C\u1ef1, 2 v\u1ec7 V\u0129nh Long T\u1ea3, H\u1eefu th\u1ee7y, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 4 c\u01a1 Long ti\u1ec1n, Long t\u1ea3, Long h\u1eefu, Long h\u1eadu, 2 c\u01a1 Long nhu\u1ec7 t\u1ea3, h\u1eefu, c\u1ed9ng 6 c\u01a1.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 2 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Trung, Ti\u1ec1n, 2 v\u1ec7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng T\u1ea3, H\u1eefu th\u1ee7y, c\u1ed9ng 4 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 3 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng t\u1ea3, h\u1eefu, h\u1eadu, \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u00e1ng, c\u1ed9ng 3 c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, c\u01a1 Trung An Giang, v\u1ec7 Th\u1ee7y An Giang, c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n T\u1ea3 ph\u00f3 ti\u00eau binh, 2 c\u01a1 An Giang T\u1ea3, H\u1eefu ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh qu\u1ea3n n\u1eefa cai qu\u1ea3n H\u1eefu ph\u00f3 ti\u00eau binh, 2 c\u01a1 An Giang Ti\u1ec1n, H\u1eadu.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, c\u01a1 H\u1eefu, H\u00e0 Ti\u00ean v\u1ec7 Th\u1ee7y, H\u00e0 Ti\u00ean c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, c\u01a1 t\u1ea3 H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man v\u00e0 2 \u0111\u1ed9i Tr\u1ecb tr\u00e1ng nh\u1ea5t, nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i Tr\u1ecb t\u01b0\u1ee3ng, v\u1ec7 Th\u1ee7y Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, c\u1ed9ng 3 v\u1ec7, c\u01a1, 3 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, v\u1ec7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u01a1 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 4 \u0111\u1ed9i B\u00ecnh tr\u00e1ng nh\u1ea5t, nh\u1ecb, tam, t\u1ee9, 2 \u0111\u1ed9i Qu\u1ea3ng t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t, nh\u1ecb, v\u1ec7 Th\u1ee7y Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, c\u1ed9ng 3 v\u1ec7, c\u01a1, 6 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, 5 v\u1ec7 Uy v\u0169, D\u01b0\u01a1ng v\u0169, Minh v\u0169, Ti\u1ec7p v\u0169, Ch\u1ea5n v\u0169 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1, 2 v\u1ec7 H\u00e0 T\u0129nh T\u1ea3, H\u1eefu v\u00e0 \u0111\u1ed9i T\u0129nh t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 v\u1ec7 Ho\u00e0n v\u0169, Ph\u1ea5n v\u0169, Trung v\u0169, Tr\u00e1ng v\u0169, Th\u1eafng v\u0169 thu\u1ed9c dinh Ti\u1ec1n phong v\u00e0 4 v\u1ec7 Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, H\u1eefu qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0, c\u1ed9ng 9 v\u1ec7 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 v\u1ec7 Ngh\u1ecb v\u0169, Di\u1ec7u v\u0169, \u0110\u1ecbnh v\u0169, Nghi\u00eam v\u0169, Thi\u1ec7n v\u0169 thu\u1ed9c dinh Long v\u00f5, v\u00e0 3 \u0111\u1ed9i Ngh\u1ec7 An v\u1ec7, An tr\u00e1ng, An t\u01b0\u1ee3ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh, c\u1ed9ng 6 v\u1ec7, 3 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 v\u1ec7 Tuy\u00ean v\u0169, T\u00fac v\u0169, Cung v\u0169, Ngh\u0129a v\u0169, H\u00f9ng v\u0169 thu\u1ed9c dinh H\u1ed5 oai, 2 v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 T\u1ea3, H\u1eefu, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 v\u1ec7 Ki\u1ec7n v\u0169, Qu\u1ea3ng v\u0169, C\u01b0\u1eddng v\u0169, Tr\u00e1ng v\u0169, Nhu\u1ec7 v\u0169 thu\u1ed9c dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, v\u00e0 c\u01a1 Thanh h\u00f9ng, 2 \u0111\u1ed9i Thanh H\u00f3a Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i Thanh t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 6 v\u1ec7, c\u01a1, 3 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, 5 c\u01a1 Ninh B\u00ecnh Trung, Ti\u1ec1n, T\u1ea3, h\u1eefu, H\u1eadu, c\u01a1 Ninh h\u00f9ng v\u00e0 3 \u0111\u1ed9i Ninh B\u00ecnh Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, \u0111\u1ed9i Ninh t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 6 c\u01a1, 4 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung ch\u1ea5n, Ti\u1ec1n ch\u1ea5n, T\u1ea3 ch\u1ea5n, H\u1eefu ch\u1ea5n, H\u1eadu ch\u1ea5n \u1edf Trung qu\u00e2n, v\u00e0 v\u1ec7 H\u00e0 N\u1ed9i, v\u1ec7 Th\u1ee7y H\u00e0 N\u1ed9i, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung \u0111\u1ecbnh, Ti\u1ec1n \u0111\u1ecbnh, T\u1ea3 \u0111\u1ecbnh, H\u1eefu \u0111\u1ecbnh \u1edf Trung qu\u00e2n, \u0111\u1ed9i H\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng, 2 \u0111\u1ed9i H\u00e0 thanh nh\u1ea5t, nh\u1ecb, c\u1ed9ng 5 c\u01a1, 7 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung c\u01b0\u1eddng, Ti\u1ec1n c\u01b0\u1eddng, T\u1ea3 c\u01b0\u1eddng, H\u1eefu c\u01b0\u1eddng, H\u1eadu c\u01b0\u1eddng \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n, v\u00e0 v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh, 3 v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh Th\u1ee7y s\u01b0, Trung T\u1ea3, H\u1eefu, c\u1ed9ng 9 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung ti\u1ec7p, Ti\u1ec1n ti\u1ec7p, T\u1ea3 ti\u1ec7p, H\u1eefu ti\u1ec7p, H\u1eadu ti\u1ec7p \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n, v\u00e0 2 c\u01a1 Nam \u0110\u1ecbnh t\u1ea3, h\u1eefu, \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh t\u01b0\u1ee3ng, 2 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh ngh\u0129a nh\u1ea5t, nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh uy, c\u1ed9ng 7 c\u01a1, 4 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, v\u1ec7 H\u01b0ng Y\u00ean, 2 \u0111\u1ed9i H\u01b0ng Y\u00ean nh\u1ea5t, nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i Th\u1ee7y s\u01b0, c\u1ed9ng 1 v\u1ec7, 3 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung ki\u00ean, Ti\u1ec1n ki\u00ean, T\u1ea3 ki\u00ean, H\u1eefu ki\u00ean, H\u1eadu ki\u00ean \u1edf T\u1ea3 qu\u00e2n, 3 v\u1ec7 Trung, T\u1ea3, H\u1eefu qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, c\u1ed9ng 8 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung nhu\u1ec7, Ti\u1ec1n nhu\u1ec7, T\u1ea3 nhu\u1ec7, H\u1eefu nhu\u1ec7, H\u1eadu nhu\u1ec7 \u1edf T\u1ea3 qu\u00e2n v\u00e0 v\u1ec7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ed9i H\u1ea3i t\u01b0\u1ee3ng, 2 \u0111\u1ed9i H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng nh\u1ea5t, nh\u1ecb, c\u1ed9ng 6 v\u1ec7, c\u01a1, 3 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau binh v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean, 4 v\u1ec7 c\u01a1 Qu\u1ea3ng h\u00f9ng, v\u00e0 \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n h\u1ea3i, c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung h\u00f9ng, Ti\u1ec1n h\u00f9ng, T\u1ea3 h\u00f9ng, H\u1eefu h\u00f9ng, H\u1eadu h\u00f9ng \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n, v\u00e0 v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y, c\u01a1 S\u01a1n d\u0169ng, c\u1ed9ng 7 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung d\u0169ng, Ti\u1ec1n d\u00f9ng, T\u1ea3 d\u0169ng, H\u1eefu d\u0169ng, H\u1eadu d\u0169ng \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n v\u00e0 3 \u0111\u1ed9i S\u01a1n T\u00e2y nh\u1ea5t, nh\u1ecb, tam, \u0111\u1ed9i S\u01a1n t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 5 c\u01a1, 4 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh\u00a0 cai qu\u1ea3n ch\u00e1nh ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung uy, Ti\u1ec1n uy, T\u1ea3 uy, H\u1eefu uy, H\u1eadu uy \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n v\u00e0 v\u1ec7 B\u1eafc Ninh, 2 c\u01a1 B\u1eafc Ninh trung, t\u1ea3, c\u1ed9ng 8 v\u1ec7, c\u01a1 ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n Ph\u00f3 ti\u00eau binh, 5 c\u01a1 Trung th\u1eafng, Ti\u1ec1n th\u1eafng, T\u1ea3 th\u1eafng, H\u1eefu th\u1eafng, H\u1eadu th\u1eafng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n, v\u00e0 7 \u0111\u1ed9i B\u1eafc h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i B\u1eafc t\u01b0\u1ee3ng, c\u1ed9ng 5 c\u01a1, 8 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, v\u1ec7 H\u01b0ng H\u00f3a, c\u01a1 H\u01b0ng h\u00f9ng, v\u00e0 \u0111\u1ed9i H\u01b0ng H\u00f3a, c\u1ed9ng 2 v\u1ec7, c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, c\u01a1 H\u00f9ng tuy\u00ean, v\u00e0 2 \u0111\u1ed9i Tuy\u00ean Quang nh\u1ea5t, nh\u1ecb c\u1ed9ng 1 c\u01a1, 2 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, 3 \u0111\u1ed9i, c\u01a1 Th\u00e1i h\u01b0ng, c\u01a1 Th\u00e1i d\u0169ng, \u0111\u1ed9i Th\u00e1i Nguy\u00ean, c\u1ed9ng 2 c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(L\u00e3nh binh t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, 3 \u0111\u1ed9i, c\u01a1 L\u1ea1ng h\u00f9ng, c\u01a1 L\u1ea1ng d\u0169ng, \u0111\u1ed9i L\u1ea1ng S\u01a1n, c\u1ed9ng 2 c\u01a1, 1 \u0111\u1ed9i.<\/p>\n<p>(Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng cai qu\u1ea3n qu\u00e2n b\u1ea3n ti\u00eau, c\u01a1 Cao h\u00f9ng).<\/p>\n<p>Vua chu\u1ea9n cho y ngh\u1ecb thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : Ph\u00e0m ch\u00e1nh giai m\u1edbi th\u0103ng, t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, c\u1ee9 2 th\u00e1ng m\u1ed9t k\u1ef3 h\u1ed9i l\u00e0m danh s\u00e1ch, \u0111\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c vua khuy\u00ean son, theo v\u00e0o ban l\u00e0m vi\u1ec7c. N\u1ebfu s\u1ed1 khuy\u1ebft vi\u00ean nhi\u1ec1u, c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 b\u1ed5 ngay th\u00ec l\u00e0m danh s\u00e1ch v\u00e0o ng\u00e0y b\u1ed5 quan, kh\u00f4ng c\u00e2u n\u1ec7 v\u00e0o h\u1ea1n 2 th\u00e1ng. N\u1ebfu ai \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u1ea5n quan, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean cho v\u00e0o N\u1ed9i c\u00e1c, th\u00ec theo l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y ban, kh\u00f4ng ph\u1ea3i x\u1ebfp th\u1ee9 t\u1ef1 danh s\u00e1ch l\u1ea1i. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ecbnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 t\u00f9y b\u00e1i trong l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng t\u1ef1. Tr\u01b0\u1edbc kia, v\u00e0o nh\u1eadt k\u1ef3 l\u1ec5 mi\u1ebfu h\u01b0\u1edfng, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba t\u1ebf, b\u1ed3i t\u1ebf \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu t\u1eebng ban, t\u00f9y b\u00e1i \u1edf tr\u01b0\u1edbc mi\u1ebfu \u0111\u00ecnh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua th\u1ea5y m\u00f9a thu, m\u00f9a \u0111\u00f4ng nhi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc, s\u1ee3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 m\u01b0a \u1ea9m \u01b0\u1edbt ho\u1eb7c l\u1ed1i v\u00e0o ch\u1ed7 nghi ti\u1ebft, m\u1edbi sai b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : Ph\u00e0m l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng t\u1ef1 v\u1ec1 m\u00f9a thu, m\u00f9a \u0111\u00f4ng, n\u1ebfu g\u1eb7p m\u01b0a d\u1eef th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba t\u1ebf : ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ee9ng \u1edf tr\u00ean th\u1ec1m mi\u1ebfu ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ed3i t\u1ef1 : ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1ee9 ph\u1ea9m \u1ea5n quan, v\u00f5 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ee9ng tr\u00ean th\u1ec1m, c\u00e1c v\u0103n t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1ee9 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n c\u00e1c, chi\u1ebfu t\u1eebng ban t\u00f9y b\u00e1i. C\u00f2n ng\u00e0y t\u1ea1nh v\u00e0 m\u01b0a nh\u1ecf th\u00ec theo nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t chi\u00eam h\u1eadu sinh((1) Chi\u00eam h\u1eadu sinh (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ch\u1ee9c vi\u00ean xem thi\u00ean v\u0103n th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ecbch.1) \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh. Tr\u01b0\u1edbc kia, ty chi\u00eam h\u1eadu \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh c\u00f3 \u0111\u1eb7t 1 vi\u00ean linh \u0111\u00e0i lang, tr\u1eadt t\u00f2ng th\u1ea5t ph\u1ea9m ; n\u1ebfu c\u00f3 khuy\u1ebft \u0111i\u1ec3m th\u00ec ho\u1eb7c l\u1ea5y ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf ty \u1ea5y th\u0103ng b\u1ed5, ho\u1eb7c l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ph\u1ea9m h\u00e0m \u1edf phi\u00ean ty((2) Phi\u00ean ty : ty B\u1ed1 ch\u00ednh.2) g\u00e1 b\u1ed5 sang, ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, m\u1edbi \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 chi\u00eam h\u1eadu sinh \u1edf ty chi\u00eam h\u1eadu c\u00e1c t\u1ec9nh, tr\u1eadt ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m. T\u1ec9nh n\u00e0o khuy\u1ebft ch\u1ee9c linh \u0111\u00e0i lang, do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1t h\u1ea1ch nh\u1eefng l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf ty \u1ea5y quen vi\u1ec7c l\u00e0m, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u xin b\u1ed5 th\u00ed sai chi\u00eam h\u1eadu sinh \u1edf ty \u1ea5y, \u0111\u1ee3i 3 n\u0103m m\u00e3n h\u1ea1n, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i g\u00ec s\u1ebd l\u1ea1i t\u00e2u xin b\u1ed5 th\u1ee5 ; t\u1ec9nh n\u00e0o hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c linh \u0111\u00e0i lang th\u00ec th\u00f4i. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, n\u1ebfu ch\u1ee9c \u1ea5y hi\u1ec7n giao cho th\u01b0 l\u1ea1i ty \u1ea5y v\u00e0 m\u01b0\u1ee3n h\u00e0m sung sang l\u00e0m vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo l\u1ec7 m\u1edbi m\u00e0 b\u1ed5 l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 t\u00fac tr\u1ef1c tu\u1ea7n ki\u1ec3m. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], T\u1ea3 h\u1eefu vu \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 trong ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung, v\u0103n v\u00f5 vi\u00ean bi\u1ec1n, theo l\u1ec7 ph\u1ea3i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t chi\u1ebfu t\u1eebng ban, v\u00e0o \u1ee9ng tr\u1ef1c. G\u1ea7n \u0111\u00e2y x\u1ea3y vi\u1ec7c m\u1ea5t thanh ki\u1ebfm Linh long, m\u1edbi sai 2 b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh, tham kh\u1ea3o l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, ch\u00e2m tr\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, t\u00e2u chu\u1ea9n thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ban ng\u00e0y \u2013 Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y, ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 2 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 1 ng\u01b0\u1eddi, qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf v\u1ec7 Loan gi\u00e1 1 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u tr\u1ef1c \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh ; qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf v\u1ec7 V\u0169 l\u00e2m 2 ng\u01b0\u1eddi, qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf c\u00e1c b\u1ea3o 1 ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 V\u0169 l\u00e2m 1 ng\u01b0\u1eddi, qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u00e1c b\u1ea3o 2 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 4 ng\u01b0\u1eddi ; v\u1ec1 qu\u00e2n K\u1ef3 v\u00f5, qu\u1ea3n v\u1ec7 1 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 2 ng\u01b0\u1eddi ; v\u1ec1 \u0111\u1ed9i Long thuy\u1ec1n : qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u 1 ng\u01b0\u1eddi ; v\u1ec1 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 qu\u1ea3n v\u1ec7 1 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 2 ng\u01b0\u1eddi : \u0111\u1ec1u tr\u1ef1c \u1edf t\u1ea3 vu. 5 dinh C\u1ea5m binh 4 qu\u1ea3n v\u1ec7, 10 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 \u0111\u1ec1u 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i : \u0111\u1ec1u tr\u1ef1c \u1edf h\u1eefu vu.<\/p>\n<p>V\u1ec1 ban \u0111\u00eam \u2013 Qu\u1ea3n v\u1ec7 qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng, qu\u00e2n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, lui ra vi\u1ec7n T\u1ea3 \u0111\u00e3i l\u1eadu ; c\u00e1c vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i lui ra ch\u1ed7 x\u01b0\u1edfng, ch\u1ed7 vi\u1ec7n ; qu\u1ea3n v\u1ec7 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Long thuy\u1ec1n v\u00e0 Th\u1ee7y s\u01b0 c\u0169ng lui v\u1ec1 b\u1ea3n v\u1ec7 ; ch\u1ec9 l\u01b0u l\u1ea1i 1 ng\u01b0\u1eddi ho\u1eb7c ch\u1ec9 huy s\u1ee9 ho\u1eb7c ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4, Loan gi\u00e1, tr\u1ef1c \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. C\u00e1c b\u1ea3o qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, qu\u1ea3n v\u1ec7 qu\u00e2n K\u1ef3 v\u00f5 2 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u00e1c b\u1ea3o qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m \u0111\u1ec1u 4 ng\u01b0\u1eddi, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n K\u1ef3 v\u00f5 2 ng\u01b0\u1eddi, tr\u1ef1c t\u1ea1i t\u1ea3 vu. Hai qu\u1ea3n v\u1ec7, 10 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf 5 dinh C\u1ea5m binh, tr\u1ef1c \u1edf h\u1eefu vu. C\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u lui v\u1ec1 b\u1ea3n v\u1ec7.<\/p>\n<p>Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 m\u1ed7i \u0111\u00eam ph\u00e1i ra 2 th\u1ecb v\u1ec7 ng\u00e2n b\u00e0i v\u00e0 nha b\u00e0i \u0111\u1ec3 tr\u1ef1c \u1edf t\u1ea3 vu ; quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u1ec1 phi\u00ean tr\u1ef1c m\u1ed7i \u0111\u00eam tr\u00edch ra 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, 5 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1ef1c t\u00fac \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung ; c\u00f2n 4 qu\u1ea3n v\u1ec7, 15 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u1ed7i canh l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i ra 3, 4 vi\u00ean \u0111i l\u1ea1i tu\u1ea7n ki\u1ec3m t\u1eeb trong c\u1eeda \u0110\u1ea1i cung \u0111\u1ebfn t\u1ea3 h\u1eefu vu.<\/p>\n<p>(Ban ng\u00e0y, xa gi\u00e1 c\u00f3 \u0111i ch\u01a1i trong ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh, th\u00ec ch\u1ec9 huy s\u1ee9, ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 ho\u1eb7c h\u1ea1 ban qu\u1ea3n v\u1ec7, v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4, v\u1ec7 Loan gi\u00e1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i theo h\u1ea7u, h\u1ed9 gi\u00e1.<\/p>\n<p>(Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng ban \u1ee9ng tr\u1ef1c nh\u01b0 : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf c\u00e1c Khoa \u0111\u1ea1o v\u00e0 vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m N\u1ed9i c\u00e1c, ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 c\u00e1c B\u1ea3o v\u1ec7 C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4, Loan gi\u00e1, V\u0169 l\u00e2m, C\u1ea5m binh, K\u1ef3 v\u00f5, c\u00e1c qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf c\u00e1c qu\u00e2n Kinh t\u01b0\u1ee3ng, Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, Long thuy\u1ec1n, H\u1ed9 v\u1ec7, Loan nghi, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, V\u0169 b\u1ecb, cho \u0111\u1ebfn b\u1ecdn su\u1ea5t \u0111\u1ed9i bi\u1ec1n binh coi gi\u1eef \u1edf c\u00e1c \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, V\u0103n Minh, V\u00f5 Hi\u1ec3n, \u0110\u00f4ng C\u00e1c, c\u1eeda \u0110\u1ea1i cung, v\u00e0 t\u1ea3 h\u1eefu vu, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ph\u00f2ng tr\u1ef1c c\u1ee7a N\u1ed9i c\u00e1c, m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n, \u0111\u1ec1u do vi\u00ean cai qu\u1ea3n k\u00ea khai c\u1ea3 t\u00ean v\u00e0 h\u00e0m, giao quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n phi\u00ean tr\u1ef1c ch\u1ea5p chi\u1ebfu, \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam, v\u00e0o kho\u1ea3ng canh m\u1ed9t, sau khi b\u1eafn s\u00fang, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n phi\u00ean tr\u1ef1c v\u00e0 \u1ea5n quan N\u1ed9i c\u00e1c s\u1ee9c cho Khoa \u0111\u1ea1o phi\u00ean tr\u1ef1c, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra \u0111i\u1ec3m, \u0111\u1ebfn s\u00e1ng ng\u00e0y theo nh\u01b0 l\u1ec7, ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m r\u1ed3i cho lui ra ; n\u1ebfu c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb g\u00ec, c\u0169ng cho ng\u01b0\u1eddi thay.<\/p>\n<p>(Ph\u00e0m nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng ng\u1ef1 d\u1ee5ng, do vi\u1ec7n V\u00f5 b\u1ecb, ty H\u1ed9 v\u1ec7, s\u1edf Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 k\u00ednh gi\u1eef, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u1ec1 ban v\u00f5 trong phi\u00ean tr\u1ef1c, nh\u1ea5t nh\u1ea5t ph\u1ea3i th\u00e2n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m s\u1ee9c b\u1ea3o \u0111\u1ec3 y\u00ean \u0111\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5y cho \u0111\u00fang ph\u00e9p.<\/p>\n<p>(T\u1eeb ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung cho \u0111\u1ebfn m\u1eb7t sau cung t\u01b0\u1eddng, v\u1ec7 C\u1ea9m y ph\u00e1i vi\u00ean bi\u1ec1n v\u00e0 binh l\u00ednh ph\u1ea3i \u0111i tu\u1ea7n ph\u00f2ng v\u1ec1 ban \u0111\u00eam, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i c\u00e1ch nhau h\u01a1n 10 tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u1ea3i gia t\u00e2m tu\u1ea7n s\u00e1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i ch\u1ee5m v\u00e0o m\u1ed9t ch\u1ed7 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu c\u00f3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb gian, s\u1ebd c\u00f3 khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 d\u00e2n th\u00f4n T\u00e2n M\u1ef9 v\u1ec1 vi\u1ec7c tranh chi\u1ebfm t\u00e0i s\u1ea3n, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba t\u1ef1, \u0111\u00fat l\u00f3t cho X\u01b0\u1edfng 80 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Vi\u1ec7c phi l\u00fd, X\u01b0\u1edfng c\u0169ng cho, l\u1ea1i dung t\u00fang ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 v\u00e0 l\u1ea1i d\u1ecbch s\u00e1ch nhi\u1ec5u. D\u00e2n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn k\u00eau \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, X\u01b0\u1edfng th\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh k\u00eau van, c\u1ea7u giao v\u1ec1 cho B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh tra x\u00e9t. D\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ebfn Kinh k\u00eau. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPhan V\u0103n X\u01b0\u1edfng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong khoa \u0111\u1ea1o, t\u1eeb khi t\u1edbi l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1ebfn nay, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, \u0111\u1ebfn khi b\u1ecb d\u00e2n \u0111i ki\u1ec7n l\u00e0 tham tang, l\u1ea1i v\u01b0\u1ee3t c\u00f5i (sang Gia \u0110\u1ecbnh) y\u1ebft ki\u1ebfn ri\u00eang, ch\u1eb3ng kh\u00e1c g\u00ec con v\u1eadt ngoe ngo\u1ea3y \u0111u\u00f4i \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u01a1ng ! V\u1eady kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho h\u1ea1ng \u0111en t\u1ed1i th\u1ea5p h\u00e8n t\u1ea1i ch\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Sai gi\u1ea3i ch\u1ee9c ngay.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 \u0111\u1ebfn ngay, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t : Nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ed7\u00a0 Huy C\u1ea3nh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 gi\u1ea3i ch\u1ee9c, v\u1ec1 Kinh ch\u1ef1c h\u1ea7u, nh\u01b0ng tri\u1ec7t l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i \u00e1n. L\u1ea1i l\u1ea5y th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u0169 \u0110\u0129nh b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 ti\u1ebfp t\u1ee5c tra x\u00e9t.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, trong t\u1eadp s\u1edb th\u1ec9nh an c\u1ee7a Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng c\u00f3 n\u00f3i c\u1ea3 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c Tri huy\u1ec7n huy\u1ec7n B\u00ecnh An l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u trong thu\u1ed9c h\u1ea1t, si\u00eang n\u0103ng, li\u00eam ch\u00ednh, l\u1ea1i v\u00e0 d\u00e2n t\u00edn ph\u1ee5c. \u0110i\u1ec1u l\u1ea1i b\u1ecf ti\u1ec1n c\u1ee7a ri\u00eang \u0111\u1ec3 gi\u00fap k\u1ebb ngh\u00e8o c\u00f9ng t\u00e2u xin t\u01b0\u1edfng l\u1ee5c. Vua cho l\u00e0 \u0110i\u1ec1u h\u1ebft l\u00f2ng v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u00e2n, th\u01b0\u1edfng cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 s\u00fac l\u1ee5a hoa, r\u1ed3i b\u1ed5 ngay Tri ph\u1ee7. L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 cho trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra ch\u1ee9c v\u1ee5 c\u1ed1t ph\u1ea3i g\u1ea7n g\u0169i v\u1edbi d\u00e2n. D\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 th\u1eeba h\u00e0nh, n\u1ebfu bi\u1ebft tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c \u00fd [c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh], y\u00eau nu\u00f4i d\u00e2n ch\u00fang th\u00ec d\u00f9 \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n nh\u1ecf, t\u00e0i n\u0103ng m\u1ecdn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u1ea5t c\u0169ng ph\u1ea3i l\u1ee5c \u0111\u1ebfn. Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng t\u1ed1t nh\u01b0 th\u1ebf, m\u1ed9t khi t\u00e2u l\u00ean, ta theo \u01b0u h\u1ea1ng m\u00e0 khen th\u01b0\u1edfng ngay cho. Th\u1ef1c mu\u1ed1n th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 khuy\u00ean nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u00f4ng nom d\u00e2n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00ean th\u00f4ng s\u1ee9c c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n trong h\u1ea1t gia \u00fd v\u1ed7 y\u00ean, nh\u01b0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u c\u00f3 th\u1ef1c tr\u1ea1ng, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean s\u1ebd li\u1ec7u n\u00eau th\u01b0\u1edfng ; n\u1ebfu kh\u00f4ng quan t\u00e2m v\u1ec1 vi\u1ec7c d\u00e2n, th\u00ec c\u00e1ch x\u00edch ngay. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1ed9t th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t ph\u1ea1t, v\u1ed1n l\u00e0 nghi\u00eam minh. Ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo, ch\u1edb c\u00f3 khinh th\u01b0\u1eddng\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a bao l\u00e2u, b\u1ecdn H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 l\u1ea1i tham h\u1eb7c lu\u00f4n c\u00e1i tang b\u1ea1c, m\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng nh\u1eadn l\u00e0 do Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u lo vi\u1ec7c m\u00ecnh, l\u1ea1i l\u1ea5y ri\u00eang h\u01a1n 100 quan ti\u1ec1n ; c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ch\u1ee9ng \u0111\u00edch x\u00e1c. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, n\u00f3i : \u201cS\u1ed1 c\u1ee7a \u0111\u00fat m\u00e0 Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng nh\u1eadn \u0111\u00f3 l\u00e0 do tay Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u \u0111\u01b0a ra, m\u00e0 ch\u00ednh t\u00edch c\u1ee7a Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u l\u1ea1i \u1edf mi\u1ec7ng Phan V\u0103n X\u01b0\u1edfng n\u00f3i ra, bi\u1ebft \u0111\u00e2u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f9ng m\u1ed9t b\u1ecdn tham \u00f4, t\u00e2ng b\u1ed1c nhau ? Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc \u0110i\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng, l\u1eadp t\u1ee9c ti\u00eau h\u1ee7y ngay, l\u1ea1i c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao tra x\u00e9t l\u1ea1i\u201d. Sau, \u00e1n ngh\u0129 xong, X\u01b0\u1edfng ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, \u0110i\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng h\u1ebft b\u1eadc v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, \u0110\u1ed7 Huy C\u1ea3nh c\u00f3 d\u00ednh d\u00e1ng v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y, c\u0169ng b\u1ecb ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ed3 3 n\u0103m. C\u1ea3nh v\u00e0 X\u01b0\u1edfng v\u00ec t\u1ea5u \u0111\u1ed1i h\u00e0m h\u1ed3, giao b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed, c\u1ea3 hai l\u1ea1i b\u1ecb x\u1eed ph\u1ea1t t\u1ed9i \u0111\u1ed3 2 n\u0103m r\u01b0\u1ee1i n\u1eefa, nh\u01b0ng theo lu\u1eadt n\u1eb7ng m\u00e0 k\u1ebft \u00e1n. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa c\u0169ng v\u00ec che ch\u1edf cho b\u1ecdn \u1ea5y, b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u00e3 h\u01b0u tr\u00ed l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ee9 m\u1ea5t. T\u1ee9 c\u00f3 c\u00f4ng \u1edf V\u1ecdng C\u00e1c, vua sai chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/p>\n<p>Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc T\u1ecbnh b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c. T\u1ecbnh l\u00e0m vi\u1ec7c hay l\u1ea7m l\u1eabn, l\u1ea1i n\u00f3i c\u00e0n b\u1eady, b\u1ecb quan khoa \u0111\u1ea1o tham h\u1eb7c, giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n, gi\u00e1ng b\u1ed5 T\u1ecbnh l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLIII \u2013 43<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec3n ho\u00e3n ng\u1ea1ch binh v\u00e0 ng\u1ea1ch thu\u1ebf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai h\u1ea1t g\u1ea7n Kinh k\u1ef3 g\u1eb7p ph\u1ea3i b\u00e3o l\u1ee5t, t\u00ecnh h\u00ecnh kh\u00f4ng kh\u1ecfi v\u1ea5t v\u1ea3, n\u00ean t\u00ecm nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p c\u1ee9u gi\u00fap \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng cho d\u00e2n. Chu\u1ea9n cho \u0111em s\u1ed1 ng\u1ea1ch qu\u00e2n, ng\u1ea1ch thu\u1ebf m\u00e0 n\u0103m nay hi\u1ec7n c\u00f2n thi\u1ebfu, cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc x\u00e9t xem b\u1ecb tai h\u1ea1i n\u1eb7ng nh\u1eb9 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o r\u1ed3i ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho ho\u00e3n th\u00eam nguy\u1ec7t h\u1ea1n, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, s\u1ebd l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 tri\u1ec3n ho\u00e3n cho. V\u00e0, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 thi\u1ebfu binh, tr\u1ed1n thu\u1ebf, c\u0169ng t\u1ee5c ngh\u1ecb r\u1ed9ng cho tri\u1ec3n ho\u00e3n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 t\u1ea1 bi\u1ec3u c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec7 bi\u1ec3u v\u0103n \u0111\u1ebfn, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb qu\u00e2n \u1edf b\u1ed9 b\u00e1c \u0111i, b\u1eaft s\u1eeda \u0111\u1ed5i \u0111\u1ebfn hai ba l\u1ea7n. Vua c\u0169ng ch\u00e1n, nh\u00e2n xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ea1 bi\u1ec3u l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng t\u00f4i con c\u1ea3m \u01a1n \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee9c, kh\u00f4ng quan thi\u1ebft \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i c\u1ee7a d\u00e2n sinh ; ta ch\u1ec9 x\u00e9t t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu v\u1ed9i v\u00ec h\u00ecnh th\u1ee9c v\u1ec1 v\u0103n t\u1ef1 m\u00e0 b\u00e1c, \u0111\u1ed5i \u0111i, \u0111\u1ed5i l\u1ea1i, ch\u1ec9 l\u00e0m cho tr\u1ea1m ch\u1ea1y gi\u1ea5y v\u1ea5t v\u1ea3. V\u1eady chu\u1ea9n cho ph\u00e0m bi\u1ec3u v\u0103n tr\u1ea7n t\u1ea1 c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, n\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a h\u1ee3p do b\u1ed9 t\u00e2u xin t\u01b0 s\u1ee9c, nh\u01b0ng chi\u1ebfu l\u1ec7 ph\u00ea cho ph\u1ee5ng th\u1ee7 ; n\u1ebfu l\u1eddi l\u1ebd qu\u00ea k\u1ec7ch qu\u00e1, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tr\u00ecnh ti\u1ebfn th\u00ec tr\u00edch ra m\u00e0 t\u00e2u r\u00f5 l\u00ean. C\u00f2n nguy\u00ean bi\u1ec3u v\u0103n l\u01b0u t\u1ed3n \u00e1n \u1edf b\u1ed9, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i b\u00e1c \u0111i \u0111\u1ed5i l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1edbt phi\u1ec1n ph\u1ee9c. C\u00f2n bi\u1ec3u v\u0103n c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, n\u00ean t\u1ea3 s\u1ef1 th\u1ef1c, \u0111\u1eebng chu\u1ed9ng ph\u00f9 phi\u1ebfm h\u00e3o huy\u1ec1n. Ta tuy kh\u00f4ng khe kh\u1eaft v\u1ec1 v\u0103n t\u1ef1, nh\u01b0ng t\u1edd bi\u1ec3u \u0111\u00e3 d\u00e2ng \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc vua, c\u0169ng n\u00ean ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m tinh t\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng tr\u00e1i th\u1ec3 ch\u1ebf m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n ng\u1ef1, thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng thuy\u1ec1n, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec b\u00e3o l\u1ee5t, c\u00f3 c\u00e1i th\u00e0nh ng\u1ea5n v\u1ebft, c\u00f3 c\u00e1i v\u1eadt li\u1ec7u h\u01b0 h\u1ecfng. C\u00e1c vi\u00ean cai qu\u1ea3n Th\u1ee7y s\u01b0 v\u00e0 tu\u1ea7n tra \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n c\u00f4ng r\u1ea5t h\u1ec7 tr\u1ecdng, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi vi\u00ean bi\u1ec1n \u1edf qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m coi gi\u1eef, g\u1eb7p th\u1eddi ti\u1ebft gi\u00f3 m\u01b0a nh\u01b0 th\u1ebf sao kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i quan ng\u1ea1i ? Ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn k\u1ef3 d\u00f9ng thuy\u1ec1n kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u1ebft s\u1ee9c sang h\u1ed9, ho\u1eb7c ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ch\u1ecbu c\u1ea9n th\u1ee7, \u0111\u1ebfn nay, nh\u00e2n vi\u1ec7c, h\u1ed7n lo\u1ea1n nh\u1eadn nh\u1ea7m ! M\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean tu\u1ea7n tra c\u0169ng kh\u00f4ng ki\u1ec3m x\u00e9t k\u1ef9 c\u00e0ng t\u1ec9 m\u1ec9, \u0111\u1ed5 cho b\u00e3o l\u1ee5t ! Ph\u1ea3i n\u00ean ki\u1ec3m x\u00e9t l\u1ea1i, ph\u00e2n bi\u1ec7t c\u1ee9u ngh\u1ecb\u201d. B\u00e8n sai\u00a0 2 b\u1ed9 Binh, C\u00f4ng ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean kh\u00e1m x\u00e9t cho \u0111\u00edch x\u00e1c, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n b\u1ea1c v\u00e0 ngh\u1ecb x\u1eed, t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i sai b\u1ed9 H\u1ed9 kh\u00e1m r\u00f5 c\u00e1c s\u1edf, ch\u1ed7 x\u01b0\u1edfng, ch\u1ed7 nh\u00e0, chi\u1ebfu t\u00f9y s\u1ef1 h\u01b0 h\u1ecfng n\u1eb7ng nh\u1eb9, chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 tu b\u1ed5. Sau, \u00e1n ngh\u1ecb kh\u00e1m xong, b\u1ecdn nh\u00e2n vi\u00ean Th\u1ee7y s\u01b0 v\u00e0 tu\u1ea7n tra \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, 9 huy\u1ec7n Ti\u00ean Minh, V\u0129nh B\u1ea3o, Nghi D\u01b0\u01a1ng, An L\u00e3o, Kim Th\u00e0nh, An D\u01b0\u01a1ng, C\u1ea9m Gi\u00e0ng, V\u0129nh L\u1ea1i, T\u1ee9 K\u1ef3 175 th\u00f4n ; t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y 9 huy\u1ec7n An S\u01a1n, B\u1ea5t B\u1ea1t, L\u1eadp Th\u1ea1ch, An L\u1ea1c, S\u01a1n Vi, Ph\u00f9 Ninh, C\u1ea9m Kh\u00ea, Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ecd, H\u1ea1 H\u00f2a 102 x\u00e3 th\u00f4n, c\u00f3 n\u01a1i kh\u00f4ng c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 n\u01a1i c\u1ea5y mu\u1ed9n, c\u00f3 n\u01a1i b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Chu\u1ea9n cho kh\u00e1m x\u00e9t \u0111\u00edch x\u00e1c t\u1eebng ph\u00e2n s\u1ed1 hi\u1ec7n b\u1ecb tai h\u1ea1i, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd li\u1ec7u l\u01b0\u1ee3ng tha, gi\u1ea3m [c\u00e1c thu\u1ebf].<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTu\u00e2n l\u1ec7nh truy\u1ec1n d\u1ee5 c\u00e1c t\u1ec9nh (Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo s\u1ea3n v\u1eadt trong h\u1ea1t, th\u01b0\u1eddng n\u0103m \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua, \u0111\u1ec1u ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng n\u00e2ng gi\u00e1, thu mua r\u1ed9ng r\u00e3i, v\u00e0 c\u1ea5p tr\u1ea3 ti\u1ec1n. Ng\u01b0\u1edbc th\u1ea5y l\u00f2ng vua y\u00eau d\u00e2n th\u1ef1c ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00eam l\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng bao gi\u1edd h\u1ebft ; m\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ea1o khi\u1ebfn cho c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1ee5, kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Tr\u1ed9m ngh\u0129 : s\u1ef1 \u01b0a mu\u1ed1n c\u1ee7a d\u00e2n gian kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, th\u00ec gi\u00e1 v\u1eadt cao h\u1ea1 c\u0169ng t\u00f9y t\u1eebng k\u1ef3 m\u00e0 m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed7i kh\u00e1c, kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1ea5t kh\u00e1i h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay chi\u1ebfu theo gi\u00e1 ch\u1ee3, li\u1ec7u t\u0103ng th\u00eam l\u00ean m\u00e0 thu mua th\u00ec nh\u00e2n t\u00ecnh ai kh\u00f4ng vui \u0111em n\u1ed9p \u0111\u1ebfn quan ? Nh\u01b0ng nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ngh\u1ec1, ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n b\u00e1n ra, th\u1ee9 k\u1ef9 th\u1ee9 d\u1ed1i, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa g\u1ea7n c\u0169ng kh\u00e1c, t\u01b0\u1edfng n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng chia ra t\u1eebng th\u00e0nh m\u00e0 th\u00eam gi\u00e1 l\u00ean, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t ; sau \u0111\u00e2y, ph\u00e0m c\u00f3 v\u1eadt h\u1ea1ng g\u00ec \u0111em n\u1ed9p b\u00e1n t\u1ea5t ph\u1ea3i x\u00e9t xem qu\u1ea3 l\u00e0 th\u1ee9 t\u1ed1t, c\u1ea7n d\u00f9ng, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u00f3 xa, th\u00ec ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng th\u00eam l\u00ean 2 th\u00e0nh \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch cho ng\u01b0\u1eddi \u1edf xa \u0111em \u0111\u1ebfn, th\u1ee9 n\u00e0o l\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eadn ti\u1ec7n, th\u00ec li\u1ec7u th\u00eam l\u00ean 1 th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 xa g\u1ea7n c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Ho\u1eb7c h\u01a1i c\u00f3 ch\u00fat d\u1ea5u v\u1ebft c\u0169ng ch\u1eb3ng sao, c\u1ee9 cho t\u00f9y ti\u1ec7n thu mua, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n, ph\u00e0m c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111em n\u1ed9p b\u00e1n, t\u1ee9c th\u00ec do quan t\u1ec9nh th\u00e2n t\u1ef1 xem x\u00e9t, tr\u1ea3 gi\u00e1 ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec d\u00e2n vui l\u00f2ng \u0111em n\u1ed9p b\u00e1n, m\u00e0 t\u00e0i h\u00f3a l\u01b0u th\u00f4ng, v\u1eadt gi\u00e1 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n b\u00ecnh, d\u00e2n gian c\u00f3 ch\u1ed7 tr\u00f4ng c\u1eady\u201d. Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1, mua h\u00f3a v\u1eadt, v\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho ti\u1ec1n c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng m\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u01b0 d\u1ee5. C\u00e1c kho\u1ea3n t\u1ea5u ngh\u0129, ch\u1eafc \u0111\u00e3 t\u00f9y nghi ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m, chu\u1ea9n cho y l\u1eddi xin m\u00e0 thi h\u00e0nh, nh\u01b0ng ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n th\u1ecfa, sao cho v\u1eadt h\u1ea1ng th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng kh\u00f4ng thi\u1ebfu, d\u00e2n gian ti\u00eau d\u00f9ng c\u00f3 ch\u1ed7 nh\u1edd, c\u1ed1t cho c\u00f4ng t\u01b0 \u0111\u1ec1u l\u1ee3i l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Bi\u00ean H\u00f2a l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng h\u00f3a gi\u00e1 \u0111\u00e3 mua, so v\u1edbi gi\u00e1 ch\u1ee3 hi\u1ec7n nay th\u00ec gi\u00e1 ch\u1ee3 cao l\u00ean hai ba l\u1ea7n, ho\u1eb7c l\u1ea1i c\u00f3 khi nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn g\u1ea5p 10. N\u1ebfu chi\u1ebfu theo nh\u01b0 gi\u00e1 ch\u1ee3, th\u00ec gi\u00e1 tr\u1ecb qu\u00e1 cao, s\u1ee3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i \u00fd th\u1eadn tr\u1ecdng c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng trong kho. Vua l\u1ea1i giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 xin l\u1ea5y gi\u00e1 \u0111\u00e3 mua n\u0103m ngo\u00e1i m\u00e0 li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh : n\u1ebfu h\u01a1n l\u00ean m\u1ed9t, hai, ba th\u00e0nh th\u00ec chi\u1ebfu gi\u00e1 \u0111\u00e3 mua m\u00e0 th\u00eam m\u1ed9t hai th\u00e0nh ; n\u1ebfu h\u01a1n l\u00ean \u0111\u1ebfn 8 th\u00e0nh th\u00ec th\u00eam 4 th\u00e0nh\u201d. Vua chu\u1ea9n cho y ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u b\u00e1o v\u1ec1 gi\u00e1 g\u1ea1o. Vua th\u1ea5y c\u00e1c t\u1ec9nh b\u00e1o gi\u00e1 g\u1ea1o, ho\u1eb7c 2 th\u00e1ng, 3 th\u00e1ng m\u1ed9t k\u1ef3, c\u00f3 s\u1ef1 h\u01a1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u. V\u1ea3 l\u1ea1i, An Giang \u1edf Nam K\u1ef3 c\u00f9ng v\u1edbi Tuy\u00ean Quang, Cao B\u1eb1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, H\u01b0ng H\u00f3a v\u00e0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, 7 t\u1ec9nh (l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc : c\u1ee9 2 th\u00e1ng t\u00e2u b\u00e1o m\u1ed9t k\u1ef3) \u0111\u1ea5t \u1edf xa, chu\u1ea9n cho theo nh\u01b0 l\u1ec7 t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean (3 th\u00e1ng t\u00e2u b\u00e1o m\u1ed9t k\u1ef3) ; n\u1ebfu gi\u00e1 g\u1ea1o cao v\u1ecdt l\u00ean (ngo\u00e0i 3 ti\u1ec1n) th\u00ec \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho t\u00e2u v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1ch b\u1ea5t k\u1ef3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 theo nguy\u1ec7t h\u1ea1n. N\u1ebfu d\u00e2n gian h\u01a1i th\u1ea5y \u0111\u00f3i \u0103n, n\u00ean \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 th\u00eam ; ho\u1eb7c ch\u01b0a \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh v\u1ea5t v\u1ea3, c\u0169ng chu\u1ea9n cho n\u00f3i r\u00f5 v\u00e0o trong t\u1eadp t\u00e2u. C\u00f2n khi cao khi h\u1ea1 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u1ee9 theo \u0111\u00fang k\u1ef3 m\u00e0 \u0111\u1ec7 t\u00e2u. L\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1ea5u b\u00e1o, ch\u1ec9 n\u00f3i gi\u00e1 g\u1ea1o cao hay h\u1ea1, \u0111\u1ebfn nh\u01b0 t\u00ecnh h\u00ecnh hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u01b0a t\u1eebng n\u00f3i t\u1edbi ! N\u1ebfu gi\u00e1 g\u1ea1o c\u00f3 cao v\u1ecdt l\u00ean, chu\u1ea9n cho b\u1ea5t k\u1ef3 ph\u1ea3i t\u00e2u, chi\u1ebfu nh\u01b0 l\u1ec7 7 t\u1ec9nh \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u00f5 m\u00e0 t\u00e2u v\u00e0o.<\/p>\n<p>B\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean \u0111\u00e3 kh\u1eafc xong. C\u00e1c quan S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf \u0111em s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean (ch\u00e1nh, ph\u00f3 \u0111\u1ec1u 3 b\u1ed9). Tr\u01b0\u1edbc kia, b\u1ed9 L\u1ec5 l\u1ea5y nghi ch\u00fa t\u00e2u l\u00ean, ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn, vua th\u00e2n nh\u1eadn, k\u00ednh duy\u1ec7t, sai \u0111\u1ec3 v\u00e0o nh\u1eefng n\u01a1i t\u00f4n nghi\u00eam (1 \u0111\u1eb1ng \u0111\u1ec3 \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, 1 \u0111\u1eb1ng \u0111\u1ec3 \u1edf th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng \u0110\u00f4ng C\u00e1c, 1 \u0111\u1eb1ng \u0111\u1ec3 \u1edf S\u1eed qu\u00e1n). \u0110\u1ebfn ng\u00e0y \u0110inh M\u00f9i, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng, ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 ban v\u0103n t\u1eeb t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban y\u1ebfn cho s\u1eed th\u1ea7n, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1eed ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, ch\u00e9p r\u00f5 t\u1eebng \u0111\u1eddi, truy\u1ec1n b\u00e1 v\u1ec1 sau, r\u1ea5t quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. Nguy\u00ean t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 hai [1821] \u0111\u1eb7t ra S\u1eed c\u1ee5c, nhi\u1ec1u l\u1ea7n bi\u00ean t\u1eadp, m\u00e0 ti\u1ebft m\u1ee5c trong \u0111\u00f3 c\u00f2n ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i cho tinh t\u01b0\u1eddng. Ta khi m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, b\u1eaft \u0111\u1ea7u sai nho th\u1ea7n ng\u1ed3i \u1edf S\u1eed qu\u00e1n ch\u00e9p s\u1eed cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch ; l\u1ea1i sai c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0m t\u1ed5ng t\u00e0i ; h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tham \u0111\u00ednh \u0111\u1ec3 mong cho ch\u00f3ng xong, m\u1edbi hay h\u1ebft l\u00f2ng tra x\u00e9t, h\u1ee3p l\u1ef1c bi\u00ean ch\u00e9p, b\u1ea3n th\u1ea3o l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t d\u00e2ng l\u00ean ; ta k\u00ednh c\u1ea9n t\u01b0\u1eddng duy\u1ec7t. \u0110\u1ebfn nay 4 n\u0103m, xong \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed9 s\u00e1ch \u1ea5y, t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Khi \u0111em kh\u1eafc in, l\u1ea1i k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m vi\u1ec7c, s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng khen. Tr\u01b0\u1edbc kia, khi b\u1ed9 s\u00e1ch xong, \u0111\u00e3 ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1ef1 th\u01b0\u1edfng cho tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i, nay ban th\u00eam cho t\u1ed5ng t\u00e0i, to\u1ea3n tu, bi\u00ean tu v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u1ea3o hi\u1ec7u, \u0111\u1eb1ng c\u1ee5c, thu gi\u1eef \u0103n y\u1ebfn m\u1ed9t l\u1ea7n, l\u1ea1i cho b\u1ea1c v\u00e0 l\u1ee5a c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau\u201d.<\/p>\n<p>Vua t\u1eebng b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u1edf ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng 22 n\u0103m, \u1edf ng\u00f4i \u0111\u1ebf 18 n\u0103m. C\u00f4ng \u0111\u1ee9c nh\u01b0 tr\u1eddi, kh\u00f4ng th\u1ec3 thu\u1eadt ra h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eeb n\u0103m sau khi quay c\u1edd v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh, ph\u00e0m s\u1ef1 t\u00edch trung h\u01b0ng, s\u1eed s\u00e1ch c\u00f3 \u0111\u1ee7 ; \u0111\u1ebfn khi thu ph\u1ee5c Kinh \u0111\u00f4 [Ph\u00fa Xu\u00e2n], 1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u00f4ng b\u1ecb gi\u00f3 \u0111\u00e1nh tr\u00f4i gi\u1ea1t \u0111i, nh\u1eefng v\u0103n th\u01b0 \u1edf n\u01a1i \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u ph\u00f3 cho d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc cu\u1ed1n ra Bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng, nay c\u0169ng kh\u00f3 tra x\u00e9t v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c ! S\u1ef1 bi\u00ean ch\u00e9p kh\u00f4ng kh\u1ecfi b\u1ecf s\u00f3t, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc !\u201d.<\/p>\n<p>V\u00ec th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng \u0110\u00f4ng C\u00e1c (\u0111\u1ec3 \u1edf trong h\u00f2m v\u00e0ng) k\u00ednh \u0111\u1ec3 b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u1ef1 d\u1ee5, ng\u1ef1 ch\u1ebf, ch\u00e2u b\u00fat v\u00e0 ch\u00e2u d\u1ee5, vua b\u00e8n s\u1eafc cho \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, \u1ea5n quan N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean trong C\u00e1c, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i kh\u1ea3o c\u1ee9u \u0111\u1ebfn th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00ean th\u1eb3ng ngay (th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea7ng C\u00e1c) ; l\u1ea1i ph\u00e0m c\u00e1c b\u1ea3n th\u1ea3o v\u1ec1 b\u1ed9 Th\u1ef1c l\u1ee5c Ti\u1ec1n bi\u00ean, c\u00f3 ng\u1ef1 b\u00fat \u0111\u00ednh ch\u00ednh, \u0111\u1ec1u sai N\u1ed9i c\u00e1c k\u00ednh d\u00e2ng l\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1t \u0111i, cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ecf ra th\u1eadn tr\u1ecdng. L\u1ea1i sai L\u1ee5c b\u1ed9, N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 s\u1eed th\u1ea7n ch\u00fa gi\u1ea3i nh\u1eefng b\u00e0i : \u201cNg\u1ef1 ch\u1ebf l\u1ecbch \u0111\u1ea1i s\u1eed t\u1ed5ng lu\u1eadn\u201d.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp do nguy\u00ean h\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o ch\u1ed7 tri\u1ec1u th\u1ec9nh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng th\u00e2n thu\u1ed9c h\u1ecd ngo\u1ea1i v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng, nhu h\u00f2a, k\u00ednh s\u1ee3, c\u1ea9n th\u1eadn, \u0111\u1ec3 kh\u00e9o gi\u1eef l\u1ea5y t\u00ednh ch\u00e2n, nh\u01b0 h\u1ecd Ph\u00e0n((1) Ph\u00e0n : Ph\u00e0n Kho\u00e1i, anh em r\u1ec3 v\u1edbi H\u00e1n Cao t\u1ed5.1), h\u1ecd M\u00e3((2) M\u00e3 : M\u00e3 Vi\u1ec7n sinh ra v\u1ee3 \u0110\u00f4ng H\u00e1n Minh \u0111\u1ebf.2) r\u1ea5t \u00edt, m\u00e0 3 \u0111\u1eddi c\u1ea7m ch\u00ednh quy\u1ec1n, 5 t\u01b0\u1edbng gi\u1eef ch\u00ednh s\u1ef1, nh\u01b0 h\u1ecd V\u01b0\u01a1ng((3) V\u01b0\u01a1ng : V\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u01a1ng h\u1ecd ngo\u1ea1i H\u00e1n Th\u00e0nh \u0111\u1ebf, h\u1ecd V\u01b0\u01a1ng chuy\u00ean quy\u1ec1n, 5 anh em \u0111\u1ec1u phong h\u1ea7u m\u1ed9t ng\u00e0y.3), h\u1ecd \u0110\u1eadu((4) \u0110\u1eadu : \u0110\u1eadu Hi\u1ebfn l\u00e0 ch\u1eaft \u0110\u1eadu Dung, anh \u0110\u1eadu th\u00e1i h\u1eadu c\u1ee7a H\u00e1n H\u00f2a \u0111\u1ebf, chuy\u00ean n\u1eafm ch\u00ednh quy\u1ec1n, h\u1ecd h\u00e0ng \u0111\u1ea7y c\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.4), r\u1ea5t nhi\u1ec1u. C\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng l\u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0m r\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng ? Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u00e3 th\u1eadn tr\u1ecdng trong vi\u1ec7c \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00e9o x\u1eed tr\u00ed, th\u1ef1c \u0111\u1ee7 l\u00e0m ph\u00e9p hay cho con ch\u00e1u mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Nay, con c\u1ee7a h\u1ecd ngo\u1ea1i Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng ta l\u00e0 b\u1ecdn H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n vua, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn Ph\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf th\u1eddi trung h\u01b0ng, theo vua m\u1ed9t l\u00f2ng n\u00e2ng \u0111\u1ee1 c\u00f4ng lao kh\u00f3 nh\u1ecdc ; sau khi tr\u0103m tr\u1eadn \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh r\u1ed3i, ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u m\u1eebng th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf Nam cung ch\u01b0a xong ti\u1ec7c vui th\u00ec Qu\u1ed1c c\u00f4ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nghi\u1ec7p nh\u00e0 cho con c\u00f2n tr\u1ebb tu\u1ed5i c\u00f4 \u0111\u01a1n m\u00e0 ngh\u00e8o, t\u00ecnh r\u1ea5t \u0111\u00e1ng c\u1ee9u gi\u00fap, n\u00ean cho t\u1eadp phong h\u00e0m \u1ea5m t\u1eed, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i \u1edf \u0111\u1eddi ; l\u1ea1i gia cho h\u00e0m qu\u1ea3n v\u1ec7, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 lui t\u1edbi l\u00e0m vi\u1ec7c. \u0110\u1ebfn ta n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, theo ch\u00ed \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n ng\u00e0y ta B\u1eafc tu\u1ea7n, ph\u00e1i sung tu\u1ea7n h\u1ed9 Kinh th\u00e0nh v\u00e0 truy t\u00f9y ch\u1ed7 h\u00e0ng t\u1ea5t, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi theo th\u1ee9 b\u1eadc m\u00e0 c\u1ea5t nh\u1eafc l\u00ean, hi\u1ec7n d\u1ef1 nh\u1ecb ph\u1ea9m. Bi\u1ebft l\u00e0 \u01a1n h\u1eadu, b\u1ecdn \u1ea5y v\u00e2ng l\u1ebd c\u00f4ng, gi\u1eef ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u00e0m s\u00e1ng t\u1ecf thanh danh c\u1ee7a nh\u00e0. H\u01a1n n\u1eefa, ta gi\u1eef l\u1ebd r\u1ea5t c\u00f4ng, r\u1ea5t ch\u00ednh, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ri\u00eang ai, b\u1ecdn \u1ea5y quy\u1ebft kh\u00f4ng d\u00e1m r\u00f4ng c\u00e0n m\u1ea3y may g\u00ec trong ng\u00e0y nay. Nh\u01b0ng, c\u00e1i c\u01a1 m\u1ea7u nghi\u00eam ph\u00f2ng t\u1eeb l\u00fac ch\u01b0a n\u1ea3y m\u1ea7m, v\u00e0 l\u1eddi d\u1ea1y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i b\u1ea3o cho \u0111\u1eddi sau, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng ? \u0110\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 h\u1eadu \u0111\u1ea1o, nay chu\u1ea9n cho H\u1ed3 V\u0103n L\u01b0u, do nguy\u00ean h\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf, H\u1ed3 V\u0103n Th\u1eadp do nguy\u00ean h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o ch\u1ed7 tri\u1ec1u th\u1ec9nh, c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 cho c\u1ea3 hai gi\u00e3i b\u00e0y l\u00f2ng th\u1ef1c trong ph\u1eadn l\u00e0m t\u00f4i. T\u1ee9c th\u00ec gi\u1ea3i \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong v\u00e0 ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c quan v\u00e0 tr\u00f4ng coi qu\u00e2n l\u00ednh n\u1eefa. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m c\u0169ng ch\u01b0a m\u1ea5t, ph\u1ea3i n\u00ean ngh\u0129 b\u1ea3o to\u00e0n l\u1ea5y gia thanh, trung th\u00e0nh v\u1edbi c\u00f4ng li\u1ec7t c\u1ee7a qu\u1ed1c c\u00f4ng c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, \u0111\u1eebng cho l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ed9i m\u00e0 ph\u1ea3i lui, ph\u1ea3i gi\u00e1ng, c\u00e1i ch\u1ed7 n\u00ean l\u1eadp ph\u00e1p \u0111\u1ec3 d\u1ea1y con ch\u00e1u tr\u0103m \u0111\u1eddi : kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec \u01a1n ri\u00eang m\u00e0 \u0111\u1ec3 cho \u1edf ch\u1ed7 nh\u00e0n r\u1ed7i. \u0110\u00f3 l\u00e0 ngh\u0129 v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, t\u00ednh v\u1ec1 sau, ph\u00f2ng ng\u1eeba t\u1eeb khi m\u1edbi ch\u1edbm, ng\u0103n ch\u1eb7n nh\u1eefng t\u1ec7 l\u1edbn d\u1ea7n. Con ch\u00e1u tr\u0103m \u0111\u1eddi c\u1ee7a ta noi theo ph\u00e9p nh\u00e0, kh\u00f4ng d\u1ef1a v\u00e0o \u01a1n ri\u00eang, c\u1ed1t ph\u1ea3i coi tr\u1ecdng danh kh\u00ed. Ph\u00e0m nh\u1eefng h\u1ecd ngo\u1ea1i quy\u1ec1n th\u1ea7n, h\u1eadu cung v\u00e0 ho\u1ea1n quan, n\u1ebfu c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng ch\u1ecbu x\u00e9t k\u1ef9, kh\u00e9o x\u1eed tr\u00ed v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0y, t\u1ea5t l\u00e0 sinh chuy\u1ec7n kh\u00f4ng hay, n\u00ean ngh\u0129 n\u1ed1i noi \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u00e0m t\u1ea5m g\u01b0\u01a1ng soi ; n\u1ebfu ng\u00e0y sau vua n\u1ed1i ng\u00f4i c\u00f3 phi\u1ebfm d\u1ec7t ch\u01a1i b\u1eddi, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i con n\u00ean d\u1eabn l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a ta \u0111\u1ec3 can gi\u00e1n, mong gi\u00fap v\u00e0o nh\u1eefng ch\u1ed7 kh\u00f4ng k\u1ecbp, c\u1ea9n th\u1eadn gi\u1eef g\u00ecn ph\u00e1p \u0111\u1ed9 \u0111\u1ec3 s\u1eb5n, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u l\u00e0nh l\u00e2u d\u00e0i, h\u01b0\u1edfng v\u1eadn h\u1ed9i th\u00e1i b\u00ecnh \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi. \u00d4i t\u1ed1t \u0111\u1eb9p l\u1eafm thay ! Chu\u1ea9n cho \u0111em l\u1eddi d\u1ee5 n\u00e0y l\u1ee5c giao cho S\u1eed qu\u00e1n gi\u1eef \u0111\u1ec3 c\u1ea9n th\u1eadn v\u00e0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn nh\u00e0 Th\u00e1i h\u1ecdc kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 v\u1ec1 l\u00e2u xa. L\u1ea1i sao l\u1ee5c c\u1ea5p cho trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, khi\u1ebfn cho bi\u1ebft ta d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi, l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1, c\u1ea9n th\u1eadn c\u00f4ng vi\u1ec7c, gi\u1eef g\u00ecn ph\u00e9p c\u00f4ng, l\u00e0 c\u00e1i k\u1ebf lo s\u00e2u, t\u00ednh xa \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u00edt m\u01b0a. Quan t\u1ec9nh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec1n thi\u00eang. M\u01b0a to, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7y trong th\u00e0nh \u0111\u1ebfn h\u01a1n th\u01b0\u1edbc, b\u1edd h\u00e0o l\u1edf c\u1ea3, ru\u1ed9ng ng\u1eadp h\u1ebft. Vua than r\u1eb1ng : \u201cKh\u00f4ng ng\u1edd c\u1ea7u m\u01b0a l\u1ea1i kh\u1ed5 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc ! Sai x\u00e9t s\u1ef1 th\u1ef1c \u0111\u1ec3 tha gi\u1ea3m thu\u1ebf cho d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Trong nh\u00e0 ng\u1ee5c \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ec1 lao L\u00ea Tr\u01b0\u1edfng L\u1ed9c th\u1edd ng\u1ea7m c\u00e1i ma v\u1ec1 b\u00ean gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c ph\u00e1t l\u1ed9, L\u1ed9c b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c ph\u00e1t l\u00e0m l\u00ednh \u1edf v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n t\u1ed9i \u00e1c \u0111\u1ea7y r\u1eaby, th\u00e2n nh\u00e2n \u0111\u1ec1u gi\u1eadn. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta thu ph\u1ee5c Kinh th\u00e0nh, xa th\u01b0 nh\u1ea5t th\u1ed1ng. Con trai, con g\u00e1i v\u00e0 c\u00e1c ch\u00e1u ng\u1ee5y Nh\u1ea1c, ng\u1ee5y Hu\u1ec7 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t b\u1ecb gi\u1ebft. N\u0103m Gia Long Nh\u00e2m Tu\u1ea5t [1802] l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu, d\u00e2ng nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c b\u1ecb b\u1eaft, ng\u1ee5y To\u1ea3n v\u00e0 nh\u1eefng k\u1ebb y\u1ebfu ph\u1ea1m ch\u00e1nh th\u1ee9 c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u1ef1c h\u00ecnh. L\u1ea1i \u0111\u00e0o l\u1ea5y h\u00e0i c\u1ed1t c\u1ee7a ng\u1ee5y Nh\u1ea1c, ng\u1ee5y Hu\u1ec7 \u0111\u1eadp tan ra, v\u1ee9t \u0111i, \u0111\u1ea7u s\u1ecd c\u1ee7a ng\u1ee5y Nh\u1ea1c, ng\u1ee5y Hu\u1ec7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 \u0111\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc ti\u1ec3u ; l\u1ea1i kh\u00f3a m\u1ed9c ch\u1ee7 c\u1ee7a v\u1ee3 ch\u1ed3ng ng\u1ee5y Hu\u1ec7 \u0111em giam \u1edf V\u0169 kh\u1ed1. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2 [1821], k\u00ednh v\u00e2ng Ch\u1ec9 d\u1ee5, chu\u1ea9n y l\u1eddi ngh\u1ecb c\u1ee7a B\u1ed9 \u0111em m\u1ed9c ch\u1ee7 c\u1ee7a gi\u1eb7c t\u1eadp h\u1ee3p l\u1ea1i \u0111\u00f3ng \u0111anh v\u00e0 kh\u00f3a c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea7u l\u00e2u v\u00e0 h\u00e0i c\u1ed1t ng\u1ee5y Hu\u1ec7, ng\u1ee5y Nh\u1ea1c, ng\u1ee5y To\u1ea3n, b\u1ecf l\u1ed9n v\u00e0o m\u1ed9t c\u00e1i h\u00f2m g\u1ed7, \u0111\u1ed5i giam \u1edf nh\u00e0 ng\u1ee5c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean. \u0110\u1ebfn nay, \u0111\u00e3 h\u01a1n v\u00e0i m\u01b0\u01a1i n\u0103m r\u1ed3i, tuy lu\u1eadt ph\u00e1p gi\u1ebft k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i \u0111\u00e3 gi\u00e3i t\u1ecf ra kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1, m\u00e0 k\u1ebb lo\u1ea1n th\u1ea7n t\u1eb7c t\u1eed l\u01b0\u1edbi tr\u1eddi kh\u00f3 tr\u1ed1n, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i \u00e1n chung ngh\u00ecn mu\u00f4n \u0111\u1eddi kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00ean ph\u1ea3i giam c\u1ea5m l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 t\u1ed9i \u00e1c c\u1ee7a ch\u00fang. V\u1eady ph\u1ea3i chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho b\u1ecdn ng\u1ee5c t\u1ed1t \u1edf \u0111\u1ec1 lao ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u1eabn c\u1ee9 giam k\u00edn nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Ph\u00e0m t\u00f4i con b\u1ea3n tri\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y v\u00e0 n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ed1ng x\u01b0\u01a1ng gi\u1eb7c b\u1eeba b\u00e3i nh\u01a1 b\u1ea9n, m\u00e0 t\u00e2u nh\u1ea3m xin v\u1ee9t \u0111i. N\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o ph\u1ea1m v\u00e0o \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m n\u00e0y, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 t\u00e2u h\u1eb7c, theo lu\u1eadt n\u1eb7ng tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201cK\u00ednh s\u01b0 l\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n c\u00e1c thi\u00ean h\u1ea1, t\u1eeb sau khi tr\u1ea3i qua ng\u1ee5y T\u00e2y g\u00e2y bi\u1ebfn, v\u00ed nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1ec7nh to g\u1ea7y c\u00f2m, nguy\u00ean kh\u00ed ch\u01b0a h\u1ed3i ph\u1ee5c l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 d\u00e2n sinh, b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng nguy\u00ean kh\u00ed, c\u00f9ng nh\u1eefng thu\u1ebf l\u1ec7 \u1edf n\u01a1i b\u1ebfn thuy\u1ec1n, xin chi\u1ebfu gi\u00e1 b\u1ea1c \u1edf m\u1eb7t ch\u1ee3 m\u00e0 thu thu\u1ebf, nh\u1eefng ch\u00f9a chi\u1ec1n, chu\u00f4ng, t\u01b0\u1ee3ng, xin s\u1eafc sai d\u00e2n gian, t\u00f9y l\u1ef1c m\u00e0 tu t\u1ea1o ; nh\u1eefng ch\u00f9a chi\u1ec1n c\u1ed5 m\u00e0 nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn c\u00f3 \u0111\u00e3 b\u1ecb ng\u1ee5y T\u00e2y \u0111\u1ed1t ph\u00e1 \u0111i, xin ph\u00e1t c\u1ee7a kho giao cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1eeda ch\u1eefa\u201d. T\u1edd s\u1edb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt duy\u1ec7t l\u1ea1i. Vi\u1ec7n t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cC\u00e1c vi\u1ec7c Giai \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u00e3 thi h\u00e0nh, duy c\u00f3 vi\u1ec7c l\u00e0m ch\u00f9a th\u1edd Ph\u1eadt c\u00e0ng l\u00e0 sai l\u1ea7m c\u00e0n, b\u1eady !\u201d. Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng c\u0169ng tham h\u1eb7c v\u1ec1 \u0111i\u1ec1u xin l\u00e0m ch\u00f9a. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 t\u1eadp t\u1ea5u \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, ta xem r\u00f5, c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ! V\u1ea3 l\u1ea1i, 2 h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, ng\u1eabu nhi\u00ean b\u1ecb b\u00e3o l\u1ee5t, qu\u00e2n tr\u1ed1n, thu\u1ebf thi\u1ebfu, \u0111\u00e3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho tri\u1ec3n h\u1ea1n, nay l\u1ea1i xin ho\u00e3n l\u00e2u \u0111\u1ebfn 6 n\u0103m, 3 n\u0103m ! M\u00e0 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam hi\u1ec7n t\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, c\u0169ng xin ho\u00e3n \u0111\u1ebfn 3 n\u0103m ! T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i tr\u1edf v\u00e0o Nam, l\u00e0ng m\u1ea1c c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u y\u00ean \u1ed5n, c\u0169ng xin \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 lu\u00f4n c\u1ea3. Th\u1ebf l\u00e0 n\u00f3i \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t g\u00ec n\u1ed5i ! L\u1ea1i n\u00f3i : C\u00e1c h\u1ea1t g\u1ea7n Kinh k\u1ef3, t\u1eeb sau khi tr\u1ea3i qua ph\u00eda b\u1eafc b\u1ecb l\u1ea5n, ph\u00eda t\u00e2y b\u1ecb nhi\u1ec5u, nguy\u00ean kh\u00ed ch\u01b0a h\u1ed3i l\u1ea1i, th\u00ec sao kh\u00f4ng ngh\u0129 : C\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ea5t \u1edf n\u01a1i g\u1ea7n Kinh k\u1ef3, t\u1eeb Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh, l\u1ea5y ch\u00ednh s\u00e1ch khoan nh\u00e2n thay cho ch\u00ednh s\u00e1ch t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1eb7t d\u00e2n v\u00e0o ch\u1ed7 chi\u1ebfu ch\u0103n \u00eam \u1ea5m ; Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta nu\u00f4i n\u1ea5ng d\u00e2n cho ngh\u1ec9 ng\u01a1i \u0111\u1ebfn 40 n\u0103m, d\u00e2n ch\u00fang sinh v\u00e0o kho\u1ea3ng \u1ea5y, ch\u1eafc \u0111\u00e3 nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i l\u1ea1c nhi\u1ec1u, ta t\u1eeb bu\u1ed5i n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, c\u00e0ng vun b\u00f3n th\u00eam v\u00e0o, t\u00f9y vi\u1ec7c m\u00e0 gia \u00e2n ; ng\u1eabu nhi\u00ean g\u1eb7p ph\u1ea3i b\u00e3o l\u1ee5t, c\u0169ng do \u0111\u1ee9c ta k\u00e9m n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf ; can g\u00ec ph\u1ea3i vi\u1ec7n d\u1eabn vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 n\u00f3i hoang \u0111\u01b0\u1eddng qu\u00e1 ! Nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, ch\u1ed7 b\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, vi\u1ec7c ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u00e0nh gi\u00e1, c\u0169ng giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n r\u00f5 r\u1ed3i. C\u00f2n nh\u01b0 gi\u00e1 tr\u1ecb l\u1ea1ng b\u1ea1c do quan chi ph\u00e1t v\u00e0 d\u00e2n th\u1ea7n n\u1ed9p v\u00e0o, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho th\u00f4ng h\u00e0nh m\u1ed9t gi\u00e1. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c bu\u00f4n b\u00e1n c\u1ee7a d\u00e2n gian, gi\u00e1 c\u00f3 cao h\u1ea1 kh\u00e1c nhau. Nay n\u1ebfu ch\u1ec9 \u1edf ch\u1ed7 thu\u1ebf quan chi\u1ebfu gi\u00e1 ch\u1ee3 m\u00e0 chi\u1ebft to\u00e1n, th\u00ec c\u00e1c vi\u1ec7c kh\u00e1c c\u00f3 ch\u1ed7 l\u00e0m kh\u00f4ng ch\u1ea1y ! Ph\u01b0\u01a1ng chi gi\u00e1 c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, m\u00e0 gi\u00e1 t\u01b0 c\u00f2n cao v\u1ecdt l\u00ean, n\u1ebfu gi\u00e1 c\u00f4ng l\u1ea1i ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng t\u0103ng l\u00ean, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i tranh l\u1ee3i v\u1edbi d\u00e2n \u01b0 ? N\u00f3i l\u1ee3i nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f3 b\u1ed5 \u00edch g\u00ec cho vi\u1ec7c ? Th\u1eadm ch\u00ed \u0111i\u1ec1u xin s\u1eeda sang ch\u00f9a th\u1edd Ph\u1eadt c\u00e0ng l\u00e0 l\u1ea7m l\u1eabn ! \u00d4i, ch\u00ednh \u0111\u1ea1o v\u1edbi d\u1ecb \u0111oan, c\u00e1c th\u00e1nh hi\u1ec1n \u0111\u1eddi c\u1ed5 bi\u1ec7n thuy\u1ebft \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u1ed3i. N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, c\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi n\u1ed1i l\u00ean, ban Ph\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n, ch\u00ednh \u0111\u1ea1o th\u1ecbnh h\u00e0nh, gi\u00e1o h\u00f3a r\u1ed9ng kh\u1eafp. C\u00e1i \u0111\u01b0\u1eddng v\u00ec d\u00e2n c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, khuy\u00ean d\u00e2n l\u00e0m l\u00e0nh v\u1eabn \u0111\u00e3 c\u00f3 r\u1ed3i. \u0110\u00f4i khi c\u00f3 d\u1ef1ng ch\u00f9a qu\u00e1n, ho\u1eb7c l\u00e0 di t\u00edch th\u1ea7n th\u00e1nh \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, ho\u1eb7c chung \u0111\u00fac ph\u00e1t ra \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 t\u00f9y \u0111\u1ea5t m\u00e0 d\u1ef1ng l\u00ean, \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 s\u00f9ng th\u01b0\u1ee3ng t\u1ea3 \u0111\u1ea1o. Ta n\u00ean theo t\u00e2m ph\u00e1p, tr\u1ecb ph\u00e9p c\u0169ng ch\u1ec9 thu d\u00e2n v\u00e0o ch\u1ed7 khu\u00f4n ph\u00e9p, \u0111\u1ec3 mong cho \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh \u0111\u00ednh, d\u00e2n ch\u00fang ph\u1ea5n kh\u1edfi l\u00e0m l\u00e0nh, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh. Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u00e3 t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i v\u00e0o ch\u1ed7 \u0111\u1ea1o gi\u00e1o h\u01b0 v\u00f4, l\u1ea1i d\u00e1m d\u1ed1i tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua cha, n\u00f3i ra nh\u1eefng l\u1eddi t\u00ecm l\u1ebd \u1ea9n vi, l\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e1i l\u1ea1 th\u1ebf th\u00ec ch\u1ef1c mu\u1ed1n cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111em d\u1ecb \u0111oan m\u00e0 x\u01b0\u1edbng xu\u1ea5t thi\u00ean h\u1ea1 hay sao ? Hu\u1ed1ng chi, trong t\u1eadp t\u00e2u \u0111\u00e3 xin \u0111\u00ecnh b\u00e3i t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi c\u00f4ng vi\u1ec7c, m\u00e0 ch\u1ed7 ch\u00f9a chi\u1ec1n th\u00ec xin m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m. C\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f2n g\u00ec to h\u01a1n th\u1ebf : \u0111em t\u00e0i l\u1ef1c cho h\u1ea1n l\u1ea5p v\u00e0o ch\u1ed7 l\u00e3ng ph\u00ed kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 c\u00f9ng, g\u1ecdi l\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf \u01b0 ? Kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ecdc s\u00e1ch g\u00ec m\u00e0 c\u1ed1 ch\u1ea5p m\u00ea ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh m\u1edf r\u1ed9ng con \u0111\u01b0\u1eddng cho n\u00f3i, mu\u1ed1n cho tr\u00ean gi\u00fap ch\u00ednh tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc, d\u01b0\u1edbi gi\u00fap l\u1ee3i \u00edch cho d\u00e2n sinh, n\u1ebfu c\u00f3 m\u01b0u m\u00f4 g\u00ec hay, ta c\u0169ng s\u1eb5n l\u00f2ng th\u00e2u th\u00e1i, ch\u1ec9 v\u00ec ch\u1ed7 n\u01a1i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang l\u1ebd ph\u1ea3i, m\u00e0 vi\u1ec7c xin l\u00e0m ch\u00f9a l\u1ea1i b\u1ecb \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u1ea1ch r\u00f5 m\u00e0 b\u00e1c \u0111i, ng\u00f4n quan n\u00eau ra m\u00e0 tham h\u1eb7c ! \u0110\u00e1ng l\u1ebd ph\u1ea3i giao b\u1ed9 nghi\u00eam ngh\u1ecb, nh\u01b0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn hi\u1ec7n nay ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac c\u1ea7n l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1eaft t\u1ed9i ngay. V\u1eady \u0111\u1ed1i v\u1edbi Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, h\u00e3y truy\u1ec1n Ch\u1ec9 d\u1ee5 nghi\u00eam qu\u1edf, sai vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ch\u1ecdn ph\u00e1i m\u1ed9t vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o, mang t\u1edd d\u1ee5 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn tuy\u00ean Ch\u1ec9 nghi\u00eam s\u1ee9c !\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u01b0a giao xu\u1ed1ng, th\u00ec Ng\u1ef1 s\u1eed Ho\u00e0ng Khu\u00ea, H\u1ed3 Xu\u00e2n Huy\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn g\u1eb7p ri\u00eang Vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, k\u00eau van c\u1ea7u xin \u0111\u01b0\u1ee3c sai \u0111i, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t qu\u00e1t l\u00ean v\u00e0 ng\u0103n l\u1ea1i. B\u1ecdn Khu\u00ea b\u1ecb khoa \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed3ng vi\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng Kham, Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5n v\u00e0 L\u00ea Di n\u00eau ra tham h\u1eb7c. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1eb7t ra, c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn phong hi\u1ebfn. B\u1ecdn Ho\u00e0ng Khu\u00ea v\u00e0 H\u1ed3 Xu\u00e2n Huy\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u00e1m khoa m\u1ee5c, n\u00ean gi\u1eef l\u00f2ng c\u1ea9n th\u1eadn th\u00ec m\u00ecnh ngay th\u1eb3ng trong s\u00e1ng, m\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ee5 ch\u1ee9c ph\u1eadn c\u1ee7a m\u00ecnh. V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u00f4n quan l\u0129nh m\u1ec7nh \u0111i sai ph\u00e1i, m\u1eb7t v\u00e2ng uy c\u1ee7a vua, mi\u1ec7ng truy\u1ec1n l\u1eddi c\u1ee7a vua, s\u1ef1 th\u1ec3 long tr\u1ecdng bi\u1ebft ch\u1eebng n\u00e0o. Theo l\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc th\u00ec ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn k\u1ef3 s\u1ebd ch\u1ecdn ph\u00e1i \u0111i, ho\u1eb7c do vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng gi\u1eef l\u1ec5 c\u00f4ng b\u1eb1ng m\u00e0 k\u00e9n ch\u1ecdn. B\u1ecdn kia d\u00e1m \u0111\u1ebfn th\u1ec9nh th\u00e1c \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang, k\u00eau van trong x\u00f3 t\u1ed1i, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecb vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng qu\u00e1t \u0111u\u1ed5i ra, ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng h\u00e0ng ch\u1ec9 ra m\u00e0 tham h\u1eb7c, th\u1eadt \u0111\u00e1ng khinh b\u1ec9 qu\u00e1 ! \u00d4i, \u201ct\u00ecnh th\u00e2n ng\u1ef1 s\u1eed, th\u1ee9c di\u1ec7n \u0111\u00e0i lang\u201d((1) T\u00ecnh th\u00e2n ng\u1ef1 s\u1eed, th\u1ee9c di\u1ec7n \u0111\u00e0i lang : T\u00f4n Bi\u1ec7n \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, l\u00ean Ng\u1ef1 s\u1eed Trung th\u1eeba, c\u00f3 ti\u1ebfn c\u1eed \u0110\u01b0\u1eddng Gi\u1edbi v\u00e0 Ng\u00f4 Trung Ph\u1ee5c l\u00e0m Ng\u1ef1 s\u1eed, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi \u00f4ng ch\u01b0a t\u1eebng \u201cbi\u1ebft ti\u1ebfng hai ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, sao \u0111\u00e3 v\u1ed9i ti\u1ebfn c\u1eed\u201d. T\u00f4n Bi\u1ec7n n\u00f3i : \u201cNg\u1ef1 s\u1eed t\u1ef1 \u0111em ti\u1ebfn m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a l\u1ea5y l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5, nay kh\u00f4ng c\u1ea7n g\u00ec ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e3 bi\u1ebft m\u1eb7t\u201d.1) ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a c\u00f2n l\u1ea5y l\u00e0m x\u1ea5u h\u1ed5. Kh\u00f4ng bi\u1ebft Ho\u00e0ng Khu\u00ea v\u00e0 H\u1ed3 Xu\u00e2n Huy\u00ean b\u1ee5ng d\u1ea1 th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 ch\u1ecbu \u0111em b\u1ed9 m\u1eb7t d\u00e0y l\u00e0m c\u00e1i vi\u1ec7c qu\u1ef3 g\u1ed1i khom l\u01b0ng nh\u01b0 th\u1ebf ! Ho\u1eb7c gi\u1ea3 cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u0111i \u1ea5y c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ecm ki\u1ebfm b\u1edbi vi\u1ec7c, k\u1ebft b\u1ecdn \u0111\u1ec3 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ee3i ri\u00eang, cho n\u00ean th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed1i l\u1ee3i m\u00e0 tranh nhau th\u1ec9nh th\u00e1c \u0111\u00f3 ch\u0103ng ? Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0m ph\u1ee5 c\u00e1i \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1eadu \u0111\u00e3i ng\u00f4n quan nhi\u1ec1u l\u1eafm ! Xem ngay v\u1ec1 cu\u1ed1i \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, \u0111\u1eddi Minh : \u0111\u00f4i khi c\u00f3 b\u1ecdn x\u1ea5u xa, v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t chuy\u1ebfn sai \u0111\u00e3 v\u00eanh v\u00e1o l\u00ean, t\u1ef1 \u0111\u1eafc m\u00ecnh l\u00e0 ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i, xe c\u1ed9 \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u1eadn huy\u1ec7n n\u00e0o c\u0169ng ch\u1ea1y r\u1ed1i r\u00edt, m\u01b0\u1ee3n c\u1edb h\u1ed1ng h\u00e1ch, k\u1ebft b\u00e8 k\u00e9o \u0111\u1ea3ng ! Nay kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho [c\u00e1i th\u00f3i x\u1ea5u] l\u1edbn d\u1ea7n l\u00ean m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady, n\u00ean x\u00e9t r\u00f5 m\u00e0 tr\u1eebng tr\u1ecb, \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba m\u1ed1i t\u1ec7. Ho\u00e0ng Khu\u00ea, H\u1ed3 Xu\u00e2n Huy\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u00ecnh nghi\u00eam ngh\u1ecb\u201d. Khi \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, b\u1ecdn Khu\u00ea \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed5.<\/p>\n<p>X\u00e2y \u0111\u1eafp th\u00e0nh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang. Tr\u01b0\u1edbc kia, L\u00ea Nguy\u00ean Gi\u00e1m v\u00e0 V\u0169 Danh T\u1eeb, v\u00ec kh\u00f4ng tu s\u1eeda th\u00e0nh tr\u00ec, b\u1ecb t\u1ed9i. Vua cho r\u1eb1ng Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ki\u00eam h\u1ea1t, b\u00e8n h\u1ea1 d\u1ee5 b\u1eaft ph\u1ea3i tr\u00f9 t\u00ednh \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, ph\u00e1i 2.000 bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ebfn \u1ee9ng d\u1ecbch, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thao \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c. Giai c\u0169ng \u0111i l\u1ea1i tr\u00f4ng nom. Th\u00e0nh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang nguy\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf b\u00ean ch\u00e2n n\u00fai \u0111\u1ea5t, d\u01b0\u1edbi c\u00f3 \u0111\u00e1 ch\u1eb1ng ch\u1ecbt, th\u1ee3 l\u00e0m r\u1ea5t kh\u00f3, tr\u1ea3i 3 th\u00e1ng th\u00e0nh m\u1edbi x\u00e2y xong. Quan qu\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng theo \u01b0u h\u1ea1ng (\u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb1ng sau, b\u00ean t\u1ea3, b\u00ean h\u1eefu th\u00e0nh \u0111\u1ec1u d\u00e0i 65 tr\u01b0\u1ee3ng, cao 7\u00a0 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c, x\u00e2y b\u1eb1ng \u0111\u00e1 ong ; \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u x\u00e2y 1 c\u1eeda).<\/p>\n<p>Ph\u00e1 h\u1ee7y \u0111\u1ec1n th\u1edd b\u1ecdn gi\u1eb7c Nguy\u1ec5n S\u0129 Ph\u00fa v\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c C\u1ed5n. S\u0129 Ph\u00fa v\u00e0 \u0110\u1ee9c C\u1ed5n, khi c\u00f2n s\u1ed1ng, n\u01b0\u01a1ng m\u00ecnh h\u1ecd Tr\u1ecbnh, ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i qu\u00e2n ta, sau khi ch\u1ebft, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c [h\u1ecd Tr\u1ecbnh] phong l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc th\u1ea7n. Hai t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh khai l\u1eabn v\u00e0o danh s\u00e1ch b\u00e1ch th\u1ea7n, b\u1ed9 L\u1ec5 tham h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n S\u0129 Ph\u00fa v\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c C\u1ed5n l\u00e0 con ma gi\u1eb7c, d\u00e2n gian th\u1edd nh\u1ea3m \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f4ng l\u1ea5y l\u00e0m tr\u00e1i l\u1ec5 (x\u00e3 Ph\u00f9 Vi\u1ec7t huy\u1ec7n Th\u1ea1ch H\u00e0 th\u1edd Nguy\u1ec5n S\u0129 Ph\u00fa, x\u00e3 Ph\u00f9 L\u01b0u huy\u1ec7n B\u00ecnh Ch\u00ednh th\u1edd Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c C\u1ed5n), th\u1ebf m\u00e0 quan t\u1ec9nh l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ch\u00fang l\u00e0m m\u1edd m\u1eaft, c\u1ee9 khai v\u00e0o danh s\u00e1ch [b\u00e1ch th\u1ea7n] ! N\u1ebfu b\u1ea3o r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u, kh\u00f3 ph\u00e1t gi\u00e1c ra, th\u00ec nguy\u00ean \u1ee7y khai \u1edf trong danh s\u00e1ch, m\u1eaft tr\u00f4ng th\u1ea5y vi\u1ec7c, n\u00ean nh\u1ed5 m\u1eafng \u0111\u1ebfn t\u1eadn ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ec ch\u00fang m\u00e0 t\u00e2u xin mong \u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. B\u00e8n sai ph\u00e1 \u0111\u1ec1n \u0111i, quan l\u1ea1i \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 \u0111\u1ec1u b\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh V\u0129nh Long c\u00f3 \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng g\u1ecdi l\u00e0 Ph\u00f3 gi\u00e1m m\u1ee5c \u0110\u00f4 Ni My C\u00f4 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Dominique_Lef%C3%A8bvre\">Dominique Lef\u00e8bvre<\/a>, t\u00ean Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 Ng\u00e3i], \u1ea9n n\u1ea5p \u1edf huy\u1ec7n T\u00e2n Minh (\u0111\u1ecba h\u1ea1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long) b\u1ecb quan qu\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, sai gi\u1ea3i giao b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u01a1ng, Tri huy\u1ec7n Tr\u00e0 Vinh B\u00f9i H\u1eefu Ngh\u0129a, v\u00ec c\u00f3 c\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; bi\u1ec1n binh d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 100 quan ti\u1ec1n. Khi l\u00e0m \u00e1n xong, b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb x\u1eed v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng, sai giam gi\u1eef l\u1ea1i ; sau r\u1ed3i tha.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u01a1 V\u0169 c\u1ef1 \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0m \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7. Hai th\u00f4n An H\u00f2a, T\u00e2y B\u1ea3o Hoa khi m\u1edbi trung h\u01b0ng \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n, c\u00f3 c\u00f4ng ; khi \u0111\u00e3 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1ed5 v\u00e0o \u0111\u1ed9i th\u1ee9 4 c\u01a1 V\u0129nh b\u1ea3o. \u0110\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 4 [1823] thu v\u00e0o l\u00e0m m\u1ed9t chi trong c\u01a1 V\u0169 c\u1ef1 ; c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec theo v\u00e0o qu\u00e2n, kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec v\u1ec1 l\u00e0m ru\u1ed9ng. N\u0103m th\u1ee9 15 [1834], \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u01a1 V\u0169 c\u1ef1, theo sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, v\u00ec gi\u1eb7c th\u1ed5 qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, s\u1ef1 g\u1ecdi b\u1eaft phi\u1ec1n ph\u00ed kh\u00f3 nh\u1ecdc. Qu\u00e2n l\u00ednh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u tr\u1ed1n \u0111i, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y sai chi\u1ebfu l\u1ec7, c\u1ee9 5 \u0111inh l\u1ea5y 1 \u0111inh, thu v\u00e0o 2 \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 c\u1ee7a b\u1ea3n t\u1ec9nh r\u00fat b\u1ecf c\u00e1i t\u00ean \u201cV\u0169 c\u1ef1\u201d \u0111i. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cS\u00e1u huy\u1ec7n Nam \u0110\u01b0\u1eddng, Thanh Ch\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Nguy\u00ean, Ch\u00e2n L\u1ed9c, \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, Y\u00ean Th\u00e0nh, th\u00f3c thu\u1ebf thu v\u1ec1 v\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m ngo\u00e1i, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn v\u1ee5 \u0111\u00f4ng n\u0103m nay n\u1ed9p ti\u1ebfp, nh\u01b0ng v\u00ec d\u00e2n gian \u0103n d\u00f9ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. V\u1eady xin chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. L\u1ea1i n\u1eefa, nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e0m \u0111\u1ed3 s\u1eaft b\u1ecb chi\u1ebft d\u1ecbch, b\u1ecf thu\u1ebf \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu xin b\u1edbt tr\u1eeb c\u1ea3 cho, \u0111\u1ec3 t\u00ecnh c\u1ea3nh d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u00e1i\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u1ea1i l\u1ea5y l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt. B\u1ed5 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Phan Thanh Gi\u1ea3n l\u00e0m T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t v\u1eabn sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt. T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t kh\u00f4ng ph\u1ea3i quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng vi\u1ec7n \u1ea5n. Th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n Quang l\u1ed9c t\u1ef1 \u1ea5n tri\u1ec7n ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y Phan T\u00f9ng do b\u1ea3n ch\u1ee9c quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong. B\u1ed5 : V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb l\u00e0m qu\u1ea3n l\u0129nh c\u00e1c \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n tr\u1ea5n ph\u1ee7 ty ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh Long v\u00f5 Tr\u1ea7n L\u1ee5c l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c. Th\u0103ng : Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u00f9ng v\u00f5 dinh H\u1ed5 oai, V\u0169 Than l\u00ean Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh Long v\u00f5 ; Tr\u01b0\u1ee3ng ty ty Kim ng\u00f4 h\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu l\u00ean th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, chuy\u1ec3n qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, l\u1ea1i sung qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Phan T\u00f9ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb. B\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n H\u1ef7 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4. Cho th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4ng th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n, l\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>Cho : Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i th\u1ee9 6 v\u1ec7 Nh\u1ea5t thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 Tr\u1ea7n B\u00e1 Nghi\u1ec5m th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i th\u1ee9 1 v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o l\u00e0 Cao S\u0129 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u0169 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i th\u1ee9 5 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 \u0110\u1eb7ng B\u00e1 B\u1ea3n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>T\u01b0 Ngh\u0129a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec3 ch\u1ebft. C\u00f4ng, t\u00ednh thu\u1ea7n l\u01b0\u01a1ng, gi\u1eef l\u1ec5 \u0111\u1ed9. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c tin th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc m\u00e3i, ban cho 1.000 quan ti\u1ec1n, t\u1eb7ng Ngh\u0129a qu\u1ed1c c\u00f4ng, th\u1ee5y l\u00e0 C\u00f4ng \u0110\u1ea1t, sai Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi kh\u00e2m m\u1ea1ng cho t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u. Con tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 con th\u1ee9 c\u1ee7a C\u00f4ng tuy c\u00f2n tr\u1ebb tu\u1ed5i, c\u0169ng chu\u1ea9n cho theo l\u1ec7 h\u1eb1ng n\u0103m, c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng t\u1eed c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>D\u00e2n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng \u1edf ch\u00e2n n\u00fai Tr\u00e0 S\u01a1n (n\u1eb7ng 74 c\u00e2n, \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh n\u00f2ng s\u00fang 1 t\u1ea5c, th\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng 1 th\u01b0\u1edbc 9 t\u1ea5c 7 ph\u00e2n). Th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 10 quan ti\u1ec1n (n\u0103m sau \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn Kinh n\u1ed9p).<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cV\u1ee5 m\u00f9a n\u0103m nay, c\u00e1c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, Tuy\u00ean Quang, L\u1ea1ng S\u01a1n, H\u01b0ng H\u00f3a, Th\u00e1i Nguy\u00ean, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to. C\u00f2n c\u00e1c h\u1ea1t kh\u00e1c (thu g\u1eb7t \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 7, 8 ph\u1ea7n) \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a c\u0169ng trung b\u00ecnh. Duy c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ng\u1eabu nhi\u00ean g\u1eb7p m\u01b0a l\u00e2u, l\u00faa ru\u1ed9ng h\u01a1i c\u00f3 t\u1ed5n h\u1ea1i !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, ta m\u1eebng cho d\u00e2n, t\u1ed5n h\u1ea1i ta lo cho d\u00e2n ! H\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1m r\u00f5 t\u1eebng ph\u00e2n s\u1ed1 t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ec3 tha, gi\u1ea3m thu\u1ebf c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>M\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc A N\u1eb7c Nh\u0129 \u963f\u533f\u723e\u570b (n\u01b0\u1edbc A N\u1eb7c Nh\u0129 \u1edf ph\u00eda t\u00e2y n\u01b0\u1edbc A Uy\u1ec3n, ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Nha Nh\u0129 L\u1ea1p \u7259\u723e\u81d8) b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o, tr\u00f4i gi\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u00f9ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean. H\u01a1n 70 ng\u01b0\u1eddi trong thuy\u1ec1n, l\u00ean b\u1edd \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng. L\u1ea1i c\u00f3 thuy\u1ec1n X\u00edch Mao [Anh C\u00e1t L\u1ee3i], 11 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb n\u1ea1n gi\u1ea1t v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n Ma V\u0103n t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn. Vua sai \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn t\u00ecm ch\u1ed7 cho thuy\u1ec1n \u0111\u1ed7, r\u1ed3i c\u1ea5p cho ti\u1ec1n g\u1ea1o v\u00e0 \u00e1o qu\u1ea7n, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 thuy\u1ec1n c\u00f4ng ph\u00e1i \u0111i ngo\u1ea1i qu\u1ed1c s\u1ebd cho \u0111\u00e1p v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Sai v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n duy\u1ec7t b\u00e0n t\u00ecnh h\u00ecnh bi\u00ean th\u00f9y x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ed5 m\u1ee5c Cao Mi\u00ean l\u00e0 Cao La H\u00e2m M\u1ed9c xin l\u1ea5y th\u1ed5 d\u00e2n x\u1ee9 Nam Ninh m\u01b0u t\u00ednh li\u1ec7u l\u00fd vi\u1ec7c x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u1ea1i \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn xin quan c\u1ea5p cho \u0111\u1ea1o v\u0103n b\u1eb1ng tha t\u1ed9i. Khi ph\u00e1i nh\u00e2n c\u00f9ng \u0111\u1ebfn, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n b\u00e0n v\u1edbi nhau r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri n\u00f3 xui khi\u1ebfn, nay n\u1ebfu c\u1ef1 tuy\u1ec7t, s\u1ee3 ch\u00fang cho ta l\u00e0 \u0111\u1ed9 l\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng r\u1ed9ng\u201d. B\u00e0n c\u1ea5p cho \u0111\u1ea1o tr\u00e1t, d\u1ee5 cho bi\u1ebft \u0111\u1ea1i \u00fd n\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 quy thu\u1eadn th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ed9i, l\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 c\u00f4ng m\u1edbi, kh\u00f4ng n\u00ean ch\u1eadm ch\u1ea1p, th\u00e0nh ra \u0111\u1ec3 h\u1ed1i h\u1eadn v\u1ec1 sau. R\u1ed3i khi\u1ebfn cho v\u1ec1. L\u1ea1i \u1ee7y cho m\u1ea5y vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Nguy\u1ec5n Song Thanh (nguy\u00ean Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 tr\u1ea5n H\u1ea3i T\u00e2y), L\u00ea Quang Khi\u00eam (nguy\u00ean \u00e1n ph\u1ee7 s\u1ee9 x\u1ee9 Ba Xuy\u00ean) v\u00e0 v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00f9ng \u0111i v\u1edbi th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111em thuy\u1ec1n \u0111\u00f3n ti\u1ebfp \u1edf Ba L\u00f4 (ch\u1ed7 n\u00e0y c\u00e1ch \u0111\u1ed3n T\u00e2n Ch\u00e2u ch\u1eebng 1 d\u1eb7m). Ch\u1ee3t g\u1eb7p \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 An Ph\u1ee7 Danh Gia (Danh Gia l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00e2n t\u00edn c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri) \u0111\u1ebfn n\u00f3i L\u1ea1p man tr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u1eafc t\u1ed9i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, vua Xi\u00eam b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 \u0111\u1ec3 cho Ch\u1ea5t Tri \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc, s\u1edb t\u00e2u v\u1ed1n v\u00ec xin h\u00f2a, \u0111\u1ec3 y\u00ean n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c khoan tha cho t\u1ed9i c\u1ee7a N\u1eb7c Ong Giun, l\u1ea1i b\u1ea3o h\u1ed9 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec qu\u00e2n Xi\u00eam s\u1ebd r\u00fat v\u1ec1 ngay B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri. Xin \u0111em \u00fd \u1ea5y \u0111\u1ea1t l\u00ean quan t\u1ec9nh. Song Thanh tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng : \u201c\u00fd \u1ea5y v\u1eabn hay, nh\u01b0ng ph\u1ea3i c\u00f3 th\u01b0 c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 N\u1eb7c Ong Giun \u0111\u1ebfn m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed9 h\u01a1n 1 th\u00e1ng Cao La H\u00e2m M\u1ed9c l\u1ea1i \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn n\u00f3i vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn h\u1ed9i, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1eafc b\u1eb1ng. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n l\u1ea1i b\u00e0n \u1ee7y cho B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi \u0111i. Gi\u1eb7c Mi\u00ean nghi\u00eam c\u1ea9n ch\u1ec9nh b\u1ecb \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i. Khi B\u00e1 Nghi \u0111\u1ebfn, ng\u1ed3i y\u00ean r\u1ed3i, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam l\u00e0 Phi Nh\u00e3 \u0110\u1ea7u Long v\u00e0 phi\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cN\u1eb7c Ong Giun ng\u00e0y \u0111\u00eam nh\u1edb m\u1eb9, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c tha cho v\u1ec1, th\u00ec h\u1eafn xin l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb, r\u1ed3i t\u1eeb \u0111\u1ea5y, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam s\u1ebd c\u00f9ng n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, c\u1ee9 3 n\u0103m l\u1ea1i sai s\u1ee9 h\u00f2a hi\u1ebfu nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c to t\u00e1t t\u1ed1t \u0111\u1eb9p \u0111\u00f3 sao ? V\u1eady n\u01b0\u1edbc l\u1edbn c\u00f3 y cho hay kh\u00f4ng ?\u201d. B\u00e1 Nghi n\u00f3i : \u201cNay tri\u1ec1u nh\u00e0 vua l\u1ea5y uy t\u00edn tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1. N\u1ebfu Ong Giun l\u1ea5y trung hi\u1ebfu l\u00e0m l\u00f2ng, th\u00ec [tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh] quy\u1ebft kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00fd g\u00ec kh\u00f4ng chu\u1ea9n y, ch\u1ec9 v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec l\u00e0m b\u1eb1ng ch\u1ee9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean. Ong Giun n\u1ebfu c\u00f3 th\u01b0 \u0111\u1ebfn m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f9 t\u00ednh gi\u00fap cho \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. B\u1ecdn gi\u1eb7c Man \u0111\u1ec1u gi\u01a1 tay l\u00ean tr\u00e1n xin v\u00e2ng. B\u00e1 Nghi t\u1ef1 Ba L\u00f4 v\u1ec1, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n b\u00ed m\u1eadt l\u00e0m t\u1eadp t\u1ea5u l\u00ean, nh\u00e2n n\u00f3i : \u201cT\u1eeb khi x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u00e3 3, 4 n\u0103m nay, 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu s\u1ef1 tr\u01b0ng b\u00e1t t\u1ea7n phi\u1ec1n ! Nh\u1eefng qu\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb t\u1ea3 k\u1ef3 tr\u1edf v\u00e0o Nam v\u1ea5t v\u1ea3 v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa ! Nay b\u1ecdn gi\u1eb7c Man \u0111\u00e3 s\u1ee3 t\u1ed9i, gi\u00e3i b\u00e0y t\u00ecnh th\u1ef1c ; n\u1ebfu tha t\u1ed9i cho y, cho gia quy\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi Man v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng nh\u1eefng y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t nh\u00e0 \u0111o\u00e0n t\u1ee5, th\u1ea7n ph\u1ee5c l\u00e2u d\u00e0i, m\u00e0 d\u00e2n ta c\u0169ng vui \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 vai m\u1ed9t ch\u00fat\u201d.<\/p>\n<p><a>Tr\u00fa ph\u00f2ng T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n c\u0169ng n\u00f3i xin tha t\u1ed9i cho t\u00ean Giun, \u0111\u1ec3 y t\u1ef1 tr\u1ecb l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u1ea3o h\u1ed9 cho th\u00ec \u0111\u1ea7u m\u1ee5c l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ef1 an. N\u1ebfu \u0111em qu\u00e2n m\u00e0 \u0111\u00e1nh l\u1ea5y, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 nhi\u1ec1u bi\u1ec7n ph\u00e1p \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y, n\u0103m n\u00e0y k\u1ebf n\u0103m kh\u00e1c, kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 c\u00f9ng.<\/a><\/p>\n<p>Vua giao c\u1ea3 t\u1edd t\u00e2u xu\u1ed1ng cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u00e9t duy\u1ec7t t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cH\u00f2a v\u1edbi di \u0111\u1ecbch \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ngh\u1ec9, v\u1eabn l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf hay \u0111\u1ec3 y\u00ean t\u0129nh bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3, ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m. Ch\u00fang \u0111\u00e3 bi\u1ebft h\u1ed1i t\u1ed9i, b\u00e0y t\u1ecf l\u00f2ng th\u1ef1c th\u00ec ta b\u1ecf qua nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 r\u1ed3i, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. Duy kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 l\u00e0m b\u1eb1ng \u0111\u00e3 v\u1ed9i ph\u00e1i ngay vi\u00ean b\u1ed1 ch\u00ednh \u0111i : c\u0169ng l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i. Hu\u1ed1ng chi ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ch\u1ec9 xin ri\u00eang cho L\u1ea1p man, m\u00e0 \u00fd c\u1ee7a t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam th\u1ebf n\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn. N\u1ebfu theo nh\u01b0 l\u1eddi xin, th\u00ec ch\u00fang ri\u00eang chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ti\u1ec7n nghi, n\u1ebfu kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111i m\u00e0 kh\u00f4ng nghe, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Man s\u1ebd o\u00e1n ta, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam l\u1ecdt \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i m\u01b0u gian d\u1ed1i. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1eb9 con quy\u1ebfn thu\u1ed9c t\u00ean Giun, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u1eed tr\u00ed c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ch\u1ed7. N\u1ebfu ch\u00fang th\u1ef1c l\u00f2ng quy thu\u1eadn, th\u00ec ng\u00e0y nay quy thu\u1eadn, ng\u00e0y mai cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5 ngay, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam c\u1ea7u xin l\u00e0m g\u00ec. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 ta c\u00f9ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn h\u00f2a hi\u1ebfu, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i b\u1ecf h\u00f2a hi\u1ebfu sinh ra c\u1eebu \u0111\u1ecbch, hi\u1ec1m kh\u00edch t\u1ef1 ch\u00fang g\u00e2y ra tr\u01b0\u1edbc. Nay mu\u1ed1n gi\u1eef l\u1ea1i \u0111\u1ec3 h\u00f2a hi\u1ebfu nh\u01b0 c\u0169 th\u00ec ch\u00fang ph\u1ea3i th\u00f4ng kho\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 nghe theo ; n\u1ebfu ch\u1ec9 n\u00f3i \u0111\u1ec3 c\u1ea7u xin cho t\u00ean Giun th\u00ec ch\u01b0a th\u1ec3 v\u1ed9i nghe \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin \u0111\u1ee3i Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 t\u00ean Giun c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 \u0111\u1ebfn, n\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 k\u00ednh thu\u1eadn m\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea7u h\u00f2a l\u1ea1i t\u1eeb l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c c\u1ee7a t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam do t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i r\u00f5, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u1eafc c\u00f3 x\u1eed tr\u00ed. Nh\u01b0 v\u1eady m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1eafc th\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNgh\u1ecb nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1eafc th\u1ebf. Chu\u1ea9n cho theo nh\u01b0 ngh\u1ecb thi h\u00e0nh. Duy c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ec9nh An Giang l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa m\u00e3n \u00fd ch\u00ed ng\u01b0\u1eddi ta ! Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi h\u00e3y truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ghi l\u1ea5y c\u00e1i l\u1ed7i ; Cao H\u1eefu D\u1ef1c ch\u1ec9 n\u00f3i su\u00f4ng \u1edf tr\u00ean t\u1edd gi\u1ea5y, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u00e0n \u0111\u1ebfn. L\u1ea1i d\u1ee5 lu\u00f4n cho 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 : Nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa \u1edf Kinh v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, sang n\u0103m c\u1ee9 \u0111\u1ec3 qu\u00e2n nguy\u00ean th\u00fa \u0111\u1ea5y v\u00e0i th\u00e1ng, sau s\u1ebd gi\u00e1ng Ch\u1ec9 ti\u1ebfn h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p><a>Sau b\u1ecdn gi\u1eb7c Mi\u00ean c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 g\u00ec \u0111\u1ebfn, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi. Phi Nh\u00e3 \u0110\u1ea7u Long tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng : \u201cPh\u1ea3i c\u00f3 v\u0103n th\u01b0 c\u1ee7a \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 \u0111\u1ebfn, r\u1ed3i y c\u0169ng s\u1ebd vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi l\u1ea1i\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nhi\u1ec1u n\u0103m, \u0111u\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1p nh\u01b0 \u0111u\u1ed5i ch\u00f3 d\u00ea \u0111\u1ec3 b\u1eaft l\u00e0m n\u00f4 l\u1ec7, h\u00fat m\u00e1u m\u1ee7 ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1p \u0111\u1ec3 cho no b\u00e9o. L\u00f2ng ch\u00fang quy\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ecbu c\u1eaft \u0111\u1ee9t, b\u1ecf \u0111\u1ea5y m\u00e0 \u0111i, cho n\u00ean b\u00e0y ra c\u00e1i vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u \u0111\u00ecnh k\u00e9o d\u00e0i nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ed1t c\u1ea7u cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. N\u1ebfu \u0111\u1ec3 ch\u1eadm n\u0103m, ch\u1ea7y th\u00e1ng, th\u00ec ch\u00fang c\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda sang \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u00e1c \u0111\u1ed3 ph\u00f2ng gi\u1eef. T\u1ea5t ph\u1ea3i m\u1ed9t phen ph\u1ea5n ph\u00e1t qu\u00e2n oai m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn ch\u00fang s\u1ee3 h\u00e3i m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady xin \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i h\u1ea1, \u0111\u1ea7u thu, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u01b0\u1edbng d\u1ea7n l\u00ean, t\u1ee9c th\u00ec \u0111em \u0111\u1ea1i qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec3 thu th\u00e0nh hi\u1ec7u\u201d. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Tri\u1ec3n ho\u00e3n vi\u1ec7c g\u1ecdi l\u00ednh, thu thu\u1ebf cho c\u00e1c x\u00e3 d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft d\u1ecbch. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh H\u00f2a, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, H\u00e0 Ti\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh, b\u1ec7nh d\u1ecbch ph\u00e1t ra, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t v\u00e0 mi\u1ec5n thu\u1ebf. L\u1ea1i d\u1ee5 sai c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i x\u00e9t nghi\u1ec7m c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n c\u00f3 ch\u1ee9ng l\u1ec7 kh\u00ed, n\u01a1i n\u00e0o b\u1ecb h\u1ea1i n\u1eb7ng chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch. C\u00e1c t\u1ec9nh l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean. Vua giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng \u0111\u1ee3t \u1ea5y [c\u00e1c n\u01a1i] b\u1ecb tai h\u1ea1i n\u1eb7ng nh\u1eb9 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, xin ngh\u0129 chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng c\u1ee9u gi\u00fap.<\/p>\n<p><a>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/a><\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLIV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11. Vua \u0111i ch\u01a1i s\u00f4ng L\u1ee3i N\u00f4ng, ng\u1ef1 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf, b\u1eafn chim, g\u1eb7p m\u01b0a, tr\u1edf v\u1ec1 h\u00e0nh cung : Loan gi\u00e1, ki\u1ec7u, l\u1ecdng \u0111\u00f3n ch\u1ef1c kh\u00f4ng k\u1ecbp, vua gi\u1ea5n m\u01b0a \u0111i b\u1ed9, chi\u1ec1u m\u1edbi quay b\u00e1nh l\u00e1i v\u1ec1 : n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y xi\u1ebft, gi\u00f3 th\u1ed5i m\u1ea1nh. L\u00e1i thuy\u1ec1n khi\u1ebfn b\u00e1nh l\u00e1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nhanh nh\u1eb9n, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 loanh quanh \u0111i r\u1ea5t l\u00e2u. Khi v\u1ec1 \u0111\u1ebfn cung, vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cChuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y ng\u1eabu nhi\u00ean g\u1eb7p gi\u00f3 m\u01b0a, m\u00e0 b\u1ecdn t\u00fac v\u1ec7 kh\u00f4ng ch\u1ecbu ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 trung \u00e1i \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? Ch\u1ee9c ph\u1eadn \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ?\u201d. T\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u1eadp t\u1ee9c kh\u00f3a tay giam l\u1ea1i, r\u1ed3i l\u1ea1i tha. \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Kim, Hi\u1ec7p l\u00fd Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t b\u1ed5ng, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho tra x\u00e9t l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i d\u1ea5n m\u00ecnh trong l\u00fac m\u01b0a gi\u00f3, kh\u00f4ng tr\u00e1nh kh\u00f3 nh\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ho\u00e0n 2 c\u1ea5p, th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn l\u1ed9i qua s\u00f4ng, gi\u1eef d\u00e2y [bu\u1ed9c thuy\u1ec1n], chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 ; Qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, T\u00f4n Th\u1ea5t Lu\u1eadn, ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nguy\u1ec5n H\u1ef7 \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y v\u1ea1y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn sau, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 ; vi\u00ean bi\u1ec1n binh l\u00ednh theo \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu t\u1eebng h\u1ea1ng ban th\u01b0\u1edfng, duy c\u00f3 2 v\u1ec7 Loan gi\u00e1 v\u00e0 Long thuy\u1ec1n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i, th\u0103m ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, xem g\u1eb7t l\u00faa. Sai quan Kinh do\u00e3n d\u00e2ng [c\u00e1i h\u00e1i] \u0111\u1ed3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 g\u1eb7t l\u00faa, vua th\u00e2n g\u1eb7t v\u00e0i n\u1eafm l\u00faa. L\u1ea1i sai ho\u00e0ng t\u1eed g\u1eb7t, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cMu\u1ed1n cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i bi\u1ebft qua vi\u1ec7c c\u1ea5y g\u1eb7t kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00f3 th\u00f4i !\u201d R\u1ed3i sai n\u00f4ng phu c\u1ee9 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t m\u00e0 g\u1eb7t, cho theo th\u1ee7 t\u1ee5c d\u00e2n h\u00f2 h\u00e1t l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00e0m vui. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u0111\u00f3ng h\u00e0nh t\u1ea5t((1) H\u00e0nh t\u1ea5t : xa gi\u00e1 nh\u00e0 vua khi \u0111i tu\u1ea7n du.1) \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng m\u1eadu, ban cho c\u00e1c quan \u0103n, th\u01b0\u1edfng cho n\u00f4ng phu m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t quan ti\u1ec1n. Sai b\u1ed9 H\u1ed9 tra x\u00e9t ph\u00e2n s\u1ed1 thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eb1ng n\u0103m. Ch\u01b0a bao gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a nh\u01b0 n\u0103m nay, vua r\u1ea5t m\u1eebng, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00faa ru\u1ed9ng c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u0103m nay \u0111\u1ec1u thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, ta r\u1ea5t m\u1eebng cho mu\u00f4n d\u00e2n, nay ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n c\u1ee7a nh\u00e0 vua \u0111\u00e3 thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u00ednh d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c t\u1ebf t\u1ef1, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u00e3i t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh hi\u1ebfu\u201d. Ng\u00e0y [nh\u00e0 vua] \u0111i cung canh \u1ea5y, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u l\u00e0 H\u1ed3ng H\u01b0u theo xa gi\u00e1 \u0111i r\u1eafc th\u00f3c, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1i kh\u00e1nh ng\u1ecdc c\u00e1t t\u01b0\u1eddng, ng\u1ecdc \u0111eo, ch\u00e9n v\u00e0ng \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, th\u1ef1 Ph\u1ee7 th\u1eeba \u0110inh Do\u00e3n Trung b\u01b0ng c\u00e1i h\u00f2m \u0111\u1ef1ng th\u00f3c \u0111i r\u1eafc, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 t\u1ea5m ng\u0169 ti \u0111o\u1ea1n. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho n\u00f4ng phu 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110\u00f4ng ch\u00ed, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u. Cho v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean y\u1ebfn ti\u1ec7c m\u1ed9t l\u1ea7n. Sai ho\u00e0ng t\u1eed H\u1ed3ng H\u01b0u \u0111\u01b0a d\u00e2ng 10.000 quan ti\u1ec1n k\u1ebdm l\u00ean cung T\u1eeb Th\u1ecd((2) T\u1eeb Th\u1ecd : m\u1eb9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2). L\u1ea1i tha thu\u1ebf ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 5 n\u0103m cho th\u00f4n T\u00e2y, l\u00e0ng Linh Chi\u1ec3u b\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Th\u00e1nh th\u1ecd((3) Th\u00e1nh th\u1ecd : l\u1ec5 m\u1eebng th\u1ecd m\u1eb9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.3), vua \u0111em c\u00e1c quan l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng, v\u00e2ng theo \u00fd ch\u1ec9 c\u1ee7a th\u00e1nh t\u1eeb, cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c t\u00ean tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 c\u00e1c \u1ee7y vi\u00ean c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0103n y\u1ebfn \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu vu trong c\u1eeda Ti\u00ean Th\u1ecd. T\u1eeb sau vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp x\u1ee9 Tr\u1ea5n Bi\u00ean, gi\u1ebft th\u1ed5 Tri huy\u1ec7n Man So\u1ea1n((4) Man So\u1ea1n : thu\u1ed9c Ngh\u1ec7 An.4) l\u00e0 Ph\u00eca Chinh, th\u1ed5 d\u00e2n s\u1ee3 h\u00e3i, ch\u1ea1y t\u1ea3n m\u00e1t c\u1ea3. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng ph\u00e1i Tri ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh l\u00e0 Cao \u0110\u1ee9c Ho\u00e0nh \u0111em bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c ph\u1ee7 \u0111\u1ebfn 2 huy\u1ec7n Li\u00eam, M\u1ec5((5) Li\u00eam, M\u1ec5 : t\u00ean 2 huy\u1ec7n thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh.5) ph\u00f2ng th\u1ee7. Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Di\u1ec7u v\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ee9ng \u0111em 200 v\u1ec7 binh \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh tr\u1ea5n \u00e1p : gi\u1eb7c Man th\u00e1o lui. Sai Nguy\u1ec5n V\u0103n \u1ee9ng thu t\u1eadp y\u00ean \u1ee7i th\u1ed5 d\u00e2n m\u00e0 v\u1ec1.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n T\u00e1n th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay \u1edf v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o H\u1eefu qu\u00e2n ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n My th\u0103ng Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean.<\/p>\n<p><a>Sai Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa sung Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n b\u1eb1ng \u0111i Giang L\u01b0u Ba ; th\u1ef1 Lang trung \u1edf M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng sung Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1eadn sung Ph\u00f3 bi\u1ec7n thuy\u1ec1n Th\u1ea7n giao \u0111\u1ec1u \u0111i T\u00e2n Gia Ba \u0111\u1ec3 thao di\u1ec5n \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y v\u00e0 nh\u00e2n ti\u1ec7n t\u00ecm mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng.<\/a><\/p>\n<p><a>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea Quang Khi\u00eam, L\u00ea V\u0103n Trung h\u01a1i quen t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean, xin t\u1ea1m l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/a><\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m Giang N\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ch\u1ed7 trung \u0111\u1ea1o s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang c\u00f3 \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m Giang N\u00f4ng, l\u1ea5y th\u1ed5 d\u00e2n ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean sung l\u00e0m phu tr\u1ea1m ; sau s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u1ed5i l\u00e0m tr\u1ea1m Ti\u00ean N\u00f4ng. R\u1ed3i v\u00ec gi\u1eb7c th\u1ed5 qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, phu tr\u1ea1m tr\u1ed1n \u0111i h\u1ea7u h\u1ebft. Sau khi vi\u1ec7c y\u00ean, l\u1ea1i giao v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang : ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00f4ng v\u0103n ch\u1ea1y tr\u1ea1m \u0111\u1ec1u do tr\u1ea1m Giang Ph\u01b0\u1edbc nh\u1eadn l\u00e0m. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh l\u1ea1i t\u00e2u xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t tr\u1ea1m \u1edf \u0111\u1ecba gi\u1edbi huy\u1ec7n H\u00e0 D\u01b0\u01a1ng, v\u1eabn \u0111\u1ec3 t\u00ean c\u0169 l\u00e0 tr\u1ea1m Giang N\u00f4ng, tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh \u1edf ph\u1ee7 T\u0129nh Bi\u00ean m\u1edbi v\u1ec1 sung l\u00e0m phu tr\u1ea1m. Vua y theo l\u1eddi xin \u1ea5y.<\/p>\n<p>Sai ch\u1ebf t\u1ea1o m\u1ed9t \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng b\u1ea1c cho vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 (kh\u1eafc ch\u1eef tri\u1ec7n : \u201cTh\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 quan ph\u00f2ng\u201d, theo nh\u01b0 ki\u1ec3u \u1ea5n quan ph\u00f2ng th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, th\u1ed1ng ch\u1ebf) v\u00e0 m\u1ed9t \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng ng\u00e0 cho vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7. (Kh\u1eafc ch\u1eef tri\u1ec7n \u201cQu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 quan ph\u00f2ng\u201d, theo ki\u1ec3u quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Tham tri L\u1ee5c b\u1ed9).<\/p>\n<p>Hai b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh t\u00e2u b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea khai c\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 ni\u00ean h\u1ea1n 3 n\u0103m, ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 d\u00e2ng b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea khai c\u00e1c thu\u1ebf l\u1ec7, s\u1ed1 ti\u1ec1n, th\u00f3c, s\u1ea3n v\u1eadt v\u00e0 b\u1ea1c ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu c\u1ee7a x\u00e3 th\u00f4n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1ecb tai n\u1ea1n l\u01b0u t\u00e1n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Minh h\u01b0\u01a1ng, ng\u01b0\u1eddi Thanh, ng\u01b0\u1eddi M\u00ean, th\u1ed5 d\u00e2n, c\u1ea3 h\u1ed9 v\u1eabn \u1edf \u0111\u00e2y hay l\u00e0 h\u1ed9 \u0111\u1ebfn ki\u1ec1u, ng\u1ee5, chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch. Vua sai N\u1ed9i c\u00e1c chia t\u1eebng h\u1ea1ng li\u1ec7t k\u00ea m\u00e0 phi\u1ebfn t\u1ea5u, tai n\u1ea1n qu\u00e1 l\u1eafm th\u00ec mi\u1ec5n cho c\u1ea3, v\u1eeba v\u1eeba th\u00ec mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 hao c\u1ee7a c\u00e1c b\u1ea1c n\u1ea5u (c\u1ee9 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c th\u00ec hao m\u1ea5t 1 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 4 ph\u00e2n).<\/p>\n<p>Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eadu qu\u00e2n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c 4.000 bi\u1ec1n binh k\u00e9o thuy\u1ec1n hi\u1ec7u Th\u1ee5y Long l\u1edbn ti\u1ebfn ra s\u00f4ng. T\u1eeb \u0111\u00f4 th\u1ed1ng \u0111\u1ebfn qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau ; binh l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 400 quan ti\u1ec1n. L\u1ea1i v\u00ec s\u1eeda sang ch\u1ed7 v\u0169ng \u0111\u00f3ng thuy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh \u1ed5n c\u1ea3 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, n\u00ean th\u01b0\u1edfng th\u00eam 300 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng th\u1ef1 L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>C\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c c\u00f4ng s\u1edf V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 s\u1edf N\u1ed9i t\u1ea1o t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m ch\u1ebf t\u1ea1o c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng ph\u1ea3i d\u00f9ng nh\u1eefng th\u1ee9 v\u00e0ng b\u1ea1c v\u00e0 thi\u1ebfc m\u1ecfng \u0111\u1ec3 th\u1ebfp, \u0111\u1ec3 v\u1ebd, chuy\u00ean do thu\u1ed9c ty, v\u1ec7 n\u00e0o \u0111\u00f3 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 l\u0129nh t\u1ea1m ra \u0111\u1ec3 ch\u1ebf t\u1ea1o, khi xong vi\u1ec7c th\u00ec khai ti\u00eau h\u1ebft l\u00e0 bao nhi\u00eau, nay xin ph\u00e0m ch\u1ebf t\u1ea1o \u1edf s\u1edf th\u1ee3, s\u1edf V\u0169 kh\u1ed1 th\u00ec do 4 nha \u1edf s\u1edf V\u0169 kh\u1ed1 ; \u1edf s\u1edf th\u1ee3, s\u1edf N\u1ed9i t\u1ea1o th\u00ec do 4 nha N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 s\u1edf th\u1ee3, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng x\u00e9t bi\u1ec7n, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd coi tr\u1ecdng nh\u1eefng th\u1ee9 c\u1ee7a kho. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Cho ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh tr\u1ef1c k\u1ef3 \u00e2n t\u1ebf((1) \u00c2n t\u1ebf : t\u1ebf tr\u1eadn vong t\u01b0\u1edbng s\u0129.1) 1 l\u1ea7n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n t\u1eadp t\u00e2u xin s\u1eafc sai c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : Nh\u1eefng ch\u1ed7 chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n, chu\u1ea9n cho tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u1edf t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An v\u00e0 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh : ch\u1ecdn n\u01a1i \u0111\u1eb7t t\u1ebf, \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng \u00e2m Ph\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebft D\u01b0\u01a1ng sinh((2) D\u01b0\u01a1ng sinh : th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn l\u00fac g\u1ea7n \u1ea5m \u00e1p. Th\u00ed d\u1ee5 : ng\u00e0y th\u00e1ng ch\u1ea1p l\u00e0 \u201cNh\u1ecb d\u01b0\u01a1ng sinh\u201d, ng\u00e0y ti\u1ebft \u0111\u1ea7u n\u0103m l\u00e0 \u201cTam d\u01b0\u01a1ng sinh\u201d.2) d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh, l\u1ec7 t\u1ebf \u00e2m h\u1ed3n \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, m\u1ed7i n\u0103m c\u1ee9 v\u00e0o th\u00e1ng cu\u1ed1i m\u00f9a \u0111\u00f4ng, cu\u1ed1i m\u00f9a xu\u00e2n th\u00ec t\u1ebf ; c\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ch\u1ed7 chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng c\u0169, v\u00f9i x\u01b0\u01a1ng d\u1eadp x\u00e1c ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt, ho\u1eb7c g\u1eb7p n\u1ea1n b\u00e3o ch\u1ebft d\u1ecbch, \u00e2m kh\u00ed ch\u01b0a tan ? Chu\u1ea9n cho n\u1ed9i trong th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m nay, quan Kinh do\u00e3n v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh Tr\u1ef1c k\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ch\u1ecdn \u0111\u1ea5t \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n, h\u1ee3p t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e2u n\u1ec7 v\u00e0o l\u1ec7 t\u1ebf h\u1eb1ng n\u0103m, sao cho \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed d\u01b0\u01a1ng ho\u00e0 l\u01b0u th\u00f4ng, kh\u00ed \u00e2m u\u1ea5t ti\u00eau tan, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc thanh b\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 c\u1ea7m c\u1ed1 hay cho thu\u00ea c\u00f4ng \u0111i\u1ec1n, c\u00f4ng th\u1ed5. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cC\u00f4ng \u0111i\u1ec1n, c\u00f4ng th\u1ed5 l\u00e0 l\u1ee3i chung c\u1ee7a m\u1ed9t l\u00e0ng. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, b\u1ecdn c\u01b0\u1eddng h\u00e0o l\u00fd d\u1ecbch ph\u1ea7n nhi\u1ec1u m\u01b0\u1ee3n c\u1edb chi ti\u00eau vi\u1ec7c c\u00f4ng, th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng \u0111em c\u1ea7m c\u1ed1 \u0111i, thu\u1ebf l\u1ec7 l\u1ea1i chia b\u1ed5 cho d\u00e2n x\u00e3 ph\u1ea3i n\u1ed9p. V\u1eady xin : ph\u00e0m nh\u1eefng v\u0103n t\u1ef1 c\u1ea7m c\u1ed1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u00ecnh quan l\u00e0m b\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 t\u1eeb b\u1ecf m\u1ed1i t\u1ec7\u201d. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 xin theo l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 n\u0103m Gia Long (1802-1819), ph\u00e0m c\u00f4ng \u0111i\u1ec1n c\u00f4ng th\u1ed5 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7m c\u1ed1 ho\u1eb7c b\u00e1n \u0111\u1ee9t. N\u1ebfu qu\u1ea3 th\u1ef1c c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng kh\u1ea9n tr\u1ecdng m\u00e0 ph\u1ea3i c\u1ea7m c\u1ed1 hay l\u00e0 cho thu\u00ea, th\u00ec b\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c d\u00e2n \u0111inh trong x\u00e3 t\u1ec1 h\u1ed9i k\u00fd \u0111i\u1ec3m, trong v\u0103n t\u1ef1 ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 s\u1ef1 do v\u00e0 ni\u00ean h\u1ea1n (cho thu\u00ea). C\u00f2n thu\u1ebf l\u1ec7 th\u00ec do ng\u01b0\u1eddi thu\u00ea ru\u1ed9ng c\u00e0y c\u1ea5y ph\u1ea3i n\u1ed9p, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i quan ph\u00ea l\u00e0m b\u1eb1ng, \u0111\u1ec3 cho b\u1edbt vi\u1ec7c \u0111i. K\u1ebb n\u00e0o tr\u00e1i l\u1ec7, s\u1ebd b\u1ecb gia b\u1eadc tr\u1ecb t\u1ed9i. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf th\u00e2n 3 n\u0103m cho th\u1ed5 d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Thanh trong ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean, \u0111\u1ea5t gi\u00e1p nh\u00e0 Thanh v\u00e0 n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng, l\u00e0m ph\u00ean che cho 10 ch\u00e2u x\u1ee9 \u0110\u00e0 B\u1eafc, tr\u01b0\u1edbc kia chi\u00eau m\u1ed9 th\u1ed5 d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Thanh, \u0111\u1eb7t ra ph\u1ed1 x\u00e1, c\u1ea5p cho nh\u1eefng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t b\u1ecf kh\u00f4ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn \u1ea5y ban \u0111\u1ea7u m\u1edbi \u0111\u1ebfn tr\u00fa ng\u1ee5, \u0111\u01b0\u1eddng sinh ho\u1ea1t ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, xin tha cho thu\u1ebf th\u00e2n 3 n\u0103m\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Hai huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u1ed9c, Th\u01b0 Tr\u00ec thu\u1ed9c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, huy\u1ec7n Thanh Ch\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u1ea1i ph\u00e1t b\u1ec7nh d\u1ecbch. Sai l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o v\u00e0 t\u00ecm thu\u1ed1c \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb.<\/p>\n<p>L\u1ea1i ph\u00e1i m\u1ed9t n\u1eeda v\u1ec7 binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00ec H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 t\u1ec9nh trung b\u00ecnh, \u0111\u1ecbnh ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng th\u00fa. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y quan t\u1ec9nh l\u1ea1i xin ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111\u00f3ng th\u00fa, \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cCh\u1ee9c ch\u1ee7 th\u1ee7 \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea5y 4 b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh, L\u1ec5, H\u00ecnh v\u00e0 c\u00e1c nha \u1edf Vi\u1ec7n, T\u1ef1 sung b\u1ed5 v\u00e0o ; duy thu\u1ed9c ty 2 b\u1ed9 H\u1ed9, C\u00f4ng bi\u1ec7t b\u1ed5 sang c\u00e1c ty Ti\u1ebft th\u1eadn, Ch\u1ebf t\u1ea1o, Doanh thi\u1ec7n trong Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng((1) Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng : kho c\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng.1) \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n s\u1ef1 ch\u1ecdn b\u1ed5. V\u1ea3 l\u1ea1i, Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch ch\u1ee7 th\u1ee7 v\u1eabn ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 nguy\u00ean nh\u01b0 c\u0169. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 c\u00e1c ty Ti\u1ebft th\u1eadn, Ch\u1ebf t\u1ea1o v\u00e0 Doanh thi\u1ec7n chuy\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c th\u1ee3 thuy\u1ec1n, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ch\u1ee9c ch\u1ee7 th\u1ee7 \u1edf Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng. L\u1ea1i nh\u01b0 th\u1eeba bi\u1ec7n v\u00e0 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf T\u00f4n Nh\u00e2n ph\u1ee7 c\u00f3 12 ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 c\u00e1c nha vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, c\u00e1c t\u1ef1 \u0110\u1ea1i l\u00fd, Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng, Quang l\u1ed9c c\u0169ng nh\u01b0 nhau, h\u00e1 c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n s\u1ef1 sung b\u1ed5 ? V\u1eady ty b\u1ed9 C\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c ty Th\u1eeba bi\u1ec7n xin c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c nha, sau b\u1ed5 v\u00e0o ch\u1ee9c ch\u1ee7 th\u1ee7 \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, cho \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n b\u00ecnh\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Khoa \u0111\u1ea1o Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c v\u00e0 L\u00ea Di d\u00e2ng t\u1edd t\u00e2u phong k\u00edn l\u00ean n\u00f3i\u00a0 : \u201cB\u1ea3o Thu\u1eadn th\u00e1i Tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa th\u01b0\u1eddng ra v\u00e0o cung c\u1ea5m, \u0111\u00eam khuya m\u1edbi v\u1ec1, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea7u ch\u1ef1c \u1edf c\u1eeda \u0111em vi\u1ec7c th\u1ec9nh th\u00e1c. V\u1eady xin \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc khi d\u1ea7n d\u00e0 sinh chuy\u1ec7n \u0111\u1ec3 d\u1ee9t m\u1ecdi m\u1ed1i nghi ng\u1edd\u201d. Vua cho r\u1eb1ng \u0111\u00f3 c\u0169ng v\u00ec ng\u0103n ng\u1eeba t\u1eeb l\u00fac ch\u01b0a sinh d\u1ea7n chuy\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng t\u1eeb ch\u1ed7 c\u00f2n k\u00edn \u0111\u00e1o m\u00e0 n\u00f3i ra, n\u00ean \u0111\u00e3 khen th\u01b0\u1edfng. R\u1ed3i \u0111\u00f3 N\u1ed9i c\u00e1c vin l\u1ea5y m\u00e0 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cKhoa \u0111\u1ea1o n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf ch\u1eafc l\u00e0 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 c\u00f3 vi\u1ec7c m\u00e0 trong t\u1eadp t\u00e2u l\u1ea1i gi\u1ea5u vi\u1ec7c \u0111i, kh\u00f4ng ch\u1ec9 r\u00f5 th\u1ef1c s\u1ef1, xin s\u1eafc sai \u0111i\u1ec1u tra cho r\u00f5\u201d. Vua b\u00e8n sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt \u0111\u00f2i \u0111\u1ebfn h\u1ecfi. B\u1ecdn Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c n\u00f3i : \u201cNghe \u0111\u01b0\u1ee3c phong v\u0103n, xin cam nh\u1eadn t\u1ed9i\u201d. Vua sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf : \u201cTa k\u00ednh tu\u00e2n gia ph\u00e1p, n\u1ed9i ch\u00ednh trong n\u01a1i khu\u00ea kh\u1ed5n r\u1ea5t nghi\u00eam, c\u00e1c quan \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh ta ch\u1eafc \u0111\u00e3 nghe bi\u1ebft. B\u1ea3o Thu\u1eadn c\u00f4ng ch\u00faa, s\u1ee9c v\u00f3c \u0111\u00e0n b\u00e0, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u tu\u1ed5i, ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00f3 khi v\u00e0o cung h\u1ea7u r\u1ed3i g\u1eb7p m\u01b0a, kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111i v\u1ec1 ch\u1eadm, c\u0169ng nh\u01b0 B\u1ed9, C\u00e1c khi l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u1ebfn canh khuya m\u1edbi v\u1ec1 \u0111\u00f3 th\u00f4i, \u0111\u00e2u d\u00e1m c\u00f3 s\u1ef1 l\u01b0u luy\u1ebfn m\u00e0 th\u1ec9nh th\u00e1c. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c khinh th\u01b0\u1eddng t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i ; nh\u01b0ng ngh\u0129 y l\u00e0 ng\u00f4n quan, m\u1ed9t t\u1ea5m l\u00f2ng ngay th\u1ef1c, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau n\u00e0y c\u00f3 n\u00f3i g\u00ec, ph\u1ea3i n\u00ean th\u1ea9m th\u1eadn, \u0111\u1eebng c\u00f3 khinh th\u01b0\u1eddng n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d<\/p>\n<p>Ch\u00e0ng S\u01a1n((2) Ch\u00e0ng S\u01a1n : thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn Qu\u1ea3ng Y\u00ean.2) c\u00f3 gi\u1eb7c Thanh. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi t\u00f4m l\u00e0 Bang tr\u01b0\u1edfng L\u01b0 C\u1ea5p H\u1ef7 g\u1eb7p thuy\u1ec1n gi\u1eb7c, h\u1ecdp bang l\u1ea1i, v\u00e2y b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c. Gi\u1eb7c ch\u1ea1y l\u00ean b\u1edd. Vi\u00ean qu\u1ea3n \u0111\u1ed3n l\u00e0 th\u00ed sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n D\u1ee5ng T\u00e2n \u0111\u1ed1c qu\u00e2n ng\u0103n ch\u1eb7n, l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 5 t\u00ean gi\u1eb7c n\u1eefa, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Th\u01b0\u1edfng cho T\u00e2n k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, Bang tr\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; t\u1ea5t c\u1ea3 bang 50 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m b\u1ecb b\u1eaft t\u1ed1ng sang Kh\u00e2m Ch\u00e2u x\u1eed tr\u1ecb.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng g\u1eb7p tang m\u1eb9, t\u00e2u xin v\u1ec1 qu\u00ea. Vua cho r\u1eb1ng n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng quan tr\u1ecdng, kh\u00f3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi thay, chu\u1ea9n cho em ru\u1ed9t l\u00e0 Nguy\u1ec5n Duy, thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n v\u1ec1 qu\u00ea, gia c\u1ea5p cho 300 quan ti\u1ec1n. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 y\u00ean t\u00e2m l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ee3i sau bi\u00ean ph\u00f2ng h\u01a1i \u00edt vi\u1ec7c, s\u1ebd c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Khai m\u1ecf v\u00e0ng Ph\u01b0\u1edbc V\u01b0\u1ee3ng \u1edf huy\u1ec7n V\u0103n Quan thu\u1ed9c t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n (\u0111\u1ed3ng ni\u00ean ph\u1ea3i n\u1ed9p thu\u1ebf : 6 l\u1ea1ng v\u00e0ng c\u00e1t).<\/p>\n<p>X\u00e3 C\u1ed5 Ly (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong \u0110i\u1ec1n, ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean) c\u00f3 n\u1ea1n c\u1ecdp. Sai Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 V\u00f5ng th\u00e0nh l\u00e0 Phan Ng\u1ecdc L\u01b0\u01a1ng t\u00ecm ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p \u0111\u1ec3 b\u1eaft h\u1ed5.<\/p>\n<p>T\u00ecm qu\u1ea3n v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 dinh V\u0169 l\u00e2m c\u00f3 khuy\u1ebft, v\u1ec7 \u1ea5y \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t L\u00ea Ch\u00e2n, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n S\u00e1ng, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ed3 H\u1eadu nh\u00e2n d\u00e2ng s\u1edb xin c\u1eed th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ea3n v\u1ec7 dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 quan Kinh, n\u1ebfu c\u00f3 khuy\u1ebft, ph\u1ea3i xin Ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u1ecdn b\u1ed5, quan t\u1ec9nh c\u1eed b\u1eady kh\u00f4ng kh\u1ecfi k\u00e9o b\u00e8 k\u00e9o \u0111\u1ea3ng m\u00e0 theo \u00fd ri\u00eang\u201d. Kh\u00f4ng chu\u1ea9n y l\u1eddi xin \u1ea5y. L\u00ea Ch\u00e2n, Nguy\u1ec5n S\u00e1ng, H\u1ed3 H\u1eadu v\u00e0 Ti\u1ebfn Song \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, \u0111\u1ec3 l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng r\u0103n nh\u1eefng k\u1ebb hay n\u1ec3 m\u1eb7t. R\u1ed3i \u0111\u00f3 l\u1ea5y V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Th\u1eeba \u00e2n \u00fay Tr\u1ea7n Tri do h\u00e0m V\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n qu\u1ea3n l\u00ednh c\u00e1c bi\u1ec1n binh v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng th\u00fa, \u0111\u1ee3i khi \u0111i th\u00fa v\u1ec1 s\u1ebd do b\u1ed9 d\u1eabn l\u00ean b\u1ec7 ki\u1ebfn. H\u1eadu c\u01a1 Qu\u1ea3n c\u01a1 Phi k\u1ef5 \u00fay t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng gia h\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea5m binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 sang V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh, L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cCh\u00edn ch\u00e2u Cam L\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Man L\u00e0o \u0111i l\u1ea1i trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n, t\u1eeb khi c\u00f3 l\u1ec7nh c\u1ea5m ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o trong c\u00f5i, ch\u00fang m\u1edbi \u0111\u01b0a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u1ebfn l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp. Th\u1ed5 d\u00e2n v\u00ec th\u1ebf, l\u01b0u t\u00e1n d\u1ea7n \u0111i. V\u1eady xin b\u1ecf l\u1ec7nh c\u1ea5m tha c\u1ea3 thu\u1ebf cho 3 n\u0103m khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, th\u00ec d\u00e2n ta t\u1ef1 kh\u1eafc quay v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p\u201d. Vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng 9 ch\u00e2u, nguy\u00ean l\u1ec7, 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n c\u1ed1ng. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 13 [1832] \u0111\u1ed5i l\u1ec5 c\u1ed1ng ra l\u00e0m n\u1ed9p thu\u1ebf, thu\u1ebf n\u1ed9p b\u1eb1ng b\u1ea1c. N\u0103m th\u1ee9 19, \u0111\u1ed5i n\u1ed9p b\u1ea1c ra n\u1ed9p ti\u1ec1n. \u0110\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], Man L\u00e0o th\u01b0\u1eddng l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp, d\u00e2n trong ch\u00e2u ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e1n, k\u00fd ng\u1ee5 \u1edf huy\u1ec7n H\u01b0\u1edbng H\u00f3a. \u0110\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 2, ch\u00e2u T\u1ea7m B\u1ed3n d\u1eaft d\u00e2n tr\u1ed1n \u0111i. Nay thu\u1ebf l\u1ec7 c\u00e1c ch\u00e2u ph\u1ea7n nhi\u1ec1u tr\u1ed1n thi\u1ebfu ! \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n \u1edf nh\u00e0, xin mi\u1ec5n cho 1 n\u0103m ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u t\u00e1n, xin mi\u1ec5n cho 3 n\u0103m. Khi th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n \u0111i l\u1ea1i, l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 bi\u1ec1n binh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u0103n gi\u1eef b\u1eaft b\u1edb, cho vi\u1ec7c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u00edn ch\u00e2u thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ed3 b\u1ea3n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 h\u01a1n v\u00e0i tr\u0103m n\u0103m nay. Ta t\u1eeb khi n\u1ed1i ng\u00f4i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, v\u1ed7 v\u1ec1, kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u1edf v\u00e0o ch\u1ed7 x\u01a1 x\u00e1c, sinh s\u1ed1ng h\u01a1i kh\u00f3, th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00f3, ng\u01b0\u1eddi Man L\u00e0o th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u1ea5n hi\u1ebfp, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh gieo neo. V\u1eady s\u1ed1 thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u1ec1 n\u0103m nay v\u00e0 thu\u1ebf \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu c\u0169 \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng mi\u1ec5n cho ; thu\u1ebf sang n\u0103m c\u0169ng tri\u1ec3n ho\u00e3n cho 1 n\u0103m. M\u1ed9t ch\u00e2u T\u1ea7m B\u1ed3n tr\u00f3t \u0111\u00e3 l\u01b0u t\u00e1n, th\u00ec l\u1ea1i tri\u1ec3n ho\u00e3n cho 3 n\u0103m. Ph\u1ea3i n\u00ean chi\u00eau t\u1eadp m\u1ecdi m\u1eb7t, khi\u1ebfn cho d\u00e2n ch\u00fang ch\u00f3ng v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft. L\u1ea1i tri\u1ec7u t\u1eadp b\u1ecdn th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c, t\u1eadp h\u1ecdp c\u1ea3 l\u1ea1i v\u00e0 hi\u1ec3u th\u1ecb, khi\u1ebfn cho h\u1ecd bi\u1ebft nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u1ec9 nh\u1eb1m n\u00f3i v\u1ec1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o v\u01b0\u1ee3t c\u00f5i sang \u1edf v\u00e0 v\u1ec1 th\u01b0 tr\u00e1t \u0111i l\u1ea1i ; c\u00f2n vi\u1ec7c trao \u0111\u1ed5i th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u00e0 \u1edf ch\u1ed7 s\u1edf an c\u1ee7a l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, v\u1ed1n kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ea1n c\u1ea5m, khi\u1ebfn h\u1ecd c\u00f9ng m\u00e1ch b\u1ea3o l\u1eabn nhau \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi s\u1ee3 h\u00e3i ng\u1edd v\u1ef1c\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0129nh, \u00e1n s\u00e1t Mai Kh\u1eafc M\u1eabn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Kham th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; V\u1ec7 \u00fay t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c b\u1ed5 th\u1ee5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Th\u00e1i l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh. V\u0129nh tr\u01b0\u1edbc \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9, l\u1eeba d\u1ed1i d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u1ebfn bu\u00f4n, r\u1ed3i \u0111\u00e1nh gi\u1ebft b\u1eeba \u0111i, l\u1ea1i d\u1ee1 nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a d\u00e2n, d\u1ecda n\u1ea1t l\u1ea5y c\u1ee7a. Mai Kh\u1eafc M\u1eabn t\u00f4 \u0111i\u1ec3m cho l\u00e0 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, m\u1eadp m\u1edd gi\u1ea3 d\u1ed1i \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u00e2n th\u01b0\u1edfng, b\u1ecb th\u1ecb v\u1ec7 c\u00f4ng ph\u00e1i v\u00e0 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt th\u00e1m x\u00e9t ra, n\u00eau vi\u1ec7c tham h\u1eb7c. Vua cho r\u1eb1ng V\u0129nh c\u00f3 l\u00f2ng d\u1ed1i gi\u1ea3, m\u00e0 Mai Kh\u1eafc M\u1eabn c\u0169ng h\u00e0m h\u1ed3 t\u00e2u l\u00ean, b\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh \u0111\u1ec1u c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i. Nh\u1eefng gia c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u truy thu l\u1ea1i. Sau \u00e1n th\u00e0nh, V\u0129nh b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i bi\u00ean th\u00f9y xa, M\u1eabn b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i bi\u00ean th\u00f9y g\u1ea7n, \u0111\u1ec1u sung qu\u00e2n, r\u1ed3i \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 An Giang \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c. B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 v\u00ec che ch\u1edf cho b\u1ecdn \u0111\u1ed3ng li\u00eau, c\u0169ng b\u1ecb gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u1ee5 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt thu qu\u00e2n k\u00e9o v\u1ec1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, B\u1eadt th\u1ea5y ch\u01b0a h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea1i N\u01b0\u1edbc Tru, b\u00e8n ra l\u1ec7nh c\u1eafm tr\u1ea1i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n, b\u1eafc li\u1ec1n c\u1ea7u, san ph\u1eb3ng \u0111\u01b0\u1eddng, t\u1ecf \u00fd cho bi\u1ebft s\u1ef1 tinh t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh. L\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn chi\u00eau d\u1ee5. Man N\u01b0\u1edbc Tru \u0103n n\u0103n s\u1ee3 h\u00e3i, b\u00e8n \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n \u0111\u1ea7u h\u00e0ng. B\u1eadt v\u00e2ng l\u1eddi ch\u1ebf, ban th\u01b0\u1edfng r\u1ed3i y\u00ean \u1ee7i cho v\u1ec1. T\u1eeb \u0111\u00f3, c\u00e1c tr\u1ea1i Man \u0111\u1ec1u quy ph\u1ee5. Vua \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u, khen r\u1eb1ng : \u201cGi\u1ed1ng Man \u1edf n\u00fai, tuy b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i b\u1ee5ng x\u1ea5u c\u1ee7a gi\u1ed1ng s\u00f3i, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng. V\u1eady, n\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tr\u00f9 t\u00ednh k\u1ebf v\u1ec1 sau\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3, B\u1eadt c\u00f9ng b\u1ecdn Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cM\u1ed9t d\u1ea3i Tr\u01b0\u1eddng L\u0169y (h\u01a1n 36.500 tr\u01b0\u1ee3ng) nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t 6 \u0111\u1ea1o, sau \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u01a1 L\u1ee5c Ki\u00ean, l\u1ea1i \u0111\u1ed5i l\u00e0m 5 c\u01a1, s\u1ed1 qu\u00e2n t\u1ea1i ng\u0169 ch\u1eb3ng qua h\u01a1n 1.000 (chia l\u00e0m 2 ban) m\u00e0 hi\u1ec7n \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u0111\u1ebfn h\u01a1n 100 s\u1edf \u0111\u1ec3 gi\u1eef, th\u1ebf ph\u00e2n t\u00e1n, l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng s\u1ebd y\u1ebfu \u0111i, canh ph\u00f2ng s\u01a1 s\u00e0i, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 khi\u1ebfn ph\u1ea3i b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c ? Sai kh\u00e1m r\u00f5 c\u00e1c c\u01a1 sung y\u1ebfu c\u00f3 43 \u0111\u1ed3n :<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 1 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Tu\u1ea7n L\u0129nh, Ph\u00fa Th\u00e0nh, V\u0129nh Kh\u00e1nh, M\u1ef9 S\u01a1n, Th\u1ed5 S\u01a1n, H\u01b0ng Nh\u00e2n, Ph\u00fa Xu\u00e2n, L\u00e2n \u0110\u00ecnh, Giang Ng\u1ea1n t\u1ea5t c\u1ea3 9 \u0111\u1ed3n.<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 2 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Thanh B\u1ed3ng, Thanh B\u00e0n, Ki\u00ean Gi\u00e1p, Tr\u01b0\u1eddng Giang, B\u00e0n Th\u1ea1ch, Tu\u1ea5n M\u00e3, Thanh Pham, Th\u1ea1ch Phong, Linh Chi, t\u1ea5t c\u1ea3 9 \u0111\u1ed3n.<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 3 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n H\u00f9ng Th\u00e0nh, Tr\u00e1ng S\u0129, M\u1ef9 L\u1ed9c, T\u00fa L\u0129nh, Gi\u1ea3ng V\u0169, Trung Phu, Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u00ecnh, Ph\u01b0\u1edbc L\u1ed9c, t\u1ea5t c\u1ea3 8 \u0111\u1ed3n.<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 4 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ninh Giang, Kh\u00e1nh Giang, Th\u1ea1ch B\u00e0i, B\u00ecnh An, M\u1eadu T\u00e0i, Tr\u00fac L\u00e2m, Xu\u00e2n Chi, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Tam Giang, t\u1ea5t c\u1ea3 9 \u0111\u1ed3n.<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 5 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Thanh L\u00e2m, S\u01a1n Quan, Li\u1ec7t S\u01a1n, V\u1ea1n Ph\u01b0\u1edbc, An B\u00e0i, Ph\u00fa Nh\u00e2n, Nh\u00e2n H\u00f2a, H\u00f2a T\u01b0\u1eddng, t\u1ea5t c\u1ea3 8 \u0111\u1ed3n).<\/p>\n<p>Xin l\u01b0u qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. C\u00f2n nh\u1eefng n\u01a1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 quan tr\u1ecdng xung y\u1ebfu c\u00f3 71 \u0111\u1ed3n :<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 1 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ph\u00fa Th\u1ecd, Tuy An, Thu\u1eadn An, D\u0169ng Th\u1ee7y, B\u1ea3o An, An L\u1ea1c, Ph\u00fa S\u01a1n, Ph\u00fa L\u00e2m, Ki\u00ean Thanh, M\u1ef9 Th\u1ecb, H\u01b0ng B\u00ecnh, Ph\u00fa Thu\u1eadn, An \u0110\u00ecnh ;<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 2 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Y\u00ean Vi\u00ean, Thanh Nguy\u00ean, Cao \u0110\u00f4i, Y\u00ean S\u01a1n, Vi\u00ean M\u00f4n, B\u1ea1ch C\u00e2u, Lam L\u0129nh, L\u00e2m H\u1ed9i, V\u00e2n L\u00ea, H\u00f9ng L\u0129nh, Ch\u1ec9 Tr\u1ee5, Thanh Kh\u00ea ;<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 3 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ki\u00ean Th\u1ea1ch, An L\u0129nh, Cam L\u00e2m, \u0110\u1ea1i Ph\u1ee5, Phong Nhu\u1ec7, Thanh Th\u1ee5, Th\u1ea1ch L\u0129nh, Th\u1ea1ch L\u00e2m, B\u1ed3ng Lai, C\u0169ng C\u1ed1, Tr\u01b0\u1eddng H\u00f2a, Nh\u00e2n L\u00fd, T\u00e2n Long ;<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 4 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ph\u00fa L\u1ea1c, T\u00e0i C\u00f4ng, V\u0169 Gi\u00e1p, Long An, B\u00ecnh H\u00f2a, An Ninh, V\u1ea1n Ni\u00ean, An Th\u1ea1ch, L\u1eadp Th\u1ea1ch, V\u0129nh An, T\u00e2n An, T\u00e2n B\u00ecnh, B\u00edch Khu\u00ea, H\u00f9ng Ngh\u0129a, An Phong, Th\u1ea1ch \u0110i\u1ec7p.<\/p>\n<p>(C\u01a1 th\u1ee9 5 : c\u00e1c \u0111\u1ed3n Thanh V\u00e2n, Thanh Trung, An Giang, H\u01b0\u01a1ng Thanh, Tr\u1ea1ch L\u00e2m, An T\u01b0\u1ee3ng, An D\u0169ng, T\u00e0i Th\u1ecd, L\u01b0\u01a1ng T\u00e0i, Thanh L\u00ea, V\u0169 M\u1ef9, Thanh Th\u1ee7y, Thu\u1eadn L\u1ee3i, Th\u1ea1ch C\u0103n, T\u00f9ng L\u00e2m\u2026<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ec1u n\u00ean gi\u1ea3m b\u1edbt \u0111i, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i b\u1eaft qu\u00e2n \u0111\u1ed3n ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111i l\u1ea1i tu\u1ea7n ti\u1ec5u, t\u0103m h\u01a1i c\u00f9ng th\u00f4ng nhau. M\u1ed9t khi c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00e1o c\u1ea5p, ho\u1eb7c \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1eb1ng sau, ho\u1eb7c ch\u1eb7n \u0111\u00f3n \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 v\u00e2y b\u1eaft, m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1eafc l\u1ef1c. C\u00f4ng s\u1edf l\u00e3nh binh xa c\u00e1ch, xin d\u1eddi d\u1ef1ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n, \u0111\u1ec3 cho d\u1ec5 h\u1ed9 \u1ee9ng. \u0110\u00ecnh qu\u00e2n th\u1ee9 Nam K\u1ef3. Mi\u1ec5n nh\u1eefng d\u00e2n l\u00e1ng gi\u1ec1ng ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c v\u1eb7t. D\u00e2n \u1edf tr\u1ea1i l\u01b0u t\u00e1n \u0111i th\u00ec t\u00ecm g\u1ecdi v\u1ec1. Qu\u00e2n v\u00e0 thu\u1ebf c\u00f2n thi\u1ebfu th\u00ec tha gi\u1ea3m cho, \u0111\u1ec3 d\u00e2n kh\u1ecfi \u0111au kh\u1ed5, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec9nh l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>S\u1edb d\u00e2ng l\u00ean. Vua \u0111\u1ec1u \u01b0ng thu\u1eadn, chu\u1ea9n cho T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt \u0111em bi\u1ec1n binh v\u1ec1 Kinh, r\u1ed3i c\u1ea5t b\u1ed5 l\u00e0m H\u1eefu d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 L\u00e2m (nguy\u00ean Th\u1ed1ng ch\u1ebf Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn can v\u00e0o v\u1ee5 \u00e1n tr\u1ef1c ph\u00f2ng \u0111\u1ec3 m\u1ea5t tr\u1ed9m, ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao ph\u00e1p ty ngh\u1ecb x\u1eed) ; Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n c\u0169ng v\u1ec1 t\u1ec9nh Nam cung ch\u1ee9c, th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n, nh\u1eabn v\u00e0ng \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc. Qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng ti\u1ec1n. Vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c ch\u1ee9c Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay, sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u1ed5 oai. Nguy\u00ean Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 th\u1ee9 5 qu\u00e2n T\u0129nh Man. Chu\u1ea9n cho th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu qu\u00e2n H\u1ed5 oai l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Minh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5. C\u00f2n ngo\u00e0i ra, ai d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea1t b\u1ed5 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Tha c\u00e1c ph\u1ea1m nh\u00e2n b\u1ecb giam, \u0111\u1ec1u ph\u00e2n s\u00e1p \u0111i c\u00e1c \u0111\u1ed3n, sai khai kh\u1ea9n c\u00e1c ru\u1ed9ng b\u1ecf hoang.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cKhai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng hoang c\u00e0ng l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch c\u1ed1t y\u1ebfu l\u00e0m cho bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, n\u00ean gia t\u00e2m chi\u00eau d\u00e2n nh\u1eadn \u0111\u1ec3 khai kh\u1ea9n, ho\u1eb7c s\u1ee9c cho bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef, l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec nghi\u00eam c\u1ea9n ph\u00f2ng b\u1ecb h\u01a1n n\u1eefa, l\u00fac kh\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec ra s\u1ee9c c\u00e0y c\u1ea5y, sao cho ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang, th\u00f3c ch\u1ee9a n\u0103m m\u1ed9t th\u00eam l\u00ean, c\u0169ng l\u00e0 gi\u00fap cho \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng b\u1ec1n \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>Chia \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng t\u00e0o, c\u1ee5c trong c\u00e1c c\u01a1 quan. Tr\u01b0\u1edbc kia, s\u1ed1 ch\u1ee9c vi\u00ean trong c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch. Vua th\u1ea5y L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00f3 ch\u1ed7 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, ch\u1ed7 \u00edt vi\u1ec7c, s\u1ed1 ch\u1ee9c vi\u00ean c\u00f3 n\u01a1i nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, n\u01a1i \u00edt ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean t\u00f9y nghi ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t quan, chia ch\u1ee9c\u00a0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta ch\u1ea5n ch\u1ec9nh m\u1ecdi vi\u1ec7c, ch\u00ednh \u0111\u00ednh quan vi\u00ean, ngo\u00e0i th\u00ec L\u1ee5c b\u1ed9 chia gi\u1eef c\u00e1c vi\u1ec7c, trong th\u00ec N\u1ed9i c\u00e1c truy\u1ec1n ra hay thu nh\u1eadn nh\u1eefng m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a nh\u00e0 vua, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c t\u00e1 l\u0129nh, c\u00e1c l\u1ea1i d\u1ecbch, c\u00f3 \u1ea5n quan th\u1ed1ng su\u1ea5t. D\u01b0\u1eddng m\u1ed1i c\u1ea5t \u0111\u1eb7t, nh\u1ea5t nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u chu \u0111\u00e1o c\u1ea3. Ta t\u1eeb khi th\u00e2n c\u1ea7m quy\u1ec1n ch\u00ednh \u0111\u1ebfn nay, noi theo ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u00f3 s\u1eb5n c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u, tr\u1eebng thanh nh\u1eefng k\u1ef7 lu\u1eadt v\u1ec1 quan l\u1ea1i, ch\u1ec9 ngh\u0129 c\u1ea9n th\u1eadn ph\u00e9p t\u1eafc, xem x\u00e9t m\u1ecdi s\u1ef1 \u0111\u00e3 l\u00e0m, c\u1ed1t sao cho t\u1eebng vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ban n\u1ecd ban kia c\u00f9ng th\u1ed1ng nh\u1ea5t, n\u00ean nh\u00e2n c\u0169 \u0111\u1ec3 t\u1ecf b\u1ea7y, t\u1eebng t\u00e0o t\u1eebng c\u1ee5c chia ra, ph\u1ea3i t\u00f9y nghi m\u00e0 ch\u01b0\u1edbc \u1ee9ng, ch\u00ednh n\u00ean m\u1ed9t phen ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n \u0111\u1ec3 r\u00f5 th\u1ec3 y\u1ebfu m\u00e0 \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t. Nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c ph\u1ea3i l\u00e0m, hi\u1ec7n \u0111\u1eb7t t\u00e1 nh\u1ecb, th\u1ee7 l\u0129nh cho \u0111\u1ebfn b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u1ecbch, n\u00ean chia t\u00e0o \u0111\u1ecbnh c\u1ee5c th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch, quan kh\u00f4ng b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c v\u1ee5, c\u00f3 th\u1ec3 theo noi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i m\u00e0 kh\u00f4ng sinh t\u1ec7, n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng b\u00e0n b\u1ea1c cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. L\u1ea1i n\u1eefa, nh\u1eefng n\u01a1i ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 v\u1eadt h\u1ea1ng c\u00f2n \u1edf trong N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, tr\u01b0\u1edbc kia Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u00ecnh Nho \u0111\u00e3 c\u00f3 t\u1eadp t\u1ea5u xin ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 quan vi\u00ean, b\u00e8n \u0111\u1ed5i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u00f9ng b\u00e0n \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh :<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 4 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), t\u01b0 v\u1ee5 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 10 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 50 vi\u00ean (th\u00eam 10).<\/p>\n<p>X\u1ee9 Lai tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c ty chuy\u1ec3n giao nh\u1eefng phi\u1ebfu th\u1ea3o d\u1ee5 ch\u1ec9 v\u00e0 s\u1edb s\u00e1ch ph\u1ea3i \u0111em ti\u1ebfn tr\u00ecnh, chi\u1ebfu l\u1ec7 vi\u1ebft b\u00e0i v\u00e0 vi\u1ebft ch\u00e9p l\u1eddi s\u1eafc ch\u1ec9, h\u1ea7u \u0111\u00f3ng \u1ea5n, c\u00e1c vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef). Tr\u1ef1c x\u1ee9 \u1edf c\u00e1c b\u1ed9 c\u0169ng th\u1ebf.<\/p>\n<p>Ty L\u1ea1i \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean ; v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean (ph\u1ee5ng th\u01b0 \u1ea5n tri\u1ec7n, ti\u1ebfp nh\u1eadn s\u1edb t\u1ea5u c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, t\u01b0 v\u0103n tr\u00ecnh \u0111\u01b0\u1eddng chuy\u1ec3n giao c\u00e1c ty chi\u1ebfu bi\u1ec7n, trong h\u00e0ng th\u00e1ng h\u00e0ng tu\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00e0m cho xong, v\u00e0 gi\u1eef c\u00e1c vi\u1ec7c h\u1ed9 ty c\u1ea7n d\u00f9ng. \u1ea5n ty c\u00e1c b\u1ed9 c\u0169ng th\u1ebf).<\/p>\n<p>Ty Ki\u1ec3m bi\u1ec7n thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 14 vi\u00ean (ph\u00e0m l\u1ec7 tra x\u00e9t s\u1edb t\u1ea5u tr\u00ecnh \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0m phi\u1ebfu ngh\u0129. Khi xong vi\u1ec7c, ph\u1ea3i x\u00e9t xem vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ty n\u00e0o, chia giao cho m\u00e0 l\u00e0m, l\u1ea1i b\u1ea3n ty c\u00f3 l\u00e0m s\u1edb s\u00e1ch v\u00e0 v\u0103n th\u01b0 ph\u1ea3i t\u01b0 l\u1ee5c, c\u00f9ng khi nh\u00e0 vua \u0111i tu\u1ea7n du ph\u1ea3i l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1 m\u00e0 t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty V\u0103n tuy\u1ec3n thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m quan ch\u1ee9c ph\u1ea9m tr\u1eadt v\u1ec1 v\u0103n giai c\u1ea5t nh\u1eafc tuy\u1ec3n b\u1ed5 v\u00e0 ban y\u1ebfn, c\u00f9ng danh s\u00e1ch c\u00e1c quan t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 b\u1eadc l\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 m\u00e3n, t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1edb s\u00e1ch t\u01b0 l\u1ee5c trong b\u1ea3n ty, v\u00e0 vi\u1ec7c ki\u1ec3m x\u00e9t c\u00e1c th\u00e2n s\u0129, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3.<\/p>\n<p>Ty Tr\u1eebng tr\u1ecb thanh l\u1ea1i :\u00a0 : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c gi\u00e1ng ph\u1ea1t ngh\u1ecb x\u1eed, ngh\u1ecb t\u1ef1, ngh\u1ecb tu\u1ea5t, c\u1ea5p gi\u1ea3 h\u1ea1n h\u1eb1ng n\u0103m v\u00e0 kh\u00f3a x\u00e9t c\u00f4ng t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1edb s\u00e1ch t\u01b0 l\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ea3n ty \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Phong \u0111i\u1ec3n thanh l\u1ea1i\u00a0 : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 1 vi\u00ean, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c thi\u1ec7n c\u1ea5p s\u1eafc v\u0103n, phong t\u01b0\u1edbc, t\u1eadp \u1ea5n, t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1edb s\u00e1ch v\u00e0 t\u1edd t\u01b0, t\u1edd l\u1ee5c c\u1ee7a b\u1ea3n ty \u0111\u1ec1u gi\u1eef c\u1ea3 ; l\u1ea1i ph\u1ea3i l\u00e0m c\u1ea3 vi\u1ec7c x\u00e9t c\u00f4ng t\u1eebng kh\u00f3a).<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 : lang trung 6 vi\u00ean (\u0111\u1eb7t th\u00eam th\u01b0\u1edfng l\u1ed9c, thu\u1ebf h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u 1) ; vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 6 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1 8 vi\u00ean (th\u00eam 2), t\u01b0 v\u1ee5 8 vi\u00ean (th\u00eam 2), ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 14 vi\u00ean, ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 14 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 70 vi\u00ean.<\/p>\n<p>X\u1ee9 H\u1ed9 tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty H\u1ed9 \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Kinh tr\u1ef1c thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 14 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u s\u1ed5 s\u00e1ch v\u00e0 t\u1edd t\u01b0 \u1edf Kinh v\u00e0 ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f9ng 4 t\u1ec9nh tr\u1ef1c k\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u00e1i gi\u1eef).<\/p>\n<p>Ty L\u01b0\u1ee1ng k\u1ef3 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u s\u1ed5 s\u00e1ch v\u00e0 t\u1edd t\u01b0\u00a0 c\u1ee7a t\u1ea3 h\u1eefu tr\u1ef1c k\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Nam K\u1ef3 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, t\u01b0 v\u1ee5, ch\u1ee7 s\u1ef1 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, s\u1ed5 s\u00e1ch v\u00e0 t\u1edd t\u01b0 c\u1ee7a Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty B\u1eafc K\u1ef3 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 14 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u s\u1ed5 s\u00e1ch v\u00e0 t\u1edd t\u01b0 c\u1ee7a B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Th\u01b0\u1edfng l\u1ed9c thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ban cho v\u00e0 ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i chi v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Thu\u1ebf h\u1ea1ng thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean (ph\u00e0m thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng mua b\u00e1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 4 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), t\u01b0 v\u1ee5 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 8 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 50 vi\u00ean (th\u00eam 10).<\/p>\n<p>X\u1ee9 L\u1ec5 tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty L\u1ec5 \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Nghi v\u0103n thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn gia l\u1ec5, qu\u00e2n l\u1ec5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Nh\u00e2n t\u1ef1 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn gia l\u1ec5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty T\u00e2n h\u01b0ng thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c phong t\u01b0\u1edbc, phong s\u1eafc b\u00e1ch th\u1ea7n, c\u1ea5t d\u00f9ng nh\u00e2n t\u00e0i, l\u1eadp nh\u00e0 h\u1ecdc, n\u00eau th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu, v\u1ee3 trinh c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn phong h\u00f3a \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Th\u00f9 \u1ee9ng thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c bang giao, tri\u1ec1u c\u1ed1ng v\u00e0 c\u00e1c ngh\u1ec7 thu\u1eadt c\u00f9ng nghi v\u0103n giao ti\u1ebfp \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>B\u1ed9 Binh : lang trung 5 vi\u00ean (th\u00eam 1 vi\u00ean v\u00e0o ty ki\u1ec3m duy\u1ec7t), vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 5 vi\u00ean (gi\u1ea3m nguy\u00ean ng\u1ea1ch 1 vi\u00ean), ch\u1ee7 s\u1ef1 8 vi\u00ean (th\u00eam 2), t\u01b0 v\u1ee5 8 vi\u00ean (th\u00eam 2), b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 12 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 70 vi\u00ean.<\/p>\n<p>X\u1ee9 Binh tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Binh \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty V\u00f5 tuy\u1ec3n thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 15 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u t\u1edd t\u01b0 \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn quan ch\u1ee9c ph\u1ea9m tr\u1eadt v\u1ec1 ban v\u00f5, v\u00e0 th\u0103ng c\u1ea5t, thuy\u00ean b\u1ed5, phong th\u1ee5, ban y\u1ebfn, c\u00f9ng c\u1ea5p ph\u00e1t s\u1eafc v\u0103n, ki\u1ec3m so\u00e1t quan t\u1ecbch, x\u00e9t c\u00f4ng nh\u1eefng vi\u00ean \u0111\u1ebfn kh\u00f3a \u0111\u1ee7 l\u1ec7, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Nam K\u1ef3 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 15 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, t\u01b0 v\u0103n \u1edf Kinh kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c c\u1ea5t b\u1ed5 quan ch\u1ee9c, c\u0169ng khi c\u00f3 r\u01b0\u1edbc xa gi\u00e1 \u0111i tu\u1ea7n du \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t, thao di\u1ec5n, th\u00fa th\u1ee7, tu\u1ea7n ph\u00f2ng v\u00e0 ph\u00e1i b\u1eaft bi\u1ec1n binh \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Tr\u1ef1c t\u1ec9nh thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 13 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u v\u00e0 t\u01b0 v\u0103n \u1edf\u00a0 ngo\u00e0i kh\u00f4ng c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c c\u1ea5t b\u1ed5 quan ch\u1ee9c v\u00e0 gi\u1ea3n duy\u1ec7t, thao di\u1ec5n, sai ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Kh\u1ea3o c\u00f4ng thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 13 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p k\u1ef7, gi\u00e1ng ph\u1ea1t ngh\u1ecb x\u1eed, ngh\u1ecb t\u01b0, ngh\u1ecb tu\u1ea5t, ki\u1ec3m x\u00e9t \u1ed1ng b\u1ecf th\u01b0 tr\u1ea1m \u1edf c\u00e1c nha, v\u00e0 l\u1ec7 x\u00e9t kh\u00f3a c\u00f4ng c\u1ee7a \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Ki\u1ec3m duy\u1ec7t thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 8 vi\u00ean (ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc tr\u1eeb \u0111\u00f2i thu\u1ebf c\u00e1c \u0111\u01a1n b\u1eb1ng, tra x\u00e9t nh\u1eefng l\u00ednh tr\u1ed1n, th\u00fac gi\u1ee5c thu\u1ebf kh\u00f3a, ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m voi ng\u1ef1a, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 4 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), t\u01b0 v\u1ee5 7 vi\u00ean (th\u00eam 3), b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 8 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 50 vi\u00ean (th\u00eam 10).<\/p>\n<p>X\u1ee9 H\u00ecnh tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty H\u00ecnh \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 4 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Kinh ch\u01b0\u01a1ng thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, \u00e1n ki\u1ec7n, c\u00f4ng v\u0103n \u1edf Kinh v\u00e0 ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Tr\u1ef1c k\u1ef3 thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, \u00e1n ki\u1ec7n v\u00e0 t\u01b0 v\u0103n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Nam, B\u1eafc tr\u1ef1c T\u1ea3, H\u1eefu k\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Nam hi\u1ebfn thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, \u00e1n ki\u1ec7n, t\u01b0 v\u0103n thu\u1ed9c v\u1ec1 Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty B\u1eafc hi\u1ebfn thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb t\u1ea5u, \u00e1n ki\u1ec7n, t\u01b0 v\u0103n thu\u1ed9c v\u1ec1 B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>B\u1ed9 C\u00f4ng : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 4 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1 6 vi\u00ean (th\u00eam 2), ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (th\u00eam 2), c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (th\u00eam 2), v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 50 vi\u00ean (th\u00eam 10).<\/p>\n<p>X\u1ee9 C\u00f4ng tr\u1ef1c : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty C\u00f4ng \u1ea5n : ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Quy ch\u1ebf thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1eeda sang l\u0103ng t\u1ea9m, th\u00e0nh tr\u00ec, ch\u00f2i canh, \u0111\u1ed3n canh, \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u, c\u1ea7u \u0111\u1eadp, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Doanh ki\u1ebfn thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1eeda sang cung \u0111i\u1ec7n, nh\u00e0 c\u1eeda, kho t\u00e0ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Tu t\u1ea1o thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 12 vi\u00ean (ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1eeda sang thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef c\u1ea3).<\/p>\n<p>Ty Kh\u00e1m bi\u1ec7n thanh l\u1ea1i : lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 10 vi\u00ean (ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c ph\u00e1i c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ee3, v\u00e0 chi l\u0129nh \u0111\u01a1n b\u1eb1ng nung g\u1ea1ch, ng\u00f3i, cung c\u1ea5p than c\u1ee7i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u1ed1c s\u1ee9c m\u00e0 xem x\u00e9t).<\/p>\n<p>N\u1ed9i c\u00e1c : th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1eeba ch\u1ec9, tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean, tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0111\u1ec1u 4 vi\u00ean, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 8 vi\u00ean.<\/p>\n<p>S\u1edf Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o : th\u1eeba ch\u1ec9, tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean (th\u1eeba l\u1ec7nh vi\u1ebft nh\u1eefng b\u1ea3n ch\u1ec9 d\u1ee5 ch\u1eef son, h\u1ea7u \u1ea5n, l\u1ee5c ph\u00e1t nh\u1eefng b\u1ea3n ph\u1ee5 b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng, x\u00e9t xem t\u00e0o n\u00e0o n\u00ean giao th\u00ec ph\u00e1t giao cho thu gi\u1eef l\u1ea5y, nh\u01b0ng ph\u1ea3i l\u00e0m m\u1ed9t b\u1ea3n l\u01b0u \u00e1n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng tra x\u00e9t. L\u1ea1i gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u00e2n chi\u1ebfu b\u1eb1ng ch\u1eef son, \u1ed1ng Kim ph\u01b0\u1ee3ng, h\u1ed9p son \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng \u1ea5n v\u00e0 \u1ea5n quan ph\u00f2ng d\u1ea5u ki\u1ec1m k\u00fd, \u1ea5n tri\u1ec7n, c\u00e1c b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng v\u00e0ng, b\u1ea1c, ng\u00e0, s\u1eebng c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, n\u1ebfu c\u00f3 ph\u1ea3i giao n\u1ed9p, th\u00ec bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 m\u00e0 ph\u1ee5ng ch\u1ec9).<\/p>\n<p>Ty Lu\u00e2n s\u1edf : th\u1ecb \u0111\u1ed9c, tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean (th\u1eeba l\u1ec7nh vi\u1ebft nh\u1eefng phi\u1ebfu ngh\u0129, l\u1eddi ch\u1ec9 d\u1ee5, thu b\u00e0i, ph\u00e1t b\u00e0i, v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, t\u00f9y \u0111\u00e1o t\u00f9y bi\u1ec7n. M\u1ed7i ng\u00e0y, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1edf Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o giao nh\u1eadn s\u1ed1 s\u00e1ch phi\u1ebfu th\u1ea3o, bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 \u0111\u1ec3 l\u01b0u \u00e1n ; l\u1ea1i ph\u1ea3i gi\u1eef nh\u1eefng phi\u1ebfu th\u1ea3o s\u1edb t\u1ea5u \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 phi\u1ebfu th\u1ea3o c\u1ee7a L\u1ee5c b\u1ed9 : l\u1ea1i v\u1ec1 kho\u1ea3n ngh\u0129, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 s\u1edf n\u00e0o, ph\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n cho v\u00e0o N\u1ed9i c\u00e1c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 bi\u1ec7n).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3 th\u01b0 s\u1edf : th\u1ecb \u0111\u1ed9c, tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 2 vi\u00ean (v\u00e2ng l\u1ec7nh l\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c k\u00ednh c\u1ea9n sao l\u1ee5c nh\u1eefng b\u1ea3n v\u0103n th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf \u0111\u1ec3 cho kh\u1eafc in, v\u00e0 \u1edf C\u00e1c ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 c\u00e1c b\u1ee9c \u0111\u1ed3 th\u01b0 cho \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00ednh c\u1ea9n, b\u00e0y \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1ng v\u0103n b\u1ea3o v\u00e0 quan v\u0103n th\u01b0, c\u1ee9 t\u1eebng k\u1ef3 \u0111em ra ph\u01a1i r\u1ed3i s\u1eeda sang l\u1ea1i, chia ra \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng th\u1ee9. L\u1ea1i, nh\u1eefng c\u00f4ng v\u0103n c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh v\u00e0 bi\u00ean k\u00fd nh\u1eefng vi\u1ec7c ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ee5ng th\u1ee7).<\/p>\n<p>B\u1ea3n ch\u01b0\u01a1ng s\u1edf : th\u1eeba ch\u1ec9, tu so\u1ea1n, bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, chia l\u00e0m 3 ch\u01b0\u01a1ng (L\u1ea1i, H\u1ed9 ch\u01b0\u01a1ng, L\u1ec5, Binh ch\u01b0\u01a1ng, H\u00ecnh, C\u00f4ng ch\u01b0\u01a1ng). M\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng chuy\u00ean bi\u1ec7n c\u00f3 \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean.<\/p>\n<p>1. L\u1ea1i, H\u1ed9 ch\u01b0\u01a1ng : gi\u1eef s\u1edb s\u00e1ch c\u1ee7a 2 b\u1ed9 \u1ea5y c\u1ea3 b\u1ea3n ph\u00ea, b\u1ea3n sao ra, b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, v\u00e0 c\u00e1c b\u1ea3n s\u1edb s\u00e1ch c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i ph\u1ea3i giao cho 2 b\u1ed9 \u1ea5y nh\u1eadn thi h\u00e0nh. L\u1ea1i, C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n, Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, kho thu\u1ed1c s\u00fang v\u00e0 s\u00fang \u1ed1ng, b\u01b0u ch\u00ednh, c\u00e1c dinh v\u1ec7 \u1edf Kinh, ph\u00e0m c\u00f3 s\u1edb s\u00e1ch \u0111\u1ec1u quy v\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng n\u00e0y ph\u1ea3i gi\u1eef.<\/p>\n<p>2. L\u1ec5, Binh ch\u01b0\u01a1ng : ph\u1ea3i gi\u1eef s\u1edb s\u00e1ch c\u1ee7a 2 b\u1ed9 \u1ea5y c\u1ea3 b\u1ea3n ph\u00ea, b\u1ea3n sao ra v\u00e0 b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, c\u00e1c b\u1ea3n s\u1edb s\u00e1ch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i ph\u1ea3i giao cho 2 b\u1ed9 \u1ea5y nh\u1eadn bi\u00ean. L\u1ea1i n\u1eefa, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m, Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, Th\u1ee7 h\u1ed9 x\u1ee9, ty \u0110i\u1ec3n nghi, Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1, Quang l\u1ed9c t\u1ef1, T\u00e0o ch\u00ednh, c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec7, ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, ph\u00e1i vi\u00ean \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, ph\u00e0m c\u00f3 s\u1edb s\u00e1ch g\u00ec \u0111\u1ec1u quy v\u1ec1 ch\u01b0\u01a1ng \u1ea5y ph\u1ea3i gi\u1eef.<\/p>\n<p>3. H\u00ecnh, C\u00f4ng ch\u01b0\u01a1ng : ph\u1ea3i gi\u1eef s\u1edb s\u00e1ch c\u1ee7a 2 b\u1ed9 \u1ea5y c\u1ea3 b\u1ea3n ph\u00ea, b\u1ea3n sao ra v\u00e0 b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, c\u00e1c b\u1ea3n s\u1edb s\u00e1ch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i ph\u1ea3i giao cho 2 b\u1ed9 \u1ea5y nh\u1eadn bi\u00ean. L\u1ea1i n\u1eefa, V\u0169 kh\u1ed1 \u0111\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf s\u1edf V\u0169 kh\u1ed1, N\u1ed9i t\u1ea1o \u0111\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf s\u1edf N\u1ed9i t\u1ea1o, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf s\u1edf M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 \u1edf ty Tam ph\u00e1p, ph\u00e0m c\u00f3 s\u1edb s\u00e1ch g\u00ec \u0111\u1ec1u quy v\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng n\u00e0y ph\u1ea3i gi\u1eef, 3 ch\u01b0\u01a1ng n\u00f3i tr\u00ean, m\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng c\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec3n b\u1ea1 v\u00e0 \u0111\u00e3i chi\u1ebfu chuy\u00ean tr\u00e1ch, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng, ti\u1ebfp nh\u1eadn 2 s\u1edf Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o, Ty lu\u00e2n ph\u00e1t giao nh\u1eefng s\u1edb s\u00e1ch phi\u1ebfu ngh\u0129, phi\u1ebfu l\u1ee5c, th\u00ec chi\u1ebfu th\u1ee9 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u00f3ng th\u00e0nh t\u1eadp l\u01b0u tr\u1eef v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i, gi\u1eef l\u1ea5y, nh\u01b0ng ph\u1ea3i t\u00f3m t\u1eaft duy\u00ean do c\u00e1c b\u1ea3n, so\u1ea1n th\u00e0nh h\u1ed3 s\u01a1, do th\u1ee7 l\u0129nh chuy\u00ean s\u1edf ki\u1ec3m x\u00e9t, k\u00fd ch\u1eef v\u00e0o, \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u.<\/p>\n<p>N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 5 vi\u00ean (th\u00eam 2), ch\u1ee7 s\u1ef1 5 vi\u00ean (th\u00eam 1), t\u01b0 v\u1ee5 6 vi\u00ean, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 10 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 45 vi\u00ean.<\/p>\n<p>Ty Quan ph\u00f2ng : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a nha \u1ea5y, theo c\u00e1c vi\u00ean gi\u00e1m l\u00e2m th\u1eeba h\u00e0nh c\u00e1c vi\u1ec7c s\u1edb s\u00e1ch v\u00e0 t\u01b0 v\u0103n).<\/p>\n<p>Kim ng\u1ecdc kh\u1ed1 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 1 vi\u00ean, chuy\u00ean qu\u1ea3n 2 kho kim ng\u00e2n v\u00e0 ch\u00e2u ng\u1ecdc, trong \u0111\u00f3 : A. Kim ng\u00e2n kh\u1ed1 : ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean (ph\u1ee5ng th\u1ee7 nh\u1eefng th\u1ee9 v\u00e0ng b\u1ea1c t\u1eebng phi\u1ebfn, t\u1eebng \u0111\u0129nh v\u00e0 \u0111\u1ed3 b\u1ea1c). B. Ch\u00e2u ng\u1ecdc kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 pha l\u00ea kh\u1ed1 : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c th\u1ee9 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea1c b\u1eb1ng pha l\u00ea, ng\u1ecdc li\u1ec7u).<\/p>\n<p>C\u1ea9m ngo\u1ea1n kh\u1ed1 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 1 vi\u00ean, chuy\u00ean qu\u1ea3n 2 kho C\u1ea9m t\u00fa v\u00e0 Tr\u00e2n ngo\u1ea1n, trong \u0111\u00f3 : A. C\u1ea9m t\u00fa kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 C\u1ea9m \u0111o\u1ea1n kh\u1ed1) : ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 5 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef nh\u1eefng th\u1ee9 g\u1ea5m hoa, nhi\u1ec5u \u0111o\u1ea1n). B. Tr\u00e2n ngo\u1ea1n kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 kho ch\u1ee9a \u0111\u1ed3 s\u1ee9 v\u1ebd) : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u1ed3 s\u1ee9 v\u1ebd v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3 b\u1eb1ng ng\u00e0, s\u1eebng, da, x\u01b0\u01a1ng).<\/p>\n<p>Sa h\u1ea1ng kh\u1ed1 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 1 vi\u00ean, chuy\u00ean qu\u1ea3n 2 kho sa l\u0103ng, v\u1eadt h\u1ea1ng, trong \u0111\u00f3 : A. Sa l\u0103ng kh\u1ed1 : ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 5 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c h\u1ea1ng sa, l\u00e0, tr\u1eebu, l\u1ee5a h\u00e0ng Trung Qu\u1ed1c) ; B. V\u1eadt h\u1ea1ng kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 kho ch\u1ee9a d\u1ea7u, n\u1ebfn) : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 5 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c th\u1ee9 d\u1ea7u, n\u1ebfn, r\u01b0\u1ee3u, chi\u1ebfu, thu\u1ed1c nhu\u1ed9m).<\/p>\n<p>V\u0103n nh\u1ea1c kh\u1ed1 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 1 vi\u00ean, chuy\u00ean qu\u1ea3n 2 kho V\u0103n \u1ef7, Nh\u1ea1c kh\u00ed, trong \u0111\u00f3 : A. V\u0103n \u1ef7 kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 Nam th\u00e1i kh\u1ed1) : ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 6 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c h\u1ea1ng the, l\u00e0, tr\u1eebu, l\u1ee5a c\u00f3 hoa) ; B. Nh\u1ea1c kh\u00ed kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 Di\u1ec5u h\u00ed kh\u1ed1) : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 3 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt m\u00e0 2 kho Nh\u1ea1c kh\u00ed v\u00e0 V\u0103n \u1ef7 ch\u1ebf ra).<\/p>\n<p>Th\u00e1i ph\u1ea9m kh\u1ed1 : vi\u00ean ngo\u1ea1i lang 1 vi\u00ean, chuy\u00ean qu\u1ea3n 2 kho Th\u00e1i ph\u1ee5c v\u00e0 D\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m, trong \u0111\u00f3 : A. Th\u00e1i ph\u1ee5c kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 B\u00e0o th\u01b0\u1eddng kh\u1ed1) : ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 5 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c th\u1ee9 \u00e1o, xi\u00eam, b\u00f4ng, v\u1ea3i) ; B. D\u01b0\u1ee3c ph\u1ea9m kh\u1ed1 (nguy\u00ean l\u00e0 d\u01b0\u1ee3c t\u00e0i kh\u1ed1) : t\u01b0 v\u1ee5, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 4 vi\u00ean (k\u00ednh gi\u1eef c\u00e1c v\u1ecb thu\u1ed1c v\u00e0 c\u00e1c h\u01b0\u01a1ng li\u1ec7u) \u0111\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi h\u00e0nh t\u1eeb ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m. R\u1ed3i l\u1ea1i chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : nay \u0111\u00e3 c\u00f3 chuy\u00ean ty ph\u00e0m ph\u00e2n b\u1ed5 \u0111i ty n\u00e0o \u0111\u1ec1u \u0111i\u1ec1n ty \u1ea5y v\u00e0o \u0111\u1ec3 danh ph\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00fang.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n b\u1ed9 L\u1ec5 t\u1ea5u ngh\u1ecb : \u201cSau \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn k\u1ef3 c\u00f3 l\u1ec5 h\u1eb1ng n\u0103m tuy\u1ec3n c\u1ed1ng s\u0129, tr\u1eeb c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf bi\u00ean th\u00f9y xa v\u00e0 c\u00e1c ph\u1ee7 h\u1ea1t duy\u00ean bi\u00ean ch\u01b0a c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 sung c\u1ed1ng, v\u00e0 h\u1ecdc tr\u00f2 c\u00e1c t\u1ec9nh c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn khoa thi c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean tuy\u1ec3n g\u01b0\u1ee3ng, c\u00f2n th\u00ec x\u00e9t xem c\u00e1c ph\u1ee7 h\u1ea1t trong t\u1ec9nh, c\u1ee9 chi\u1ebfu l\u1ec7 sung c\u1ed1ng ; m\u1ed7i ph\u1ee7 1 ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 t\u00fa t\u00e0i hay h\u1ecdc tr\u00f2, c\u0169ng kh\u00f4ng b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o l\u1ec7 ni\u00ean h\u1ea1n 40 tu\u1ed5i, ai v\u0103n h\u1ecdc gi\u1ecfi, ph\u1ea9m h\u1ea1nh \u0111oan ch\u00ednh, m\u00e0 trong ph\u1ee7 v\u1ed1n \u0111\u00e3 khen ng\u1ee3i, c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9ng c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u n\u00eau theo l\u1ec7 s\u00e1t h\u1ea1ch m\u00e0 tuy\u1ec3n c\u1eed l\u00ean. R\u1ed3i do c\u00e1c quan b\u1ed9 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m danh s\u00e1ch, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 d\u1ee5, giao cho quan Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 sung b\u1ed5 v\u00e0o ch\u00e2n gi\u00e1m sinh, thu l\u1ea5y c\u00f4ng d\u1ee5ng k\u00e9n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n t\u00e0i\u201d. L\u1eddi ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 d\u1ee5 chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>Gi\u00e1p Th\u00ecn, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 4 [1844], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, ban l\u1ecbch cho 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1. Vua xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, \u0111\u1ee9c h\u00f3a th\u1ea5m kh\u1eafp, thanh gi\u00e1o r\u1ed9ng ban. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, vua n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 l\u00e0 V\u0129nh Li\u1ec7t \u0111\u00e3 ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o [n\u01b0\u1edbc Nam]. Khi tr\u1eabm m\u1edbi l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, vua n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 l\u00e0 C\u1eedu L\u1ea1i c\u00f9ng n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1 cho s\u1ee9 sang t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng. Tr\u1eabm khen l\u00f2ng h\u01b0\u1edbng m\u1ed9 \u1ea5y, \u0111\u00e3 cho s\u1eeda \u0111\u1ed5i qu\u1ed1c hi\u1ec7u, cho t\u00ean hay, ban m\u0169 \u00e1o, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 c\u1ed1ng. Nay 2 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 theo l\u1ec5 ch\u01b0 h\u1ea7u, \u0111\u1eddi l\u00e0m phi\u00ean th\u1ea7n, l\u1ecbch c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 ban cho, n\u00ean coi nh\u01b0 d\u00e2n m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, h\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1t cho m\u1ed9t b\u1ea3n quan l\u1ecbch, 50 b\u1ea3n d\u00e2n l\u1ecbch, giao cho t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean chuy\u1ec3n c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7 c\u1ee7a d\u00e2n, b\u1ecb b\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t ra \u0111\u1eb7t gi\u00e1 qu\u00e1 cao, t\u00e2u xin b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1ed3i t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ed1 ti\u1ec1n \u0111\u1eb7t gi\u00e1 qu\u00e1 cao \u1ea5y. Vua b\u1ea3o : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7, tr\u01b0\u1edbc kia chu\u1ea9n cho ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng nh\u1eafc gi\u00e1 l\u00ean, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u00e2n ri\u00eang c\u1ee7a l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 vin v\u00e0o \u0111\u00f3 l\u00e0m l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady gia \u01a1n ch\u1ec9 b\u1eaft b\u1ed3i n\u1eeda s\u1ed1 ti\u1ec1n \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed thu\u1ed9c \u0111\u1ea1o \u1edf Kinh k\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0111\u1ea1o \u1edf Kinh k\u1ef3 \u0111\u1eb7t 2 vi\u00ean gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u1edbt \u0111i 1 vi\u00ean, \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 vi\u00ean Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n \u1edf \u0111\u1ea1o \u1ea5y, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u00eam x\u00e9t s\u1ef1 vi\u1ec7c \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u0169ng nh\u01b0 ch\u1ee9c L\u1ee5c khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung. Cho \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u00e0 T\u0129nh gia h\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p l\u00e0m ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed thu\u1ed9c \u0111\u1ea1o \u1edf Kinh k\u1ef3 ; vi\u00ean Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed thu\u1ed9c \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 c\u0169 l\u00e0 H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh th\u00ec \u0111\u1ed5i sang Binh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh ni\u00ean kh\u00f3a thanh tra kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, kho V\u0169 kh\u1ed1. L\u1ec7 c\u0169 : kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, l\u1ea5y n\u0103m T\u1ef5, n\u0103m H\u1ee3i ; kho V\u0169 kh\u1ed1, l\u1ea5y n\u0103m D\u1ea7n, n\u0103m Th\u00e2n, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y 6 n\u0103m l\u00e0m 1 kh\u00f3a. Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c n\u0103m \u1ea5y l\u1ea1i g\u1eb7p v\u00e0o kh\u00f3a k\u1ef3 thanh tra N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, thay \u0111\u1ed5i phi\u1ec1n nhi\u1ec5u ; m\u1edbi \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh kh\u00f3a k\u1ef3 : kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng th\u00ec l\u1ea5y n\u0103m T\u00fd, n\u0103m Ng\u1ecd ; kho V\u0169 kh\u1ed1 th\u00ec l\u1ea5y n\u0103m S\u1eedu, n\u0103m M\u00f9i. Gi\u1eef l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh : ch\u1ee9c vi\u00ean, l\u1ea1i d\u1ecbch 2 ty Ch\u1ebf t\u1ea1o, Ti\u1ebft th\u1eadn kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i. Nguy\u00ean 2 ty, thu\u1ed9c b\u1ed9 C\u00f4ng, l\u1ec7 c\u0169, 6 n\u0103m \u0111\u1ed5i b\u1ed5 m\u1ed9t l\u1ea7n (ty Ch\u1ebf t\u1ea1o thu\u1ed9c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng V\u0169 kh\u1ed1, ty Ti\u1ebft th\u1eadn thu\u1ed9c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng N\u1ed9i v\u1ee5, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh : chi\u1ec3u kh\u00f3a k\u1ef3 thanh tra c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u1ed5i b\u1ed5). \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng 2 ty c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 \u0111\u1ed1c xu\u1ea5t th\u1ee3 thuy\u1ec1n, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1 c\u00f3 ch\u1ee7 th\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c ; nay chu\u1ea9n cho \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : t\u1eeb ch\u1ee7 s\u1ef1 \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i t\u1eeb nay v\u1ec1 sau kh\u00f4ng c\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho quen vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu cai qu\u1ea3n c\u00e1c vi\u1ec7n, \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n, Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, L\u00fd thi\u1ec7n ; v\u00ec c\u1edb vi\u00ean qu\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh can \u00e1n, ph\u1ea3i gi\u00e1ng, ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n.<\/p>\n<p>Tr\u00fa ph\u00f2ng T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNghe c\u00f3 qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u1ed9 5.000 t\u00ean l\u1ebbn xu\u1ed1ng nguy\u00ean h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m tr\u00f2 tr\u1ed1ng g\u00ec ?\u201d. Vua cho l\u1eddi n\u00f3i tuy ch\u01b0a x\u00e1c th\u1ef1c, nh\u01b0ng ti\u1ebft h\u1eadu ph\u00f2ng ng\u1eeba v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean s\u01a1 s\u00e0i ; b\u00e8n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho b\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n ph\u1ea3i ph\u00f2ng ng\u1eeba nghi\u00eam ng\u1eb7t h\u01a1n ; l\u1ea1i l\u1ea5y 2 v\u1ec7 l\u00ednh Kinh \u0111\u00f3ng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1ebfn An Giang \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p, gi\u00fap cho s\u1ef1 ph\u00f2ng gi\u1eef ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng v\u00e0ng.<\/p>\n<p>Vua sai Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u1ea1n S\u00e1ch ra H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u00fac th\u1eed ti\u1ec1n. N\u0103m Minh M\u1ec7nh x\u01b0a, \u0111\u00fac c\u00e1c th\u1ee9 ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng, ti\u1ec1n k\u1ebdm, \u0111\u00e3 c\u00f3 khu\u00f4n ph\u00e9p s\u1eb5n ; n\u0103m th\u1ee9 21, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 tr\u1eeb hao, tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n D\u1eadt tr\u00f4ng nom, l\u00e0m trong 1 n\u0103m, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh hi\u1ec7u. V\u1ec1 sau, b\u1ecdn Ki\u1ec1u \u0110\u1ee9c Tr\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u00f3a ti\u1ebfp t\u1ee5c tr\u00f4ng coi, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 th\u1ee3 thuy\u1ec1n d\u1ee5ng \u00fd phung ph\u00ed, hao thi\u1ebfu nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, B\u1ed1 ch\u00ednh L\u00ea Nguy\u00ean Trung n\u00f3i l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00fac ti\u1ec1n gay go, kh\u00f3 l\u00e0m, ng\u1eebng vi\u1ec7c 1 n\u0103m kh\u00f4ng \u0111\u00fac, b\u1ecb b\u1ed9 H\u1ed9 h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u00e8n sai l\u1ea5y \u0111\u1ed3ng, k\u1ebdm \u1edf kho trong Kinh, th\u1eed \u0111\u00fac th\u1eed ti\u1ec1n l\u1eabn c\u1ea3 2 ch\u1ea5t [\u0111\u1ed3ng, k\u1ebdm] th\u00ec ti\u1ec1n s\u00e1ng \u0111\u1eb9p. Quan \u1edf B\u1ed9 \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u00fac l\u1ed1i h\u1ed7n h\u1ee3p \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua cho vi\u1ec7c \u0111\u00fac ti\u1ec1n l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho t\u00e0i nguy\u00ean trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ed3i d\u00e0o, c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh tr\u1ecb Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0m m\u1ed9t m\u00ecnh, s\u1ebd kh\u00f4ng th\u00e0nh c\u00f4ng, m\u1edbi sai b\u1ecdn Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u1ea1n S\u00e1ch mang th\u1ee3 trong Kinh ra, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi vi\u00ean quan t\u1ec9nh, chi \u0111\u1ed3ng, k\u1ebdm \u1edf kho t\u1ec9nh, theo \u0111\u00fang nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u00fac th\u1eed 2 th\u1ee9 ti\u1ec1n \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb\u201d 9 ph\u00e2n v\u00e0 6 ph\u00e2n, nh\u01b0ng ph\u1ea3i x\u00e9t nghi\u1ec7m s\u1ed1 nguy\u00ean li\u1ec7u c\u1ea7n d\u00f9ng th\u00e0nh ti\u1ec1n hay hao h\u1ee5t th\u1ebf n\u00e0o, l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u xin \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 : b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00fac t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang, sau ng\u00e0y khai \u1ea5n, \u0111\u1ec3 b\u1ecdn V\u0103n Nguy\u1ec7n \u1edf l\u1ea1i tr\u00f4ng coi.<\/p>\n<p>Quan \u1edf khoa, \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng, L\u00ea Di t\u00e2u l\u00ean : \u201cL\u1ec7 c\u0169, ch\u1ee9c Ch\u1ee7 th\u1ee7 \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 ghi t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam, tr\u00edch b\u1ed5 h\u01a1i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, hi\u1ec7n nay s\u1ed1 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean ghi trong s\u1ed5 \u0111inh thu\u1ed9c x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, hi\u1ec7n sung l\u00e0m thu\u1ed9c vi\u00ean, l\u1ea1i d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n L\u1ee5c b\u1ed9 r\u1ea5t nhi\u1ec1u, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 sung b\u1ed5. Nay xin : ph\u00e0m c\u00f3 tr\u00edch b\u1ed5 vi\u00ean d\u1ecbch N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, kh\u00f4ng c\u1ee9 t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh thu\u1ed9c ph\u00eda Nam hay ph\u00eda B\u1eafc, c\u00f3 ai l\u00e0m vi\u1ec7c l\u00e2u n\u0103m, m\u1eabn c\u00e1n, th\u00f4ng th\u1ea1o, th\u00e1o v\u00e1t, quen vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ea1i, nh\u01b0ng cho do c\u00e1c nha m\u00f4n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn b\u1ed5 ; c\u00f2n c\u00e1c nha m\u00f4n V\u0169 kh\u1ed1, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng xin c\u0169ng chi\u1ec3u theo nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m\u201d. Vua cho r\u1eb1ng ch\u1ee9c Ch\u1ee7 th\u1ee7 N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi ghi t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ec3 sung b\u1ed5, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m qua, kh\u00f4ng n\u00ean thay \u0111\u1ed5i. Ngo\u00e0i ra, nh\u01b0 ch\u1ee9c Ch\u1ee7 th\u1ee7, c\u00e1c nha V\u0169 kh\u1ed1, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c kho trong Kinh, t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thay \u0111\u1ed5i kh\u00f4ng c\u1ee9 ghi t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh thu\u1ed9c Nam hay B\u1eafc, c\u00f3 ai th\u00f4ng th\u1ea1o, th\u00e1o v\u00e1t, c\u1ea7n m\u1eabn \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho t\u00e2u xin sung b\u1ed5.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u00f3 m\u00e1n L\u00e0o l\u1ebbn xu\u1ed1ng huy\u1ec7n H\u01b0\u1edbng h\u00f3a c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. Tri ph\u1ee7 Cam L\u1ed9 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n D\u1ef1 mang theo bi\u1ec1n binh \u0111i d\u00f2 b\u1eaft ; khi \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec m\u00e1n L\u00e0o \u0111\u00e3 tr\u1ed1n v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, L\u00ea V\u0103n D\u1ef1 chi\u00eau d\u1ee5 th\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Th\u01b0\u1ee3ng K\u1ebf, Na B\u00f4n, M\u01b0\u1eddng B\u1ed5ng h\u01a1n 500 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf v\u1ec1 l\u00e0m \u0103n sinh s\u1ed1ng. Vua th\u1ea5y D\u1ef1 chi\u00eau ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, th\u01b0\u1edfng cho 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn b\u1eadc nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 h\u01b0u tr\u00ed l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n ch\u1ebft. \u0110\u0103ng Tu\u00e2n tr\u1ea3i th\u1edd 3 tri\u1ec1u, ki\u00eam sung ch\u1ee9c th\u1ea7y d\u1ea1y h\u1ecdc trong cung vua, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec gi\u00e0 y\u1ebfu xin v\u1ec1 h\u01b0u, vua l\u00fac n\u00e0o c\u0169ng m\u1ebfn nh\u1edb, th\u01b0\u1eddng sai trung s\u1ee9 th\u0103m h\u1ecfi, g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1eadn Trai ti\u00ean sinh m\u00e0 kh\u00f4ng g\u1ecdi t\u00ean ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u00f4ng \u1ed1m, ch\u1ebft \u1edf nh\u00e0, th\u1ecd 72 tu\u1ed5i, \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Thi\u1ebfu s\u01b0, cho t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 V\u0103n Ch\u00ednh, gia c\u1ea5p cho g\u1ea5m hoa 3 c\u00e2y, sa hoa 5 c\u00e2y, v\u1ea3i l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 50 t\u1ea5m, 1.000 quan ti\u1ec1n, chu\u1ea9n cho con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai v\u1ec1 qu\u00ea lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang ; sai B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t \u0111\u1ebfn t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>Cho : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean Ph\u1ea1m Duy Trinh quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, Bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 B\u00f9i Nh\u1eadt Ti\u1ebfn ch\u1ebft. Cho th\u1ef1 Th\u1ecb lang Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh, v\u1eabn ki\u00eam bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m ; Lang trung b\u1ed9 Binh chuy\u00ean coi c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u00fang \u1ed1ng v\u00e0 thu\u1ed1c s\u00fang l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu S\u00e1ch (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 T\u1ed1) \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Lang trung Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, H\u1ed9 l\u00fd quan ph\u00f2ng ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u00e1 T\u00f9ng l\u00e0m th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh, chuy\u00ean coi 2 kho s\u00fang v\u00e0 thu\u1ed1c s\u00fang.<\/p>\n<p>L\u1ea1i c\u1ea5m l\u1ea5y binh l\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang. Tr\u01b0\u1edbc kia, bi\u1ec1n binh v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u0169 t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a v\u1ec1 Kinh luy\u1ec7n t\u1eadp, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5 thu\u00ea ri\u00eang l\u00e0m vi\u1ec7c, Qu\u1ea3n v\u1ec7 L\u00ea \u0110o\u00e0n chi\u1ec1u \u00fd nghe theo. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta l\u1eadp ra ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba s\u1ef1 \u1ea9n khu\u1ea5t. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, c\u00e1c c\u00f4ng h\u1ea7u n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c Ch\u1ec9 th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e9p sai khi\u1ebfn quan qu\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 9, l\u1ea1i d\u1ee5 cho ho\u00e0ng th\u00e2n, qu\u1ed1c th\u00edch : n\u1ebfu nh\u1edd c\u1eady quy\u1ec1n qu\u00fd, m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi cho v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ngh\u1ecb x\u1eed nghi\u00eam ng\u1eb7t. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, noi theo \u0111\u00e3 l\u00e2u. V\u1ea3 l\u1ea1i, v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u0169 \u1ea5y l\u00e0 qu\u00e2n ngo\u00e0i Kinh k\u1ef3, [\u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng] l\u1ea1i d\u00e1m nh\u1edd s\u1ef1 thu\u00ea m\u01b0\u1edbn \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n g\u00e2y \u01a1n ri\u00eang, vi\u1ec7c l\u00e0m c\u00f3 t\u00ednh c\u00e1ch nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1eadt tr\u00e1i lu\u1eadt l\u1ec7. Ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u00e0 chung cho c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1, tr\u1eabm c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec th\u00e2n c\u00f4ng m\u00e0 t\u01b0 v\u1ecb, n\u1ebfu h\u01a1i c\u00f2n c\u00f3 \u00fd khoan tha, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi ph\u00e1p lu\u1eadt ra sao ? Hu\u1ed1ng chi th\u00e1nh d\u1ee5 r\u00e0nh r\u00e0nh c\u00f2n kia, l\u1eddi l\u1ebd nghi\u00eam s\u00e1ng, r\u1ea5t s\u00e1t s\u1ef1 l\u00fd ; v\u1ec1 sau v\u00e2ng theo, l\u00e2u ng\u00e0y sinh nh\u00e1c. C\u00e1i t\u1ec7 d\u1ea7n sinh ra \u1ea5y th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho l\u1edbn th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady n\u00ean tr\u1eabm l\u1ea1i ph\u1ea3i ban m\u1ec7nh l\u1ec7nh h\u1ee3p l\u00fd n\u00e0y, \u0111\u1ec3 r\u0103n t\u1eeb nay ai l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n, qu\u1ed1c th\u00edch, n\u00ean theo gi\u1eef ph\u00e1p \u0111\u1ed9, \u0111\u1ec3 nh\u1eadn s\u1ef1 y\u00eau m\u1ebfn l\u00e2u d\u00e0i ; ai l\u00e0 quan ch\u1ee9c, n\u00ean theo ph\u00e9p c\u00f4ng, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng th\u1eb3ng, \u0111\u1ec3 gi\u1eef th\u00e2n danh m\u00e3i m\u00e3i ; ai l\u00e0m ch\u1ee9c v\u00f5, ch\u1edb nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng m\u01b0u vi\u1ec7c t\u01b0, ch\u1edb xu ph\u1ee5 quy\u1ec1n th\u1ebf, t\u1ef1 chu\u1ed1c l\u1ea5y t\u1ed9i l\u1ed7i. Qua l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o phen n\u00e0y, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o c\u00f2n d\u00e1m l\u1ea5y th\u00e2n m\u00ecnh th\u1eed ph\u00e1p lu\u1eadt tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng h\u01a1n, kh\u00f4ng tha. Ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam ch\u1ec9nh tu\u00e2n theo, ch\u1edb c\u00f3 coi th\u01b0\u1eddng. \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng, ph\u1ea3i giao cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb x\u1eed ; L\u00ea \u0110o\u00e0n c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00e1ch, x\u00edch tay, giao cho quan t\u1ec9nh Thanh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u00e3ng nghi\u00eam ngh\u1ecb r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean sau\u201d. \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5 ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 5 n\u0103m ; L\u00ea \u0110o\u00e0n ph\u1ea3i ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf \u0111\u1ed3n Ch\u00e0ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i th\u00eam b\u1ecdn : quy\u1ec1n Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u0169 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Chu, Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1eadu l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n c\u00f9ng v\u1edbi T\u00f4n th\u1ea5t, ph\u1ea9m quan ph\u00e1i tr\u01b0\u1edbc, theo l\u1ec7, k\u00ednh \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t c\u00e1c mi\u1ebfu.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n H\u1ee3i, ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n l\u0129nh v\u00e0 n\u1ed9p v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1ng thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i. Quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c h\u1ea1ng thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i v\u1eadt li\u1ec7u, m\u1ed7i chi\u1ebfc, theo l\u1ec7, ph\u00e1i binh 30 ng\u01b0\u1eddi ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n thuy\u1ec1n t\u1ef1 \u00fd cho ngh\u1ec9, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 ph\u1ea3i \u0111i, \u0111\u00e3 l\u00e0 ch\u1eadm tr\u1ec5, m\u00e0 c\u00e1c nha ph\u1ea3i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m ngay, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecf ph\u00ed th\u00ec gi\u1edd ho\u1eb7c b\u1ecb gi\u00f3 m\u01b0a ch\u1eadm tr\u1ec5. V\u1eady c\u1ea7u xin \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u1ec3 nghi\u00eam vi\u1ec7c chuy\u1ec3n v\u1eadn\u201d. Vua giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng b\u00e0n. Hai b\u1ed9 cho r\u1eb1ng \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n c\u00f3 ch\u1ed7 nhi\u1ec1u, ch\u1ed7 \u00edt ; s\u1ef1 thu, chi c\u00f3 thuy\u1ec1n nhi\u1ec1u, thuy\u1ec1n \u00edt ; nay xin : ph\u00e0m \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n thu\u1ed9c h\u1ea1ng v\u1eadn t\u1ea3i v\u1eadt li\u1ec7u \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c tr\u1ea5n th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00ednh t\u1eeb ng\u00e0y hi\u1ec7n v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An ; \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n ch\u1edf n\u1ed9p th\u00f3c g\u1ea1o hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, t\u1eeb 30 chi\u1ebfc tr\u1edf l\u00ean th\u00ec l\u1ec7 thu n\u1ed9p 20 ng\u00e0y, 30 chi\u1ebfc tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec 15 ng\u00e0y ; c\u00e1c \u0111o\u00e0n thuy\u1ec3n ch\u1edf n\u1ed9p g\u1ed7 v\u00e0 h\u00f3a v\u1eadt kh\u00e1c th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 hi\u1ec7n \u0111\u1ebfn hay ch\u01b0a, s\u1ed1 thuy\u1ec1n nhi\u1ec1u hay \u00edt, l\u1ec7 thu n\u1ed9p ; thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn, 20 ng\u00e0y ; thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n h\u1ea3i, 15 ng\u00e0y ; \u00d4 thuy\u1ec1n, L\u00ea thuy\u1ec1n, Chu thuy\u1ec1n, 10 ng\u00e0y ; n\u1ebfu c\u00f3 l\u0129nh h\u1ea1ng h\u00f3a v\u1eadt g\u00ec ch\u1edf v\u1ec1, th\u00ec c\u1ee9 ng\u00e0y n\u1ed9p xong, l\u1ea1i h\u1ea1n 10 ng\u00e0y n\u1eefa. C\u00f2n k\u1ef3 l\u0129nh n\u1ed9p, v\u1ec1 N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1, do quan tu\u1ea7n tra \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111i l\u1ea1i \u0111\u1ed1c th\u00fac ; v\u1ec1 Kinh th\u01b0\u01a1ng, do b\u1ed9 H\u1ed9, v\u1ec1 M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, do b\u1ed9 C\u00f4ng, \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111\u1ed1c th\u00fac. Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t c\u0169ng theo k\u1ef3 \u1ea5y xem x\u00e9t, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u0103n tr\u1edf v\u00e0 sai h\u1eb9n, th\u00ec h\u1eb7c t\u00e2u \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i. Binh l\u00ednh tr\u00ean thuy\u1ec1n : thuy\u1ec1n H\u1ea3i v\u1eadn, m\u1ed7i chi\u1ebfc 38 ng\u01b0\u1eddi ; thuy\u1ec1n \u0110i\u1ec7n h\u1ea3i, m\u1ed7i chi\u1ebfc 30 ng\u01b0\u1eddi ; \u00d4 thuy\u1ec1n, L\u00ea thuy\u1ec1n, Chu thuy\u1ec1n, m\u1ed7i chi\u1ebfc 25 ng\u01b0\u1eddi. \u1edf Kinh, do quan th\u1ee7y s\u01b0 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ; \u1edf ngo\u00e0i c\u00e1c tr\u1ea5n, do l\u0129nh ch\u1ee9c quan binh h\u1ea1t \u1ea5y, ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 thuy\u1ec1n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m. N\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh t\u1ec7 g\u00ec, ch\u1ec9 tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o quan \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c hay l\u00e3nh binh, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam c\u00f4ng l\u1ec7nh. Ngh\u1ecb \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t n\u00ean theo k\u1ef3 h\u1ea1n m\u00e0 xem x\u00e9t : ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi coi kho gi\u1eef l\u1ea1i, ng\u0103n tr\u1edf ; ho\u1eb7c nh\u00e2n vi\u00ean v\u1eadn t\u1ea3i c\u0169ng gi\u1eef l\u1ea1i, m\u01b0u vi\u1ec7c ri\u00eang, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecb b\u00e3o l\u1ee5t l\u1ed7i h\u1eb9n, th\u00ec nghi\u00eam h\u1eb7c \u0111\u1ec3 tr\u1eebng tr\u1ecb. B\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng c\u0169ng k\u00ea c\u1ee9u t\u1ed1 c\u00e1o, \u0111\u1ec3 b\u1ecf t\u1ec7 c\u0169. Ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh vi\u1ec7c ph\u00e1i vi\u00ean \u0111i duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh \u1edf Nam K\u1ef3 m\u1ed9t l\u1ea7n. L\u1ee5c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, sang \u0111\u1ea7u n\u0103m, theo l\u1ec7, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 ki\u1ec3m duy\u1ec7t. Vua ngh\u1ec9 \u1edf Kinh, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u01b0\u01a1ng theo h\u1ea7u b\u00ean c\u1ea1nh, ch\u01b0a ti\u1ec7n sai \u0111i, n\u00ean cho th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c ki\u1ec3m duy\u1ec7t, r\u1ed3i c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 thu thu\u1ebf quan t\u00e2n((1) Quan : c\u1eeda \u1ea3i ; t\u00e2n : b\u1ebfn \u0111\u00f2.1). N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh, Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean : \u201cT\u1eeb H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc, thu\u1ebf c\u1eeda quan \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ea5u gi\u00e1, ai \u0111\u1eb7t gi\u00e1 cao th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i tranh nhau, l\u1ea1i v\u00ec c\u1ee7a c\u1ea3i, l\u1ea1m thu ngo\u00e0i ph\u00e1p lu\u1eadt, r\u1ea5t l\u00e0 h\u1ea1i d\u00e2n ! Xin s\u1eafc sai b\u1ed9 H\u1ed9, chi\u1ebfu c\u00e1c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, gi\u00e1 n\u00e0o v\u1eeba ph\u1ea3i, ngh\u1ecb l\u00e0m c\u00e1i gi\u00e1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. H\u1eb1ng n\u0103m, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean theo l\u1ec7 ng\u1ed3i thu ; c\u00f2n vi\u1ec7c h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ea5u gi\u00e1 th\u00ec xin cho \u0111\u00ecnh b\u00e3i\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. H\u1ecd cho r\u1eb1ng c\u1eeda quan c\u00f3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ng\u1ee5 \u00fd tr\u1ecdng ngh\u1ec1 g\u1ed1c, khinh ngh\u1ec1 ng\u1ecdn, ch\u1ec9 v\u00ec m\u1ed1i l\u1ee3i \u1edf \u0111\u1ea5y, n\u00ean gian t\u1ec7 d\u1ec5 sinh. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc cho th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n \u0111\u1ea5u gi\u00e1, l\u00e0 mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho h\u1ebft c\u00e1i t\u1ec7 ri\u00eang m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f2n m\u1ed1i tranh nhau n\u1eefa. Nh\u01b0ng, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, nh\u1eefng nh\u00e0 bu\u00f4n gi\u00e0u, ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n b\u00e1n to, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u00ec c\u1ee7a v\u00ec l\u1ee3i, l\u1ea1i c\u00e0ng tranh nhau ! M\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u1ea5u gi\u00e1, tranh nhau tr\u1ea3 gi\u00e1 cao, c\u1ea7u cho t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0m cho h\u1eb1ng n\u0103m thu\u1ebf quan t\u0103ng l\u00ean r\u1ea5t nhi\u1ec1u ! B\u1ecdn \u1ea5y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh tr\u01b0ng, th\u00ec h\u01a1i m\u1ed9t t\u00fd l\u00e0 n\u00f3i \u0111\u1ebfn thu\u1ebf Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc qu\u00e1 cao, r\u1ed3i l\u1ea1m thu l\u1ea5y b\u1eeba, ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n s\u1ee3 m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00e1m th\u01b0a ki\u1ec7n, d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ngu\u1ed3n l\u1ee3i \u1ee7ng tr\u1ec7, c\u00e1c th\u1ee9 cao v\u1ecdt, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ru\u1ed9ng, ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n kh\u00f4ng kh\u1ecfi ch\u1ecbu tai h\u1ea1i \u1ea5y ! Quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o xin ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc l\u00e0m gi\u00e1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec3 ng\u0103n m\u1ed1i t\u1ec7, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea5y r\u00f5. Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, thu\u1ebf quan gi\u00e1 h\u1eb1ng n\u0103m khi cao khi h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau, th\u1ef1c kh\u00f3 l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ; m\u00e0 c\u00e1c s\u1edf c\u1eeda quan, ho\u1eb7c n\u00ean ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi ng\u1ed3i thu, ho\u1eb7c n\u00ean cho d\u00e2n l\u0129nh tr\u01b0ng, \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1ef1 thu\u1eadn ti\u1ec7n. N\u1ebfu do t\u1ec9nh chuy\u00ean ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 thu, th\u00ec ch\u01b0a ch\u1eafc ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng c\u00f4ng ch\u00ednh, vi\u1ec7c \u1ea5y th\u1ef1c l\u00e0 ch\u01b0a ti\u1ec7n. Nay t\u01b0\u1eddng tra l\u1ec7 thu thu\u1ebf h\u1eb1ng n\u0103m t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 c\u1ee7a c\u00e1c s\u1edf c\u1eeda quan, \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh tr\u1edf ra B\u1eafc, l\u1ea5y m\u1ee9c trung b\u00ecnh, th\u00edch h\u1ee3p ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ra gi\u00e1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh :<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, 3 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111en. C\u1eeda Khu \u0110\u1ed9c : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 5.720 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 6.800 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 8.500 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 9.600 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 12.800 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 17.320 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 18.340 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 14.000. C\u1eeda Tam Xoa : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 4.700 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 5.800 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 7.400 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 8.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 11.030 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 15.040 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 17.580 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 13.000 quan. C\u1eeda H\u00e0 Ho\u00e0ng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 2.145 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 2.265 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 3.765 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 4.565 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 6.670 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 8.020 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 8.070 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 6.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, 3 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111en. C\u1eeda Kh\u1ea3 L\u01b0u : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 9.300 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 12.570 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 16.500 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 2, th\u1ee9 3, th\u1ee9 4, \u0111\u1ec1u 20.110 quan, nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 20.000 quan. C\u1eeda L\u01b0\u01a1ng Tr\u01b0\u1eddng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 7.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 8.200 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 9.550 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 2, n\u0103m th\u1ee9 3, \u0111\u1ec1u 12.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 12.010 quan, nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 12.000 quan. C\u1eeda Ph\u00f9 \u0110i\u1ec7p : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 1.440 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 2.020 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 2.500 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 2, th\u1ee9 3 \u0111\u1ec1u 2.600 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 2.614 quan, nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 2.500 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Thanh H\u00f3a, 7 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111en. C\u1eeda H\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 7.015 quan ; n\u0103m th\u1ee9 20 : 8.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 8.740 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 7.840 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 8.820 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 9.555 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 9.015 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 8.500 quan. C\u1eeda An Ph\u00e1i : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 8.250 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 9.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 8.000 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 8.565 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 9.655 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 10.465 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 11.750 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 10.000 quan. C\u1eeda M\u1ef9 \u1ea3nh : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 1.010 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 1.302 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 1.500 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 1.505 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 1.436 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.555 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 1.500 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 1.500 quan. C\u1eeda Tam L\u01b0 : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 3.026 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 3.633 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 3.450 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 2, \u0111\u1ec1u 4.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 4.333 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 4.400 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 4.000 quan. C\u1eeda Nga S\u01a1n : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 7.115 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 8.200 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 9.770 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 9.124 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 5.357 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 4.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 4, do s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 6.000 quan. C\u1eeda Thanh \u0110\u00e1n : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 : 4.615 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 4.700 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 7.155 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 6.847 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 4.915 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 3.314 quan, n\u0103m th\u1ee9 4, do s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 5.000 quan. C\u1eeda V\u0103n Ph\u00e1i : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 2.315 quan, n\u0103m th\u1ee9 20, n\u0103m th\u1ee9 21 \u0111\u1ec1u 3.027 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 2.767 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 3.100 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.638 quan, n\u0103m th\u1ee9 4, do s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 2.500 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, 2 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda V\u1ea1n Ninh : c\u00e1c n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, th\u1ee9 20, th\u1ee9 21, ti\u1ec1n thu\u1ebf \u0111\u1ec1u 1.300 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 1.350 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 1.300 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.530 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 1.440 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 1.300 quan. C\u1eeda V\u1ecb Ho\u00e0ng : t\u1eeb th\u00e1ng 3 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 3 n\u0103m th\u1ee9 21 : 38.899 quan, t\u1eeb th\u00e1ng 4 n\u0103m th\u1ee9 21 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m : 30.000 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 43.400 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 41.581 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 47.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 48.300 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 43.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, 2 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda M\u1ec5 S\u1edf v\u00e0 b\u1ebfn C\u1ea9m C\u01a1 : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 87.720 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 96.300 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 101.600 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 108.330 quan, n\u0103m th\u1ee9 hai : 108.400 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 105.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, 2 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda Tr\u00ecnh X\u00e1 v\u00e0 c\u1eeda \u0110inh H\u01b0\u01a1ng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 90.220 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 91.700 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 96.800 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 105.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 106.300 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 115.158 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 115.320 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 110.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a, 2 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda Qu\u00e1n Ty : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 44.285 quan, n\u0103m th\u1ee9 20, n\u0103m th\u1ee9 21 \u0111\u1ec1u 40.800 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 2 \u0111\u1ec1u 43.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 47.125 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 43.500 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 40.020 quan. C\u1eeda B\u1ea3o Th\u1eafng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 33.230 quan, n\u0103m th\u1ee9 20, n\u0103m th\u1ee9 21 \u0111\u1ec1u 30.600 quan ; n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 32.515 quan, n\u0103m th\u1ee9 2, n\u0103m th\u1ee9 4 \u0111\u1ec1u 30.600 quan ; n\u0103m th\u1ee9 3 : 33.150 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 30.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, 1 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda Tam K\u1ef3 v\u00e0 chi nh\u00e1nh Ph\u00f9 Hi\u00ean : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 24.220 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 24.850 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 27.585 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 29.900 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 28.650 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 32.910 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 28.650 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 26.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, 2 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda Thu\u1ea7n M\u1ef9 : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 10, ti\u1ec1n thu\u1ebf 18.600 quan, n\u0103m th\u1ee9 20, n\u0103m th\u1ee9 21, \u0111\u1ec1u 22.125 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t ; 22.125 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 24.585 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 ; 27.370 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 25.720 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 23.000 quan. B\u1ebfn L\u1ee5c \u0110\u1ea7u : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 550 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 570 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 710 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 840 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 1.240 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.703 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 1.880 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 1.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, 3 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda Su\u1ea5t Ty : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 2.145 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 2.760 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 ; 3.020 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 5.480 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 7.115 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 8.152 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 7.115 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 6.000 quan. C\u1eeda L\u00e2m M\u00f4n : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 2.265 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 2.850 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 3.250 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 5.020 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 5.200 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 5.000 quan. C\u1eeda An L\u01b0\u01a1ng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 1.000 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 2.260 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 3.000 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 3.915 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 9.120 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 9.880 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 9.120 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 8.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, 1 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda C\u1ea7n D\u1ecbch : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 14.550 quan, n\u0103m th\u1ee9 20, n\u0103m th\u1ee9 21 \u0111\u1ec1u 16.160 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 16.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 18.246 quan, n\u0103m th\u1ee9 3, n\u0103m th\u1ee9 4 \u0111\u1ec1u 19.766 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 17.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, 4 s\u1edf quan t\u00e2n, 2 s\u1edf l\u1ec7 n\u1ed9p to\u00e0n b\u1eb1ng b\u1ea1c, 2 s\u1edf l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda \u0110\u1ed3ng M\u1ed7 v\u00e0 chi nh\u00e1nh M\u00e3o : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 4.750 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 5.400 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 6.000 quan ; n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 7.160 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 7.856 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 7.000 quan. C\u1eeda B\u1eafc K\u1ea1n : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 1.200 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 1.400 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 1.550 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 2.150 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 2.956 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 2.203 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 3.000 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 2.500 quan. C\u1eeda L\u01b0\u01a1ng H\u1ea1 : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, b\u1ea1c thu\u1ebf 155 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 20 : 163 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 21 : 170 l\u1ea1ng, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 194 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 : 240 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3, n\u0103m th\u1ee9 4 \u0111\u1ec1u 260 l\u1ea1ng ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 200 l\u1ea1ng. C\u1eeda C\u1ea9m Giang : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, b\u1ea1c thu\u1ebf 105 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 20 : 110 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 21 : 115 l\u1ea1ng, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 125 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 : 180 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3 : 195 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4 : 185 l\u1ea1ng ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 150 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, 1 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p n\u1eeda b\u1ea1c, n\u1eeda ti\u1ec1n. C\u1eeda L\u1ea1ng Th\u00e0nh : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, ti\u1ec1n thu\u1ebf 12.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 20 : 12.500 quan, n\u0103m th\u1ee9 21 : 12.171 quan, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 15.060 quan, n\u0103m th\u1ee9 2 : 14.751 quan, n\u0103m th\u1ee9 3 : 15.060 quan, n\u0103m th\u1ee9 4 : 14.220 quan ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 13.000 quan.<\/p>\n<p>(T\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, 5 s\u1edf quan t\u00e2n, l\u1ec7 n\u1ed9p to\u00e0n b\u1eb1ng b\u1ea1c. C\u1eeda Na Th\u00f4ng : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, b\u1ea1c thu\u1ebf : 970 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 20 : 1.071 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 21 : 1.340 l\u1ea1ng, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 1.439 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 ; 1.500 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.600 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4, s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 1.300 l\u1ea1ng. C\u1eeda L\u01b0\u01a1ng M\u00e3 : n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, b\u1ea1c thu\u1ebf 810 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 20 : 1.109 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 21 : 1.002 l\u1ea1ng, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t : 1.100 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 : 1.185 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3 : 1.250 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4, s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 1.100 l\u1ea1ng. C\u1eeda Na Lan : n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, b\u1ea1c thu\u1ebf 100 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 : 260 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3 : 355 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4, s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 250 l\u1ea1ng. C\u1eeda Trung Th\u1ea3ng : n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, b\u1ea1c thu\u1ebf 80 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2, n\u0103m th\u1ee9 3, \u0111\u1ec1u 325 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4, s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 250 l\u1ea1ng. C\u1eeda L\u1ec7nh C\u1ea5m : n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, b\u1ea1c thu\u1ebf 70 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 2 : 80 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 3 : 100 l\u1ea1ng, n\u0103m th\u1ee9 4, s\u00e1ch ch\u01b0a \u0111\u1ec7 v\u00e0o ; nay xin ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh 80 l\u1ea1ng. Duy 4 s\u1edf quan t\u00e2n t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 c\u1eeda B\u00ecnh Kinh, chi nh\u00e1nh B\u00ecnh Kinh, c\u1eeda B\u1eafc T\u1eed, c\u1eeda \u0110\u00e0i V\u1ea1n, h\u1eb1ng n\u0103m l\u0129nh tr\u01b0ng n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecf, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00eam b\u1edbt, nh\u01b0ng cho theo nh\u01b0 ng\u1ea1ch c\u0169, l\u1ec7 thu\u1ebf sang n\u0103m \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u00e0 bu\u00f4n l\u0129nh tr\u01b0ng, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu gi\u00e1 c\u0169 tr\u01b0ng thu). T\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m l\u1ec7 thu\u1ebf quan t\u00e2n c\u1ee9 theo gi\u00e1 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh n\u00e0y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00eam b\u1edbt. H\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ebfn k\u1ef3 th\u00e1ng 11, theo l\u1ec7 y\u1ebft th\u1ecb, nh\u00e2n d\u00e2n trong h\u1ea1t theo gi\u00e1 l\u0129nh tr\u01b0ng th\u00ec cho, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0ng th\u00ec do t\u1ec9nh ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean ng\u1ed3i thu ! C\u00f2n t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t quy \u0111\u1ecbnh. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec m\u1ed1i t\u1ec7 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1eeb b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c. Ngh\u1ecb n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean, vua chu\u1ea9n y cho thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh quan ch\u1ebf nha m\u00f4n Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, th\u1ee9 b\u1eadc \u1edf d\u01b0\u1edbi V\u0169 kh\u1ed1.<\/p>\n<p>Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i t\u00e2u : \u201cC\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, \u0111\u00e3 ch\u1ecdn th\u1ee7y s\u01b0 tr\u00edch b\u1ed5. Khi ph\u00e1i ra bi\u1ec3n, theo l\u1ec7, c\u00f3 chia t\u1eebng h\u1ea1ng, c\u1ea5p th\u00eam ti\u1ec1n (\u01b0u h\u1ea1ng : m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 3 quan ti\u1ec1n ; h\u1ea1ng nh\u1ea5t : 2 quan ; h\u1ea1ng nh\u00ec : 1 quan 5 ti\u1ec1n ; h\u1ea1ng ba : 1 quan) ; duy \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1 v\u00e0 ng\u00e0y \u1edf ng\u0169 gi\u1eef thuy\u1ec1n, t\u00e2u xin th\u00f4i c\u1ea5p. Vua chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p th\u00eam cho m\u1ed9t n\u1eeda ; t\u1eeb nay, ph\u00e0m ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, kh\u00f4ng c\u1ee9 xa g\u1ea7n, khi v\u1ec1, cho qu\u1ea3n thuy\u1ec1n l\u00e0m danh s\u00e1ch ph\u00e1i vi\u00ean t\u00e2u l\u00ean ; duy ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ea7n trong n\u01b0\u1edbc, th\u00ec t\u01b0 b\u1ed9 x\u00e9t \u0111\u1ecbnh, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 qu\u00e1 l\u1ea1m.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh t\u1eeb c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 \u1ee7y vi\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, theo l\u1ec7, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 y\u1ebfn ng\u00e0y Nguy\u00ean \u0111\u00e1n ; tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 \u1ea5y, do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 L\u1ec5, b\u1ed9 Binh l\u00e0m danh s\u00e1ch ti\u1ebfn tr\u00ecnh. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u danh s\u00e1ch sau c\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u00e9t h\u00ecnh \u00e1n \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh. Ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua v\u00e0 tuy\u1ec3n l\u00ednh. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh, Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u1ef9 t\u00e2u : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, b\u1ed9 H\u1ed9 l\u1ea5y gi\u00e1 b\u00e0n qua l\u00e0m chu\u1ea9n, d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 kh\u00f4ng kh\u1ecfi chia nhau thu \u0111\u1ec1n g\u1ea5p \u0111\u00f4i ! V\u1eady xin : ph\u00e0m c\u00e1c th\u1ee9 c\u1ea7n l\u00e0m \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, do b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01a1i s\u1eb5n c\u00f3 s\u1ea3n v\u1eadt hay bu\u00f4n c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u1ea5y \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua r\u1ed3i chi\u1ebfu gi\u00e1 \u0111\u1ec3 tr\u1ea3 ; ngo\u00e0i ra mua s\u1eb5n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng \u0111\u01b0a \u0111i n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i th\u00ec th\u00f4i\u201d. Nguy\u00ean Tham t\u00e1n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u00e1n l\u00fd L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp c\u0169ng n\u00f3i : \u201cX\u1ee9 Nam K\u1ef3 \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u chia b\u1ed5 cho c\u00e1c x\u00e3, c\u00e1c th\u00f4n, th\u00e0nh ra kh\u1ed1n kh\u00f3 cho d\u00e2n\u201d. Th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf L\u1ee5c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cGi\u00e1 c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng l\u00ean v\u1ecdt, xin ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng tr\u1ea3 gi\u00e1 h\u01a1n l\u00ean\u201d. Nguy\u00ean th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cD\u00e2n sinh c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3, ch\u1ee3t khi c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00f2i b\u1eaft \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec ch\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi th\u00ec tr\u1ed1n ; m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh, ho\u1eb7c vi\u1ebft h\u00e3o h\u1ecd t\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5, kh\u00f4ng ti\u1ec7n cho vi\u1ec7c \u0111em h\u1ea1ng n\u00e0o v\u00e0o h\u1ea1ng \u1ea5y ! Nay xin : \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ebfn tu\u1ed5i th\u00ec bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u1ed1n hay ch\u1ebft th\u00ec cho v\u00e0o h\u1ea1ng \u1ea5y ; quan \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng n\u00ean r\u00e1o ri\u1ebft \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ; quan \u1edf B\u1ed9 c\u0169ng kh\u00f4ng l\u1ea5y s\u1ed1 th\u00eam b\u1edbt chia t\u1eebng th\u00e0nh, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t\u201d. Th\u1ef1 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n c\u0169ng n\u00f3i : \u201cTrong ph\u00e9p tuy\u1ec3n l\u00ednh, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi hao h\u1ee5t th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u l\u00ean th\u00ec ph\u1ea3i th\u00eam, nh\u01b0ng s\u1ed1 hao h\u1ee5t th\u00ec th\u01b0\u1eddng nhi\u1ec1u, m\u00e0 s\u1ed1 nhi\u1ec1u l\u00ean th\u00ec kh\u00f4ng m\u1ea5y ! M\u1ed9t khi ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh chia t\u1eebng th\u00e0nh kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1,\u00a0 \u0111\u1ec1u ph\u1ea1m v\u00e0o ngh\u1ecb c\u1ee7a quan l\u1ea1i, m\u00e0 th\u00eam l\u00ean l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 k\u1ec3 c\u00f4ng ; trong kho\u1ea3ng nhi\u1ec1u th\u00ec t\u0103ng, \u00edt th\u00ec gi\u1ea3m, ch\u01b0a h\u1eb3n l\u1ea1i t\u00ednh \u0111\u1ebfn n\u00ean hay kh\u00f4ng n\u00ean. Nay xin : \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n l\u00ednh, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1ee9c xu\u1ed1ng chi\u1ebfu s\u1ed1 d\u00e2n trong h\u1ea1t, th\u1ef1c s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed1n, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi t\u00e0n t\u1eadt v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn tu\u1ed5i d\u1ef1 tuy\u1ec3n, \u0111\u1ec1u cho c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ed5 \u1ea5y \u0111i\u1ec1n ti\u1ebfp v\u00e0o ; n\u1ebfu \u0111inh s\u1ed1 \u0111\u00f4i khi c\u00f3 h\u1ee5t gi\u1ea3m, ch\u1ec9 h\u1ecfi quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u00f2n quan \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng th\u00ec xin mi\u1ec5n ngh\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>Vua giao t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c t\u1edd t\u00e2u xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. Khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, l\u1ea1i giao cho b\u00e0n k\u1ef9 l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, l\u00e0 \u0111\u1ec3 cho ti\u1ec1n t\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u th\u00f4ng m\u00e0 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, v\u00ec nh\u00e2n c\u00e1i l\u1ee3i c\u1ee7a d\u00e2n m\u00e0 l\u00e0m cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 16, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, t\u1ea5t c\u1ea3 ph\u1ea3i do c\u00e1c n\u01a1i c\u00f3 th\u1ed5 s\u1ea3n hay ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n c\u00e1c h\u1ea1ng \u1ea5y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia cho d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3. C\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m l\u00fac tr\u01b0\u1edbc th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, nh\u01b0ng sau khi th\u1eeba h\u00e0nh, l\u00e2u ng\u00e0y sinh t\u1ec7 ; \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i t\u1ec7 do ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra, m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ebf \u0111\u1ed9 kh\u00f4ng t\u1ed1t. C\u00f2n gi\u00e1 c\u1ea3 \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua th\u00ec gi\u00e1 c\u00e1c v\u1eadt th\u1ee9 cao th\u1ee9 h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau, th\u1ef1c kh\u00f3 \u1ea5n \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu ch\u1ec9 c\u1ee9 theo gi\u00e1 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng khai ra, h\u1ebft th\u1ea3y nghe gi\u00e1 khai \u0111\u1ec3 ti\u00eau th\u1ee5, th\u00ec trong \u0111\u00f3 x\u00f4 nhau l\u1ea1i khai b\u00e1o b\u1eady, ch\u01b0a h\u1eb3n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ec7 h\u1ea1i ! Nh\u01b0ng, n\u1ebfu nh\u01b0 l\u1eddi xin c\u1ee7a quan c\u00e1c khoa \u0111\u1ea1o, khi c\u00f3 \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c h\u1ea1ng, h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u ph\u00e1i b\u1ed9 ty \u0111i tr\u01b0\u1edbc thu mua, th\u1ef1c l\u00e0 phi\u1ec1n nhi\u1ec5u. Nay xin : ph\u00e0m c\u00e1c s\u1ea3n v\u1eadt v\u00e0 g\u1ed7 h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ea7n d\u00f9ng, do b\u1ed9 l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh thi h\u00e0nh, chia ra giao cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 d\u00e2n l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n \u1ea5y v\u00e0 n\u01a1i c\u00f3 s\u1ea3n v\u1eadt \u1ea5y, s\u1ee9c cho ph\u1ea3i d\u1ef1 thu, so\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 \u0111em n\u1ed9p ; nh\u01b0ng chi\u1ebfu hi\u1ec7n gi\u00e1 thu mua : h\u1ea1ng n\u00e0o cao v\u1eeba th\u00ec chi\u1ebfu mua v\u1edbi gi\u00e1 cao h\u01a1n l\u01b0\u1ee3ng gia 2 \u2013 3 th\u00e0nh ; h\u1ea1ng n\u00e0o cao l\u1eafm th\u00ec l\u01b0\u1ee3ng gia 4,5 th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 ti\u1ec1n tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, r\u1ed3i l\u00e0m danh s\u00e1ch b\u00e1o s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u1ee5. Quan \u1edf b\u1ed9 c\u0169ng ch\u1edb th\u1ea5y mua qu\u00e1 gi\u00e1, \u0111em ra h\u1ea1ch b\u00e1c ; ngo\u00e0i ra theo \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 nh\u01b0 m\u1ecdi l\u1ea7n. C\u00f2n nh\u01b0 h\u1eb1ng n\u0103m, v\u1eadt h\u1ea1ng mua ch\u1edf b\u1eb1ng thuy\u1ec1n c\u00f4ng, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea7n d\u00f9ng th\u00ec xin th\u00f4i. \u201cPh\u00e9p tuy\u1ec3n l\u00ednh, l\u1ea5y 5 n\u0103m l\u00e0m m\u1ed9t kh\u00f3a, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 th\u00ec th\u1ea3i v\u1ec1, ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb th\u00ec khai ti\u1ebfp, n\u01a1i nhi\u1ec1u th\u00ec ph\u1ea3i th\u00eam, n\u01a1i hao h\u1ee5t th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m, nh\u01b0ng c\u1ed1t ph\u00fa d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 n\u1ea1n n\u01a1i qu\u00e1 n\u1eb7ng, n\u01a1i qu\u00e1 nh\u1eb9. Ng\u00e0y nay d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i \u0111\u00e3 l\u00e2u, s\u1ed1 nh\u00e0 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi h\u1eb1ng n\u0103m t\u0103ng l\u00ean, \u0111\u00e2u c\u00f3 c\u00e1i l\u00fd gi\u1ea3m \u00edt ? C\u1ed1t \u1edf ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh c\u00f3 l\u00f2ng c\u00f4ng b\u1eb1ng th\u00edch \u0111\u00e1ng m\u00e0 th\u00f4i. C\u00f2n vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t \u0111\u1ec3 t\u1ecf khuy\u00ean r\u0103n, th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf ; duy c\u00f3 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f9ng v\u1edbi quan \u0111i c\u00f4ng ph\u00e1i, s\u1ef1 th\u1ec3 so s\u00e1nh c\u00f3 kh\u00e1c. V\u1ec1 k\u1ef3 tuy\u1ec3n, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u l\u00ean hay \u00edt \u0111i, xin chuy\u00ean c\u1ee9 quan th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t ; quan \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e0n chung. L\u1ea1i nh\u01b0 quan kh\u00e2m sai \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng, xin Ch\u1ec9 ph\u00e1i quan v\u0103n. C\u00f2n tuy\u1ec3n b\u1ea1, b\u1ea3n th\u1ee9 nh\u1ea5t do quan v\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m sai vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef \u0111\u1ecf ; b\u1ea3n th\u1ee9 hai do quan t\u1ec9nh vi\u1ebft b\u1eb1ng ch\u1eef \u0111\u1ecf ; b\u1ea3n th\u1ee9 ba ph\u00e1i cho th\u00f4ng ph\u00e1n ho\u1eb7c kinh l\u1ecbch sao ch\u00e9p b\u1eb1ng m\u1ef1c. C\u00f2n tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i quan v\u00f5, xin th\u00f4i ho\u1eb7c b\u1edbt \u0111i. L\u1ea1i nh\u01b0 tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng, xin do quan t\u1ec9nh x\u00e9t t\u00f9y dinh th\u1ef1 c\u1ee7a t\u1ec9nh, ho\u1eb7c l\u1ea5y tr\u01b0\u1eddng tr\u01b0ng thu r\u1ed9ng r\u00e3i c\u00f3 th\u1ec3 tuy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng, ngo\u00e0i ra c\u00e1c s\u1edf \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n \u1edf b\u1eb1ng nh\u00e0 gianh th\u00ec theo l\u1ec7 l\u00e0m ra ; c\u00f2n tr\u01b0\u1edbc kia l\u00e0m tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng \u1edf c\u00e1c h\u00e0nh cung, nay xin th\u00f4i h\u1eb3n. K\u1ef3 h\u1ea1n \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng, xin chi\u1ebfu t\u00f9y s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u hay \u00edt m\u00e0 \u0111\u1ecbnh (t\u1eeb 6 v\u1ea1n tr\u1edf l\u00ean h\u1ea1n 1 th\u00e1ng 15 ng\u00e0y ; 5 v\u1ea1n tr\u1edf l\u00ean h\u1ea1n 1 th\u00e1ng ; 2 v\u1ea1n tr\u1edf l\u00ean h\u1ea1n 15 ng\u00e0y ; 1 v\u1ea1n tr\u1edf l\u00ean h\u1ea1n 10 ng\u00e0y ; kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 1 v\u1ea1n h\u1ea1n 6 ng\u00e0y). Ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u xin theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc\u201d. Ngh\u1ecb \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, vua ban d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua h\u00e0ng, \u0111\u1ec3 cho t\u00e0i h\u00f3a l\u01b0u th\u00f4ng, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ed3i d\u00e0o, tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o nh\u00e0 bu\u00f4n, nh\u00e0 l\u00e0m ngh\u1ec1 \u1ea5y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ; n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i sinh s\u1ea3n ra hay l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u1ea5y th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1a v\u00e0o l\u1ec7nh mua \u0111\u1ec3 kh\u1ed1n cho d\u00e2n. Vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, d\u00e2n s\u1ed1 n\u01a1i n\u00e0o nhi\u1ec1u th\u00eam, n\u01a1i n\u00e0o hao h\u1ee5t, tuy do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, xem x\u00e9t ph\u00e2n bi\u1ec7t n\u01a1i nhi\u1ec1u n\u01a1i h\u1ee5t c\u0169ng do quan \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m ph\u00e1i ra l\u00e0m ch\u1ee9c v\u1ee5 m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng n\u00ean cho l\u00e0 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ; n\u00ean theo l\u1eddi b\u00e0n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y s\u1ed1 h\u01a1n t\u1eebng th\u00e0nh, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 b\u00e0n \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 khuy\u00ean r\u0103n. Ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i kh\u00f3a l\u1ec7 thanh tra. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u b\u00e0y t\u1eebng \u0111i\u1ec1u : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, kh\u00f3a l\u1ec7 thanh tra kho t\u00e0ng c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 3 n\u0103m th\u00ec ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, 6 n\u0103m th\u00ec so s\u00e1nh l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh, nay xin d\u1ed3n l\u00e0m 1 kh\u00f3a so s\u00e1nh l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh, \u0111\u1ec3 b\u1edbt phi\u1ec1n ph\u1ee9c\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng kho t\u00e0ng c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u1ec7 c\u0169 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n ph\u00e1i ch\u1ee9c vi\u00ean thanh tra, kh\u00f3a tr\u01b0\u1edbc th\u00ec ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, kh\u00f3a sau th\u00ec so s\u00e1nh l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh. Duy \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, trong m\u1ed9t n\u0103m, binh l\u00ednh \u0111inh \u0111i\u1ec1n n\u1ebfu c\u00f3 th\u00eam b\u1edbt, tr\u1eeb \u0111i hay bi\u00ean v\u00e0o, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m l\u00e0m s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean m\u1ed9t l\u1ea7n. Ti\u1ec1n, th\u00f3c, s\u1ea3n v\u1eadt thu c\u00f2n thi\u1ebfu ch\u00fat \u00edt, h\u1eb1ng n\u0103m th\u00e1ng 6 v\u00e0 th\u00e1ng 12 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u01b0 l\u00ean 2 l\u1ea7n, \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u1ed3 s\u01a1 c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c. Ba n\u0103m l\u00e0m m\u1ed9t l\u1ea7n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 tra x\u00e9t tr\u00ean gi\u1ea5y t\u1edd, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 n\u00eau ra m\u1ed9t v\u00e0i sai th\u00f9 l\u1eb7t v\u1eb7t, ch\u1ec9 th\u00eam nhi\u1ec1u s\u1ed5 s\u00e1ch m\u00e0 th\u00f4i. Vi\u1ec7c ba n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m, xin theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc th\u00f4i b\u1edbt \u0111i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m m\u1ed7i kh\u00f3a l\u00e0 6 n\u0103m. (T\u1eeb Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ebfn Ninh B\u00ecnh th\u00ec n\u0103m T\u1ef5, n\u0103m H\u1ee3i ; t\u1eeb B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean th\u00ec n\u0103m S\u1eedu, n\u0103m M\u00f9i ; t\u1eeb H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ebfn Cao B\u1eb1ng th\u00ec n\u0103m M\u00e3o, n\u0103m D\u1eadu). Ph\u00e0m s\u1eafp \u0111\u1ebfn n\u0103m thanh tra, th\u00ec b\u1ed9 H\u1ed9 ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 th\u00e1ng 12 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc t\u00e2u xin ph\u00e1i vi\u00ean, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y khai \u1ea5n th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau th\u00ec ki\u1ec3m tra, theo l\u1ec7 l\u00e0m vi\u1ec7c. V\u1ea3 l\u1ea1i, 6 n\u0103m m\u1ed9t kh\u00f3a, c\u00f4ng vi\u1ec7c h\u01a1i nhi\u1ec1u, quan n\u00e0o tr\u00f4ng coi h\u1ea1t n\u00e0o, n\u00ean d\u00f9ng quan ph\u1ea9m n\u00e0o, xin theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc (t\u1ec9nh l\u1edbn th\u00ec d\u00f9ng lang trung ho\u1eb7c ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n ; t\u1ec9nh v\u1eeba th\u00ec vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ho\u1eb7c khoa \u0111\u1ea1o). Ngo\u00e0i ra nh\u00e2n vi\u00ean theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, xin ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i th\u00eam (t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i 4 ng\u01b0\u1eddi, ngo\u00e0i ra c\u00e1c t\u1ec9nh l\u1edbn nh\u01b0 Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Qu\u1ea3ng Nam, Ngh\u1ec7 An, Thanh H\u00f3a, S\u01a1n T\u00e2y, Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng m\u1ed7i h\u1ea1t \u0111\u1ec1u 3 ng\u01b0\u1eddi ; c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1eeba nh\u01b0 Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh H\u00f2a, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Bi\u00ean H\u00f2a, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh, Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Tuy\u00ean Quang, H\u01b0ng H\u00f3a, Th\u00e1i Nguy\u00ean, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng m\u1ed7i h\u1ea1t \u0111\u1ec1u 2 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m vi\u1ec7c. Ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua chu\u1ea9n y cho thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh thi H\u1ed9i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea Di, H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u1ed9i, ba k\u1ef3 v\u0103n l\u00fd th\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean l\u00e0 tr\u00fang c\u00e1ch ; t\u1eeb ch\u00edn ph\u00e2n \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ph\u00e2n v\u00e0 hai k\u1ef3 t\u00ednh th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n tr\u1edf l\u00ean l\u00e0 Ph\u00f3 b\u1ea3ng. Duy quan tr\u01b0\u1eddng ch\u1ea5m quy\u1ec3n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 do tay m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, \u00fd ki\u1ebfn kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, t\u1ee9c nh\u01b0 khoa n\u00e0y quy\u1ec3n thi c\u1ee7a Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ea1o, tr\u01b0\u1eddng trong, tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i cho ph\u00e2n s\u1ed1 kh\u00e1c nhau, \u0111\u00f3 l\u00e0 kinh nghi\u1ec7m. Nay xin : chi\u1ebfu theo \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ecbnh ra h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9, li\u1ec7t \u0111\u1ec3 cho d\u1ec5 ph\u00e2n bi\u1ec7t. L\u1ea1i nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169, ph\u00e0m c\u1eed nh\u00e2n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 t\u1eeb m\u1ed9t ch\u1ee9c tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o thi H\u1ed9i ; n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u0103n h\u1ecdc r\u1ed9ng su\u1ed1t, m\u1ed9t khi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5, d\u00f9 l\u00f2ng mu\u1ed1n thi k\u1ef3 \u201cXu\u00e2n th\u00ed\u201d((1) Xu\u00e2n th\u00ed : t\u1ee9c thi H\u1ed9i.1) c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nay xin : kh\u00f4ng c\u1ee9 quan trong, quan ngo\u00e0i, t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u00f3 ch\u00e2n \u201cc\u1eed nh\u00e2n xu\u1ea5t th\u00e2n\u201d t\u00ecnh nguy\u1ec7n th\u00ec \u0111i thi H\u1ed9i, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c giao vi\u1ec7c \u1ea5y cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan \u1edf b\u1ed9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThi H\u1ed9i th\u1ef1c l\u00e0 th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n k\u00e9n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 6, \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t v\u0103n l\u00fd chia l\u00e0m 4 h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9, li\u1ec7t ; \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 10, \u0111\u1ed5i ngh\u1ecb, \u0111\u1ecbnh ra ph\u00e2n s\u1ed1 (ph\u00e0m v\u0103n l\u00fd n\u00ean \u1edf h\u1ea1ng \u01b0u th\u00ec cho 10 ph\u00e2n ho\u1eb7c 9 ph\u00e2n ; n\u1ebfu \u1edf d\u01b0\u1edbi h\u1ea1ng \u01b0u th\u00ec cho 8 ph\u00e2n ho\u1eb7c 7 ph\u00e2n ; \u1edf h\u1ea1ng b\u00ecnh l\u00e0 6 ph\u00e2n ho\u1eb7c 5 ph\u00e2n ; h\u1ea1ng b\u00ecnh th\u1ee9 l\u00e0 4 ph\u00e2n ho\u1eb7c 3 ph\u00e2n ; h\u1ea1ng th\u1ee9 l\u00e0 3 ph\u00e2n ho\u1eb7c 1 ph\u00e2n ; h\u1ea1ng li\u1ec7t l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 ph\u00e2n). Thi H\u1ed9i so v\u1edbi thi H\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1c l\u00e0 tr\u1ecdng h\u01a1n. Hu\u1ed1ng chi \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng ch\u1ec9 chia l\u00e0m 4 h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9, li\u1ec7t, m\u00e0 thi H\u1ed9i \u0111\u1ecbnh ra ph\u00e2n s\u1ed1 th\u00ec t\u1eeb 7 ph\u00e2n \u0111\u1ebfn 10 ph\u00e2n l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u c\u1ea3, t\u1eeb 3 ph\u00e2n \u0111\u1ebfn 6 ph\u00e2n l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh c\u1ea3, 1 ph\u00e2n 2 ph\u00e2n l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9 c\u1ea3, t\u00ednh s\u1ed1 ch\u1eb3ng l\u00e0 l\u1ea1i r\u1ed9ng \u01b0 ? Quan khoa \u0111\u1ea1o ch\u1ec9 l\u1ea5y khoa n\u0103m nay, tr\u01b0\u1eddng trong, tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i cho \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c h\u1eb3n nhau, r\u1ed3i b\u1ea3o cho ph\u00e2n kh\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u1ecbnh h\u1ea1ng, th\u00ec nh\u01b0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng Nam \u0110\u1ecbnh : h\u1ea1ng C\u1eed nh\u00e2n l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, quy\u1ec3n thi k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, quan tr\u01b0\u1eddng trong ph\u00ea li\u1ec7t m\u00e0 quan tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i \u0111\u1ed5i l\u00e0m h\u1ea1ng \u01b0u, c\u00e1ch nhau xa l\u1eafm ! \u0110\u00f3 c\u0169ng v\u00ec ch\u1ea5m b\u00e0i thi, \u00fd ki\u1ebfn kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau th\u00f4i, v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ea5y \u0111\u1ecbnh h\u1ea1ng l\u00e0 h\u01a1n h\u1eb3n cho ph\u00e2n, th\u00ec sao ph\u1ea3i b\u1ecf c\u00e1i n\u00e0y m\u00e0 l\u1ea5y c\u00e1i kia ? Xin t\u1eeb nay : ph\u00e0m ch\u1ea5m b\u00e0i thi H\u1ed9i, n\u00ean theo nh\u01b0 l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh, trong \u0111\u00f3, quy\u1ec1n thi n\u1ebfu tr\u01b0\u1eddng trong, tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i cho \u0111i\u1ec3m kh\u00e1c nhau, ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t. C\u00f2n nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169, c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 v\u00e0 ch\u1edd b\u1ed5, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thi H\u1ed9i : ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 b\u1ed5 th\u1ee5 quan ch\u1ee9c th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thi, th\u1ef1c l\u00e0 l\u1ea5y s\u1ef1 thi \u0111\u1ed7\u00a0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eadc thang ra l\u00e0m quan ; c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean khoa m\u1ee5c, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh b\u1ed5 d\u1ee5ng, l\u00e0m quan \u0111\u1ebfn ng\u0169 ph\u1ea9m, h\u00e1 n\u00ean l\u1ea1i v\u00e0o thi H\u1ed9i ? Trong \u0111\u00f3, l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, nh\u01b0 c\u00e1c vi\u00ean nha thu\u1ed9c \u1edf Kinh, c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n, \u1edf ngo\u00e0i c\u00e1c tr\u1ea5n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 ; n\u1ebfu \u0111\u1ec1u cho thi H\u1ed9i th\u00ec s\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n th\u00e0nh ra thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean tr\u00e1ch, m\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean t\u1ea1m l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n, h\u01a1i m\u1ed9t t\u00fd \u0111\u00e3 vi\u1ebft gi\u1ea5y l\u00ean xin, nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec r\u1ea5t l\u00e0 phi\u1ec1n. Duy ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, quan th\u00ec th\u1ea5p k\u00e9m, ch\u1ee9c th\u00ec \u00edt vi\u1ec7c. Tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh, c\u1eed nh\u00e2n b\u1ed5 gi\u00e1o ch\u1ee9c, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 thi H\u1ed9i. V\u1eady xin : t\u1eeb nay \u0111\u1ebfn khoa thi H\u1ed9i, c\u00e1c gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o do c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh xu\u1ea5t th\u00e2n, c\u00f3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111i thi \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p b\u1eb1ng v\u1ec1 Kinh : n\u1ebfu d\u1ef1 h\u1ea1ng tr\u00fang, cho \u1edf l\u1ea1i thi \u0111i\u1ec7n ; kh\u00f4ng tr\u00fang, \u0111\u1ec1u v\u1ec1 nh\u1eadn ch\u1ee9c c\u0169\u201d. Ngh\u1ecb n\u00e0y d\u00e2ng l\u00ean, vua cho gi\u00e1o ch\u1ee9c c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00fa t\u00e0i xu\u1ea5t th\u00e2n, n\u1ebfu bi\u1ebft nh\u00e2n d\u1ea1y h\u1ecdc m\u00e0 h\u1ecdc th\u00eam, t\u00ecnh nguy\u1ec7n quy\u1ebft \u0111\u1ed7 khoa n\u00e0y, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho \u0111i thi H\u1ed9i \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng khoa c\u1eed. Ngo\u00e0i ra theo ngh\u1ecb m\u00e0 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh ph\u00e2n s\u1ed1 l\u1ea5y \u0111\u1ed7 k\u1ef3 thi H\u1ed9i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 thi H\u1ed9i, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh v\u0103n l\u00fd 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean l\u00e0 tr\u00fang c\u00e1ch, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 quy\u1ec3n thi \u0111\u01b0\u1ee3c 8, 9 ph\u00e2n m\u00e0 v\u0103n l\u00fd tr\u1ed9i h\u01a1n, chu\u1ea9n cho t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 Ph\u00f3 b\u1ea3ng, v\u0103n l\u00fd ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c 4, 5 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ; th\u1ebf m\u00e0 tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u0103n l\u00fd ch\u1ec9 3 ph\u00e2n m\u00e0 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ! Nh\u01b0 v\u1eady l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u00f2n qu\u00e1 r\u1ed9ng, n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cKhoa thi H\u1ed9i, l\u00e0 th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00e2n nh\u1eafc k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c t\u00e0i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean l\u00e0m ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 13, ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh v\u0103n th\u1ec3 ba k\u1ef3 ; n\u0103m th\u1ee9 16, ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh b\u00e0i thi k\u1ef3 thi H\u1ed9i, v\u0103n l\u00fd ba k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 30 ph\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng, 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, \u0111em v\u00e0o h\u1ea1ng tr\u00fang c\u00e1ch ; 1 k\u1ef3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n n\u00e0o m\u00e0 2 k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 3 k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 10 ph\u00e2n m\u00e0 v\u0103n th\u1ec3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 3, 4 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ebfn 9 ph\u00e2n th\u00ec l\u1ea5y l\u00e0m Ph\u00f3 b\u1ea3ng ; sau n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 v\u0103n th\u1ec3 3 k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 5 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 tr\u00fang c\u00e1ch, l\u00e0 \u0111\u1ebfn khi \u1ea5y \u0111\u1eb7c \u00e2n ban ra, kh\u00f4ng th\u1ec3 vin \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n nh\u01b0 Ph\u00f3 b\u1ea3ng c\u0169ng c\u00f3 3 ph\u00e2n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1, th\u1ef1c l\u00e0 ph\u00e9p l\u1edbn bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, m\u1edf ra con \u0111\u01b0\u1eddng r\u1ed9ng r\u00e3i, \u0111\u1ec3 ng\u1ee5 \u00fd hay v\u1ec1 khuy\u1ebfn kh\u00edch n\u00e2ng \u0111\u1ee1 nh\u00e2n t\u00e0i. Nh\u1edd nay \u0111\u1ea1o h\u00f3a s\u1eb5n c\u00f3 t\u1eeb l\u00e2u, nh\u00e2n v\u0103n r\u1ea5t th\u1ecbnh, h\u1ecdc gi\u1ea3 b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng tranh nhau t\u1ef1 trau gi\u1ed3i gi\u00f9i m\u00e0i, c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng thi, v\u0103n l\u00fd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c 4 \u2013 5 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, tin r\u1eb1ng kh\u00f4ng \u00edt. V\u1ea3 l\u1ea1i, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19, v\u00e2ng d\u1ee5 vua, k\u1ef3 thi H\u1ed9i, theo t\u1eebng k\u1ef3 ch\u1ea5m b\u00e0i, quy\u1ec3n n\u00e0o v\u0103n l\u00fd tuy t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u1ed7i t\u1ef3 t\u00edch ho\u1eb7c nh\u1ea7m th\u00ec ph\u00ea cho 1 ph\u00e2n c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec, h\u00f2ng \u0111\u1ec3 d\u00e0nh b\u01b0\u1edbc v\u1ec1 sau, \u0111\u1ee3i sau khi t\u00ednh su\u1ed1t t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng l\u1ea5y, l\u1ea1i \u0111\u00e1nh h\u1ecfng c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n ; suy th\u1ebf th\u00ec ba k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 3 ph\u00e2n, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 quan tr\u01b0\u1eddng c\u00e2n nh\u1eafc h\u01a1i r\u1ed9ng, t\u1ea1m \u0111\u1ec3 t\u1eebng b\u01b0\u1edbc, cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 c\u00f3 ph\u00e2n s\u1ed1 th\u00f4i, ch\u01b0a h\u1eb3n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc r\u1ed9ng ; n\u1ebfu c\u1ee9 l\u1ea5y r\u1ed9ng, s\u1ee3 ch\u01b0a th\u1ecfa \u0111\u00e1ng. Nay xin : ph\u00e0m v\u0103n l\u00fd ba k\u1ef3, t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng tr\u00fang c\u00e1ch ; ba k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u2013 9 ph\u00e2n m\u00e0 v\u0103n l\u00fd tr\u1ed9i h\u01a1n, s\u1ebd do quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn khi \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. Ngo\u00e0i ra v\u0103n l\u00fd ba k\u1ef3 ph\u1ea3i t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 4 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ebfn 9 ph\u00e2n v\u00e0 m\u1ed9t k\u1ef3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 ph\u00e2n m\u00e0 hai k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y l\u00e0m Ph\u00f3 b\u1ea3ng ; n\u1ebfu 3 k\u1ef3 t\u00ednh su\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c 3 ph\u00e2n v\u00e0 1 k\u1ef3 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 ph\u00e2n m\u00e0 2 k\u1ef3 ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c 9 ph\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qua loa l\u1ea5y r\u1ed9ng. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec c\u00e2n nh\u1eafc th\u00edch \u0111\u00e1ng, thi \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1m ti\u1ebfn\u201d. Ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c vua nghe theo.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 thu\u1ed9c c\u1ee7a S\u01a1n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Cung c\u00f9ng v\u1edbi ph\u1ee7 thu\u1ed9c c\u1ee7a H\u00f2a Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean Qu\u1ea7n \u0111\u00e1nh nhau. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ebfn tai vua. Vua giao cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t h\u1ecfi. Mi\u00ean Cung ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 1 n\u0103m, Mi\u00ean Qu\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 3 th\u00e1ng ; s\u01b0 b\u1ea3o L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh, gi\u00e1o \u0111\u1ea1o H\u1ed3 V\u0103n Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p ; ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi, Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An, T\u1ea3 h\u1eefu t\u00f4n khanh T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ec1u truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, g\u1eb7p ti\u1ebft l\u1eadp xu\u00e2n, \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea5y ng\u00e0y h\u00f4m sau l\u00e0m l\u1ec5 nghinh xu\u00e2n, ti\u1ebfn xu\u00e2n. Nh\u00e2n d\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ec5 : \u201cN\u1ebfu ng\u00e0y l\u1eadp xu\u00e2n g\u1eb7p v\u00e0o ng\u00e0y k\u1ef5, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc nh\u1eadt k\u1ef3 \u1ea5y, ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean xin ch\u1ec9, ch\u1edb n\u00ean \u1ea5n \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 x\u01b0\u1edbng t\u1ebf c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean \u1edf B\u1ed9, \u1edf T\u1ef1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u01b0\u1edfng t\u1ef1, b\u1ed9 L\u1ec5 ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean v\u00e0 lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 sung l\u00e0m x\u01b0\u1edbng t\u1ebf kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, s\u1ebd t\u01b0 c\u00e1c nha, l\u1ea5y quan t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m \u0111\u1ec3 thay. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9, T\u1ef1 gi\u1eef vi\u1ec7c x\u01b0\u1edbng t\u1ebf, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ee9c v\u1ee5 ; c\u00f2n thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00e1c nha ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ee9c v\u1ee5, sao c\u00f3 th\u1ec3 quen vi\u1ec7c c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. B\u00e8n \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : Ph\u00e0m ng\u00e0y h\u01b0\u1edfng t\u1ef1 \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, vua \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5, th\u00ec n\u1ed9i t\u00e1n, ngo\u1ea1i t\u00e1n 4 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y \u1edf Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 thu\u1ed9c b\u1ed9 L\u1ec5, quan t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m 2 ng\u01b0\u1eddi, quan l\u1ee5c ph\u1ea9m 2 ng\u01b0\u1eddi, sung ch\u1ee9c x\u01b0\u1edbng t\u1ebf. Ngo\u00e0i ra, x\u01b0\u1edbng t\u1ea5u nh\u1ea1c ch\u01b0\u01a1ng v\u00e0 x\u01b0\u1edbng truy\u1ec1n th\u00ec l\u1ea5y quan th\u1ea5t ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u1edf T\u1ef1 \u1ea5y, B\u1ed9 \u1ea5y sung v\u00e0o, kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u01b0 l\u1ea5y thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00e1c nha l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>\u00c2n chu\u1ea9n cho \u0110o\u00e0n V\u0103n Thu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong t\u01b0\u1edbc Di\u00ean H\u1ef1u nam. \u00d4ng n\u1ed9i V\u0103n Thu l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n Tr\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc t\u1eed ; cha V\u0103n Thu l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong t\u01b0\u1edbc nam, sau khi ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng phong t\u01b0\u1edbc b\u00e1. Chi\u1ebfu l\u1ec7 \u00e2n \u1ea5m cho con ch\u00e1u c\u00f4ng th\u1ea7n, th\u00ec V\u0103n Thu ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 ch\u1ee9c Hi\u1ec7u \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong t\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng vua ngh\u0129 : \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t nh\u00e0 n\u1ed1i \u0111\u1eddi t\u1ed1t, c\u00f3 c\u00f4ng lao \u1edf \u0111\u1eddi, c\u00f4ng c\u1ee7a \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc c\u00f3 kh\u00e1c, n\u00ean m\u1edbi ra \u00e2n chu\u1ea9n cho V\u0103n Thu \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong t\u01b0\u1edbc nam, v\u1eabn \u1ea5m th\u1ee5 ch\u1ee9c Hi\u1ec7u \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00e2n c\u00e1ch.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u00e1c ty B\u01b0u ch\u00ednh, H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c, Th\u01b0\u01a1ng b\u00e1c ph\u00e1o \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c b\u1ed9 Binh (Binh b\u1ed9 B\u01b0u ch\u00ednh ty, Binh b\u1ed9 H\u1ecfa d\u01b0\u1ee3c ty, Binh b\u1ed9 Th\u01b0\u01a1ng ph\u00e1o ty, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng t\u00ean b\u1ed9). Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>B\u1ed9 C\u00f4ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTy Ti\u1ebft th\u1eadn \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5, ty Ch\u1ebf t\u1ea1o \u1edf V\u0169 kh\u1ed1, ty Doanh thi\u1ec7n \u1edf M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c ch\u1ee9c vi\u00ean nh\u01b0 lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 quan h\u00e0m, xin n\u00eau tr\u00ean \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng t\u00ean ty thu\u1ed9c b\u1ed9 C\u00f4ng\u201d. Vua \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y l\u1eddi xin \u1ea5y, r\u1ed3i l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ee9c vi\u00ean l\u1ea1i d\u1ecbch ba nha Ti\u1ebft th\u1eadn, Ch\u1ebf t\u1ea1o, Doanh thi\u1ec7n t\u1ef1 c\u00f3 ty chuy\u00ean tr\u00e1ch, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u1ea5p \u1ea5n ri\u00eang, l\u1eadp ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh r\u00f5 r\u00e0ng, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c h\u00e0m \u0111\u1ec1u l\u1ea5y lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng sung l\u00e0m \u0111\u1ed1c c\u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u01b0\u1ee3n h\u00e0m sung b\u1ed5. Quan ch\u1ebf v\u1ec1 ba nha, \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c h\u00e0m gi\u00e1m \u0111\u1ed1c, ph\u00f3 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c, r\u00f5 l\u00e0 kh\u00f4ng thu\u1ed9c b\u1ed9 n\u00e0o, so v\u1edbi ty H\u1ecfa ph\u00e1o thu\u1ed9c b\u1ed9 Binh, s\u1ef1 th\u1ec3 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau ; hu\u1ed1ng chi gi\u1ea5y t\u1edd l\u0129nh n\u1ed9p c\u1ee7a ba nha, theo l\u1ec7, do b\u1ed9 C\u00f4ng x\u00e9t nh\u1eadn. N\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i cho \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng t\u00ean ty c\u1ee7a B\u1ed9 th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i \u00fd c\u00f9ng r\u00e0ng bu\u1ed9c, c\u00f9ng gi\u1eef g\u00ecn. Chu\u1ea9n cho c\u00e1c vi\u00ean d\u1ecbch ba nha \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21, nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t An Giang Nguy\u1ec5n Nh\u1eadt Th\u1ea1nh d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u\u201d : v\u1ec1 th\u01b0\u1edfng c\u00e1ch b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m, theo l\u1ec7 n\u0103m Gia Long, c\u00f3 t\u1eeb 20 quan \u0111\u1ebfn 100 quan ; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f3 t\u1eeb 5 l\u1ea1ng \u0111\u1ebfn 100 l\u1ea1ng. G\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u00e0n qua, l\u1ea1i c\u00f3 6 quan hay 10 quan, kh\u00f4ng theo h\u1ea1ng n\u00e0o ; sau khi thi h\u00e0nh, kh\u00f4ng gi\u1eef theo \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay xin : giao b\u1ed9 H\u00ecnh ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u0169, ph\u00e2n t\u00edch b\u00e0n \u0111\u1ecbnh cho r\u00f5 th\u1ed1ng nh\u1ea5t. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cK\u1ebb ph\u1ea1m, c\u00f3 k\u1ebb th\u1ee7 ph\u1ea1m, k\u1ebb t\u00f2ng ph\u1ea1m ; ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft c\u00f3 khi kh\u00f3, c\u00f3 khi d\u1ec5, th\u1ef1c kh\u00f3 \u1ea5n \u0111\u1ecbnh t\u1eebng \u0111i\u1ec1u, xin t\u1ea1m \u0111\u1ebfn khi \u1ea5y t\u00f9y \u00e1n ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh\u201d. Vua b\u00e8n sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. H\u1ecd \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m c\u00f3 th\u01b0\u1eddng, v\u00ec mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft \u0111\u00f3 l\u00e0 khuy\u1ebfn kh\u00edch. Tham chi\u1ebfu c\u00e1c \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt v\u1ec1 m\u01b0u ph\u1ea3n, m\u01b0u b\u1ea1n, t\u1ef1 th\u00fa v\u00e0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh nhi\u1ec1u l\u1ea7n d\u01b0\u1edbi th\u1eddi Gia Long, Minh M\u1ec7nh, th\u1ef1c tin \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng. Duy k\u1ebb ph\u1ea1m b\u1ecb b\u1eaft v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eaft, s\u1ef1 tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u kh\u00e1c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3. N\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i \u1ea5n \u0111\u1ecbnh, th\u00ec l\u1ea5y l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh m\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c v\u00f4 c\u00f9ng, sau khi th\u1eeba h\u00e0nh, c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n tr\u1edf. V\u00ec th\u1ebf, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, b\u00e0n qua c\u00e1c \u00e1n, \u0111\u1ec1u t\u00f9y vi\u1ec7c ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch \u0111\u00e1ng. Nay xin : ph\u00e0m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m, n\u1ebfu c\u00f3 th\u01b0\u1edfng c\u00e1ch \u0111\u1ecbnh r\u00f5, th\u00ec theo Ch\u1ec9 th\u01b0\u1edfng cho. Ngo\u00e0i ra, n\u1ebfu gi\u1eb7c ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0103n c\u01b0\u1edbp, \u0111\u00e0o m\u1ea3, b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f2i chu\u1ed9c, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft c\u00e1c k\u1ebb ph\u1ea1m \u1ea5y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng th\u00ec n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00e1ch. V\u00e0, k\u1ebb t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng \u0111\u00e0o \u00e1n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e1nh th\u1ee9 y\u1ebfu ph\u1ea1m l\u00e0 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ea3ng c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3ng b\u1ecdn m\u00e0 gi\u1ea3i l\u00ean quan th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c chia \u0111\u00f4i th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t n\u1eeda, th\u1ef1c h\u1ee3p \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt v\u00e0 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh n\u0103m Gia Long, Minh M\u1ec7nh th\u00ec theo nh\u01b0 lu\u1eadt l\u1ec7 thi h\u00e0nh. C\u00f2n nh\u01b0 k\u1ebb ph\u1ea1m, c\u00f3 t\u1ed9i nh\u1eb9, c\u00f3 t\u1ed9i n\u1eb7ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eaft, ho\u1eb7c qu\u00e2n \u0111i b\u1eaft hay t\u1ed5ng l\u00fd l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1ed5n ph\u1eadn, ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i bi\u1ebft s\u1ef1 t\u00ecnh t\u1ed1 c\u00e1o \u0111\u1ec3 b\u1eaft, xin theo ngh\u1ecb c\u0169 c\u1ee7a b\u1ed9 H\u00ecnh, \u0111\u1ebfn khi \u1ea5y do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t r\u00f5 s\u1ef1 tr\u1ea1ng t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 khen th\u01b0\u1edfng. Ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Tr\u1ecbnh Quang Khanh ch\u1ebft ; truy t\u1eb7ng h\u00e0m Th\u1ecb lang, gia c\u1ea5p 200 quan ti\u1ec1n. L\u1ea5y : Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ki\u00eam T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t V\u1ef5 quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLVI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845] (ngang v\u1edbi n\u0103m \u0110\u1ea1o Quang th\u1ee9 25 nh\u00e0 Thanh), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, m\u1ed3ng m\u1ed9t, ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i.<\/p>\n<p>Vua \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u cung T\u1eeb Th\u1ecd. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, cho c\u00e1c quan \u0103n y\u1ebfn c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng C\u00e1c, tri\u1ec7u \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0o h\u1ea7u, cho ng\u1ed3i, ban cho n\u01b0\u1edbc tr\u00e0, \u0111\u01b0a cho xem b\u1ed1n ch\u1eef \u201cTrung, c\u1ea7n, Ph\u01b0\u1edbc, th\u1ecd\u201d do vua vi\u1ebft. R\u1ed3i h\u1ea1 l\u1ec7nh giao kh\u1eafc in \u0111\u1ec3 ban c\u1ea5p. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 sai Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu \u0111\u1ecdc b\u00e0i th\u01a1 vua l\u00e0m k\u1ef7 ni\u1ec7m ng\u00e0y vui t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, trong b\u00e0i th\u01a1 c\u00f3 c\u00e2u : L\u1ed9 b\u1ea5t th\u1eadp di, y th\u1ef1c t\u00fac ; Gia v\u00f4 b\u1ebf h\u1ed9 qu\u1ea3n huy\u1ec1n doanh((1) Ngh\u0129a l\u00e0 : Ai n\u1ea5y \u0111\u1ee7 \u0103n \u0111\u1ee7 m\u1eb7c, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng nh\u1eb7t c\u1ee7a r\u01a1i. Nh\u00e0 n\u00e0o c\u0169ng vang ti\u1ebfng qu\u1ea3n huy\u1ec1n, c\u1ed5ng ng\u00f5 [\u0111\u00eam \u0111\u1ebfn] kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng.1).<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNay, trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y Kinh k\u1ef3 v\u00e0 ngo\u00e0i Kinh k\u1ef3, v\u0103n phong r\u1ea5t th\u1ecbnh, con em c\u00e1c nh\u00e0 kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111i h\u1ecdc, ti\u1ebfng \u0111\u00e0n ti\u1ebfng h\u00e1t kh\u1eafp c\u1ea3 th\u00f4n qu\u00ea, th\u1ef1c l\u00e0 v\u0103n ch\u1ea5t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, v\u0103n h\u1ecdc ng\u00e0y c\u00e0ng ti\u1ebfn\u201d. B\u00e8n sai N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m bi\u00ean t\u1eadp b\u1ed9 V\u1eadn th\u01b0.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ecdc s\u00e1ch c\u00f3 \u00edch r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Tr\u1eabm g\u1ea7n \u0111\u00e2y xem s\u00e1ch V\u1eadn ph\u1ee7, x\u00e9t trong T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, s\u00e1ch \u1ea5y c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t nhi\u1ec1u. Nay nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0n r\u1ed7i, phong nh\u00e3 r\u1ea5t th\u1ecbnh, tr\u1eabm mu\u1ed1n sai quan kh\u1ea3o c\u1ee9u so s\u00e1nh l\u00e0m th\u00e0nh b\u1ed9 s\u00e1ch \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Nam ta, \u0111\u1ec3 gi\u00fap nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1eadu h\u1ecdc\u201d. Nh\u00e2n xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm nh\u1eefng khi r\u1ed7i vi\u1ec7c v\u1eabn \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3n ph\u1ea7n((1) \u0110i\u1ec3n ph\u1ea7n : s\u1eed s\u00e1ch c\u1ed5.1), ban \u0111\u00eam xem s\u00e1ch, s\u00e1ch n\u00e0o c\u0169ng nghi\u00ean c\u1ee9u k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng. C\u00f3 l\u00fac xem \u0111\u1ebfn nh\u1eefng s\u00e1ch, v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u0169ng d\u00f2 t\u1edbi g\u1ed1c ngu\u1ed3n \u0111\u1ec3 t\u00ecm t\u00f2i ch\u00ed \u00fd. K\u1ec3 ra, ba tr\u0103m b\u00e0i th\u01a1 \u1edf Qu\u1ed1c phong v\u00e0 Nh\u00e3 t\u1ee5ng trong Kinh Thi v\u00e0 th\u01a1 th\u1ea5t ng\u00f4n c\u1ee7a th\u1ec3 B\u00e1ch l\u01b0\u01a1ng((2) Th\u1ec3 B\u00e1ch l\u01b0\u01a1ng : m\u1ed9t th\u1ec3 th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1 x\u01b0\u1edbng t\u1eeb \u0111\u1eddi H\u00e1n V\u0169 \u0111\u1ebf ; th\u01a1 th\u1ea5t ng\u00f4n, m\u1ed7i c\u00e2u \u0111\u1ec1u c\u00f3 v\u1ea7n.2) ; \u1ea5p \u1ee7 trong l\u00f2ng th\u00ec l\u00e0 ch\u00ed, ph\u00e1t ra l\u1eddi n\u00f3i th\u00ec l\u00e0 th\u01a1, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00e2m v\u1eadn\u00a0 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi nh\u00e0 H\u00e1n, lo\u1ea1i s\u00e1ch \u00e2m v\u1eadn v\u1eabn ch\u01b0a c\u00f3. S\u00e1ch V\u1eadn th\u01b0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 t\u1eeb \u0111\u1eddi nh\u00e0 Ng\u1ee5y ; \u0111\u1ebfn \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng m\u1edbi s\u00e1ng t\u1ecf, \u0111\u1eddi Minh, Thanh m\u1edbi r\u1ed9ng th\u00eam, \u0111\u1ec1u g\u1ecdi l\u00e0 \u201cB\u1ed9i v\u0103n v\u1eadn ph\u1ee7\u201d. Nh\u01b0ng tr\u1eabm t\u1eebng xem c\u00e1c s\u00e1ch, kh\u1ea3o c\u1ee9u \u1edf T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, th\u00ec bi\u1ebft s\u00e1ch B\u1ed9i ph\u1ee7 c\u00f2n thi\u1ebfu ; tr\u01b0\u1edbc nh\u00e2n l\u00e0m th\u01a1, c\u0169ng \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5 vi\u1ec7c n\u00e0y. Nay giao cho N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111em s\u00e1ch V\u1eadn th\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1eddi, tham kh\u1ea3o v\u1edbi T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 sai l\u1ea7m, thi\u1ebfu s\u00f3t trong V\u1eadn ph\u1ee7, ch\u01b0a r\u00f5 tr\u00ean gi\u1ea5y, th\u00ec s\u1eeda l\u1ea1i ch\u1ed7 l\u1ea7m, b\u1ed5 th\u00eam ch\u1ed7 thi\u1ebfu, c\u1ed1t cho t\u1eebng ch\u1eef, t\u1eebng ngh\u0129a, t\u1eebng \u00e2m, t\u1eebng v\u1ea7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee5 h\u1ed9i r\u00f5 r\u00e0ng. Gi\u00fap c\u00e1c v\u0103n nh\u00e2n t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ec5 hi\u1ec3u. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u1ea7n ch\u00fa d\u1eabn nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn n\u1ed7i x\u1ebfp \u0111\u1ea7y xe \u0111\u1ec3 tr\u00e2u ph\u1ea3i \u0111\u1ed5 m\u1ed3 h\u00f4i v\u00ec k\u00e9o m\u1ec7t. N\u1ebfu nh\u1eefng ch\u1eef \u00edt khi d\u00f9ng th\u00ec quy theo \u00e2m v\u1eadn, n\u00ean d\u1eabn ch\u00fa th\u00edch c\u1ed5, \u00e2m v\u00e0 ngh\u0129a r\u00f5 r\u00e0ng, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy t\u1ef1 v\u1eadn h\u1ed9i t\u1eadp\u201d, \u0111\u1ec3 ban \u01a1n t\u1ed1t cho h\u1ecdc tr\u00f2, l\u00e0m cho v\u0103n tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ef1c r\u1ee1\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5t b\u1ed5 b\u1ecdn \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 l\u00e0 Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m l\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u1edf T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 ; \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7, v\u1eabn sung th\u1ed1ng qu\u1ea3n Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n cai qu\u1ea3n c\u00e1c th\u00e1i gi\u00e1m \u1edf cung, c\u00e1c gi\u00e1m v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7n ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m H\u1eefu d\u1ef1c l\u00e0 V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt th\u0103ng quy\u1ec1n ch\u1ee9c \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m H\u1eefu d\u1ef1c v\u1eabn ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 \u0111i \u0111\u1ee9ng khi v\u00e0o ch\u1ea7u h\u1ea7u c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u00e2n. L\u1ec7 c\u0169, c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd ngo\u1ea1i c\u1ee7a vua, khi v\u00e0o trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i ki\u1ec7u v\u00e0 mang nhi\u1ec1u thu\u1ed9c vi\u00ean trong ph\u1ee7 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng nh\u01b0 Ki\u1ebfn An, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n, Di\u00ean Kh\u00e1nh, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn, An Kh\u00e1nh, T\u1eeb S\u01a1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u00fa c\u1ee7a tr\u1eabm, l\u00e0 b\u1eadc tu\u1ed5i nhi\u1ec1u, \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh, phi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a nh\u00e0 vua, \u0111\u1ec1u cho \u0111i ki\u1ec7u \u1edf trong ho\u00e0ng th\u00e0nh, \u0111\u1ebfn c\u1eeda Nh\u1eadt tinh, Nguy\u1ec7t anh v\u00e0 c\u00e1c c\u1eeda t\u1ea3 d\u1ecbch \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00e3i l\u1eadu b\u00ean t\u1ea3, b\u00ean h\u1eefu th\u00f4i. Trong \u0111\u00f3, l\u1ea1i cho c\u00e1c \u00f4ng Ki\u1ebfn An, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n, Di\u00ean Kh\u00e1nh, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng b\u1eadc tu\u1ed5i ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, \u0111\u01b0\u1ee3c mang 2 \u2013 3 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c vi\u00ean trong ph\u1ee7 theo h\u1ea7u, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai g\u1ecdi, t\u1ecf ra c\u00f3 s\u1ef1 bi\u1ec7t \u0111\u00e3i kh\u00e1c ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 : Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong, v\u00e0o c\u1eeda ho\u00e0ng th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c mang th\u00eam ba phu ki\u1ec7u, v\u00e0o c\u1eeda cung th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c mang th\u00eam hai ng\u01b0\u1eddi l\u00e3o t\u1ef3 ; Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong, v\u00e0o c\u1eeda ho\u00e0ng th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c mang th\u00eam hai phu ki\u1ec7u, v\u00e0o c\u1eeda cung th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c mang th\u00eam m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e3o t\u1ef3.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00ea Khi\u00eam Quang thanh tra N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t V\u1ef5 thanh tra kho Ti\u00ean Th\u1ecd m\u00f4n. L\u1ea1i \u0111\u1ecbnh kh\u1ed1 l\u1ea1i c\u1ee9 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Tuy\u00ean Quang H\u1ed3 H\u1ef1u \u0111i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u00e2u Chi\u00eam H\u00f3a, gi\u1eb7c Kh\u1ea3i tr\u1ed1n ch\u1ea1y sang \u0111\u1ecba h\u1ea1t nh\u00e0 Thanh ; \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i th\u00e1ng c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00e1c \u0111\u1ed1t ch\u00e1y \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang, t\u00e0n s\u00e1t ng\u01b0\u1eddi coi \u0111\u1ed3n l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Bi\u1ec3u, v\u00e0 L\u1ea1i m\u1ee5c \u1edf \u0111\u1ed3n l\u00e0 N\u00f4ng \u0110\u00ecnh \u0110\u1ea1i. H\u1ef1u s\u1ee3 h\u00e3i, t\u00e2u xin nh\u1eadn t\u1ed9i v\u00e0 xin th\u00eam qu\u00e2n. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn H\u1ef1u l\u0129nh binh m\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n 800, kh\u00f4ng bi\u1ebft xem c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1ec3 b\u1eaft gi\u1eb7c, \u0111\u1ec3 cho ng\u1ecdn l\u1eeda t\u00e0n c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u1ea1i b\u00f9ng ch\u00e1y, th\u1ebf l\u00e0 h\u00e8n k\u00e9m qu\u00e1 l\u1eafm ! V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1ecdn gi\u1eb7c kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i gi\u1ecfi g\u00ec kh\u00e1c, n\u00ean s\u1edbm d\u1eadp t\u1eaft, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 k\u00e9o d\u00e0i\u201d. B\u00e8n sai Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c mang theo 1.200 bi\u1ec1n binh t\u1ec9nh B\u1eafc, \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn Tuy\u00ean Quang, \u0111\u1ed1c th\u00fac vi\u1ec7c qu\u00e2n. L\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam L\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn \u0111em n\u1eeda v\u1ec7 l\u00ednh th\u00fa, m\u1ed9t c\u01a1 l\u00ednh t\u1ec9nh ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u0110inh C\u00f4ng Tr\u1ecdng \u0111em 300 qu\u00e2n c\u01a1 S\u01a1n d\u0169ng (ng\u01b0\u1eddi \u1edf M\u1ef9 L\u01b0\u01a1ng) \u0111\u1ec1u ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o ; cho t\u1eeb H\u1ed3 H\u1ef1u tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u theo sai ph\u00e1i. \u00e1n s\u00e1t L\u00ea D\u1ee5c \u0110\u1ee9c \u0111i\u1ec1u v\u1eadn \u0111\u1ed3 qu\u00e2n nhu. Khi \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn, hi\u1ec7u l\u1ec7nh nghi\u00eam minh, c\u00f3 m\u1ed9t t\u00ean l\u00ednh, ban ng\u00e0y, c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a nh\u00e0 d\u00e2n, b\u00e8n ch\u00e9m ngay, \u0111em rao kh\u1eafp trong qu\u00e2n. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, ba qu\u00e2n nghi\u00eam ch\u1ec9nh. Ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cBi\u1ec3u v\u00e0 \u0110\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc l\u1ea5y n\u00ea \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, nh\u01b0ng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, d\u00e2m c\u00e0n, k\u1ebft \u0111\u1ea3ng v\u1edbi c\u00f4n \u0111\u1ed3 nh\u00e0 Thanh l\u00e0m lo\u1ea1n ; d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. C\u1eedu \u0110\u1ee9c \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cBi\u1ec3u v\u00e0 \u0110\u1ea1i, ch\u1ebft kh\u00f4ng h\u1ebft t\u1ed9i ! \u0110\u00e1ng l\u1ea1 l\u00e0 H\u1ed3 H\u1ef1u \u0111\u00e3 l\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, n\u00ean t\u1ea1m gi\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc b\u1ed1n c\u1ea5p, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1edbi t\u1ed9i l\u1eadp c\u00f4ng ; n\u1ebfu v\u1eabn h\u00e8n k\u00e9m nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d. C\u1eedu \u0110\u1ee9c b\u1ed7ng g\u1eb7p tang m\u1eb9, vua d\u1ee5 cho \u1edf l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i khi vi\u1ec7c xong, cho v\u1ec1 l\u00e0m ma, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 trung l\u1eabn hi\u1ebfu ?<\/p>\n<p>Tha v\u00e0 ho\u00e3n cho thu\u1ebf tr\u1ed1n thi\u1ebfu c\u1ee7a t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb. Vua cho r\u1eb1ng hai h\u1ea1t n\u00e0y, m\u00f9a thu n\u0103m tr\u01b0\u1edbc b\u1ed7ng g\u1eb7p b\u00e3o l\u1ee5t, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng ch\u01b0a \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, n\u00ean chu\u1ea9n cho s\u1ed1 ti\u1ec1n v\u00e0 th\u00f3c ch\u00ednh cung thi\u1ebfu \u0111\u00e3 l\u00e2u, t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha c\u1ea3. S\u1ed1 thu\u1ebf thi\u1ebfu \u0111\u00e3 l\u00e2u, t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2 tr\u1edf \u0111i, cho tri\u1ec3n h\u1ea1n \u0111\u1ebfn sang n\u0103m \u0111em n\u1ed9p. D\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, s\u1ed1 th\u00f3c g\u1ea1o l\u0129nh vay n\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha cho c\u1ea3. Hai h\u1ea1t \u0111\u1ec1u th\u00f4i m\u1ed9t l\u1ea7n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i tuy\u1ec3n l\u00ednh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, t\u1ebf Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m \u201cs\u1eafc m\u1ec7nh ng\u1ecdc b\u00e0i\u201d (ng\u1ecdc b\u00e0i 4 chi\u1ebfc, th\u00e2n b\u00e0i \u0111\u1ec1u d\u00e0i 1 t\u1ea5c 9 ph\u00e2n, b\u1ec1 ngang 1 t\u1ea5c 3 ph\u00e2n 6 ly, d\u00e0y 2 ph\u00e2n ; c\u00e1n b\u00e0i \u0111\u1ec1u d\u00e0i 1 t\u1ea5c 8 ph\u00e2n, chung quanh tr\u1ea1m tr\u1ed5 r\u1ed3ng m\u00e2y, 2 m\u1eb7t kh\u1eafc 4 ch\u1eef ch\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng \u201cng\u1ef1 ti\u1ec1n s\u1eafc m\u1ec7nh\u201d). Ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c l\u1edbn nh\u1ecf nh\u01b0 b\u1ea5t k\u1ef3 tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u00e1c quan, truy\u1ec1n th\u1ecb qu\u00e2n l\u1ec7nh, tr\u01b0ng \u0111i\u1ec7u qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, b\u00e1o \u0111\u1ea1t quan th\u00e0nh, h\u00ecnh ph\u1ea1t nghi\u00eam r\u0103n, khen th\u01b0\u1edfng khuy\u1ebfn kh\u00edch, ti\u1ebfp quan h\u1ea7u t\u00fac v\u1ec7, trung s\u1ee9 mang ra truy\u1ec1n Ch\u1ec9, \u0111\u1ec1u coi nh\u01b0 \u201cV\u01b0\u01a1ng m\u1ec7nh b\u00e0i\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t H\u1ee3i, l\u00e0m cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh \u1edf ph\u00eda nam v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu ; ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n g\u1ecdi l\u00e0 Long An ; \u0111\u1eb1ng sau \u0111i\u1ec7n l\u00e0m th\u00eam c\u00e1c Minh Tr\u01b0ng ; ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c l\u00e0m \u0111\u00e0i Tr\u1eebng Ph\u01b0\u01a1ng ; ph\u00eda sau l\u00e0m c\u00e1c hi\u00ean nh\u1ecf g\u1ecdi l\u00e0 hi\u00ean \u0110\u1ea1o T\u00e2m ; (tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 hi\u00ean \u0110\u1ea1o Th\u1ed1ng), ph\u00eda t\u1ea3 c\u00e1c g\u1ecdi l\u00e0 vi\u1ec7n Chi\u00eam \u00e2n ; ph\u00eda h\u1eefu g\u1ecdi l\u00e0 vi\u1ec7n Nhu\u1eadn \u0111\u1ee9c ; \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u00f4ng vu, t\u00e2y vu ; ph\u00eda nam \u0111i\u1ec7n g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh ; ph\u00eda b\u1eafc g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda M\u1ef9 Th\u00e0nh. C\u00e1c t\u01b0\u1eddng, c\u1eeda vi\u1ec7n v\u0169 b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u1eb1ng ch\u1eef hay. Sai Trung qu\u00e2n ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c n\u00e0y. Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, L\u1ee5c b\u1ed9 ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c ; b\u1ed9 Binh ch\u1ecdn nh\u1eefng qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u00e2n, c\u1ea5m binh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, l\u01b0\u1ee3ng ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cCung n\u00e0y l\u00e0 k\u1ebf hay mu\u00f4n n\u0103m, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u1ea3 ch\u1ed7 ngh\u1ec9 ch\u00e2n h\u1eb1ng n\u0103m \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 vui ch\u01a1i m\u00e0 th\u00f4i\u201d. Sau l\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00f4ng vi\u1ec7c. L\u1ea1i d\u1ee5 n\u00ean c\u1ed1t ph\u1ea3i ch\u1ea5t ph\u00e1c, kh\u00f4ng c\u1ea7n l\u1ed9ng l\u1eaby xa x\u1ec9. Vua l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t, th\u01b0\u1edfng cho : t\u1eeb quan tr\u00f4ng coi \u0111\u1ebfn c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, ng\u00e2n ti\u1ec1n 134 \u0111\u1ed3ng ; l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 3.000 quan ti\u1ec1n. D\u1ee5 cho c\u00e1c quan tr\u00f4ng coi ph\u1ea3i \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n r\u1ed9ng r\u00e3i, kh\u00f4ng n\u00ean ng\u1eb7t qu\u00e1.<\/p>\n<p>T\u1ebft Nguy\u00ean ti\u00eau. Th\u1ecb v\u1ec7 b\u1ed9 L\u1ec5 theo l\u1ec7 c\u0169, t\u00e2u l\u00ean xin Ch\u1ec9. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1ebft Nguy\u00ean ti\u00eau, \u0111\u1eddi x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 t\u1ebft t\u1ed1t ; ng\u00e0y nay nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0n r\u1ed7i, kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng vui theo t\u1ee5c x\u01b0a, nh\u01b0ng l\u00f2ng ta l\u1ea5y s\u1ef1 ch\u0103m lo l\u00e0m ch\u00ednh, kh\u00f4ng l\u1ea5y s\u1ef1 \u0103n ch\u01a1i l\u00e0m vui. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i c\u00e1c t\u1ebft l\u1edbn nh\u01b0 V\u1ea1n th\u1ecd, Ch\u00ednh \u0111\u00e1n, \u0110oan d\u01b0\u01a1ng, \u0110\u00f4ng ch\u00ed, \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 l\u00e0m vi\u1ec7c ; ngo\u00e0i ra c\u00e1c ti\u1ebft vui c\u00e1c m\u00f9a h\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u1ea5y 5 ng\u00e0y, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i ch\u1ec9, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u00e2u n\u1ec7 l\u1ec7 c\u0169, v\u00ec l\u1ec7 c\u0169 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd c\u1ee7a ta\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00e1t ti\u1ec1n \u1edf kho d\u1ef1 ch\u1ee9a \u1edf ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, sau khi \u0111em n\u1ed9p h\u00e0ng m\u1edbi l\u0129nh ti\u1ec1n \u1edf kho chuy\u1ec3n c\u1ea5p cho. Vua ngh\u0129 : d\u00e2n th\u01b0\u1eddng, ti\u1ec1n v\u1ed1n kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u00e3 n\u1ed9p nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 ti\u1ec1n ngay, kh\u00f4ng kh\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh qu\u1eabn b\u00e1ch ; b\u00e8n sai xu\u1ea5t ti\u1ec1n kho m\u1ed9t v\u1ea1n quan d\u1ef1 tr\u1eef \u1edf ph\u1ee7, ph\u00e0m c\u00f3 \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua th\u00ec tr\u1ea3 ti\u1ec1n ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p><a>Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cCh\u00ednh s\u1ef1 nh\u00e0 Thanh, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, th\u1ef1c kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 ! Tr\u1eabm v\u1eeba r\u1ed3i xem b\u00e1o, th\u1ea5y nh\u00e0 Thanh ph\u1ea3i chi s\u1ed1 ti\u1ec1n tr\u1ea3 cho n\u01b0\u1edbc Anh C\u00e1t L\u1ee3i, ti\u1ec1n trong kho h\u1ea7u h\u1ebft, sao t\u1ed3i t\u00e0n th\u1ebf. Th\u1eadm ch\u00ed b\u00e1n quan, bu\u00f4n ng\u1ee5c, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng l\u00e0m ! Gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, m\u01b0a \u0111\u00e1, tai d\u1ecb lu\u00f4n lu\u00f4n x\u1ea3y ra\u2026 \u00fd h\u1eb3n \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eddi m\u1ea1t v\u1eadn ch\u0103ng ?\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Cho Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1, qu\u1ea3n l\u00fd N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Du th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u1ecb lang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Tr\u1ea7n Kim th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 ty \u0110\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 \u1edf v\u1ec7 \u1ea5y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; Cai \u0111\u1ed9i th\u1ee9 ch\u00edn, v\u1ec7 Khinh k\u1ef5 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c H\u01b0\u01a1ng th\u0103ng Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Khinh k\u1ef5.<\/p>\n<p>Khuy\u00ean r\u0103n r\u00f5 c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o t\u00fac tr\u1ef1c. L\u1ec7 c\u0169, \u0111\u01b0\u1eddng quan L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu phi\u00ean l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o t\u00fac tr\u1ef1c ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00e1c quan th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 v\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n trong vi\u1ec7n th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng v\u1eafng m\u1eb7t.. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o t\u00fac tr\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1ea7u vua, ph\u00f2ng khi h\u1ecfi han, n\u00ean s\u1edbm h\u00f4m kh\u00f4ng bi\u1ebfng nh\u00e1c, \u0111\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ea7u c\u00e1c quan ; kh\u00f4ng ng\u1edd l\u00e2u ng\u00e0y sinh nh\u00e1c, th\u01b0\u1eddng l\u1ed9 s\u1ef1 v\u1eafng thi\u1ebfu ! Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch ; \u0110\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu, Phan Thanh Gi\u1ea3n, \u0111\u1ec1u truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, ng\u00e0y duy\u1ec7t binh tr\u1ecdng th\u1ec3. L\u1ea1i sai cho di\u1ec5n t\u1eadp tr\u1eadn voi, tr\u1eadn ng\u1ef1a v\u00e0 tr\u1eadn ph\u00e1p th\u1ee7y b\u1ed9. Vua cho r\u1eb1ng qu\u00e2n l\u00ednh c\u00f3 th\u1ec3 ngh\u00ecn ng\u00e0y kh\u00f4ng d\u00f9ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00f4ng t\u1eadp luy\u1ec7n. Ng\u00e0y nay, n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 nh\u00e0n r\u1ed7i, c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ed9i ng\u0169 trong Kinh, ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u1ec3 th\u00ec gi\u1edd m\u00e0 di\u1ec5n t\u1eadp cho tinh th\u1ee5c. B\u1ed9 binh th\u00ec chu\u1ea9n cho vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n thao di\u1ec5n \u1edf gi\u00e1o tr\u01b0\u1eddng : ph\u00e9p b\u1eafn, ph\u00e9p b\u00e0y tr\u1eadn ; th\u1ee7y s\u01b0 c\u0169ng do vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u1ea5y chi\u1ebfu l\u1ec7 thao di\u1ec5n binh thuy\u1ec1n \u1edf b\u1edd ph\u00eda nam s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng, d\u1ea1y cho b\u1eafn s\u00fang tr\u01b0\u1eddng, s\u00fang \u0111\u1ea1i b\u00e1c, v\u00e0 khi ng\u1ed3i, khi d\u1eady, khi \u0111i, khi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft ph\u00e9p \u0111\u00e1nh b\u1ed9, \u0111\u00e1nh th\u1ee7y, c\u1ed1t cho k\u1ef9 thu\u1eadt v\u00e0 v\u00f5 ngh\u1ec7 \u0111\u1ec1u tinh \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 V\u0169 Do\u00e3n Cung, \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1eb7ng Kim Gi\u00e1m c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i m\u1ea5t ch\u1ee9c. Gh\u1ec1nh Ch\u00e1 Mang, ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi \u0111\u1ecba gi\u1edbi nh\u00e0 Thanh, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111i\u1ebfm canh, b\u1eaft d\u00e2n canh gi\u1eef. Ng\u01b0\u1eddi \u1edf ch\u00e2u \u1ea5y l\u00e0 Cao U\u1ea9n Ph\u00e1c l\u00f3t ti\u1ec1n cho ng\u01b0\u1eddi anh v\u1ee3 b\u00e9 Do\u00e3n Cung l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1ecbnh Tr\u1ea1ch \u0111\u1ec3 c\u1ea7u c\u1ea1nh gi\u1eef \u0111i\u1ebfm canh \u1ea5y, r\u1ed3i t\u1ef1 ti\u1ec7n thu thu\u1ebf mu\u1ed1i, s\u00e1ch nhi\u1ec5u d\u00e2n ; l\u1ea1i v\u01b0\u1ee3t sang \u0111\u1ecba gi\u1edbi nh\u00e0 Thanh qu\u1ea5y r\u1ed1i, b\u1ecb quan \u1edf ch\u00e2u Kh\u00e2m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u01b0 sang \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. \u0110\u1eb7ng Kim Gi\u00e1m cho l\u00e0 \u0111\u01b0a t\u1edd t\u01b0 kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7, b\u00e1c \u0111i kh\u00f4ng x\u00e9t x\u1eed. Vi\u1ec7c \u1ea5y v\u1ee1 l\u1edf. Vua sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, L\u1ec5 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc tra x\u00e9t. Khi x\u1eed \u00e1n xong, U\u1ea9n Ph\u00e1c b\u1ecb x\u1eed ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u, Th\u1ecbnh Tr\u1ea1ch b\u1ecb x\u1eed ch\u00e9m nh\u01b0ng giam \u0111\u1ec3 ch\u1edd l\u1ec7nh, Do\u00e3n Cung ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng t\u1ed9t b\u1eadc v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, Kim Gi\u00e1m ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c nh\u01b0ng cho \u201chi\u1ec7u l\u1ef1c\u201d((1) Hi\u1ec7u l\u1ef1c : c\u1ed1 h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.1) \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Vua cho \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y Ph\u1ea1m Huy th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; quy\u1ec1n C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m b\u1ed5 th\u1ee5 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u1ea5p ti\u1ec1n c\u00f4ng nhu cho \u0111\u1ed3n thu\u1ebf quan V\u1ea1n Ninh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh. (C\u1ea3 n\u0103m 20 quan, v\u00ec c\u1edb n\u0103m nay t\u1ec9nh ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y ng\u1ed3i thu).<\/p>\n<p>\u1edf Kinh s\u01b0 \u00edt m\u01b0a. Sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u1edf mi\u1ebfu V\u0169 S\u01b0, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a nh\u1ecf ; l\u1ea1i sai Th\u1ecb lang Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, v\u00e0i ng\u00e0y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a ; \u0111\u1ec1u sai ph\u00e1t h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a trong kho \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i g\u1ecdi con voi \u201cL\u00e2n t\u01b0\u1ee3ng\u201d l\u00e0 \u201cTh\u00e1i b\u00ecnh t\u01b0\u1ee3ng\u201d, sung l\u00e0m voi \u0111\u1ec3 vua ng\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n do b\u1ea3n ch\u1ee9c ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 (v\u00ec c\u1edb ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n \u0111i c\u00f4ng xu\u1ea5t).<\/p>\n<p>Th\u01b0 l\u1ea1i \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Tr\u1ea7n H\u1eefu Nh\u00e2m th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng v\u1edbi th\u01b0 l\u1ea1i v\u1ec7 D\u1ef1c b\u1ea3o Nguy\u1ec5n \u00e1i Quy\u1ec1n l\u1eeba g\u1ea1t l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u1ee7a t\u00f9, n\u00f3i d\u1ed1i l\u00e0 \u0111em l\u00f3t quan Ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed tr\u01b0\u1edbc H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng. Vi\u1ec7c v\u1ee1 l\u1edf, \u00e1i Quy\u1ec1n b\u1ecb tra h\u1ecfi, l\u1ea1i \u0111\u1ed5 vu cho Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean \u0111\u00f2i \u0103n c\u1ee7a l\u00f3t.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e1p ty l\u00e0 n\u01a1i t\u1ee5 h\u1ed9i vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u00e2n d\u00e2n th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ki\u1ec7n l\u1ea1i, tuy th\u00f3i \u0111i\u00eau ngoa \u0111\u00e1ng gh\u00e9t, nh\u01b0ng \u1edf Kinh s\u01b0, l\u00e0 n\u01a1i quan l\u1ea1i c\u00f3 danh ti\u1ebfng n\u00e0y, tr\u1eabm c\u0169ng kh\u00f4ng th\u00edch nghe n\u00f3i \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. B\u00e8n sai giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh tra x\u00e9t. Vi\u1ec7c gian b\u1ecb ph\u00e1t l\u1ed9 h\u1ebft. Tr\u1ea7n H\u1eefu Nh\u00e2m b\u1ecb gi\u1ebft, Nguy\u1ec5n \u00e1i Quy\u1ec1n c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ed9i ch\u1ebft. Vi\u1ec7c c\u1ee7a H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd Minh, v\u00f4 ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p, kh\u00f4ng n\u01a1i n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u201chi\u1ec7u l\u1ef1c\u201d t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n l\u1eeba d\u1ed1i, d\u1ee5 m\u01b0u l\u00e0m gi\u1eb7c, d\u1eaft d\u00edu l\u00e0m gi\u1ea5y t\u1edd ng\u1ee5y, suy t\u00f4n ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng t\u1ec9nh l\u00e0 B\u00f9i Vi\u1ebft \u0110\u1ee9c l\u00e0m Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng, \u0111\u01b0a gi\u1ea5y \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o \u0111\u1ea3ng. \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n l\u1ea1i l\u1eeba d\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng b\u1ecdn, ng\u1ea7m \u0111\u01b0a cho chi\u1ebfc \u1ea5n ng\u1ee5y, r\u1ed3i m\u1eadt \u0111i t\u1ed1 c\u00e1o v\u1edbi T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n th\u00e2n \u0111i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c \u1ea5y v\u1ee1 l\u1edf. Giao cho quan t\u1ec9nh \u1ea5y tra x\u00e9t ph\u00e2n x\u1eed. R\u1ed3i quan \u1edf khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 L\u00ea D\u1ea7n v\u00e0 Ph\u1ea1m Ch\u00e2n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNghe n\u00f3i vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0m l\u1ee5y \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng t\u1ed9i, xin ph\u00e1i quan \u1edf Kinh c\u00f9ng h\u1ed9i tra\u201d. Vua b\u00e8n sai quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u1ea7n Kinh V\u1ef9, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n M\u01b0u c\u00f9ng \u0111i ; r\u1ed3i sai tr\u00edch gi\u1ea3i k\u1ebb y\u1ebfu ph\u1ea1m giao ty Tam ph\u00e1p x\u00e9t l\u1ea1i. Qu\u00fd Minh, Vi\u1ebft \u0110\u1ee9c v\u00e0 \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u1ebft \u00e1n tr\u1ecdng h\u00ecnh, cho t\u1ea1m giam, sau l\u1ea1i tha.<\/p>\n<p><a>Ph\u00e1i vi\u00ean thuy\u1ec1n Kim \u01afng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n, Khang An, \u0110o\u00e0n Huy Di\u00eau \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1. B\u1ecdn Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u01b0a qu\u00e2n b\u1ecb n\u1ea1n v\u1ec1 Trung Qu\u1ed1c, l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang, l\u1ea1i mang h\u00e0ng h\u00f3a v\u1ec1 cho c\u00e1c t\u01b0 gia. Vua gi\u1eadn v\u1ec1 n\u1ed7i b\u1ecf vi\u1ec7c c\u00f4ng, m\u01b0u vi\u1ec7c ri\u00eang, sai ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng ngay ; l\u1ea1i kh\u00f3a tay giao b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i. Quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u00f2a t\u00e2u n\u00f3i : \u201cT\u1ed9i c\u1ee7a b\u1ecdn Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n, giao cho quan t\u01b0 ph\u00e1p x\u00e9t x\u1eed l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i ; ch\u1ec9 s\u1ee3 oai l\u00f4i \u0111\u00ecnh c\u1ee7a vua \u0111\u00e1nh xu\u1ed1ng, th\u00ec c\u00e1c quan ai c\u0169ng s\u1ee3 h\u00e3i th\u1ea5t th\u1ed1. C\u00fai xin nh\u00e0 vua c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c nh\u1ecf khi m\u1eebng khi gi\u1eadn, \u0111\u1ec3 nu\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc h\u00f2a b\u00ecnh. L\u1ea1i xin \u0111\u1ecbnh r\u00f5 th\u00eam c\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m : ph\u00e0m ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c mang nhi\u1ec1u h\u00e0ng h\u00f3a ri\u00eang. C\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, h\u1ecd ngo\u1ea1i nh\u00e0 vua c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eedi mua h\u00e0ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd quan khoa \u0111\u1ea1o t\u00e2u b\u00e0y c\u00e1c \u0111i\u1ec1u, \u0111i\u1ec1u n\u00e0o \u0111\u00e1ng l\u1ea5y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t, \u0111i\u1ec1u n\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng l\u1ea5y th\u00ec b\u1ecf \u0111i, ch\u01b0a ai t\u1eebng v\u00ec l\u1eddi n\u00f3i m\u00e0 ph\u1ea3i t\u1ed9i. Nay b\u1ecdn \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng tr\u01b0\u1edbc th\u00ec b\u00eanh v\u1ef1c cho ph\u00e1i vi\u00ean, sau l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed1i l\u1ee3i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p\u201d. Khi b\u1ed9 H\u00ecnh d\u00e2ng b\u1ea3n \u00e1n l\u00ean, b\u1ecdn Nh\u01b0\u1ee3c S\u01a1n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chu\u1ea9n cho t\u1ed9i \u0111\u1ed3 5 n\u0103m.<\/p>\n<p>Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m d\u00e2ng \u201cL\u1ecbch hi\u1ec7p k\u1ef7\u201d n\u0103m \u1ea4t T\u1ef5, giao b\u1ed9 L\u1ea1i ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Vua xem ch\u1ed7 suy t\u00ednh ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb 9 cung, so v\u1edbi l\u1ecbch nh\u00e0 Thanh c\u00f3 sai kh\u00e1c (s\u1eafc v\u00e0ng n\u00ean \u1edf cung c\u1ea5n m\u00e0 \u0111\u1ec3 v\u00e0o cung kh\u1ea3m, s\u1eafc \u0111\u1ecf n\u00ean \u1edf cung kh\u1ea3m m\u00e0 \u0111\u1ec3 v\u00e0o cung c\u1ea5n) truy\u1ec1n Ch\u1ec9 s\u1ee9c h\u1ecfi, quan \u1edf gi\u00e1m t\u00e2u l\u00e0 vi\u1ebft l\u1ea7m. Khi ngh\u1ecb \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, b\u00e8n \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng cho quan tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n ch\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u1edf Nam K\u1ef3 ph\u00e1i \u0111i l\u0129nh ch\u1edf \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i thu m\u1edbi v\u1ec1, nhi\u1ec1u khi l\u1ee1 vi\u1ec7c ; nay xin s\u1eafc cho quan \u1edf b\u1ed9 tra x\u00e9t b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i hai k\u1ef3 \u0111\u1ec1u c\u1ee9 h\u1ea1t n\u00e0o ch\u1edf n\u1ed9p h\u1ea1t \u1ea5y, s\u1ebd kh\u00f4ng th\u00eam lo\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao cho b\u1ed9 Binh v\u00e0 b\u1ed9 C\u00f4ng b\u00e0n. Hai b\u1ed9 cho r\u1eb1ng : \u201cBinh thuy\u1ec1n c\u00e1c t\u1ec9nh th\u01b0\u1eddng c\u00f3 t\u1ec9nh nhi\u1ec1u, t\u1ec9nh \u00edt, m\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1edf v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a kho c\u00f4ng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau. \u0110\u1ea1i kh\u00e1i s\u1ed1 gi\u1ea3i n\u1ed9p \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 th\u00ec nhi\u1ec1u m\u00e0 \u1edf Nam K\u1ef3 th\u00ec \u00edt, h\u1eb1ng n\u0103m B\u1eafc ch\u1edf 2 l\u1ea7n, Nam ch\u1edf 1 l\u1ea7n ; thuy\u1ec1n Nam \u0111\u1ebfn Kinh c\u00f2n s\u1edbm, n\u1ebfu c\u1ee9 cho v\u1ec1, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0m g\u00ec, m\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a kho c\u00f4ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, th\u00e0nh \u0111\u1ec3 ch\u1ea5t \u0111\u1ed1ng, cho n\u00ean l\u1ea5y thuy\u1ec1n trong Nam ch\u1edf [v\u1eadt h\u1ea1ng c\u00f4ng] ngo\u00e0i B\u1eafc, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c ph\u00e1i b\u00e1t b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, ch\u1ee9 kh\u00f4ng \u1ea5n \u0111\u1ecbnh. Nay n\u1ebfu \u1edf h\u1ea1t n\u00e0o l\u0129nh ch\u1edf h\u1ea1t \u1ea5y, th\u1ef1c e tr\u1edf ng\u1ea1i kh\u00f3 l\u00e0m. H\u01a1n n\u1eefa, l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa ch\u01b0a kh\u1ecfi c\u00f3 \u00fd tr\u00e1nh cho thuy\u1ec1n \u1edf Nam K\u1ef3 kh\u1ecfi ph\u1ea3i \u0111i l\u00e0m. Xin kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho\u201d. Ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 2. V\u00ec \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh (huy\u1ec7n Phong L\u1ed9c v\u00e0 huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch), Ngh\u1ec7 An (huy\u1ec7n H\u01b0ng Y\u00ean), Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb (huy\u1ec7n Minh Linh), b\u1ec7nh d\u1ecbch l\u1ea1i ph\u00e1t. Vua sai l\u1eadp \u0111\u00e0n t\u1ebf c\u1ea7u y\u00ean v\u00e0 ph\u00e1t thu\u1ed1c \u0111\u1ec3 ch\u1eefa.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e0n Nam Giao, \u0111\u00e0n tr\u00f2n, m\u00e0u xanh, nay \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 \u0111\u1ee9c Ho\u00e0ng khung, hai m\u1eb7t b\u1eb1ng v\u1ea3i xanh, r\u01b0\u1eddng c\u1ed9t l\u00e0m b\u1eb1ng g\u1ed7 t\u1ed1t\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e0m t\u1eadp Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p. L\u1ea5y : \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n sung l\u00e0m T\u1ed5ng t\u00e0i ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu l\u00e0m Ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u00e0i ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quang v\u00e0 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 tham bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng sung ch\u1ee9c To\u1ea3n tu. (L\u1ec7 c\u0169, ch\u00e9p \u0111\u1eb1ng t\u1ea3, l\u1ea5y 4 ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf trong N\u1ed9i c\u00e1c. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, l\u1ea5y thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c 2 ng\u01b0\u1eddi, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt 1 ng\u01b0\u1eddi, vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m 1 ng\u01b0\u1eddi ; n\u0103m nay l\u1ea5y thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c 3 ng\u01b0\u1eddi, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt 1 ng\u01b0\u1eddi). Tr\u01b0\u1edbc kia, t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n xin l\u1ea5y T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang sung c\u1eed v\u00e0o c\u00e1c ch\u1ee9c tr\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u1ecdc \u0111i\u1ec7p c\u1ee7a ho\u00e0ng tri\u1ec1u, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 to t\u00e1t, ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n gi\u00e0 c\u1ea3 v\u00e0 c\u00f3 h\u1ecdc th\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m\u201d. L\u1ea1i sai c\u1eed l\u1ea1i. Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, vua cho l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn C\u1ea9n am t\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec3n c\u0169, t\u00f9y vi\u1ec7c s\u1eeda \u0111\u1ed5i b\u1ed5 sung. M\u1ed7i b\u1ea3n d\u00e2ng l\u00ean, vua l\u1ea1i ph\u00ea b\u1ea3o, r\u1ea5t khen. Khi l\u00e0m xong t\u1eadp Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p, vua th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c th\u1ee9 sa, tr\u1eebu v\u00e0 b\u1ea1c l\u1ea1ng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. (C\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c 3 s\u00fac sa m\u00e0u, 2 cu\u1ed9n tr\u1eebu m\u00e0u, 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; M\u1eadu \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u1ea5m sa m\u00e0u, 1 cu\u1ed9n tr\u1eebu, 15 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Quang \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u1ea5m sa m\u00e0u, 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; duy C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng b\u1ecb can c\u1ee9u, ph\u1ea3i giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng ; vi\u1ebft \u0111\u1eb1ng t\u1ea3, thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf Vi\u1ec7n, \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Trung, Nguy\u1ec5n Kim Gi\u00e1m m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng sa hoa nam 2 cu\u1ed9n, b\u1ea1c 7 l\u1ea1ng).<\/p>\n<p>Sai quan l\u00e0m t\u1eadp T\u00f4n ph\u1ea3, l\u1ea5y L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9m sung ch\u1ee9c To\u1ea3n tu trong ph\u1ee7, nhi\u1ec1u ch\u1ed7 sai l\u1ea7m, b\u1ecdn Tr\u1ecb \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Cho Tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, do b\u1ea3n ch\u1ee9c, hi\u1ec7p l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3. Hi\u1ec7p l\u00fd tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u00e0m vi\u1ec7c l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, cho n\u00ean l\u1ea5y Ho\u1ea1t \u0111\u1ec3 thay.<\/p>\n<p>Cho : H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung ch\u1ee9c Ch\u00e1nh s\u1ee9 sang nh\u00e0 Thanh ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 sung Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0 Ph\u1ea1m Chi H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed5i l\u00e0m H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c Th\u1ecb \u0111\u1ed9c l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang th\u0103ng th\u1ee5 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 sung l\u00e0m Ph\u00f3 s\u1ee9 nh\u1ea5t v\u00e0 nh\u00ec.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 V\u0169 \u0110\u1ee9c Nhu ph\u1ea3i t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. V\u00ec Nhu kh\u00f4ng soi x\u00e9t, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ea7y t\u1edb nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t, tha k\u1ebb t\u00f9 ph\u1ea1m. R\u1ed3i \u0111\u00f3, Nhu l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi ra l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Thanh H\u00f3a l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ea1p l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 ; \u00e1n s\u00e1t Ph\u1ea1m Gia K\u1ef7, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Thanh H\u00f3a ; Lang trung ty V\u00f5 tuy\u1ec3n b\u1ed9 Binh Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Thanh H\u00f3a ; B\u1ed1 ch\u00ednh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ; quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch b\u1ed5 th\u1ee5 B\u1ed1 ch\u00ednh Kh\u00e1nh H\u00f2a ; \u00e1n s\u00e1t Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u1ea5y ; quy\u1ec1n Lang trung ty Kinh tr\u1ef1c b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 Ph\u00fa Y\u00ean ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u1ed9i th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty V\u00f5 tuy\u1ec3n b\u1ed9 Binh ; Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 th\u0103ng quy\u1ec1n C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00fac \u0111\u1ebfn Thanh H\u00f3a, qu\u1ea3n nh\u1eadn v\u00e0 \u0111\u00e1p chi\u1ebfc thuy\u1ec1n Th\u1ecd H\u1ea1c \u0111em v\u1ec1 Kinh (do tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y t\u1ec9nh Thanh ch\u1ebf t\u1ea1o).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i s\u1edf \u0110\u1ed3 th\u01b0 \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0m s\u1edf B\u00ed th\u01b0.<\/p>\n<p>S\u00e1ch c\u00f4ng, s\u1edb s\u00e1ch \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb m\u1ed1i m\u1ecdt. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb x\u1eed, \u0110\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng, ph\u1ea1t c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. S\u00e1ch c\u00f4ng th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em ng\u00e0y gi\u1edd an t\u00e1ng Thi\u1ebfu s\u01b0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tu\u00e2n chuy\u1ec3n t\u00e2u l\u00ean. Vua sai T\u1eeb t\u1ebf s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1eadt kh\u00e2m m\u1ec7nh \u0111i \u0111\u1ebfn, cho t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u ; l\u1ea1i cho m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 vua l\u00e0m \u0111\u1ec3 vi\u1ebfng v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ea1o s\u1eafc \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5 ph\u1ea7n ho\u00e0ng, khi cho tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u t\u1ebf th\u00ec tuy\u00ean \u0111\u1ecdc l\u00ean ; c\u00f2n m\u1ed9t \u0111\u1ea1o gi\u1ea5y r\u1ed3ng, ph\u00e1t giao cho con ch\u00e1u nh\u1eadn gi\u1eef \u0111\u1ec3 l\u00e0m gia b\u1ea3o m\u00e3i m\u00e3i. L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTi\u00ean sinh l\u00e0 b\u1eadc k\u1ef3 c\u1ef1u ba tri\u1ec1u, tu\u1ed5i v\u00e0 \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec1u h\u01a1n c\u1ea3 ; ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, khi tr\u1eabm c\u00f2n nu\u00f4i ch\u00ednh \u0111\u1ea1o \u1edf \u0110\u00f4ng cung, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u nh\u1edd ti\u00ean sinh tr\u00ecnh b\u00e0y \u0111\u1ea1o ph\u1ea3i ; kh\u00f4ng ng\u1edd ti\u00ean sinh ra \u0111i l\u1ea7n n\u00e0y, tr\u1edf th\u00e0nh v\u0129nh bi\u1ec7t ! V\u0103n th\u01a1 n\u00e0y \u0111\u1ec1u do tr\u1eabm s\u00e1ng t\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u00e0m vinh \u0111i\u1ec3n v\u1ec1 vi\u1ec7c tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o, t\u00f4n hi\u1ec1n ; m\u00e0 h\u00e0nh tr\u1ea1ng tr\u01b0\u1edbc sau, m\u1ed9t l\u00f2ng trung hi\u1ebfu c\u1ee7a ti\u00ean sinh \u0111\u1ee7 c\u1ea3 \u1edf \u0111\u1ea5y, n\u00ean kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u00e1, \u0111\u1ec3 m\u00e3i v\u1ec1 sau\u201d. B\u00e8n giao cho b\u1ed9 L\u1ec5, b\u1ed9 C\u00f4ng b\u00e0n k\u1ef9 vi\u1ec7c kh\u1eafc bia, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ch\u00e9p b\u00e0i th\u01a1, l\u1eddi d\u1ee5 giao cho quan t\u1ec9nh kh\u1eafc v\u00e0o bia \u0111\u00e1 d\u1ef1ng \u1edf qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng ti\u00ean sinh, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p c\u00e1i c\u00f4ng l\u00e0 th\u1ea7y h\u1ecdc ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Cho V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 Ho\u00e0ng L\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 V\u0169 L\u00e2u th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 L\u00e2m.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 ph\u1ea9m ph\u1ee5c quan v\u0103n, quan v\u00f5. L\u1ec7 c\u0169, quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 b\u1ed5 th\u1ee5 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean th\u00ec m\u0169, \u0111ai, \u00e1o, xi\u00eam c\u0169ng nh\u01b0 quan \u1edf trong Kinh ; quan ngo\u00e0i, duy ch\u1ee9c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 th\u1ef1 h\u00e0m hay quy\u1ec1n nhi\u1ebfp, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu ph\u1ea9m, ch\u1ebf ph\u1ea9m ph\u1ee5c c\u1ea5p cho, so v\u1edbi th\u1ef1 h\u00e0m \u1edf Kinh c\u00f3 kh\u00e1c. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t m\u0169 \u00e1o, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ee9c, nh\u1eefng v\u1ebb l\u1ea1 nh\u01b0 th\u00eau rau t\u1ea3o, h\u00ecnh l\u1ea1 nh\u01b0 th\u00eau l\u01b0\u1ee1i b\u00faa, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00e0 c\u00f3 v\u0103n v\u1eadt ; th\u1ebf m\u00e0 ho\u1eb7c ph\u1ea9m h\u00e0m h\u01a1i k\u00e9m m\u00e0 s\u1eafc ph\u1ee5c gi\u1ed1ng nhau, ho\u1eb7c ph\u1ea9m h\u00e0m t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00e0 \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u00f3 kh\u00e1c ! V\u1eady n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ecbnh r\u00f5, \u0111\u1ec3 t\u1ecf th\u1ee9 b\u1eadc\u201d. Quan b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, cho l\u00e0 m\u0169, \u0111ai th\u00ec trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng, b\u1ea1c v\u00e0 b\u00f4ng hoa l\u1edbn b\u00e9 l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc (th\u00ed d\u1ee5, c\u00e1c m\u0169 : nh\u1ea5t ph\u1ea9m th\u00eam c\u00e1i c\u1ea7u m\u0169 b\u1eb1ng v\u00e0ng, b\u00f4ng hoa h\u01a1i l\u1edbn ; nh\u1ecb ph\u1ea9m b\u1ecf c\u00e1i c\u1ea7u b\u1eb1ng v\u00e0ng, b\u00f4ng hoa h\u01a1i k\u00e9m ; \u0111ai th\u00ec nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, trang s\u1ee9c xen l\u1eabn c\u1ea3 v\u00e0ng b\u1ea1c, tam ph\u1ea9m to\u00e0n b\u1eb1ng b\u1ea1c, t\u1ee9 ng\u0169 ph\u1ea9m xen l\u1eabn v\u1eeba b\u1ea1c v\u1eeba \u0111\u1ed3ng). \u00e1o, xi\u00eam th\u00ec b\u1eb1ng \u0111o\u1ea1n, v\u00f3c hoa, th\u00eau t\u1ee9 linh ho\u1eb7c con giao long, v\u00e0 m\u00e0u s\u1eafc th\u00ec l\u1ea5y s\u1eafc \u0111\u1ecf s\u1eafc t\u00eda l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc (th\u00ed d\u1ee5 c\u00e1c h\u1ea1ng \u00e1o : tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean b\u1eb1ng \u0111o\u1ea1n th\u00eau t\u1ee9 linh ; t\u1ee9 ph\u1ea9m b\u1eb1ng v\u00f3c th\u00eau con giao long ; ng\u0169 ph\u1ea9m b\u1eb1ng v\u00f3c hoa ; l\u1ee5c ph\u1ea9m b\u1eb1ng v\u00f3c tr\u01a1n. C\u00e1c h\u1ea1ng xi\u00eam : nh\u1ea5t, nh\u1ecb ph\u1ea9m b\u1eb1ng l\u01b0\u01a1ng sa m\u00e0u m\u1ed9c h\u1ed3ng, 5 s\u1eafc th\u00eam v\u00e0ng ; tam ph\u1ea9m b\u1eb1ng l\u01b0\u01a1ng sa m\u00e0u m\u1ed9c h\u1ed3ng, 5 s\u1eafc th\u00eam v\u00e0ng ; t\u1ee9 ph\u1ea9m b\u1eb1ng l\u01b0\u01a1ng sa m\u00e0u lam s\u1eabm, 5 s\u1eafc th\u00eam v\u00e0ng). Tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, h\u1ed1t b\u1eb1ng ng\u00e0 ; t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng h\u1ed1t b\u1eb1ng g\u1ed7 th\u1ebfp b\u1ea1c. C\u00f2n th\u1ef1 h\u00e0m \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u0169 m\u00e0 m\u1eb7c. Ngh\u1ecb \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c vi\u00ean quan th\u0103ng th\u1ef1 th\u00ec chi\u1ebfu ph\u1ea9m, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 c\u1ea5p cho quan ph\u1ee5c ; \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m th\u00ec chi\u1ebfu theo tr\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Ngo\u00e0i ra theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh\u201d. R\u1ed3i l\u1ea1i chu\u1ea9n cho th\u1ee9 b\u1eadc th\u1ef1 h\u00e0m \u1edf d\u01b0\u1edbi h\u1ea1ng th\u1ef1c th\u1ee5, gia h\u00e0m th\u00ec chi\u1ebfu tr\u1eadt c\u1ee7a m\u00ecnh m\u00e0 \u0111\u1ee9ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i. L\u1ea1i sai b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 L\u1ec5 c\u00f9ng N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh ; \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tuy\u00ean ph\u1ee7 v\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh, n\u00ean c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o c\u0169ng theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u00ean.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung th\u0103ng th\u1ee5 L\u00e3nh binh V\u0129nh Long ; Ph\u00f3\u00a0 qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 H\u1eefu An Giang l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u1eefu L\u1ec5 th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang ; th\u00ed sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 T\u1ea3 An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng \u0110i\u1ec1u sung ch\u1ee9c th\u00ed sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 \u1edf c\u01a1 H\u1eefu ; Cai \u0111\u1ed9i \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt th\u0103ng th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 ; B\u00e1t \u0111\u1ed9i Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf c\u01a1 T\u1ea3 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0m th\u0103ng th\u1ee5 Cai \u0111\u1ed9i \u1edf \u0111\u1ed9i Trung v\u1ec7 nh\u1ea5t dinh Ti\u1ec1n phong ; vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c (L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec can \u00e1n, ph\u1ea3i ph\u00e1t l\u00e0m binh \u1edf dinh K\u1ef3 v\u00f5) l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ra l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i T\u1ea3, v\u1ec7 Nh\u1ecb, dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p><a>T\u1eadp th\u1ec9nh an c\u1ee7a B\u1ed1 ch\u00ednh Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh tr\u1ed1n sang ng\u1ee5 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn n\u01a1i giao d\u1ecbch, l\u01b0u th\u00f4ng h\u00e0ng h\u00f3a gi\u1eefa hai b\u00ean, nh\u01b0ng l\u00e0m cho nh\u1eefng c\u1eed \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ti\u1ebft l\u1eadu. V\u1eady xin cho c\u1ea5m h\u1eb3n\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u00fa \u00fd x\u1ebfp \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, l\u00e0 \u1edf ch\u1ed7 cao xa to t\u00e1t, \u0111\u00e2u c\u00f3 k\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng h\u1eb1ng ng\u00e0y v\u00e0 l\u1ee3i b\u00e9 nh\u1ecf. N\u1ebfu kh\u00f4ng cho giao d\u1ecbch th\u00ec gian th\u01b0\u01a1ng c\u00e0ng nhi\u1ec1u, t\u1ec7 \u1ea5y c\u0169ng ngang nhau. Hu\u1ed1ng chi ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111\u1ebfn tr\u00fa ng\u1ee5, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3, ch\u00fang mu\u1ed1n nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 nom d\u00f2m ta, c\u0169ng c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec ! Nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 d\u00f2 h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ecbch, c\u1ed1t \u1edf x\u1eed tr\u00ed cho kh\u00e9o. V\u1eady sai hai h\u1ea1t An Giang, T\u00e2y Ninh chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean bi\u1ec7n n\u00ean b\u00ed m\u1eadt ph\u00f2ng ng\u1eeba h\u01a1n n\u1eefa, ch\u1edb \u0111\u1ec3 t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean ti\u1ebft l\u1eadu\u201d.<\/a><\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1eadp \u0111\u1ed9i H\u01b0\u1edbng Ngh\u0129a \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, qu\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u01b0u, \u0111\u1ed3, t\u00f9 \u0111\u01b0\u1ee3c tha, ph\u00e1t giao cho qu\u00e2n th\u1ee9 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i g\u1ed3m h\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi ; sau khi vi\u1ec7c y\u00ean, chia ra s\u1eafp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n\u00a0 l\u00e0m 6 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169, L\u1ee5c, ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi m\u1ea1nh gi\u1ecfi cho l\u00e0m qu\u1ea3n su\u1ea5t, r\u1ed3i tr\u00edch s\u1ed1 \u201cru\u1ed9ng ch\u01b0a cho ai\u201d c\u1ea5p cho \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0103n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, g\u1eb7p ti\u1ebft Thanh minh. Vua \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t. L\u1ea1i y\u1ebft l\u0103ng C\u01a1 Th\u00e1nh, l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng ; l\u1ec5 xong, vua v\u1ec1 cung.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch r\u1eb1ng : \u201cQuan l\u00e0 T\u00f4n th\u1ea5t t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec con c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7, ph\u1ea3i n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t ban \u01a1n\u201d. B\u00e8n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 tra x\u00e9t b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, con quan ph\u1ea9m n\u00e0o n\u00ean b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c g\u00ec, t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng\u201d. V\u1ec1 sau, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 quan b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n xin : T\u1eeb nay, ph\u00e0m quan v\u0103n v\u00f5 h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean kh\u00f4ng k\u1ec3 c\u00f3 hay kh\u00f4ng phong t\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5, nh\u01b0ng chi\u1ec3u theo quan ch\u1ee9c ph\u1ea9m h\u00e0m l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc : ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m ; t\u00f2ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m ; ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m ; t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m ; ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m ; t\u00f2ng tam ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m t\u00f2ng th\u1ea5t ph\u1ea9m ; ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m ; t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m th\u00ec m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5 h\u00e0m t\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m. C\u00e1c h\u1ea1ng tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a v\u1ee3 c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba \u1ea5m ; n\u1ebfu con tr\u01b0\u1edfng c\u00f3 c\u1edb, th\u00ec l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con th\u1ee9 c\u1ee7a v\u1ee3 c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba \u1ea5m ; n\u1ebfu v\u1ee3 c\u1ea3 kh\u00f4ng c\u00f3 con, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a v\u1ee3 th\u1ee9 ; n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00ec cho l\u1ea5y con th\u1ee9 c\u1ee7a v\u1ee3 th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba \u1ea5m. N\u1ebfu \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u1ebft th\u00ec cho 1 ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba \u1ea5m, nh\u01b0ng k\u00e9m \u0111i m\u1ed9t b\u1eadc \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t. Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m b\u1ed5, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1eeb 20 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, do T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 s\u00e1t h\u1ea1ch, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng l\u1ee5c d\u1ee5ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u r\u00f5, ch\u1edd Ch\u1ec9. Ngh\u1ecb n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1eafp con \u0111\u00ea t\u01b0 m\u1edbi \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, H\u01b0ng Y\u00ean. \u0110\u00ea c\u0169 \u1edf c\u00e1c x\u00e3 B\u1ec9nh Trung, Ng\u00f4 X\u00e1 thu\u1ed9c Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 \u1ee9ng L\u00f4i, Thi\u1ec7n Phi\u1ebfn thu\u1ed9c H\u01b0ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u l\u1edf. Sai \u0111\u1eafp \u0111\u00ea t\u01b0 m\u1edbi \u0111\u1ec3 gi\u1eef (\u0111\u00ea t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh d\u00e0i 160 tr\u01b0\u1ee3ng ; \u0111\u00ea t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean d\u00e0i 486 tr\u01b0\u1ee3ng).<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai s\u1eeda sang \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea \u0111\u00e3 b\u1ecf \u1edf Thanh Tr\u00ec. \u0110\u00ea n\u00e0y v\u1ed1n l\u00e0 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1eafp, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh b\u1ecf l\u00e0m \u0111\u00ea t\u01b0, \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed3i \u0111\u1eafp kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 ; quan t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i l\u1ea1i xin \u0111em l\u00e0m \u0111\u00ea c\u00f4ng, chi ti\u1ec1n kho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 s\u1eeda sang. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Sai quan trong Kinh kh\u00e1m l\u1ea1i c\u00e1c m\u1ecf \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c m\u1ecf v\u00e0ng, m\u1ecf b\u1ea1c, kh\u00ed m\u1ea1ch ch\u01b0a \u0111\u1ee7, hi\u1ec7n nay tr\u01b0ng khai 9 n\u01a1i, xin theo nh\u01b0 ng\u1ea1ch c\u0169 ; ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u \u0111\u1eafp l\u1ea5p l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c m\u1ecf \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean, so s\u00e1nh c\u00f2n h\u01a1n h\u1ea1t kh\u00e1c, m\u00e0 quan t\u1ec9nh th\u01b0\u1eddng n\u00f3i l\u00e0 kh\u00ed m\u1ea1ch ch\u01b0a \u0111\u1ee7, hi\u1ec7n s\u1ed1 tr\u01b0ng khai kh\u00f4ng th\u1ea5y nhi\u1ec1u h\u01a1n ch\u1ed7 \u0111\u1eafp l\u1ea5p s\u1ebd khai \u0111\u1ec3 l\u1ea5y, t\u1ea1i sao th\u1ebf ?\u201d. B\u00e8n sai Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u00f4ng D\u1ef1, Phan Trinh, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n Trung Ng\u1ea1n (con Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu), Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Di\u1ec5m \u0111\u1ebfn h\u1ed9i kh\u00e1m. R\u1ed3i \u0111\u00f3 C\u00f4ng D\u1ef1 can \u00e1n, ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1 ; Phan Trinh, Trung Ng\u1ea1n \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft (Trinh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n, Ng\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng ch\u1ee9c Lang trung) ; Di\u1ec5m v\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean v\u00e0o m\u1ed9t t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i giao b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n l\u1ea1i : Ba s\u1edf ph\u1ea3i t\u00ednh t\u0103ng thu\u1ebf (m\u1ecf v\u00e0ng Thu\u1ea7n Mang, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng 11 l\u1ea1ng, nay th\u00eam 1 l\u1ea1ng ; m\u1ecf v\u00e0ng T\u1ed1ng Tinh, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c 130 l\u1ea1ng, nay th\u00eam 70 l\u1ea1ng ; m\u1ecf b\u1ea1c Ng\u00e2n S\u01a1n, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c 400 l\u1ea1ng, nay th\u00eam 50 l\u1ea1ng. B\u1ed1n s\u1edf v\u1eabn theo ng\u1ea1ch thu\u1ebf c\u0169 (m\u1ecf v\u00e0ng Kim H\u1ec9, n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng 20 l\u1ea1ng ; m\u1ecf v\u00e0ng B\u1eb1ng Th\u00e0nh, n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng 15 l\u1ea1ng ; m\u1ecf ch\u00ec C\u1ea3m L\u1ea1c, n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c 100 l\u1ea1ng ; m\u1ecf b\u1ea1c B\u00f4ng Ng\u00e2n, n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c 180 l\u1ea1ng). Ba s\u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eafp k\u00edn, nay l\u1ea1i cho khai (m\u1ecf v\u00e0ng B\u1ea3o Nang, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng 6 l\u1ea1ng ; m\u1ecf v\u00e0ng S\u1ea3ng M\u1ed9c, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng v\u00e0ng 7 l\u1ea1ng ; m\u1ecf b\u1ea1c Ph\u01b0\u1edbc S\u01a1n, l\u1ec7 c\u0169 n\u1ed9p thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c 100 l\u1ea1ng). Ngo\u00e0i ra nh\u1eefng m\u1ecf n\u00e0o kh\u00ed m\u1ea1ch ch\u01b0a th\u1ecbnh th\u00ec cho \u0111\u1eafp k\u00edn l\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n, ch\u00e2u kh\u00e1m l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u00fang s\u1ef1 th\u1ef1c, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng, ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Quan khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n Kim Chung t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c t\u00edch tr\u1eef l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch l\u1edbn c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, m\u00e0 vi\u1ec7c thu thu\u1ebf, n\u1ed9p thu\u1ebf th\u00ec n\u00ean t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t xa hay g\u1ea7n, t\u1eeb Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn Bi\u00ean H\u00f2a, trong m\u1ed9t t\u1ec9nh, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng c\u00e1ch tr\u1edf, thu n\u1ed9p r\u1ea5t kh\u00f3. Xin th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh, nh\u01b0 huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, huy\u1ec7n Ninh H\u00f2a \u1edf Kh\u00e1nh H\u00f2a, huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Tuy \u1edf Bi\u00ean H\u00f2a, huy\u1ec7n B\u1ed3ng S\u01a1n \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u l\u1eadp kho ri\u00eang \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n m\u00e0 n\u1ed9p ; g\u1eb7p khi ph\u1ea3i b\u00e1n ra, \u0111ong v\u00e0o v\u00e0 l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng quan qu\u00e2n \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 l\u0129nh \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n ti\u1ec7n\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n cho \u0111\u1eb7t kho ri\u00eang, \u0111\u1ec3 n\u01a1i n\u00e0o \u1edf xa c\u00e1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n m\u00e0 n\u1ed9p, ph\u00f2ng khi b\u1ea5t k\u1ef3 b\u00e1n ra, \u0111ong v\u00e0o ; nay n\u1ebfu c\u00e1c huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t kho, ch\u1eb3ng l\u00e0 phi\u1ec1n l\u1eafm \u01b0 ?\u201d. L\u1ea1i sai b\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t k\u1ef9, c\u0169ng cho l\u00e0 l\u00e0m th\u1ebf kh\u00f4ng ti\u1ec7n, b\u00e1c \u0111i.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 sai so\u1ea1n b\u1ed9 V\u1eadn ph\u1ee7((1) T\u1ee9c V\u1eadn th\u01b0 n\u00f3i tr\u00ean.1), nay n\u00ean \u0111em tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t v\u1ea7n ch\u1eef \u0111\u00f4ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 tra k\u1ef9 c\u00e1c ch\u1eef \u1edf tr\u00ean \u1ea5y hay d\u01b0\u1edbi \u1ea5y nh\u01b0 \u201cs\u01a1n \u0111\u00f4ng, t\u1ed3 \u0111\u00f4ng, \u0111\u00f4ng b\u00edch, \u0111\u00f4ng t\u00e1c\u201d, xem c\u00e1c ch\u1ed7 xu\u1ea5t x\u1ee9 v\u00e0 \u00e2n ngh\u0129a, ch\u1eef n\u00e0o ch\u1eef \u1ea5y ch\u00fa th\u00edch r\u00f5 r\u00e0ng, vi\u1ebft ra ti\u1ebfn l\u00ean tr\u1eabm xem\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh r\u1eb1ng : L\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0m th\u00eam quy\u1ec3n \u201cV\u0103n quy t\u1ef1 v\u1eadn\u201d c\u1ed1t \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung v\u00e0o ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u1ee7 c\u1ee7a c\u00e1c s\u00e1ch V\u1eadn ph\u1ee7, ph\u1ea3i n\u00ean tham kh\u1ea3o c\u00e1c t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, t\u00ecm x\u00e9t r\u1ed9ng r\u00e3i, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 b\u1ecf s\u00f3t l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i ; c\u00f2n ch\u00fa th\u00edch nh\u01b0 v\u1ea7n \u201cnh\u1ea5t \u0111\u00f4ng\u201d th\u00ec c\u00f3 ch\u1eef \u201ct\u1ed3 \u0111\u00f4ng\u201d ch\u1eef \u1edf Kinh Thi, ch\u1eef \u201cm\u00e3 th\u1ee7 \u0111\u00f4ng\u201d ch\u1eef \u1edf T\u1ea3 truy\u1ec7n, ho\u1eb7c \u201cH\u00e0n thi\u201d, \u201c\u0110\u1ed7 thi\u201d n\u00ean chua b\u1eb1ng hai ch\u1eef, \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi xem bi\u1ebft c\u00f3 xu\u1ea5t x\u1ee9 m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng c\u1ea7n d\u1eabn nhi\u1ec1u c\u1ea3 c\u00e2u l\u00e0m g\u00ec ; \u0111\u00f4i khi g\u1eb7p ch\u1eef t\u00ean h\u00fay c\u00e1c mi\u1ebfu v\u00e0 t\u00ean h\u00fay nh\u00e0 vua, \u1edf ch\u00ednh v\u0103n th\u00ec vi\u1ebft c\u00e1c ch\u1eef b\u00ean t\u1ea3 th\u1ebf n\u00e0y b\u00ean h\u1eefu th\u1ebf n\u00e0y, c\u00f2n nh\u01b0 ch\u1eef chua nh\u1ecf th\u00ec n\u00ean khoanh m\u1ed9t v\u00f2ng tr\u00f2n v\u00e0o ch\u1eef \u1ea5y \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t ; c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean s\u1ee9c thu\u1ed9c vi\u00ean vi\u1ebft v\u1ea7n \u201cnh\u1ea5t \u0111\u00f4ng\u201d ti\u1ebfn tr\u00ecnh, ch\u1edd xin ph\u00ea chu\u1ea9n\u201d.<\/p>\n<p>Di chuy\u1ec3n, l\u00e0m l\u1ea1i l\u1ea7u Nh\u1eadt Th\u00e0nh sang b\u1edd ph\u00eda b\u1eafc h\u1ed3 sau. Sai quy\u1ec1n Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c \u1ea5y. L\u1ea7u Nh\u1eadt Th\u00e0nh \u1edf b\u00ean h\u1eefu cung Kh\u00e1nh Ninh, tr\u01b0\u1edbc kia sai truy\u1ec1n phi\u1ebfu d\u1ee5 cho b\u1ed9 C\u00f4ng di chuy\u1ec3n \u0111i v\u00e0 l\u00e0m l\u1ea1i, l\u00e2u kh\u00f4ng th\u1ea5y tr\u00ecnh l\u00ean, h\u1ecfi \u0111\u1ebfn th\u00ec l\u1ea1i n\u00f3i l\u00e0 g\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u1ee7 ; \u0111\u1ebfn khi ki\u1ec3m l\u1ea1i g\u1ed7 \u1edf kho g\u1ed7, th\u00ec hi\u1ec7n v\u1eabn c\u00f2n nhi\u1ec1u. Vua gi\u1eadn l\u1eafm, qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cDi chuy\u1ec3n \u0111i, l\u00e0m l\u1ea1i l\u1ea7n n\u00e0y, ch\u1eb3ng qua l\u00e0 vi\u1ec7c s\u1eeda ch\u1eefa b\u00e9 nh\u1ecf ; quan \u1edf b\u1ed9 n\u1ebfu cho vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 kh\u00f4ng n\u00ean th\u00ec c\u00f3 ng\u1ea1i g\u00ec m\u00e0 kh\u00f4ng gi\u00e3i b\u00e0y can ng\u0103n ? Tr\u1eabm \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1eb5n l\u00f2ng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp nh\u1eadn. Nh\u01b0 v\u1eady h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i t\u1ed1t \u01b0 ? Th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u00e3 kh\u00f4ng theo Ch\u1ec9 truy\u1ec1n, l\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 \u0111\u1eb7t \u0111i\u1ec1u ra, h\u1ea7u nh\u01b0 mu\u1ed1n ch\u1ed1ng m\u1ec7nh l\u1ec7nh ?\u201d. Li\u1ec1n sai \u0111\u00f3ng g\u00f4ng Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng \u1edf vi\u1ec7n Th\u1ecb l\u1eadu b\u00ean t\u1ea3, r\u1ed3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 s\u1ee9c h\u1ecfi. Qu\u1ed1c D\u1ee5ng xin nh\u1eadn t\u1ed9i, b\u1ed7ng l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c tha. B\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n \u0111\u1ecbnh : Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3u \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng hai c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Cho : Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Ti\u00ean H\u01b0ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u00f2a S\u1eaft (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7m) th\u0103ng b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n \u0110\u01b0\u1eddng th\u0103ng b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng tra k\u1ef9 s\u1eafc th\u1ea7n th\u1edd t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc trong h\u1ea1t m\u00ecnh. Tr\u01b0\u1edbc kia d\u00e2n h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh c\u00f3 th\u1edd ng\u1ee5y qu\u1ef7 (Nguy\u1ec5n S\u0129 Ph\u00fa, Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c C\u1ed5n), \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed9 L\u1ec5 tra x\u00e9t ra. Vua cho r\u1eb1ng th\u1ea7n hi\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, ho\u1eb7c do nh\u00e0 M\u1ea1c v\u00e0 T\u00e2y S\u01a1n ti\u1ebfm phong danh hi\u1ec7u, v\u0103n t\u1ef1 c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1eef b\u1ed9i ngh\u1ecbch, b\u00e8n sai quan \u1edf b\u1ed9 ch\u1ecdn k\u1ef9 c\u00e1c s\u1eafc th\u1ea7n, \u0111\u00e1nh h\u1ee7y \u0111i 300 \u0111\u1ea1o. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 ch\u00ednh th\u1ea7n, nh\u01b0ng s\u1eafc v\u0103n do b\u1ecdn ti\u1ebfm ng\u1ee5y phong cho. Trong kho\u1ea3ng u minh, ch\u1eafc th\u1ea7n c\u0169ng ch\u1eb3ng nh\u1eadn s\u1ef1 c\u00e0n b\u1eady \u1ea5y. Duy c\u00f3 s\u1ef1 t\u00edch \u0111\u00e3 khai t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, sao l\u1ea1i c\u00f3 nhi\u1ec1u s\u1ef1 ph\u1ee9c t\u1ea1p ! Vi\u1ec7c kh\u00e1c gi\u1ed1ng th\u1ebf, ch\u1eafc c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt. V\u1eady n\u00ean th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : tra x\u00e9t k\u1ef9 s\u1eafc c\u0169 t\u1eeb n\u0103m Th\u1ecbnh \u0110\u1ee9c \u0111\u1eddi c\u1ed1 L\u00ea tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m v\u0103n t\u1ef1 qu\u00ea k\u1ecbch v\u00e0 g\u1eb7p ch\u1eef h\u00fay m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua r\u1ed3i th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ea7n x\u00e9t k\u1ef9 ; n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00e0o thu\u1ed9c v\u1ec1 b\u1ea3n tri\u1ec1u m\u00e0 d\u00f9ng ch\u1eef nh\u1ea7m b\u1eady v\u00e0 c\u00f3 ti\u1ebfm hi\u1ec7u c\u1ee7a nh\u00e0 M\u1ea1c, nh\u00e0 T\u00e2y S\u01a1n, ho\u1eb7c vi\u1ec7c n\u00e0o h\u01a1i gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ec1u h\u1ee7y b\u1ecf \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLVII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3. Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : T\u1eeb nay, ph\u00e0m ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i tu\u1ea7n du, c\u00e1c vi\u00ean tu\u1ea7n tra c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y b\u1ed9, cho quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u01a1i h\u00e0nh dinh l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Sai h\u1ecfi t\u00ecm con ch\u00e1u h\u1ecd M\u1ea1c [C\u1eedu]. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cL\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1edf \u0111\u1ea5t \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 c\u00f3 c\u00f4ng t\u1ed1t, n\u00ean x\u00e9t \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y\u201d. B\u00e8n sai h\u1ecfi \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 t\u00e0i c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3, L\u0129nh ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng d\u00f5i ch\u00ednh l\u00e0 M\u1ea1c V\u0103n Phong, \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n cho \u1ea5m th\u1ee5 ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, theo sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>D\u1ee5 cho \u1edf Kinh, t\u1eeb ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u x\u00e9t xem cai \u0111\u1ed9i, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u00e1c dinh, v\u1ec7 c\u00f3 ai t\u00e0i ngh\u1ec7 gi\u1ecfi, sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c v\u00e0 \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c th\u1ef1c c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec cho c\u1eed ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh bi\u1ebft. M\u1ed7i vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eadu th\u1eafng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n l\u00e0 Phan B\u00e1ch l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ch\u1ea5n v\u0169 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>C\u00e1c vi\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef T\u00e2y Ninh l\u00e0 quy\u1ec1n Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c \u1edf Nam Th\u00e1i, t\u00ean l\u00e0 Bang, \u1ee7y th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n c\u00f9ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf n\u01a1i giao d\u1ecbch l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u00c1ng, Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u c\u00f9ng h\u1eb9n g\u1eb7p \u1edf khu r\u1eebng thu\u1ed9c \u0111\u1ed3n g\u1ea7n, b\u1ea9m r\u00f5 vi\u1ec7c xin ti\u1ebfp vi\u1ec7n. B\u1ecdn th\u1ea7n li\u1ec1n ph\u00e1i \u1ee7y Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Nh\u00e0n \u0111em 15 t\u00ean l\u00ednh \u0111i c\u00f9ng. Sau \u0111\u00f3, c\u1ee9 t\u00ean \u1ea5y v\u1ec1 b\u00e1o th\u00ec khi \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng kho\u00e1ng b\u00ean ngo\u00e0i r\u1eebng, g\u1eb7p t\u00ean Bang c\u00f9ng n\u00f3i chuy\u1ec7n ; \u0111\u1ebfn khi v\u1ec1, nghe th\u1ea5y t\u00ean Bang th\u1ed5i c\u00f2i, \u1edf trong r\u1eebng ti\u1ebfng h\u00f4 to c\u00f9ng n\u1ed5i l\u00ean, s\u00fang b\u1eafn t\u1ee9 tung, b\u1eafn tr\u00fang v\u00e0o ng\u1ef1a c\u1ee7a Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u \u0111ang c\u01b0\u1ee1i, B\u00e1 H\u1ef1u ng\u00e3 ng\u1ef1a, b\u1ecb ch\u00fang mang \u0111i. \u0110\u00e3 t\u01b0 cho t\u1ec9nh An Giang, t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u0110\u00f4n Thu\u1eadn huy\u1ec7n Quang H\u00f3a, Quang Phong, ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh ph\u00f2ng gi\u1eef v\u00e0 \u0111i\u1ec1u th\u00eam bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : T\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c Bang, nhi\u1ec1u l\u1ea7n, c\u1ee9 t\u1edd t\u00e2u, h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00f3 l\u00f2ng quy thu\u1eadn, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea7n n\u00e0y v\u00f4 c\u1edb l\u1ea1i n\u00f3i l\u00e0 xin ti\u1ebfp vi\u1ec7n, h\u1eb9n v\u1edbi Nguy\u1ec5n \u00c1ng, Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u c\u00f9ng n\u00f3i chuy\u1ec7n, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn l\u00fac v\u1ec1 l\u1ea1i ch\u1ee5p b\u1eaft B\u00e1 H\u1ef1u, l\u00e0m ra vi\u1ec7c kh\u00f4ng t\u1ed1t. N\u1ebfu b\u1ea3o ch\u00fang mu\u1ed1n g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc th\u00ec b\u1eaft B\u00e1 H\u1ef1u mang \u0111i ph\u1ecfng c\u00f3 l\u1ee3i g\u00ec m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c gian d\u1ed1i \u1ea5y \u0111\u1ec3 mang ti\u1ebfng \u00e1c khi\u1ebfn ai c\u0169ng bi\u1ebft hay sao ? Hu\u1ed1ng chi trong t\u1edd t\u00e2u c\u00f3 n\u00f3i c\u00e1c l\u1eddi : \u201cSau khi \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u1eeb bi\u1ec7t ra v\u1ec1, nghe ti\u1ebfng c\u00f2i th\u1ed5i, trong r\u1eebng ch\u1ee3t c\u00f3 ti\u1ebfng h\u00f4, b\u1eafn ra t\u1ee9 tung\u201d. Kh\u00f4ng hi\u1ec3u t\u00ean Bang l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00e0n b\u1eady nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f3 qu\u1ea3 l\u00e0 c\u00e1i k\u1ebf b\u1eaft B\u00e1 H\u1ef1u \u0111\u1ec3 c\u1ea7u l\u1ee3i kh\u00f4ng ? Hay l\u00e0 b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam d\u00f2 bi\u1ebft t\u00ean Bang c\u00f3 l\u00f2ng h\u01b0\u1edbng thu\u1eadn, b\u00ed m\u1eadt n\u1ea5p ng\u1ea7m, ch\u1ee5p b\u1eaft b\u1ecdn B\u00e1 H\u1ef1u \u0111\u1ec3 ph\u00e1 m\u01b0u \u1ea5y ? Ho\u1eb7c l\u00e0 B\u00e1 H\u1ef1u c\u00f3 g\u00e2y h\u1eddn o\u00e1n g\u00ec v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i x\u1ea3y ra s\u1ef1 t\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf ? \u0110\u1ec1u ch\u01b0a th\u1ec3 bi\u1ebft m\u00e0 t\u00ecnh h\u00ecnh tr\u00ecnh b\u00e0y trong t\u1eadp t\u00e2u \u0111\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n r\u00f5 r\u1ec7t ! Nay giao cho b\u1ecdn Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111em ngay duy\u00ean do sinh s\u1ef1 l\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0 t\u1ef1 t\u00ean n\u00e0o ? B\u1ecdn Man Th\u1ed5 kia l\u00e0m tr\u00f2 tr\u1ed1ng g\u00ec ? V\u00e0, ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u1ee9ng ti\u1ebfp, ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 n\u00e0o, c\u00f3 c\u00f9ng b\u1ecdn kia ch\u1ed1ng c\u1ef1 hay kh\u00f4ng ? N\u01a1i giao d\u1ecbch, c\u00e1c Man Th\u1ed5 hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ea1y tan hay h\u00e3y c\u00f2n giao d\u1ecbch nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, t\u00ecnh h\u00ecnh th\u1ebf n\u00e0o ? L\u1ea1i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi m\u1eadt \u0111i th\u0103m d\u00f2 gi\u1eb7c Man, c\u00f3 \u0111\u1ed9ng t\u0129nh g\u00ec, c\u1ed1t cho x\u00e1c th\u1ef1c, theo t\u1eebng kho\u1ea3n t\u00e2u ti\u1ebfp l\u00ean ngay, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean. C\u00f2n Cao H\u1eefu D\u1ef1c, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n l\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0m vi\u1ec7c h\u1ed3 \u0111\u1ed3, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i l\u1ea1i h\u1ea5p t\u1ea5p s\u1ee3 h\u00e3i, t\u1ea1m cho ghi l\u1ed7i m\u1ed9t l\u1ea7n, nh\u01b0ng truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf. C\u00f2n vi\u1ec7c xin \u0111i\u1ec1u qu\u00e2n t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p th\u00ec giao cho \u0110\u1ed1c th\u1ea7n L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa ph\u00e1i ngay c\u01a1 bi\u1ec1n binh m\u1ed9t v\u1ec7 \u0111i ngay \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf T\u00e2y Ninh \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5m h\u1eb3n n\u01a1i giao d\u1ecbch \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh. Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0111\u1eb7t n\u01a1i giao d\u1ecbch, thu\u1ed9c l\u1ea1i \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u chi\u00eau m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1 gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, c\u00e1c bang th\u1ed5 m\u1ee5c Nam Th\u00e1i c\u0169ng \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ph\u1ee5c ; Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua r\u0103n b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u00f2ng gi\u1eb7c kh\u00f4n l\u01b0\u1eddng, ch\u1edb n\u00ean nh\u1eb9 d\u1ea1 tin ngay, ph\u1ea3i kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1 v\u00e0 \u0111\u1ec3 \u00fd g\u00ecn gi\u1eef\u201d. Khi nghe vi\u1ec7c B\u00e1 H\u1ef1u b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Man b\u1eaft mang \u0111i, b\u00e8n sai quan \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh l\u1ea1i ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 th\u00e1m, r\u1ed3i c\u1ee9 l\u1eddi t\u00e2u : \u201cPhan V\u0103n D\u0169ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb gi\u1eb7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1eeb Nam Vang tr\u1ed1n tho\u00e1t v\u1ec1, c\u00f3 n\u00f3i : \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u00e3 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi t\u00ean l\u00e0 Na L\u0103ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u1ea1o x\u01b0ng l\u00e0 con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea t\u00ean l\u00e0 Ngh\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111em 1.000 qu\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n Quang H\u00f3a, ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh \u0111\u1ec3 m\u01b0u b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi Kinh, kh\u00f4ng th\u1ea5y c\u00f3 c\u1eed \u0111\u1ed9ng g\u00ec. C\u00f2n B\u00e1 H\u1ef1u b\u1ecb b\u1eaft hi\u1ec7n \u0111\u00e3 gi\u1ea3i v\u1ec1 Nam Vang. Khi \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng c\u1edb xin s\u1ebd l\u1ea1i ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u00e1o tr\u1edf th\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, l\u00e0 th\u00f3i c\u0169 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man. Hu\u1ed1ng chi, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, mu\u1ed1n \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u1ec3 v\u1ec1 v\u1edbi ta ; c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nghi s\u1ee3 m\u00e0 b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam d\u1ee5 d\u1ed7 ; c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ed3i h\u1ed3i tr\u00f4ng ng\u00f3ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft theo \u0111\u1eb1ng n\u00e0o : t\u00ecnh th\u1ebf h\u01a1i kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u1eadp t\u00e2u n\u00f3i : Ng\u01b0\u1eddi Man ph\u1ea7n nhi\u1ec1u mu\u1ed1n t\u00ecnh nguy\u1ec7n theo ta. Tr\u1eabm t\u1eebng \u0111inh ninh d\u1ee5 b\u1ea3o, ph\u1ea3i xem x\u00e9t \u0111\u00edch th\u1ef1c cho k\u1ef9, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111\u00e1nh l\u1eeba ! Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn Cao H\u1eefu D\u1ef1c, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n kh\u00f4ng bi\u1ebft li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc gi\u1eef g\u00ecn, nh\u1eb9 d\u1ea1 tin t\u00ean Bang, cho l\u00e0 th\u1ef1c l\u00f2ng quy thu\u1eadn, cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i xa chi\u00eau d\u1ee5, \u0111\u1ec3 l\u1ea7n n\u00e0y Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u b\u1ecb b\u1eaft mang \u0111i ! C\u00e1i t\u1ed9i s\u01a1 \u00fd l\u1ea7m l\u1ed7i, th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c. Cao H\u1eefu D\u1ef1c, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf ch\u1ee9c c\u0169, \u0111\u1ec3 xem hi\u1ec7u qu\u1ea3 sau n\u00e0y. C\u00f2n nh\u01b0 \u0111\u1ed3n \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y v\u00e0 c\u00e1c s\u1edf giao d\u1ecbch Quang H\u00f3a, nay \u0111\u00e3 sinh ra m\u1ed1i t\u1ec7 th\u00ec c\u1ea5m ch\u1ec9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i giao d\u1ecbch. L\u1ea1i x\u00e9t c\u00e1c n\u01a1i gi\u00e1p gi\u1edbi tr\u1ecdng y\u1ebfu, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi canh gi\u1eef, nghi\u00eam c\u1ea5m ng\u01b0\u1eddi Kinh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tham l\u1ee3i l\u1ebbn v\u00e0o \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u1ee9 Man \u0111\u1ec3 sinh b\u1ea5t ti\u1ec7n. N\u1ebfu l\u1ea1i canh ph\u00f2ng s\u01a1 h\u1edf nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 b\u1ecdn gi\u1eb7c l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e9n l\u00fat c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, th\u00ec ch\u1ec9 tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n. L\u1ea1i ph\u1ea3i t\u00ecm c\u00e1ch d\u00f2 h\u1ecfi tin t\u1ee9c b\u1ecdn Nguy\u1ec5n B\u00e1 H\u1ef1u, v\u00e0 th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n hi\u1ec7n nay theo hay ph\u1ea3n, \u0111\u1ed9ng t\u0129nh th\u1ebf n\u00e0o, c\u1ed1t ph\u1ea3i t\u1ecf th\u1ef1c t\u00e2u \u0111\u1ec3 bi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng\u201d.<\/p>\n<p>R\u1ed3i l\u1ea1i d\u1ee5 cho \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang, t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh An Giang l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ecba gi\u1edbi ti\u1ebfp gi\u00e1p xem ra g\u1ea7n v\u1edbi T\u00e2y Ninh, ph\u00e0m tin t\u1ee9c c\u1eed \u0111\u1ed9ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, ch\u1eafc bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi, tr\u01b0\u1edbc kia, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri t\u1eebng \u1ee7y cho b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u1ebfn n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea7u h\u00f2a c\u0169ng \u0111\u00e3 hai ba l\u1ea7n, m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n c\u0169ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i xin v\u1ec1 h\u00e0ng ph\u1ee5c ; nay v\u00f4 c\u1edb \u0111\u00e1nh l\u1eeba b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a ta sai ph\u00e1i, kh\u00f4ng bi\u1ebft ch\u00fang \u0111\u1ecbnh l\u00e0m tr\u00f2 tr\u1ed1ng g\u00ec. V\u1eady ph\u1ea3i x\u00e9t r\u00f5 vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec3 bi\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a gi\u1eb7c. Giao cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i t\u00ednh li\u1ec7u k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, vi\u1ebft th\u01b0 h\u1ecfi r\u00f5 tr\u01b0\u1edbc mu\u1ed1n c\u1ea7u h\u00f2a, nay l\u1ea1i v\u00f4 c\u1edb sinh s\u1ef1, l\u00e0 duy\u00ean c\u1edb g\u00ec ? Hay l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1ef1 g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc ? \u0110\u1ea1i \u00fd l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf. Ho\u1eb7c ch\u1ecdn ph\u00e1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, ho\u1eb7c \u1ee7y giao th\u1ed5 bi\u1ec1n, th\u1ed5 m\u1ee5c mang th\u01b0 \u0111\u1ebfn Nam Vang tr\u00e1ch h\u1ecfi, xem ch\u00fang tr\u1ea3 l\u1eddi th\u1ebf n\u00e0o. R\u1ed3i chi\u1ebfu c\u00e1c n\u01a1i tr\u1ecdng y\u1ebfu, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf n\u01a1i ti\u1ebfp gi\u00e1p, canh ph\u00f2ng nghi\u00eam ng\u1eb7t, ch\u1edd xem s\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o. V\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c d\u1eb9p y\u00ean, ph\u1ea3i n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0u k\u1ebf t\u1ea5t th\u00e0nh c\u00f4ng, ph\u1ea3i m\u01b0u t\u00ednh c\u1ea9n th\u1eadn\u201d. Sau \u0111\u00f3 B\u00e1 H\u1ef1u \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 n\u00f3i : \u201cGi\u1eb7c Man y\u00eau c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 cho h\u00f2a, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u1ec1\u201d. Cao H\u1eefu D\u1ef1c vi\u1ebft th\u01b0 \u0111\u00e1p l\u1ea1i, chuy\u1ec3n t\u01b0 cho quan t\u1ec9nh An Giang g\u1eedi \u0111i. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c l\u00e0m \u1ea5y kh\u00f4ng h\u1ee3p, b\u00e1c \u0111i, giao tr\u1ea3, r\u1ed3i \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua tho\u1ea1t xem \u0111\u1ebfn t\u1eadp t\u00e2u v\u1ec1 T\u00e2y Ninh, \u0111\u00e3 b\u1ea3o quan vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0a th\u01b0 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, s\u1ef1 th\u1ec3 kh\u00f4ng coi th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n quy\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ecbu g\u1eedi \u0111i \u0111\u00e2u\u201d. V\u1eeba l\u00fac t\u1edd bi\u1ec3u c\u1ee7a t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ebfn, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ea3 kh\u00f4ng ngo\u00e0i s\u1ef1 li\u1ec7u t\u00ednh c\u1ee7a ta ! Gi\u1eb7c Man t\u1ef1 g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ta k\u1ec3 t\u1ed9i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 n\u1ed5i ti\u1ebfng, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u01b0a th\u01b0 h\u1ee9a h\u1eb9n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebf gian d\u1ed1i c\u1ee7a ch\u00fang hay sao ? Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n bi\u1ebft r\u00f5 l\u1ebd ph\u1ea3i, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u00e1ng khen. Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n l\u00e0m vi\u1ec7c h\u1ea5p t\u1ea5p s\u1ee3 s\u1ec7t, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf ph\u1ea1t\u201d.<\/p>\n<p>H\u1ed9 ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Ho\u00e0ng Thu t\u00e2u b\u00e0y : \u201cC\u1ee9 vi\u00ean coi \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh nhi\u1ec1u l\u1ea7n l\u00ean b\u00e1o : Th\u1ed5 m\u1ee5c x\u1ee9 Sai Lai, Ba Nam l\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean S\u00f4, t\u00ean M\u1eabn \u0111em gia quy\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n quy ph\u1ee5c, b\u1ecb qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, xin th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ng\u0103n tr\u1eeb, b\u1ecdn th\u1ea7n \u0111\u00e3 ph\u00e1i th\u00eam bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed3n \u1ea5y \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c S\u00f4, kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, \u0111em gia quy\u1ebfn \u0111\u1ebfn, mu\u1ed1n c\u1ea7u qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n, h\u00ecnh nh\u01b0 ra t\u1eeb l\u00f2ng th\u00e0nh. Nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a \u0111\u1ea7u m\u1ee5c b\u00e9 nh\u1ecf, m\u00e0 c\u1ea3 h\u1ea1t L\u1ea1p Man c\u00f3 h\u1eb3n l\u00e0 \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng c\u00f9ng th\u00f9 h\u1eb1n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam hay kh\u00f4ng ? \u0110i\u1ec1u n\u00e0y c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5y b\u00e1o \u0111\u00edch x\u00e1c. T\u1ec9nh ng\u01b0\u01a1i hi\u1ec7n \u0111\u00e3 ph\u00e1i th\u00eam bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 gi\u00fap s\u1ef1 tr\u1ea5n \u00e1p, c\u0169ng l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd. Duy d\u00f9ng qu\u00e2n l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1edbn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 x\u1eed tr\u00ed ri\u00eang, ch\u01b0a n\u00ean v\u1ed9i v\u00e0ng l\u00e0m b\u1eady. Nay giao cho quan vi\u00ean t\u1ec9nh ng\u01b0\u01a1i chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho l\u00e3nh binh hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng c\u1ea7n n\u00ean chi\u1ebfu theo \u0111\u1ecba h\u1ea1t m\u00ecnh, canh ph\u00f2ng nghi\u00eam ng\u1eb7t. Ph\u00e0m th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o theo v\u1ec1 v\u1edbi ta, th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 kh\u1eafp c\u1ea3, \u0111\u1ec3 thu nh\u00e2n t\u00e2m. N\u1ebfu c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c n\u00e0o mon men \u0111\u1ebfn g\u1ea7n \u0111\u1ed3n, th\u00ec ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c b\u1eaft gi\u1ebft h\u1ebft s\u1ea1ch, quy\u1ebft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9c \u0111\u1ea1o v\u00e0o s\u00e2u \u0111\u1ecba gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u1ec3 x\u1ea3y s\u1ef1 kh\u00f4ng hay. \u0110\u1ee3i khi n\u00e0o c\u00f3 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00e2m ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ec9 huy \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u0111i sai ph\u00e1i \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y v\u1ea1n to\u00e0n\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 cho \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t khi \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111i, s\u1ef1 th\u1ec3 r\u1ea5t quan tr\u1ecdng. T\u1ec9nh An Giang \u1edf v\u00e0o n\u01a1i ti\u1ebfp gi\u00e1p, l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft d\u00f2 x\u00e9t th\u1ebf gi\u1eb7c h\u01b0 hay th\u1ef1c, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi theo hay l\u00e0m ph\u1ea3n, ch\u1ec9 d\u1ef1a v\u00e0o t\u1edd t\u01b0 b\u00e1o c\u1ee7a \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, t\u01b0 gi\u1ee5c c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i ngay, ho\u1eb7c t\u01b0 cho kh\u00f4ng n\u00ean ph\u00e1i \u0111i ngay, c\u1eed \u0111\u1ed9ng h\u1ea5p t\u1ea5p, th\u1ef1c kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn, tr\u1eabm \u0111\u00e3 ph\u00ea b\u1ea3o ngay r\u1ed3i. Nay c\u1ee9 t\u1edd t\u00e2u ti\u1ebfp phi \u0111\u1ec7 l\u00ean : t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c M\u1eabn hi\u1ec7n nay \u0111\u1ebfn nh\u1edd \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh \u0111\u1ec3 xin vi\u1ec7c binh, t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e1i binh \u0111i l\u00ean v\u00f9ng ng\u01b0\u1ee3c, l\u00e0m cho c\u00f3 thanh th\u1ebf, vi\u1ec7c \u1ea5y g\u1ea7n nh\u01b0 h\u1ee3p l\u00fd. C\u00f2n b\u1ecdn t\u00ean \u0110\u1ed9t, t\u00ean M\u1ed9c, t\u00ean H\u1ed3ng c\u00f9ng m\u01b0u g\u00e2y vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, c\u00f2n h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi, hi\u1ec7n nay c\u00f3 t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 kh\u00f4ng ? N\u1ebfu qu\u1ea3 l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 h\u1ed9i, giao cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh l\u00e0 b\u1ecdn Cao H\u1eefu D\u1ef1c, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ph\u1ea3i d\u00f2 x\u00e9t ngay \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ef1c, l\u00e0m s\u1edb phi t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 thi h\u00e0nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee3t l\u00e0m ch\u1ee3t th\u00f4i, l\u00e0m m\u1ea5t c\u00e1i m\u01b0u \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n, c\u00f4 ph\u1ee5 l\u00f2ng \u1ee7y d\u1ee5ng, ph\u1ea1m l\u1ed7i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf !\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e3nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111em t\u1eadp d\u00f2 b\u00e1o t\u00ecnh h\u00ecnh gi\u1eb7c c\u1ee7a b\u1ecdn Th\u00e1i V\u0103n B\u00e1 t\u00e2u l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn \u1ea5y l\u1ea7n n\u00e0y l\u1eb7n l\u1ed9i kh\u00f3 nh\u1ecdc, \u0111i s\u00e2u v\u00e0o \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, tuy \u0111\u00f4i khi nghe \u0111\u1ed3n m\u00e0 bi\u1ebft, nh\u01b0ng d\u00f2 th\u00e1m t\u00ecnh h\u00ecnh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ef1c, chu\u1ea9n cho chi 50 quan ti\u1ec1n kho th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho b\u1ecdn B\u00e1 \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch.<\/p>\n<p>An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng li\u00ean danh k\u00fd t\u00ean, m\u1eadt t\u00e2u v\u1ec1 tr\u00f9 ngh\u0129 vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cM\u01b0u \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, t\u1ea5t ph\u1ea3i nhi\u1ec1u s\u00e1ng ki\u1ebfn m\u1edbi mong chu \u0111\u00e1o l\u00e0m n\u00ean vi\u1ec7c to\u201d. B\u00e8n sai \u0111em t\u1eadp \u1ea5y giao c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n x\u00e9t, n\u00ean t\u00ednh m\u01b0u k\u1ebf th\u1ebf n\u00e0o, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh th\u00ec t\u1ea5t th\u1eafng, t\u1ea5t l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc \u1ea5y, ho\u1eb7c l\u00e0 thong th\u1ea3 ch\u1edd c\u01a1 h\u1ed9i. C\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng b\u00e0n k\u1ef9, tr\u00ecnh b\u00e0y t\u1eebng \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n, t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng, ch\u1edd tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. V\u1ea3 l\u1ea1i, hi\u1ec7n nay T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai v\u1ec1 Kinh t\u1ea1 \u01a1n, tr\u1eabm ngh\u0129 vi\u00ean \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n gi\u1eef m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng cho d\u1ef1 b\u00e0n. Trong \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn ri\u00eang, t\u00ednh ngh\u0129 s\u00e2u xa, h\u01a1n h\u1eb3n \u00fd m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng cho l\u00e0m s\u1edb ti\u1ebfn tr\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 La Phong nam Ph\u1ea1m Phi b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c. Phi t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111em \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng b\u1ea1c c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u1ec1 nh\u00e0 ri\u00eang, b\u1ecb k\u1ebb tr\u1ed9m l\u1ea5y tr\u1ed9m m\u1ea5t, gia h\u1ea1n cho t\u00ecm b\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, giao b\u1ed9 Binh x\u00e9t x\u1eed, gi\u00e1ng l\u00e0m ch\u01b0 qu\u00e2n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay. Quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An \u0111\u00e1nh m\u1ea5t \u1ea5n quan ph\u00f2ng, sai quan ph\u1ea7n vi\u1ec7c c\u1ea5p \u1ea5n kh\u00e1c, ch\u1eef vi\u1ebft h\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ec3 l\u00e0m d\u1ea5u ri\u00eang.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cMan binh Nam Ch\u01b0\u1edfng \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1ea1n B\u00f4i, Na L\u0169ng, l\u1ea1i \u0111\u01b0a l\u00e1 th\u01b0 n\u1ea1t d\u1ee5 th\u1ed5 d\u00e2n, mu\u1ed1n t\u00ednh sinh s\u1ef1 ; quan ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh nghe b\u00e1o, ph\u00e1i qu\u00e2n ng\u0103n ch\u1eb7n. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNam Ch\u01b0\u1edfng v\u00e0 Tr\u1ea5n Ninh ti\u1ebfp gi\u00e1p nhau, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n khi s\u01a1 h\u1edf, \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. Th\u1ed5 d\u00e2n t\u00ednh v\u1ed1n nh\u00e1t, th\u1ea5y ti\u1ebfng gi\u00f3, ti\u1ebfng chim c\u0169ng s\u1ee3 h\u00e3o ; n\u1ebfu qu\u1ea3 ch\u00fang l\u00e0 \u0111\u1ebfn sinh s\u1ef1, th\u00ec ph\u1ea3i gi\u1ebft \u0111i, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho k\u00e9o d\u00e0i\u201d. Sau \u0111\u00f3 khi quan qu\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u1ebfn, b\u1ed7ng gi\u00f3 to n\u1ed5i l\u00ean, s\u1ea5m v\u00e0 m\u01b0a t\u1ed1i t\u0103m m\u00f9 m\u1ecbt, qu\u00e2n Man t\u1ef1 gi\u00e0y x\u00e9o l\u00ean nhau m\u00e0 ch\u1ebft, c\u00f2n nh\u1eefng \u0111\u1ee9a kh\u00e1c \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n c\u1ea3. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 oai linh c\u1ee7a qu\u1ef7 th\u1ea7n\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 cho vi\u00ean ph\u1ee7 s\u1edf t\u1ea1i ph\u1ea3i ph\u00f2ng b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, cho trong h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ; \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 \u0111\u1ec1n thi\u00eang th\u00ec s\u1eeda l\u1ec5 t\u1ea1.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 \u0111\u00f3n v\u00e0 ti\u1ec5n khi vua \u0111i tu\u1ea7n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, r\u01b0\u1edbc vua \u0111i tu\u1ea7n, ng\u00e0y ra \u0111i v\u00e0 ng\u00e0y v\u1ec1 cung, th\u00ec ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3n, ti\u1ec5n \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y vua cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c gi\u1eef then kh\u00f3a \u1edf 3 th\u00e0nh (cung th\u00e0nh, ho\u00e0ng th\u00e0nh, Kinh th\u00e0nh) l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t tr\u1ecdng, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf cung th\u00e0nh. Nay \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : Ph\u00e0m khi vua \u0111i tu\u1ea7n, trong tr\u0103m d\u1eb7m v\u00e0 ngo\u00e0i tr\u0103m d\u1eb7m, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u ti\u1ec5n, \u0111\u00f3n \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung.<\/p>\n<p><a>Quy\u1ec1n Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 \u1edf T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cChi\u00eau m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n trong h\u1ea1t, chia ra l\u1eadp th\u00e0nh x\u00f3m l\u00e0ng (chia l\u00e0m c\u00e1c nh\u00f3m: Ti\u00ean Thu\u1eadn, Ph\u01b0\u1edbc H\u01b0ng, Ph\u01b0\u1edbc B\u00ecnh, V\u0129nh Tuy, Ph\u01b0\u1edbc M\u1ef9, Long Th\u1ecbnh, Long An, Long Th\u00e1i, Long Kh\u00e1nh, An Th\u1ecbnh, Khang Ninh, V\u0129nh An, An H\u00f2a, Gia B\u00ecnh, Long B\u00ecnh, H\u00f2a B\u00ecnh, Long \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Th\u1ecbnh, Th\u00e1i \u0110\u1ecbnh, H\u00f2a Thu\u1eadn, An Th\u01b0\u1eddng, Thu\u1eadn L\u00fd, Thi\u00ean Thi\u1ec7n, H\u01b0\u1edbng H\u00f3a, \u0110\u1ecbnh Th\u00e1i, \u0110\u1ecbnh B\u00ecnh, c\u1ed9ng 26 th\u00f4n), c\u1ea5p cho tr\u00e2u c\u00e0y, \u0111\u1ed3 l\u00e0m ru\u1ed9ng, khi\u1ebfn cho h\u1ebft s\u1ee9c khai ph\u00e1, \u0111\u1ec3 n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/a><\/p>\n<p>Ngo\u1ea1i Man tr\u1ea1i L\u1ee5c V\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng h\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 N\u00f4 Ti\u1ec5u, N\u00f4 K\u1ebft, giao cho b\u1ed9 l\u1ea1c \u0111em c\u1ed1ng m\u1ed9t con voi kh\u1ecfe, xin cho n\u1ed9p thu\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man, \u0111\u1ebfn ch\u1ee3 bu\u00f4n b\u00e1n ; t\u1eeb n\u0103m sau tr\u1edf \u0111i, xin n\u1ed9p s\u00e1p v\u00e0ng, quy \u0111\u1ecbnh l\u00e0m thu\u1ebf c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Man. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai chi ti\u1ec1n trong kho 200 quan, 30 ph\u01b0\u01a1ng mu\u1ed1i tr\u1eafng \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng cho. L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ea3o quan t\u1ec9nh th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 t\u00e2m v\u1ed7 v\u1ec1, khi\u1ebfn ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n, l\u00e0m d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean m\u00e3i m\u00e3i.<\/p>\n<p>Quan b\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u l\u1ea1i v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u1eed ch\u00e9m 38 t\u00f9 ph\u1ea1m. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ch\u00fang t\u00ecnh t\u1ed9i kh\u00f4ng oan, nh\u01b0ng ngh\u0129 x\u1eed \u00e1n khoan cho t\u1ed9i ch\u1ebft, nh\u00e2n ch\u00ednh c\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean. Nay \u0111\u01b0\u01a1ng m\u00f9a xu\u00e2n h\u00f2a, c\u00e1c v\u1eadt n\u1ea3y n\u1edf, m\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi t\u00f9 ph\u1ea1m, m\u1ed9t lo\u1ea1t gi\u1ebft c\u1ea3, l\u00f2ng tr\u1eabm kh\u00f4ng n\u1ee1 ! N\u00ean ch\u1ecdn ra nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m r\u1ea5t x\u00e1c \u0111\u00e1ng, 18 t\u00ean ph\u1ea3i ch\u00e9m ; c\u00f2n k\u1ebb kh\u00e1c \u0111\u1ec1u cho ho\u00e3n t\u1ed9i ch\u00e9m, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu, x\u00e9t l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao. Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, vua tr\u1edf v\u1ec1 cung, th\u1ea5y c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng ph\u00eda nam nhi\u1ec1u m\u1ed9 b\u1ecf hoang. Vua d\u1ee5 cho quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea5y l\u00e0 ch\u1ed7 v\u00f9i ng\u1ecdc b\u00edch, ch\u1ee9a ch\u1ea5t l\u00e2n tinh c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 ch\u1ebft tr\u1eadn ng\u00e0y x\u01b0a, h\u01b0\u01a1ng kh\u00f3i l\u1ea1nh l\u1ebdo, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t\u201d. N\u00ean sai quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0m \u0111\u00e0n \u0111\u1ebfn t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n, cho th\u1ecfa c\u00e1c \u00e2m h\u1ed3n.<\/p>\n<p>L\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n An Kho\u00e1i, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc kia, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 xin \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n Ninh H\u1ea3i \u1edf Xu\u00e2n \u00c1ng, r\u00fat qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n An Kho\u00e1i v\u00e0 tr\u1ea3 v\u1ec1 \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf Ninh H\u1ea3i. Sau \u0111\u00f3 v\u00e0i n\u0103m, \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1eb7ng Kim Gi\u00e1m t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHuy\u1ec7n s\u1edf Nghi\u00eau Phong g\u1ea7n bi\u1ec3n, c\u00e1ch xa \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n, xin l\u01b0\u1ee3ng tr\u00edch th\u00fa binh \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf huy\u1ec7n s\u1edf, \u0111\u1ec3 canh ph\u00f2ng nghi\u00eam ng\u1eb7t\u201d. B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0169 Do\u00e3n Cung kh\u00e1m x\u00e9t l\u1ea1i, l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed3n Ninh H\u1ea3i \u1edf xa ngo\u00e0i h\u1ea3i \u0111\u1ea3o, kh\u00f4ng b\u1eb1ng c\u1eeda bi\u1ec3n Nghi\u00eau Phong l\u00e0 hi\u1ec3m y\u1ebfu \u0111\u00e1ng gi\u1eef. Xin d\u1eddi \u0111\u1ed3n Ninh H\u1ea3i v\u1ec1 An Kho\u00e1i\u201d. Vua cho r\u1eb1ng ch\u1ed7 kia ch\u1ed7 n\u00e0y, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef m\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn, b\u00e8n sai L\u1ec5 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n \u0111\u1ebfn n\u01a1i h\u1ed9i kh\u00e1m. Sau \u0111\u00f3 Do\u00e3n Cung v\u00e0 Kim Gi\u00e1m can \u00e1n kh\u00e1c b\u1ecb gi\u1ea3i ch\u1ee9c. Vua l\u1ea1i sai Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Huy kh\u00e1m b\u00e0n ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed3n Ninh H\u1ea3i : nh\u00e2n th\u1ebf n\u00fai, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3m ; l\u00ean cao, c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c xa. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 tr\u1ecdng y\u1ebfu ph\u1ea3i ph\u00f2ng gi\u1eef. Tr\u01b0\u1edbc kia Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 xin b\u1ecf \u0111\u1ed3n An Kho\u00e1i, V\u0169 Do\u00e3n Cung l\u1ea1i xin b\u1ecf \u0111\u1ed3n Ninh H\u1ea3i, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebf hay v\u1ec1 sau. C\u00f2n 2 n\u01a1i Xu\u00e2n \u00c1ng, An Kho\u00e1i, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n canh gi\u1eef\u201d. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ed3n Ninh H\u1ea3i l\u1ea1i \u0111\u00f3ng gi\u1eef nh\u01b0 c\u0169. L\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00e0nh b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t \u1edf An Kho\u00e1i (cao 5 th\u01b0\u1edbc, d\u00e0y 3 th\u01b0\u1edbc, r\u1ed9ng 8 tr\u01b0\u1ee3ng 2 th\u01b0\u1edbc), sai vi\u00ean Tri ph\u1ee7 H\u1ea3i Ninh ki\u00eam l\u0129nh c\u1ea3.<\/p>\n<p>L\u00e0m l\u1ea1i c\u00e1nh c\u1eeda b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng cho c\u1eeda B\u1ea3o Th\u00e0nh, l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Phong ch\u1ebft. Cho Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 L\u00ea H\u1eefu H\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>Cho tri\u1ec7u L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c v\u1ec1 Kinh ch\u1edd Ch\u1ec9. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1eb7ng Th\u00e1i th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ho\u00e0ng L\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y Tr\u1ea7n V\u0103n Lu\u1eadn b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n, l\u1ea1i th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang ; Cai \u0111\u1ed9i Nh\u1ecb c\u01a1 T\u1ea3 d\u0169ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng ; B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ho\u00e0ng Du \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd. Vua \u0111i th\u0103m y\u1ebft l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5, l\u00e0m l\u1ec5 xong, \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i l\u0103ng Th\u1ee5y Th\u00e1nh ; ng\u00e0y h\u00f4m \u0111\u00f3, vua v\u1ec1 cung. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ti\u1ebft Thanh minh, \u0111\u00e3 cho ho\u00e0ng th\u00e2n chia \u0111\u1ebfn c\u00e1c l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5. \u0110\u1ebfn nay vua ngh\u0129 n\u0103m ngo\u00e1i b\u1ed7ng g\u1eb7p b\u00e3o l\u1ee5t, v\u1eabn ch\u01b0a vui l\u00f2ng, cho n\u00ean l\u1ea1i th\u00e2n \u0111i b\u00e1i y\u1ebft.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam b\u1ed1n \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 thuy\u1ec1n r\u1ed3ng. V\u1ec7 thuy\u1ec1n r\u1ed3ng nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t 6 \u0111\u1ed9i (t\u1eeb Nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn L\u1ee5c), l\u1ea5y bi\u1ec1n binh c\u00e1c v\u1ec7 th\u1ee7y s\u01b0, qu\u00ea \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n b\u1ed5 v\u00e0o ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam 4 \u0111\u1ed9i (t\u1eeb Th\u1ea5t \u0111\u1ebfn Th\u1eadp). T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, thuy\u1ec1n vua ng\u1ef1, \u0111\u1ec1u do Th\u1ee7y s\u01b0 ph\u1ee5ng m\u1ec7nh coi gi\u1eef, nay l\u1ea1i sai b\u1ed9 C\u00f4ng tr\u00edch m\u1ed9t n\u1eeda, c\u1ea5p cho c\u00e1c \u0111\u1ed9i thuy\u1ec1n r\u1ed3ng, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch (thuy\u1ec1n r\u1ed3ng 67 chi\u1ebfc, th\u1ee7y s\u01b0 55 chi\u1ebfc).<\/p>\n<p>B\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. Vua cho r\u1eb1ng B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ch\u1ec9 c\u00f3 6 v\u1ec7 l\u00ednh c\u01a1, b\u00e8n sai giao c\u1ea3 cho l\u00e3nh binh tr\u00f4ng coi, b\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c ph\u00f3.<\/p>\n<p>Sai quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean thu\u00ea d\u00e2n kh\u01a1i v\u00e9t 2 s\u00f4ng Ph\u1ea3 L\u1ee3i, L\u1ee3i N\u00f4ng.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u1ea1i ph\u00e1t b\u1ec7nh d\u1ecbch (x\u00e3 B\u00ecnh C\u00e1ch, huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Quan, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ch\u1ebft d\u1ecbch 68 ng\u01b0\u1eddi ; 5 ph\u1ee7 huy\u1ec7n Nghi Xu\u00e2n, H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, C\u1ea9m Xuy\u00ean, H\u00e0 Thanh, Th\u1ea1ch H\u00e0 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ch\u1ebft d\u1ecbch h\u01a1n 550 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ec1u sai quan t\u1ec9nh ph\u00e1t thu\u1ed1c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb, \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0n l\u1ec5 c\u1ea7u y\u00ean.<\/p>\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Sai quan \u0111i tuy\u1ec3n l\u00ednh 3 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. L\u1ea5y Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p, B\u1ed1 ch\u00ednh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Phan Tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An V\u0169 Tu\u1ea5n sung v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u00e1i \u0111i.<\/p>\n<p>Cho Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng b\u00ecnh phong che ch\u1eafn ngo\u00e0i phi\u00ean l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba. V\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, c\u00f3 t\u1ec9nh n\u00e0o n\u00ean t\u00e2u th\u00ec cho Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean. Ph\u00e1i Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 t\u1ec9nh cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai v\u1ec1 n\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c quan nh\u1eadn ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc kia, Giai c\u00f3 tang, xin v\u1ec1 qu\u00ea nh\u00e0 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u1ec1 Kinh, v\u00e0o t\u1ea1. Vua tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ea7u h\u1ecfi han y\u00ean \u1ee7i r\u1ea5t l\u00e2u. Giai nh\u00e2n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1 th\u1ea7n \u1edf l\u00e2u ngo\u00e0i bi\u00ean qu\u1eadn, l\u00f2ng v\u1eabn quy\u1ebfn luy\u1ebfn ch\u1ed1n khuy\u1ebft \u0111\u00ecnh ; \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u b\u00ean c\u1ea1nh, l\u00e0 l\u00f2ng mong mu\u1ed1n c\u1ee7a k\u1ebb h\u1ea1 th\u1ea7n\u201d. Vua b\u1ea3o : \u201cS\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 tr\u1ecdng tr\u1ea5n \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf Tuy\u00ean Quang, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c ch\u01b0a l\u00e0m xong c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i. Hu\u1ed1ng chi gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n ra th\u00fa, ch\u1eafc \u0111\u00e2u \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i l\u00f2ng t\u1ea5t c\u1ea3. Ng\u01b0\u01a1i h\u00e3y v\u00ec tr\u1eabm tr\u1ea5n \u00e1p \u0111i, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y v\u1ec1 tri\u1ec1u, ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d. Giai \u1edf Kinh v\u00e0i h\u00f4m, r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c cho v\u1ec1. Vua cho m\u1ed9t b\u1ed9 thi t\u1eadp ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00f3 v\u1ebd tranh, b\u1ecdc g\u1ea5m v\u00e0ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m gia b\u1ea3o. Khi Giai \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn [l\u1ef5 s\u1edf], Ph\u1ea1m Duy Trinh l\u1ea1i v\u1ec1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc quy\u1ec1n gi\u1eef ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 L\u00ea Danh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n ; \u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Cho vi\u00ean quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i. T\u00e2n v\u00e0o b\u1ec7 t\u1eeb, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 quan v\u00f5 ; m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u1edb n\u00ean t\u1ef1 \u00fd cho l\u00e0 ph\u1ea3i, m\u00e0 n\u00ean c\u00f9ng b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t b\u00e0n t\u00ednh. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean l\u1ea5y \u0111\u00f3 t\u1ef1 r\u0103n m\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Cho L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai ; th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y Phan T\u00f9ng b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong ; L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Ph\u00f9ng H\u1eefu H\u00f2a th\u0103ng th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; \u0111\u1ec1u d\u1ef1 b\u00e0n tri\u1ec1u ch\u00ednh. Nguy\u00ean L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Kim ng\u00f4 tr\u01b0\u1ee3ng ty t\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 \u1edf v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Nguy\u1ec5n H\u1ef7 th\u0103ng th\u1ef1 Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, l\u0129nh ch\u1ee9c V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu dinh Ti\u1ec1n phong ; d\u00f9ng Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb, thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh Xu\u00e2n b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Th\u1eadp v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1ea1ch th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c \u1edf dinh \u1ea5y ; Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Ho\u00e0ng D\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c \u1edf dinh \u1ea5y ; Cai \u0111\u1ed9i L\u1ee5c v\u1ec7 H\u1eefu dinh Long v\u00f5 V\u0169 Th\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u01b0ng Y\u00ean Nguy\u1ec5n Xanh th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ee9 dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Th\u1eadp v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Phan Ng\u1eef th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u01b0ng Y\u00ean ; t\u00fac tr\u1ef1c Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i L\u1ee5c v\u1ec7 C\u1ea9m y Tr\u01b0\u01a1ng C\u01a1 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Thi\u1ec7n v\u0169 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u1ec1 s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u00fang \u0111i\u1ec3u sang l\u00e0 \u0111\u1ed3 binh kh\u00ed, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u00e0 ai c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh chu\u1ea9n cho theo ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9, t\u1eeb ho\u00e0ng th\u00e2n cho ch\u00ed quan c\u00f3 ph\u1ea9m h\u00e0m ban v\u0103n ban v\u00f5 \u0111\u1ec1u c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, ngo\u00e0i ra ph\u1ea3i n\u1ed9p nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, theo gi\u00e1 tr\u1ea3 ti\u1ec1n cho. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ecdn h\u01b0 h\u1ecfng m\u01b0\u1ee3n c\u1edb l\u00e0 c\u1ee7a \u00f4ng cha \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 m\u00e3i v\u1ec1 sau, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111em n\u1ed9p, kh\u00f4ng kh\u1ecfi sinh ra s\u1ef1 vi\u1ec7c kh\u00f4ng hay. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 vi\u1ec7c g\u1ea7n \u0111\u00e2y Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ecbnh con Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7t l\u00e0 qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u00e3 ch\u1ebft, \u0111em s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang c\u1ee7a cha \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng \u0111i \u0103n c\u01b0\u1edbp. Vi\u1ec7c v\u1ee1 l\u1edf, \u0111\u00e3 ch\u00e9m \u0111\u1ea7u ph\u1ea1m nh\u00e2n \u0111em b\u00eau r\u1ed3i. Nh\u00e2n ngh\u0129 : tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra ph\u00e1p lu\u1eadt, qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 tr\u1eeb tuy\u1ec7t t\u1ed9i \u00e1c khi ch\u01b0a n\u1ea3y m\u1ea7m, kh\u00f4ng d\u1ea1y m\u00e0 gi\u1ebft, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n \u0111\u1ee9c c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 th\u1ebf, v\u1eady n\u00ean \u0111\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m khi\u1ebfn cho d\u1ec5 hi\u1ec3u m\u00e0 kh\u00f3 ph\u1ea1m. N\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o can \u00e1n, t\u1ed9i \u0111\u1ebfn c\u00e1ch ch\u1ee9c, b\u00e3i ch\u1ee9c tr\u1edf l\u00ean, c\u00f3 th\u00ec \u0111em n\u1ed9p ngay ; ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebft, con ch\u00e1u ph\u1ea3i \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 b\u00e1o l\u00ean quan. \u1edf trong Kinh, n\u1ed9p t\u1ea1i V\u0169 kh\u1ed1 ; \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh n\u1ed9p t\u1ea1i c\u00e1c quan \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n. Nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec c\u00e1c t\u1ed9i t\u00e0ng tr\u1eef t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha c\u1ea3. L\u1ea1i chi\u1ebfu theo nh\u1eefng ch\u1ed7 c\u00f3 h\u01b0 h\u1ecfng to hay nh\u1ecf, chia t\u1eebng h\u1ea1ng, \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 tr\u1ea3 ti\u1ec1n cho.<\/p>\n<p>\u201cL\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n, c\u00f3 th\u00f3i quen s\u1eed d\u1ee5ng \u0111i\u1ec3u sang, tr\u01b0\u1edbc tuy c\u00f3 nghi\u00eam c\u1ea5m, nh\u01b0ng ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 th\u00fa n\u1ed9p h\u1ebft. D\u1ea1o n\u1ecd l\u1ea1i x\u1ea3y ra m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u Quan H\u00f3a l\u00e9n gi\u1ea5u s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, ban ng\u00e0y \u0111i \u0103n c\u01b0\u1edbp, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady hi\u1ec3u th\u1ecb l\u1ea7n n\u1eefa : n\u1ebfu ai c\u00f2n gi\u1ea5u ri\u00eang h\u1ea1n trong m\u1ed9t th\u00e1ng ph\u1ea3i n\u1ed9p l\u00ean quan, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, chi\u1ebfu l\u1ec7 tr\u1ea3 ti\u1ec1n cho. M\u1ed9t khi \u0111\u00e3 d\u1ee5 r\u00f5 r\u1ed3i, n\u1ebfu c\u00f2n d\u00e1m tr\u00e1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c, s\u1ebd tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng h\u01a1n kh\u00f4ng tha\u201d.<\/p>\n<p>Cho Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o H\u1ea3i An l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng D\u1ef1 th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf L\u1ea1i khoa.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Uy th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t thu\u1ed9c T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m, Cai \u0111\u1ed9i c\u01a1 H\u1eadu ti\u1ec7p \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n Tr\u1ea7n T\u00fa th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Trung th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ea3 th\u1ee7y \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 th\u1ee7y \u1edf V\u0129nh Long \u0110\u00e0o Tr\u00ed th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay \u1edf v\u1ec7 \u1ea5y ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu \u1edf Bi\u00ean H\u00f2a Tr\u1ea7n Kh\u1ea3 th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y \u1edf V\u0129nh Long ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu th\u1ee7y \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 \u00fay \u1edf v\u1ec7 \u1ea5y ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Th\u1ee7y \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean Nguy\u1ec5n Nguy\u00ean th\u0103ng th\u1ee5 Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay \u1edf v\u1ec7 \u1ea5y ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ph\u00fa Y\u00ean Nguy\u1ec5n T\u00e1n th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y \u1edf Kh\u00e1nh H\u00f2a ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n Ch\u1ea5n b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh Trung \u1edf th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 th\u0103ng b\u1ed5, \u1edf l\u1ea1i c\u1ee7a quan ngo\u00e0i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, quan ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 ch\u1ee9c quan trong Kinh, th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y vi\u1ec7c x\u00e9t ki\u1ec7n ch\u01b0a xong, xin \u1edf l\u1ea1i ; th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng k\u00e9o d\u00e0i gi\u1ea3 h\u1ea1n, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c s\u1ef1 !\u201d. Vua b\u00e8n sai quan b\u1ed9 L\u1ea1i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : ph\u00e0m c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng, n\u1ebfu ngo\u00e0i h\u1ea1n 6 th\u00e1ng m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a xong th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng, n\u01a1i khuy\u1ebft tr\u01b0\u1edbc s\u1ebd ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c sung b\u1ed5 ; h\u1ea1n 3 th\u00e1ng th\u00ec do B\u1ed9 ghi l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn 6 th\u00e1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong c\u0169ng th\u00f4i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng, nh\u01b0ng \u0111\u1ecbnh r\u00f5 k\u1ef3 h\u1ea1n ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh. Khi b\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u l\u00ean, vua l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i : c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c quan trong Kinh v\u00e0 c\u00f3 Ch\u1ec9 vua cho tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 b\u1ed5 d\u1ee5ng, \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u l\u00ean xin cho \u1edf l\u1ea1i. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNgh\u1ecb n\u00e0y c\u0169ng v\u00ec vi\u1ec7c ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n quan l\u1ea1i m\u00e0 b\u00e0n ra, duy trong khi th\u0103ng b\u1ed5, ho\u1eb7c ho\u00e3n ho\u1eb7c c\u1ea5p kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, h\u00e1 n\u00ean nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u00e2u n\u1ec7 ? T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ph\u00e0m b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c quan trong Kinh, ho\u1eb7c tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, vi\u00ean n\u00e0o \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 chu\u1ea9n cho, ph\u1ea3i l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 Kinh ngay v\u00e0 \u0111\u1ebfn ngay ch\u1ed7 l\u00e0m vi\u1ec7c quan m\u1edbi, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng c\u1ea7n c\u1ea5p.\u00a0 Quan t\u1ec9nh s\u1edf t\u1ea1i khi ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ee5 Ch\u1ec9, th\u00ec ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi c\u1ea5p gi\u1ea5y ngay cho l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, quanh co n\u1ea5n n\u00e1 \u0111\u1ec3 ch\u1eadm tr\u1ec5 l\u1ee1 vi\u1ec7c. Ngo\u00e0i ra, vi\u1ec7c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, xin \u1edf l\u1ea1i, th\u00ec gia h\u1ea1n cho l\u00e0m vi\u1ec7c xong m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eddi kh\u1ecfi ch\u1ee9c v\u1ee5. L\u1ea1i nh\u01b0 \u1ee7y vi\u00ean c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 Kinh, c\u0169ng xem x\u00e9t tr\u01b0\u1edbc m\u1ecdi vi\u1ec7c binh l\u01b0\u01a1ng, \u00e1n ki\u1ec7n c\u00f3 xong xu\u00f4i hay kh\u00f4ng, nh\u01b0ng cho tr\u00ecnh b\u00e0y v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eabn v\u00e0o h\u1ea7u vua, b\u1ed9 L\u1ea1i c\u0169ng l\u00e0m \u0111\u01a1n tr\u00ecnh b\u00e0y r\u00f5, ch\u1edd Ch\u1ec9\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 Binh t\u00e2u : \u201cCon nh\u1eefng vi\u00ean \u0111i kinh l\u00fd Nam K\u1ef3 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Ch\u00e1nh s\u1ee9 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, Ph\u00f3 s\u1ee9 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n \u0110\u1eafc Tr\u00ed n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 Hi\u1ec7u \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y, ngh\u0129 xin ph\u00e2n bi\u1ec7t\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u00c2n \u1ea5m c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u, l\u00e0 \u0111\u1ec3 khen n\u00eau ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng ; t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f4ng tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u1ec7t, tr\u01b0\u1edbc sau kh\u00f4ng thi\u1ebfu, m\u1edbi \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 n\u1ed1i ti\u1ebfng t\u0103m c\u1ee7a nh\u00e0 m\u00e0 nh\u1edd nhi\u1ec1u \u01a1n hu\u1ec7 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc. Nay con T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5, gi\u1ea3 h\u1ea1n cho h\u1ecdc t\u1eadp ; nay tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, t\u1eebng x\u00e9t l\u1eddi n\u00f3i, d\u00e1ng ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng kh\u00e1, chu\u1ea9n cho b\u1ed5 th\u1ee5 Hi\u1ec7u \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y. Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u00e2n mang tr\u1ecdng tr\u00e1ch \u1edf ch\u1ed1n bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, th\u1ebf m\u00e0 cai tr\u1ecb thi\u1ebfu ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, d\u1ea7n d\u1ea7n \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ed5 d\u00e2n v\u00f9ng l\u00ean bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng, l\u00e0m phi\u1ec1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i m\u1ed9t phen x\u1ebfp \u0111\u1eb7t ; \u0111\u1ebfn khi ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1 An Giang, l\u1ea1i kh\u00f4ng thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea3y may, c\u00f3 ph\u1ee5 \u01a1n c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u l\u1eafm, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i tr\u1ecb theo t\u1ed9i n\u1eb7ng. Nh\u01b0ng t\u1ea1m ngh\u0129 vi\u00ean \u1ea5y l\u00fac c\u00f2n s\u1ed1ng, c\u00f3 c\u00f4ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Xi\u00eam, n\u00ean ch\u1ec9 c\u00e1ch ch\u1ee9c T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 ch\u01b0a n\u1ee1 truy \u0111o\u1ea1t l\u1ea1i t\u01b0\u1edbc b\u00e1 \u0111\u00e3 phong tr\u01b0\u1edbc. R\u1ed3i \u0111\u00f3, l\u1ea1i ph\u00e1t gi\u00e1c ra v\u1ee5 \u00e1n Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n b\u1ed7ng d\u01b0ng g\u00e2y h\u1ea5n [D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Th\u1ea3o vu oan cho Ng\u1ecdc Bi\u1ec7n, g\u00e2y o\u00e1n h\u1eadn v\u00e0 n\u1ed5i lo\u1ea1n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y.], t\u1ed9i l\u1ea1i n\u1eb7ng th\u00eam. V\u00ed ph\u1ecfng ch\u00ednh Gi\u1ea3ng c\u00f2n s\u1ed1ng, ph\u00e1p lu\u1eadt c\u0169ng kh\u00f3 tha, hu\u1ed1ng chi con l\u1ea1i c\u1ea7u \u00e2n \u1ea5m \u01b0 ? V\u1eady \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 c\u1ea3 vi\u1ec7c con c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 hi\u1ec7u \u00fay v\u00e0 con ch\u00e1u c\u1ee7a Gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp t\u01b0\u1edbc. Nguy\u1ec5n \u0110\u1eafc Tr\u00ed tr\u01b0\u1edbc kia theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, tuy c\u00f3 kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00f4i ch\u00fat, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 can tr\u1ecdng \u00e1n, ph\u1ea3i c\u00e1ch ; \u0111\u1ebfn khi \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7u ra l\u00e0m t\u01b0 v\u1ee5, r\u1ed3i b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft ; c\u00f4ng kh\u00f4ng tr\u1ed9i h\u01a1n. V\u1eady con c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5. Vua ng\u1ef1 ch\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, duy\u1ec7t tr\u1eadn b\u00e0y tr\u00ean n\u01b0\u1edbc, g\u1eb7p m\u01b0a r\u1ed3i v\u1ec1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, sai th\u1ef1 Ti\u1ec1n qu\u00e2n T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 l\u00e0m Ch\u00e1nh ph\u00f3 t\u1ed5ng duy\u1ec7t h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Th\u1ed1ng qu\u1ea3n Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110o\u00e0n Kim, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t chi\u1ec3u theo tr\u1eadn \u0111\u1ed3, s\u1eeda so\u1ea1n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 ch\u1edd. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, v\u1eeba g\u1eb7p ti\u1ebft ti\u1ec3u m\u00e3n, b\u1ecdn B\u1eadt sai t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u, tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, ra bi\u1ec3n, b\u00e0y th\u00e0nh h\u00e0ng. Khi ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn, l\u00ean l\u1ea7u quan h\u1ea3i ; m\u01b0a gi\u00f3 n\u1ed5i l\u00ean, vua b\u00e8n sai b\u00e3i \u0111i ngay, cho c\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111i \u0111\u1ee9ng. \u0110\u1ebfn chi\u1ec1u, th\u1ebf gi\u00f3 c\u00e0ng d\u1eef, ba thuy\u1ec1n hi\u1ec7u B\u00ecnh H\u1ea3i, \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i, An H\u1ea3i thu v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng ; thuy\u1ec1n hi\u1ec7u B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ecbnh D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 thuy\u1ec1n H\u1ea3i V\u00e2n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111i \u0111\u1ed7 \u0111\u1ec3 \u1ea9n. Duy hai thuy\u1ec1n hi\u1ec7u Th\u1ee5y Long, An D\u01b0\u01a1ng b\u1ecb tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u00e3i c\u00e1t, m\u1eafc c\u1ea1n ; ng\u01b0\u1eddi trong thuy\u1ec1n tranh nhau l\u1ed9i l\u00ean b\u1edd, thuy\u1ec1n b\u1ecb h\u1ecfng v\u1ee1.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ed5i n\u00e9t m\u1eb7t, kh\u00f4ng vui. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, ng\u1ef1 gi\u00e1 v\u1ec1 cung, d\u1ee5 quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 th\u00e2n l\u00e0m ch\u1ee9c T\u1ed5ng duy\u1ec7t ; \u0110o\u00e0n Kim, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t l\u00e0 Th\u1ee7y s\u01b0, \u0110\u1ea1i vi\u00ean \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bi\u1ebft xem r\u00f5 chi\u1ec1u gi\u00f3, l\u1ea1i kh\u00f4ng d\u1ef1 t\u00ednh li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc, t\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c, giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb x\u1eed. Qu\u1ea3n v\u1ec7 L\u00ea Vi\u1ebft, L\u00ea V\u0103n Nao ; Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n \u0110i\u1ec1n, Nguy\u1ec5n Tho\u1ea1i, h\u00e8n k\u00e9m kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch, x\u00edch tay giao b\u1ed9 H\u00ecnh nghi\u00eam ngh\u1ecb. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tranh b\u01a1i l\u1ed9i l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng g\u00f4ng, b\u00eau ri\u1ebfu \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An. L\u1ea1i x\u00e9t c\u00f4ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi c\u00e1c thuy\u1ec1n hi\u1ec7u : quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ng\u0169 dinh T\u1ea3 qu\u00e2n th\u1ee7y s\u01b0 L\u00ea V\u0103n S\u1ee9c (tr\u00f4ng coi hi\u1ec7u thuy\u1ec1n \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh H\u1eefu Nguy\u1ec5n V\u0103n K\u00fd (tr\u00f4ng coi thuy\u1ec1n hi\u1ec7u B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng), th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ee9 dinh T\u1ea3 Nguy\u1ec5n C\u01b0\u01a1ng (tr\u00f4ng coi thuy\u1ec1n hi\u1ec7u B\u00ecnh H\u1ea3i), quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh Trung Nguy\u1ec5n Ch\u1ea5n (tr\u00f4ng coi thuy\u1ec1n hi\u1ec7u An H\u1ea3i) \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5 ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ee9 dinh H\u1eefu \u0110\u1eb7ng T\u01b0 (c\u00f9ng tr\u00f4ng coi thuy\u1ec1n hi\u1ec7u \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i), th\u0103ng th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 6 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; c\u00e1c th\u00ed sai su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m l\u00e1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5t nh\u1eafc b\u1ed5 d\u1ee5ng, ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng d\u00f9ng l\u00e0m chi\u1ebfn h\u1ea1m, c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c binh ; t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, qu\u00e2n th\u1ee7y s\u01b0 \u0111\u00e3 chia h\u1ea1ng c\u1ea5p th\u00eam cho. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn ch\u00fang kh\u00f4ng ngh\u0129 t\u1ef1 m\u00ecnh h\u0103ng h\u00e1i, m\u1edbi x\u1ea3y g\u1eb7p gi\u00f3 s\u00f3ng, \u0111\u00e3 v\u1ed9i l\u1eadt \u0111\u1eadt b\u1ed1i r\u1ed1i, hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ebfn l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c kh\u00f4ng ? B\u1ecdn ch\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng h\u00e8n m\u1ecdn, kh\u00f4ng b\u00f5 tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng, nh\u01b0ng chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p cho l\u00ednh th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo h\u1ea1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n ; sau c\u00f3 ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n th\u00ec ph\u1ea3i sung ph\u00e1i v\u00e0o h\u1ea1ng h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc, \u0111\u1ec3 xem k\u1ebft qu\u1ea3 sau n\u00e0y\u201d. Khi b\u1ed9 H\u00ecnh d\u00e2ng b\u1ea3n \u00e1n l\u00ean, L\u00ea Vi\u1ebft, L\u00ea V\u0103n Nao, Nguy\u1ec5n \u0110i\u1ec1n, Nguy\u1ec5n Tho\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, chia nhau ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n ; T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, \u0110o\u00e0n Kim, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng hai c\u1ea5p. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, h\u00f4m r\u01b0\u1edbc vua v\u1ec1 cung, tr\u1eddi c\u00f2n ch\u01b0a t\u1ea1nh, quan qu\u00e2n theo h\u1ea7u c\u1ed1 s\u1ee9c che k\u00edn r\u01b0\u1edbc \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed5n th\u1ecfa. Vua khen l\u1eafm, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u01a1i h\u00e0nh dinh : quy\u1ec1n Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tham tri L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia m\u1ed9t c\u1ea5p v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cnh\u1ecb nghi\u201d ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n L\u00ea Lang, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb dinh H\u1eefu thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 H\u1ed3 Tr\u1ecb \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5 v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ebfn binh l\u00ednh c\u1ea7m l\u00e1i \u0111\u1ec1u c\u00f3 ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay \u1edf ph\u00e1o \u0111\u00e0i Ph\u00f2ng H\u1ea3i t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam. Tr\u01b0\u1edbc kia, ph\u00e1o \u0111\u00e0i Ph\u00f2ng H\u1ea3i do t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ph\u00e1i m\u1ed9t \u0111\u1ed9i bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho r\u1eb1ng b\u1edd bi\u1ec3n l\u00e0 n\u01a1i quan tr\u1ecdng, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay, l\u1ea5y Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Th\u1ea5t, v\u1ec7 Nh\u1ea5t, dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng sung v\u00e0o ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00fac \u1ea5n \u201cT\u1eeb th\u1ecd cung b\u1ea3o\u201d (\u1ea5n b\u1eb1ng v\u00e0ng, kh\u1eafc b\u1ed1n ch\u1eef \u201cT\u1eeb th\u1ecd cung b\u1ea3o\u201d, n\u00e9t ch\u1eef ch\u1eb7t ch\u1ebd, h\u00ecnh d\u1ea1ng ; \u1ea5n vu\u00f4ng 6 ph\u00e2n 7 ly, d\u00e0y 3 ph\u00e2n 1 ly ; n\u00fam \u0111\u00fac h\u00ecnh con r\u1ed3ng nh\u1ecf, cao 5 ph\u00e2n 9 ly, t\u00ednh su\u1ed1t t\u1eeb tr\u00ean xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi cao 9 ph\u00e2n, n\u1eb7ng 7 l\u1ea1ng 8 \u0111\u1ed3ng 7 ph\u00e2n). \u1ea5n \u0111\u00fac xong, ch\u1ecdn ng\u00e0y l\u00e0nh, cung ti\u1ebfn l\u00ean. Ph\u00e0m vi\u1ec7c trong cung, d\u00f9ng \u1ea5n \u1ea5y ban h\u00e0nh.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111i, l\u00e0m l\u1ea1i hai \u0111\u1ec1n th\u1edd Quan c\u00f4ng v\u00e0 Thi\u00ean phi. Tr\u01b0\u1edbc kia l\u00e0m \u1edf b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, quy ch\u1ebf h\u1eb9p h\u00f2i, g\u1ed7 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 h\u1ecfng n\u00e1t ; m\u1edbi sai b\u1ed9 C\u00f4ng ch\u1ecdn n\u01a1i l\u00e0m ch\u1ed7 kh\u00e1c (\u0111\u1ec1n Quan c\u00f4ng \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda \u0111\u00f4ng Kinh th\u00e0nh ; \u0111\u1ec1n Thi\u00ean phi \u1edf Sa C\u01b0\u01a1ng c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An).<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0110\u00e0o Quang B\u1eb1ng, tu\u1ed5i gi\u00e0, ph\u1ea3i v\u1ec1 h\u01b0u. Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Tuy\u00ean th\u0103ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb h\u1eefu dinh V\u0169 L\u00e2m L\u00ea Nguy \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Kh\u00e1nh H\u00f2a. L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng V\u0103n Li\u1ec5u can \u00e1n, ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c. Cho quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Nam, \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u00e0i Ng\u0169 Th\u00e0nh, ki\u00eam tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Ph\u1ee5ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Tr\u1ea7n D\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Tr\u1ea7n Loan \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 K\u1ef3 v\u00f5 Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ph\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n th\u1ee9 Tuy\u00ean Quang Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1. \u0110\u1ee9c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n \u00c2n Quang, v\u00ec n\u00f3ng qu\u00e1, ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed nhi\u1ec1u, qu\u00e2n l\u00ednh nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m ch\u1ebft, \u0110\u1ee9c m\u1edbi r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1. Sau khi xong vi\u1ec7c, t\u00e2u l\u00ean ; vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c m\u00ecnh coi \u0111\u1ea1i binh, l\u00e2u kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0103n h\u1ea1i, \u0111\u1ebfn nay kh\u00f4ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, cho qu\u00e2n v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00e0ng l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang ! Tr\u01b0\u1edbc kia, H\u1ed3 H\u1ef1u \u0111\u00e3 \u0111i, nh\u01b0ng kh\u00f4ng c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec ; \u0111\u1ebfn khi nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1edd giao \u01b0\u1edbc c\u1ee7a gi\u1eb7c (d\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 V\u00e2n Trung gi\u1ea5u gi\u1ebfm t\u1edd giao \u01b0\u1edbc c\u1ee7a b\u1ecdn Qu\u1ea3ng Kh\u1ea3i) l\u1ea1i kh\u00f4ng tra x\u00e9t ngay ! V\u1eady \u0111\u1ec1u giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb x\u1eed. Bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 qu\u00ea ngh\u1ec9 ng\u01a1i 1 th\u00e1ng, c\u1ea5p th\u00eam cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u1ed1m th\u00ec c\u1ea5p thu\u1ed1c cho, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec1n tu\u1ea5t nhi\u1ec1u h\u01a1n. Cho Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c v\u1ec1 qu\u00ea lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang\u201d. \u0110\u1ee9c v\u1ec1 \u0111\u1ebfn B\u1eafc Ninh, b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft, sau \u0111\u01b0\u1ee3c truy th\u1ee5 h\u00e0m Th\u1ed1ng ch\u1ebf. Khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, H\u1ef1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m l\u00ednh \u1edf T\u00e2n C\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh th\u1ee9 b\u1eadc t\u01b0\u1edbc t\u00f4n v\u00e0 tri\u1ec1u ph\u1ee5c. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng h\u1eadu \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi ch\u00ed th\u00e2n, l\u1ea5y t\u01b0\u1edbc tr\u1eadt l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc, l\u1ea5y \u00e1o m\u1eb7c \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t, \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f3 kh\u00e1c nhau m\u00e0 r\u00f5 l\u1ec5 ch\u1ebf. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc to l\u1edbn, chi ph\u00e1i h\u1ecd nh\u00e0 vua, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh t\u01b0\u1edbc t\u00f4n, t\u1eeb th\u00e2n v\u01b0\u01a1ng, qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng, th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, huy\u1ec7n c\u00f4ng, h\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng, huy\u1ec7n h\u1ea7u, h\u01b0\u01a1ng h\u1ea7u, k\u1ef3 n\u1ed9i ngo\u1ea1i h\u1ea7u, \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, tr\u1ee3 qu\u1ed1c khanh, t\u00e1 qu\u1ed1c khanh, ph\u1ee5ng qu\u1ed1c khanh, tr\u1ee3 qu\u1ed1c \u00fay, t\u00e1 qu\u1ed1c \u00fay, ph\u1ee5ng qu\u1ed1c \u00fay, tr\u1ee3 qu\u1ed1c lang, t\u00e1 qu\u1ed1c lang, ph\u1ee5ng qu\u1ed1c lang, ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u00f3 b\u1eadc, giai ng\u1ea1ch \u0111\u00e3 r\u00f5, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i ngh\u0129a th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi qu\u00fd, \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ee7 l\u1eafm. C\u00f2n \u00e1o m\u1eb7c c\u0169ng n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ecbnh r\u00f5\u201d. Sau \u0111\u00f3 b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc v\u01b0\u01a1ng, t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng cho \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n c\u00f4ng, h\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng, c\u00f9ng v\u1edbi ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong th\u00ec m\u0169 v\u00e0ng, b\u00ecnh \u0111\u00ednh ; \u00e1o m\u00e0u \u0111\u1ea1i h\u1ed3ng, hoa h\u1ed3ng ; \u0111ai, trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng v\u00e0 c\u1ea9n m\u1eb7t k\u00ednh. N\u1ebfu l\u00e0 h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ban phong s\u1eafc m\u1ec7nh v\u00e0 t\u1eadp t\u01b0\u1edbc t\u1eeb v\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn ph\u1ee5ng qu\u1ed1c lang th\u00ec m\u0169 ph\u1ed1c \u0111\u1ea7u vu\u00f4ng, \u00e1o m\u00e0u ch\u00e2n lan, t\u1eed \u0111\u00e0n, \u0111ai b\u1ecdc l\u1eabn c\u1ea3 v\u00e0ng, b\u1ea1c v\u00e0 \u0111\u1ed3ng. C\u00e1c h\u1ea1ng m\u0169, \u0111ai, chi\u1ebfu ban th\u1ee9 t\u01b0\u1edbc tr\u1eadt, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng th\u00eam b\u1edbt trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng, \u0111\u1ec3 r\u00f5 th\u1ee9 b\u1eadc. Ngo\u00e0i ra nh\u01b0 h\u1ed1t, v\u00f5ng, m\u0169, hia \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 b\u1eadc ph\u1ea9m ph\u1ee5c quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5, chi\u1ebfu ph\u1ea9m m\u00e0 ban c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi b\u00e0n \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, chu\u1ea9n cho theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh ; duy ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t, n\u1ebfu c\u00f3 th\u0103ng th\u1ef1 t\u1ea1i ch\u1ee9c, th\u00ec chi\u1ebfu ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1, ban cho m\u0169 \u00e1o, \u0111\u1ec3 cho c\u00f9ng b\u1eb1ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1 h\u00e0m \u1edf tri\u1ec1u ban\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 dinh v\u1ec7 c\u00e1c qu\u00e2n n\u00ean c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o khi theo h\u1ea7u \u0111i h\u1ed7 gi\u00e1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00e1c v\u1ec7 qu\u00e2n, quan th\u1ed1ng qu\u1ea3n, cai qu\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ea5p cho m\u0169 h\u1ed5 \u0111\u1ea7u, \u00e1o m\u00e3ng l\u1ea1n, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi theo \u0111i h\u1ed7 gi\u00e1, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 ch\u1ebf c\u1ea5p cho, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, nguy\u00ean c\u1ea5p \u00e1o m\u0169, \u0111\u1ec1u ch\u1ebf c\u1ea5p gi\u1ed1ng nhau, h\u1ed7n \u0111\u1ed9n kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t ; nay tri\u1ec1u ph\u1ee5c c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00e3 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh th\u1ee9 b\u1eadc, th\u00ec h\u1ea1ng \u00e1o m\u0169 [c\u1ee7a qu\u00e2n nh\u00e2n] n\u00e0y c\u0169ng n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc (m\u1eabu c\u0169 : trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng, 1 c\u00e1i b\u00e1c s\u01a1n h\u1ed5 k\u1ef3, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc hoa, r\u1ed3ng \u0111\u1ec1u hai, \u0111\u1eb1ng sau 1 hoa ; tr\u00ean ch\u1ecfm m\u0169, bao \u0111\u1ed3 b\u00e1t c\u1ed5 c\u00f3 2 \u0111\u01b0\u1eddng r\u1ee7 xu\u1ed1ng, vi\u1ec1n chung quanh 4 \u0111\u01b0\u1eddng ; nay c\u1ee9 m\u1eabu c\u0169 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng th\u00eam b\u1edbt : m\u0169, ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, th\u00eam hai h\u00ecnh l\u1eeda ch\u00e1y b\u1eb1ng v\u00e0ng \u1edf \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc ; th\u1ed1ng ch\u1ebf v\u00e0 ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng nh\u01b0 c\u0169 ; v\u1ec7 \u00fay, b\u1edbt 2 r\u1ed3ng v\u00e0ng \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc ; ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay, b\u1edbt 2 r\u1ed3ng v\u00e0ng \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 1 hoa b\u1eb1ng v\u00e0ng ; \u00e1o, ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, d\u00f9ng s\u1eafc t\u1eed \u0111\u00e0n ; th\u1ed1ng ch\u1ebf ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, s\u1eafc m\u1ed9c h\u1ed3ng ; v\u1ec7 \u00fay, s\u1eafc th\u00e2m t\u01b0\u01a1ng ; ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay, s\u1eafc b\u1ea3o lam v\u00e0 thi\u00ean thanh). Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea7n n\u00e0y l\u00e0m s\u00e1ch v\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 g\u1ecdi l\u00e0 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy t\u1ef1 v\u1eadn h\u1ed9i t\u1eadp ; v\u1ea3 l\u1ea1i, 2 ch\u1eef \u201cv\u0103n quy\u201d ngh\u0129a c\u1ee7a ch\u1eef \u1ea5y r\u1ea5t bao qu\u00e1t, h\u1ecdc ch\u1eef, h\u1ecdc v\u1ea7n \u1edf c\u1ea3 trong \u1ea5y ; nay vi\u1ebft ra g\u1ecdi l\u00e0 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy, kh\u00f4ng n\u00ean vi\u1ebft th\u00eam b\u1ed1n ch\u1eef \u201ct\u1ef1 v\u1eadn h\u1ed9i t\u1eadp\u201d l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cQuy\u1ec3n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy, \u0111\u00e3 sai quan \u1edf C\u00e1c v\u00e0 Vi\u1ec7n m\u1edf qu\u00e1n bi\u00ean ch\u00e9p, \u0111\u1ec3 gia \u01a1n cho h\u1ecdc tr\u00f2 t\u1ecf r\u00f5 vi\u1ec7c v\u0103n tr\u1ecb ; v\u1ea3 l\u1ea1i s\u00e1ch n\u00e0y l\u00e0m ra, t\u1eadp h\u1ee3p c\u1ea3 c\u00e1c s\u00e1ch, c\u00f3p nh\u1eb7t b\u1ed5 sung nh\u1eefng v\u0103n c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t, t\u1eadp \u0111\u1ea1i th\u00e0nh c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0, l\u00e0m ra h\u1ed9i t\u1eadp v\u1ea7n ch\u1eef ; trong khi bi\u00ean ch\u00e9p kh\u1ea3o c\u1ee9u, m\u1edbi bi\u1ebft b\u1eadn nhi\u1ec1u ; n\u00ean giao cho gi\u00e1m th\u1ea7n \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m ch\u1ecdn l\u1ea5y 10 ng\u01b0\u1eddi c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh \u1edf Gi\u00e1m, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o v\u0103n h\u1ecdc gi\u1ecfi, nhi\u1ec1u l\u1ea7n kh\u00f3a k\u1ef3 d\u1ef1 v\u00e0o h\u1ea1ng \u01b0u h\u1ea1ng b\u00ecnh, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u00e3 ph\u00e1i tr\u01b0\u1edbc \u1edf c\u00e1c, \u1edf vi\u1ec7n h\u1ed9i l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c. V\u1ec1 10 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f3a k\u1ef3 nguy\u00ean \u1edf h\u1ea1ng \u01b0u, \u0111\u00e3 c\u00f3 ti\u1ec1n g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng, th\u00ec gia \u00e2n chu\u1ea9n cho k\u1ebf ti\u1ebfp c\u1ea5p theo h\u1ea1ng \u01b0u ; nguy\u00ean \u1edf h\u1ea1ng b\u00ecnh, chu\u1ea9n cho theo h\u1ea1ng b\u00ecnh chi\u1ebfu c\u1ea5p, \u0111\u1ee3i khi c\u00f4ng vi\u1ec7c xong l\u1ea1i v\u1ec1 Gi\u00e1m, s\u1ebd \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu kh\u00f3a l\u1ec7 c\u0169 l\u00e0m vi\u1ec7c. L\u1ea1i nh\u01b0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc, Tr\u1ea7n Th\u00e0nh Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i hi\u1ec7u l\u1ef1c \u1edf b\u1ed9, hi\u1ec7n nay ch\u1ed7 b\u1ed9 m\u00e0 h\u1ecd theo l\u00e0m \u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c. V\u1eady Nguy\u1ec5n Ng\u1ecdc, Tr\u1ea7n Th\u00e0nh Ch\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i ph\u00e1i sang theo vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u00e0m vi\u1ec7c, theo b\u1ecdn \u0111\u00e3 ph\u00e1i tr\u01b0\u1edbc chia nhau k\u00ea c\u1ee9u, \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc ; nh\u01b0ng gia \u00e2n c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u 2 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u1ec3 t\u1ea5t\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLVIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, l\u00e0m \u0111i\u1ec7n Minh Th\u1eadn \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 ph\u00ea duy\u1ec7t s\u1edb t\u1ea5u, theo c\u00e1i ngh\u0129a ch\u00ednh s\u1ef1 s\u00e1ng t\u1ecf, c\u1ea9n th\u1eadn.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. L\u00e0m l\u1ec5 xong, ban y\u1ebfn c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea5y, h\u1eefu ty theo l\u1ec7 l\u00e0m danh s\u00e1ch, \u0111\u00ecnh h\u1ea7u v\u00ec ph\u1ea9m k\u00e9m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00ecnh h\u1ea7u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1ee7a d\u00f2ng d\u00f5i n\u01b0\u1edbc Phi\u00ean, chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7\u201d. ((1) \u0110\u00ecnh h\u1ea7u : m\u1ed9t ch\u1ee9c t\u01b0\u1edbc v\u1ec1 ban v\u00f5 d\u00e0nh cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd nh\u00e0 vua.1)<\/p>\n<p>Vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, t\u00f2a N\u1ed9i c\u00e1c d\u00e2ng t\u1eadp Ch\u1ec9 thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng thi v\u0103n h\u1ed9i t\u1eadp, l\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 nh\u00e0 vua l\u00e0m khi c\u00f2n \u1edf cung ri\u00eang ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. Tr\u01b0\u1edbc kia, sai quan \u1edf Vi\u1ec7n, C\u00e1c h\u1ed9i l\u1ea1i ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111em b\u1ea3n ch\u00ednh d\u00e2ng l\u00ean, vua khen l\u00e0 h\u1ebft l\u00f2ng k\u00ea c\u1ee9u, th\u01b0\u1edfng cho gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c, v\u00e0ng, b\u1ea1c, v\u00f3c l\u1ee5a v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>M\u1ed9t h\u00f4m, vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m th\u01a1, kh\u00f3 ; b\u00ecnh th\u01a1, c\u0169ng kh\u00f3, l\u00e0 v\u00ec t\u00e0i h\u1ecdc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, \u00edt khi \u0111\u1ee7 c\u1ea3. Tr\u1eabm xem H\u00e0 [T\u00f4ng] Quy\u1ec1n tuy kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i l\u00e0m th\u01a1, nh\u01b0ng t\u01b0 ch\u1ea5t th\u00f4ng minh, th\u01b0\u1eddng h\u1ecdc l\u00e0m th\u01a1, nh\u1eefng b\u00e0i l\u00e0m ra trong khi tu\u1ed5i gi\u00e0, h\u01a1i bi\u1ebft ph\u00e9p l\u00e0m th\u01a1, \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng l\u00e2u ; c\u00f2n nh\u01b0 Ho\u00e0ng Qu\u00fdnh, l\u1eabn c\u1ea3 kh\u00f4i h\u00e0i, sao \u0111\u00e1ng c\u00f9ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn th\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d.<\/p>\n<p>Cho : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5, sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c, L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri, v\u1eabn quy\u1ec1n l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 s\u1ee9 Th\u00f4ng ch\u00ednh ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ee5 Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh ; \u0111\u1ec1u cho sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a nh\u1eadn l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng.<\/p>\n<p>Cho : V\u0169 Qu\u00fdnh l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i ; Nguy\u1ec5n Danh H\u1ea1p l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng H\u00f3a ; \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh B\u1eafc Ninh ; Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t V\u0129nh Long ; T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; \u0110\u1eb7ng Kham l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An ; Nguy\u1ec5n Danh D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Nam \u0110\u1ecbnh ; Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a l\u00e0m Lang trung ty V\u0103n tuy\u1ec3n b\u1ed9 L\u1ea1i ; T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng l\u00e0m Lang trung ty Th\u01b0\u1edfng l\u1ed9c b\u1ed9 H\u1ed9 ; T\u00f4n Th\u1ea5t V\u1ecb l\u00e0m Lang trung ty Thu\u1ebf h\u1ea1ng ; H\u1ed3 \u0110\u00ecnh Hi l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c l\u00e0m Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Cho : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 gi\u00fap vi\u1ec7c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh, v\u1eabn quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty Kh\u1ea3o c\u00f4ng b\u1ed9 Binh l\u00e0 Cung V\u0103n \u0110\u1ea1t th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty \u1ea5y ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty B\u1eafc hi\u1ebfn b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty \u1ea5y ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng sung l\u00e0m \u0110\u1ed1c c\u00f4ng Tr\u1ea7n \u0110ang Ch\u00ed th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung, v\u1eabn sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; Th\u00e1i y vi\u1ec7n Ng\u1ef1 y Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u00e1t th\u0103ng quy\u1ec1n Vi\u1ec7n s\u1ee9.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c quan vi\u00ean trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1 h\u00e0m \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 3 n\u0103m, v\u00ec vi\u1ec7c quan ph\u1ea3i gi\u00e1ng, c\u00e1ch, v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i ch\u1ee9c, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 b\u1ed5 th\u1ee5 v\u00e0 cho khai ph\u1ee5c c\u00f3 t\u1ea7ng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng nh\u1ea5t L\u00ea T\u1ea5t \u1ee9ng th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, coi c\u00e1c v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tam v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Long th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Chu th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eadu v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong L\u00ea V\u0169 th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 \u1ea5y ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 t\u1ec9nh V\u0129nh Long L\u00ea V\u0129nh Th\u1ee9c th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc, quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong L\u00ea Ch\u01b0\u01a1ng, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c H\u1eefu b\u1ea3o \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n L\u00ea Kh\u00e1nh, quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y h\u1eefu \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh Ph\u1ea1m Qu\u00fd Qu\u1ea3ng, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Mai C\u00f4ng Nghi\u00eam, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y trung \u1edf Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3c, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ea3 Tr\u1ea7n V\u0103n K\u00edch \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5.<\/p>\n<p>T\u1eadp th\u01a1 vua l\u00e0m c\u00f3 v\u1ebd tranh \u0111\u00e3 in xong, ban cho trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n. Vua th\u00e2n \u0111i c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. Khi l\u1ec5 xong, vua ng\u1ef1 nh\u00e0 Ch\u1ec9 thi\u1ec7n ; b\u1ed9 L\u1ec5 d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu \u1edf Ph\u00fa An l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thi\u1ec7u \u0111\u1ebfn chi\u00eam b\u00e1i. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cCha Thi\u1ec7u l\u00e0 V\u0103n T\u1ef1u tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu, nay con l\u1ea1i noi theo \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu, tr\u1edf th\u00e0nh nh\u00e0 t\u1ed1t, th\u1eadt l\u00e0 vi\u1ec7c m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c kh\u00f3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1ea1y \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu, trung, \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf hay cho l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 phong t\u1ee5c. V\u1eady h\u00e1 n\u00ean cho Thi\u1ec7u l\u00e0 d\u00e2n h\u00e8n m\u00e0 khinh hay sao ?\u201d. B\u00e8n th\u01b0\u1edfng cho Thi\u1ec7u ng\u00e2n ti\u1ec1n, \u00e1o sa, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang b\u1ecb b\u1ec7nh r\u1ed3i m\u1ea5t. Vua ngh\u1ec9 coi tri\u1ec1u 3 ng\u00e0y, cho t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 Trang M\u1eabn, c\u1ea5p cho 2.000 quan ti\u1ec1n ; l\u1ea1i ph\u00e1i Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh kh\u00e2m m\u1ec7nh t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1eadu dinh Th\u1ea7n c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ea5t thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 \u0110inh Do\u00e3n Trung c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Do\u00e3n Trung x\u00e9t x\u1eed vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1n th\u1ed5, sau l\u00e9n nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, Do\u00e3n Trung ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 d\u1ee5ng. Cho Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p><a>Gi\u1ea3i t\u00f9 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111\u01b0a sang Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean gi\u1eb7c Thanh, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft. Vua m\u1edbi sai quan qu\u00e2n \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng, gi\u1ea3i giao sang Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng.<\/a><\/p>\n<p>Cho : Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i b\u1ed5 th\u1ee5 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, quy\u1ec1n L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng b\u1ed5 th\u1ee5 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 sung Ch\u00e1nh ph\u00f3 s\u1ee9 ; V\u1ec7 \u00fay sung Hi\u1ec7p tr\u1ea5n th\u1ecb v\u1ec7 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn, Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1ed3 \u0110\u0103ng Tu\u00e2n sung Ch\u00e1nh ph\u00f3 bi\u1ec7n.<\/p>\n<p>Cho : Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng l\u00e0m Lang trung kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Xao l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 T\u1ee9, dinh H\u1eefu Th\u1ee7y s\u01b0 ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Tam, dinh T\u1ea3 Th\u1ee7y s\u01b0 D\u01b0\u01a1ng Qu\u1ef3 th\u0103ng th\u1ee5 Qu\u1ea3n c\u01a1, l\u1ea1i quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay dinh v\u1ec7 \u1ea5y ; Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 c\u0169 l\u00e0 L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1ea1i h\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, v\u1eabn sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 Tr\u1ef1c ban, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n, Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, L\u00fd thi\u1ec7n (M\u1eadu H\u1ea1nh tr\u01b0\u1edbc can \u00e1n, ph\u1ea3i gi\u00e1ng, \u0111i\u1ec7u ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng). V\u00ec b\u1ecdn C\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c thanh th\u1ecfa, cho n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 thu n\u1ed9p g\u1ed7 \u1edf kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e2y g\u1ed7 l\u00e0 v\u1eadt n\u1eb7ng, v\u1eadn chuy\u1ec3n kh\u00f3 nh\u1ecdc, ch\u1ecdn l\u1ecdc kh\u1eaft khe, l\u00e0m kh\u1ed5 cho d\u00e2n, \u0111i\u1ec1u \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u00fd c\u1ee7a tr\u1eabm. G\u1ea7n \u0111\u00e2y nghe n\u00f3i t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh gi\u1ea3i g\u1ed7 l\u00ean kho c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2y kh\u00f4ng t\u1ed1t, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi coi vi\u1ec7c \u1ea5y ch\u00ea b\u00e1c \u0111i, tr\u1eabm \u0111\u00e3 sai quan \u1edf B\u1ed9, Vi\u1ec7n x\u00e9t l\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eaft khe qu\u00e1. T\u1eeb nay, c\u00e2y n\u00e0o c\u00f3 d\u1ea5u v\u1ebft nh\u1ecf, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c t\u00ednh chi\u1ebft m\u00e0 thu v\u00e0o ; duy c\u00f3 v\u1ebft m\u1ee5c n\u00e1t kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea3i ra. Nh\u01b0 th\u1ebf g\u1ed7 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u1ee5c n\u00e1t m\u1ea5t kh\u00f4ng, l\u1ea1i thu\u1ed9c c\u0169ng kh\u00f4ng sinh th\u00eam t\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u00e2n sai b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, c\u1ee9 s\u1ed1 c\u0169 chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, n\u1ebfu v\u1ebft m\u1ee5c kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t th\u00e0nh, th\u00ec mi\u1ec5n cho vi\u1ec7c ph\u00e2n x\u1eed ; t\u1eeb m\u1ed9t th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean th\u00ec ph\u00e2n bi\u1ec7t x\u00e9t t\u1eebng lo\u1ea1i\u201d. L\u1ea1i sai vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t h\u1eb1ng th\u00e1ng ph\u00e1i m\u1ed9t vi\u00ean \u1edf khoa \u0111\u1ea1o h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng x\u00e9t vi\u1ec7c chi thu ; gi\u1eef l\u00f2ng c\u00f4ng b\u1eb1ng xem x\u00e9t theo nh\u01b0 l\u1ec7 kho \u1edf Kinh.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u00e0 N\u1ed9i Tr\u1ea7n D\u1eadt, do b\u1ea3n ch\u1ee9c, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n S\u00e1ch theo c\u00e1ch th\u1ee9c \u0111\u00fac ti\u1ec1n ; Lang trung Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n ph\u1ea3i v\u1ec1 cung ch\u1ee9c c\u0169.<\/p>\n<p>X\u00e9t d\u00f9ng con ch\u00e1u c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebft ngh\u0129a \u0111\u1eddi trung h\u01b0ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang t\u00e2u xin x\u00e9t h\u1ecfi con ch\u00e1u c\u00e1c trung th\u1ea7n c\u1ee7a b\u1ea3n tri\u1ec1u. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCon ch\u00e1u c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n trung h\u01b0ng d\u1ef1c v\u1eadn \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 n\u1ed1i ti\u1ebfp phong t\u01b0\u1edbc, b\u1ed5 quan. L\u1ea1i nh\u01b0 ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n hai phen c\u00f3 vi\u1ec7c, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u1edf n\u01a1i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng \u0111\u00e3 gia t\u1eb7ng \u1ea5m th\u1ee5 ; \u0111\u00f4i khi c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i tr\u1ebb, v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1, th\u00ec ho\u1eb7c c\u0169ng c\u00f3. Nay m\u1edbi s\u1eafc sai th\u00f4ng t\u01b0 \u0111i\u1ec1u tra, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c 36 ng\u01b0\u1eddi n\u00ean cho ti\u1ebfp t\u1ee5c l\u1ee5c d\u1ee5ng. L\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 L\u1ec5, b\u1ed9 Binh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng xem x\u00e9t, th\u00ec ba b\u1ed9 b\u00e0n xin tham kh\u1ea3o l\u1ec7 c\u0169, cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c sai ph\u00e1i \u1edf t\u1ec9nh. Vua nghe theo. (C\u00e1c vi\u00ean ch\u1ebft tr\u1eadn : nguy\u00ean t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, nay t\u1eb7ng ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9 ; nguy\u00ean ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m nay t\u1eb7ng t\u00f2ng tam ph\u1ea9m v\u00e0 t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m nay t\u1eb7ng ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 ; ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m nay t\u1eb7ng t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9. Ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c gia t\u1eb7ng m\u1ed9t h\u00e0m v\u00e0 t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c gia t\u1eb7ng m\u1ed9t h\u00e0m th\u00ec con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 C\u1ea9m y b\u00e1 h\u1ed9).<\/p>\n<p>C\u00f3 t\u00ean gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Quang l\u00e0 d\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a gi\u1eb7c V\u00e0nh. (Quang ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Phong Doanh, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 Ti\u1ec1n Nam, x\u01b0ng l\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o qu\u1eadn c\u00f4ng c\u1ee7a gi\u1eb7c). T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi theo d\u00f5i l\u00ean S\u01a1n T\u00e2y, \u0111\u1ebfn huy\u1ec7n Thanh Ba, hi\u1ec7p s\u1ee9c c\u00f9ng vi\u00ean tri huy\u1ec7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, nh\u00e2n n\u00f3i : \u201c\u0110\u00ecnh Quang t\u1ef1 n\u00f3i c\u00f9ng \u0111i l\u1ea1i v\u1edbi N\u00f4ng H\u00f9ng Th\u1ea1c v\u00e0 x\u01b0ng l\u00e0 H\u1ed3ng Tr\u00fac v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a gi\u1eb7c (ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc ta tr\u1ed1n sang V\u00e2n Nam, k\u00eau g\u1ecdi t\u1ee5 h\u1ecdp c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u1edf H\u1ed3ng ban trong r\u1eebng \u0110\u00f4 Tr\u00fac, g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ed3ng Tr\u00fac v\u01b0\u01a1ng) v\u00e0 Tr\u1ea1ng Si\u00eau c\u1ee7a gi\u1eb7c (ng\u01b0\u1eddi x\u00e3 C\u1ed5 Li\u00eau, huy\u1ec7n Kim \u0110\u1ed9ng, t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, l\u00fac 7 tu\u1ed5i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ra c\u00e2u \u0111\u1ed1i r\u1eb1ng : Th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng th\u1ea5t tu\u1ebf, t\u1ef1 c\u1ed5 li\u00eau v\u0103n, ngh\u0129a l\u00e0 : Th\u1ea7n \u0111\u1ed3ng 7 tu\u1ed5i, t\u1eeb x\u01b0a kh\u00f4ng nghe ti\u1ebfng ; h\u1eafn \u1ee9ng kh\u1ea9u \u0111\u1ed1i r\u1eb1ng : Th\u00e1nh ch\u00faa v\u1ea1n ni\u00ean, vua kim \u0111\u1ed3ng ki\u1ebfn, ngh\u0129a l\u00e0 : Th\u00e1nh ch\u00faa mu\u00f4n n\u0103m, hi\u1ec7n nay th\u1ea5y r\u00f5 c\u1ea3. M\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi khen l\u00e0 l\u1ea1, g\u1ecdi l\u00e0 tr\u1ea1ng Si\u00eau. D\u01b0\u1edbi th\u1eddi \u201cng\u1ee5y T\u00e2y\u201d, kh\u1edfi s\u1ef1 kh\u00f4ng xong, ch\u00fang tr\u1ed1n sang \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t nh\u00e0 Thanh v\u1ee1 ru\u1ed9ng, chi\u00eau m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng, ng\u1ea7m c\u00f3 ch\u00ed kh\u00e1c) xin t\u1ea1m tha cho t\u1ed9i ch\u1ebft, cho h\u1eafn b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQuang l\u00e0 gi\u1eb7c tr\u1ed1n l\u00e2u ng\u00e0y, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i ch\u1ebft ch\u00e9m, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111i d\u00f2 b\u1eaft gi\u1eb7c, th\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec. T\u1ea1m giao cho t\u1ec9nh S\u01a1n qu\u1ea3n th\u00fac, cho \u0111i d\u00f2 b\u1eaft gi\u1eb7c tr\u1ed1n. Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t v\u00ec ph\u00e1i \u1ee7y \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 Tri huy\u1ec7n Thanh Ba Nguy\u1ec5n Huy Tu\u1ea5n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 200 quan ti\u1ec1n\u201d. B\u00e1 \u0110\u1ea1t b\u1ed7ng l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cQuang b\u1ecb can \u00e1n, xin gi\u1ea3i giao cho tra x\u00e9t\u201d. Giai l\u1ea1i xin gia h\u1ea1n 1 th\u00e1ng. \u0110\u1ebfn khi h\u1ebft h\u1ea1n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, l\u1ea1i xin tri\u1ec3n h\u1ea1n n\u1eefa.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cGiai tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 xin tha ch\u1ebft cho h\u1eafn, nay l\u1ea1i m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng tho\u00e1t n\u00e0y, kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn h\u1ed5 h\u1ee7y ra kh\u1ecfi c\u0169i, l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a ai ?\u201d. B\u00e8n sai \u0111\u00f3ng c\u0169i ngay \u0111\u01b0a v\u1ec1 Nam \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea3 \u0111\u1ec3 x\u1eed v\u1ec1 vi\u1ec7c \u00e1n. Giai v\u00ec khinh xu\u1ea5t xin \u0111\u1ee1, ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p. Sau \u0111\u00f3 Quang ki\u00ean quy\u1ebft kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u00fa nh\u1eadn, l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1ea3i v\u1ec1 giam c\u1ea5m \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc Ph\u00fa L\u00e3ng Sa [Ph\u00e1p] sai s\u1ee9 sang t\u1ea1. Tr\u01b0\u1edbc kia ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean \u0110oan [t\u00ean th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u00ea \u0110\u00f4 Sa \u0110\u00ea Y], t\u00ean V\u1ecdng [Gi\u00ea Du Ni M\u00f4 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Jer%C3%B3nimo_Hermosilla_V%E1%BB%8Dng\">Jer\u00f3nimo Hermosilla V\u1ecdng<\/a>]] l\u1ebbn \u0111\u1ebfn, l\u1eeba d\u1ed1i d\u1ee5 d\u1ed7 nh\u00e2n d\u00e2n, b\u1ecb b\u1eaft, ph\u1ea3i giam c\u1ea5m. Vua cho l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u00e0 l\u1ea7m ph\u1ea1m, \u0111\u1ec1u tha cho ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u1ee7y \u0110\u1ea7u m\u1ee5c l\u00e0 \u0110\u00f4 R\u1eafp L\u0103ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng d\u00e2ng th\u01a1 tr\u00ecnh t\u1ea1 ; l\u1ea1i n\u00e0i xin th\u1ea3m thi\u1ebft cho ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 \u0110\u00f4 Ni My C\u00f4 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Dominique_Lef%C3%A8bvre\">Dominique Lef\u00e8bvre<\/a>, t\u00ean Vi\u1ec7t Nam l\u00e0 Ng\u00e3i] hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i giam. Th\u1ef1 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n n\u00f3i r\u1eb1ng trong th\u01b0 \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn c\u00f3 \u00fd cung k\u00ednh h\u00f2a thu\u1eadn. Vua c\u0169ng sai tha c\u1ea3.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Kinh l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u1ea5t, theo t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, ng\u1ea7m th\u00f4ng tin t\u1ee9c v\u1edbi thuy\u1ec1n n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, b\u1ecb b\u1eaft, ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u r\u00eau rao kh\u1eafp n\u01a1i.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a bao l\u00e2u, thuy\u1ec1n Man c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Hoa K\u1ef3 \u82b1\u65c2 c\u0169ng \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n, trong Kinh ph\u00e1i Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n Long, c\u00f9ng thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0 Kinh l\u1ecbch Nguy\u1ec5n D\u1ee5ng Giai \u0111i \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Man d\u1ecda n\u1ea1t, mang xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n. B\u1ecdn Long kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u1ef1 l\u1ea1i. Ng\u01b0\u1eddi Man b\u1ed7ng nh\u1ed5 neo \u0111i. Khi b\u1ecdn Long v\u1ec1, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch l\u01b0u.<\/p>\n<p><a>Th\u00e1ng 6. Sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111i kinh l\u00fd Nam K\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0110\u1ed1c ph\u1ee7 An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, xin tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 h\u1ea1n thu thu\u1ebf, ch\u1ecdn ph\u00e1i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u00ed\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, th\u1ed5 m\u1ee5c L\u1ea1p man ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn xin ti\u1ebfp vi\u1ec7n, ho\u1eb7c \u0111em gia quy\u1ebfn \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd.<\/a><\/p>\n<p>Vua cho l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eadu qu\u00e2n ki\u00eam qu\u1ea3n dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, do b\u1ea3n ch\u1ee9c, quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean H\u00f2a ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh quy\u1ec1n l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Gia \u0110\u1ecbnh ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean H\u00f2a tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch b\u00e0n t\u00ednh vi\u1ec7c \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf Nam K\u1ef3, \u0111\u1eb7c ph\u00e1i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u1ea5n gi\u1eef, s\u1ef1 th\u1ec3 quan tr\u1ecdng, t\u1eeb nay ph\u00e0m c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng cho \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh, n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean, th\u00ec t\u01b0 cho quan h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u1eed tr\u00ed, c\u1ed1t mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, n\u00ean h\u1ecdp m\u1eb7t b\u00e0n t\u00ednh. C\u0169ng cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f9ng v\u1edbi b\u1ecdn \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 \u0111i l\u1ea1i h\u1ed9i b\u00e0n. N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c L\u1ea1p man th\u00ec m\u1ed9t m\u1eb7t phi s\u1edb v\u1ec1 t\u00e2u, m\u1ed9t m\u1eb7t cho t\u00f9y ti\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c. \u0110\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n \u1edf t\u1ec9nh cho \u0111\u1ebfn quan qu\u00e2n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghe theo x\u1eed tr\u00ed. C\u1ea7n n\u00ean c\u00f9ng l\u00f2ng v\u00ec n\u01b0\u1edbc, h\u0103ng h\u00e1i l\u00e0m vi\u1ec7c, mong sao ho\u00e0n th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng to v\u1ea1n to\u00e0n\u201d. L\u1ea1i ph\u00e1i H\u1eefu ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn Trung, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay B\u1ea3o nh\u1ea5t \u0110o\u00e0n Th\u1ecd \u0111i theo, g\u1eb7p khi c\u00f3 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u00f3 khuy\u1ebft th\u00ec t\u00e2u xin b\u1ed5 th\u1ee5. R\u1ed3i cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed9 quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Gi\u1ea3i v\u00e0o b\u1ec7 t\u1eeb. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cGia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 n\u01a1i phi\u00ean tr\u1ea5n h\u00f9ng m\u1ea1nh \u1edf Nam K\u1ef3, ch\u1ed1ng gi\u1eef n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, ch\u00ednh l\u00e0 ch\u1ed7 quan y\u1ebfu. Ph\u00e0m c\u00f3 khu x\u1eed c\u1eaft \u0111\u1eb7t, n\u00ean c\u00f9ng l\u00f2ng b\u00e0n t\u00ednh, r\u1ed3i sau h\u00e3y l\u00e0m, c\u1ed1t c\u00f3 y\u00ean b\u00ean trong m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ean ngo\u00e0i, ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c tr\u1ecb y\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ea7u\u201d. L\u1ea1i sai b\u1ed9 Binh v\u00e1t qu\u00e2n \u0111i h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u00e0 chuy\u1ec3n t\u01b0 cho nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111i \u0111\u1ebfn c\u0169ng ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean ki\u00eam coi c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng ; quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 t\u1ea1m l\u00e0m vi\u1ec7c trong N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u l\u00e0m quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng ; \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u1ea3 qu\u00e2n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ki\u00eam coi dinh Long v\u00f5 ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam coi dinh K\u1ef3 v\u00f5.<\/p>\n<p><a>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh L\u1ea1p Man. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, th\u1ed5 m\u1ee5c Tr\u1ea5n T\u00e2y nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh nguy\u1ec7n xin l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng xin \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp gi\u00e1p th\u00e1ng t\u01b0, th\u00e1ng n\u0103m n\u00e0y ph\u00e1i qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n ti\u1ec5u tr\u1eeb.<\/a><\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e1nh n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, l\u00e0 vi\u1ec7c to. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ngh\u1ecb \u0111\u00e1nh, ngh\u1ecb h\u00f2a, v\u1eabn kh\u00f4ng nh\u1ea5t tr\u00ed. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i \u1edf n\u01a1i bi\u00ean th\u00f9y \u0111\u00e3 l\u00e2u, quan v\u00f5 ch\u1ed1ng c\u1ef1 v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111\u00f3 l\u00e0 ph\u1eadn s\u1ef1 ; duy c\u00f3 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1i binh th\u00ec quan h\u1ec7 ch\u1eb3ng v\u1eeba. Th\u00e0 tr\u00ec tr\u1ecdng m\u00e0 c\u1ea7m qu\u00e2n, kh\u00f4ng n\u00ean khinh th\u01b0\u1eddng m\u00e0 ti\u1ebfn b\u1ea1o. N\u00ean x\u00e9t xem : n\u01b0\u1edbc gi\u1eb7c qu\u1ea3 th\u1eadt c\u00f3 bi\u1ebfn (khi \u1ea5y nghe n\u00f3i t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 ch\u1ebft, em l\u00e0 \u00d4 Thi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng [\u70cf\u820c\u738b <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Pinklao\">Pinlao<\/a>] l\u00ean thay), ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 th\u1ef1c l\u00f2ng quy thu\u1eadn, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng tr\u1ed7i d\u1eady, ch\u00e9m gi\u1ebft l\u1eabn nhau, th\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec phi s\u1edb v\u1ec1 t\u00e2u ngay\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quy\u1ec1n Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ed5 m\u1ee5c Li\u00eam \u0110\u1ed9t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n xin qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n, \u0111\u00e3 ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a giao cho t\u1ec9nh An Giang\u201d. R\u1ed3i \u0111\u00f3, ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp t\u1ea5u c\u1ee7a quan t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng : \u201cC\u1ee9 th\u1ed5 m\u1ee5c x\u1ee9 \u1ea5y l\u00e0 Li\u00eam \u0110\u1ed9t n\u00f3i ra, Man \u0111\u1ea3ng x\u1ee9 \u1ea5y l\u00e0 Tr\u00e0 Tri M\u00ea \u1edf Nam Vang m\u01b0u \u0111\u1ed1t c\u00e1c kho thu\u1ed1c s\u00fang, g\u1ea1o, th\u00f3c \u1edf Ba Nam, vi\u1ec7c ti\u1ebft l\u1ed9, b\u1ecb b\u1eaft, y tr\u1edf v\u1ec1 K\u1ef3 T\u00f4, m\u1eadt b\u00e1o v\u1edbi c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng m\u01b0u \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng gi\u1eef, r\u1ed3i l\u1ebbn \u0111\u1ebfn T\u00e2y Ninh xin qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n \u0111\u1ec3 ti\u1ec5u tr\u1eeb. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n c\u00f9ng b\u00e0n t\u00ednh, n\u00f3i l\u00e0, nay m\u1ed9t d\u1ea3i Ba Nam, K\u1ef3 T\u00f4, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 xin theo v\u1ec1 ; n\u1ebfu im l\u1eb7ng kh\u00f4ng \u0111\u00e1p \u1ee9ng, s\u1ee3 ng\u0103n ch\u1eb7n m\u1ea5t con \u0111\u01b0\u1eddng xin theo v\u1ec1 c\u1ee7a man th\u1ed5 sau n\u00e0y. B\u00e8n ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh l\u1eadp t\u1ee9c chia qu\u00e2n l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o, m\u1ed9t \u0111\u1ea1o theo s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang ng\u0103n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u1edf Ba Nam, do Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n \u0111i ; m\u1ed9t \u0111\u1ea1o t\u1eeb \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng v\u00e0o su\u1ed1t trong l\u00f2ng Nam Ninh, h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1edf Ti\u1ec1n Giang, do Do\u00e3n U\u1ea9n qu\u1ea3n l\u00e3nh, nh\u01b0ng cho \u0111\u1ec3 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y h\u01a1i h\u1ee3p s\u1ef1 c\u01a1. Duy c\u00f3 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 quan to, ch\u01b0a ti\u1ec7n v\u1ed9i \u0111i, n\u00ean l\u1ea5y Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng thay th\u1ebf. L\u1ea1i ph\u00e1i L\u00e3nh binh T\u00e2y Ninh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111em 1.000 bi\u1ec1n binh ti\u1ebfn \u0111i, li\u00ean l\u1ea1c v\u1edbi qu\u00e2n hai \u0111\u1ea1o kia. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n thay gi\u1eef T\u00e2y Ninh, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u1ed1c th\u00fac bi\u1ec1n binh h\u1ea1 ban, \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh thao di\u1ec5n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 Do\u00e3n U\u1ea9n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n : \u201c\u0110i chuy\u1ebfn n\u00e0y, n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 s\u1ef1 c\u01a1, h\u1eb9n ng\u00e0y c\u00f9ng ti\u1ebfn, r\u1ed3i hi\u1ec3u th\u1ecb cho th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n : khi g\u1eb7p quan qu\u00e2n, h\u1ec5 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o h\u1ea1 ngay binh kh\u00ed, \u0111\u1ebfn th\u00fa th\u00ec kh\u1ecfi ch\u1ebft ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u1ed1ng c\u1ef1 l\u1ea1i th\u00ec gi\u1ebft ch\u1ebft, kh\u00f4ng tha. Tha cho t\u00f9 ph\u1ea1m t\u1eeb t\u1ed9i qu\u00e2n l\u01b0u tr\u1edf xu\u1ed1ng \u1edf L\u1ee5c t\u1ec9nh, d\u00f9ng l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu\u201d. Sau \u0111\u00f3 Do\u00e3n U\u1ea9n c\u00f9ng v\u1edbi L\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111em qu\u00e2n t\u1eeb \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh ti\u1ebfn ra, g\u1eb7p gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh nhau \u1ed3 \u1ea1t, li\u1ec1n h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c hai \u0111\u1ed3n Th\u1ecb \u0110am, V\u1ecbnh B\u00edch. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng t\u1eeb T\u00e2n Ch\u00e2u ti\u1ebfn k\u1ecbp \u0111\u1ebfn T\u1ea7m B\u00f4n, gi\u1eb7c theo d\u00f2ng s\u00f4ng b\u1eafn ra, Ho\u00e0ng sai quy\u1ec1n L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111em qu\u00e2n ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o, quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd \u0111em qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o, c\u00f2n m\u00ecnh t\u1ef1 cai qu\u1ea3n qu\u00e2n trung \u0111\u1ea1o, th\u00fac qu\u00e2n \u0111\u1ebfn gi\u00e1p t\u1eadn n\u01a1i b\u1eafn ra, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n gi\u1eb7c v\u00e0i ch\u1ee5c t\u00ean. Gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y. Thu \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00ed gi\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Tin th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai \u0111\u1ea1o n\u00e0y m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u ti\u1ebfn qu\u00e2n, \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Do\u00e3n U\u1ea9n tuy kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh d\u1eb9p nhi\u1ec1u, nh\u01b0ng \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, Man Th\u1ed5 theo gi\u00f3 m\u00e0 l\u01b0\u1edbt, li\u1ec1n l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ed3n ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng gi\u00e1p \u0111\u00e1nh v\u1edbi gi\u1eb7c, ti\u1ebfn qu\u00e2n h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, hi\u1ec7n c\u00f3 b\u1eafn ch\u1ebft, \u0111\u00e2m ch\u1ebft, thu \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00ed gi\u1edbi r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u1ec1u l\u00e0m l\u1eebng l\u1eaby \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng qu\u00e2n, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec1u m\u1ed9t c\u1ea5p, kim ti\u1ec1n \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng, nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t th\u1ee7y tinh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t chi\u1ebfc. Ngo\u00e0i ra chi\u1ebfu theo c\u00f4ng vi\u1ec7c, ph\u00e2n bi\u1ec7t khen th\u01b0\u1edfng : quy\u1ec1n L\u00e3nh binh H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa theo \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u00f4ng, 1 chi\u1ebfc kh\u00e1nh v\u00e0ng, 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn v\u00e0ng ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u00f4ng, 1 chi\u1ebfc kh\u00e1nh v\u00e0ng ; c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 ; c\u00e1c vi\u00ean su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t th\u00e1ng ; L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n S\u00e1ng theo \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Do\u00e3n U\u1ea9n, th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cb\u00e1t b\u1ea3o\u201d ; c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1 v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng ; L\u00ea Quang Nguy\u00ean c\u00f3 d\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc trong chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5 Ch\u1ee7 s\u1ef1 ; Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ; L\u00ea V\u0103n Trung \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c T\u01b0 v\u1ee5 ; Phan V\u0103n Nh\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c Ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 ; qu\u1ea3n su\u1ea5t An Man theo \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn v\u00e0 c\u00e1c t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn. C\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c theo v\u1ec1 h\u00e0ng ph\u1ee5c nh\u01b0 t\u00ean M\u1eabn, t\u00ean \u0110\u1ed9t, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 h\u1ebft s\u1ee9c chi\u00eau d\u1ee5, c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho 3 \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n \u1ea5y, \u0111\u1ec3 t\u1ecf khen lao v\u00e0 khuy\u1ebfn kh\u00edch. Hi\u1ec7n nay, quan qu\u00e2n hai \u0111\u1ea1o, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u1edf \u0111\u1ea1o T\u00e2y Ninh ph\u1ea3i s\u1edbm ti\u1ebfn qu\u00e2n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng tin t\u1ee9c v\u1edbi nhau\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb : \u201cQuan qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p l\u1ea7n n\u00e0y, uy thanh vang d\u1eady kh\u1eafp n\u01a1i, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i, k\u00edp \u0111i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh An Giang Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00f9y c\u01a1 b\u00e0n t\u00ednh, v\u1eeba d\u1eb9p y\u00ean, v\u1eeba v\u1ed7 v\u1ec1, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang ph\u00f2ng b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, chuy\u1ec3n th\u00e0nh th\u1ebf m\u1ea1nh, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c mu\u00f4n ph\u1ea7n t\u1ea5t th\u1eafng, s\u1edbm b\u00e1o th\u00e0nh c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u h\u1eadu th\u01b0\u1edfng\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i b\u1ed5 : L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n T\u00e1c l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, v\u00ec c\u1edb \u00f4ng n\u1ed9i Ngh\u0129a Th\u1ecbnh qu\u00ea \u1edf Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i ch\u00f9a T\u1eeb Quang \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0m ch\u00f9a Trang Nghi\u00eam.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn. Vua \u0111i ch\u01a1i mi\u1ec1n h\u1ea3i c\u01b0\u01a1ng ; s\u00e1ng s\u1edbm b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i, l\u00ean thuy\u1ec1n \u201cThanh y\u1ebfn\u201d sang qua ngay b\u1ebfn \u1edf eo bi\u1ec3n H\u00e0 Trung (c\u00e1c \u0111\u1eddi truy\u1ec1n l\u1ea1i r\u1eb1ng : tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y 110 n\u0103m, b\u1ebfn eo bi\u1ec3n n\u00e0y c\u00f3 3 th\u1ea7n s\u00f3ng th\u00e0nh y\u00eau, ph\u00e0m thuy\u1ec1n b\u00e8 qua \u0111\u1ea5y th\u01b0\u1eddng c\u00f3 c\u00e1i lo s\u00f3ng d\u1eef \u0111\u1eafm thuy\u1ec1n. Th\u00e1i t\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111i ch\u01a1i xem x\u00e9t, sai th\u1ee7y s\u01b0 \u0111em \u0111\u1ea1i b\u00e1c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 con y\u00eau, m\u00e1u ch\u1ea3y \u0111\u1ecf s\u00f4ng, c\u00f2n 1 con ch\u1ea1y ra ngo\u00e0i b\u1ec3, t\u1eeb \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng l\u00e0m h\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi n\u1eefa).<\/p>\n<p>Vua \u0111i ch\u01a1i n\u00fai Linh Th\u00e1i (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 n\u00fai H\u00f2a Vinh, l\u1ea1i g\u1ecdi n\u00fai Quy S\u01a1n, l\u1ea1i g\u1ecdi n\u00fai H\u00e3n M\u00f4n ; tr\u00ean n\u00fai c\u00f3 ch\u00f9a, l\u00fac m\u1edbi khai qu\u1ed1c, Cai b\u1ea1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n l\u00e0m ra, \u1edf tr\u01b0\u1edbc ch\u00f9a c\u00f3 th\u00e1p c\u1ed5, t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n do vua Chi\u00eam Th\u00e0nh tr\u01b0\u1edbc x\u00e2y n\u00ean). Vua d\u1ee5 c\u00e1c quan theo h\u1ea7u r\u1eb1ng : \u201cMi\u1ec1n h\u1ea3i c\u01b0\u01a1ng n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i h\u00ecnh th\u1eafng l\u1edbn. L\u00fac qu\u1ed1c s\u01a1, \u1edf tr\u00ean n\u00fai l\u00e0m c\u00e1i \u0111\u00e0i h\u1ecfa phong. C\u00e1c li\u1ec7t th\u00e1nh ta, h\u1eb1ng n\u0103m, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 th\u00ec \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y ch\u01a1i, ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ngo\u00e0i bi\u1ec3n, ho\u1eb7c \u0111\u1ec3 xem thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i, thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u1ebfn th\u00ec \u0111\u1ed1t l\u1eeda l\u00e0m hi\u1ec7u, cho n\u00ean c\u00f3 khi c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 n\u00fai L\u1ec7nh S\u01a1n. L\u1ec7 \u1ea5y \u0111\u1ea7u n\u0103m Gia Long h\u00e3y c\u00f2n, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh m\u1edbi th\u00f4i. \u0110\u1ebfn Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y th\u01b0\u1edfng l\u00e3m. Ta c\u00f2n nh\u1ecf, ph\u00f9 gi\u00e1 l\u00ean h\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n y\u00eau \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, cho c\u00e1i g\u1eady \u201cb\u1ed3 t\u00e1t\u201d vua d\u00f9ng, ta kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea1m d\u1ee5ng, k\u00ednh b\u01b0ng m\u00e0 \u0111i ; truy ngh\u0129 th\u00e1nh \u00e2n c\u00f2n m\u00e3i, kh\u00f4n xi\u1ebft m\u1ed1i c\u1ea3m th\u1ea5y nay nh\u1edb x\u01b0a\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u0111i xem x\u00e9t c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Hi\u1ec1n (c\u00e1ch huy\u1ec7n Ph\u00fa L\u1ed9c 41 d\u1eb7m v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam. N\u01b0\u1edbc ta, tri\u1ec1u L\u00fd g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n \u00d4 Long, tri\u1ec1u Tr\u1ea7n \u0111\u1ed5i l\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung, ng\u1ee5y M\u1ea1c \u0111\u1ed5i l\u00e0 c\u1eeda T\u01b0 Kh\u00e1ch, nh\u00e0 L\u00ea l\u1ea1i \u0111\u1ed5i l\u00e0 T\u01b0 Dung, l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 \u00d4ng H\u1ea3i, ho\u1eb7c Bi\u1ec7n H\u1ea3i, Th\u00e1i T\u00f4ng, Th\u00e1nh T\u00f4ng nh\u00e0 L\u00fd, Anh T\u00f4ng, Du\u1ec7 T\u00f4ng nh\u00e0 Tr\u1ea7n \u0111i \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam \u0111\u1ec1u ngh\u1ec9 ch\u00e2n \u1edf \u0111\u1ea5y. Th\u00e1nh T\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea \u0111i \u0111\u00e1nh Chi\u00eam Th\u00e0nh, \u0111i qua \u0111\u1ea5y, th\u1edf d\u00e0i than r\u1eb1ng : Non s\u00f4ng \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd thay ! \u0110\u1eddi sau t\u1ea5t c\u00f3 anh h\u00f9ng gi\u1eef ch\u1ed7 n\u00e0y. B\u1ea3n tri\u1ec1u n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1, \u0111\u1ed5i l\u1ea1i t\u00ean nh\u01b0 ng\u00e0y nay [T\u01b0 Hi\u1ec1n]. C\u1eeda bi\u1ec3n r\u1ed9ng 8 tr\u01b0\u1ee3ng, n\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u l\u00ean th\u00ec s\u00e2u 3 th\u01b0\u1edbc, n\u01b0\u1edbc tri\u1ec1u xu\u1ed1ng th\u00ec s\u00e2u 2 th\u01b0\u1edbc. N\u01b0\u1edbc n\u00f4ng, thuy\u1ec1n to kh\u00f4ng v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean kh\u00f4ng l\u00e0m th\u00e0nh, \u0111\u00e0i, ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m canh gi\u1eef, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n tu\u1ea7n ph\u00f2ng ngo\u00e0i bi\u1ec3n. H\u00e0nh cung Th\u1ee7y V\u1eadn \u1edf ph\u00eda t\u00e2y c\u1eeda bi\u1ec3n \u1ea5y. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 6, l\u00e0m \u0111\u1ec1n th\u1edd th\u1ea7n c\u1eeda bi\u1ec3n). Vua khoan thai b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201cC\u1eeda bi\u1ec3n n\u00e0y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc r\u1ea5t s\u00e2u r\u1ed9ng ; n\u0103m C\u1ea3nh Th\u1ed1ng nh\u00e0 L\u00ea tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u1eeda Thu\u1eadn An ch\u01b0a th\u00e0nh c\u1eeda bi\u1ec3n, ph\u00e0m n\u01b0\u1edbc c\u00e1c s\u00f4ng \u0111\u1ec1u t\u1ee5 h\u1ed9i \u1edf eo bi\u1ec3n H\u00e0 Trung r\u1ed3i ch\u1ea3y ra \u0111\u00e2y. Thuy\u1ec1n b\u00e8 ra v\u00e0o, \u0111\u00e2y tr\u1edf th\u00e0nh n\u01a1i danh th\u1eafng \u1edf Thu\u1eadn H\u00f3a. Bi\u1ebfn c\u1ed1 n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i tu\u1ea7n ph\u01b0\u01a1ng Nam, do c\u1eeda bi\u1ec3n n\u00e0y ra \u0111i ; n\u0103m T\u00e2n D\u1eadu, qu\u00e2n nh\u00e0 vua l\u1ea5y l\u1ea1i Kinh th\u00e0nh, c\u0169ng t\u1eeb c\u1eeda bi\u1ec3n n\u00e0y v\u00e0o. T\u1eeb \u0111\u1ea7u n\u0103m Gia Long, ng\u00e0y c\u00e0ng n\u00f4ng h\u1eb9p, ph\u00eda trong c\u1eeda bi\u1ec3n c\u00f3 m\u1ed9t gi\u1ea3i b\u00e3i c\u00e1t, n\u0103m th\u1ee9 10, tr\u1eadn l\u1ee5t m\u00f9a thu, c\u00e1t b\u1ecb kh\u01a1i \u0111i, r\u1ed3i l\u1ea1i b\u1ed3i, th\u00e0nh c\u1ea1n ; kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, nhi\u1ec1u l\u1ea7n khai \u0111\u00e0o, r\u1ed3i l\u1ea1i n\u00f4ng c\u1ea1n \u1ee7ng t\u1eafc, nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i ch\u1ed7 c\u1eeda bi\u1ec3n \u1ea5y. M\u00f9a thu n\u0103m ngo\u00e1i, b\u00e3o l\u1ee5t kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, v\u00ec c\u00e1t l\u1ea5p, n\u01b0\u1edbc \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u \u1ee9 \u0111\u1ecdng \u0111\u1ebfn v\u00e0i ng\u00e0y, li\u1ec1n cho khai th\u00f4ng ch\u1ed7 c\u1eeda n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y r\u1ed9ng 90 tr\u01b0\u1ee3ng, d\u00e0i h\u01a1n 30 tr\u01b0\u1ee3ng, n\u01b0\u1edbc s\u00e2u 9 th\u01b0\u1edbc ; khi n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t lui, ch\u1ed7 h\u00e0n kh\u1ea9u l\u1ea1i n\u00f4ng c\u1ea1n nh\u01b0 c\u0169. Nay n\u01b0\u1edbc th\u1ee7y tri\u1ec1u \u1edf c\u1eeda n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y, b\u1ec1 ngang r\u1ed9ng ch\u1ec9 14 th\u01b0\u1edbc, s\u00e2u 2 th\u01b0\u1edbc 5 t\u1ea5c ; n\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n l\u00ean bu\u1ed5i t\u1ed1i, ch\u1ec9 r\u1ed9ng 7 th\u01b0\u1edbc, s\u00e2u 1 th\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00f9i, thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00f4ng th\u1ec3 ra v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u do \u00fd tr\u1eddi m\u1ea7u nhi\u1ec7m, t\u00f9y vi\u1ec7c m\u00e0 l\u00e0m, khi l\u1ee5t th\u00ec l\u01b0u th\u00f4ng \u0111\u1ec3 ti\u00eau \u1ee9 \u0111\u1ecdng, khi h\u1ebft l\u1ee5t th\u00ec b\u1ed3i l\u1ea5p \u0111\u1ec3 gi\u1eef Kinh s\u01b0. Non s\u00f4ng hi\u1ec3m c\u1ed1, hai ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi. Mi\u1ec1n h\u1ea3i c\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i \u0111\u00e2u d\u00e1m h\u1ecfi \u0111\u1ebfn n\u00f4ng, s\u00e2u !<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 ch\u01a1i n\u00fai Th\u00fay V\u00e2n, h\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng ch\u00f9a Th\u00e1nh Duy\u00ean, sai ho\u00e0ng t\u1eed d\u00e2ng l\u1ec5 \u1edf c\u00e1c \u0110\u1ea1i t\u1eeb. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ngh\u1ec9 ch\u00e2n \u1edf h\u00e0nh cung Th\u00fay V\u00e2n, ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5, v\u1ec1 cung.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p ki\u00eam quy\u1ec1n H\u1eefu t\u00f4n khanh T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 \u00fay quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh ki\u00eam coi c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 b\u00e0n \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ; T\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 V\u1ec7 \u00fay gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh ki\u00eam coi c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y ki\u00eam qu\u1ea3n ty Tr\u1ea5n ph\u1ee7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 T\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu, dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Chu Ph\u01b0\u1edbc Minh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea9m y, coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; quy\u1ec1n Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Tr\u1ea7n Kim ki\u00eam tr\u00f4ng coi ty Tr\u1ea5n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Cho ch\u00e1u tr\u01b0\u1edfng Tr\u1ea7n V\u0103n N\u0103ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Ch\u00ednh, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong t\u01b0\u1edbc L\u01b0\u01a1ng T\u00e0i t\u1eed (v\u00ec N\u0103ng l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eddi trung h\u01b0ng).<\/p>\n<p>Trong Kinh k\u1ef3 \u00edt m\u01b0a. Sai Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a c\u1ea7u \u0111\u1ea3o \u1edf mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a nh\u1ecf. Sai \u0111\u1ea3o l\u1ea7n n\u1eefa.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 chia \u0111i tu\u1ea7n tra. L\u1ec7 c\u0169, c\u00e1c s\u1edf N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 thuy\u1ec1n b\u00e8 h\u1eb1ng th\u00e1ng ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i tu\u1ea7n tra ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 n\u01a1i kh\u00e1c v\u00e0 m\u1edbi th\u0103ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u1ea1i sai ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. Duy quan gi\u1eef vi\u1ec7c trong ph\u1ee7 l\u00e0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i k\u1ef3 c\u1ef1u, \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7c c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. L\u1ea1i ph\u00e1i th\u00eam ph\u1ea9m quan trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t m\u1ed7i th\u00e1ng ba l\u1ea7n ki\u1ec3m so\u00e1t \u0111\u1ed3 th\u1edd c\u00e1c mi\u1ebfu. L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh : ph\u00e0m c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng, ch\u01b0a d\u1ef1 ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n tra, k\u00ea danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 b\u1ecdn \u00e1c Man h\u01a1n tr\u0103m t\u00ean, l\u1ebbn xu\u1ed1ng ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u1edbp c\u1ee7a c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Kinh \u0111i bu\u00f4n. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n M\u00e3nh, \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n Nguy\u00ean \u0111\u1ed1c th\u00fac qu\u00e2n d\u00e2n \u0111u\u1ed5i b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, \u0111\u00e2m tr\u00fang 2 t\u00ean. Th\u1ef1 ph\u1ee7 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n nghe b\u00e1o, c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111i d\u1eb9p v\u00e0 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua th\u01b0\u1edfng cho Nguy\u1ec5n M\u00e3nh \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long 2 \u0111\u1ed3ng ; V\u0103n Nguy\u00ean, 5 quan ti\u1ec1n, 1 t\u1ea5m ng\u00e2n b\u00e0i, qu\u00e2n d\u00e2n d\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c 30 quan ti\u1ec1n. Qu\u1ea3n c\u01a1 Nguy\u1ec5n Ng\u1eef, Th\u1ee7 ng\u1ef1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n L\u00fd v\u00ec tra b\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i. L\u1ea1i d\u1ee5 cho Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n \u0111\u1ec3 t\u00e2m li\u1ec7u t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u1ed1ng gi\u1eef. Sau \u0111\u00f3 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed3n c\u0169 \u1edf th\u01b0\u1ee3ng nguy\u00ean, lam ch\u01b0\u1edbng r\u1ea5t n\u1eb7ng, kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111\u00f3ng gi\u1eef l\u00e2u. Xin h\u1eb1ng n\u0103m c\u00e1c th\u00e1ng 5, th\u00e1ng 6, th\u00e1ng 7, ph\u00e1i 30 bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111i tr\u1ea5n \u00e1p, t\u1eeb th\u00e1ng 8 tr\u1edf \u0111i th\u00ec tri\u1ec7t v\u1ec1, nh\u01b0ng cho l\u01b0\u1ee3ng tr\u00edch thu\u1ebf ti\u1ec1n, g\u1ea1o c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n ph\u1ee5 c\u1eadn, l\u1ee5c t\u1ee5c cung n\u1ed9p, quy\u1ec1n tr\u1eef \u0111\u1ec3 sung c\u1ea5p, c\u1ed1t \u0111\u1ee7 chi d\u00f9ng ba b\u1ed1n th\u00e1ng th\u00f4i ; c\u00f2n \u0111\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc, xin b\u00e3i b\u1ecf \u0111i. L\u1ea1i c\u00e1o th\u1ecb cho c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Man \u0111i bu\u00f4n n\u1ebfu bi\u1ebft \u0111\u1ed5i l\u1ed7i th\u00ec cho th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Kinh ; n\u1ebfu t\u1ed9i c\u0169 kh\u00f4ng ch\u1eeba, th\u00ec c\u1ea5m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Kinh, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng tr\u00f4ng nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u1ea7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3i qu\u1eabn, sau m\u1ed9t v\u00e0i n\u0103m, \u0111em nhau ra h\u00e0ng th\u00fa ; b\u1ea5y gi\u1edd s\u1ebd t\u00f9y ti\u1ec7n x\u1eed tr\u00ed\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cKh\u1eafc Tu\u1ea7n ch\u00ednh m\u00ecnh \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u1ea5y, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng hay b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c, ph\u00ed c\u1ea3 c\u00f4ng \u0111i l\u1ea7n n\u00e0y. M\u01b0u t\u00ednh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang, ch\u1ec9 n\u00f3i su\u00f4ng. \u0110\u1ed3n c\u0169 n\u1ebfu kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n th\u00ec chu\u1ea9n cho b\u00e3i \u0111i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u0111\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n. M\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1, m\u00f9a thu, ph\u00e1i h\u01a1n tr\u0103m qu\u00e2n, l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh l\u1ea5y thu\u1ebf ti\u1ec1n, g\u1ea1o ph\u1ee5 c\u1eadn sung l\u00e0m qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u00e1i nhi\u1ec1u bi\u1ec1n binh v\u00e0 d\u1ef1 tr\u1eef nhi\u1ec1u l\u00e0m g\u00ec. Ng\u01b0\u1eddi Kinh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Man, quen bu\u00f4n b\u00e1n v\u1edbi nhau, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i c\u1ea5m ch\u1ec9, th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng sinh ra c\u00e1i h\u1ed1 gian, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i \u00fd th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n nh\u01b0 m\u1ed9t c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. N\u00ean m\u1edf b\u1ea3o r\u1ed9ng r\u00e3i, l\u00e0m cho th\u1ecfa \u0111\u00e1ng v\u00e0 t\u1ed1t, th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i\u201d.<\/p>\n<p>Lang trung M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00f4ng, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Tr\u1ea7n Duy \u0110\u0129nh c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i b\u00e3i ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ch\u1edf n\u1ed9p c\u00e1c h\u1ea1ng g\u1ed7, \u0110\u0129nh d\u1ecda n\u1ea1t n\u00f3i d\u1ed1i \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ti\u1ec1n, V\u0103n C\u00f4ng c\u0169ng th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng ph\u1ee5 h\u1ecda, sau l\u1ea1i ng\u1ea7m tr\u1ea3 tang v\u1eadt. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua giao xu\u1ed1ng tra x\u00e9t. \u0110\u0129nh ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111i \u0111\u00e0y, C\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Cho : Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Lang trung ty M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; quy\u1ec1n Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Thu\u1eadn \u2013\u00a0 Kh\u00e1nh l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng Do\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5 Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, qu\u1ea3n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf V\u0169 kh\u1ed1.<\/p>\n<p><a>Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Ba Nam, \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1 b\u1ecdn Man Th\u1ed5, d\u00f2 bi\u1ebft \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng \u1edf Th\u01b0\u1ee3ng L\u01b0u, \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 Cao La H\u00e2m, M\u1ed9c X\u00e1 Na L\u0103ng h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng c\u1ed1 gi\u1eef, b\u00e8n \u0111\u1ed1c th\u00fac ngay H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111\u00e1nh h\u1ea1 \u0111\u1ed3n ngo\u00e0i ; Do\u00e3n U\u1ea9n ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf G\u00f2 B\u1eafc. \u0110\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean Bang, t\u00ean M\u1ea1t \u1edf x\u1ee9 Kha \u0110\u1ed1c tr\u00ean th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u, theo d\u00f2ng s\u00f4ng, \u0111\u1ebfn gi\u00e1p g\u1ea7n b\u1eafn ra ; qu\u00e2n ta nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft. V\u1ec7 \u00fay Tr\u1ea7n Tri c\u0169ng b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng nh\u1eb9. U\u1ea9n v\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng l\u1ea1i th\u00fac qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u1ed3 \u1ea1t, quan qu\u00e2n h\u0103ng h\u00e1i h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc ; gi\u1eb7c b\u1ecf \u0111\u1ed3n ch\u1ea1y. Quan qu\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef.<\/a><\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay Kha \u0110\u1ed1c \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u G\u00f2 B\u1eafc, Thi\u1ebft Th\u1eb1ng \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u Ti\u1ec1n Giang, gi\u1eb7c g\u1ecdi nhau t\u1ee5 t\u1eadp, m\u01b0u t\u00ednh ch\u1ed1ng l\u1ea1i, kh\u00f4ng theo ; m\u00e0 \u0111\u1ea1i binh c\u1ee7a ta \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, th\u1ed5 d\u00e2n h\u00e3y c\u00f2n \u00edt ng\u01b0\u1eddi h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1 l\u1eafm. V\u1ea3 l\u1ea1i, L\u1ea1p Man, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, ph\u1ea3i n\u00ean chi\u00eau d\u1ee5 cho r\u1ed9ng, l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi Man, m\u1edbi l\u00e0 c\u1ea7n thi\u1ebft. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, Do\u00e3n U\u1ea9n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng n\u00ean xem c\u01a1 h\u1ed9i, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u1ed7 v\u1ec1, c\u1ed1t khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi Man h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1, vui l\u00f2ng l\u00e0m vi\u1ec7c cho ta, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf hay v\u1ea1n to\u00e0n. Kh\u00f4ng n\u00ean ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, chia gi\u1eef linh tinh, th\u1ebf chia, s\u1ee9c y\u1ebfu, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 k\u1ebf hay\u201d. L\u1ea1i giao Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u1edf T\u00e2y Ninh chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho \u0111\u1ea1o qu\u00e2n Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u00f9y c\u01a1 ti\u1ebfn l\u00ean, \u0111\u1ec3 cho ch\u00f3ng th\u00f4ng tin t\u1ee9c v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1o. V\u1ea3 l\u1ea1i, hi\u1ec7n nay gi\u00f3, n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng thu\u1eadn ti\u1ec7n, thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa l\u1ed9i qua m\u1ea5y tr\u00f9ng bi\u1ec3n kh\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n kho\u1ea3n ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp vi\u1ec7n, vi\u1ec7c \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 h\u01b0 tr\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf, h\u00f2ng tr\u1ea5n \u00e1p t\u00ecnh th\u1ebf ng\u01b0\u1eddi Man. Giao cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 x\u00e9t, c\u1ed1t bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0 th\u1ef1c c\u1ee7a gi\u1eb7c. Hi\u1ec7n nay c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n do Kinh ph\u00e1i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u1ec3 c\u00f9ng nhau x\u00e9t k\u1ef9 s\u1ef1 c\u01a1, d\u1ef1 l\u00e0m k\u1ebf ho\u1ea1ch, c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd Ch\u1ec9 d\u1ea1y b\u1ea3o ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c, m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111em qu\u00e2n \u0111i l\u00e0 th\u00e0nh c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u h\u1eadu th\u01b0\u1edfng\u201d.<\/p>\n<p>Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u1ea1i ph\u00e1 L\u1ea1p man \u1edf chi l\u01b0u s\u00f4ng S\u00e1ch S\u00f4 b\u00e8n \u0111\u1ebfn Bang Ch\u00edch, \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef. Gi\u1eb7c Man \u1edf chi l\u01b0u s\u00f4ng S\u00e1ch S\u00f4 l\u00e0m nhi\u1ec1u d\u00e2y th\u1eebng, b\u00e8 m\u1ea3ng, h\u1ea7m h\u1ed1 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef. U\u1ea9n li\u1ec1n \u1ee7y cho quy\u1ec1n Ph\u00f3 c\u01a1 Nguy\u1ec5n Khoa, Nguy\u1ec5n H\u1eefu M\u1ef9 \u0111em 400 qu\u00e2n h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1edf Ti\u1ec1n Giang. Gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng qu\u1ea5y r\u1ed1i c\u00e1c \u0111\u1ed3n V\u1ecbnh B\u00edch, Kha \u0110\u1ed1c. U\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, ph\u00e1i Qu\u1ea3n v\u1ec7 Tr\u1ea7n Tri, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ti\u1ebfp vi\u1ec7n, \u0111\u01b0a th\u01b0 \u0111\u1ebfn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng cho th\u00eam qu\u00e2n ph\u1ee5 gi\u1eef. U\u1ea9n ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn ng\u00e3 ba s\u00f4ng Tr\u00e0 M\u1ea1t, cho \u0111i b\u00e1o Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u1ebfn di\u1ec7n h\u1ed9i. Ho\u00e0ng \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec3 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd v\u00e0 1.000 bi\u1ec1n binh theo U\u1ea9n x\u1eed tr\u00ed, r\u1ed3i l\u1ea1i v\u1ec1 ch\u1ed1ng gi\u1eef \u1edf Ba Nam. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, U\u1ea9n chia qu\u00e2n l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4 : gi\u1eb7c gi\u1eef th\u00e0nh, qu\u00e2n \u0111\u00f4ng nh\u01b0 ki\u1ebfn b\u1eafn ra. U\u1ea9n c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111\u00e1nh ph\u00eda b\u00ean h\u1eefu ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd \u0111\u00e1nh ph\u00eda b\u00ean t\u1ea3, h\u01a1n kh\u1eafc canh, gi\u1eb7c ph\u1ea3i lui d\u1ea7n. H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa th\u00fac qu\u00e2n l\u00ean b\u1edd \u0111\u00e1nh ph\u00e1 th\u00e0nh gi\u1eb7c, U\u1ea9n th\u00fac qu\u00e2n l\u1ed9i qua s\u00f4ng l\u00ean tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1 c\u1eeda th\u00e0nh, b\u1eafn gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a Xi\u00eam v\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi. M\u1ed9t l\u00e1t, gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1eeb trong b\u1ee5i r\u1eadm k\u00e9o ra, chia l\u00e0m 2 c\u00e1nh, ch\u1ed1ng c\u1ef1 b\u1eafn ra. L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd b\u1eafn ch\u1ebft 1 t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u00e0 2 t\u00ean trong b\u1ecdn gi\u1eb7c. To\u00e1n qu\u00e2n nh\u00e1nh b\u00ean h\u1eefu l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111\u00e1nh \u1ed3 \u1ea1t v\u00e0o, b\u1eafn tr\u00fang 10 t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c v\u00e0 h\u01a1n 20 ng\u01b0\u1eddi trong b\u1ecdn gi\u1eb7c, gi\u1eb7c m\u1edbi tan v\u1ee1. Tin th\u1eafng tr\u1eadn t\u00e2u l\u00ean, vua th\u01b0\u1edfng : U\u1ea9n qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p, nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t li\u00ean ch\u00e2u kim c\u01b0\u01a1ng, kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201cng\u0169 Ph\u01b0\u1edbc\u201d v\u00e0 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng 1 c\u1ea5p ; L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, gia th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t th\u1ee7y tinh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t chi\u1ebfc. Th\u01b0\u1edfng ri\u00eang cho c\u00f4ng c\u1ee7a L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd m\u1ed9t chi\u1ebfc kim b\u00e0i. Qu\u1ea3n su\u1ea5t tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c, ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Khi U\u1ea9n m\u1edbi ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c S\u00e1ch S\u00f4, \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef, sai H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111em qu\u00e2n l\u1ea1i v\u1ec1 Ba Nam \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n, \u0111\u01b0a th\u01b0 cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ecbnh \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf 5 \u0111\u1ed3n l\u00e0 Th\u1ecb \u0110am, V\u1ecbnh B\u00edch, G\u00f2 B\u1eafc, Kha \u0110\u1ed1t v\u00e0 Bang Ch\u00edch \u0111em v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u1ec3 cho binh l\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f9ng h\u1eadu. Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0a th\u01b0 \u0111\u00e1p l\u1ea1i, cho l\u00e0 n\u00ean t\u1ea1m \u0111\u1ec3 \u1edf l\u1ea1i canh ph\u00f2ng.<\/p>\n<p>Vua bi\u1ebft tin, b\u1ea3o r\u1eb1ng : Nay \u0111\u1ea1i binh \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4, ph\u00e0m vi\u1ec7c quan b\u00e1o, v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng, do Ti\u1ec1n Giang th\u00f4ng v\u1edbi Ba Nam, Do\u00e3n U\u1ea9n n\u00f3i kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ki\u1ebfn : duy th\u1ed5 d\u00e2n x\u1ee9 n\u00e0y v\u1eabn ch\u01b0a ra th\u00fa ; n\u1ebfu \u0111em b\u1ecf b\u1edbt c\u00e1c \u0111\u1ed3n, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1 kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, m\u00e0 b\u1ecdn \u1ea9n n\u1ea5p c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea1i m\u01b0u toan g\u1ecdi nhau t\u1ee5 t\u1eadp ; chi b\u1eb1ng theo \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 ti\u1ec7n h\u01a1n. Nay c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n do Kinh ph\u00e1i b\u1ea5t k\u1ef3 ng\u00e0y n\u00e0o \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n t\u00ednh, n\u00ean t\u00f9y ti\u1ec7n x\u1eed tr\u00ed m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Sau \u0111\u00f3 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u1ebfn An Giang, ph\u00e2n \u1ee7y Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ec1u \u0111em thuy\u1ec1n ch\u1edf qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Ba Nam, b\u00e0n t\u00ednh v\u1edbi Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, t\u00f9y c\u01a1 x\u1eed tr\u00ed. Khi \u0111\u00f3 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ch\u01b0a \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ea1o qu\u00e2n c\u1ee7a Do\u00e3n U\u1ea9n \u1edf \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4, b\u1ecdn gi\u1eb7c h\u01a1n 5.000 qu\u00e2n s\u1ea5n \u0111\u1ebfn v\u00e2y th\u00e0nh qu\u1ea5y r\u1ed1i, m\u01b0u t\u00ednh \u0111\u00e1nh nhau ch\u1ed1ng l\u1ea1i. U\u1ea9n chia qu\u00e2n mai ph\u1ee5c c\u00e1c n\u01a1i, sai quy\u1ec1n Qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea Vi\u00ean th\u00fac qu\u00e2n \u0111i tr\u01b0\u1edbc, h\u00f4 qu\u00e2n giao chi\u1ebfn v\u1edbi gi\u1eb7c, b\u1eafn gi\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ph\u1ee5c binh k\u1ebf ti\u1ebfp n\u1ed5i d\u1eady : H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111\u1ed1c th\u00fac nh\u00e1nh qu\u00e2n b\u00ean h\u1eefu, Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111\u1ed1c th\u00fac nh\u00e1nh qu\u00e2n b\u00ean t\u1ea3, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea1i b\u1eafn ng\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c Man. Gi\u1eb7c tan v\u1ee1. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 c\u00f9ng k\u00fd v\u00e0o s\u1edb, t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua khen r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u1ea1o \u1ea5y l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n x\u1eed tr\u00ed th\u00edch h\u1ee3p, t\u1eeb l\u00fac \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn nay ; ba l\u1ea7n t\u00e2u tin th\u1eafng tr\u1eadn, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen th\u01b0\u1edfng : Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p v\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201ct\u1ee9 m\u1ef9\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng ; quy\u1ec1n L\u00e3nh binh H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa th\u00e2n \u0111\u1ed1c ph\u00eda b\u00ean h\u1eefu, x\u00f4ng l\u00ean gi\u1ebft gi\u1eb7c, b\u1eafn tr\u00fang t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c ng\u1ed3i ki\u1ec7u che l\u1ecdng ng\u00e3 ngay, gi\u1eb7c li\u1ec1n tan v\u1ee1 : th\u1ef1c l\u00e0 d\u0169ng l\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1ng khen ! H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 l\u00e3nh binh, v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed9t t\u1ea5m \u201cth\u01b0\u1edfng c\u00f4ng kim b\u00e0i\u201d ; l\u1ea1i sai tra r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u1eafn ch\u1ebft \u1ea5y \u0111\u00edch l\u00e0 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c Xi\u00eam, th\u00ec s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng n\u1eefa. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111\u1ed1c th\u00fac \u0111\u1ea1o qu\u00e2n t\u1ea3 h\u1eadu, li\u1ec1n b\u1eafn \u0111\u1ea1i b\u00e1c ng\u00e3 ngay t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c \u0111i hai l\u1ecdng, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p v\u00e0 gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t th\u1ee7y tinh ; l\u1ea1i giao tra r\u00f5 \u0111\u00edch danh ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn tr\u00fang t\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c, th\u00ec c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc cho m\u1ed9t t\u1ea5m \u201cth\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ng\u00e2n b\u00e0i\u201d. \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c ngay t\u1ea1i tr\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kim \u0110\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n Kh\u00e1nh Vi\u00ean, L\u00ea V\u0103n Kh\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Th\u1ee7y \u1edf An Giang theo H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thi\u1ec1u, quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m theo Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc, quy\u1ec1n Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu \u1edf An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa, 3 vi\u00ean \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec1u m\u1ed9t c\u1ea5p, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng to m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ed3ng ; quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o \u0111em bi\u1ec1n binh c\u1ee7a m\u00ecnh \u0111i mai ph\u1ee5c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hoa, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd, sung Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Tr\u1ea7n Tri, quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song, th\u00ed sai Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn, 5 vi\u00ean n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c \u0111\u1ec1u m\u1ed9t th\u1ee9 ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng to \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng. C\u00f2n bi\u1ec1n binh c\u01a1 \u0110\u1ecbnh t\u1ea3 theo L\u00ea Vi\u00ean \u0111i tr\u01b0\u1edbc h\u00f4 qu\u00e2n, h\u0103ng h\u00e1i \u0111\u00e1nh d\u1eef d\u1ed9i, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch r\u1eb1ng : \u201cNay b\u1ecdn gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng b\u1ecb thua v\u1ee1, n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 s\u1ef1 c\u01a1, \u0111\u1ed1c th\u00fac qu\u00e2n 2 \u0111\u1ea1o t\u00f9y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh d\u1eb9p cho ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n. L\u1ea1i chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111em qu\u00e2n \u0111i, ti\u1ebfn l\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c Nam Vang, \u0111\u1ec3 d\u1ef1ng c\u00f4ng to. C\u00f2n Cao H\u1eefu D\u1ef1c \u1edf \u0111\u1ea1o T\u00e2y Ninh, nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u00e2u b\u00e1o th\u1ed5 m\u1ee5c h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1, xin qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n, l\u1eddi n\u00f3i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u h\u1ea5p t\u1ea5p ; nay quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o thanh th\u1ebf n\u1ed5i kh\u1eafp, m\u00e0 ch\u1ec9 khoanh tay \u0111\u1ee9ng nh\u00ecn, l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0n r\u1ed7i, \u1edf ngo\u00e0i cu\u1ed9c ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n chuy\u00ean gi\u1eef m\u1ed9t \u0111\u1ea1o, c\u0169ng m\u01b0\u1ee3n c\u1edb n\u00f3i l\u00e0 hi\u1ec3m tr\u1edf \u0111\u00f3ng qu\u00e2n kh\u00f4ng ti\u1ebfn, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u00e1ng khinh ! Nay nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, n\u1ebfu bi\u1ebft k\u1ebft h\u1ee3p s\u1ee9c ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 tha kh\u1ecfi l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu b\u1ed3i h\u1ed3i tr\u00f4ng ng\u00f3ng, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng tha\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 b\u1ed9 Binh, b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cNghe n\u00f3i : g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i l\u00e0m c\u00e1c dinh th\u1ef1, c\u00f3 khi l\u00e0m xong c\u00f4ng vi\u1ec7c, h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m kh\u00f4ng th\u1ea5y cho v\u1ec1, vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec cho binh \u0111inh v\u1ec1 ngh\u1ec9. Hai b\u1ed9 kh\u00f4ng soi x\u00e9t, th\u00ec l\u1ed7i c\u0169ng nh\u01b0 nhau ! T\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00f3 ph\u00e1i qu\u00e2n \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u theo c\u00f4ng vi\u1ec7c nhi\u1ec1u hay \u00edt, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c l\u00e0m, theo h\u1ea1n l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u1ed9 C\u00f4ng th\u1eddi xem x\u00e9t, xong c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec cho v\u1ec1 ; n\u1ebfu \u0111\u1ec3 ch\u1eadm k\u1ef3 h\u1ea1n, ngh\u1ec9 vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed9i qu\u00e2n B\u00ecnh H\u1ea3i, \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cVi\u00ean coi gi\u1eef \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Li\u00eau L\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Ngh\u0129a m\u1ed9 d\u00e2n l\u1eadu [ch\u01b0a ghi t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh] 100 ng\u01b0\u1eddi, xin quy l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u1edf B\u00ecnh H\u1ea3i ; vi\u00ean coi gi\u1eef \u0111\u1ed3n Ba L\u1ea1t l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Li\u00eam m\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c 50 ng\u01b0\u1eddi, xin quy l\u00e0m \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ee1 c\u00e1c ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t l\u1eadu c\u00f2n b\u1ecf kh\u00f4ng\u201d. Vua chu\u1ea9n y cho. \u0110\u1ea1t l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cB\u00e3i bi\u1ec3n h\u1ea1t t\u1ec9nh \u1ea5y nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t b\u1ecf kh\u00f4ng, ch\u1ec9 b\u1ecdn h\u00e0o c\u01b0\u1eddng x\u00e2m chi\u1ebfm, m\u00e0 d\u00e2n h\u00e8n th\u00ec ngh\u00e8o kh\u00f4ng m\u1ed9t t\u1ea5c \u0111\u1ea5t ; L\u00ea Ngh\u0129a \u0111\u00e3 ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u1ed9 d\u00e2n l\u1eadu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 400 ng\u01b0\u1eddi ; xin h\u1ee3p v\u1edbi 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t c\u01a1 \u1edf B\u00ecnh H\u1ea3i, cho tr\u01b0ng th\u00eam ru\u1ed9ng l\u1eadu \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho sinh l\u1ee3i, c\u00f3 c\u1ee7a\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u0110\u1ed3n B\u00ecnh H\u1ea3i \u0111\u00e3 c\u00f3 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng (150) l\u1ea1i c\u00f3 2 \u0111\u1ed9i m\u1edbi m\u1ed9, \u0111\u1ee7 gi\u00fap cho s\u1ef1 canh gi\u1eef ; ti\u1ebfp t\u1ee5c m\u1ed9 d\u00e2n \u0111inh, n\u00ean ch\u1ecdn ch\u1ed7 \u0111\u1eb7t th\u00e0nh l\u00e0ng, \u0111\u1ec3 cho khai kh\u1ea9n l\u00e0m \u0103n, kh\u00f4ng c\u1ea7n bi\u00ean v\u00e0o ng\u1ea1ch qu\u00e2n l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai d\u00e2ng s\u1edb xin \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang \u0111\u1ec3 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef ngo\u00e0i bi\u1ec3n. Vua chu\u1ea9n y cho. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u1ee9c t\u00e2u l\u00ean : \u201c\u0110\u1ed3n \u00c2n Quang v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ed7 t\u1ed1t, xin n\u00ean b\u1ecf b\u1edbt v\u00e0 v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf ph\u1ee7 nha Tr\u01b0\u1eddng An ; l\u1ea1i \u1edf c\u00e1c n\u01a1i \u0110\u1ea7u \u0110\u1ea3ng (thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn ch\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean), Khi\u1ebfu Ca (thu\u1ed9c ch\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng), Na T\u00ecnh (thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn huy\u1ec7n Th\u1ea1ch L\u00e2m, t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng) \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c tr\u00f4ng coi\u201d. \u0110\u1ee9c li\u1ec1n tri\u1ec7t qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng Giai c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ki\u00eam h\u1ea1t, n\u00ean d\u1ee5 cho h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Ng\u00f4 Kim L\u00e2n h\u1ebft l\u00f2ng b\u00e0n t\u00ednh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y Giai v\u00e0 Kim L\u00e2n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cV\u00e2n Trung ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi t\u1ec9nh Cao, t\u1ec9nh Th\u00e1i, \u0111\u1ecba gi\u1edbi ch\u1ea1y d\u00e0i v\u00e0 hi\u1ec3m \u00e1c, c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh b\u1eaft gi\u1eb7c, ch\u01b0a th\u1ec3 b\u1ed7ng ch\u1ed1c xong vi\u1ec7c, n\u00ean \u0111\u00f3ng qu\u00e2n cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, t\u00ednh d\u1ea7n c\u00e1i k\u1ebf d\u1ee5 b\u1eaft, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n. Duy \u0111em qu\u00e2n \u0111i, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ee7 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c tr\u01b0\u1edbc. Xin do quan t\u1ec9nh Tuy\u00ean \u0111\u1eb7t ti\u1ec1n mua m\u1ed9t v\u1ea1n ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng, d\u1ef1 tr\u1eef \u1edf ph\u1ee7 l\u1ef5 T\u01b0\u01a1ng An ; nh\u1eafc b\u1ed5 cho th\u1ed5 h\u00e0o Ma Do\u00e3n Ch\u1ea9n ch\u1ee9c b\u00e1 h\u1ed9, theo \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf ph\u1ee7 ; ch\u1ee3t khi c\u00f3 vi\u1ec7c, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1ed3i th\u01a1m t\u1ea5t c\u00f3 c\u00e1 m\u1eafc m\u1ed3i, th\u01b0\u1edfng to t\u1ea5t c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u1ea5n th\u00e2n. Xin l\u1ea1i treo gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng th\u1eadt h\u1eadu, th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tranh nhau c\u1ed1 s\u1ee9c, c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c qu\u00e2n m\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i ; n\u1ebfu ch\u1eadm \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u0103m kh\u00f4ng c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3, th\u00ec xin \u0111\u1ebfn ti\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng t\u1ea1nh n\u1eafng \u0111em bi\u1ec1n binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ed1c th\u00fac th\u1ed5 d\u00f5ng c\u00e1c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, Cao B\u1eb1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean m\u1ed9t v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, ti\u1ebfn \u0111i \u0111\u00e1nh b\u1eaft, trong m\u1ed9t hai th\u00e1ng l\u00e0 d\u1eb9p xong \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Th\u1ea1c l\u00e0 c\u00e1 trong n\u1ed3i, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i lo qu\u00e1, ch\u1ee9a nhi\u1ec1u l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u00e0m g\u00ec ; c\u00f2n nh\u01b0 \u0111\u1ed1c th\u00fac qu\u00e2n r\u1ea7m r\u1ed9, ch\u00fang s\u1ebd nghe b\u00f3ng gi\u00f3, tr\u1ed1n xa, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. N\u00ean ph\u1ea3i r\u1ed9ng ban \u01a1n hu\u1ec7, cho ch\u00fang bi\u1ebft s\u1eeda \u0111\u1ed5i, h\u1ea1n sau 6 th\u00e1ng, gi\u1eb7c Th\u1ea1c n\u1ebfu bi\u1ebft quay \u0111\u1ea7u quy thu\u1eadn th\u00ec tha cho t\u1ed9i ch\u1ebft. L\u1ea1i th\u00f4ng s\u1ee9c cho nh\u00e2n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ai c\u00f3 th\u1ec3 \u0111em s\u1ee9c m\u00ecnh b\u1eaft s\u1ed1ng hay ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch th\u00e2n gi\u1eb7c Th\u1ea1c, s\u1ebd chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho (b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1edfng 800 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; ch\u00e9m ch\u1ebft m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1edfng 500 l\u1ea1ng b\u1ea1c), kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i t\u0103ng th\u00eam n\u1eefa. Ma Do\u00e3n Ch\u1ea9n ch\u01b0a c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3, nay h\u00e3y chu\u1ea9n cho c\u1ea5p b\u1eb1ng ngo\u1ea1i \u1ee7y b\u00e1 h\u1ed9, coi qu\u1ea3n 100 th\u1ed5 d\u00f5ng, theo ph\u1ee7 sai ph\u00e1i, l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u00fa ph\u00f2ng, \u0111\u1ee3i khi c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u1ec7t, s\u1ebd l\u1ea1i cho b\u1ed5 th\u1ee5\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, l\u00faa chi\u00eam thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt. Hai h\u1ea1t \u1ea5y, th\u00f3c thu\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m gi\u00e1, n\u1ed9p m\u1ed9t n\u1eeda.<\/p>\n<p>C\u00f3 t\u00ean Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ee3i, l\u00e0 thu\u1ed9c binh \u1edf ph\u1ee7 An Phong c\u00f4ng, c\u1eady th\u1ebf b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi giam kh\u1ea3o. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, L\u1ee3i ph\u1ea3i ch\u00e9m \u0111\u1ea7u, r\u00eau rao kh\u1eafp n\u01a1i : ph\u00f3 tr\u01b0\u1edfng s\u1eed v\u00e0 t\u01b0 v\u1ee5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ; An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o kh\u00f4ng bi\u1ebft ki\u1ec1m th\u00fac ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u1ee7a m\u00ecnh, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. Nh\u00e2n th\u1ebf d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, c\u00e1i t\u1ec7 ri\u00eang c\u1ee7a thu\u1ed9c h\u1ea1 trong ph\u1ee7, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 t\u00f9y vi\u1ec7c nghi\u00eam tr\u1ecb, l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o trong gia \u0111\u00ecnh, \u0111\u00e3 t\u1eebng kh\u00f4 m\u00f4i r\u00e1o l\u01b0\u1ee1i, th\u1ebf m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00e0y ! Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u1ea3nh t\u1ec9nh nhi\u1ec1u h\u01a1n, vui v\u1ebb, th\u00e0nh th\u1ef1c, nh\u1edb l\u1ea5y l\u1eddi d\u1ea1y th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng \u01a1n hu\u1ec7 l\u00e2u d\u00e0i. N\u1ebfu ph\u00f3ng t\u00fang thu\u1ed9c h\u1ea1 c\u1ee7a m\u00ecnh nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ph\u00e9p nh\u00e0 r\u1ea5t nghi\u00eam, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t quan tr\u1ecdng ; ch\u00fang l\u00e0 b\u1ecdn ti\u1ec3u nh\u00e2n, t\u1ef1 ph\u1ea1m l\u01b0\u1edbi ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng n\u00f3i, nh\u01b0ng ti\u1ebfng t\u1ed1t danh th\u01a1m c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, r\u1ea5t n\u00ean qu\u00fd tr\u1ecdng. Ng\u1ecdc ch\u00e2u \u0111\u00e1ng gi\u00e1 m\u01b0\u1eddi c\u1ed7 xe, m\u00e0 ph\u1ea3i nh\u1ecdc l\u00f2ng v\u1ec1 con s\u1ebb \u1edf b\u1edd gi\u1eadu ; c\u00e1i chu\u00f4ng n\u1eb7ng \u0111\u1ebfn mu\u00f4n c\u00e2n, m\u00e0 ph\u1ea3i l\u1ee5y \u1edf c\u00e1i ti\u1ebfng l\u1ea5y c\u1ecf \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh : xem th\u1ebf th\u00ec h\u00e1 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u1eafm hay sao ? Ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i ngh\u0129 l\u1eafm ! L\u1eddi tr\u1eabm kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u1ea7n th\u1ee9 hai\u201d. Sai \u0111em d\u1ee5 n\u00e0y c\u1ea5p cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 Th\u1eeba Thi\u00ean ph\u1ee7 m\u1ed7i n\u01a1i m\u1ed9t \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd thi h\u00e0nh ph\u00e1p lu\u1eadt nghi\u00eam minh c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p>M\u1ed9t h\u00f4m, vua ng\u1ef1 \u1edf \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng C\u00e1c, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh r\u1eb1ng : \u201cCao T\u00f4ng nh\u00e0 Thanh th\u1ecd 89 tu\u1ed5i, truy\u1ec1n ng\u00f4i cho Gia Kh\u00e1nh \u0111\u1ebf, l\u00e0 con th\u1ee9 15. C\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng c\u1ea7n th\u1ee9 b\u1eadc : th\u1ebf l\u00e0 h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1o Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, m\u00e0 ki\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 s\u1ef1 truy\u1ec1n n\u1ed1i c\u1ee7a V\u0169, Kh\u1ea3i ((1) Nghi\u00eau kh\u00f4ng cho con k\u1ebf v\u1ecb m\u00e0 truy\u1ec1n ng\u00f4i cho Thu\u1ea5n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n ; H\u1ea1 V\u0169 th\u00ec truy\u1ec1n ng\u00f4i cho Kh\u1ea3i l\u00e0 con.1). Tr\u1eabm xem l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u1eddi v\u0103n c\u00e1o mi\u1ebfu, \u00e2n chi\u1ebfu v\u00e0 ch\u1ec9 d\u1ee5 \u0111\u1ec1u ch\u00ednh Cao T\u00f4ng t\u1ef1 l\u00e0m, ch\u00ednh \u0111\u1ea1i \u0111\u01b0\u1eddng ho\u00e0ng, r\u1ef1c r\u1ee1 \u0111\u00e1ng khen. \u0110\u1ebfn khi Gia Kh\u00e1nh \u0111\u1ebf n\u1ed1i ng\u00f4i, c\u0169ng \u1edf cung D\u1ee5c Kh\u00e1nh. Quy\u1ec1n sinh hay s\u00e1t, quy\u1ec1n ban cho hay l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u1ec1u do Th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t. Gia ph\u00e1p h\u00e1 ch\u1eb3ng nghi\u00eam l\u1eafm \u01b0 ?\u201d.<\/p>\n<p>Cho : H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng V\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m ; Tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c Phan Huy V\u1ecbnh th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m v\u1eabn sung Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n. Ch\u1ee9c To\u1ea3n tu c\u00f2n khuy\u1ebft, giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n t\u00e2u c\u1eed \u0111\u1ec3 b\u1ed5.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 cho quan qu\u00e2n tu\u1ea7n ti\u1ec5u \u1edf Kinh th\u00e0nh. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKinh s\u01b0 l\u00e0 ch\u1ed7 nh\u00e2n d\u00e2n t\u1ee5 t\u1eadp, trong th\u00ec c\u00f3 qu\u00e2n c\u1ea5m binh V\u0169 l\u00e2m, ngo\u00e0i th\u00ec c\u00f3 gi\u00e1m th\u00e0nh, v\u00f2ng th\u00e0nh v\u00e0 qu\u00e2n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, \u0111\u1ec1u theo ph\u1eadn \u0111i tu\u1ea7n ti\u1ec5u. G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f2n c\u00f3 k\u1ebb tr\u1ed9m l\u00e9n l\u00fat, l\u00e0 do nh\u00e0 ch\u1ee9a ch\u1ea5p ho\u1eb7c c\u00f9ng \u0111i, ho\u1eb7c ng\u1ed3i m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c chia c\u1ee7a ; m\u00e0 vi\u1ec7c tu\u1ea7n ti\u1ec5u l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng s\u01a1 h\u1edf, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf ! \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh v\u00e0 th\u1ed1ng qu\u1ea3n c\u00e1c qu\u00e2n dinh n\u00ean nghi\u00eam s\u1ee9c cho thu\u1ed9c bi\u1ec1n h\u1ebft s\u1ee9c d\u00f2 th\u00e1m. L\u1ea1i truy\u1ec1n th\u1ecb cho c\u00e1c nh\u00e0 \u1edf b\u00ean trong b\u00ean ngo\u00e0i Kinh th\u00e0nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em h\u1ea1ng du c\u00f4n, \u0111\u00e3ng t\u1eed \u0111\u1ebfn \u1edf, n\u1ebfu d\u00e1m ch\u1ee9a ch\u1ea5p k\u1ebb ti\u1ec3u nh\u00e2n gian t\u00e0, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i n\u1eb7ng.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng H\u00f3a Chu Duy ch\u1ebft. Cho Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Khoa D\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng H\u00f3a.<\/p>\n<p>Cho H\u1ecdc ch\u00ednh \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m L\u00ea Kh\u1eafc V\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a (\u0110\u1ed1c h\u1ecdc tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Cung v\u00ec \u1ed1m xin ngh\u1ec9).<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n XLIX \u2013 49<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u : n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng kh\u00f4ng l\u00ean to l\u1eafm, \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u v\u1eefng ch\u1eafc. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNay m\u1edbi \u0111\u1ebfn ti\u1ebft \u201cm\u1ea1t ph\u1ee5c\u201d, c\u00f2n ph\u1ea3i b\u1eadn l\u00f2ng ; n\u00ean h\u1ebft s\u1ee9c canh gi\u1eef, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng s\u1ef1 x\u1ea3y ra\u201d. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, \u0111\u00ea \u0111\u00e3 b\u1ecf \u1edf Tri Kh\u00ea b\u1ecb v\u1ee1 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i), n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t lan tr\u00e0n \u0111\u1ebfn c\u00e1c huy\u1ec7n S\u01a1n Minh, Thanh Tr\u00ec. Ch\u1ed7 \u1ea5y b\u1ecb \u1ee9 \u0111\u1ecdng. Vua li\u1ec1n xu\u1ed1ng d\u1ee5 kh\u1ea9n s\u1ee9c l\u1ea5p ch\u1ed7 v\u1ee1, t\u00ecm c\u00e1ch kh\u01a1i cho th\u00f4ng [ch\u1ed7 b\u1ecb \u00fang]. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean Ph\u1ea1m Duy Trinh c\u0169ng t\u00e2u \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u trong h\u1ea1t nhi\u1ec1u ch\u1ed7 nguy hi\u1ec3m, may kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m may cho d\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y, nh\u01b0ng c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd ch\u1ed1ng gi\u1eef, ch\u1edb cho l\u00e0 n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng b\u1edbt d\u1ea7n, h\u01a1i t\u1ecf ra l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng th\u00ec m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Tha nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean c\u00f3 l\u1ed7i.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cTha ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u1ed9i l\u1ed7i, l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a nh\u00e2n ch\u00ednh ; nay \u1edf Nam K\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean c\u00f3 l\u1ed7i \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh, kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec s\u1ef1 cho \u0111i nh\u00e2n vi\u1ec7c \u1ea5y m\u00e0 l\u1eadp c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 m\u1edf cho con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ef1 s\u1eeda \u0111\u1ed5i ; g\u1ed7 ng\u00f4 \u0111\u1ed3ng ch\u00e1y t\u00e0n \u1edf trong b\u1ebfp, kh\u00f4ng n\u1ee1 cho l\u00e0 v\u1eadt b\u1ecf \u0111i ; con c\u00e1 \u1edf d\u01b0\u1edbi gi\u1ebfng c\u1ea1n, c\u0169ng mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 l\u00e0n s\u00f3ng trong m\u00e1t, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ec9 \u00fd th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t t\u00f9y ti\u1ec7n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ; n\u00ean \u0111em nh\u1eefng t\u1ed9i nh\u00e2n t\u1eeb \u201cqu\u00e2n l\u01b0u\u201d tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean. Khi danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, vua xem x\u00e9t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u00ecnh t\u1ed9i. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u00ec vi\u1ec7c c\u00f4ng m\u00e0 m\u1eafc l\u1ed7i \u0111\u01b0\u1ee3c tha v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>B\u1ed5 Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 l\u00e0m \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh. Th\u0103ng : C\u00f4ng khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch l\u00ean quy\u1ec1n Lang trung ty Ki\u1ec3m bi\u1ec7n b\u1ed9 L\u1ea1i ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty V\u0103n tuy\u1ec3n b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Chu H\u1eefu \u0110\u1ee9c l\u00ean quy\u1ec1n Lang trung ty \u1ea5y ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c sung ch\u1ee9c Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0 Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb l\u00ean quy\u1ec1n Lang trung ty Kinh tr\u1ef1c b\u1ed9 H\u1ed9 ; L\u1ea1i khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 T\u1ea1 V\u1ef1c l\u00ean quy\u1ec1n Lang trung ty Th\u01b0\u1edfng l\u1ed9c b\u1ed9 H\u1ed9 ; H\u1ed9 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn l\u00ean quy\u1ec1n L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u1ebfn n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Ba Nam, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Man Th\u1ed5 ; nh\u01b0ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ki\u1ec1m ch\u1ebf, h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu ra. \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u d\u00f2ng s\u00f4ng thu\u1ed9c Ba Nam, gi\u1eb7c l\u1ea1i l\u00e0m \u0111\u1ed3n, \u0111\u1eafp l\u0169y, ch\u1ea1y ngang su\u1ed1t \u0111\u1ebfn Thi\u1ebft Th\u1eb1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u00ecnh phong cho th\u00e0nh Nam Vang. Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng mu\u1ed1n chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh g\u1ea5p, cho h\u1ebft s\u1ef1 tr\u00f4ng ng\u00f3ng c\u1ee7a d\u00e2n Th\u1ed5, m\u1edbi \u0111\u01b0a th\u01b0 cho quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n do Kinh ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ec3 b\u00e0n t\u00ednh. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch cho r\u1eb1ng d\u00e2n Th\u1ed5 ch\u01b0a h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1, qu\u00e2n c\u00f2n ch\u01b0a t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, ti\u1ebfn l\u00ean \u0111\u00e1nh l\u1ea5y v\u1eabn kh\u00f3 ; l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y quan qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n ba l\u1ea7n th\u1eafng tr\u1eadn, uy danh n\u1ed5i kh\u1eafp, c\u00f3 th\u1ec3 nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, m\u01b0u t\u00ednh vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh l\u1ea5y, m\u00e0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng t\u00e1 theo \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn \u0111\u1ec1u mu\u1ed1n h\u0103ng h\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc. Ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean nh\u00e2n kh\u00ed th\u1ebf \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ea1nh \u1ea5y, chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, cho ch\u00fang m\u1ea5t n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, m\u1edbi l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch th\u1eadn tr\u1ecdng qu\u00e1, ch\u1ec9 th\u1ea5y th\u1ed5 m\u1ee5c v\u1ec1 h\u00e0ng c\u00f2n \u00edt, kh\u00f4ng kh\u1ecfi tr\u00f9 tr\u1eeb, r\u1ed3i t\u1ef1 loanh quanh l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean xin ch\u1ec9 d\u1ee5, k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng tu\u1ea7n \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd [chu\u1ea9n b\u1ecb] ! Sau n\u00e0y d\u00f2ng s\u00f4ng ch\u1ea3y xi\u1ebft, thuy\u1ec1n \u0111i kh\u00f4ng ti\u1ec7n, th\u00ec l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o ? Vi\u1ec7c binh c\u1ed1t cho nhanh ch\u00f3ng, ch\u1ea7n ch\u1eeb nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f4ng theo \u00fd ng\u01b0\u1eddi. Nay cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111em ngay qu\u00e2n \u0111\u1eafc th\u1eafng \u1ea5y, chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Thi\u1ebft Th\u1eb1ng : ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00e1ch \u0111\u00e1nh ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i ng\u1ea7m \u0111\u00e1nh \u00fap ph\u00eda sau, ho\u1eb7c chia hai \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y l\u1ee5c, t\u00f9y th\u1ebf gi\u00e1p \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec3 ch\u00fang tr\u01b0\u1edbc sau kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng c\u1eady nhau \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec d\u1ec5 th\u1eafng l\u1eafm. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf 5 \u0111\u1ed3n, nay n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng \u0111em v\u1ec1, \u0111\u1ec3 s\u1ee9c qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f9ng h\u1eadu ; \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u1edf T\u00e2y Ninh, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ph\u1ea3i g\u1ea5p \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i ngay m\u00e0 \u0111\u00e1nh tr\u1eadn. S\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111i\u1ec1u \u0111i An Giang \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i\u201d. Sau \u0111\u00f3 gi\u1eb7c Th\u1ed5 g\u1ecdi nhau t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u S\u00e1ch S\u00f4, \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n c\u1ed1 gi\u1eef. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n t\u1ef1 \u0111em 1.000 bi\u1ec1n binh \u0111i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, b\u1eafn gi\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c 10 ng\u01b0\u1eddi. Gi\u1eb7c thua ch\u1ea1y, b\u1ecdn Ph\u01b0\u01a1ng tri\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n \u1ea5y, giao cho L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n S\u00e1ng \u0111\u00f3ng gi\u1eef. S\u00e1ng b\u1ed7ng b\u1ecb \u1ed1m ; cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 H\u1ed3 H\u1eadu thay th\u1ebf.<\/p>\n<p>L\u00e3nh ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cD\u00f2 \u0111\u01b0\u1ee3c Man m\u1ee5c l\u00e0 N\u1eb7c Ong Giun k\u1ebft \u0111\u1ea3ng qu\u1ea5y r\u1ed1i kho\u1ea3ng \u0111\u1ed3n V\u0129nh \u0110i\u1ec1u, \u0111\u1ed3n Ti\u00ean M\u1ef9 (t\u00ean 2 \u0111\u1ed3n)\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u00fang th\u1ea5y quan qu\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, n\u00ean cho th\u1ed5 ph\u1ec9 linh tinh qu\u1ea5y r\u1ed1i l\u00e0m ra d\u00e1ng kh\u1ea3 nghi \u0111\u1ec3 ph\u00e2n t\u00e1n th\u1ebf l\u1ef1c c\u1ee7a quan qu\u00e2n. V\u1eady n\u00ean \u0111em s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3 \u0111\u1ec3 gi\u01b0\u01a1ng oai, l\u1ea1i nh\u00e2n l\u00fac n\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd \u1eadp \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh gi\u1ebft b\u1ea5t ng\u1edd, kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ecf ra m\u00ecnh y\u1ebfu. Sau \u0111\u00f3 h\u01a1n m\u1ed9t tr\u0103m gi\u1eb7c Man \u0111\u1ebfn qu\u1ea5y r\u1ed1i Tr\u01b0\u1eddng L\u0169y, ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi \u0111\u1ed3n V\u0129nh \u0110i\u1ec1u l\u00e0 L\u00ea V\u0129nh Th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, li\u1ec1n \u0111em 14 ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n \u0111i d\u00f2 th\u00e1m, b\u1ecb gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng. \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng L\u00ea V\u0103n D\u01b0\u01a1ng x\u00f4ng ra \u0111\u00e2m gi\u1ebft b\u1ecdn gi\u1eb7c Man, v\u1ef1c V\u0129nh Th\u1ee9c ra ngo\u00e0i tr\u1eadn, b\u00f3 v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u00e1nh. Qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, gi\u1eb7c ch\u1ea1y tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng. Vua bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u01b0\u1edfng cho V\u0129nh Th\u1ee9c qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 v\u00e0 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; V\u0103n D\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, v\u00e0 cho m\u1ed9t t\u1ea5m th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ng\u00e2n b\u00e0i.<\/p>\n<p>Th\u00e1p T\u1eeb Nh\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 \u201cPh\u01b0\u1edbc Duy\u00ean b\u1ea3o th\u00e1p\u201d((1) Th\u00e1p b\u00e1u Ph\u01b0\u1edbc Duy\u00ean.1). Ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia hai c\u1ea5p v\u00e0 15 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean, bi\u1ec1n binh v\u00e0 th\u1ee3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. L\u1ea1i l\u00e0m \u0111\u00e0n chay tr\u1ecdng th\u1ec3 \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Cho quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, Th\u1ecb lang T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c \u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0m xong B\u1ea3o th\u00e1p, ng\u1ef1 gi\u00e1 th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, l\u00e0m v\u0103n th\u01a1 \u0111\u1ec3 ghi c\u00e1c vi\u1ec7c (ch\u00e9p r\u00f5 \u1edf t\u1eadp v\u0103n th\u01a1 vua l\u00e0m). B\u1ed9 C\u00f4ng xin kh\u1eafc v\u00e0o bia, vua g\u1ea1t \u0111i, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm b\u1eadn nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, khi \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i, th\u01b0\u1eddng l\u00e0m th\u01a1, kh\u00f4ng ti\u1ebfc b\u00fat m\u1ef1c, \u0111\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 ghi ch\u00e9p \u0111\u1ea1i kh\u00e1i ; n\u1ebfu theo l\u1eddi xin c\u1ee7a b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i, ch\u1eb3ng h\u00f3a ra m\u1edf s\u1ef1 m\u00ea ho\u1eb7c cho ng\u01b0\u1eddi sau \u01b0 ?\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u0169 \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng Sa thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, t\u1ef1 ti\u1ec7n qu\u1ea5y r\u1ed1i c\u00e1c l\u00e0ng. Ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng ph\u00e1i \u0111i n\u00eau ra \u0111\u1ec3 h\u1eb7c. Ho\u00e1n ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u01b0u \u0111\u1ebfn h\u1ebft b\u1eadc.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u1eadp h\u1ee3p c\u00e1c b\u1ea3n \u00e2n d\u1ee5, l\u1ea7m \u0111em m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, khi bi\u1ebft, l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u xin l\u00e0m l\u1ea1i. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1eddng quan trong m\u1ed9t b\u1ed9, c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, sao l\u1ea1i c\u00f3 s\u1ef1 s\u01a1 kho\u00e1ng l\u1ea7m l\u1eabn nh\u01b0 th\u1ebf, l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u1ec7 c\u1ea3 t\u1eadp l\u00ean \u0111\u1ec3 nh\u1eadn t\u1ed9i, ch\u1ec9 n\u00f3i qua loa b\u1eb1ng m\u1ed9t t\u1edd gi\u1ea5y, mong mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 ti\u00eau \u00e1n, c\u00f3 ph\u1ea3i kh\u00f4ng ?\u201d. C\u00e1c thu\u1ed9c vi\u00ean c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1eddng quan \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t c\u1ea3.<\/p>\n<p>Gi\u1eb7c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 B\u1ebf V\u0103n Chi\u00eau ph\u1ea3i gi\u1ebft. Chi\u00eau l\u00e0 th\u00e2n thu\u1ed9c c\u1ee7a gi\u1eb7c Kh\u00f4i, tr\u01b0\u1edbc nh\u1eadn danh m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c, sinh s\u1ef1, l\u1ea1i ng\u1ea7m theo \u0111\u1ea3ng N\u00f4ng Nh\u1ecb ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u1ecb ph\u00e1i vi\u00ean c\u1ee7a t\u1ec9nh l\u00e0 L\u00ea V\u0103n B\u00e0n, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u01b0u l\u00e0 Ma Do\u00e3n D\u01b0\u1ee1ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, Chi\u00eau ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u1ef1c h\u00ecnh ; th\u01b0\u1edfng cho B\u00e0n 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, D\u01b0\u1ee1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i l\u01b0u ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Lu\u1eadn \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, Nguy\u1ec5n Qu\u1ea3ng Kh\u1ea3i c\u0169ng t\u1eeb \u0111\u1ecba gi\u1edbi n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 Thanh l\u1ebbn v\u1ec1, b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft.<\/p>\n<p>Vua sai b\u0103m v\u1eb1m th\u00e2y Kh\u1ea3i.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long v\u00e0 Ngh\u1ec7 An l\u00e2u kh\u00f4ng m\u01b0a. Vua sai c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a ngay.<\/p>\n<p>Cho : nguy\u00ean Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n V\u0103n Quy\u1ec1n th\u0103ng b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, nguy\u00ean Tri ch\u00e2u V\u0169 Kh\u1eafc Tu\u1ea5n b\u1ed5 th\u1ee5 Ch\u1ee7 s\u1ef1, th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Tri huy\u1ec7n \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u00e1 Thi\u1ec1u d\u00e2ng s\u1edb h\u1ecfi th\u0103m s\u1ee9c kh\u1ecfe, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHuy\u1ec7n L\u1ea1c An thu\u1ed9c trong t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ec7 thu\u1ebf. T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 tr\u1edf \u0111i, th\u00f3c thu\u1ebf ph\u1ea3i thu, \u0111\u1ec1u cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. Nay thu th\u00f3c nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, chuy\u1ec3n v\u1eadn \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 kh\u00f3 nh\u1ecdc, kh\u00f4ng ti\u1ec7n cho d\u00e2n\u201d. Sau \u0111\u00f3 b\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c huy\u1ec7n, ch\u00e2u trong c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0 mi\u1ec1n th\u01b0\u1ee3ng du t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t H\u01b0ng H\u00f3a, Th\u00e1i Nguy\u00ean, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, \u1edf xa kh\u00f4ng ti\u1ec7n, \u0111em n\u1ed9p c\u0169ng nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng nh\u1eefng m\u1ed9t h\u1ea1t L\u1ea1c An. V\u1eady xin cho c\u00e1c quan t\u1ec9nh \u0111i kh\u00e1m, ch\u1ecdn n\u01a1i cao r\u00e1o s\u00e1ng s\u1ee7a \u0111\u1eb7t l\u00e0m kho ri\u00eang\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : L\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a b\u1ed9, l\u00e0 c\u0169ng theo c\u00e1i ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 ch\u1ed7 ch\u1ee9a m\u00e0 ti\u1ec7n vi\u1ec7c cung n\u1ed9p ; nh\u01b0ng kh\u00f4ng ngh\u0129 ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh ch\u1ec9 \u0111\u1eb7t \u1edf trung ch\u00e2u, nh\u01b0 c\u00e1c ph\u1ee7 T\u0129nh Gia \u1edf Thanh H\u00f3a, L\u00fd Nh\u00e2n \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, xa c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh, t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111\u1eb7t kho, cho d\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n m\u00e0 n\u1ed9p, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 xu\u1ea5t th\u00f3c cho vay, c\u0169ng \u1edf \u0111\u1ea5y chi ra. \u0110\u1ed1i v\u1edbi Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u00ec c\u00f3 kho ch\u1ee9a s\u1eb5n s\u00e0ng ; \u0111\u1ed1i v\u1edbi d\u00e2n th\u00ec kh\u00f4ng ph\u1ea3i chuy\u1ec3n v\u1eadn v\u1ea5t v\u1ea3 ; thu v\u00e0o ph\u00f3ng ra \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00edch h\u1ee3p, m\u00e0 ti\u1ec7n vi\u1ec7c cho c\u1ea3 c\u00f4ng, t\u01b0. C\u00f2n nh\u01b0 6 huy\u1ec7n, ch\u00e2u : Th\u1ea1ch Th\u00e0nh, C\u1ea9m Th\u1ee7y, Qu\u1ea3ng \u0110\u1ecba, Lang Ch\u00e1nh, Quan H\u00f3a, Th\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n v\u00e0 7 t\u1ed5ng th\u01b0\u1ee3ng du \u1edf t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a ; 16 ch\u00e2u : S\u01a1n La, Thu\u1eadn Ch\u00e2u, Mai S\u01a1n, An Ch\u00e2u, M\u1ed9c Ch\u00e2u, \u0110\u00e0 B\u1eafc, Ph\u00f9 Y\u00ean, Mai Ch\u00e2u, Th\u1ee7y V\u0129, V\u0103n B\u00e0n, Chi\u00eau T\u1ea5n, Lu\u00e2n Ch\u00e2u, Qu\u1ef3nh Nhai, Tu\u1ea7n Gi\u00e1o, Ninh Vi\u1ec5n, Lai Ch\u00e2u thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng H\u00f3a ; ch\u00e2u B\u1ea1ch Th\u00f4ng, C\u1ea3m H\u00f3a \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean ; ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh, Ti\u00ean Y\u00ean v\u00e0 t\u1ed5ng V\u00e2n H\u1ea3i huy\u1ec7n Nghi\u00eau Phong thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; v\u00e0 c\u00e1c huy\u1ec7n L\u1ea1c An t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; \u0111\u1ec1u l\u00e0 d\u00e2n th\u1ed5 xa c\u00e1ch, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, thu thu\u1ebf cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n. Nay n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111\u1eb7t kho ri\u00eang, tr\u01b0ng thu th\u00f3c thu\u1ebf, th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i ph\u00e1i qu\u00e2n canh gi\u1eef, \u0111\u00e3 l\u00e0 phi\u1ec1n nhi\u1ec5u, l\u1ea1i \u1ee7y ri\u00eang l\u1ea1i d\u1ecbch ng\u1ed3i t\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 thu, l\u1ea1i th\u00eam m\u1ed9t h\u1ed1 t\u1ec7 h\u1ea1i l\u1eafm. Th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u00fd \u0111\u1ec3 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n m\u1ecdn \u1edf n\u01a1i bi\u00ean tr\u1ea5n xa x\u00f4i. V\u1eady c\u00e1c huy\u1ec7n, ch\u00e2u \u1edf n\u01a1i bi\u00ean qu\u1eadn, h\u1eb1ng n\u0103m th\u00f3c thu\u1ebf ph\u1ea3i thu, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c theo nh\u01b0 c\u0169, chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, do t\u1ec9nh \u1ea5y cung thu, \u0111\u1ec3 cho gi\u1ea3n ti\u1ec7n. Duy t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, tr\u1ecb gi\u00e1 v\u1eabn kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh (ho\u1eb7c 1 quan, ho\u1eb7c 1 quan 2 ti\u1ec1n, ho\u1eb7c 1 quan 5 ti\u1ec1n, 8 ti\u1ec1n, kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh). K\u1ec3 ra, gi\u00e1 g\u1ea1o n\u01a1i cao n\u01a1i h\u1ea1, nguy\u00ean kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau ; n\u1ebfu \u1ea5n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec1u nhau, t\u1ea5t c\u00f3 ch\u1ed7 kia th\u00ec h\u1ea1, ch\u1ed7 n\u00e0y th\u00ec cao. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : thu thu\u1ebf m\u00f9a h\u1ea1 v\u1ec1 ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t th\u00e1ng 5, thu thu\u1ebf m\u00f9a \u0111\u00f4ng v\u1ec1 ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t th\u00e1ng 11, \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng chi\u1ec3u theo gi\u00e1 th\u1ecb tr\u01b0\u1eddng, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u xin chu\u1ea9n cho, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>Cho c\u00f4ng th\u1ea7n qu\u1ed1c s\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5 th\u1edd \u1edf nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu. Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : b\u1ec1 t\u00f4i tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129, l\u00fac qu\u1ed1c s\u01a1, c\u00f3 c\u00f4ng to, xin cho tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf h\u1eadu \u0111\u1ea1o. Vua h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh, C\u1ea9n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4i gi\u00e0 c\u1ea3 qu\u00ean m\u1ea5t ; nghe n\u00f3i s\u1eed th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1ed7 Quang, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i n\u00f3i vi\u1ec7c \u1ea5y r\u1ea5t \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7\u201d. Vua li\u1ec1n sai S\u1eed qu\u00e1n bi\u00ean ra gi\u1ea5y tr\u00ecnh l\u00ean vua xem. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00fac m\u1edbi khai s\u00e1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p, c\u00f4ng th\u1ea7n Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129, h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap \u0111\u1ee1 ; sau khi [Th\u1ebf T\u1ed5] l\u00ean ng\u00f4i, \u01af D\u0129 h\u1ee3p s\u1ee9c khu\u00f4ng ph\u00f9((1) Khu\u00f4ng ph\u00f9 : ph\u00f2 t\u00e1, gi\u00fap r\u1eadp.1). V\u1ec1 sau, con ch\u00e1u l\u1ea1i hay \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi n\u1ed1i nghi\u1ec7p \u00f4ng cha, s\u1ef1 nghi\u1ec7p r\u1ef1c r\u1ee1. (Nguy\u1ec5n \u01af D\u0129, t\u00ean t\u1ef1 l\u00e0 V\u00f4 S\u1ef1, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n T\u1ee9 K\u1ef3, t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 con Nguy\u1ec5n Minh Bi\u1ec7n, c\u00f4ng th\u1ea7n nh\u00e0 c\u1ed1 L\u00ea, v\u00e0 l\u00e0 anh T\u0129nh ho\u00e0ng h\u1eadu (anh, c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u00e9p l\u00e0 em). Khi T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf((2) Nguy\u1ec5n Kim (Tri\u1ec7u t\u1ed5 T\u0129nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf).2) c\u00f2n l\u00e1nh sang Ai Lao, Th\u00e1i T\u1ed5((3) Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng (Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf).3) m\u1edbi l\u00ean 2 tu\u1ed5i, D\u0129 mang v\u1ec1 nh\u00e0 nu\u00f4i, h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f4ng nom ; khi l\u1edbn, c\u00f4ng danh ng\u00e0y c\u00e0ng th\u1ecbnh, ph\u1ea3i t\u01b0\u1edbng nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ki\u1ec3m \u0111em l\u00f2ng ghen gh\u00e9t. \u01af D\u0129 khuy\u00ean n\u00ean k\u00edn \u0111\u00e1o gi\u1eef m\u00ecnh, b\u00ed m\u1eadt b\u00e0n k\u1ebf xin v\u00e0o ph\u00eda nam, tr\u1ea5n gi\u1eef Thu\u1eadn H\u00f3a. N\u0103m M\u1eadu Ng\u1ecd, Th\u00e1i T\u1ed5 tr\u1ea5n gi\u1eef Thu\u1eadn H\u00f3a. \u01af D\u0129 \u0111em con em \u0111i theo ; l\u00fac tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00f3ng \u1edf ch\u00e2u \u00e1i T\u1eed thu\u1ed9c V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, c\u00f9ng v\u1edbi T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ecb, M\u1ea1c C\u1ea3nh Hu\u1ed1ng m\u01b0u t\u00ednh nhi\u1ec1u vi\u1ec7c. \u01af D\u0129 l\u00e0m quan \u0111\u1ebfn Th\u00e1i ph\u00f3, t\u01b0\u1edbc Uy qu\u1ed1c c\u00f4ng. Con l\u00e0 \u0110\u00ecnh D\u0169ng, ch\u00e1u l\u00e0 \u0110\u00ecnh H\u00f9ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc qu\u1eadn c\u00f4ng. H\u1ed3i qu\u1ed1c s\u01a1, \u01af D\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd ph\u1ee5 v\u00e0o mi\u1ebfu c\u0169 trong qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng \u1edf Thanh H\u00f3a. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 2 l\u00e0m l\u1ea1i mi\u1ebfu c\u0169, quan b\u1ed9 L\u1ec5 cho r\u1eb1ng \u01af D\u0129 l\u00e0 c\u00f4ng th\u1ea7n l\u00e0ng h\u1ecd ngo\u1ea1i, t\u1ea1m xin b\u00e3i \u0111i, \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y b\u00e0n l\u1ea1i). So v\u1edbi Ph\u1ee5c Ba nh\u00e0 H\u00e1n, Tr\u01b0\u1edfng T\u00f4n nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, \u01af D\u0129 c\u00e0ng tr\u1ed9i h\u01a1n, th\u1ef1c l\u00e0 khai qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u1ea7n b\u1eadc nh\u1ea5t. Tr\u01b0\u1edbc kia quan b\u1ed9 L\u1ec5 thi\u1ebfu xem x\u00e9t, t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n c\u00f2n s\u01a1 s\u00f3t l\u1eafm. Tr\u1eabm cung k\u00ednh xem trong Th\u1ef1c l\u1ee5c, truy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn b\u1eadc hi\u1ec1n t\u00e0i c\u00f3 c\u00f4ng, n\u00ean \u0111\u1ecbnh tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 th\u1ecfa ti\u1ec1m linh ng\u01b0\u1eddi qu\u00e1 c\u1ed1\u201d. V\u00ec th\u1ebf, quan b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin ch\u00e9p v\u00e0o t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd ph\u1ee5 \u1edf h\u1eefu vu nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu, b\u00e0y h\u00e0ng v\u00e0o \u00e1n th\u1ee9 nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>Vua xu\u1ed1ng t\u1edd ch\u1ebf, y l\u1eddi t\u00e2u \u1ea5y. T\u1eb7ng phong th\u00eam l\u00e0 Khai qu\u1ed1c c\u00f4ng th\u1ea7n, \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn Tr\u00e1ng v\u0169 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Th\u00e1i s\u01b0, cho t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 Trung Trinh, v\u1eabn phong Uy qu\u1ed1c c\u00f4ng. L\u1ea1i cho t\u01b0 h\u1ecfi con ch\u00e1u r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. (Con ch\u00e1u \u01af D\u0129, nay kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5 hi\u1ec7n tr\u1ea1ng ra sao. Cha l\u00e0 Minh Bi\u1ec7n, nh\u00e0 L\u00ea phong l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ; nay theo t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n v\u00e0o b\u1eadc trung \u0111\u1eb3ng, d\u00e2n l\u00e0ng \u1ea5y ph\u1ee5ng th\u1edd).<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u x\u00e2y \u0111\u1eafp th\u00e0nh ph\u1ee7 \u0110oan H\u00f9ng (thu\u1ed9c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, \u1edf \u0111\u1ecba ph\u1eadn x\u00e3 Qu\u1ea3 C\u1ea3m, theo c\u00e1ch th\u1ee9c th\u00e0nh ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Oai).<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng thuy\u1ec1n B\u1ea3o long b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng (d\u00e0i 9 tr\u01b0\u1ee3ng 9 th\u01b0\u1edbc, ngang 2 tr\u01b0\u1ee3ng 3 th\u01b0\u1edbc, s\u00e2u 1 tr\u01b0\u1ee3ng 7 th\u01b0\u1edbc, theo c\u00e1ch th\u1ee9c thuy\u1ec1n Th\u00e1i loan). Cho \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u0110o\u00e0n Kim tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed9i \u0110\u1ea7u th\u00e0nh \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y. Nh\u1eefng k\u1ebb ra th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 h\u01a1n 50 ng\u01b0\u1eddi. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai xin quy l\u00e0m \u0111\u1ed9i Hi\u1ec7u thi\u1ec7n, cho t\u00ean \u0111\u1ea7u b\u1ecdn ra th\u00fa l\u00e0 L\u00ea V\u0103n B\u1ed9t cai qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i \u1ea5y. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed9t l\u00e0 gi\u1eb7c tr\u1ed1n l\u00e2u ng\u00e0y, ra th\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi ch\u1ebft l\u00e0 may r\u1ed3i ; ch\u01b0a c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u00e1ng ghi, ch\u01b0a n\u00ean l\u1ea1m cho danh s\u1eafc. V\u1eady n\u00ean ch\u1ecdn \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng n\u00e0o ch\u0103m ch\u1ec9, cho l\u00e0m qu\u1ea3n su\u1ea5t, v\u00e0 g\u1ecdi \u0111\u1ed9i \u1ea5y l\u00e0 \u0110\u1ea7u th\u00e0nh, \u00e2n c\u1ea5p cho m\u1ed7i t\u00ean m\u1ed7i th\u00e1ng 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o\u201d.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111i v\u00e0 l\u00e0m l\u1ea1i huy\u1ec7n l\u1ef5 H\u00e0 \u0110\u00f4ng ; l\u1ef5 s\u1edf tr\u01b0\u1edbc \u1edf Chi\u00ean \u0110\u00e0n (t\u00ean x\u00e3), \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y d\u1eddi \u0111\u1ebfn D\u01b0\u1ee1ng An v\u00e0 Tam K\u1ef3 (t\u00ean 2 x\u00e3), l\u00e0m kho b\u1eb1ng ng\u00f3i \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a ti\u1ec1n, th\u00f3c, cho ti\u1ec7n \u0111em n\u1ed9p. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a quan t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>L\u1ea1i r\u0103n c\u00e1c quan v\u1ec1 vi\u1ec7c k\u1ebft b\u00e8 \u0111\u1ea3ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, tr\u1ef1c ph\u00f2ng ph\u00e1t gi\u00e1c ra m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n \u0103n tr\u1ed9m, Ph\u00e1p ty \u0111\u1ec3 qu\u00e1 h\u1ea1n kh\u00f4ng k\u1ebft \u00e1n, N\u1ed9i c\u00e1c b\u1ecf qua, H\u00ecnh khoa c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra h\u1eb7c. Vua bi\u1ebft, l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 ; \u1ea5n quan \u1edf Ph\u00e1p ty, N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 H\u00ecnh khoa \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chia \u0111\u1eb7t c\u00e1c ch\u1ee9c quan, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 r\u00e0ng bu\u1ed9c gi\u1eef g\u00ecn l\u1eabn nhau, ng\u0103n ng\u1eeba b\u00e8 \u0111\u1ea3ng v\u00e0 s\u1ef1 che gi\u1ea5u. Ai n\u1ea5y ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u00e0m tr\u1ecdng, ki\u1ec3m so\u00e1t l\u1eabn nhau, kh\u00f4ng n\u00ean h\u00f9a nhau chi\u1ec1u \u00fd, g\u1eedi g\u1eafm nhau ; n\u1ebfu x\u00e9t ra c\u00f3 t\u00ecnh l\u1ec7 b\u1ecf c\u00e2u d\u1ea7m, vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 N\u1ed9i c\u00e1c th\u00ec cho B\u1ed9, Vi\u1ec7n \u0111em h\u1eb7c, vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 B\u1ed9, Vi\u1ec7n th\u00ec cho N\u1ed9i c\u00e1c x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 c\u00e1c quan kh\u00f4ng thi\u1ebfu b\u1ed5n ph\u1eadn, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng ch\u00ednh, \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng v\u1edbi c\u00e1i \u00fd tr\u00e1ch th\u00e0nh((1) Tr\u00e1ch th\u00e0nh : b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng tr\u1ea1ng.1) c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 8, l\u00e0m v\u01b0\u1eddn Phong Tr\u1ea1ch. Tr\u01b0\u1edbc kia, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u1ea7u n\u0103m khai ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, t\u1eadp c\u00e0y \u1edf v\u01b0\u1eddn V\u0129nh Tr\u1ea1ch. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, m\u1edf \u1edf vi\u1ec7n ph\u1ee5 cung Kh\u00e1nh Ninh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y vua sai l\u00e0m v\u01b0\u1eddn Phong Tr\u1ea1ch \u1edf ph\u01b0\u1eddng Nhu\u1eadn Tr\u1ea1ch, b\u1edd ph\u00eda nam tr\u01b0\u1edbc cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, \u1edf gi\u1eefa l\u00e0m m\u1ed9t c\u00e1i nh\u00e0 g\u1ecdi l\u00e0 nh\u00e0 V\u1ee5 B\u1ea3n, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 t\u1eadp c\u00e0y.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 tri huy\u1ec7n Man So\u1ea1n t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Ph\u00eca Chinh \u0111\u1ed1c th\u00fac thu\u1ebf b\u1eb1ng b\u1ea1c, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Man l\u00e0m ph\u1ea3n l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u00eca X\u00e2y mang l\u00f2ng o\u00e1n gi\u1eadn, \u0111em gi\u1eb7c Man \u0111\u1ebfn v\u00e2y, Ph\u00eca Chinh kh\u00f4ng ch\u1ecbu theo gi\u1eb7c, b\u1ecb ch\u00fang gi\u1ebft ch\u1ebft ; con l\u00e0 Ph\u00eca X\u00ed c\u0169ng b\u1ecb b\u1eaft mang \u0111i. Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u l\u00ean, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng Ph\u00eca Chinh m\u1ed9t l\u00f2ng theo v\u1ec1, \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Th\u1ed5 tri ph\u1ee7, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, c\u1ea5p cho ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Tr\u1ef1c th\u1ea7n Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng ch\u1eef t\u00ean h\u00fay vua, \u0111\u00e3 c\u00f3 ngh\u1ecb \u1edf B\u1ed9 cho thi h\u00e0nh, duy v\u0103n th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, l\u00e0 tr\u1eabm t\u1ef1 l\u00e0m. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, quan \u1edf C\u00e1c ch\u00e9p ra, vi\u1ebft \u0111\u1eb1ng t\u1ea3, m\u1ed9t m\u1ef1c vi\u1ebft \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh, r\u1ea5t l\u00e0 c\u00e2u n\u1ec7. L\u1ea1i nh\u01b0 nh\u1eefng ch\u1eef c\u00f9ng m\u1ed9t \u00e2m, c\u00f3 khi b\u1edbt m\u1ed9t n\u00e9t, c\u00f3 khi vi\u1ebft \u0111\u00fang, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e0m c\u00e1c l\u1eddi d\u1ee5, th\u01a1 v\u0103n vua l\u00e0m, vi\u1ebft v\u00e0o gi\u1ea5y v\u1ebd r\u1ed3ng, ch\u00e9p v\u00e0o s\u00e1ch, v\u1ec1 2 ch\u1eef b\u1ed9 nh\u1eadt, th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 vi\u1ebft \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh (nh\u01b0 ch\u1eef : b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef nh\u1eadt, gi\u1eefa ch\u1eef ph\u01b0\u01a1ng, b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef to\u00e0n ((1) T\u1ee9c ch\u1eef Tuy\u1ec1n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 .1) nay \u0111\u1ed5i d\u00f9ng ch\u1eef minh ; v\u00e0 ch\u1eef : tr\u00ean ch\u1eef nh\u1eadt, b\u00ean t\u1ea3 ch\u1eef c\u00e1ch, b\u00ean h\u1eefu ch\u1eef tr\u00f9ng((2) T\u1ee9c ch\u1eef Dung\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , hai ch\u1eef n\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2), nay \u0111\u1ed5i th\u00e0nh ch\u1eef ch\u00ednh). Ngo\u00e0i ra, hai ch\u1eef t\u00ean \u0111i \u0111\u00f4i th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1edbt \u0111i m\u1ed9t n\u00e9t ; nh\u1eefng ch\u1eef c\u00f9ng m\u1ed9t \u00e2m th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft \u0111\u00fang, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd tr\u1eabm nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng k\u00ednh theo, kh\u00f4ng t\u1ef1 ki\u00eang h\u00fay c\u1ee7a m\u00ecnh. C\u00f2n nh\u01b0 l\u1ee5c t\u1ed1ng, sao c\u1ea5p, v\u1eabn c\u1ee9 thi h\u00e0nh theo ngh\u1ecb c\u1ee7a B\u1ed9, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vin v\u00e0o \u0111\u1ea5y l\u00e0m l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Tr\u00ecnh Nho c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i h\u1ea1 ng\u1ee5c. Nho tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i thanh tra t\u1ec9nh Ngh\u1ec7, nh\u1eadn b\u1eeba \u0111\u01a1n ki\u1ec7n c\u1ee7a d\u00e2n h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh, tr\u1ecf h\u1eb7c Tri huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n l\u00e0 H\u1ed3 M\u1eadu \u0110\u1ee9c nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t. Vua giao cho quan t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh x\u00e9t, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ef1c. H\u1ed3 M\u1eadu \u0110\u1ee9c l\u1ea1i n\u00eau ra s\u1ef1 t\u00ecnh Nho ng\u1ea7m nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t. Vi\u1ec7c n\u00e0y do ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn phong h\u00f3a v\u00e0 ph\u00e1p \u0111\u1ed9, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1ef1 m\u00ecnh gi\u1eef cho thanh b\u1ea1ch, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ; n\u1ebfu b\u1ec1 ngo\u00e0i l\u00e0m ra c\u00e1i ti\u1ebfng b\u1eaft \u0111\u00e1nh, b\u00ean trong thi h\u00e0nh c\u00e1i thu\u1eadt nh\u1eadn l\u1ec5 \u0111\u00fat l\u00f3t, th\u00e2n m\u00ecnh kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00ednh th\u00ec gi\u00fap cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ch\u00ednh \u0111\u00ednh th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ! Tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng xem s\u1eed c\u0169, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1eddi T\u1ed1ng, \u0111\u1eddi Minh, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u1ee9 nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u01b0u vi\u1ec7c ri\u00eang, chia b\u00e8 k\u00e9o c\u00e1nh, thu\u1eadn \u00fd m\u00ecnh th\u00ec khen ng\u1ee3i lu\u00f4n m\u1ed3m, tr\u00e1i \u00fd m\u00ecnh th\u00ec b\u1edbi l\u00f4ng t\u00ecm v\u1ebft ; th\u1eadm ch\u00ed m\u01b0\u1ee3n c\u1edb sai \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u1ec3 m\u01b0u l\u1ee3i cho m\u00ecnh, nh\u1edd thanh th\u1ebf \u0111\u1ec3 t\u1ea1o n\u00ean \u01a1n ri\u00eang ! Ng\u1ef1a v\u1eb1n ((3) H\u00e1n v\u0103n l\u00e0 \u201cth\u00f4ng m\u00e3\u201d. \u0110\u1eddi H\u1eadu H\u00e1n, Ho\u00e0n \u0110i\u1ec3n l\u00e0m Ng\u1ef1 s\u1eed, t\u00ednh r\u1ea5t th\u1eb3ng, kh\u00f4ng e s\u1ee3 g\u00ec, th\u01b0\u1eddng c\u01b0\u1ee1i con ng\u1ef1a v\u1eb1n, ng\u01b0\u1eddi th\u1eddi \u1ea5y g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTh\u00f4ng m\u00e3 ng\u1ef1 s\u1eed\u201d.3) \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n tranh nhau \u0111\u1ebfn h\u1ea7u. Nh\u1eefng m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i \u1ea5y, tr\u1eabm \u0111\u00e3 bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc. Nay Nho tham ti\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, n\u00eau t\u1ed9i l\u1ed7i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, \u0111\u00fang nh\u01b0 l\u1eddi \u1ea5y, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f2n g\u00ec l\u00e0 l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m n\u1eefa !\u201d. Li\u1ec1n sai gi\u1ea3i giao ty Tam ph\u00e1p h\u1ed9i tra. Khi bi\u1ebft s\u1ef1 th\u1ef1c, Nho ph\u1ea3i t\u1ed9i th\u1eaft c\u1ed5 cho ch\u1ebft, nh\u01b0ng c\u00f2n giam \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>Cho : Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 H\u1eadu c\u01b0\u1eddng \u1edf Ti\u1ec1n qu\u00e2n l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang C\u01b0\u01a1ng th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu, dinh H\u1ed5 oai ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Trung d\u0169ng H\u1eefu qu\u00e2n l\u00e0 Ph\u1ea1m Vi\u1ebft Ngh\u0129a th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Trung, dinh Ti\u1ec1n phong ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 uy thu\u1ed9c H\u1eadu qu\u00e2n l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nghi th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Tam dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 V\u0169 Th\u00e0nh th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kh\u00e1nh H\u00f2a ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh h\u1eadu l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ngh\u0129a.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec7 c\u0169, ho\u00e0ng t\u00f4n t\u1eeb ba tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c chi l\u01b0\u01a1ng ; nay ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng t\u00f4n \u01afng Ph\u01b0\u1edbc sinh ra v\u1eeba g\u1eb7p l\u00fac \u0111\u00e0i ti\u00ean d\u00e2ng Ph\u01b0\u1edbc, 5 \u0111\u1eddi c\u00f9ng m\u1ed9t nh\u00e0 ; nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t nh\u01b0 th\u1ebf, t\u1eeb x\u01b0a \u00edt c\u00f3, n\u00ean ban \u01a1n to, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1u hay c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc. V\u1eady \u01a1n cho ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng t\u00f4n \u01afng Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng\u201d.<\/p>\n<p>Quy \u0111\u1ecbnh ch\u1ed7 ng\u1ed3i khi cho \u0103n y\u1ebfn \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Ph\u00e0m ho\u00e0ng t\u1eed t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong m\u00e0 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p \u00e1o tri\u1ec1u v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb \u1ea5n quan th\u1ef1 ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh ; ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 h\u00e3y c\u00f2n tu\u1ed5i tr\u1ebb, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t th\u1ecb. Ngo\u00e0i ra, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng tam ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu vu. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea4t T\u1ef5. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, tuy\u00ean b\u1ed1 kim s\u00e1ch, ban b\u1ee9c th\u01b0 c\u00f3 \u0111\u00f3ng \u1ea5n ng\u1ecdc t\u1ec9. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua ra ch\u01a1i nh\u00e0 Ch\u1ec9 thi\u1ec7n, tri\u1ec7u ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0o h\u1ea7u, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u00f2ng d\u00f5i qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a nh\u00e0 vua, c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, m\u00e0 ch\u1eef \u0111\u1eb7t t\u00ean c\u00f3 h\u1ea1n ; tr\u1eabm k\u00ednh theo b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u00e0 d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, chia t\u1eebng ng\u00e0nh, cho t\u1eebng b\u1ed9, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n \u0111\u1eb7t t\u00ean ; \u0111\u00e3 t\u1ef1 l\u00e0m b\u00e0i d\u1ee5, ch\u00e9p v\u00e0o kim s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 m\u00e3i mu\u00f4n n\u0103m, n\u00ean cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n k\u1ef9 t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau \u0111\u00f3 quan b\u1ed9 L\u1ec5 xin tham chi\u1ebfu nghi ti\u1ebft n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 4, tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y k\u00ednh c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u1ea5y ng\u00e0y 16 th\u00e1ng 8 \u0111\u1eb7t l\u1ec5 tri\u1ec1u, tuy\u00ean b\u1ed1 ban cho. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>S\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng : \u201cL\u1edbn lao thay ! N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, nh\u1eadn m\u1ec7nh l\u1edbn tr\u1eddi cho, Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c to t\u00e1t ; \u0111\u1ea5ng ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta nh\u1ea5t th\u1ed1ng non s\u00f4ng, v\u0103n t\u1ef1 v\u1ebft xe c\u00f9ng l\u1ed1i, sai l\u00e0m s\u00e1ch ng\u1ecdc, \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i cho d\u00f2ng h\u1ecd nh\u00e0 vua. \u0110\u1ea5ng Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, s\u00e1ng su\u1ed1t theo l\u00e0m, tr\u1eddi th\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t ; truy\u1ec1n ng\u00f4i h\u01b0\u1edfng l\u1ed9c, t\u00f4n x\u00e3 v\u1eefng v\u00e0ng, \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3, \u0111\u1ecbnh d\u00f2ng, ng\u00e0nh ng\u1ecdc ph\u1ed3n th\u1ecbnh. C\u00f4ng to t\u00edch l\u0169y h\u01a1n tr\u01b0\u1edbc, ng\u00f4i b\u00e1u truy\u1ec1n m\u00e3i v\u1ec1 sau ; v\u00ec th\u1ebf, ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u00e2n s\u01a1, r\u00f5 r\u00e0ng th\u1ebf th\u1ee9. Tr\u1eabm k\u00ednh n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, noi theo ch\u00ed x\u01b0a ; h\u1eadu v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng th\u1ecbnh, r\u01b0\u1eddm r\u00e0 c\u00e0nh l\u00e1, c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u. Nay c\u1ee9 N\u1ed9i c\u00e1c d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u xin \u0111\u1eb7t t\u00ean cho ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ban t\u00ean cho c\u00e1c con ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 thu\u1ed9c h\u00e0ng ch\u1eef \u201cH\u1ed3ng\u201d [\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ] \u0111\u1ec1u d\u00f9ng b\u1ed9 ch\u1eef nh\u00e2n (\u00a0\u00a0\u00a0 ). V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ed1 ch\u1eef c\u00f3 h\u1ea1n, m\u00e0 nh\u00e0 vua c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u ; xin tra \u0111em b\u1ed9 ch\u1eef nh\u00e2n bi\u00ean ra t\u00e2u l\u00ean xin Ch\u1ec9. Tr\u1eabm \u0111\u00e3 x\u00e9t c\u00e1c ch\u1eef n\u00ean d\u00f9ng th\u00ec \u00edt d\u1ea7n \u0111i, m\u00e0 hi\u1ec7n \u0111\u00e3 ban t\u00ean nh\u01b0 c\u00e1c ch\u1eef : giai\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , giai\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , \u0111\u00e3n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , \u0111\u00e3n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , tuy ch\u1eef vi\u1ebft c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t, nh\u01b0ng \u00e2m th\u00ec gi\u1ed1ng nhau, l\u00fac x\u01b0ng h\u00f4 m\u1edbi th\u1ea5y tr\u00f9ng \u0111i\u1ec7p. Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00eam, \u0111\u1ec1u nh\u1edd c\u1ea3 v\u00e0o \u0111\u1ea5ng ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn cao c\u1ea3, th\u00eam nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh ho\u00e0n to\u00e0n, c\u00f3 trai c\u00f3 g\u00e1i 142 ng\u01b0\u1eddi ; t\u1eeb l\u00fac c\u00f3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c vua c\u00f3 ti\u1ebfng t\u1ed1t, c\u00f3 \u0111\u1ee9c hi\u1ec1n, ch\u00e9p trong s\u00e1ch th\u1ef1c l\u00e0 \u00edt th\u1ea5y. Tuy \u0111\u1eddi x\u01b0a c\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebb tr\u0103m con trai, \u0111\u00f3 l\u00e0 trong Kinh Thi khen \u0111\u1ee9c t\u1ed1t c\u1ee7a V\u0103n V\u01b0\u01a1ng, tra c\u1ee9u \u1edf s\u00e1ch, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng ; c\u00f2n nh\u01b0 L\u1ea1c long trong Nam s\u1eed, vi\u1ec7c \u1ea5y c\u0169ng l\u00e0 ngoa truy\u1ec1n, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng c\u1edb. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ea5ng ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc tam \u0111a((1) Tam \u0111a : Ph\u01b0\u1edbc, Th\u1ecd, \u0110a nam.1), v\u1ebb vang \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 \u0111\u1eafc((2) T\u1ee9 \u0111\u1eafc : \u0111\u1eafc l\u1ed9c, \u0111\u1eafc v\u1ecb, \u0111\u1eafc danh, \u0111\u1eafc th\u1ecd.2), \u0111\u00e3 nh\u1eadn Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi, ban cho con ch\u00e1u, \u0111\u1ea7y \u0111\u00e0n \u0111\u1ea7y l\u0169, nh\u01b0 l\u1eddi ch\u00fac t\u1ee5ng trong th\u01a1 \u201cL\u00e2n ch\u1ec9\u201d, th\u01a1 \u201cChung t\u01b0\u201d \u1edf Kinh Thi, th\u00f3i th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n h\u1eadu, t\u1ed1t th\u1ecbnh l\u1eafm thay ! Tr\u1eabm k\u00ednh x\u00e9t 20 ch\u1eef m\u1ef9 t\u1ef1 trong b\u00e0i th\u01a1 vua l\u00e0m \u0111\u1ec3 \u0111\u1eb7t t\u00ean cho d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, ch\u00ednh l\u00e0 \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ebf th\u1ee9, m\u00e0 li\u00ean h\u1ec7 b\u1eb1ng b\u1ed9 ch\u1eef ; ban t\u00ean cho th\u00ec l\u1ea5y \u1edf c\u00e1c b\u1ed9 ch\u1eef \u201cnh\u00e2n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u201cng\u1ecdc\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u201cng\u00f4n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u201ct\u00e0i\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ), \u201ch\u00f2a\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ), t\u00e2m (\u00a0\u00a0\u00a0 ), c\u00f3 khi ph\u1ea3i d\u00f9ng c\u1ea3 hai, th\u1ef1c c\u00f3 \u00fd \u0111\u1ee3i ng\u00e0y kh\u00e1c c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00eam ra, c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec ; trong \u0111\u00f3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi s\u01a1, tr\u0103m con ngh\u00ecn ch\u00e1u, m\u1ed9t g\u1ed1c mu\u00f4n l\u00e1, c\u00e0ng t\u1ecf vi\u1ec7c hay c\u1ee7a th\u1ecbnh tri\u1ec1u. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 vi\u1ec7c m\u1ec7nh danh cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u1ec7 c\u0169 m\u00e0 l\u00e0m m\u00e3i m\u00e3i. C\u00f2n ban t\u00ean cho c\u00e1c con ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, m\u1ed9t ch\u1eef tr\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c theo trong b\u00e0i th\u01a1 v\u1ec1 d\u00f2ng nh\u00e0 vua, \u0111\u1ec3 n\u00eau c\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc t\u1ef1 tr\u1eddi cho ; m\u1ed9t ch\u1eef d\u01b0\u1edbi th\u00ec chia ng\u00e0nh, cho b\u1ed9, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t con ch\u00e1u c\u00e1c th\u00e2n phi\u00ean. V\u1ec1 ng\u00e0nh Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, cho b\u1ed9 \u201cth\u1ee7y\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , nh\u01b0 \u0111\u1eb7t t\u00ean cho con l\u00e0 H\u1ed3ng Tu\u1ea5n, c\u00e1c ch\u00e1u l\u00e0 \u01afng Thanh, B\u1ea3o H\u1ea3i, V\u0129nh Tr\u1eebng, B\u1ea3o Y, Qu\u00fd Ho\u00e0i, \u0110\u1ecbnh C\u01b0, Long Giang, Tr\u01b0\u1eddng T\u1ebf, Hi\u1ec1n Hi\u1ebfu, N\u0103ng Nhu, Kham Thi\u1ebfp, K\u1ebf Vinh, Thu\u1eadt Di\u1ec5m, Th\u1ebf Long, Th\u1ee5y V\u1ecbnh, Qu\u1ed1c T\u01b0, Gia Ch\u01b0\u01a1ng, X\u01b0\u01a1ng Ph\u00e1i ; c\u00f2n c\u00e1c ng\u00e0nh th\u00ec chi\u1ec3u b\u1ed9 ch\u1eef c\u1ee7a m\u00ecnh, chia theo th\u1ebf th\u1ee9, l\u1ea5y \u0111\u1ea5y m\u00e0 suy ra. Ng\u00e0nh Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi, cho b\u1ed9 \u201ckh\u1ea9u\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh V\u0129nh T\u01b0\u1eddng qu\u1eadn v\u01b0\u01a1ng Mi\u00ean Ho\u00e0nh \u0111\u00e3 ch\u1ebft, cho b\u1ed9 \u201cm\u1ecbch\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An, cho b\u1ed9 \u201cm\u1ed9c\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ; ng\u00e0nh Nghi H\u00f2a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ea7n, cho b\u1ed9 \u201chi\u1ec7t\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh T\u00f9ng Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ea9m, cho b\u1ed9 \u201cnh\u1ee5c\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tuy Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean Trinh, cho b\u1ed9 \u201cth\u1ea3o\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh T\u01b0\u01a1ng An c\u00f4ng Mi\u00ean B\u1ea3o, cho b\u1ed9 \u201cy\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh T\u00f2ng H\u00f3a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Tr\u1eef, cho b\u1ed9 \u201ctr\u00fac\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh L\u1ea1c H\u00f3a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean V\u0169, cho b\u1ed9 \u201ch\u1ecfa\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh H\u00e0 Thanh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ed1ng, cho b\u1ed9 \u201cc\u00e2n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Ngh\u0129a qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec3, cho b\u1ed9 \u201cth\u00f9\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tr\u1ea5n Man qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ef1c, cho b\u1ed9 \u201cxa\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh S\u01a1n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Cung cho b\u1ed9 \u201cd\u1eadu\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ); ng\u00e0nh T\u00e2n B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Phong, cho b\u1ed9 \u201cc\u00e1ch\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Qu\u00fd Ch\u00e2u qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Mi\u00eau, cho b\u1ed9 \u201c\u1ea5p\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Qu\u1ea3ng Ninh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean M\u1eadt, cho b\u1ed9 \u201cx\u01b0\u1edbc\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh S\u01a1n T\u0129nh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean L\u01b0\u01a1ng, cho b\u1ed9 \u201cv\u0169\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Qu\u1ea3ng Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Gia cho b\u1ed9 \u201cch\u00ed\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh L\u1ea1c Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Khoan, cho b\u1ed9 \u201cb\u01b0u\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Ba Xuy\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u00fac, cho b\u1ed9 \u201cm\u1ec5\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Ki\u1ebfn T\u01b0\u1eddng qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Quan, cho b\u1ed9 \u201cm\u1ee5c\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh H\u00f2a Th\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Tu\u1ea5n, cho b\u1ed9 \u201cn\u1eef\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh H\u00f2a Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean Qu\u1ea7n, cho b\u1ed9 \u201cgiai\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tuy An qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean H\u1ee3p, cho b\u1ed9 \u201cph\u01b0\u01a1ng\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean tranh cho b\u1ed9 \u201ckhi\u1ebfm\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Th\u1ea9m, cho b\u1ed9 \u201cmao\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u0129nh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean D\u1ea7n, cho b\u1ed9 \u201cv\u0169\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean C\u01b0, cho b\u1ed9 \u201cm\u00f4n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh An B\u00ecnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Ngung, cho b\u1ed9 \u201cx\u00edch\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean X\u1ea1, cho b\u1ed9 \u201cnghi\u1ec5m\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tr\u1ea5n Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Thanh, cho b\u1ed9 \u201cchu\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh \u0110i\u1ec7n qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec9nh, cho b\u1ed9 \u201c\u0111i\u1ec1n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tuy Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean S\u1ee7ng, cho b\u1ed9 \u201cphong\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ng\u1ed9, cho b\u1ed9 \u201ch\u1eafc\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ki\u1ec1n, cho b\u1ed9 \u201cnh\u0129\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Tr\u1ea5n \u0110\u1ecbnh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean C\u1ea7u, cho b\u1ed9 \u201cng\u00f5a\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean L\u00e2m, cho b\u1ed9 \u201ccung\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ti\u1ec7p cho b\u1ed9 \u201cki\u1ebfn\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean V\u00e3n, cho b\u1ed9 \u201cx\u1ec9\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh Qu\u1ea3ng H\u00f3a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Uy\u1ec3n, cho b\u1ed9 \u201ct\u1ea9u\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean \u1ed5n, cho b\u1ed9 \u201cgi\u00e1c\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ng\u1ee5, cho b\u1ed9 \u201ctr\u00e3i\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean T\u1ea3, cho b\u1ed9 \u201cm\u1ea1ch\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Tri\u1ec7n, cho b\u1ed9 \u201ch\u00e1n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh T\u00e2n An qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u00e1i, cho b\u1ed9 \u201ckh\u1ea9u\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 )((1) Tr\u00f9ng v\u1edbi ng\u00e0nh Ninh thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi c\u0169ng b\u1ed9 \u201ckh\u1ea9u\u201d.1) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Kh\u00e1ch, cho b\u1ed9 \u201cm\u00e3nh\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Th\u00edch, cho b\u1ed9 \u201ch\u00f4\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean \u0110i\u1ec7n cho b\u1ed9 \u201cqua\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Ho\u1ea3ng cho b\u1ed9 \u201cb\u1ea1ch\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Tr\u00ed, cho b\u1ed9 \u201cl\u1eadp\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean Th\u1ea5n, cho b\u1ed9 \u201cvi\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean K\u00fd, cho b\u1ed9 \u201cth\u00e2n\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean B\u00e0ng, cho b\u1ed9 \u201cb\u00ec\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean S\u00e1ch cho b\u1ed9 \u201ch\u1ef1u\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) ; ng\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Mi\u00ean L\u1ecbch, cho b\u1ed9 \u201ckim\u201d (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ). Th\u1ebf l\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0nh r\u00f5 r\u00e0ng, h\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Ph\u01b0\u1edbc nhi\u1ec1u, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang. N\u1ebfu nh\u01b0 ng\u00e0y sau c\u00e1c phi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m c\u1ee7a nh\u00e0, c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 nhi\u1ec1u con ch\u00e1u, m\u00e0 b\u1ed9 ch\u1eef c\u1ee7a ng\u00e0nh m\u00ecnh c\u00f3 khi d\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, ph\u1ea3i do \u0110\u00e0i th\u1ea7n, N\u1ed9i c\u00e1c t\u00e2u xin, s\u1ebd ch\u1ecdn b\u1ed9 ch\u1eef hay cho th\u00eam, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd m\u00e3i s\u1ef1 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t th\u1ea7n k\u1ef3 gi\u00fap \u0111\u1ee1, \u00f4ng cha y\u00eau th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi th\u00eam l\u1edbn, ng\u00e0nh g\u1ed1c tr\u0103m \u0111\u1eddi. Th\u1eadt l\u00e0 \u0111\u00e1ng khen thay Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t. L\u1ea1i vi\u1ebft t\u1ef7 th\u01b0((2) B\u1ee9c th\u01b0 c\u00f3 \u0111\u00f3ng \u1ea5n ng\u1ecdc t\u1ef7.2) (58 \u0111\u1ea1o) ban c\u1ea5p cho c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, gi\u1eef m\u00e3i l\u00e0m gia b\u1ea3o, c\u00f9ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc, nh\u1edd \u01a1n kh\u00f4ng bao gi\u1edd h\u1ebft. L\u00e0m l\u1ec5 xong, cho ho\u00e0ng t\u1eed t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean d\u1ef1 y\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 t\u1ea3 h\u1eefu vu. Ng\u00e0y kh\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean l\u00e0m bi\u1ec3u d\u00e2ng t\u1ea1.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cT\u1eadp v\u0103n v\u00e0 b\u00e0i b\u1ea1t tr\u1eabm l\u00e0m, n\u00ean chia t\u1eebng lo\u1ea1i, x\u00e9t k\u1ef9 \u0111\u1ea7u b\u00e0i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t, ch\u00e9p v\u00e0o quy\u1ec3n s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 cho s\u1ef1 tr\u1eeb t\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam ch\u1ec9nh \u0111\u00f4i ch\u00fat. C\u00f2n nh\u01b0 nh\u1eefng v\u0103n linh tinh, t\u1ea1m ho\u00e3n vi\u1ec7c kh\u1eafc in, \u0111\u1ee3i cu\u1ed1i n\u0103m x\u00e9t xong s\u1ebd l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh \u0111\u1ebfn Kinh \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9. Cho \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 N\u1ed9i Tr\u1ea7n Quang Chung th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y. \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh c\u00f3 tang, cho Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb thay th\u1ebf, r\u1ed3i \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 N\u1ed9i. Lang trung ty Thu\u1ebf h\u1ea1ng b\u1ed9 H\u1ed9 Phan Th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty Nam hi\u1ebfn b\u1ed9 H\u00ecnh T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eadn th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty Thu\u1ebf h\u1ea1ng b\u1ed9 H\u1ed9 ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty Quy ch\u1ebf b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9n th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty Th\u00f9 \u1ee9ng b\u1ed9 L\u1ec5 ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n sung H\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n Ba th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty Doanh ki\u1ebfn b\u1ed9 C\u00f4ng.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ebf s\u1ee9 ty H\u1eefu t\u1eeb th\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea1o, tu\u1ed5i ngo\u1ea1i 70, cho \u0111\u01b0\u1ee3c nguy\u00ean h\u00e0m tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 h\u01b0u, v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n xem s\u1ed5 bi\u00ean c\u00e1c quan, th\u1ea5y ch\u1ee9c t\u1eeb t\u1ebf ph\u00f3 s\u1ee9 c\u00f2n khuy\u1ebft, b\u00e8n ph\u00ea : cho tr\u01b0\u1edfng s\u1eed nh\u00e0 Qu\u1ea3ng h\u1ecdc T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110o\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 v\u00e0o ch\u1ee9c \u1ea5y ; \u0111\u1ec3 l\u00e2u kh\u00f4ng th\u1ea5y x\u00e9t b\u1ed5, h\u1ecfi ra th\u00ec \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c L\u1ea1i ty b\u1ecf qu\u00ean. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c nh\u1eafc b\u1ed5 quan l\u1ea1i, l\u00e0 vi\u1ec7c quan h\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng ; hu\u1ed1ng chi b\u00fat son ph\u00ea r\u00e0nh r\u00e0nh, sao l\u1ea1i c\u00f3 s\u01a1 kho\u1ea3ng b\u1ecf qu\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. Sai ngay v\u1ec7 C\u1ea9m y \u0111em c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c L\u1ea1i ty ph\u1ea1t \u0111\u00e1nh 80 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u01b0\u1eddng quan \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. Nh\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cChia ch\u1ee9c, \u0111\u1eb7t quan, l\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c. L\u1ee5c b\u1ed9 \u1edf Kinh v\u00e0 c\u00e1c nha m\u00f4n, l\u1ea5y \u1ea5n quan \u0111\u1ec3 cai qu\u1ea3n, l\u1ea5y vi\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u1ec3 ph\u1ee5 v\u00e0o, k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng ti\u1ebft m\u1ee5c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, t\u1ea7ng b\u1eadc h\u1ec7 th\u1ed1ng r\u00f5 r\u00e0ng. Ph\u00e1p ch\u1ebf \u0111\u1eb7t ra, k\u1ef9 v\u00e0 \u0111\u1ee7 l\u1eafm. Tr\u1eabm nh\u1edd theo ph\u00e1p lu\u1eadt \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh m\u1ecdi vi\u1ec7c, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chia ra t\u00e0o, \u0111\u1ecbnh ra c\u1ee5c, \u0111\u1eb7t th\u00eam vi\u00ean thu\u1ed9c, c\u00f3 tr\u1ef1c x\u1ee9, chuy\u00ean ty, l\u1ea1i c\u00f3 tr\u1ef1c ban, t\u00e1 l\u0129nh. Th\u1ef1c mu\u1ed1n tr\u0103m quan, c\u00f9ng l\u00f2ng g\u00f3p s\u1ee9c, theo l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, c\u1ea7n c\u1ea5p n\u00ean c\u00f4ng, \u0111\u1ec3 m\u01b0u m\u00f4 ph\u00e1p \u0111\u1ed9 nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u1ee3c huy ho\u00e0ng r\u1ef1c r\u1ee1. Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00e1c nha h\u00ecnh nh\u01b0 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, t\u1ee9c nh\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 nh\u1ea7m \u0111em s\u1ed1 b\u1ea1c ti\u1ec1n hi\u1ec7n tr\u1eef \u1edf An Giang \u0111em t\u00e2u t\u1eadn n\u01a1i, \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c b\u1ed9 L\u1ea1i ti\u1ebfp l\u0129nh ch\u1eef son vua ph\u00ea m\u00e0 im l\u00ecm b\u1ecf qua. X\u00e9t c\u00e1c vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u00ec c\u00e1c nha kh\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ecf ch\u1ed3ng ch\u1ea5t c\u0169ng c\u00f3, thi\u1ebfu s\u00f3t c\u0169ng c\u00f3, s\u1ef1 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i d\u1ea7n v\u00ec ham ch\u01a1i, b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c v\u1ee5, \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 t\u01b0\u1edfng t\u01b0\u1ee3ng th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 nh\u00e0n r\u1ed7i n\u00e0y, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac vua t\u00f4i c\u00f9ng l\u00f2ng h\u1ee3p \u0111\u1ee9c l\u00e0m n\u00ean tr\u1ecb b\u00ecnh. Tr\u1eabm, l\u00fac m\u1eb7t tr\u1eddi x\u1ebf b\u00f3ng v\u1eabn coi ch\u1ea7u, \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn ph\u00ea t\u1eadp t\u00e2u, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 m\u00ecnh nh\u00e0n r\u1ed7i ; c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u, s\u1edbm h\u00f4m g\u1ea7n g\u0169i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tai nghe m\u1eaft th\u1ea5y. V\u1eady ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i th\u1ec3 theo \u00fd \u1ea5y, l\u00e0m cho c\u00f3 c\u00f4ng r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c ph\u1eadn c\u1ee7a m\u00ecnh m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu m\u1ed9t m\u1ef1c theo ng\u01b0\u1eddi, v\u1eeba ti\u1ebfn, v\u1eeba tho\u00e1i, ch\u1ec9 c\u1ed1t y\u00ean th\u00e2n ; v\u00ed ph\u1ecfng tr\u1eabm c\u00f2n bao dung kh\u00f4ng n\u1ee1 b\u1eaft t\u1ed9i, nh\u01b0ng x\u00e9t \u0111\u1ebfn ngh\u0129a ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i \u0111em m\u00ecnh th\u1edd vua, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1ef1 h\u1ecfi trong l\u00f2ng c\u00f3 y\u00ean t\u00e2m kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi ph\u00e2n bi\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1t, k\u1ebb x\u1ea5u, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc nghi\u00eam minh. S\u1ef1 ham ch\u01a1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, ng\u00e0y nay quy\u1ebft kh\u00f4ng n\u00ean c\u00f3. Tr\u1eabm \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c quan l\u1edbn hay nh\u1ecf, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u01a1ng y\u00eau m\u00e0 g\u00e2y d\u1ef1ng cho. V\u1eady kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ban th\u00eam m\u1ec7nh l\u1ec7nh, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd c\u1ea5t nh\u1eafc, n\u00ean th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c nha m\u00f4n l\u1edbn nh\u1ecf c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n, ph\u1ee7, t\u1ef1, t\u1eeb nay n\u00ean k\u00ednh gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5, thi th\u1ed1 m\u01b0u k\u1ebf ; \u1ea5n quan th\u00ec l\u1ea5y m\u00ecnh l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho thu\u1ed9c vi\u00ean, k\u00ednh c\u1ea9n v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5 ; vi\u00ean thu\u1ed9c th\u00ec r\u0103n ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u1eddi, khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m, kh\u00f4ng b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c v\u1ee5 ; c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c \u201c\u0111\u01b0\u01a1ng ban nh\u1eadp tr\u1ef1c\u201d, ph\u00e0m t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf nha, c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan ph\u1ea3i s\u1ee9c r\u00f5 tr\u01b0\u1edbc, k\u00ea c\u1ee9u bi\u00ean ch\u00e9p r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn ; kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho vi\u1ec7c \u1ea5y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean tr\u00e1ch, coi l\u00e0 vi\u1ec7c ngo\u00e0i b\u1ee5ng ngh\u0129, \u0111\u1ed9ng c\u00f3 h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng bi\u1ebft ch\u00fat n\u00e0o, th\u00ec v\u00e0o ch\u1ea7u l\u00e0m g\u00ec ? Ch\u1ee9c s\u1ef1 \u1edf \u0111\u00e2u ? \u0110\u01b0\u1eddng quan c\u00e1c b\u1ed9 ph\u1ea3i c\u00f3 k\u1ef3 s\u00e1t h\u1ea1ch thu\u1ed9c vi\u00ean c\u1ee7a m\u00ecnh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u0103m ch\u1ec9, c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9 khen th\u01b0\u1edfng ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng \u01b0\u01a1n h\u00e8n, ch\u1ec9 r\u00f5 t\u00ean nghi\u00eam h\u1eb7c, cho c\u00e1ch \u0111u\u1ed5i ngay, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft c\u00f3 s\u1ef1 khuy\u00ean r\u0103n, c\u1ed1t cho nha kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i, ty, t\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u c\u1ea1nh, \u0111\u1ec3 k\u1ef7 lu\u1eadt l\u00e0m quan \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam, m\u00e0 vi\u1ec7c l\u1ea1i tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c trong s\u1ea1ch. N\u1ebfu phen n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u0103n d\u1ea1y, m\u00e0 v\u1eabn l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng ham ch\u01a1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, m\u1ed1i t\u1ec7 t\u1eadt x\u1ea5u h\u00e3y c\u00f2n n\u1ea3y ra th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00e1c vi\u00ean thu\u1ed9c \u201c\u0111\u01b0\u01a1ng ban\u201d \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i n\u1eb7ng, m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00ec kh\u00f4ng nghi\u00eam trong vi\u1ec7c r\u0103n b\u1ea3o t\u1ecf t\u01b0\u1eddng, v\u00e0 c\u00f3 l\u00f2ng chi\u1ec1u theo \u00fd mu\u1ed1n, th\u00ec c\u0169ng kh\u00f3 ch\u1ed1i l\u1ed7i n\u1eb7ng\u201d.<\/p>\n<p>Sai h\u1eefu ty l\u00e0m bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean cho thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng v\u00e0 thuy\u1ec1n H\u1ecfa C\u01a1, ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng h\u1ea1ng r\u00f5 r\u00e0ng, bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean hi\u1ec7u thuy\u1ec1n x\u1ebfp theo h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m tin (B\u1ea3o Long, Th\u00e1i Loan, Kim \u01afng, Linh Ph\u01b0\u1ee3ng, Ph\u1ea5n B\u1eb1ng, l\u00e0 h\u1ea1ng \u0111\u1ea1i ; V\u1ecb Phi, V\u00e2n \u0110i\u00eau, Th\u1ea7n Giao, Ti\u00ean Ty, Th\u1ecd H\u1ea1c l\u00e0 h\u1ea1ng nh\u1ea5t ; T\u0129nh D\u01b0\u01a1ng, B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ecbnh D\u01b0\u01a1ng, \u0110i\u1ec1m D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 h\u1ea1ng nh\u00ec ; Thanh H\u1ea3i, T\u0129nh H\u1ea3i, B\u00ecnh H\u1ea3i, \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i, An H\u1ea3i l\u00e0 h\u1ea1ng ba ; H\u1ecfa C\u01a1 : \u0110i\u1ec7n Phi l\u00e0 thuy\u1ec1n to, Y\u00ean Phi l\u00e0 thuy\u1ec1n v\u1eeba, V\u00e2n Phi l\u00e0 thuy\u1ec1n nh\u1ecf). Sau c\u00f3 l\u00e0m th\u00eam, c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Cho Nguy\u1ec5n Huy l\u00e0 ch\u00e1u tr\u01b0\u1edfng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 Ho\u1eb1ng Trung h\u1ea7u Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng \u0111\u00e3 ch\u1ebft (con Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n) \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp t\u01b0\u1edbc phong Ho\u00e0ng Trung nam, \u1ea5m th\u1ee5 h\u00e0m Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1, v\u00ec c\u1edb cha l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n \u0111\u00e3 tu\u1eabn ti\u1ebft \u1edf n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n h\u1ea1t An Giang l\u00e0 Phan V\u0103n \u0110\u1eadu t\u00ecnh nguy\u1ec7n xu\u1ea5t c\u1ee7a nh\u00e0 (1.500 quan ti\u1ec1n, 200 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o) \u0111\u1ec3 cung v\u00e0o l\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n. Giao cho b\u1ed9 H\u1ed9 ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ch\u00e2n) v\u1ec1 Kinh, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129, tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c ; tham bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng V\u0129nh \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh ; \u0110\u1ea1i l\u00fd Thi\u1ebfu khanh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n \u201cTh\u00e1i loan\u201d \u0111\u00e3 l\u00e0m xong. Cho ch\u1ea1y th\u1eed \u1edf v\u1ee5ng bi\u1ec3n Tr\u00e0 S\u01a1n, \u0111i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n v\u00e0 nhanh. Vua khen r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1ch th\u1ee9c thuy\u1ec1n n\u00e0y, so v\u1edbi c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng, ch\u01b0a c\u00f3 thuy\u1ec1n n\u00e0o b\u1eb1ng ; t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u00e1ng khen\u201d. Th\u01b0\u1edfng vi\u00ean \u0110\u1ed1c bi\u1ec7n \u0110o\u00e0n Kim \u0111\u01b0\u1ee3c gia hai c\u1ea5p ; \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Th\u1ee7y s\u01b0 ; \u0110\u1ed1c c\u00f4ng kho M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c v\u00e0 th\u1ee3 d\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>B\u1ed9 C\u00f4ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i \u1edf Kinh s\u1eeda ch\u1eefa l\u1ea1i 30 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m xong, \u0111\u1ec1u h\u1ee3p l\u1ec7 v\u1eadn t\u1ea3i (\u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 20 v\u1ea1n c\u00e2n tr\u1edf l\u00ean). V\u1eady cho chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u0169, ban th\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc\u201d.<\/p>\n<p>N\u0103m \u1ea5y, ph\u00e1i cho thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh nh\u1eadn ch\u1edf v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a kho l\u00e0 136 chi\u1ebfc, c\u00f3 5 chi\u1ebfc g\u1eb7p b\u00e3o b\u1ecb h\u01b0 h\u1ecfng, gi\u1ea1t \u0111\u1ebfn h\u1ea3i ph\u1eadn t\u1ec9nh Vi\u1ec7t \u0110\u00f4ng nh\u00e0 Thanh, \u0111\u01b0\u1ee3c quan s\u1edf t\u1ea1i c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng \u0103n, do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 cho v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. C\u00f3 12 t\u00ean l\u00ednh kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111i \u0111\u1eb1ng n\u00e0o. Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua cho hi\u1ec7u thuy\u1ec1n \u1ea5y v\u00ec b\u00e3o, l\u1ee1 vi\u1ec7c, t\u00ecnh h\u00ecnh l\u00e0 th\u1ef1c. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1ecb ch\u1ebft, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f2n s\u1ed1ng v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1ee3c, mi\u1ec5n cho s\u1ef1 x\u00e9t k\u1ef9.<\/p>\n<p><a>Qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Ba Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c ; nh\u00e2n th\u1ebf th\u1eafng l\u1ea1i l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4 \u0111\u00e3 h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c, gi\u1eb7c ch\u1ec9 c\u1ed1 ch\u1ebft, b\u00e1m gi\u1eef l\u1ea5y \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng. C\u00e1c quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 b\u00e0n \u0111\u00e1nh g\u1ea5p ngay ; khi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c, xin v\u1edbi Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em 3.000 qu\u00e2n do s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang ti\u1ebfn l\u00ean, Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111em 2.000 qu\u00e2n do s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang ti\u1ebfn l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111em theo th\u1ed5 m\u1ee5c chia \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f9ng ti\u1ebfn. Gi\u1eb7c \u0111\u00f3n ch\u1eb7n, b\u1eafn ra ; quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n, kh\u00f4ng \u0111\u1ed9ng ; khi hai \u0111\u1ea1o qu\u00e2n h\u1ee3p l\u1ea1i, tr\u01b0\u1edbc sau gi\u00e1p \u0111\u00e1nh, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. Ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, H\u1ed3 H\u1eadu \u0111\u1ec1u h\u0103ng h\u00e1i tranh l\u00ean tr\u01b0\u1edbc. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n c\u0169ng \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn, m\u1edbi \u0111\u00e1nh h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng. Ch\u00e9m, b\u1eaft t\u1ea1i tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean, gi\u1ebft 1 t\u00ean \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ; ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u00e0o, n\u01b0\u1edbc Thanh b\u1ecb ch\u1ebft \u0111\u1ebfn 500 \u2013 600 t\u00ean. Quan qu\u00e2n thu \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n b\u00e8, s\u00fang \u1ed1ng, kh\u00ed gi\u1edbi kh\u00f4ng bi\u1ebft bao nhi\u00eau m\u00e0 k\u1ec3. Nh\u00e2n th\u1ebf th\u1eafng, ti\u1ebfn lu\u00f4n, th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Nam Vang. Gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u b\u1ecf th\u00e0nh, \u0111\u00eam tr\u1ed1n \u0111i. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1ec7 ngay c\u1edd \u0111\u1ecf b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn.<\/a><\/p>\n<p>Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cQuan qu\u00e2n h\u1eb9n ng\u00e0y l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y, c\u1edd \u0111\u1ecf b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec1u nh\u1edd oai v\u00f5 v\u00e0 c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u00f2n \u0111\u1ec3 l\u1ea1i c\u1ee7a ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. T\u01b0\u1edbng s\u0129 c\u1ee7a ta theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh, ph\u00e1 tan s\u00e0o huy\u1ec7t c\u1ee7a gi\u1eb7c, tr\u1eabm n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch ban \u01a1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, v\u1ec1 vi\u1ec7c kh\u00f4i ph\u1ee5c Tr\u1ea5n T\u00e2y, ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ; duy ngh\u0129 r\u1eb1ng d\u00e2n L\u1ee5c t\u1ec9nh ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, n\u00ean t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd ch\u01b0a n\u1ee1 khinh d\u00f9ng s\u1ee9c qu\u00e2n ; nay c\u00f3 tin th\u1eafng tr\u1eadn n\u00e0y, c\u00f3 th\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng tr\u1eabm. Nh\u01b0ng l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f3 ; gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi l\u00e0 kh\u00f3. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean ngh\u0129 k\u1ebf an to\u00e0n v\u1ec1 sau\u201d. \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cNay b\u1edd c\u00f5i c\u0169 v\u1eabn ch\u01b0a thu l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, t\u1ea1m \u0111\u1ee3i xong vi\u1ec7c, m\u1edbi n\u00ean t\u00ednh \u0111\u1ebfn\u201d. Vua b\u1ea3o ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>X\u00e9t c\u00f4ng thu ph\u1ee5c Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u01b0\u1edfng : Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng gia h\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c ba th\u1ee9, th\u1ebb b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc \u0111\u1eb9p c\u00f3 ch\u1eef \u201cC\u00e1t t\u01b0\u1eddng Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd\u201d, d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 x\u00e2u san h\u00f4, nh\u1eabn tr\u00e2n ch\u00e2u, c\u1ea9n v\u00e0ng m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng, kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng to c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n tu\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng, kh\u00e1nh v\u00e0ng ghi c\u00f4ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; Do\u00e3n U\u1ea9n gia h\u00e0m Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9, th\u1ebb b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc \u0111\u1eb9p c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc th\u1ecd\u201d, d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 x\u00e2u san h\u00f4, nh\u1eabn tr\u00e2n ch\u00e2u, c\u1ea9n v\u00e0ng m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng, kim ti\u1ec1n v\u00e0ng c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d, kh\u00e1nh v\u00e0ng ghi c\u00f4ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb th\u0103ng th\u1ee5 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, gia th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9, m\u1ed9t th\u1ebb b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc \u0111\u1eb9p c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc th\u1ecd\u201d, d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 x\u00e2u san h\u00f4 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, l\u1ea1i gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9, nh\u1eabn tr\u00e2n ch\u00e2u, c\u1ea9n v\u00e0ng m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng, th\u1ebb b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc \u0111\u1eb9p, d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 x\u00e2u san h\u00f4, kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng, kh\u00e1nh v\u00e0ng ghi c\u00f4ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, th\u01b0\u1edfng th\u00eam qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf, c\u1ea9n ng\u1ecdc ch\u00e2u h\u1ecfa trai, kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201cng\u0169 Ph\u01b0\u1edbc\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng, kh\u00e1nh v\u00e0ng ghi c\u00f4ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; H\u1ed3 H\u1eadu, L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia h\u00e0m L\u00e3nh binh, th\u01b0\u1edfng th\u00eam qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t kim c\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf, c\u1ea9n ng\u1ecdc ch\u00e2u h\u1ecfa trai, kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201ct\u1ee9 m\u1ef9\u201d, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t chi\u1ebfc ; Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p, th\u01b0\u1edfng th\u00eam m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201ctam th\u1ecd\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng. Qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u01a1 \u0111i tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng m\u1ed9t c\u1ea5p ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia qu\u00e2n c\u00f4ng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch tuy kh\u00f4ng ra tr\u1eadn, nh\u01b0ng c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1eed l\u00fd c\u0169ng c\u00f3 d\u1ef1 b\u00e0n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia m\u1ed9t c\u1ea5p, th\u01b0\u1edfng th\u00eam kh\u00e1nh v\u00e0ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cthanh, c\u1ea7n, th\u1eadn\u201d m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t chi\u1ebfc. Th\u1ed5 m\u1ee5c \u1ed1c Nha S\u00f4 Ph\u00ec, L\u1ecbch B\u1ed3n Nha Tr\u1eafc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, theo sai ph\u00e1i \u1edf trong qu\u00e2n, gia th\u01b0\u1edfng \u00e1o qu\u1ea7n b\u1eb1ng v\u0169 \u0111o\u1ea1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi ba \u0111\u1ed3ng (hai ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u0111em ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o v\u00e0 s\u00fang tr\u01b0\u1eddng gi\u1ea3i n\u1ed9p \u1edf tr\u1ea1i qu\u00e2n). L\u1ea1i ph\u00e1t 1.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c v\u00e0 6.000 quan ti\u1ec1n trong kho giao cho V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch th\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, tuy\u00ean Ch\u1ec9 y\u00ean \u1ee7i, chia t\u1eebng h\u1ea1ng m\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng. L\u1ea1i sai s\u1eafm \u0111\u1ee7 tr\u00e2u, l\u1ee3n, r\u01b0\u1ee3u, th\u1ee9c \u0103n \u0111\u1ec3 l\u00e0m ti\u1ec7c. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho k\u00ea khai danh s\u00e1ch c\u00f4ng tr\u1ea1ng t\u01b0\u1edbng s\u0129, giao cho b\u1ed9 Binh ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng. Truy t\u1eb7ng cho Tr\u01b0\u01a1ng L\u00fd h\u00e0m V\u1ec7 \u00fay, m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9 v\u00e0 c\u1ea5p cho 30 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng gi\u1eb7c Man b\u1ecb thua \u0111\u00e3 tr\u1ed1n h\u1ebft, d\u1ee5 cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, th\u00e2n \u0111em \u0111\u1ea1i binh \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686) t\u1ee9c <a href=\"https:\/\/maps.app.goo.gl\/f7ABK7CFU1syaBfeA\">Kampong Luong<\/a> \u1783\u17bb\u17c6\u200b\u1780\u17c6\u1796\u1784\u17cb\u179b\u17bd\u1784 \u1edf g\u1ea7n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Oudong\">Oudong<\/a>] \u0111u\u1ed5i theo, b\u00e1m ri\u1ebft gi\u1eb7c, t\u00f9y c\u01a1 m\u00e0 b\u1eaft, c\u1ed1t sao chi\u1ebfm h\u1ebft \u0111\u1ecba gi\u1edbi L\u1ea1p Man. L\u1ea1i sai V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111i kh\u1eafp, truy\u1ec1n h\u1ecbch b\u1ea3o th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n c\u00e1c x\u1ee9 \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111em nhau th\u00fa t\u1ed9i, ph\u00e0m th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam tr\u1ed1n tr\u00e1nh ch\u1ed7 n\u00e0o th\u00ec b\u1eaft ngay gi\u1ea3i l\u00ean quan l\u0129nh th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec1u cho kh\u1ecfi t\u1ed9i. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, chu\u1ea9n cho h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n t\u00ednh, t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3 b\u1ecdn Gi\u1ea3i xin l\u1eadp N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm [Ang Bhim, Brhat Anak Angga Majas. Bhima. Ang Phim] (con t\u00ean Y\u00eam [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ang_Em_(ho%C3%A0ng_t%E1%BB%AD)\">Ang Em<\/a>, N\u1eb7c Ong Y\u00eam \u533f\u8789\u4ffa]) l\u00e0m T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Cao Mi\u00ean, ph\u00e1i qu\u00e2n canh gi\u1eef, nh\u01b0ng l\u1ea5y V\u0129nh Long l\u00e0m n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i, \u0111\u1ec3 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf \u0111\u1ea5y. S\u1edb giao xu\u1ed1ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i Tr\u1ea5n T\u00e2y m\u1edbi \u0111\u1ecbnh, c\u0169ng n\u00ean x\u1ebfp \u0111\u1eb7t ngay ; duy c\u00f3 L\u1ea1p Man, l\u00fac th\u00ec h\u00e0ng ph\u1ee5c, l\u00fac th\u00ec l\u00e0m ph\u1ea3n, b\u1eadp b\u1ed7ng b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng. T\u00ean B\u01b0\u1edbm l\u00e0 \u0111\u1ee9a tr\u1ebb con, sao c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f4ng coi cai tr\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c ? Hu\u1ed1ng chi Man t\u00f9 l\u00e0 t\u00ean Giun, Xi\u00eam m\u1ee5c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri, c\u00f2n tr\u1ed1n tr\u00e1nh \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ea5t V\u0129nh Long, m\u00e0 t\u1eeb ngo\u00e0i V\u0129nh Long ra, th\u1ed5 d\u00e2n ch\u01b0a theo v\u1ec1 h\u1ebft. Nay n\u1ebfu h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh V\u0129nh Long l\u00e0 n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i, l\u1eadp t\u00ean B\u01b0\u1edbm l\u00e0m T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng, ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 nhi\u1ec1u qu\u00e2n \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n canh gi\u1eef, kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u1ecdc qu\u00e2n, t\u1ed1n l\u01b0\u01a1ng, ph\u00ed nhi\u1ec1u m\u00e0 v\u00f4 \u00edch. V\u1eady xin x\u00e9t k\u1ef9 th\u1ed5 m\u1ee5c nh\u01b0 Tr\u00e0 Long, Nh\u00e2m Vu, ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ch\u0103m ch\u1ec9, v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n th\u1ed5 tin, tr\u01b0\u1edbc h\u00e3y c\u1ea5p b\u1eb1ng l\u00e0m ph\u1ee7 \u00fay, huy\u1ec7n \u00fay, n\u1ebfu bi\u1ebft t\u1ef1 d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n, theo v\u1ec1 v\u1edbi ta, th\u00ec sau n\u00e0y s\u1ebd t\u00f9y ti\u1ec7n x\u1eed tr\u00ed. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea7n ng\u00e0y nay, can g\u00ec ph\u1ea3i h\u1ea5p t\u1ea5p xin l\u1eadp t\u00ean B\u01b0\u1edbm l\u00e0m g\u00ec ! L\u1eddi ngh\u1ecb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c vua y theo.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111\u00e0n \u00e1p vi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf An Giang. Ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00f2i g\u1ecdi v\u00e0 c\u1eaft c\u1eed \u0111\u1ec1u hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi v\u00e0 \u00e1n s\u00e1t Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n b\u00e0n t\u00ednh m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng s\u1ed1 qu\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f2n \u00edt, l\u1ea1i ph\u00e1i b\u1ed1n v\u1ec7 qu\u00e2n \u1edf Kinh (v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t, v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, v\u1ec7 H\u1eefu dinh Ti\u1ec1n phong, v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o dinh V\u0169 l\u00e2m) chia \u0111\u00f3ng c\u00e1c t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. M\u1ed7i v\u1ec7 \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i. L\u1ea1i sai c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111\u1ec1u ph\u00e1i m\u1ed9t v\u1ec7 c\u01a1 ; c\u00e1c t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh H\u00f2a \u0111\u1ec1u 300 qu\u00e2n, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed5i \u0111\u00f3ng \u1edf Nam K\u1ef3. C\u00f2n bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc th\u00ec t\u1ea1m \u1edf l\u1ea1i ch\u1edd Ch\u1ec9. L\u1ea1i ch\u1ecdn cai \u0111\u1ed9i \u1edf v\u1ec7 C\u1ea9m y, v\u1ec7 Kim ng\u00f4 b\u1ed1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5 ph\u00f2ng th\u1ee7 \u00fay sung hi\u1ec7p qu\u1ea3n b\u1ed1n v\u1ec7 c\u01a1 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, B\u00ecnh Thu\u1eadn, \u0111\u1ec1u gia \u00e2n th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 s\u1eafc sai t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, ph\u00e0m ph\u00e1i qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh sung \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n, n\u1ebfu c\u00f3 ch\u1ecdn ph\u00e1i nh\u00e2n vi\u00ean \u1edf Kinh nh\u1eadn l\u0129nh cai qu\u1ea3n th\u00ec c\u1ea5p ph\u00e1t c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Kinh \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, b\u00e0n \u0111\u1ecbnh \u1ee7y Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n mang theo H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)]. Gi\u1ea3i v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u1eabn l\u01b0u l\u1ea1i Tr\u1ea5n T\u00e2y truy\u1ec1n h\u1ecbch hi\u1ec3u th\u1ecb \u0111\u1ec3 chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Sau \u0111\u00f3 th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n \u0111em nhau ra th\u00fa \u0111\u1ebfn h\u01a1n hai v\u1ea1n ba ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i b\u1ecb gi\u1eb7c Xi\u00eam \u1ee9c hi\u1ebfp \u00e1p ch\u1ebf. B\u1ecdn Gi\u1ea3i ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n, nh\u1eadn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn h\u00e0ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p><a>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ea5t qu\u00e2n, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u1eeb k\u1ebb t\u00e0n b\u1ea1o, gi\u00fap y\u00ean d\u00e2n l\u00e0nh, c\u1ee9u d\u00e2n, \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i. Nay ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u00e3 t\u1ef1 nguy\u1ec7n ch\u1ecbu ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1ecf \u00fd t\u1ea1 t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u n\u00f3i gi\u1eb7c Xi\u00eam l\u1ea5n hi\u1ebfp, t\u1ef1 g\u00e2y m\u1ed1i th\u00f9. V\u1eady t\u1ea5t ph\u1ea3i gi\u1ebft \u0111\u1ee9a \u0111\u1ea7u s\u1ecf, kh\u00f4ng tr\u1ecb t\u1ed9i k\u1ebb b\u1ecb hi\u1ebfp theo. C\u00f2n th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u00e0ng th\u00fa th\u00ec \u0111\u1ec1u gia \u00e2n tha t\u1ed9i cho s\u1ed1ng, nh\u01b0ng ph\u1ea3i x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 cho y\u00ean ph\u1eadn l\u00e0m \u0103n\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 b\u1ea3o Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00fac tr\u01b0\u1edbc th\u00ec c\u1ea7m kh\u00ed gi\u1edbi ch\u1ed1ng l\u1ea1i Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, nay th\u00ec \u0111\u1ebfn xin h\u00e0ng k\u1ec3 c\u00f3 ngh\u00ecn v\u1ea1n, th\u1eadt l\u00e0 tr\u00e1o tr\u1edf b\u1ea5t th\u01b0\u1eddng, ch\u01b0a d\u1ec5 b\u1eaft ch\u00fang ph\u1ee5c t\u00f9ng \u0111\u00e2u. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, quan qu\u00e2n b\u1ecf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u1ec1, ch\u00fang l\u1ea1i gi\u1eef l\u00e0m c\u1ee7a m\u00ecnh, tr\u1eabm t\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u00f3 kho ch\u1ee9a \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1ecb, nay th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 th\u00e0nh kh\u00f4ng m\u00e0 th\u00f4i ! \u0110\u00f3 ch\u1eb3ng qua l\u00e0 qu\u00e2n \u00f4 h\u1ee3p, m\u01b0u t\u00ednh t\u1eebng ng\u00e0y ; gi\u1eb7c Xi\u00eam h\u1ebft ngh\u1ec1, kh\u00f4ng l\u00e2u r\u1ed3i c\u0169ng \u0111i \u0111\u00eam tr\u1ed1n th\u00f4i\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u00f5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec7nh c\u1ee7a ba qu\u00e2n, quan h\u1ec7 \u1edf vi\u00ean t\u01b0\u1edbng. T\u01b0\u1edbng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u0169ng c\u1ea3m, c\u00f3 tr\u00ed th\u1ee9c, th\u00ec kh\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 vi\u00ean trung s\u1ee9 t\u1eeb qu\u00e2n th\u1ee9 v\u1ec1 n\u00f3i : Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed1i tr\u1eadn \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c, \u0111\u1ea1n r\u01a1i xu\u1ed1ng nh\u01b0 m\u01b0a ; t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng b\u1ea9m xin b\u1ecf l\u1ecdng \u0111i \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ecbch kh\u1ecfi bi\u1ebft. Tri Ph\u01b0\u01a1ng qu\u00e1t l\u00ean, sai gi\u01b0\u01a1ng th\u00eam 2 l\u1ecdng n\u1eefa. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, kh\u00ed th\u1ebf qu\u00e2n s\u0129 h\u0103ng h\u00e1i g\u1ea5p tr\u0103m l\u1ea7n, s\u1ebd thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. V\u00ed ph\u1ecfng ng\u01b0\u1eddi nh\u00fat nh\u00e1t \u0111\u01b0\u01a1ng v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y, li\u1ec7u c\u00f3 kh\u1ecfi m\u1ea5t tinh th\u1ea7n kh\u00f4ng ?\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u1edf trong Kinh x\u1eed ch\u00e9m ngay t\u00f9 t\u1ed9i n\u1eb7ng, sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0m b\u1ea3n Ph\u01b0\u1edbc t\u1ea5u l\u00ean. Ngo\u00e0i ra nh\u1eefng t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, gi\u1ea3o giam h\u1eadu th\u00ec ch\u1ec9 bi\u00ean giao N\u1ed9i c\u00e1c chi\u1ebfu theo, \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh. Duy c\u00f3 b\u1ea3n \u00e1n ho\u1eb7c n\u00ean x\u1eed ngay, ho\u1eb7c n\u00ean giam ch\u1edd Ch\u1ec9, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t x\u00e9t x\u1eed kh\u00f4ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. V\u1eady n\u00ean chu\u1ea9n cho t\u1eeb nay, ph\u00e0m \u00e1n x\u1eed t\u1eed t\u00f9 t\u1ed9i n\u1eb7ng, th\u00ec vi\u1ec7n \u1ea5y theo l\u1ec7 m\u00e0 l\u00e0m ; n\u1ebfu \u00e1n x\u1eed giam ch\u1edd Ch\u1ec9, x\u00e9t \u0111\u00e3 th\u00edch \u0111\u00e1ng, th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 t\u1ea5u l\u1eabn v\u00e0o, cho h\u1ee3p s\u1ef1 th\u1ec3. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n L \u2013 50<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9. <a><\/a>C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch phi t\u1ea5u v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh L\u1ea1p Man, vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, v\u00e0 n\u00f3i Man t\u00f9 l\u00e0 t\u00ean Giun, \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri hi\u1ec7n \u1ea9n \u1edf \u0111\u1ea5t V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)], \u0111\u00e3 b\u00e0n \u1ee7y cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111em bi\u1ec1n binh chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111u\u1ed5i b\u1eaft.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c tr\u00f9 t\u00ednh \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u00e0 vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t l\u1edbn, s\u1ebd ph\u00ea giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh th\u1ecfa \u0111\u00e1ng ; duy l\u1ea7n n\u00e0y gi\u1eb7c Man \u0111\u00e3 b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh ph\u00e1, s\u1ee9c ki\u1ec7t, th\u1ebf c\u00f9ng, \u00f4m \u0111\u1ea7u tr\u1ed1n nh\u01b0 chu\u1ed9t, th\u1ebf m\u00e0 c\u00f2n d\u00e1m tr\u1ed1n n\u00fap \u1edf V\u0129nh Long ! C\u1eaft c\u1ecf ph\u1ea3i tr\u1eeb t\u1eadn g\u1ed1c, ta c\u1ea7n theo ch\u00e2n b\u1eaft ngay \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u00e1n, cho h\u1ebft m\u1ea7m \u00e1c. Hi\u1ec7n nay \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u00e3 c\u00f3 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u1edf \u0111\u1ea5y chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1, c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. V\u1eady giao cho V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i ph\u1ea3i g\u1ea5p r\u00fat \u0111\u1ebfn V\u0129nh Long, \u0111\u1ed1c th\u00fac quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o h\u1ebft s\u1ee9c \u0111u\u1ed5i b\u1eaft. Nh\u00e2n l\u00fac gi\u1eb7c Man sau khi b\u1ecb thua tan n\u00e1t n\u00e0y, c\u1ea7n n\u00ean l\u00f9ng t\u00ecm t\u1eadn r\u1eebng s\u00e2u, b\u1eaft ch\u00e9m kh\u00f4ng b\u1ecf s\u00f3t t\u00ean n\u00e0o, chi\u1ebfm h\u1ebft \u0111\u1ecba gi\u1edbi L\u1ea1p Man, \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 s\u1ee3 uy thanh m\u00e3i. Nh\u01b0ng chu\u1ea9n cho theo c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc (kh\u00f4ng c\u1ee9 qu\u00e2n hay d\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi Kinh hay ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, ai b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ea5t Tri, tr\u1eeb s\u1ed1 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng l\u00e0 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1.000 quan ti\u1ec1n, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam 100 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 500 quan ti\u1ec1n, v\u00e0 cho quan h\u00e0m ng\u0169 ph\u1ea9m ; b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c N\u1eb7c Ong Giun c\u00f9ng l\u00e0 b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam nh\u01b0 b\u1ecdn \u0110\u1ea7u R\u1ed3ng, S\u00e1 Na L\u0103ng, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 300 quan ti\u1ec1n). C\u1ed1t ph\u1ea3i tr\u1eeb h\u1ebft g\u1ed1c r\u1ec5, \u0111\u1ec3 bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n m\u00e3i. C\u00f2n c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, h\u00e3y ch\u1edb \u0111em c\u00e1i vi\u1ec7c t\u00ean B\u01b0\u1edbm [Ang Bhim, Brhat Anak Angga Majas. Bhima. Ang Phim] v\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n ra, nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m ch\u1ec9 trong th\u1ed5 m\u1ee5c chia b\u1ed5 l\u00e0m c\u00e1c ph\u1ee7 \u00fay, huy\u1ec7n \u00fay \u0111\u1ec3 cai qu\u1ea3n d\u00e2n ch\u00fang cho c\u00f3 th\u1ed1ng thu\u1ed9c ; \u0111\u1ee3i \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh d\u00e2ng t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd ban d\u1ee5 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)]. Gi\u1eb7c \u1edf hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng, d\u1ef1a v\u00e0o r\u1eebng b\u1eafn ra, quan qu\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p><a>Vua bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, gi\u1ee5c ngay V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1ed1c th\u00fac qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i b\u1eaft. Gi\u1ea3i ch\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u01a1i, Tri Ph\u01b0\u01a1ng s\u1ee9c cho quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o b\u1ecf thuy\u1ec1n l\u00ean b\u1ed9, \u1ee7y cho H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa \u0111em qu\u00e2n ti\u1ec1n \u0111\u1ea1o, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111em qu\u00e2n t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, r\u1ed3i \u0111\u1ec3 U\u1ea9n \u1edf l\u1ea1i \u0111\u00f3ng gi\u1eef h\u1eadu \u0111\u1ed3n, t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111em qu\u00e2n h\u1eefu \u0111\u1ea1o. Khi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Li\u00ean Ki\u00ean (t\u00ean \u0111\u1ea5t \u1edf Ch\u00e2n L\u1ea1p) gi\u1eb7c l\u00f9a qu\u00e2n, voi \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u. C\u00f4ng Nh\u00e0n tung qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u00e0o \u1ea1t ; voi \u0111\u1ec1u s\u1ee3, ng\u00e3, gi\u1eb7c b\u1ecf l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c tan ch\u1ea1y. Sau \u0111\u00f3 gi\u1eb7c l\u1ea1i t\u1eeb b\u1ee5i r\u1eadm trong r\u1eebng ra ch\u1eb7n ngang \u0111\u01b0\u1eddng ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. B\u1ecdn quy\u1ec1n Qu\u1ea3n v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Khoa, Nguy\u1ec5n Thi\u1ec1u, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Ph\u1ea1m T\u1ee9, Nguy\u1ec5n Vinh ch\u1ed1ng nhau v\u1edbi gi\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, qu\u00e2n ph\u1ea3i l\u00f9i, H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa lao m\u00ecnh x\u00f4ng ra \u0111\u00e1nh, \u0111i l\u1ea7m v\u00e0o ch\u1ed7 ph\u1ee5c binh, b\u1ecb voi h\u00fac ng\u00e3. Th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00e0 t\u00ean Giao, binh \u0111inh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1ee3i v\u1ef1c \u0110\u1ee9c T\u00fa ra ngo\u00e0i tr\u1eadn, r\u1ed3i l\u1ea1i c\u1ea7m gi\u00e1o \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh. Qu\u1ea3n c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Qu\u1ea3ng b\u1ecb ch\u1ebft tr\u1eadn, Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea Bi\u1ec3u, Nguy\u1ec5n Hi\u00ean, V\u0169 Du\u1ec7, Nguy\u1ec5n Do h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, qu\u00e2n th\u1ebf l\u1ea1i h\u0103ng l\u00ean ; qu\u00e2n c\u1ee7a Tri Ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u1ed9t d\u1eb7m ; gi\u1eb7c c\u1ea3 v\u1ee1, lui gi\u1eef th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa ph\u1ea3i gi\u00e1ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u1ea5m binh, l\u1ea1i b\u1ecb c\u00e1ch, l\u01b0u, cho c\u1ed1 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00e0 t\u00ean Giao \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t chi\u1ebfc kim b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cm\u1ed9 ngh\u0129a\u201d ; Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1ee3i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t chi\u1ebfc ng\u00e2n b\u00e0i c\u00f3 ch\u1eef \u201cngh\u0129a d\u0169ng\u201d ; L\u00ea Bi\u1ec3u, Nguy\u1ec5n Hi\u00ean, V\u0169 Du\u1ec7, Nguy\u1ec5n Do \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn v\u00e0 h\u1ea1ng nh\u1ecf. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n Khoa, Nguy\u1ec5n Thi\u1ec1u, Nguy\u1ec5n Vinh, Ph\u1ea1m T\u1ee9 \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t l\u00e0m qu\u00e2n ti\u1ec1n khu cho c\u1ed1 s\u1ee9c chu\u1ed9c t\u1ed9i. D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Qu\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng h\u00e0m V\u1ec7 \u00fay, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 C\u1ea9m y b\u00e1 h\u1ed9.<\/a><\/p>\n<p><a>Nh\u00e2n \u0111\u00f3 vua d\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 r\u1eb1ng : \u201cNay, t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c v\u00e0 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi Man, th\u1ebf \u0111\u00e3 c\u00f9ng qu\u1eabn, c\u1ed1 gi\u1eef c\u00f4 th\u00e0nh, ch\u1eafc r\u1eb1ng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c g\u00ec kh\u00e1c. Quan qu\u00e2n hi\u1ec7n \u0111\u00e3 chia \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i v\u00e2y ch\u1eb7n, ch\u00ednh h\u1ee3p c\u01a1 h\u1ed9i. C\u1ea7n n\u00ean xem x\u00e9t c\u01a1 nghi, thi\u1ebft l\u1eadp \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, bao v\u00e2y th\u00e0nh c\u1ee7a gi\u1eb7c Man \u1ea5y, kh\u00f4ng h\u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ; v\u1eadn t\u1ea3i s\u00fang \u0111\u1ea1i b\u00e1c b\u1eafn th\u1eb3ng v\u00e0o trong th\u00e0nh c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh ph\u00e1. L\u1ea1i n\u00ean xem x\u00e9t b\u1ed1n ph\u00eda th\u00e0nh c\u1ee7a gi\u1eb7c, t\u1eeb c\u00e1c ng\u1ea3 \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 thuy\u1ec1n qu\u00e2n \u0111\u00f3ng, cho su\u1ed1t c\u00e1c x\u1ee9 \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu V\u0129nh Long, c\u1eaft ph\u1ea1t r\u1eebng r\u1eadm, ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t ph\u00e1, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng r\u00e3i c\u00f3 th\u1ec3 tr\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c, khi\u1ebfn ch\u00fang kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u1ea9n n\u00e1u. L\u1ea1i tu\u00e2n d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, \u0111em c\u00e1ch treo th\u01b0\u1edfng h\u1eadu tuy\u00ean b\u1ed1 kh\u1eafp trong qu\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n h\u1ec5 ai c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 t\u00ean Giun gi\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n, th\u00ec l\u1eadp t\u1ee9c theo th\u1ec3 c\u00e1ch \u1ea5y m\u00e0 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3i. L\u1ea1i nh\u01b0 m\u1ed9t d\u1ea3i th\u01b0\u1ee3ng du \u1edf H\u1ea3i T\u00e2y, l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1ea5y tr\u1ed1n v\u1ec1, c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1eb9n ch\u1ed7 hi\u1ec3m y\u1ebfu, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n ch\u1eb7n gi\u1eef, kh\u00f4ng cho ch\u1ea1y l\u1ecdt, th\u00ec s\u1ef1 ngo\u1ea1i vi\u1ec7n c\u1ee7a ch\u00fang b\u1ecb tr\u1edf ng\u1ea1i h\u1ebft, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, ch\u00fang nh\u01b0 c\u00e1 trong n\u1ed3i, t\u1ea5t ch\u1ebft \u0111\u00f3i, kh\u00f4ng c\u00f2n con \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ed1n v\u1ec1 c\u00e1i th\u00e0nh tr\u01a1 tr\u1ecdi \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i, theo nh\u01b0 binh ph\u00e1p, t\u00e0i gi\u1ecfi nh\u01b0ng ch\u1eadm kh\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ee5ng v\u1ec1 m\u00e0 nhanh. Tr\u01b0\u1edbc kia, quan qu\u00e2n \u0111\u1ecbnh xong Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng V\u0129nh Long, c\u00e1i th\u1ebf d\u1ec5 nh\u01b0 ch\u1ebb tre, kh\u00f4ng ai d\u00e1m \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ee9c m\u1ea1nh ; c\u00f4ng \u0111\u1ebfn l\u00fac ch\u1ec9 c\u00f2n m\u1ed9t ch\u00fat l\u00e0 xong, th\u00ec l\u00e0m xong c\u00e1i vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, c\u00f2n c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec. Nay, t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n tr\u1ea5n tr\u1ecb ngo\u00e0i bi\u00ean l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ec1u n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng c\u1ed1 s\u1ee9c, k\u00edp \u0111i v\u00e2y b\u1eaft, c\u1ea7n \u0111em l\u01b0\u1edbi b\u1eaft h\u1ebft b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man l\u00e0 t\u00ean Giun \u1ea5y, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e9m ngay l\u00e0m \u00e1n, ch\u1edb \u0111\u1ec3 cho tr\u1ed1n ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n, \u0111\u1ec3 thu c\u00f4ng v\u1ea1n to\u00e0n, nh\u1eadn nhi\u1ec1u h\u1eadu th\u01b0\u1edfng. L\u1ea1i nh\u01b0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang, nay vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf V\u0129nh Long ch\u01b0a xong, cho \u1edf l\u1ea1i Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 x\u1eed tr\u00ed. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c qu\u00e2n quan tr\u1ecdng, kh\u1ea9n c\u1ea5p, ph\u00e0m g\u1eb7p s\u1ef1 vi\u1ec7c n\u00ean t\u00e2u, th\u00ec cho do c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u \u0111\u1ec7 th\u1eb3ng t\u00e2u l\u00ean, kh\u00f4ng n\u00ean theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc t\u01b0 v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u cho th\u00eam ch\u1eadm tr\u1ec5. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean th\u1ec3 theo \u00fd hay \u1ea5y m\u00e0 thi h\u00e0nh\u201d. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a ph\u1ea3i \u0111\u00f2i b\u1eaft h\u01b0\u01a1ng d\u0169ng, t\u1ec9nh l\u1edbn 500 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ec9nh nh\u1ecf 300 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea1i m\u1ed9 ngh\u0129a d\u0169ng m\u1ed7i t\u1ec9nh 500 ng\u01b0\u1eddi, \u0111i ngay \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i. T\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean c\u0169ng ph\u00e1i bi\u1ec1n binh \u0111\u00e0n \u00e1p kh\u1eafp h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Bi\u00ean, chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n Man, \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n l\u1ed1i v\u1ec1 c\u1ee7a gi\u1eb7c.<\/a><\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf n\u01a1i qu\u00e2n th\u1ee9 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh ph\u00eda t\u00e2y, \u0111\u1ed3ng l\u00f2ng theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh, quy\u1ebft ch\u00ed gi\u1ebft qu\u00e2n th\u00f9, m\u1ed9t ti\u1ebfng tr\u1ed1ng san ph\u1eb3ng l\u0169y s\u1eaft, m\u1ed9t bu\u1ed5i s\u1edbm li\u1ec1n h\u1ea1 th\u00e0nh \u0111\u00f4ng, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y, thu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 b\u1edd c\u00f5i, d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 c\u00f4ng. Nay c\u1ee9 nh\u01b0 l\u1eddi t\u00e2u ti\u1ebfp c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n : th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n \u0111em nhau \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ph\u1ee5c th\u00fa t\u1ed9i c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u01a1n hai v\u1ea1n ba ngh\u00ecn v\u00e0i tr\u0103m ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n nh\u1eadn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn h\u00e0ng, l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u l\u00ean, c\u1ea7u xin ch\u1edd Ch\u1ec9, tr\u1eabm m\u1edf xem, \u0111\u00e3 bi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3. V\u1ea3 l\u1ea1i, hi\u1ec7n nay, trong m\u1ecdi vi\u1ec7c thi\u1ec7n h\u1eadu to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u00ec vi\u1ec7c d\u1eb9p y\u00ean b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean, l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t c\u1ea7n, n\u00ean ch\u1ecdn ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi sung b\u1ed5, cho c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. V\u1eady cho \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eadu qu\u00e2n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a, hi\u1ec7n ph\u1ea3i \u0111i x\u1eed tr\u00ed vi\u1ec7c qu\u00e2n, l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 ngay l\u00e0m Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, \u0111\u1eb7c th\u1ee5 Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, ti\u1ebft ch\u1ebf t\u1ed5ng h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ; l\u1ea1i cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, b\u1ed5 l\u00e0m Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u00f9 t\u00ednh tr\u1ecb y\u00ean vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n th\u0103ng th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, b\u1ed5 l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, h\u1ed9i b\u00e0n c\u00f4ng vi\u1ec7c d\u1eb9p y\u00ean Tr\u1ea5n T\u00e2y ; \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long l\u00e0 Long B\u00ecnh nam T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb v\u1eabn do h\u00e0m c\u0169, \u0111\u00f3ng gi\u1eef Tr\u1ea5n T\u00e2y, gi\u00fap coi c\u00f4ng vi\u1ec7c ; \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u1eabn do h\u00e0m c\u0169, \u0111\u00f3ng gi\u1eef Tr\u1ea5n T\u00e2y, gi\u00fap b\u00e0n vi\u1ec7c qu\u00e2n. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 danh th\u1ea7n, t\u00fac t\u01b0\u1edbng, tr\u1eabm \u0111\u00e3 bi\u1ebft r\u00f5, n\u00ean m\u1edbi l\u1ef1a ch\u1ecdn \u0111\u1eb7c ph\u00e1i. Ai n\u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111em h\u1ebft m\u01b0u k\u1ebf, m\u1ed9t l\u00f2ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n d\u00e2n, h\u1ebft l\u00f2ng li\u1ec7u t\u00ednh vi\u1ec7c hay v\u1ec1 sau, c\u1ed1t mong b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, d\u1eb9p y\u00ean c\u00e1c Man b\u00ean ngo\u00e0i, b\u1edd c\u00f5i b\u1ec1n v\u1eefng, phi\u00ean ph\u1ee5c y\u00ean vui ; \u0111\u1ee3i v\u00e0i th\u00e1ng n\u1eefa, s\u1ebd chia t\u1eebng \u0111\u1ecba h\u1ea1t. Vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t xong, tr\u1eabm s\u1ebd gi\u00e1ng d\u1ee5, tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, cho v\u00e0o b\u1ec7 ki\u1ebfn\u201d. R\u1ed3i sai quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ba \u0111i ban c\u1ea5p, tuy\u00ean Ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho ph\u00e0m c\u00e1c t\u1eadp t\u00e2u c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu quan h\u00e0m vi\u1ebft r\u00f5 ; c\u00f2n t\u1eadp t\u00e2u c\u00f9ng k\u00fd t\u00ean th\u00ec cho vi\u1ebft hai h\u00e0ng (v\u1ebf b\u00ean h\u1eefu : Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ti\u1ebft ch\u1ebf Tr\u1ea5n T\u00e2y V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Do\u00e3n U\u1ea9n, Bang bi\u1ec7n qu\u00e2n v\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng ; v\u1ebf b\u00ean t\u1ea3 : Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u00f9 bi\u1ec7n tuy ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u00e1n l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5 Long B\u00ecnh nam T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb) \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi r\u01b0\u1eddm r\u00e0. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c c\u00f4ng v\u0103n, tr\u00e1t c\u1ea5p \u0111\u1ec1u theo quan h\u00e0m, ch\u1ee9c s\u1ef1 vi\u1ebft\u00a0 th\u1eb3ng. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf v\u1eabn sung T\u00e1n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, \u0111\u00f3ng gi\u1eef Tr\u1ea5n T\u00e2y, tham b\u00e0n c\u00f4ng vi\u1ec7c trong qu\u00e2n ; T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, theo ch\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc, chuy\u1ec3n v\u1ec1 An Giang, cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Gi\u1ea3m b\u1edbt ch\u1ee9c h\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Gia \u0110\u1ecbnh, t\u1ec9nh An Giang. L\u1ea1i l\u1ea5y L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean H\u00f2a.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng \u1edf H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Vua l\u00e0m b\u1ed1n b\u00e0i ch\u00e2m \u201ck\u00ednh thi\u00ean, ph\u00e1p t\u1ed5, c\u1ea7n ch\u00ednh, \u00e1i d\u00e2n\u201d((1) K\u00ednh thi\u00ean : k\u00ednh tr\u1eddi. Ph\u00e1p t\u1ed5 : b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc \u00f4ng cha. C\u1ea7n ch\u00ednh : ch\u0103m lo ch\u00ednh s\u1ef1. \u00e1i d\u00e2n : th\u01b0\u01a1ng y\u00eau d\u00e2n.1). Tri\u1ec7u c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0o h\u1ea7u, cho ng\u1ed3i, sai L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp tuy\u00ean \u0111\u1ecdc. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 b\u1ed1n \u0111\u1ea7u m\u1ed1i l\u1edbn c\u1ee7a \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua : tr\u1eabm ng\u00e0y \u0111\u00eam ch\u0103m ch\u1ec9, s\u1edbm chi\u1ec1u lo s\u1ee3, c\u0169ng ch\u1ec9 l\u00e0 b\u1ed1n vi\u1ec7c \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Tr\u00f9ng d\u01b0\u01a1ng. Vua ra ch\u01a1i \u201cH\u1ea3i t\u0129nh ni\u00ean phong\u201d c\u00e1c. Cho Ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd. Tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n m\u00e0 l\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n, ban cho u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u : Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh, Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, T\u1eeb S\u01a1n c\u00f4ng M\u00e3o, \u0111\u1ec1u l\u00e0 h\u00e0ng tr\u00ean r\u1ea5t th\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n l\u1ea1y, xu\u1ed1ng d\u00e2ng l\u1ec5 th\u1ecd. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, cho \u0103n y\u1ebfn \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t Th\u1ecb.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 cho c\u00e1c quan ch\u1ee9c trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t. Khi \u1ea5y, nh\u00e0 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p m\u1ea5t tr\u1ed9m. H\u1ee3p cho l\u00e0 ch\u1ee9c Kinh do\u00e3n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tu\u1ea7n ph\u00f2ng kh\u00f4ng ch\u0103m ch\u1ec9, b\u00e8n l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u b\u00e0y. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm, tr\u01b0\u1edbc kia l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ch\u1ed1n th\u00e2n \u0111\u00e0i, b\u1ea3o t\u1eadn m\u1eb7t c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean T\u00f4n th\u1ea5t kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u00eau ng\u1ea1o l\u00e0m c\u00e0n. T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong ng\u00e0nh ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc\u201d, l\u00e0m \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf Kinh, l\u1ea1i quy\u1ec1n gi\u1eef ch\u1ee9c t\u00f4n khanh, th\u00ec noi theo khu\u00f4n ph\u00e9p, gi\u1eef m\u00ecnh s\u1eeda n\u1ebft m\u1edbi ph\u1ea3i, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea1i c\u1eady th\u1ebf d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, t\u1ef1 nh\u00e0 m\u00ecnh s\u01a1 h\u1edf d\u1ea1y cho k\u1ebb tr\u1ed9m, r\u1ed3i d\u00e1m \u0111\u1ed5 t\u1ed9i cho ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y th\u1eadt kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho l\u1edbn d\u1ea7n ! Hi\u1ec7n nay \u0111ang ch\u1ea5n ch\u1ec9nh quan l\u1ea1i, gi\u1eef l\u00f2ng v\u00f4 t\u01b0 \u0111\u1ec3 tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, h\u00e1 l\u1ea1i theo l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a H\u1ee3p m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi \u01b0 ?\u201d. B\u00e8n gi\u00e1ng H\u1ee3p 2 c\u1ea5p, r\u1ed3i n\u00e9m t\u1edd s\u1edb \u0111i. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n th\u1ea5t n\u00ean coi vi\u1ec7c n\u00e0y l\u00e0m r\u0103n ; m\u1ed9t ch\u1eef \u201cki\u00eau\u201d, kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed9 ra c\u1eeda mi\u1ec7ng, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea3y m\u1ecdc \u1edf trong l\u00f2ng, ph\u1ea3i khi\u00eam cung \u0111\u1ec3 nu\u00f4i \u0111\u1ee9c t\u00ednh, k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u1ec3 gi\u1eef ch\u1ee9c quan. N\u1ebfu ai c\u00f3 vi ph\u1ea1m m\u1ed9t ch\u00fat, tr\u1eabm t\u1ea5t kh\u00f4ng v\u00ec n\u1ec3 m\u00e0 khoan tha.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 chuy\u00ean cai qu\u1ea3n vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, v\u00ec say r\u01b0\u1ee3u h\u1ea1i vi\u1ec7c c\u00f4ng, gi\u00e1ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o, sung \u0111i \u0111\u00f3ng \u1edf Nam K\u1ef3. Giao vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam qu\u1ea3n.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng con ng\u1ef1a t\u00e2y to, s\u1ee9c \u0111i ngh\u00ecn d\u1eb7m, cho g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1ea1i uy\u1ec3n Long tu\u1ea5n.<\/p>\n<p><a>Quan \u0111\u1ea1o T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c v\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, chi\u00eau d\u1ee5 Man Th\u1ed5, ch\u01b0a th\u1ea5y ch\u00fang ra th\u00fa. V\u1eady xin g\u1ecdi th\u00eam 4.000 binh d\u00f5ng, m\u1ed9t m\u1eb7t do T\u00e2y Ninh, m\u1ed9t m\u1eb7t do S\u00e1ch S\u00f4, hai \u0111\u01b0\u1eddng gi\u00e1p \u0111\u00e1nh ; k\u1ebb ra h\u00e0ng th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1, k\u1ebb n\u00e0o ch\u1ed1ng c\u1ef1 th\u00ec ch\u00e9m gi\u1ebft\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cQuan qu\u00e2n \u0111\u1ecbnh xong Tr\u1ea5n T\u00e2y, Man Th\u1ed5 h\u00e0ng ph\u1ee5c theo v\u1ec1 \u0111\u1ebfn h\u01a1n n\u0103m, s\u00e1u v\u1ea1n. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i kh\u01b0 kh\u01b0 gi\u1eef m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng b\u00e0y m\u01b0u k\u1ebf g\u00ec ! Nay m\u1ed9t \u0111\u1ea1o An Giang, \u0111\u00e3 d\u1eb9p y\u00ean xong, l\u1ea1i xin cho S\u00e1ch S\u00f4 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, sao l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4ng th\u00edch h\u1ee3p th\u1ebf ! N\u00ean t\u00ecm c\u00e1ch chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1, treo gi\u1ea3i th\u01b0\u1edfng th\u1eadt h\u1eadu, \u0111\u1ec3 cho l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi Man, m\u1edbi l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch. N\u1ebfu ch\u00fang c\u00f2n m\u00ea kh\u00f4ng t\u1ec9nh bi\u1ebft, s\u1ebd \u0111em qu\u00e2n hi\u1ec7n c\u00f3 \u1edf \u0111\u1ed3n, t\u00f9y c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i v\u00e1t th\u00eam nhi\u1ec1u binh d\u00f5ng \u0111\u1ec3 nh\u00e0m vi\u1ec7c qu\u00e2n, h\u1ea1i vi\u1ec7c n\u00f4ng ! N\u1ebfu b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng l\u00e0m xong vi\u1ec7c n\u00e0y, ch\u1eb3ng bao l\u00e2u \u1edf V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long <\/a>\u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)] b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh xong, \u0111\u01b0a m\u1ed9t \u0111\u1ea1o qu\u00e2n nh\u1ecf \u0111\u1ebfn, s\u1ee3 b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i l\u1ea1i kh\u00f3 l\u00f2ng ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed7i to \u1ea5y !\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc sai b\u1ed9 Binh truy\u1ec1n d\u1ee5 cho quan t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean r\u1eb1ng : L\u1ea7n n\u00e0y \u0111\u1ea1i binh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh xong Tr\u1ea5n T\u00e2y : \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi Man t\u00ean l\u00e0 Giun t\u1eeb xa \u0111\u00e3 ch\u1ea1y tr\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc. Nay c\u00f2n d\u00e1m t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng \u1edf V\u0129nh Long, chi\u1ebfm gi\u1eef c\u00f4 th\u00e0nh ; m\u1ed9t khi quan qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, th\u1ebf t\u1ea5t l\u1ebbn theo \u0111\u01b0\u1eddng sau H\u1ea3i T\u00e2y, tr\u1ed1n v\u1ec1 \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c. Hi\u1ec7n nay vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef l\u0169y d\u00e0i \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0, n\u00ean li\u1ec7u gi\u1ea3m bi\u1ec1n binh cho v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. Cho Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh, l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh \u0111\u1ec3 l\u1ea1i 1.000 qu\u00e2n \u0111\u1ee7 d\u00f9ng ph\u00e1i \u0111i canh gi\u1eef, giao cho b\u1ecdn B\u1ed1 ch\u00ednh Hu\u1ef3nh M\u1eabn \u0110\u1ea1t, \u00e1n s\u00e1t L\u00ea H\u1eefu H\u01b0\u01a1ng, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Do \u1edf l\u1ea1i t\u1ec9nh l\u00e0m vi\u1ec7c ; r\u1ed3i ch\u1ecdn l\u1ea5y 1.000 qu\u00e2n l\u00ednh tr\u00e1ng mang theo s\u00fang th\u1ea7n c\u00f4ng qu\u00e1 s\u01a1n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1eafn gi\u1ebft gi\u1eb7c v\u00e0 voi c\u1ee7a gi\u1eb7c. B\u1ecdn \u0110\u1ed1c \u0111\u1ed3ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c, Qu\u1ea3n v\u1ec7 Ph\u1ea1m S\u0129, Cai \u0111\u1ed9i Tri\u1ec7u T\u00e1n qu\u1ea3n l\u0129nh quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng huy\u1ec7n Khai Bi\u00ean, ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Bi\u00ean, t\u00f9y \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc. M\u1ed9t m\u1eb7t chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi Man ra h\u00e0ng, v\u1ed7 v\u1ec1 th\u1ed5 m\u1ee5c ; m\u1ed9t m\u1eb7t m\u1ed9 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 am hi\u1ec3u, \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u00e0ng sau V\u0129nh Long \u1edf H\u1ea3i T\u00e2y, \u0111\u00f3n ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1 c\u1ee7a b\u1ecdn gi\u1eb7c, kh\u00f4ng cho tr\u1ed1n v\u1ec1 \u0111\u1ea5t Xi\u00eam, r\u1ed3i t\u01b0 cho qu\u00e2n c\u1ee7a Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n bi\u1ebft, l\u00e0m vang thanh th\u1ebf, c\u1ed1t bao v\u00e2y Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 t\u00ean Giun, b\u1eaft ch\u00e9m cho h\u1ebft m\u1ea7m \u00e1c, \u0111\u1ec3 nh\u00e2n h\u1eadu th\u01b0\u1edfng. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean c\u1ed1 lo toan !\u201d.<\/p>\n<p><a>N\u01b0\u1edbc Anh C\u00e1t L\u1ee3i cho s\u1ee9 \u0111\u1ebfn t\u1ea1 \u01a1n. Vua xu\u1ed1ng chi\u1ebfu \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc thuy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Anh b\u1ecb b\u00e3o, tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o b\u1edd bi\u1ec3n B\u00ecnh Thu\u1eadn ; vua ph\u00e1i thuy\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u01b0a v\u1ec1. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, Qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng Anh l\u00e0 B\u00edch T\u00f4 Ri sai b\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 C\u1ea5p T\u0103ng S\u00f4 d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u1ea1 \u01a1n, k\u00ednh d\u00e2ng l\u1ec5 ph\u1ea9m (m\u1ed9t \u0111\u00f4i c\u00e2y \u0111\u00e8n h\u1ea1ng to, m\u1ed9t l\u1ed3ng chim m\u00e1y m\u1ea1 v\u00e0ng, m\u1ed9t chi\u1ebfc \u0111\u1ed3ng h\u1ed3). Quan t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o t\u00e2u l\u00ean. Vua sai Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi. Th\u01b0\u1eddng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cX\u00e9t \u00fd \u0111\u1ebfn t\u1ea1, l\u00e0 do l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n\u201d. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cAnh C\u00e1t L\u1ee3i l\u00e0 n\u01b0\u1edbc ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, th\u1ebf m\u00e0 bi\u1ebft c\u1ea3m m\u1ed9 phong h\u00f3a nh\u00e0 vua, \u0111em ng\u1ecdc d\u00e2ng c\u1ed1ng, l\u00f2ng th\u00e0nh \u0111\u00e1ng x\u00e9t ; n\u00ean \u0111\u1ecbnh khen th\u01b0\u1edfng h\u1eadu \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa \u0111\u1ebfn\u201d. Khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, ban s\u1eafc th\u01b0 cho v\u1ec1 (th\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3 ch\u01a1i : s\u01b0 t\u1eed b\u1eb1ng v\u00e0ng, ng\u1ef1a b\u1eb1ng ng\u1ecdc tr\u1eafng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t b\u1ed9 ; 2 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng to k\u1ebft d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng c\u00f3 x\u00e2u tr\u00e2n ch\u00e2u v\u00e0 san h\u00f4 ; 2 ch\u1eadu c\u00e2y c\u00f3 hoa b\u1eb1ng ng\u1ecdc c\u00e1c m\u00e0u, 2 chi\u1ebfc s\u1eebng t\u00ea b\u1ecbt v\u00e0ng, 2 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi, 12 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 50 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, 10 s\u00fac \u0111o\u1ea1n hoa m\u00e0u, 50 s\u00fac sa nam m\u00e0u. Th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn b\u1ec1 t\u00f4i : kim ti\u1ec1n c\u00f3 ch\u1eef \u201ctam th\u1ecd, nh\u1ecb nghi\u201d c\u00f3 d\u00e2y r\u1ee7 xu\u1ed1ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng ; 30 \u0111\u1ed3ng c\u00e1c h\u1ea1ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, 2 t\u1ea5m \u0111o\u1ea1n m\u1ea7u, 10 t\u1ea5m sa nam m\u1ea7u. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 : 200 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, 300 quan ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u1edbn, 200 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; l\u1ea1i ban th\u00eam ti\u1ec7c y\u1ebfn m\u1ed9t l\u1ea7n).<\/a><\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Anh t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc v\u1ed1n g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ee3 x\u1ea3o tr\u00e1, ch\u01b0a giao thi\u1ec7p v\u1edbi n\u01b0\u1edbc ta, nay b\u1ed7ng ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 phong h\u00f3a nh\u00e0 vua, \u0111em ng\u1ecdc d\u00e2ng c\u1ed1ng. V\u1ed1n l\u00e0 c\u00e1i th\u00f3i r\u1ee3 m\u1ecdi d\u1eef t\u1ee3n, b\u00e2y gi\u1edd theo th\u00f3i \u00e1o m\u0169 l\u1ec5 nh\u1ea1c. Tr\u00e8o non, v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ebfn d\u00e2ng l\u1ec5 v\u1eadt, tuy do t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh kh\u1ea9n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc kia, nh\u01b0ng vi\u1ec7c y\u00ean \u1ee7i tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ee9c s\u1ef1 c\u1ee7a quan ngo\u00e0i bi\u00ean v\u00e0 quan \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i. V\u1eady ph\u00e1i vi\u00ean T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng, t\u1ec9nh th\u1ea7n Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p ; V\u0169 Dung trong ty H\u00e0nh nh\u00e2n b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u00e2n khai ph\u1ee5c hai c\u1ea5p \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d. N\u01b0\u1edbc Anh C\u00e1t L\u1ee3i l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf thuy\u1ec1n b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o tr\u00f4i gi\u1ea1t v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Cho \u1edf l\u1ea1i nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n, r\u1ed3i ban c\u1ea5p 200 quan ti\u1ec1n, 100 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, cho \u0111\u00e1p theo thuy\u1ec1n c\u00f4ng v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p><a>Sai S\u1eed qu\u00e1n t\u01b0\u1eddng tra s\u1ef1 t\u00edch v\u1ec1 nguy\u00ean \u1ee7y L\u1ea1p Man [Ch\u00e2n L\u1ea1p, Cao Mi\u00ean].<\/a><\/p>\n<p>Cho vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 H\u00ecnh, quy\u1ec1n Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ; r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u1ed5i quy\u1ec1n Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1.<\/p>\n<p>L\u00e0m \u0111i\u1ec7n Ki\u1ebfn Th\u00e1i \u1edf c\u1eeda Ti\u00ean Th\u1ecd. Sai quy\u1ec1n H\u1eadu qu\u00e2n \u0111\u00f4 th\u1ed1ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c n\u00e0y, v\u00ec s\u1eafp l\u00e0m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 ti\u1ebfn t\u00f4n.\u00a0\u00a0<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long l\u00e0 Tr\u1ea7n Tuy\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f2n m\u1eb9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb tu\u1ed5i gi\u00e0, nh\u00e0 ngh\u00e8o\u201d. Vua cho r\u1eb1ng Tuy\u00ean ch\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, nh\u00e0 c\u00f3 m\u1eb9 gi\u00e0, t\u00ecnh c\u0169ng \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, b\u00e8n sai h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ea5p cho 20 quan ti\u1ec1n, 12 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean th\u0103ng b\u1ed5 V\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; nguy\u00ean Th\u1ed1ng ch\u1ebf gi\u00e1ng b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay c\u00e1c qu\u00e2n l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Bi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu, dinh Long v\u00f5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Phan C\u00f4ng Th\u00e0nh, tu\u1ed5i gi\u00e0, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea h\u01b0u d\u01b0\u1ee1ng ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n H\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Huy \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 nhu\u1ec7 l\u00e0 Th\u00e1i K\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu, dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Hi\u1ec7p qu\u1ea3n H\u1eefu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 C\u01b0\u1eddng v\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Quy\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay thu\u1ed9c v\u1ec7 H\u00f9ng nhu\u1ec7 v\u1ec7 C\u01b0\u1eddng v\u0169 ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u00e0n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay H\u1eefu v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Th\u00e0nh th\u1ee7 \u00fay t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o Trung qu\u00e2n.<\/p>\n<p>H\u00e0m Thu\u1eadn qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ee7 nu\u00f4i ch\u1ee9a ph\u01b0\u1eddng ch\u00e8o trong nh\u00e0 ; T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1eb7c t\u00e2u. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m tr\u01b0\u1edbc, T\u00f9ng qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean Th\u1ea9m nu\u00f4i b\u1ecdn tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp, di\u1ec5n tr\u00f2 ch\u01a1i h\u00e1t x\u01b0\u1edbng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eddi vua d\u1ea1y b\u1ea3o \u00e2n c\u1ea7n, nghi\u00eam s\u00e1ng, tha thi\u1ebft \u0111\u1ebfn ch\u1eebng n\u00e0o ! Tr\u1eabm l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf th\u00e2n \u0111\u00e0i, c\u0169ng \u0111\u00e3 \u00e2n c\u1ea7n d\u1ea1y b\u1ea3o. Mi\u00ean Th\u1ee7 l\u00fac \u1ea5y c\u0169ng t\u1ec9nh bi\u1ebft, th\u1ebf m\u00e0 nay l\u1ea1i nu\u00f4i b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i \u1ea5y, l\u00e0m tr\u00f2 ch\u01a1i v\u00f4 \u00edch nh\u01b0 th\u1ebf, tr\u00ean th\u00ec c\u00f3 l\u1ed7i v\u1edbi l\u1eddi d\u1ea1y c\u1ee7a cha, d\u01b0\u1edbi th\u00ec \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i \u0111\u1ebfn. V\u1eady t\u1ea1m h\u00e3y nghi\u00eam qu\u1edf m\u1ed9t l\u1ea7n, gi\u1ea3i ngay ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m \u0111\u1ec3 tra. N\u1ebfu [ph\u1ea1m nh\u00e2n] bi\u1ebft mang g\u1eady, xin nh\u1eadn t\u1ed9i, c\u00f2n l\u00e0 h\u01a1i bi\u1ebft th\u1eb9n, bi\u1ebft h\u1ed1i, th\u00ec gia \u00e2n t\u1ea1m theo t\u1ed9i nh\u1eb9 ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t n\u0103m. B\u1ecdn con h\u00e1t \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u00e0m binh \u1edf h\u1ea3i \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean m\u00e3i m\u00e3i, g\u1eb7p n\u0103m c\u00f3 \u00e2n x\u00e1, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi v\u00e0o danh s\u00e1ch. L\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 t\u1eeb nay n\u00ean xem x\u00e9t, s\u1ee9c cho c\u00e1c th\u00e2n phi\u00ean : nghi\u00eam theo l\u1ec5 ph\u00e9p, kh\u00f4ng g\u1ea7n k\u1ebb ngu, kh\u00f4ng qu\u00e1 vui h\u00e1t m\u00faa, l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n v\u00e0 v\u0103n h\u1ecdc l\u00e0m vui, c\u1ed1t mong \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p tu ti\u1ebfn, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng t\u1ed1t m\u00e3i, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng \u01a1n hu\u1ec7 l\u00e2u d\u00e0i, ph\u1ea3i n\u00ean nghi\u00eam ch\u1ec9nh c\u1ed1 g\u1eafng !<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n Huy Tri\u00eam ch\u1ebft. Cho Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Ph\u01b0\u1edbc Tuy l\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n Quang th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n : v\u0103n t\u1eeb vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ecb \u0111\u1ed9c ; v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7p qu\u1ea3n, \u0111\u00ecnh h\u1ea7u tr\u1edf l\u00ean : c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u1ebf Thanh, Ngh\u1ec7 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Do chia \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i chi\u00eau d\u1ee5, v\u1ed7 v\u1ec1 th\u1ed5 d\u00e2n. Tri ph\u1ee7 An Bi\u00ean Tr\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng B\u00ecnh v\u00e0 Cai \u0111\u1ed9i Tri\u1ec7u T\u00e1n, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i L\u00ea L\u01b0\u01a1ng \u0111i \u0111\u1ebfn r\u1eebng r\u1eadm, g\u1eb7p gi\u1eb7c, giao chi\u1ebfn h\u1ed7n lo\u1ea1n : B\u00ecnh, T\u00e1n \u0111\u1ec1u b\u1ecb ch\u1ebft, L\u01b0\u01a1ng r\u00fat lui ch\u1ea1y. Vi\u1ec7c n\u00e0y t\u00e2u l\u00ean, truy t\u1eb7ng B\u00ecnh l\u00e0 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, T\u00e2n l\u00e0 Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 ; Do v\u00ec x\u1eed tr\u00ed h\u1ecfng vi\u1ec7c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed1n c\u1ea5p ; L\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu.<\/p>\n<p>B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n. Sai b\u1ed9 C\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 C\u00f4ng ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n l\u00e0m l\u1ea1i nh\u00e0 c\u00f4ng. Vua cho r\u1eb1ng nh\u00e0 c\u00f4ng \u1edf c\u00e1c doanh tr\u1ea1i, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u l\u0129nh v\u1eadt h\u1ea1ng trong kho ra l\u00e0m, duy n\u00ean s\u1eeda ch\u1eefa hay l\u00e0m l\u1ea1i v\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng n\u00ean chi ph\u00e1t \u0111\u1ec1u ch\u01b0a c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh r\u00f5, m\u1edbi sai b\u1ed9 C\u00f4ng ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ni\u00ean h\u1ea1n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, cho r\u1eb1ng t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng \u0111\u1ec1u c\u1ea5p ph\u00e1t ti\u1ec1n kho mua g\u1ed7, c\u00f2n g\u1ea1ch ng\u00f3i l\u0129nh c\u1ee7a kho ra l\u00e0m ; duy gian gi\u00e1 r\u1ed9ng hay h\u1eb9p, v\u1eadt li\u1ec7u nhi\u1ec1u hay \u00edt v\u00e0 n\u0103m th\u00e1ng s\u1eeda ch\u1eefa hay l\u00e0m l\u1ea1i, ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, xin n\u00ean theo ch\u1ed7 v\u1eeba ph\u1ea3i m\u00e0 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh. (Nh\u00e0 ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh n\u0103m qu\u00e2n v\u00e0 nh\u00e0 b\u1ebfp, nh\u00e0 m\u1edbi l\u00e0m th\u00ec \u0111\u1ecbnh l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ng\u00f3i ph\u1eb3ng 80.000 vi\u00ean, g\u1ea1ch v\u00e0 ng\u00f3i m\u00e1ng \u0111\u1ec1u 600 vi\u00ean ; nh\u00e0 th\u1ed1ng ch\u1ebf c\u00e1c dinh v\u00e0 nh\u00e0 b\u1ebfp th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ng\u00f3i th\u1eb3ng 65.000vi\u00ean, g\u1ea1ch v\u00e0 ng\u00f3i m\u00e1ng 450 vi\u00ean ; nh\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ng\u00f3i ph\u1eb3ng 35.000 vi\u00ean, g\u1ea1ch v\u00e0 ng\u00f3i m\u00e1ng \u0111\u1ec1u 300 vi\u00ean). K\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ec1u b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m l\u00e0m nh\u00e0, \u0111\u01b0\u1ee3c 15 n\u0103m tu b\u1ed5 m\u1ed9t l\u1ea7n, v\u1ec1 sau m\u1ed7i 10 n\u0103m tu b\u1ed5 m\u1ed9t l\u1ea7n, c\u00f2n g\u1ed7, \u0111inh s\u1eaft, v\u00f4i, m\u1eadt do bi\u1ec1n binh t\u1ef1 bi\u1ec7n. Ngo\u00e0i ra, g\u1ea1ch ng\u00f3i chi\u1ebfu l\u1ec7 m\u1edbi \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ba ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi. L\u00e0m l\u1ea1i hay chuy\u1ec3n l\u00e0m n\u01a1i kh\u00e1c c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf. Ch\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u1ea1n m\u00e0 nh\u00e0 h\u01b0 n\u00e1t, th\u00ec tr\u00e1ch c\u1ee9 vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n l\u00e0m \u0111\u1ec1n, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1ch \u1edf bi\u1ec1n binh. Vua chu\u1ea9n ngh\u1ecb n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u00f4ng \u0110\u1ee9c, \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i sung ch\u1ee9c c\u1ee7 nghi \u1edf nh\u00e0 H\u01b0ng mi\u1ebfu, t\u1ef1 ti\u1ec7n b\u1ecf s\u01a1 kho\u00e1ng, b\u1ecb L\u1ea1c H\u00f3a qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean V\u0169 v\u00e0 b\u1ed9, vi\u1ec7n \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra h\u1eb7c. \u0110\u1ee9c l\u1ea1i d\u00e2ng s\u1edb, t\u1ef1 tr\u00ecnh b\u00e0y l\u00e0 b\u1ecb \u1ed1m. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ee9c, tu\u1ed5i tr\u1ebb, t\u00e2n ti\u1ebfn, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c oai nghi\u00eam, ch\u00ednh m\u00ecnh l\u1ea1i t\u1ef1 th\u1ea5t l\u1ec5, sao h\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ! H\u1ea1ng v\u00f4 l\u1ec5 nh\u01b0 th\u1ebf, h\u00e1 n\u00ean \u0111\u1ec3 gi\u1eef ch\u1ee9c v\u1ee5 ?\u201d. Sai b\u00e3i quan ngay.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1c h\u1ea1ng hi\u1ec7u thuy\u1ec1n, h\u1eb1ng n\u0103m, ph\u00e1i \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n thao di\u1ec5n, tu\u1ea7n ti\u1ec5u v\u00e0 gi\u1ea3i c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1, do b\u1ed9 chia lo\u1ea1i k\u00ea danh s\u00e1ch ti\u1ebfn l\u00ean vua xem, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi trinh n\u1eef \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Li\u1ec7u. Th\u1ecb Li\u1ec7u, tu\u1ed5i tr\u1ebb, \u0111i m\u1ed9t m\u00ecnh, b\u1ecb qu\u00e2n c\u01b0\u1eddng b\u1ea1o \u1ee9c hi\u1ebfp, c\u1ed1 s\u1ee9c ch\u1ed1ng c\u1ef1, b\u1ecb h\u1ea1i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua sai bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng l\u00e0ng \u1edf c\u1ee7a Th\u1ecb Li\u1ec7u.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o l\u00e0 V\u0169 Th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, v\u00ec h\u00e8n k\u00e9m, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd thay th\u1ebf. L\u1ea1i cho T\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn sung L\u00e3nh binh \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i.<\/p>\n<p><a>Chuy\u00ean ch\u1edf 60.000 h\u1ed9c g\u1ea1o \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn An Giang. Sai B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n chuy\u1ec3n gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y [V\u1ecbnh Long <\/a>\u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)].<\/p>\n<p>B\u1ed5 N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm [Ang Bhim, Brhat Anak Angga Majas. Bhima. Ang Phim] l\u00e0m Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9. B\u01b0\u1edbm theo l\u00e0m vi\u1ec7c trong qu\u00e2n, chi\u00eau d\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ; do \u0111\u1ea1i th\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n ta v\u00e2y \u00d4 \u0110\u00f4ng r\u1ea5t g\u1ea5p. \u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri hai ba l\u1ea7n sai ng\u01b0\u1eddi mang th\u01b0 \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n xin h\u00f2a. Th\u01b0 \u0111\u1ea1i kh\u00e1i n\u00f3i : \u201cHai n\u01b0\u1edbc t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn h\u00f2a hi\u1ebfu, g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u00ec Cao Mi\u00ean sinh s\u1ef1, th\u00e0nh ra m\u1ea5t h\u00f2a. Vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua, kh\u00f4ng d\u00e1m l\u1ea1i n\u00f3i \u0111\u1ebfn. Cao Mi\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf, t\u1ed1i t\u0103m l\u1ea7m l\u1eabn, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng tr\u00e1ch. Xin \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec3 t\u1ea5u l\u00ean, ch\u1ea5n ch\u1ec9nh l\u1ea1i t\u00ecnh h\u00f2a hi\u1ebfu c\u0169. Th\u00e2n quy\u1ebfn X\u00e1 Ong Giun c\u0169ng xin \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf sum h\u1ecdp, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u00f4i th\u1edd hai n\u01b0\u1edbc\u201d. Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u1eabn ch\u01b0a tin, h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c qu\u00e2n \u0111\u1ec3 xem \u00fd t\u1ee9, r\u1ed3i \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p><a>Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam th\u1ebf c\u00f9ng, s\u1ee9c ki\u1ec7t, ngoe ngu\u1ea9y xin th\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng khi n\u00e0o kh\u00f4ng d\u00f9ng k\u1ebf ho\u00e3n binh ; m\u00e0 \u0111\u00e1nh th\u00ec t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 kh\u00f3. N\u00ean x\u1ebfp \u0111\u1eb7t th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u1eafc th\u1ec3. V\u1eady chu\u1ea9n cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n b\u00e0n ngay, t\u00e2u l\u00ean\u201d. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cB\u1eadc v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi man di, khi n\u00f3 l\u00e0m ph\u1ea3n th\u00ec ra oai cho s\u1ee3, khi n\u00f3 h\u00e0ng ph\u1ee5c th\u00ec c\u01b0u mang. N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam th\u00f4ng hi\u1ebfu v\u1edbi ta, \u0111\u00e3 tr\u1ea3i l\u00e2u n\u0103m, gi\u1eefa ch\u1eebng b\u1ecf t\u00ecnh hi\u1ebfu, g\u00e2y m\u1ed1i th\u00f9, \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn x\u00e2m l\u1ea5n, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh gi\u1ebft \u0111\u00e3 tan. B\u1ed7ng nh\u00e2n L\u1ea1p Man kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, Ch\u1ea5t Tri l\u1ea1i \u0111\u1ebfn gi\u00fap h\u1eafn l\u00e0m c\u00e0n. Qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ch\u00fang \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u1ecb thua, c\u00f2n th\u00ec lui gi\u1eef c\u00f4 th\u00e0nh, m\u01b0u t\u00ednh ch\u1ed1ng l\u1ea1i, kh\u00f4ng theo. \u0110\u1ebfn khi quan qu\u00e2n v\u00e2y ch\u1eb7n, t\u1ef1 bi\u1ebft th\u1ebf c\u00f9ng, s\u1ee9c ki\u1ec7t, m\u1edbi \u0111\u1ebfn c\u1ea7u h\u00f2a. Nay nh\u1edd c\u00e1i oai \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng lu\u00f4n \u1ea5y, l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p d\u1ec5 nh\u01b0 b\u1ebb c\u00e0nh kh\u00f4, c\u1ee7i m\u1ee5c. Duy c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n v\u00e0 qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed1n l\u1ea5y l\u00e0m k\u1ebf tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc, y\u00ean ngo\u00e0i bi\u00ean. Tr\u0103m tr\u1eadn \u0111\u00e1nh tr\u0103m l\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng b\u1eb1ng kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi. Hu\u1ed1ng chi n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, \u0111\u1ea5t th\u00ec r\u1ed9ng, r\u1eebng th\u00ec nhi\u1ec1u ng\u1ea3, g\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u00e2n ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1, th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n ch\u01b0a theo v\u1ec1 h\u1ebft. N\u1ebfu \u0111\u00e1nh m\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u01b0a kh\u1ecfi th\u00eam nh\u1ecdc \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c binh \u0111ao, sao b\u1eb1ng nh\u00e2n ch\u00fang hai ba l\u1ea7n c\u00fai \u0111\u1ea7u \u0111\u1ebfn xin, t\u1ea1m cho h\u00f2a \u0111\u1ec3 qu\u00e2n d\u00e2n ta \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecfa c\u00e1i vui y\u00ean ngh\u1ec9, c\u0169ng l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch. Nh\u01b0ng L\u1ea1p Man ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 L\u1ea1p Man ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u theo \u00fd mu\u1ed1n, sau khi ngh\u1ecb th\u00e0nh r\u1ed3i, N\u1eb7c Ong Giun c\u00f3 h\u1ebft c\u1ea3 \u0111\u1ea5t, th\u00ec N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm v\u00e0 n\u1eef ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n s\u1ebd l\u1ea1i \u0111\u1ec3 v\u00e0o ch\u1ed7 n\u00e0o ? \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea7n thi\u1ebft v\u1ec1 c\u00e1ch khu x\u1eed ng\u01b0\u1eddi Man, xin do c\u00e1c quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 ph\u1ea3i c\u00f9ng li\u1ec7u t\u00ednh. Ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ed3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u1eef, ph\u1ea3i s\u1eeda so\u1ea1n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, cho s\u1ef1 ph\u00f2ng b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam. R\u1ed3i \u01b0\u1edbc h\u1eb9n v\u1edbi ch\u00fang, n\u1ebfu qu\u1ea3 mu\u1ed1n gi\u1ea3ng h\u00f2a, ph\u1ea3i theo \u0111i\u1ec1u \u01b0\u1edbc \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 : \u0111em c\u1ea3 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb l\u1eeba b\u1eaft v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1m c\u1ee7a gi\u1eb7c \u0111\u1ebfn n\u1ed9p \u1edf tr\u1ea1i qu\u00e2n, r\u1ed3i vi\u1ebft th\u01b0 v\u1ec1 cho t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam sai s\u1ee9 mang qu\u1ed1c th\u01b0 \u0111\u1ebfn n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u1ea5n ch\u1ec9nh t\u00ecnh giao hi\u1ebfu. N\u1eb7c Ong Giun ph\u1ea3i d\u1eabn th\u00e2n th\u00fa t\u1ed9i, th\u00ec tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5, li\u1ec7u \u0111\u1ea5t cho \u1edf, l\u00e0m t\u00f4i con m\u00e3i. N\u1ebfu ch\u00fang sinh s\u1ef1, th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh th\u1ef1c d\u1eef d\u1ed9i, l\u1ea5y h\u1ebft \u0111\u1ea5t r\u1ed3i v\u1ec1, kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf l\u1ee1 c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, r\u1ed3i sau d\u1eb9p y\u00ean d\u00e2n Man, t\u00ednh k\u1ebf thi\u1ec7n h\u1eadu. \u00d4i ! nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, m\u00e0 b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean m\u1edbi gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean m\u00e3i\u201d. Vua theo l\u1eddi b\u00e0n \u1ea5y.<\/a><\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, quy\u1ec1n L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n l\u00e0 Ph\u1ea1m Ch\u00e2n d\u00e2ng s\u1edb cho l\u00e0 ngh\u1ecb h\u00f2a kh\u00f4ng n\u00ean, xin s\u1ee9c cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh ; l\u1ea1i ch\u1ecdn c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n nh\u01b0 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt \u0111i \u0111\u1ebfn th\u00fac \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch tinh th\u1ea7n qu\u00e2n s\u0129. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y, tr\u1eabm \u0111\u00eam ng\u00e0y b\u1eadn l\u00f2ng, \u0111\u00e3 5 n\u0103m nay. M\u1ed7i khi c\u00f3 th\u01b0 ngo\u00e0i bi\u00ean v\u1ec1, li\u1ec1n ph\u00ea giao c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n k\u1ef9, c\u00f3 bao gi\u1edd l\u1ea5y hai ch\u1eef \u201ccho h\u00f2a\u201d l\u00e0m xong vi\u1ec7c \u0111\u00e2u ? Hu\u1ed1ng chi sai t\u01b0\u1edbng c\u1ea5t qu\u00e2n l\u00e0 quy\u1ec1n l\u1edbn c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, ch\u1ee9c nguy\u00ean s\u00fay \u0111\u01b0\u1ee3c trao cho c\u00e1i vi\u1ec7t((1) C\u00e1i b\u00faa.1) do vua t\u1ef1 ch\u1ecdn ri\u00eang, tuy quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n d\u1ef1 b\u00e0n tri\u1ec1u ch\u00ednh, c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9t ch\u1ec9 t\u00ean m\u00e0 xin. Y l\u00e0 k\u1ebb ti\u1ec3u th\u1ea7n c\u00e0i b\u00fat, khinh b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng \u0111\u0103ng \u0111\u00e0n, sao l\u1ea1i c\u00e0n b\u1eady \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! V\u1ea3 l\u1ea1i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra ng\u00f4n quan, l\u00e0 mu\u1ed1n tr\u00ean th\u00ec gi\u00fap cho qu\u1ed1c ch\u00ednh, d\u01b0\u1edbi th\u00ec m\u01b0u \u00edch cho d\u00e2n sinh. N\u1ebfu c\u00f3 b\u00e0n th\u1eb3ng n\u00f3i ngay, tr\u1eabm t\u1ea5t s\u1eb5n l\u00f2ng ti\u1ebfp nh\u1eadn. V\u00ed ph\u1ecfng l\u1eddi n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u1ed9i b\u1eaft t\u1ed9i. Nay y d\u00e1m c\u1ed1 s\u1ee9c gi\u00e8m pha l\u1eddi b\u00e0n c\u00f4ng c\u1ed9ng, n\u00f3i kh\u00e9o l\u00e0m l\u1eabn l\u1ed9n ph\u1ea3i tr\u00e1i, n\u1ebfu kh\u00f4ng nghi\u00eam tr\u1ecb, th\u00ec b\u1ecdn l\u1eafp b\u1eafp n\u00f3i nhi\u1ec1u, theo nhau b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc d\u1ea1i, c\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1edbn d\u1ea7n !\u201d. B\u00e8n sai b\u1ed9 L\u1ea1i b\u1eaft h\u1ecfi, ngh\u1ecb x\u1eed. Ch\u00e2n ph\u1ea3i gi\u00e1ng hai c\u1ea5p, \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. R\u1ed3i d\u1ee5 sai b\u1ed9 Binh \u0111em ngay \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t c\u00f4ng vi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y theo \u0111\u00f3 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam ng\u1ef1a ch\u1ea1y tr\u1ea1m \u1edf Nam K\u1ef3 (tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, c\u00f2n c\u00e1c tr\u1ea1m nh\u01b0 : Thu\u1eadn Bi\u00ean, Bi\u00ean Th\u1ecbnh, Gia L\u1ed9c, Gia T\u00fa, \u0110\u1ecbnh H\u00f2a, \u0110\u1ecbnh T\u00e2n, \u0110\u1ecbnh An, V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc, V\u0129nh Giai, Giang \u0110\u00f4ng, Giang M\u1ef9, Giang T\u00fa, Giang Ph\u01b0\u1edbc, t\u1ea5t c\u1ea3 13 tr\u1ea1m, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc ng\u1ef1a c\u00f4ng m\u1ed7i tr\u1ea1m 4 con, nay l\u1ea1i c\u1ea5p th\u00eam 2 con v\u00e0 c\u1ea5p cho m\u1ed7i con 10 quan ti\u1ec1n v\u1ec1 \u0111\u1ed3 ng\u1ef1a, chu\u1ed3ng ng\u1ef1a).<\/p>\n<p>Sai quan ph\u1ea7n vi\u1ec7c l\u00e0m l\u1ea1i \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. (N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 2, b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u00e1ch th\u1ee9c h\u01a1i nh\u1ecf ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, l\u00e0m l\u1ea1i, cho to h\u01a1n). L\u1ea1i l\u00e0m th\u00eam m\u1ed9t qu\u1ea3 \u1ea5n quan ph\u00f2ng v\u00e0 ki\u1ec1m c\u00e1i, \u0111\u1ec1u b\u1eb1ng ng\u00e0, cho quan Kh\u00e2m sai v\u1ec1 vi\u1ec7c tra bi\u1ec7n \u00e1n ki\u1ec7n.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5. Nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1n b\u1ed5 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng \u1edf b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 H\u1ed3 B\u00ecnh b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. (V\u00ec can \u00e1n chi ph\u00e1t ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao tra x\u00e9t). Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1o th\u0103ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Nh\u1ea5t thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o Ti\u1ec1n qu\u00e2n l\u00e0 L\u00ea Thu\u1eadn Chi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>L\u1ee5c d\u1ee5ng Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Ngh\u1ecb l\u00e0 con Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tr\u1ea1c, \u00e1n s\u00e1t Cao B\u1eb1ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea1c, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc t\u1eed ti\u1ebft v\u1edbi c\u00f4 th\u00e0nh, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t (vi\u1ec7c n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 14). Ti\u1ebfng th\u01a1m ti\u1ebft ngh\u0129a nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean l\u1ee5c \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u, \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch v\u1ec1 sau\u201d, b\u00e8n cho Ngh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 T\u01b0 v\u1ee5, giao b\u1ed9 x\u00e9t b\u1ed5.<\/p>\n<p>Sai Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd l\u00e0m l\u1ea1i thuy\u1ec1n to \u201cTh\u1ecd h\u1ea1c\u201d. Thuy\u1ec1n Th\u1ecd h\u1ea1c, tr\u01b0\u1edbc do quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u00fac tr\u00f4ng nom l\u00e0m ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang m\u1eabu m\u1ef1c, nay sai Qu\u00fd l\u00e0m l\u1ea1i. Th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh \u1ed5n. Th\u01b0\u1edfng Qu\u00fd 1 c\u1ea5p, c\u00f2n C\u00fac th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i gi\u00e1ng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 v\u1ec1 Kinh, \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh. Cho : \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0 th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean ; quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 th\u0103ng quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>C\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c Thanh l\u00e9n l\u00fat \u1ea9n hi\u1ec7n \u1edf h\u1ea3i ph\u1eadn Ch\u00e0ng S\u01a1n. Ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef \u0111\u1ed3n l\u00e0 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Tr\u1ea7n T\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n ch\u1eb7n \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 11 t\u00ean, thu \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n, gi\u00e1o m\u00e1c, s\u00fang \u1ed1ng c\u1ee7a gi\u1eb7c, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, gi\u1ea3i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. Vua khen l\u00e0 b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, chu\u1ea9n cho T\u00fa th\u1ef1c th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay ; th\u01b0\u1edfng chung cho qu\u00e2n, d\u00e2n 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 T\u00e1n l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb b\u1ecb \u1ed1m. Ban cho thu\u1ed1c c\u1ee7a vua d\u00f9ng, cho \u0111\u1ec1u v\u1ec1 An Giang \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng ; sai m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con v\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn h\u1ecfi th\u0103m ; ch\u1ee3t c\u00f3 ph\u00e1i vi\u00ean do Kinh ph\u00e1i \u0111i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ba v\u1ec1 t\u00e2u : T\u01b0\u1edbng s\u0129 <a>\u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb c\u1ea3m nhi\u1ec5m. Vua cho ph\u00e1t thu\u1ed1c trong kho, ph\u00e1i 5 thu\u1ed9c vi\u00ean vi\u1ec7n Th\u00e1i y \u0111\u1ebfn ch\u1eefa. L\u1ea1i sai 6 t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 mua thu\u1ed1c, ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thu\u1ed1c m\u1ed7i t\u1ec9nh 3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111i ch\u1eefa b\u1ec7nh \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9.<\/a><\/p>\n<p>B\u1ed5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5. Cho mang theo qu\u00e2n, thuy\u1ec1n \u0111\u1eafc l\u1ef1c \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh An Giang. Ch\u1ecdn l\u1ea5y bi\u1ec1n binh \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)] t\u00f9y c\u01a1 b\u00e0n vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi xin c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung quy\u1ec1n l\u00e0m vi\u1ec7c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean H\u00f2a ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 Phan T\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Nh\u1ecb v\u1ec7 thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n L\u00e3nh binh v\u00e0 Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, \u0111\u1ec1u theo sai ph\u00e1i d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y [t\u1ee9c <a href=\"https:\/\/maps.app.goo.gl\/f7ABK7CFU1syaBfeA\">Kampong Luong<\/a> \u1783\u17bb\u17c6\u200b\u1780\u17c6\u1796\u1784\u17cb\u179b\u17bd\u1784 \u1edf g\u1ea7n <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Oudong\">Oudong<\/a>].<\/p>\n<p>Cho H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 sung ch\u1ee9c Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ef1 H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh sung ch\u1ee9c To\u1ea3n tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n ; cho Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Ninh Thu\u1eadn l\u00e0 L\u1ea1i Th\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd th\u0103ng th\u1ee5 L\u00e3nh binh quan t\u1ec9nh An Giang ; V\u1ec7 \u00fay Tr\u1ea7n Tri l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long. L\u1ea1i cho Qu\u1ea3n c\u01a1 L\u00ea Vi\u00ean, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ; \u0111\u1ec1u \u1edf l\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c.<\/p>\n<p>Ph\u00e1p ty d\u00e2ng danh s\u00e1ch thu th\u1ea9m (h\u01a1n 450 t\u1ed9i ph\u1ea1m). Vua xem x\u00e9t hai, ba l\u1ea7n, th\u1ea5y t\u1ed9i ph\u1ea3i ch\u1ebft, th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNay s\u1eafp l\u00e0m l\u1ec5 l\u1edbn \u201cti\u1ebfn t\u00f4n\u201d, Ph\u01b0\u1edbc \u01a1n ban kh\u1eafp, tr\u1eabm th\u1ec3 theo l\u00f2ng nh\u00e2n hi\u1ebfu sinh, \u0111\u1ec3 m\u1edf r\u1ed9ng Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a T\u1eeb cung, ph\u00e0m t\u1ed9i ph\u1ea3i ch\u1ebft, \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00ecnh c\u00f3 \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m, ph\u00e1t \u0111i 197 ng\u01b0\u1eddi\u201d.<\/p>\n<p>C\u00f3 t\u00ean c\u00f4n \u0111\u1ed3 l\u1ecdt l\u01b0\u1edbi ph\u00e1p lu\u1eadt l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ecd T\u1ed3n, em h\u1ecd Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0111\u00e3 ch\u1ebft T\u00f4n Th\u1ecd \u0110\u1ee9c, say r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi, ch\u1eedi quan t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn. Quan Tu\u1ea7n ph\u1ee7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n t\u00e2u l\u00ean. Vua sai Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n Kim Chung \u0111i tra x\u00e9t vi\u1ec7c \u1ea5y. T\u1ed3n cu\u1ed1i c\u00f9ng b\u1ecb x\u1eed t\u1eed \u1edf ch\u1ee3.<\/p>\n<p><a>C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ed5 d\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u1eeba m\u1edbi theo v\u1ec1. Ch\u1ecdn trong th\u1ed5 bi\u1ec1n, th\u1ed5 m\u1ee5c, \u0111\u01b0\u1ee3c 20 ng\u01b0\u1eddi x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng, \u0111\u1eafc l\u1ef1c, xin c\u1ea5p b\u1eb1ng cho l\u00e0m ph\u1ee7 \u00fay, hi\u1ec7u \u00fay (ph\u1ee7 \u00fay 6 ng\u01b0\u1eddi, hi\u1ec7u \u00fay 14 ng\u01b0\u1eddi) s\u1ee9c cho chi\u00eau d\u1ee5 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n \u1ea5y\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/a><\/p>\n<p>Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u00e1nh b\u1ea1i L\u1ea1p Man \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Ch\u1ea5t Tri cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u01b0\u1edbc h\u1eb9n c\u1ea7u h\u00f2a, b\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3ng qu\u00e2n kh\u00f4ng ti\u1ebfn, cho k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh \u01b0\u1edbc h\u1eb9n. Ch\u00fang l\u1ea1i sai h\u1eb9n, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, c\u1ed1 gi\u1eef th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng. B\u1ed1n b\u00ean th\u00e0nh \u0111\u1ec1u r\u1eebng r\u1eadm um t\u00f9m, ba b\u1ec1 c\u00e1ch s\u00f4ng, b\u00ean trong l\u00e0m hai l\u1ea7n th\u00e0nh, hai l\u1ea7n l\u0169y, th\u1ebf r\u1ea5t b\u1ec1n v\u1eefng. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh : Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft theo \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ea7n l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 b\u1ee9c gi\u1eb7c, r\u1ed3i chia qu\u00e2n ra hai \u0111\u1ea1o th\u1ee7y, b\u1ed9, h\u1eb9n ng\u00e0y c\u00f9ng ti\u1ebfn. \u0110\u1ebfn h\u00f4m \u0111\u00e3 \u1ea5n \u0111\u1ecbnh, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng do chi l\u01b0u s\u00f4ng T\u1ea7m N\u1ea1p ti\u1ebfn v\u00e0o, Do\u00e3n U\u1ea9n do chi l\u01b0u s\u00f4ng V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)] ti\u1ebfn v\u00e0o, li\u1ec1n l\u00e0m 5 \u0111\u1ed3n. Gi\u1eb7c d\u1ef1a v\u00e0o r\u1eebng b\u1eafn ra. Qu\u00e2n ta t\u1ea3i nhi\u1ec1u \u0111\u1ea1i b\u00e1c \u0111\u00e1nh ph\u00e1 ; gi\u1eb7c b\u1ecb ch\u1ebft h\u01a1n tr\u0103m t\u00ean, m\u1ed9t n\u1eeda l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ; chi\u1ec1u \u0111\u1ebfn, gi\u1eb7c m\u1edbi l\u00f9i. Qu\u00e2n ta b\u1ecb ch\u1ebft 4 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0i ch\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi. H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn c\u0169ng mang v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1ebfn tai vua. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri v\u1ed1n l\u00e0 \u0111\u1ee9a d\u1ed1i tr\u00e1, tr\u01b0\u1edbc kia, th\u1ebf y\u1ebfu, xin h\u00f2a ; tr\u1eabm \u0111\u00e3 r\u00f5 c\u00e1i k\u1ebf ho\u00e3n binh c\u1ee7a ch\u00fang, ch\u1ec9 v\u00ec c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ed1 t\u00ecnh c\u1ea7u xin, n\u00ean ch\u01b0a n\u1ee1 \u0111\u1ed1c th\u00fac ti\u1ebfn qu\u00e2n, t\u1ea1m d\u1ee5 cho ph\u1ea3i ph\u00f2ng b\u1ecb nghi\u00eam ng\u1eb7t h\u01a1n, ch\u1edb \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111\u00e1nh l\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c, nay qu\u1ea3 kh\u00f4ng ngo\u00e0i \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a tr\u1eabm. Quan qu\u00e2n ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, c\u1ea3 ng\u00e0y h\u0103ng h\u00e1i \u0111\u00e1nh nhau d\u1eef d\u1ed9i v\u1edbi gi\u1eb7c, h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen th\u01b0\u1edfng\u201d. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia qu\u00e2n c\u00f4ng, k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9 ; L\u00e3nh binh H\u1ed3 H\u1eadu, Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 Qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u01a1 b\u1ecdn Tr\u1ea7n Kim, Nguy\u1ec5n H\u00f3a, \u0110o\u00e0n V\u0103n H\u1ecdc, \u0110o\u00e0n Th\u1ecd, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song, \u0110\u00e0o Tr\u00ed, L\u00ea Bi\u1ec3u, L\u00ea Th\u00fa, Ng\u00f4 T\u1ea5t Khoa, Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t S\u1ef1, L\u00ea V\u0129nh Th\u1ee9c, Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn, Nguy\u1ec5n H\u1eefu M\u1ef9, L\u00ea Vi\u00ean, Nguy\u1ec5n Do, Nguy\u1ec5n C\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n Hi\u00ean, V\u0169 Di Th\u00e1i, V\u0169 Du\u1ec7, B\u00f9i \u0110\u1ee9c, Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Th\u0103ng, H\u1ed3 L\u1ee5c, L\u00ea Thi, L\u00ea Ti\u1ebfn Ch\u00ed, Nguy\u1ec5n L\u1ea1i, Nguy\u1ec5n T\u00e2m, Ho\u00e0ng V\u0103n Th\u01b0 v\u00e0 T\u1ed1ng H\u1eefu H\u00f3a \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 ; H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9c Ph\u00f3 l\u00e3nh binh, v\u00e0 c\u1ea5p cho \u0110\u1ee9c T\u00fa 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c, Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Bi\u1ec1n binh d\u1ef1 tr\u1eadn \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 2.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, qu\u00e2n ta l\u1ea1i \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n l\u0169y \u1edf n\u01a1i y\u1ebfu h\u1ea1i tr\u00ean c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y, b\u1ed9 ; \u0111\u1ed1t r\u1eebng, ch\u1eb7t c\u00e2y, d\u1ea7n b\u1ee9c \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c m\u00e0 b\u1eafn, \u0111\u00e1nh. Ch\u00fang c\u0169ng ch\u1ed1ng c\u1ef1 v\u1edbi ta : s\u1ed1 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft c\u0169ng g\u1ea7n ngang nhau. B\u1ecdn Tri Ph\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n th\u1ea5y t\u01b0\u1edbng s\u0129 g\u1ea7n \u0111\u00e2y nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m \u0111au m\u00e0 binh d\u00f5ng c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1eabn ch\u01b0a t\u1ee5 t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, b\u00e8n l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u xin th\u00eam qu\u00e2n. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, quan qu\u00e2n 4.000 \u2013 5.000 ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, ti\u1ebfn l\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y, sao nhanh nh\u1eb9n s\u1eafc b\u00e9n th\u1ebf ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y, m\u00ea ho\u1eb7c c\u00e1i k\u1ebf c\u1ea7u h\u00f2a c\u1ee7a ch\u00fang, k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y ra ! Nay l\u1ea1i xin th\u00eam qu\u00e2n, h\u00e1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u00ednh vi\u1ec7c qu\u00e2n ch\u01b0a k\u1ef9, l\u00e0m h\u1ecfng s\u1ef1 c\u01a1 \u01b0 ? Tr\u1eabm li\u1ec7u t\u00ednh bi\u1ebft tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u00e1i bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh thu\u1ed9c Tr\u1ef1c k\u1ef3 c\u1ee7a Kinh \u0111i xu\u1ed1ng ph\u00eda Nam ; l\u1ea1i b\u1ed5 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u1ed5ng th\u1ed1ng vi\u1ec7c qu\u00e2n, nay mai \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ea3. V\u1ea3 l\u1ea1i, trong ph\u00e9p d\u1ee5ng binh kh\u00e9o m\u00e0 ch\u1eadm kh\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ee5ng m\u00e0 nhanh, b\u1ecf ch\u1ed7 b\u1ec1n ch\u1eb7t m\u00e0 \u0111\u00e1nh ch\u1ed7 n\u1ee9t r\u1ea1n, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u1ea7u c\u1ee7a k\u1ebf \u0111\u00e1nh t\u1ea5t th\u1eafng. Nay th\u1ebf gi\u1eb7c ng\u00e0y m\u1ed9t c\u00f9ng qu\u1eabn, n\u00ean nh\u00e2n l\u00fac qu\u00e2n ta \u0111\u01b0\u01a1ng kh\u1ecfe m\u1ea1nh, \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea3o n\u00e0y, t\u00ednh ngh\u0129 c\u00e1i k\u1ebf \u0111\u00e1nh v\u00e0o th\u00e0nh gi\u1eb7c, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam \u0111\u00e1nh \u00fap, ho\u1eb7c l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0y ng\u1ea7m \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00e1c, t\u00f9y ti\u1ec7n \u0111\u1eb7t ra th\u1ebf th\u1eafng, li\u1ec7u t\u00ednh th\u1ebf gi\u1eb7c \u0111\u1ecbnh ra k\u1ebf l\u1ea1, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh nhanh, cho ch\u00fang kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1ea1y kh\u00e1c. Ch\u1ea5t Tri d\u00f9 gian tr\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu v\u00ec t\u00ean Giun m\u00e0 c\u1ed1 gi\u1eef c\u00e1i c\u00f4 th\u00e0nh, t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1ef1 tr\u1ed1n lui tr\u01b0\u1edbc. C\u1ea7n kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ed3i h\u1ed3i tr\u00f4ng ng\u00f3ng, cho gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i, b\u1ecf ph\u00ed ng\u00e0y gi\u1edd c\u00f9ng gi\u1eef, th\u00ec th\u1ed5 d\u00e2n kh\u00f4ng kh\u1ecfi tr\u00f4ng th\u1ea5y th\u1ebf m\u00e0 sinh l\u00f2ng kh\u00e1c, ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn n\u1ed7i tro t\u00e0n l\u1ea1i b\u1ed1c ch\u00e1y, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng hay. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean t\u00ednh k\u1ef9 !\u201d.<\/p>\n<p>Sai trung s\u1ee9 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m ban \u00e1o r\u00e9t cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh \u1edf ph\u00eda t\u00e2y c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc, L\u1ea1i d\u1ee5 cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, h\u1ebft s\u1ee9c v\u00ec n\u01b0\u1edbc, kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1ee9c ph\u1eadn ph\u1ea3i l\u00e0m. Tr\u1eabm nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y, b\u1eadn l\u00f2ng kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u00e2n g\u1eb7p ti\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng, kh\u00ed l\u1ea1nh d\u1eef d\u1ed9i, tr\u1eabm \u0111\u00e3 sai may \u00e1o \u0111\u1ec3 ban c\u1ea5p cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u l\u1edbn nh\u1ecf r\u1ed3i. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i hai ng\u01b0\u1eddi t\u1eeb l\u00fac \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ch\u1eb3ng qu\u1ea3n gian kh\u1ed5, v\u1eabn th\u01b0\u1eddng t\u1ecf r\u00f5 c\u00f4ng lao. Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o nhung vua d\u00f9ng th\u00eau \u201c\u0111o\u00e0n long b\u00e1t b\u1ea3o\u201d, m\u00e0u thi\u00ean thanh ; Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o nhung vua d\u00f9ng, th\u00eau \u201c\u0111o\u00e0n long b\u00e1t b\u1ea3o\u201d, m\u00e0u quan l\u1ee5c, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd t\u1ed1t l\u00e0 cho \u00e1o c\u1eebu v\u00e0 c\u1edfi \u00e1o m\u1eb7c cho. V\u1ea3 l\u1ea1i, tr\u1eabm tuy kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u1ebfn t\u1eadn ch\u1ed7, nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh tr\u1eadn, tr\u1eabm v\u1eabn m\u1ed9t l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng l\u00e0 v\u1ea5t v\u1ea3, n\u00ean kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec3 t\u1ea5t h\u1ebft. Ch\u1ec9 mong ch\u00f3ng y\u00ean m\u1ed9t ng\u00e0y, t\u1ee9c l\u00e0 th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i lo m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng v\u1edbi qu\u00e2n d\u00e2n c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng c\u00e1i vui y\u00ean ngh\u1ec9. Nay th\u1ea5y t\u00e2u b\u1ecdn gi\u1eb7c lui gi\u1eef c\u00f4 th\u00e0nh, b\u00e8 l\u0169 \u0111\u1ebfn h\u01a1n v\u00e0i ngh\u00ecn, ng\u00e0y c\u00e0ng c\u00f9ng qu\u1eabn ; m\u00e0 qu\u00e2n ta \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 b\u1ee9c, c\u00e1ch l\u0169y gi\u1eb7c ch\u1ec9 h\u01a1n 20 tr\u01b0\u1ee3ng, kh\u00ed th\u1ebf gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng k\u00e9m, kh\u00f4ng d\u00e1m ra ch\u1ed1ng c\u1ef1, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i. Hi\u1ec7n nay T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5 m\u1edbi b\u1ed5 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa ch\u1eafc \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ed1c \u0111i\u1ec7u binh d\u00f5ng l\u1ee5c t\u1ee5c \u0111\u1ec1u h\u1ecdp. L\u1ea1i \u0111\u00e3 t\u01b0 l\u1ea5y bi\u1ec1n binh m\u1edbi \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf Nam H\u1ea1, cho \u0111i tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 ph\u00e1i th\u00eam t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sung v\u00e0o vi\u1ec7c sai ph\u00e1i d\u1eb9p gi\u1eb7c. M\u1ea1nh m\u1ebd, \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, th\u1ebf nh\u01b0 gi\u00f3 cu\u1ed1n, s\u1ea5m ran. C\u00e1i c\u00f4 th\u00e0nh nh\u1ecf m\u1ecdn \u1ea5y, h\u1eaft cho \u0111\u1ed5 \u0111i c\u00f2n c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec ! Hu\u1ed1ng chi b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i ch\u00e2n tay ru\u1ed9t th\u1ecbt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00fa \u00fd ; nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng, c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u1ed5 v\u0169 khuy\u1ebfn kh\u00edch kh\u00ed ph\u00e1ch c\u1ee7a qu\u00e2n l\u00ednh, h\u0103ng h\u00e1i ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc ; ho\u1eb7c l\u00e0m ra m\u01b0u l\u1ea1 quy\u1ebft th\u1eafng, ho\u1eb7c \u0111\u1ecbnh ra k\u1ebf m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng n\u00e0y ng\u1ea7m \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng kh\u00e1c, c\u1ed1t mong v\u1ea1n to\u00e0n t\u1ea5t th\u1eafng, m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh th\u00e0nh c\u00f4ng, s\u1edbm gi\u00e0y x\u00e9o, d\u1eb9p y\u00ean d\u1ea3i \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, b\u1eaft ch\u00e9m gi\u1eb7c Man l\u00e0m \u00e1n. Ch\u00fang d\u00f9 c\u00f3 qu\u00e2n ti\u1ebfp vi\u1ec7n, t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa \u0111\u1ebfn m\u1ecfi m\u1ec7t, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m g\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Tri Ph\u01b0\u01a1ng b\u1ed7ng m\u1eafc b\u1ec7nh. Vua ban cho v\u1ecb thu\u1ed1c vua d\u00f9ng. L\u1ea1i ngh\u0129 Do\u00e3n U\u1ea9n h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc \u0111\u00e3 l\u00e2u, c\u0169ng cho nh\u00e2n s\u00e2m.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n th\u1ebf, vua ph\u00ea b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y x\u01b0a, \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng hai n\u01b0\u1edbc h\u1eb9n nhau g\u1eb7p \u0111\u1ec3 \u0111\u00ednh \u01b0\u1edbc, th\u00ec ph\u1ea3i b\u00e3i vi\u1ec7c binh. V\u1ea3 l\u1ea1i, tr\u01b0\u1edbc kia b\u1ea3o h\u1eafn theo \u01b0\u1edbc gi\u1ea3ng h\u00f2a th\u00ec lui v\u1ec1 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n, h\u1eafn \u0111\u00e3 ch\u1eb3ng ch\u1ecbu v\u1ec1, trong \u1ea5y th\u1ef1c hay d\u1ed1i, th\u1eadt c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t. Hu\u1ed1ng chi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u1ea7u h\u00f2a, sau l\u1ea1i sinh s\u1ef1 \u0111\u1ebfn hai ba l\u1ea7n, ng\u00e0y nay c\u00e1c nguy\u00ean do \u1ea5y, to\u00e0n kh\u00f4ng nh\u1eafc \u0111\u1ebfn, l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, \u0111\u00f3 l\u00e0 hai. X\u00e9t ra, m\u1ed9t ti\u1ebfng v\u00e2ng d\u1ea1 c\u00f2n ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1eddi, m\u00e0 h\u00f2a th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbch kh\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1p l\u1ea1i, th\u1ebf th\u00ec l\u1ea1i c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, \u0111\u00f3 l\u00e0 ba. Vi\u1ec7c \u0111\u00e3 nh\u01b0 th\u1ebf, c\u1ea7n kh\u00f4ng th\u1ea5t c\u01a1 m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ed1c th\u1ec3, \u0111\u1ec3 b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n m\u00e3i, oai nh\u00e0 vua n\u1ed5i kh\u1eafp ph\u01b0\u01a1ng xa, r\u1ee3 ngo\u00e0i s\u1ee3 ph\u1ee5c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 h\u1ed1i v\u1ec1 sau th\u00ec m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Tr\u1ea7n Loan ch\u1ebft. \u0110i\u1ec7u b\u1ed5 : V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n Thanh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Cao B\u1eb1ng ; Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay cai qu\u1ea3n c\u01a1 \u0110\u1ecbnh man l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u00e2n l\u00e0m V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p D\u1ea7n. Vua ra ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh. C\u00f9ng ng\u00e0y \u1ea5y, v\u1ec1 cung. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, cung m\u1edbi s\u1eafp l\u00e0m xong, c\u00e1c quan xin l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y x\u01b0a, \u0111\u00e0i nh\u00e0 Chu d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac, cung n\u01b0\u1edbc L\u1ed7 d\u00e2ng l\u1eddi ca, n\u00eau Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t ch\u00fac m\u1eebng, l\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean th\u1ebf. Duy tr\u1eabm ch\u0103m lo ch\u00ednh th\u1ec3, tr\u1ecdng c\u1ea7n ki\u1ec7m, b\u1ecf xa x\u1ec9, trong kho\u1ea3ng vua t\u00f4i cha con, c\u1ea7n l\u1ea5y l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c th\u00f4ng c\u1ea3m, kh\u00f4ng mu\u1ed1n t\u00f4 \u0111i\u1ec3m v\u0103n hoa qu\u00e1\u201d. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, cho \u0111\u1eb7t th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u \u1edf cung m\u1edbi, vua ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn, c\u00e1c quan v\u00e0o ch\u1ea7u, mi\u1ec5n cho d\u00e2ng bi\u1ec3u. L\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd xong, cho quan v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 quan \u1edf tr\u1ef1c t\u1ec9nh, \u1ee7y vi\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u1ef1 m\u1ed9t ti\u1ec7c y\u1ebfn v\u00e0 cho\u00a0 h\u00e0 bao b\u1eb1ng g\u1ea5m. S\u1ebd th\u01b0\u1edfng cho quan qu\u00e2n \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c : gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c, v\u00f3c, nhi\u1ec5u, v\u1ea3i, l\u1ee5a c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho t\u1ea5t c\u1ea3 2.000 quan ti\u1ec1n, giao cho quan \u0111\u1ed5ng l\u00fd l\u00e0 b\u1ecdn T\u1ea1 Quang C\u1ef1, H\u00e0 Duy Phi\u00ean ph\u00e2n h\u1ea1ng chia c\u1ea5p. \u0110\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111i l\u1ea1i xem x\u00e9t, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c gia th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t c\u1ea5p. Ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i gi\u00e0 h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd tr\u0103m tu\u1ed5i \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft chi\u00eam b\u00e1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng c\u1ea3. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, s\u1edb t\u00e2u v\u1ec1 l\u00faa v\u1ee5 m\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a c\u1ee7a t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, Qu\u1ea3ng Y\u00ean v\u1eeba \u0111\u1ebfn, vua vui m\u1eebng, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y kh\u00e1nh th\u00e0nh cung m\u1edbi, ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin t\u1ed1t l\u00e0nh, ch\u00ednh h\u1ee3p \u0111\u00f4i c\u00e2u \u0111\u1ed1i vua l\u00e0m \u1edf tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda (Cung khuy\u1ebft nguy nga, \u1ef7 thi\u00ean \u0111\u1ed1i nam s\u01a1n chi th\u1ecd ; \u0110i\u1ec1n tr\u00f9 khuy\u1ebfn kh\u00f3a, bi\u1ebfn \u0111\u1ecba k\u1ef3 b\u1eafc l\u00fd chi ho\u00e0. Ngh\u0129a l\u00e0 : Cung \u0111i\u1ec7n nguy nga, cao s\u00e1nh n\u00fai non b\u1ec1n v\u1eefng ; Khuy\u00ean d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng, kh\u1eafp n\u01a1i vui h\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a). Tr\u1eabm xi\u1ebft bao m\u1eebng r\u1ee1, c\u00e0ng c\u1ed1 ti\u1ebfn tu, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn, c\u00f9ng v\u1edbi d\u00e2n c\u00f9ng vui\u201d.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 Binh ph\u00e1i c\u00e1c b\u1ea3o Ti\u1ec1n phong, Long v\u0169, H\u1ed5 oai, Th\u1ecb v\u1ec7, H\u1ed9 v\u1ec7, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, V\u0169 b\u1ecb, C\u1ea3nh t\u1ea5t chia nhau tr\u00f4ng coi cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, ba th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>Cung m\u1edbi m\u1edbi l\u00e0m xong, vua th\u01b0\u1eddng r\u01b0\u1edbc T\u1eeb cung ra ch\u01a1i.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u th\u1ef1 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, th\u1ef1 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh, quy\u1ec1n L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Ph\u1ee5ng, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ho\u00e0ng L\u00fd v\u1ec1 Kinh, theo ban th\u1ee9 ch\u00fac m\u1eebng, v\u00ec s\u1eafp l\u00e0m l\u1ec5 l\u1edbn v\u1ec1 vi\u1ec7c ti\u1ebfn t\u00f4n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh chi l\u0129nh v\u00e0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111i tu\u1ea7n ki\u1ec3m, thanh tra c\u1ee7a N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 c\u00e1c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 l\u00e0 n\u01a1i t\u1ee5 h\u1ed9i c\u1ee7a c\u1ea3i, \u0110\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5, N\u1ed9i t\u1ea1o, \u0110\u1ed1c c\u00f4ng \u1edf V\u0169 kh\u1ed1, c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 l\u00e0m ra v\u1eadt h\u1ea1ng, ch\u1ee9c v\u1ee5 tuy kh\u00e1c, nh\u01b0ng s\u1ef1 th\u1ec3 c\u0169ng li\u00ean quan. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh : N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 N\u1ed9i v\u1ee5 \u0110\u1ed1c c\u00f4ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1ed1n nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng thu chi (N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 13, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt vua d\u00f9ng, cho N\u1ed9i c\u00e1c, Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 x\u00e9t xem ; ngo\u00e0i ra c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng thu chi, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 \u0111\u1ebfn n\u01a1i xem x\u00e9t. \u0110\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 18, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, l\u1ea5y b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0m 4 nha, ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt may, th\u00eau \u1edf c\u00f4ng s\u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 chi ra, \u0111\u1ec1u do ph\u00e1i vi\u00ean 4 nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5, V\u0169 kh\u1ed1 c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf). \u0110\u1ed1c c\u00f4ng V\u0169 kh\u1ed1 th\u00ec c\u00f3 b\u1ed9 C\u00f4ng, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t (N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 hai, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng V\u0169 kh\u1ed1, do b\u1ed9 C\u00f4ng, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi 5 ng\u00e0y 1 l\u1ea7n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc xem x\u00e9t, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 ch\u1eadm, chi qu\u00e1, \u0103n b\u1edbt th\u00ec h\u1eb7c). N\u1ed9i t\u1ea1o, \u0110\u1ed1c c\u00f4ng th\u00ec c\u00f3 Th\u1ecb v\u1ec7 (N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 hai, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng N\u1ed9i t\u1ea1o, do qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 ho\u1eb7c th\u1ecb v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng m\u1ed7i v\u1ec7 1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc xem x\u00e9t, n\u1ebfu c\u00f3 c\u00e1c t\u00ecnh t\u1ec7 \u0111\u1ec3 ch\u1eadm, b\u1ecf vi\u1ec7c, chi qu\u00e1 v\u00e0 \u0103n b\u1edbt th\u00ec c\u1ee9 th\u1ef1c nghi\u1ec7m h\u1eb7c) \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t \u0111i tu\u1ea7n ki\u1ec3m. V\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t ra quy ch\u1ebf, k\u1ec3 \u0111\u00e3 k\u1ef9 v\u00e0 \u0111\u1ee7 l\u1eafm. Duy l\u00e2u ng\u00e0y sinh l\u01b0\u1eddi nh\u00e1c, b\u1ecf b\u1ec5 c\u0169ng c\u00f3, thi\u1ebfu s\u00f3t c\u0169ng c\u00f3, ngay nh\u01b0 vi\u1ec7c N\u1ed9i t\u1ea1o l\u00e0m kim b\u00e0i \u0111\u00e3 n\u0103m s\u00e1u n\u0103m, v\u1eabn c\u1ee9 b\u1ecf qua ; \u0111\u1ebfn khi s\u1ee9c h\u1ecfi, th\u00ec t\u1ea1i b\u1ecdn th\u1ee3 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 b\u1ecf qu\u00ean, m\u00e0 N\u1ed9i v\u1ee5 v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m c\u0169ng l\u1edd m\u1edd kh\u00f4ng bi\u1ebft ! Suy m\u1ed9t vi\u1ec7c \u1ea5y, th\u00ec vi\u1ec7c kh\u00e1c kh\u00f4ng h\u1ecfi c\u0169ng bi\u1ebft. X\u00e9t \u0111\u1ebfn duy\u00ean c\u1edb, ch\u1ec9 v\u00ec b\u1ed1n nha ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i thay \u0111\u1ed5i lu\u00f4n lu\u00f4n, nh\u00e2n th\u1ebf t\u1ef1 ngh\u0129 cho l\u00e0 c\u1ea9u th\u1ea3, kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u1ee7a c\u00f4ng trong kho, v\u1eeba v\u00e0o c\u1eeda kho, t\u1ecf ngay c\u00e1i \u00fd ch\u00ed c\u00f2n nh\u1eadm ch\u1ee9c \u201c5 ng\u00e0y\u201d((1) Do \u0111i\u1ec3n \u201cng\u0169 nh\u1eadt kinh tri\u1ec7u\u201d \u1edf \u0111\u1eddi H\u00e1n. \u00fd n\u00f3i l\u00e0m quan kinh tri\u1ec7u ch\u1ec9 c\u00f2n 5 ng\u00e0y n\u1eefa th\u00ec c\u00f3 th\u00ec gi\u1edd \u0111\u00e2u m\u00e0 x\u1eed \u00e1n hay x\u00e9t vi\u1ec7c ?1), c\u00e1i vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m th\u00ec b\u1ea3o l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1i tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u1ea7n x\u00e9t \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc sau ; c\u00e1i vi\u1ec7c ch\u01b0a xong th\u00ec b\u1ea3o h\u00e3y \u0111\u1ee3i ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1i sau, kh\u00f4ng c\u1ea7n x\u00e9t \u0111\u1ebfn g\u1ed1c ng\u1ecdn. C\u00f2n c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111i tu\u1ea7n tra (N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 theo l\u1ec7 c\u00f3 ph\u00e1i \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 tra x\u00e9t) ho\u1eb7c cho l\u00e0 vi\u1ec7c \u1ea5y c\u00f3 nha chuy\u00ean tr\u00e1ch, kh\u00f4ng ch\u1ecbu h\u1ebft l\u00f2ng xem x\u00e9t ; ho\u1eb7c cho l\u00e0 sung l\u00e0m ph\u00e1i vi\u00ean nh\u1ea5t th\u1eddi, kh\u00f4ng ch\u1ecbu truy tra ngo\u00e0i h\u1ea1n). Cho n\u00ean \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u00f3 h\u1eb3n l\u00e0m xong hay kh\u00f4ng ? C\u1ee7a kho c\u00f3 thi\u1ebfu th\u1ed1n hay kh\u00f4ng ? \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00eau ra ! Th\u1ebf l\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 c\u00e1i t\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m h\u1ea1ch m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ef1c. L\u1ea1i nh\u01b0 \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 th\u00ec \u0111\u1ed1c c\u00f4ng l\u00e0m \u0111\u01a1n l\u0129nh v\u00e0ng b\u1ea1c k\u1ec3 \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn tr\u0103m, ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ed5 \u0111\u00e3 ti\u00eau, \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 th\u00ec th\u1ee3 t\u1ea1m l\u0129nh l\u00e1 v\u00e0ng \u0111\u1ebfn v\u00e0i ch\u1ee5c v\u1ea1n, ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u01a1n th\u1ef1c, m\u00e0 ph\u00e1i vi\u00ean thanh tra kh\u00f4ng t\u1eebng h\u1ea1ch \u0111\u1ebfn. N\u1ebfu b\u1ea3o ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ed5 \u0111\u00e3 ti\u00eau, ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f2n th\u1ef1c, th\u00ec s\u1ed1 g\u1ecdi l\u00e0 c\u00f2n th\u1ef1c \u1ea5y \u0111\u1ec3 \u1edf \u0111\u00e2u ? V\u1eady ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh, \u0111\u1ec3 l\u1ea5p l\u1ed7 h\u1ed5ng t\u1ec7 h\u1ea1i !\u201d. B\u00e8n giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 C\u00f4ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n \u0111\u1ecbnh. Hai b\u1ed9 n\u00e0y \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cN\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 v\u00e0 c\u00e1c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m \u0111\u1ec3 x\u00e9t s\u1ef1 th\u1ef1c, l\u1ea1i c\u00f3 quan thanh tra \u0111\u1ec3 x\u00e9t h\u1ea1ch ra ; duy l\u00e2u ng\u00e0y sinh nh\u00e1c, trong \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ec7. V\u1eady xin tham kh\u1ea3o l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh :<\/p>\n<p>M\u1ed9t l\u00e0 k\u1ef3 h\u1ea1n l\u00e0m \u0111\u01a1n chi l\u0129nh \u0111\u1ed3 v\u1eadt trong kho. (Ph\u00e0m l\u00e0m vi\u1ec7c s\u1eeda sang, c\u00f4ng t\u00e1c c\u00e1c s\u1edf, b\u1ed9 C\u00f4ng c\u1ee9 ng\u00e0y xong c\u00f4ng vi\u1ec7c, t\u01b0 sang cho N\u1ed9i v\u1ee5, V\u0169 kh\u1ed1 bi\u1ebft, nh\u01b0ng k\u1ef3 h\u1ea1n, k\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ngay t\u1eeb ng\u00e0y b\u00e1o xong c\u00f4ng vi\u1ec7c. C\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00ec h\u1ea1n 3 th\u00e1ng, c\u00f4ng tr\u00ecnh to t\u00e1t th\u00ec h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, ph\u00e0m t\u1ea1m l\u0129nh, v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u l\u00e0m \u0111\u01a1n th\u1ef1c l\u0129nh. C\u00f2n c\u00e1c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng, c\u0169ng t\u00ednh h\u1ea1n trong 3 th\u00e1ng, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y l\u0129nh v\u1eadt h\u1ea1ng, l\u00e0m \u0111\u01a1n th\u1ef1c l\u0129nh k\u00ea v\u00e0o s\u1ed5 \u0111\u1ec3 kh\u1ea5u tr\u1eeb. N\u1ebfu khi c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m, m\u00e0 vi\u1ec7c th\u1ef1c l\u00e0 phi\u1ec1n ph\u1ee9c, ch\u01b0a th\u1ec3 trong 3 th\u00e1ng l\u00e0m xong th\u00ec \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u1ebft h\u1ea1n, \u0111em c\u1ea3 s\u1ed1 t\u1ea1m l\u0129nh tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 l\u00e0m v\u00e0 ch\u01b0a l\u00e0m l\u00e0 bao nhi\u00eau, ghi khai r\u00f5 r\u00e0ng, do vi\u00ean gi\u00e1m l\u00e2m ph\u00ea l\u00e0m b\u1eb1ng, tr\u00ecnh v\u1edbi h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi xem x\u00e9t c\u1ee9 th\u1ef1c v\u00e0o s\u1ed5. \u0110\u1ebfn h\u1ea1n sau, n\u1ebfu v\u1eabn ch\u01b0a xong, c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf, ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ebft \u0111\u01a1n, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 \u0111\u1ebfn 3 h\u1ea1n. N\u1ebfu qu\u00e1 3 h\u1ea1n ch\u01b0a l\u00e0m th\u1ef1c \u0111\u01a1n, khi x\u00e9t ra t\u00ecnh t\u1ec7 thi\u1ebfu th\u1ed1n hay m\u1ea1o l\u0129nh, do vi\u00ean gi\u1eef kho chuy\u1ec3n t\u01b0\u1eddng vi\u00ean gi\u00e1m l\u00e2m c\u1ee9 th\u1ef1c h\u1eb7c t\u00e2u, ch\u1edd Ch\u1ec9 tr\u1ecb t\u1ed9i).<\/p>\n<p>Hai l\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m. (C\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i l\u00e0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m, xin cho \u0111\u1ee7 3 th\u00e1ng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i. \u1edf ph\u1ee7 kh\u1ed1 th\u00ec do vi\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng h\u1eb1ng ng\u00e0y \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu v\u1eadt h\u1ea1ng chi thu v\u00e0 v\u1eadt h\u1ea1ng l\u0129nh ra \u0111\u1ec3 l\u00e0m, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o s\u1ed5. C\u00f2n V\u0169 kh\u1ed1, N\u1ed9i t\u1ea1o, \u0110\u1ed1c c\u00f4ng th\u00ec do vi\u00ean tu\u1ea7n ki\u1ec3m c\u1ee9 5 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n, theo v\u1eadt h\u1ea1ng l\u0129nh \u0111\u1ec3 l\u00e0m, c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00e3 l\u00e0m xong v\u00e0 c\u00e1i g\u00ec ch\u01b0a l\u00e0m xong c\u0169ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o s\u1ed5. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y thay \u0111\u1ed5i, th\u00ec \u0111em c\u00e1i kho\u1ea3n ch\u01b0a l\u00e0m xong, s\u1ebd l\u00e0m bi\u00ean b\u1ea3n, c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ed1 ghi ng\u00e0y l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, giao cho ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u1ee3t sau \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng tra x\u00e9t ; ph\u00e1i vi\u00ean l\u01b0\u1ee3t sau c\u0169ng l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf. N\u1ebfu c\u00f3 qu\u00e1 h\u1ea1n v\u00e0 c\u00e1c t\u00ecnh tr\u1ea1ng thi\u1ebfu th\u1ed1n, m\u1ea1o l\u0129nh, che gi\u1ea5u, th\u00ec do ph\u00e1i vi\u00ean l\u01b0\u1ee3t \u1ea5y n\u00eau ra h\u1eb7c t\u00e2u.<\/p>\n<p>Ba l\u00e0 ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh thanh tra. (H\u1ec5 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thanh tra, ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1ed5 ti\u00eau, so s\u00e1nh th\u1ea5y h\u1ee3p, \u0111em v\u00e0o v\u1eadt h\u1ea1ng chi ti\u00eau ; hi\u1ec7n c\u00f2n ch\u1ee9a trong kho, \u0111em v\u00e0o v\u1eadt h\u1ea1ng hi\u1ec7n c\u00f2n. Duy \u0111\u00e3 chi ra, c\u00f3 \u0111\u1ee7 \u0111\u01a1n l\u0129nh, m\u00e0 v\u1eabn ch\u01b0a b\u00e1o l\u00e0 xong vi\u1ec7c, ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ed5 ti\u00eau, \u0111em v\u00e0o h\u1ea1ng chi ti\u00eau ch\u01b0a xong. C\u00f2n nh\u01b0 c\u00e1c s\u1edf \u0110\u1ed1c c\u00f4ng l\u0129nh v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 v\u1eadt, ho\u1eb7c ch\u01b0a qu\u00e1 m\u1ed9t h\u1ea1n khai ti\u00eau, ho\u1eb7c c\u00f4ng tr\u00ecnh kh\u00f3 kh\u0103n, \u0111\u00e3 qu\u00e1 m\u1ed9t h\u1ea1n, ch\u01b0a th\u1ec3 khai ti\u00eau, nh\u01b0ng ch\u01b0a \u0111\u1ebfn ba h\u1ea1n, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 \u0111\u01a1n t\u1ea1m l\u0129nh, x\u00e9t xem x\u00e1c th\u1ef1c, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em v\u00e0o h\u1ea1ng chi ti\u00eau ch\u01b0a xong, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 hi\u1ec7n c\u00f2n. L\u1ea1i nh\u01b0 h\u1ed3 s\u01a1 \u0111\u1ec3 l\u01b0u c\u1ee7a ph\u00e1i vi\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tu\u1ea7n ki\u1ec3m, th\u00ec do ph\u00e1i vi\u00ean thanh tra ph\u1ea3i tra x\u00e9t ph\u1ea7n vi\u1ec7c h\u1eb1ng th\u00e1ng. Vi\u00ean n\u00e0o ph\u1ea7n vi\u1ec7c h\u1eb1ng th\u00e1ng ghi khai v\u1eadt h\u1ea1ng thu chi kh\u00f4ng thi\u1ebfu s\u00f3t, khi x\u00e9t kh\u00f4ng thi\u1ebfu th\u1ed1n, ph\u00f9 m\u1ea1o, v\u00e0 gi\u1ea5y t\u1edd qu\u00e1 h\u1ea1n m\u00e0 bi\u1ebft x\u00e9t ra t\u00e2u h\u1eb7c, th\u00ec cho l\u00e0 h\u1ea1ng ch\u0103m ch\u1ec9. Vi\u00ean n\u00e0o trong ph\u1ea7n th\u00e1ng ghi khai thi\u1ebfu s\u00f3t ch\u1ec9 m\u1ed9t v\u00e0i kho\u1ea3n, m\u00e0 x\u00e9t kh\u00f4ng qu\u00e1 h\u1ea1n, thi\u1ebfu th\u1ed1n, ho\u1eb7c c\u00f3 qu\u00e1 h\u1ea1n thi\u1ebfu th\u1ed1n m\u00e0 bi\u1ebft ph\u00e1t hi\u1ec7n ra, th\u00ec cho l\u00e0 h\u1ea1ng v\u1eeba. Vi\u00ean n\u00e0o trong ph\u1ea7n th\u00e1ng ghi khai thi\u1ebfu s\u00f3t t\u1eeb ba kho\u1ea3n tr\u1edf l\u00ean, v\u00e0 tuy ch\u1ec9 m\u1ed9t hai kho\u1ea3n m\u00e0 x\u00e9t ra c\u00f3 c\u00e1c t\u1ec7 thi\u1ebfu th\u1ed1n, ph\u00f9 m\u1ea1o, gi\u1ea5y t\u1edd qu\u00e1 h\u1ea1n, kh\u00f4ng h\u1ec1 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec cho l\u00e0 h\u1ea1ng l\u01b0\u1eddi. H\u1ea1ng ch\u0103m ch\u1ec9 : \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 ; h\u1ea1ng v\u1eeba : kh\u00f4ng n\u00ean th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t ; h\u1ea1ng k\u00e9m : so s\u00e1nh chi\u1ebfu lu\u1eadt so\u00e1t v\u0103n b\u00e0i m\u00e0 ngh\u1ecb t\u1ed9i, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t). Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec c\u00f2n li\u00ean quan r\u00e0ng bu\u1ed9c l\u1eabn nhau, m\u1edbi gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng sinh t\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Vua chu\u1ea9n cho theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh, \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p><a>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng b\u1ecb \u1ed1m. Chu\u1ea9n cho \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Kh\u00e1nh H\u00f2a l\u00e0 L\u00ea Nguy t\u1ea1m sung Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf An Giang, Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 \u0110\u1ed7 Ti\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf Kh\u00e1nh H\u00f2a ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Trung v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Vi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/a><\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long \u2013 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111\u1ebfn Tr\u1ea5n T\u00e2y, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, tham bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c ; quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng chuy\u1ec3n \u0111i V\u0129nh Long [V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)], h\u1ee3p c\u00f9ng L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0111\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p ; L\u00e3nh binh L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd c\u0169ng \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh d\u00e2ng s\u1edb th\u0103m s\u1ee9c kh\u1ecfe, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cBinh l\u00ednh trong h\u1ea1t ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n hay tr\u1ed1n tr\u00e1nh, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u v\u00ec xa qu\u00ea nh\u00e0, \u0103n m\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! T\u1eeb nay, ph\u00e1i l\u00ednh \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n v\u00e0 \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, xin li\u1ec7u th\u00eam cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng binh l\u00ednh c\u00e1c h\u1ea1t h\u1eb1ng th\u00e1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ti\u1ec1n 5 ti\u1ec1n, g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng. Khi c\u00f3 chia ban, th\u00ec theo l\u1ec7, m\u1ed7i th\u00e1ng c\u1ea5p g\u1ea1o 1 ph\u01b0\u01a1ng ; khi c\u00f3 ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n v\u00e0 sai ph\u00e1i vi\u1ec7c qu\u00e2n th\u00ec h\u1eb1ng th\u00e1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n g\u1ea1o nh\u01b0 nhau, \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh. N\u1ebfu bi\u1ec1n binh \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p th\u00eam ngo\u00e0i l\u1ec7, th\u00ec l\u00ednh \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n h\u1ea1t kh\u00e1c s\u1ebd ra sao ? Xin theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m. Vua theo.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c d\u1ea1y th\u01a1, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cHai s\u00e1ch V\u1eadn ph\u1ee7 v\u00e0 T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n c\u00f9ng l\u00e0m ra v\u1ec1 \u0111\u1eddi Khang Hy, m\u00e0 trong \u0111\u00f3 [c\u00f3 t\u00e0i li\u1ec7u], s\u00e1ch n\u00e0y b\u1ecf, s\u00e1ch kia l\u1ea5y, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, \u00e2m ngh\u0129a c\u0169ng kh\u00e1c nhau, l\u00e0 t\u1ea1i sao th\u1ebf ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cHai s\u00e1ch \u1ea5y l\u00e0m ra, c\u00f3 s\u00e1ch l\u00e0m xong tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 s\u00e1ch l\u00e0m xong sau, m\u00e0 l\u00e0m ra kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ef1 tay m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, cho n\u00ean c\u00f3 s\u1ef1 kh\u00f4ng \u0103n kh\u1edbp \u1ea5y\u201d. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i, nh\u00e2n h\u1ecfi : \u201cTrong t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00f3 l\u00e0m ch\u01a1i hai b\u00e0i \u0111\u1ec1 \u1edf V\u1eadn ph\u1ee7 v\u00e0 T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, ch\u1ed7 chua kh\u00e1 r\u00f5 r\u00e0ng, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 t\u1eebng xem x\u00e9t ch\u01b0a ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 chua \u1edf hai b\u00e0i th\u01a1, ph\u00e0m x\u01b0a nay h\u1ecdc v\u1ea7n, h\u1ecdc ch\u1eef, g\u1ed1c ng\u1ecdn k\u0129 hay d\u1ed1i, h\u1ebft th\u1ea3y chua r\u00f5 ; b\u1ecdn t\u00f4i hai ba l\u1ea7n k\u00ea c\u1ee9u, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ph\u00f9 h\u1ee3p\u201d. (Xem t\u1eadp V\u0103n th\u01b0 vua l\u00e0m). L\u1ea1i s\u1eafc cho c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean \u0111ang h\u1ed9i l\u00e0m t\u1eadp V\u0103n quy n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng xem x\u00e9t v\u00e0 ch\u00f3ng xong s\u00e1ch, \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1edd b\u1ebfn cho k\u1ebb h\u1eadu h\u1ecdc th\u00ec b\u1ed5 \u00edch nhi\u1ec1u l\u1eafm.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00f9i, l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn t\u00f4n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, con tr\u01b0\u1edfng v\u1ee3 th\u1ee9 ho\u00e0ng t\u1eed An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o sinh con, cho \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u01afng Ph\u01b0\u1edbc, \u1eb5m v\u00e0o h\u1ea7u trong cung T\u1eeb Th\u1ecd, cho nu\u00f4i n\u1ea5ng \u1edf trong cung, th\u01b0\u1edfng cho r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Khi \u1ea5y T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ed3ng thanh ch\u00fac m\u1eebng, m\u1edbi sai b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u0129 so\u1ea1n nghi th\u1ee9c, tr\u01b0\u1edbc k\u00ednh c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan k\u00ednh d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0ng, l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn t\u00f4n. (Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, tr\u00ean k\u1ef3 \u0111\u00e0i treo c\u1edd v\u00e0ng v\u00e0 c\u1edd kh\u00e1nh h\u1ef7 c\u00e1c m\u00e0u).<\/p>\n<p>Vua t\u1ef1 l\u00e0m s\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4i nghe : c\u00f3 \u0111\u1ee9c s\u00e1ng l\u00e0nh, ch\u1eafc h\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc ; m\u1ec7nh t\u1ed1t t\u1eeb tr\u1eddi ban cho, m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfe m\u1ea1nh, con ch\u00e1u g\u1eb7p l\u00e0nh. Duy c\u00f3 tr\u00f4ng th\u1ea5y ch\u1eaft ch\u00fat m\u1ed9t nh\u00e0, t\u1eeb x\u01b0a \u00edt c\u00f3 ; n\u00ean kh\u1eafc s\u00e1ch v\u00e0ng n\u00eau b\u1eadt, t\u1ecf hi\u1ebfu t\u00f4n th\u00e2n ; ch\u00ednh l\u00e0 \u1edf ng\u00e0y nay \u0111\u1ea5y. K\u00ednh ngh\u0129 : ng\u00e0i Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ((1), (2) \u0110\u1ec1u l\u00e0 ch\u1ec9 Tr\u1ea7n Th\u1ecb \u0110ang, b\u00e0 n\u1ed9i c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.1) <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tr%E1%BA%A7n_Th%E1%BB%8B_%C4%90ang\">Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu<\/a> (2), ngang h\u00e0ng v\u1edbi b\u1eadc s\u00e1ng su\u1ed1t tr\u01b0\u1edbc, m\u1edf mang cho k\u1ebb hi\u1ec1n minh sau. Gi\u00fap non s\u00f4ng nh\u1ea5t th\u1ed1ng tr\u1ecb b\u00ecnh, m\u1edf n\u1ec1n phong h\u00f3a ; nh\u1edd v\u0103n v\u1eadt ba tri\u1ec1u r\u1ed9ng r\u00e3i, v\u1eadn m\u1ec7nh d\u00e0i l\u00e2u. D\u1ea1y b\u1ea3o h\u1eb1ng ng\u00e0y, \u0111em \u0111i\u1ec1u k\u1ebf thu\u1eadt khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i tr\u1ebb ; tr\u1eddi ban Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t, c\u00f3 \u0111i\u1ec1m hay \u0111\u1ec3 m\u1edf n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. Th\u01b0 s\u00f4ng L\u1ea1c m\u1edf n\u0103m Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh, th\u1ec1m c\u1ecf l\u1ea1 ti\u1ebfn mu\u00f4n tu\u1ed5i th\u1ecd. Tu\u1ed5i g\u1ea7n t\u00e1m ch\u1ee5c, m\u1eebng nay \u0111\u00f4ng \u0111\u1ee7 n\u0103m \u0111\u1eddi ; \u0111\u1ea1o tr\u1eddi r\u1ea5t c\u00f4ng, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c chia ch\u00e2u ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng, mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng ch\u00fac t\u1ee5ng, t\u00e1m c\u00f5i vui m\u1eebng. \u0110\u1eb7t ra l\u1ec5 l\u1edbn t\u01b0ng b\u1eebng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u01a1n hu\u1ec7 ; t\u00f4n hi\u1ec7u theo nh\u01b0 c\u1ed5 \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 r\u00f5 c\u00f4ng to. Xin \u0111em c\u00e1c quan d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0ng t\u1ea5n t\u00f4n l\u00e0 : Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu. C\u00fai ngh\u0129 : Soi s\u00e1ng h\u1ee3p l\u1ebd tr\u1eddi, thu\u1eadn tr\u1eddi s\u00e1nh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea5t. Cao s\u00e1ng l\u00e2u d\u00e0i m\u00e3i m\u00e3i, bao h\u00e0m d\u00e0y r\u1ed9ng kh\u00f4ng c\u00f9ng ; \u0111\u1ee9c t\u1ed1t t\u1ecf kh\u1eafp trong ngo\u00e0i, mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3i l\u00f2ng vui v\u1ebb. M\u1edbm nu\u00f4i \u0111\u1ebfn c\u1ea3 ch\u1eaft chiu, \u0111\u1ec1u d\u00e2ng l\u1eddi ch\u00fac c\u1eedu nh\u01b0 ((1) C\u1eedu nh\u01b0 : l\u1eddi ch\u00fac t\u1ee5ng \u1edf th\u01a1 \u201cThi\u00ean b\u1ea3o \u0111\u1ecbnh nh\u0129\u201d. Kinh Thi c\u00f3 9 ch\u1eef nh\u01b0 : nh\u01b0 s\u01a1n, nh\u01b0 ph\u1ee5, nh\u01b0 c\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0 l\u0103ng, nh\u01b0 xuy\u00ean chi ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ed, nh\u01b0 nguy\u1ec7t chi h\u1eb1ng, nh\u01b0 nh\u1eadt chi th\u0103ng, nh\u01b0 Nam s\u01a1n chi th\u1ecd, nh\u01b0 t\u00f9ng b\u00e1ch chi m\u1eadu.1)\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, c\u00f3 t\u1edd bi\u1ec3u d\u00e2ng m\u1eebng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i th\u1ecd tr\u0103m tu\u1ed5i, d\u00e2n h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh, v\u1eeba \u0111\u1ebfn, vua r\u1ea5t khen, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y h\u00f4m nay l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n xong, b\u1ed7ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1m ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng l\u00e2u, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh !\u201d. Sai b\u1ed9 L\u1ec5 theo b\u1eadc h\u1eadu n\u00eau th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m \u201cnh\u00e2n th\u1ee5y\u201d. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, \u0111\u1eb7t nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i H\u00f2a, vua ng\u1ef1 tri\u1ec1u nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, ban \u00e2n chi\u1ebfu cho trong Kinh ngo\u00e0i c\u00e1c tr\u1ea5n.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm ngh\u0129 : g\u00f3p l\u00e0nh t\u1ea5t h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee9c d\u00e0y nh\u01b0 \u0111\u1ea5t gi\u00fap cho mu\u00f4n v\u1eadt sinh th\u00e0nh ; t\u00edch Ph\u01b0\u1edbc ban cho d\u00e2n, khu\u00f4n ph\u00e9p nh\u00e0 vua t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng th\u1ee9 b\u1eadc. V\u00ec bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t, d\u1ea1y \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu th\u00ec ph\u1ea3i t\u00f4n b\u1eadc th\u00e2n ; m\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea1 th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, ban Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng l\u00f2ng \u01a1n hu\u1ec7. K\u00ednh ngh\u0129 : ng\u00e0i Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, soi s\u00e1ng h\u1ee3p l\u1ebd tr\u1eddi, thu\u1eadn tr\u1eddi s\u00e1nh \u0111\u1ea1o \u0111\u1ea5t. Gi\u00fap vua d\u1ef1ng nghi\u1ec7p, phong h\u00f3a tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb v\u1ee3 ch\u1ed3ng ; m\u1edf v\u1eadn tr\u1ecb b\u00ecnh, m\u01b0u xa \u0111\u1ec3 cho con ch\u00e1u. Nghi bi\u1ec3u l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho thi\u00ean h\u1ea1, Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch ban kh\u1eafp c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. Tr\u1eabm, h\u01b0\u1edfng nghi\u1ec7p l\u1edbn c\u1ee7a \u00f4ng, v\u00e2ng l\u1eddi b\u00e0 d\u1ea1y, t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u0111\u00e3 l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 cho ph\u1ee5c ch\u1ee9c, tha thu\u1ebf, ho\u00e3n vi\u1ec7c binh, c\u00f4ng b\u1eb1ng x\u00e9t ki\u1ec7n, r\u1ed9ng ban \u01a1n hu\u1ec7 cho kh\u1eafp mu\u00f4n d\u00e2n. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u00f2ng nh\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng, t\u00edch Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u. Nh\u1edd tr\u1eddi l\u1ea1i \u0111o\u00e1i th\u01b0\u01a1ng, ban cho nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc ; tu\u1ed5i ti\u00ean g\u1ea7n t\u00e1m ch\u1ee5c, d\u01b0\u1edbi c\u00f3 ch\u00e1u n\u0103m \u0111\u1eddi ; ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng, c\u00f5i \u0111\u1eddi h\u1ee3p Ph\u01b0\u1edbc. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u00edt th\u1ea5y ch\u00e9p \u1edf s\u1eed s\u00e1ch. Kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u n\u1ee9c l\u00f2ng vui. Th\u1ef1c l\u00e0 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch r\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u00e0 ph\u00e1t nhanh \u0111\u1ebfn nay. K\u00ednh nh\u1edd Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ta : Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c r\u1ea5t to, \u0111\u1ec3 con ch\u00e1u c\u00e0ng th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng. S\u1ed1ng l\u00e2u t\u00e1m ngh\u00ecn tu\u1ed5i nh\u01b0 c\u00e2y \u0111\u1ea1i xu\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m r\u1ea5t nhi\u1ec1u ; ng\u00f4i b\u00e1u trong ch\u00edn tr\u00f9, ch\u1ee9ng t\u1ecf l\u00e0 ng\u00f4i cao qu\u00fd. Nay x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, l\u00e0m theo ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng n\u00e0y, k\u00ednh c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng hai, th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan k\u00ednh d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0ng gia t\u00f4n huy hi\u1ec7u, l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f4ng to t\u1eeb \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0 \u0111\u1ec3 vui sum h\u1ecdp c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Nh\u1edd b\u00f3ng r\u1ef1c r\u1ee1 m\u00e0 vui m\u1eebng, \u0111\u1ec3 s\u1eed s\u00e1ch t\u0103ng th\u00eam v\u1ebb \u0111\u1eb9p ; v\u00e2ng m\u1ec7nh T\u1eeb cung \u0111\u1ec3 ban Ph\u01b0\u1edbc, cho c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edb \u01a1n. V\u1eady c\u00f3 ban \u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 21 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(- \u201cC\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t xa g\u1ea7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cTh\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, con g\u00e1i vua, em g\u00e1i vua \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u1edf Kinh t\u1eeb ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m, c\u00f9ng l\u00e0 quy\u1ec1n tu\u1ea7n ph\u1ee7, quy\u1ec1n ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf ngo\u00e0i v\u1ec1 Kinh ch\u1ea7u m\u1eebng kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cHo\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c quan \u1edf Kinh, v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00e0 quy\u1ec1n tu\u1ea7n ph\u1ee7, quy\u1ec1n ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf ngo\u00e0i v\u1ec1 Kinh ch\u1ea7u m\u1eebng kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban y\u1ebfn m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cHo\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 phong t\u01b0\u1edbc, c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc, trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t, quan \u1edf ngo\u00e0i Kinh v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, v\u00f5 t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, d\u01b0\u1edbi t\u00ean hi\u1ec7u kh\u00f4ng ghi b\u1ecb gi\u00e1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c quan vi\u00ean \u1edf ngo\u00e0i Kinh, tr\u1eeb ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u1ea5p v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 ph\u00e1i vi\u00ean v\u1ec1 Kinh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u01a1n, v\u0103n ng\u0169, l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m v\u00e0 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, v\u00f5 t\u1eeb ng\u0169 l\u1ee5c ph\u1ea9m, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng, ngo\u00e0i ra nh\u01b0 th\u1ed5 tri ph\u1ee7, th\u1ed5 tri ch\u00e2u, tri huy\u1ec7n, huy\u1ec7n th\u1eeba, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n \u201cPhi long\u201d c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, t\u00f4n sinh, \u1ea5m sinh, h\u1ecdc sinh v\u00e0 h\u00e0nh t\u1ea9u c\u1eed nh\u00e2n, s\u0129 nh\u00e2n \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n trong kho m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cV\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf Kinh v\u00e0 b\u1ecdn binh \u0111inh th\u1ee3 thuy\u1ec1n, cho c\u1ee9 th\u1ef1c s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u1ea1i \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n n\u1eeda th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cQuan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh, kh\u00f4ng c\u1ee9 t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u01b0 v\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i tra b\u1eaft t\u1ed9i, ph\u00e0m ph\u1ea3i gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p cho \u0111\u1ebfn c\u00e1ch l\u01b0u, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p ; gi\u00e1ng 2, 3, 4 c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>\u2013 \u201c\u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh : t\u1eeb t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ph\u00e2n x\u1eed ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng c\u1ee9 t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u01b0 v\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i tra b\u1eaft t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cQuan vi\u00ean tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh, tr\u1eeb cha m\u1eb9 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ph\u1ea1m v\u00e0o 10 \u0111i\u1ec1u \u00e1c v\u00e0 c\u00e1c t\u1ed9i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng ra, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu ph\u1ea9m, cho phong t\u1eb7ng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, x\u00e9t ra c\u00f3 nh\u00e0 n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c \u201cng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng\u201d, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9, s\u1ebd bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m nh\u00e2n th\u1ee5y.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, th\u00f3c thu\u1ebf n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m b\u1edbt hai ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c thu\u1ebf ti\u1ec1n, th\u00f3c, s\u1ea3n v\u1eadt c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f2n thi\u1ebfu v\u00e0 ho\u00e3n gi\u1ea3m v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, v\u00e0 vay m\u01b0\u1ee3n ti\u1ec1n, th\u00f3c hi\u1ec7n ch\u01b0a tr\u1ea3 xong, c\u00e1c s\u1ed1 bao nhi\u00eau, cho b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng cho tha, gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cH\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf l\u00e0ng V\u0103n X\u00e1 l\u00e0 l\u00e0ng h\u1ecd ngo\u1ea1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u01a1n.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cThu\u1ebf ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t x\u00e3 V\u0103n X\u00e1 l\u00e0 l\u00e0ng h\u1ecd ngo\u1ea1i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tha mi\u1ec5n 5 n\u0103m, v\u1eabn ch\u01b0a h\u1ebft h\u1ea1n ; nay cho l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n 5 n\u0103m nh\u01b0ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu, ch\u00e1u hi\u1ec1n, ngh\u0129a phu, ti\u1ebft ph\u1ee5, ph\u1ee7 huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i ph\u1ea3i x\u00e9t h\u1ecfi k\u1ef9 c\u00e0ng x\u00e1c th\u1ef1c, do quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd giao b\u1ed9 x\u00e9t \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 n\u00eau khen.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cS\u1edf T\u1ebf d\u01b0\u1ee1ng c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi quan, qu\u1ea3 c\u00f4 \u0111\u1ed9c v\u00e0 t\u00e0n t\u1eadt kh\u00f4ng n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c, quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e2m h\u1eb1ng ng\u00e0y nu\u00f4i cho \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, ch\u1edb \u0111\u1ec3 ch\u01a1 v\u01a1.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c h\u1ea1ng t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i \u0111\u00e0y l\u00e0m binh, l\u00e0m \u0111\u00e0y t\u1edb \u1edf trong qu\u00e2n, cho b\u1ed9 H\u00ecnh k\u00ea khai t\u00ean, qu\u00ea qu\u00e1n, s\u1ef1 vi\u1ec7c v\u00e0 ph\u00e1t \u0111i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0o, n\u0103m th\u00e1ng l\u00e2u ch\u00f3ng th\u1ebf n\u00e0o, ch\u1edd Ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t.<\/p>\n<p>\u2013 \u201cC\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn tu\u1ed5i 70 tr\u1edf l\u00ean, cho b\u1ed9 H\u00ecnh khai r\u00f5 t\u1ed9i tr\u1ea1ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng cho ban \u01a1n).<\/p>\n<p>Than \u00f4i ! nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u th\u1ecd, n\u00eau \u0111\u1ee9c t\u1ed1t T\u1eeb cung ; \u0111\u1ee9c nh\u00e2n l\u1ea1i l\u00f2ng nh\u00e2n, mu\u00f4n h\u1ecd th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu. Ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1eeb \u1ea5n quan t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh ; v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng tam ph\u1ea9m v\u00e0 quy\u1ec1n ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay tr\u1edf l\u00ean \u1edf 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu vu. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, l\u1ea1i cho v\u0103n ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1ee9 ph\u1ea9m d\u1ef1 y\u1ebfn \u1edf dinh T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho : ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, con g\u00e1i vua, em g\u00e1i vua cho \u0111\u1ebfn h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t xa g\u1ea7n m\u1ed9t v\u1ea1n quan ti\u1ec1n trong cung ; quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 \u1edf Kinh t\u1eeb ch\u00e1nh nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m v\u00e0 quan vi\u00ean \u1edf ngo\u00e0i v\u1ec1 Kinh ch\u1ea7u m\u1eebng, v\u00e0 m\u1ec7nh ph\u1ee5 c\u1ee7a quan v\u0103n t\u1eeb \u1ea5n quan t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, m\u1ed9t v\u1ea1n quan ti\u1ec1n trong cung ; h\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf x\u00e3 V\u0103n X\u00e1 1.300 quan ti\u1ec1n trong cung. \u0110\u00f3 l\u00e0 v\u00e2ng theo Ch\u1ec9 c\u1ee7a Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f3 d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y : kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n, k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 gia c\u1ea5p c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. (Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n sung vi\u1ec7c b\u01b0ng kim s\u00e1ch, ; \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung vi\u1ec7c tuy\u00ean s\u00e1ch ; Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp sung vi\u1ec7c h\u1ed9 s\u00e1ch ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu sung vi\u1ec7c tuy\u00ean chi\u1ebfu).<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTri huy\u1ec7n huy\u1ec7n Y\u00ean L\u1ea1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu B\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c xu\u1ea5t s\u1eafc (tra ra \u00e1n m\u1ea1ng)\u201d. Vua khen th\u01b0\u1edfng, cho gia m\u1ed9t c\u1ea5p, 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 s\u00fac l\u1ee5a, th\u0103ng b\u1ed5 tri ph\u1ee7 ngay.<\/p>\n<p>N\u0103m \u1ea5y, c\u00e1c h\u1ea1t B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, duy t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i b\u1ed7ng g\u1eb7p n\u1ea1n l\u1ee5t, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An thu ho\u1ea1ch kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y, \u0111\u1ec1u cho d\u00e2n chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 L\u1ec5 th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c quan l\u1ea1i binh d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng : Ph\u00e0m v\u0103n th\u01b0 c\u00f3 ch\u1eef ch\u00e2u ph\u00ea c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u, b\u1ea3n ch\u00ednh do b\u1ed9 n\u1ed9p l\u00ean, giao N\u1ed9i c\u00e1c c\u1ea5t \u0111i ; b\u1ed9 L\u1ec5 theo th\u1ebf, l\u00e0m ra l\u1eddi v\u0103n c\u1ee7a b\u1ed9, ch\u00e9p giao \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1ef1 gi\u1eef \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u1ed1 \u00fd gi\u1ea5u l\u00e0m c\u1ee7a ri\u00eang th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i ti\u1ebft mang hi\u1ec7n l\u00e0m ti\u1ebft mang th\u1ef1c. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cKh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc nh\u00e2n c\u1edb t\u00ean h\u00fay nh\u00e0 vua, \u0111\u1ed5i l\u00e0m mang hi\u1ec7n, v\u00ec l\u1ea5y sao m\u00e3o hi\u1ec7n ra m\u00e0 m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ec3 d\u00f9ng ; nh\u01b0ng \u201cmang\u201d l\u00e0 th\u00f3c, m\u00e3o l\u00e0 sao th\u01b0\u1eddng, hai \u0111\u1eb1ng kh\u00f4ng \u0103n kh\u1edbp v\u1edbi nhau. Tr\u1eabm nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed7i, m\u1edf xem v\u1ec1 ba l\u1ec5, ti\u1ebft mang th\u1ef1c th\u00e1ng 5, l\u00e0 n\u00f3i l\u00fac \u1ea5y n\u00ean tr\u1ed3ng th\u00f3c c\u00f3 m\u1ea7m. L\u00e3n Ch\u00e2n T\u1eed l\u1ea1i n\u00f3i : C\u00f3 m\u1ea7m l\u00e0 l\u00faa m\u1ea1ch, th\u00ec mang l\u00e0 l\u00faa m\u1ea1ch, s\u00e1ng nh\u01b0 s\u1eebng con t\u00ea ; t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, noi theo th\u00f3i h\u1ee7, kh\u00f4ng n\u00ean kh\u00f4ng s\u1eeda l\u1ea1i\u201d. B\u00e8n sai \u0111\u1ed5i ti\u1ebft mang hi\u1ec7n l\u00e0m ti\u1ebft mang th\u1ef1c, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Trinh C\u00e1t, nh\u1edd c\u1eady quy\u1ec1n th\u1ebf, l\u00e0m \u0111\u01a1n xin \u0111\u1eb7t gi\u00e1 cao h\u01a1n l\u0129nh tr\u01b0ng thu\u1ebf quan t\u00e2n \u1edf Tam K\u1ef3 t\u1ec9nh Tuy\u00ean ; v\u00ec th\u1ebf b\u1ed9 H\u1ed9 c\u1ea7u xin. Vua chu\u1ea9n y cho. Quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u : \u201cThu\u1ebf quan \u1edf Tam K\u1ef3, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh ; \u0110\u1eb7ng Trinh C\u00e1t l\u00e0 m\u1ed9t con bu\u00f4n x\u1ea3o tr\u00e1, d\u00e1m \u0111em c\u00e1i l\u1ee3i nh\u1ecf m\u1ecdn, mu\u1ed1n l\u00e0m r\u1ed1i c\u1ea3 ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Th\u1ebf m\u00e0 b\u1ed9 H\u1ed9 kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ea5y l\u1ebd ph\u1ea3i b\u00e1c \u0111i, l\u1ea1i v\u00ec h\u1eafn m\u00e0 c\u1ea7u xin ! Do \u0111\u1ea5y, ch\u1eb3ng nh\u1eefng m\u1ed9t m\u00ecnh Trinh C\u00e1t, l\u1ea1i s\u1ee3 h\u1ea1ng bu\u00f4n x\u1ea3o tr\u00e1 kh\u1eafp m\u1ecdi n\u01a1i theo nhau b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc d\u1ea1i, l\u1ea5y ch\u1ed7 quan t\u00e2n l\u00e0m m\u1ed1i l\u1ee3i ri\u00eang, tranh nhau nh\u1eafc gi\u00e1, th\u00e0nh th\u00eam kh\u1ed1n cho d\u00e2n ! Hu\u1ed1ng chi ngh\u1ecb v\u1eeba m\u1edbi ban xu\u1ed1ng, li\u1ec1n l\u1ea1i thay \u0111\u1ed5i, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ban b\u1ed1 s\u1ef1 \u0111\u1ea1i t\u00edn cho thi\u00ean h\u1ea1. Thu\u1ebf l\u1ec7 quan t\u00e2n \u1ea5y, xin do quan t\u1ec9nh Tuy\u00ean chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng cho h\u1eafn l\u0129nh tr\u01b0ng, \u0111\u1ec3 r\u0103n nh\u1eefng con bu\u00f4n x\u1ea3o tr\u00e1 ganh \u0111ua tr\u1ee5c l\u1ee3i\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01a1n n\u00e0y, b\u1ed9 H\u1ed9 c\u0169ng c\u1ee9 t\u00ecnh t\u00e2u thay, vi\u1ec7c \u1ea5y c\u00f3 c\u1edb, kh\u00f4ng c\u1ea7n x\u00e9t k\u1ef9 \u0111\u1ebfn thu\u1ebf l\u1ec7 n\u01a1i quan t\u00e2n \u1ea5y. Cho h\u1eafn l\u0129nh tr\u01b0ng, l\u00e0 chi\u1ec3u theo gi\u00e1 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n, kh\u00f4ng c\u1ea7n so s\u00e1nh l\u00e0m g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>Ban \u00e1o qu\u1ea7n cho bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00f3ng ph\u00eda nam. Bi\u1ec1n binh c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u1edf Kinh k\u1ef3 \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y h\u1ebft n\u0103m \u1ea5y \u0111\u1ebfn n\u0103m kh\u00e1c, vua sai c\u1ea5p cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t \u00e1o \u0111\u01a1n, v\u1ea3i th\u00e2m, x\u1ebb \u1edf gi\u1eefa, v\u00e0 m\u1ed9t qu\u1ea7n \u0111\u1ecf tr\u01a1n. Sau \u0111\u00f3 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m h\u1ecfng, vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1ec3 c\u1ea5p b\u1ecb ch\u1eadm tr\u1ec5. Vua xu\u1ed1ng Ch\u1ec9 qu\u1edf tr\u00e1ch.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh k\u00ednh theo \u00e2n chi\u1ebfu, \u0111em nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i \u0111\u00e0y kh\u1ed5 sai, l\u00e0m vi\u1ec7c sai ph\u00e1i v\u00e0 l\u01b0u \u1edf trong qu\u00e2n, tha b\u1ed5 v\u00e0o c\u00e1c c\u01a1, ghi v\u00e0o qu\u00e2n \u0111\u1ed3n \u0111i\u1ec1n, r\u1ed3i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u xin. Vua sai tra x\u00e9t \u00e2n chi\u1ebfu c\u00e1c n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 11, th\u1ee9 21, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn, m\u1edbi qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u00e0nh \u00e1n, sao \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1 c\u00e1ch c\u1ea7u \u01a1n !\u201d. C\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, B\u00f9i Qu\u1ef9, Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p, Tr\u1ea7n Tr\u1ee9, b\u1ecdn thu\u1ed9c ty l\u00e0 \u0110o\u00e0n Danh To\u1ea1i, Ki\u1ec1u N\u0103ng Th\u00e2n, \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c L\u01b0\u01a1ng, V\u0169 V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, kh\u00f4ng ph\u1ea3i tra b\u1eaft t\u1ed9i ; N\u1ed9i c\u00e1c l\u1edd m\u1edd t\u00e2u l\u1ea1i, c\u0169ng b\u1ecb qu\u1edf tr\u00e1ch gi\u00e1ng ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh th\u1ec3 v\u0103n t\u1edd bi\u1ec3u. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y ph\u00e0m g\u1eb7p th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n, b\u1ed9 L\u1ec5, vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m ngh\u0129 so\u1ea1n, c\u00e1c quan d\u00e2ng bi\u1ec3u m\u1eebng, \u0111\u1ec1u vi\u1ebft ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5\u2026 \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i ng\u00f4i ch\u1ee7 t\u1ebf, l\u1ec5 thu\u1ed9c v\u1ec1 con tr\u01b0\u1edfng, so s\u00e1nh t\u00ecnh l\u00fd, c\u1ed1 nhi\u00ean ph\u1ea3i th\u1ebf. Nh\u01b0ng ngh\u0129 : l\u1ec5 b\u1edfi t\u00ecnh sinh ra, kh\u00f4ng ng\u1ea1i nh\u00e2n vi\u1ec7c m\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00e1i \u00fd h\u00f2a thu\u1eadn trong h\u1ecd, h\u1eadu v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n. T\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00e1c bi\u1ec3u m\u1eebng, cho vi\u1ebft 2 h\u00e0ng : h\u00e0ng b\u00ean h\u1eefu th\u00ec ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n ; h\u00e0ng b\u00ean t\u1ea3 th\u00ec ho\u00e0ng th\u00e2n, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, kho\u1ea3ng c\u00e1ch nh\u01b0 nhau. C\u00f2n th\u00ec theo l\u1ec7 m\u00e0 vi\u1ebft. \u0110\u1ee3i ng\u00e0y kh\u00e1c, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c sang \u201ctam thi\u1ec7n, t\u1ee9 tr\u00f9ng\u201d((1) Tam thi\u1ec7n : Vua t\u00f4i, cha con, l\u1edbn b\u00e9 \u0111\u1ec1u gi\u1eef ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o.<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1ee9 tr\u00f9ng : nh\u1eadt tr\u00f9ng quang, nguy\u1ec7t tr\u00f9ng lu\u00e2n, tinh tr\u00f9ng huy, h\u1ea3i tr\u00f9ng nhu\u1eadn ; \u00fd n\u00f3i n\u1ed1i ng\u00f4i cha v\u00e0 c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng th\u00e1i b\u00ecnh.1) l\u00e0m vua, mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, s\u1ebd do b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n k\u1ef9, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p><a>Cho d\u1eddi ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n v\u00e0 m\u1eb9 t\u00ean Giun \u0111\u1ebfn th\u00e0nh Nam Vang. (Ng\u1ecdc V\u00e2n v\u00e0 m\u1eb9 t\u00ean Giun v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u1edf th\u00e0nh An Giang).<\/a><\/p>\n<p>Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long [g\u1ea7n \u00d4 \u0110\u00f4ng, V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)] l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri \u01b0\u1edbc h\u00f2a \u1edf h\u1ed9i qu\u00e1n. Qu\u00e2n ta v\u00e2y b\u1ee9c th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng, b\u1ecdn gi\u1eb7c \u1edf trong th\u00e0nh c\u0169ng c\u1ed1 gi\u1eef, c\u1ea7m c\u1ef1 r\u1ea5t l\u00e2u. Ch\u1ea5t Tri l\u1ea1i sai ng\u01b0\u1eddi hai ba l\u1ea7n \u0111\u1ebfn xin ho\u00e3n vi\u1ec7c qu\u00e2n. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n c\u00f9ng b\u00e0n t\u00ednh, cho r\u1eb1ng \u00d4 \u0110\u00f4ng, tuy l\u00e0 c\u00e1i c\u00f4 th\u00e0nh, nh\u01b0ng \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ea5t hi\u1ec3m, l\u0169y s\u00e1ch c\u00f2n nhi\u1ec1u, Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 t\u00ean Giun l\u00e0 lo\u00e0i mu\u00f4ng th\u00fa c\u00f9ng d\u1ef1a l\u1eabn nhau, t\u1ea5t kh\u00f4ng ch\u1ecbu b\u1ecf nhau, th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 v\u00e0 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p kh\u00f4ng bi\u1ebft bao gi\u1edd xong vi\u1ec7c ! V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec3 l\u1ea5y th\u00e0nh, kh\u00f4ng b\u1eb1ng \u0111\u00e1nh b\u1eb1ng c\u00e1ch thu ph\u1ee5c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 xong vi\u1ec7c qu\u00e2n l\u00e0 \u0111\u1ec3 xong vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Chi b\u1eb1ng t\u1ea1m cho xin h\u00f2a, \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u01b0 s\u1ee9c c\u1ee7a qu\u00e2n d\u00e2n. B\u1ecdn Ph\u01b0\u01a1ng b\u00e8n \u0111\u00f3ng qu\u00e2n kh\u00f4ng nh\u00fac nh\u00edch, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua xem t\u1edd t\u00e2u, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vui, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri th\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1ea1i tr\u1eadn, s\u1ee3 ph\u1ea3i t\u1ed9i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, cho n\u00ean thi\u1ebft tha xin c\u1ea7u h\u00f2a, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf t\u1ef1 gi\u1eef, lo\u00e0i mu\u00f4ng th\u00fa c\u00f2n bi\u1ebft s\u1ee3 t\u1ed9i, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u1ea1i th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng b\u1ecb ch\u00fang l\u1eeba d\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c, ng\u00e0y nay n\u00f3i \u0111\u00e1nh, ng\u00e0y mai n\u00f3i h\u00f2a, r\u1ed1t cu\u1ed9c kh\u00f4ng th\u00e0nh ki\u1ebfn g\u00ec ! Th\u1eed ngh\u0129 xem : vi\u1ec7c giao ph\u00f3 c\u1ea7m qu\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean, quan tr\u1ecdng kh\u00f4ng nh\u1ecf, th\u1ebf m\u00e0 cho gi\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed7i, l\u1ea1i c\u00f9ng th\u00f4ng nhau. N\u1ebfu th\u1ebf th\u00ec ri\u00eang kh\u00f4ng s\u1ee3 ph\u00e1p lu\u1eadt nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u01b0 ? Hi\u1ec7n nay L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa c\u0169ng \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, n\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng t\u00ednh k\u1ef9 : n\u1ebfu ch\u00fang qu\u1ea3 th\u1ef1c l\u00f2ng, th\u00ec theo nh\u01b0 l\u1eddi xin c\u1ee7a ch\u00fang c\u0169ng kh\u00f4ng ng\u1ea1i, \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u vui ngh\u1ec9 ng\u01a1i, b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean y\u00ean m\u00e3i, c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i k\u1ebf kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ; n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ebf, th\u00ec n\u00ean th\u1eeba c\u01a1 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, cho ch\u00f3ng xong vi\u1ec7c, ch\u1edb l\u1ea1i nh\u1eb9 d\u1ea1 nghe l\u1eddi ng\u1ecdt, k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y ra, \u0111\u1ec3 h\u1ecfng c\u00f4ng vi\u1ec7c. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean m\u01b0u t\u00ednh c\u1ea9n th\u1eadn\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Ch\u1ea5t Tri l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn xin \u01b0\u1edbc h\u1ed9i. \u0110\u1ebfn gi\u1edd T\u1ef5 ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n nghi v\u1ec7 qu\u00e2n \u0111\u1ed9i ra \u0111i. Khi s\u1eafp \u0111\u1ebfn h\u1ed9i qu\u00e1n, (Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u00e3 l\u00e0m nh\u00e0 l\u1ee3p tranh tr\u01b0\u1edbc \u1edf gi\u1eefa \u0111\u01b0\u1eddng), \u0111\u00e3 th\u1ea5y Ch\u1ea5t Tri xu\u1ed1ng voi, \u0111i ch\u00e2n kh\u00f4ng, b\u1ecf h\u1ebft nh\u1ea1c Man. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n do c\u1eeda t\u1ea3 \u0111i v\u00e0o, l\u00e0m l\u1ec5 v\u00e1i ch\u00e0o. Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n l\u00ean ng\u1ed3i tr\u00ean nh\u00e0 ch\u00ednh. Ch\u1ea5t Tri ng\u1ed3i \u1edf b\u00ean h\u1eefu, t\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ec1u y\u00ean l\u1eb7ng nghi\u00eam trang. Khi \u0111\u00e3 an t\u1ecda, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft h\u1ecfi \u0111\u1ebfn c\u00e1i c\u1edb t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd sao kh\u00f4ng c\u00f3 th\u01b0 \u0111\u1ebfn. Ch\u1ea5t Tri n\u00f3i : \u201cV\u00ec ng\u00f4n ng\u1eef b\u1ea5t \u0111\u1ed3ng, v\u0103n t\u1ef1 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi d\u1ecbch l\u00e0m sai s\u1ef1 th\u1ef1c, c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn h\u1ecfng vi\u1ec7c, n\u00ean ch\u01b0a d\u00e1m vi\u1ebft th\u01b0\u201d. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u1ea5y ra m\u1ed9t t\u1edd th\u01b0 gi\u1ea5y \u0111en ch\u1eef tr\u1eafng tr\u00ecnh l\u00ean, \u0111\u1ea1i \u00fd n\u00f3i : \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u1ec9 v\u00ec xin cho g\u00e2y l\u1ea1i t\u00ecnh hi\u1ebfu c\u0169, cho N\u1eb7c Ong Giun \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd hai n\u01b0\u1edbc, nh\u1edd ng\u00e0i \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean cho. L\u1ea1i tr\u1ecf v\u00e0o m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi qu\u1ef3 \u1edf b\u00ean, n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 N\u1eb7c Ong Giun, xin \u1ee7y th\u00e1c cho l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf n\u01b0\u1edbc ng\u00e0i, nh\u1edd ng\u00e0i th\u01b0\u01a1ng cho\u201d. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1p r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e3 bi\u1ebft t\u1ed9i l\u1ed7i ph\u1ea3i d\u00e2ng th\u01b0 xin nh\u1eadn t\u1ed9i, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t gi\u00fap \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. T\u00ean Giun c\u00fai \u0111\u1ea7u, gi\u01a1 tay ngang tr\u00e1n, v\u00e1i t\u1ea1. Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n l\u1ea1i h\u1ecfi Ch\u1ea5t Tri : \u201cNay vi\u1ec7c ngh\u1ecb h\u00f2a \u0111\u00e3 xong, Ch\u00e1u Phi Nh\u00e3 \ud846\udd59\u4e15\u96c5 (t\u1ee9c Ch\u1ea5t Tri, g\u1ecdi theo dan hi\u1ec7u Chaophraya) bao gi\u1edd th\u00ec lui v\u1ec1 B\u1eafc T\u1ea7m B\u00f4n ?\u201d. Ch\u1ea5t Tri n\u00f3i : \u201c[T\u00f4i] \u0111\u00e3 thua \u1edf Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, b\u1ecf Nam Vang lui v\u1ec1 \u00d4 \u0110\u00f4ng, t\u1ef1 mang c\u00e1i t\u1ed9i thua tr\u1eadn, kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c ; n\u1ebfu v\u1ed9i b\u1ecf \u00d4 \u0110\u00f4ng m\u00e0 v\u1ec1, th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i t\u1ed9i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, xin t\u1ea1m cho \u1edf \u0111\u00e2y, \u0111\u1ee3i c\u00f3 th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u1ebfn, r\u1ed3i h\u1eb5ng lui qu\u00e2n, ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m mu\u1ed9n. L\u1ea1i, sau khi gi\u1ea3ng h\u00f2a, ph\u00e0m th\u01b0 t\u1eeb \u0111i l\u1ea1i, xin b\u1ecf c\u00e1i vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua, m\u00e0 cho b\u1eb1ng l\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ed9 l\u01b0\u1ee3ng r\u1ed9ng l\u1edbn ; n\u1ebfu l\u1ea1i k\u1ec3 \u0111\u1ebfn t\u1ed9i, th\u00ec t\u00f4i \u0111\u00e3 l\u00e0m nh\u1ee5c cho n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng x\u1ea5u v\u1ec1 sau, d\u00f9 ch\u1ebft c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m nh\u1eadn. Xin ng\u00e0i x\u00e9t v\u00e0 tin cho\u201d. M\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00fang tr\u01b0a, \u0111\u1ec1u t\u1eeb bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, t\u00ean Giun cho ng\u01b0\u1eddi mang th\u01b0 \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n xin nh\u1eadn t\u1ed9i, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 nh\u1eadn cho ; duy th\u01b0 c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri kh\u00f4ng th\u1ea5y \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn.<\/p>\n<p>Vua bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri gi\u00fap cho L\u1ea1p Man l\u00e0m c\u00e0n, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft, s\u1ee9c ki\u1ec7t, k\u1ebf c\u00f9ng, vi\u1ec7c xin h\u00f2a kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ; hi\u1ec7n nay \u0111i b\u1ed9, ng\u1ed3i nh\u00e0 b\u00ean, \u0111\u00e3 ch\u1ecbu khu\u1ea5t t\u1ea5t k\u00eau n\u00e0i tha thi\u1ebft. Quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a ta, trong khi ng\u1ed3i n\u00f3i chuy\u1ec7n \u1edf h\u1ed9i qu\u00e1n, ti\u1ebft \u1ea5y ti\u1ebft kh\u00e1c \u0111\u1ec1u chi\u1ebfm phong \u0111\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1eafc th\u1ebf. Kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. T\u00ean Giun nay \u0111\u00e3 t\u1ef1 tr\u00f3i m\u00ecnh xin th\u00fa t\u1ed9i, n\u00ean khoan tha cho \u0111\u1ec3 l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb m\u00e3i. C\u00f2n Ch\u1ea5t Tri c\u00f3 th\u01b0 \u0111\u1ebfn hay kh\u00f4ng, c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n k\u1ec3 \u0111\u1ebfn\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 h\u1ed9i b\u00e0n. B\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Do\u00e3n U\u1ea9n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cT\u1eeb n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u00ec c\u00f3 gi\u1eb7c Man, c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng qu\u00e2n lu\u00f4n, qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n c\u1ee7a c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u1edf Kinh k\u1ef3, ba n\u0103m ch\u01b0a v\u1ec1 ; nay Ch\u1ea5t Tri \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn xin h\u00f2a. N\u1eb7c Ong Giun d\u00e2ng th\u01b0 xin nh\u1eadn t\u1ed9i, ta \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc chi\u1ebfm phong \u0111\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, t\u1ea1m cho \u0111\u01b0\u1ee3c h\u00f2a, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5t th\u1ec3. Nay bi\u1ec1n binh t\u1eadp h\u1ee3p \u0111\u00f4ng nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng, c\u00f3 l\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 ph\u00e1 nh\u1eeb s\u00e0o huy\u1ec7t gi\u1eb7c, l\u1ea5y h\u1ebft b\u1edd c\u00f5i Man. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y ta l\u1ea5y l\u00e0m vinh, nh\u01b0ng ch\u00fang l\u1ea5y l\u00e0m nh\u1ee5c. Ng\u00e0y nay d\u00f9 y\u00ean, ng\u00e0y kh\u00e1c ch\u01b0a ch\u1eafc kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c, e kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 vi\u1ec7c qu\u00e2n ! Hu\u1ed1ng chi th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn m\u00f9a kh\u00f4, qu\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i th\u00eam gi\u00f3 n\u00f3ng nung n\u1ea5u, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u1ed1m \u0111au, n\u1ebfu \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n \u0111\u1ed9i m\u1ecfi m\u1ec7t l\u00e2u th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch, ch\u1ec9 u\u1ed5ng t\u1ed1n l\u01b0\u01a1ng, nh\u1ecdc ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i k\u1ebf hay. V\u1ea3 l\u1ea1i, c\u00e1i ph\u00e9p tr\u1ecb k\u1ebb nhung \u0111\u1ecbch, n\u00f3 l\u00e0m ph\u1ea3n th\u00ec \u0111\u00e1nh cho s\u1ee3, n\u00f3 h\u00e0ng ph\u1ee5c th\u00ec l\u1ea1i v\u1ed7 v\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u00fa, xin cho t\u00ean Giun c\u00f9ng v\u1edbi qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ec3u theo cai qu\u1ea3n d\u00e2n Man, n\u1ebfu t\u1ef1 bi\u1ebft h\u00f2a thu\u1eadn v\u1edbi nhau, th\u00ec ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc gi\u1eef gi\u00fap, n\u1ebfu kh\u00f4ng h\u00f2a thu\u1eadn v\u1edbi nhau, th\u00ec t\u1ef1 ch\u00fang ph\u1ea3i tr\u00e1i lo\u1ea1n lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng, ph\u1ea3i ch\u00f3ng \u0111i \u0111\u1ebfn nguy vong. B\u1ea5y gi\u1edd ta m\u1edbi t\u1eeb t\u1eeb xem c\u01a1 chi\u00eau d\u1ee5, \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i v\u1ed7 v\u1ec1, t\u1ef1 kh\u1eafc kh\u00f4ng phi\u1ec1n ph\u1ea3i s\u1eeda sang, m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 khi\u1ebfn cho d\u1ea7n d\u1ea7n l\u00e0m d\u00e2n ta, \u0111\u1ea5t ta\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea1p Man ng\u00e0y nay, kh\u00f4ng v\u00ed v\u1edbi ng\u00e0y x\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay t\u00ean Giun \u0111\u00e3 tr\u00f3i m\u00ecnh theo v\u1ec1 h\u00e0ng ph\u1ee5c, th\u00ec b\u1eaft hay tha l\u00e0 \u1edf ta, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i chi\u1ec1u theo qu\u00e1 th\u1ebf ! Hu\u1ed1ng chi \u0111\u00e3 xin cho c\u00f9ng \u1edf v\u1edbi nhau, l\u1ea1i lo c\u00f9ng h\u1ea1i l\u1eabn nhau, ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p x\u1eed tr\u00ed l\u00fac \u0111\u1ea7u n\u1ebfu \u0111\u00e3 nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec vi\u1ec7c kinh l\u00fd sau n\u00e0y sao n\u1eafm m\u1ec7nh ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c ? L\u1eddi xin ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a th\u1ecfa \u00fd ng\u01b0\u1eddi. Duy tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ngh\u0129 qu\u00e2n d\u00e2n l\u00e0 tr\u1ecdng, th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh gh\u00e9t m\u00e0 l\u00e0m l\u1ee5y \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh y\u00eau. V\u1ec1 t\u00ean Giun v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c, chu\u1ea9n cho theo d\u1ee5 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, c\u00f2n Ng\u1ecdc V\u00e2n, t\u00ean B\u01b0\u1edbm, \u0111\u1ee3i khi h\u00f2a ngh\u1ecb \u0111\u00e3 xong, s\u1ebd ban h\u00e0nh x\u1eed tr\u00ed\u201d.<\/p>\n<p>\u00a0Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Do\u00e3n U\u1ea9n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri b\u1ecf th\u00e0nh, chuy\u1ec3n qu\u00e2n \u0111i, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i\u201d. Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng t\u00e2u ti\u1ebfp : \u201cC\u00f3 b\u1ecdn th\u1ed5 ph\u1ec9 \u01b0\u1edbc h\u01a1n hai ngh\u00ecn, \u0111\u1ebfn v\u00e2y qu\u1ea5y r\u1ed1i \u0111\u1ed3n Ba My, ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef \u0111\u1ed3n l\u00e0 Tr\u1ea7n Do\u00e3n Lo\u00e1t c\u1ed1 \u0111\u00e1nh, b\u1ecb ch\u1ebft ; bi\u1ec1n binh nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng\u201d. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t ngh\u1ec1 \u0111\u00e3 c\u00f9ng, sao c\u00f3 th\u1ed5 ph\u1ec9 l\u1ea1i \u0111\u1ebfn sinh s\u1ef1 !\u201d. Sai tr\u00e1ch h\u1ecfi th\u00ec L\u1ea1p Man b\u00e0o ch\u1eefa r\u1eb1ng v\u00ec ch\u01b0a k\u1ecbp bi\u1ebfn b\u00e1o. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng im kh\u00f4ng h\u1ecfi n\u1eefa. Truy t\u1eb7ng cho Lo\u00e1t h\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1, c\u1ea5p th\u00eam ti\u1ec1n tu\u1ea5t 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, m\u1ed9t con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5 C\u1ea9m y b\u00e1 h\u1ed9. Cho qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n \u1ea5y 100 quan ti\u1ec1n. R\u1ed3i cho r\u1eb1ng qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf V\u0129nh Long \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c, sai b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng tri\u1ec7u qu\u00e2n v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec3 xem \u0111\u1ed9ng t\u0129nh, Ng\u00f4 V\u0103n Giai v\u1ec1 An Giang, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh ; h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng c\u00e1c t\u1ec9nh c\u0169ng ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng cho v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p. L\u1ea1i d\u1ee5 cho b\u1ecdn\u00a0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00ednh k\u1ef9 c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1eed tr\u00ed r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i b\u00e0n, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf thi\u1ebfu !\u201d. Vua sai \u0111i\u1ec1u tra ch\u1ee9c v\u1ee5 v\u00e0 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u01b0\u1edbc l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. Nh\u00e2n th\u1ebf, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 v\u00e2ng theo th\u00e1nh d\u1ee5 \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh, l\u1eddi b\u1ea3o hu\u1ea5n r\u00e0nh r\u00e0nh, chu \u0111\u00e1o, ch\u1eb7t ch\u1ebd bi\u1ebft d\u01b0\u1eddng n\u00e0o ! Ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh r\u1ea5t nghi\u00eam, khoa \u0111\u1ea1o xem x\u00e9t, \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i \u00fd \u0111\u1ec3 c\u00f9ng r\u00e0ng bu\u1ed9c, c\u00f9ng gi\u1eef g\u00ecn, ng\u0103n m\u1ea7m t\u1ec7, \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng t\u1eeb ch\u1ed7 k\u00edn nhi\u1ec7m, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ea3. Tr\u1eabm t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, nh\u1edd theo gia ph\u00e1p, lo s\u1ee3, c\u1ed1 g\u1eafng, si\u00eang n\u0103ng, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 cho l\u00e0 nh\u00e0n r\u1ed7i. May nh\u1edd hi\u1ec7n nay Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc r\u1ed7i vi\u1ec7c, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac vua t\u00f4i ph\u1ea3i c\u00f9ng m\u1ed9t l\u00f2ng, m\u1ed9t \u0111\u1ee9c, l\u00e0m cho n\u01b0\u1edbc tr\u1edf n\u00ean tr\u1ecb b\u00ecnh. Tr\u1eabm, l\u00fac m\u1eb7t tr\u1eddi x\u1ebf chi\u1ec1u v\u1eabn coi ch\u1ea7u, \u0111\u00eam \u0111\u1ebfn c\u00f2n ph\u00ea t\u1eadp t\u00e2u, v\u1eabn s\u1ee3 th\u00f4ng minh c\u1ee7a m\u00ecnh c\u00f3 h\u1ea1n, c\u00f4ng vi\u1ec7c mu\u00f4n v\u00e0n \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn kh\u00f3 l\u00f2ng x\u00e9t h\u1ebft ! Cho n\u00ean ph\u00e0m nh\u1eefng s\u1ef1 th\u1ec3 quan tr\u1ecdng, \u00e1n t\u00ecnh kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u1ec1u giao xu\u1ed1ng b\u00e0n chung, l\u00e0 \u0111\u1ec3 mong \u1edf c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u r\u1ea5t c\u1ea7n \u0111\u00f3ng g\u00f3p v\u00e0o vi\u1ec7c l\u00e0m cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb. Kh\u00f4ng ng\u1edd nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi l\u00e2u ng\u00e0y sinh l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, l\u1ea7n l\u1eefa ham ch\u01a1i ! T\u1ee9c nh\u01b0 c\u00e1i \u00e1n Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n T\u00f9ng, m\u1ea5y l\u1ea7n \u0111\u00e3 cho tri\u1ec3n h\u1ea1n, l\u00e0m vi\u1ec7c qua n\u0103m qua th\u00e1ng, m\u00e0 h\u1ed9i ngh\u1ecb b\u1ea5y gi\u1edd ch\u1ec9 c\u00f3 b\u1ecdn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, H\u00e0 Duy Phi\u00ean 4 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u m\u01b0\u1ee3n c\u1edb kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn. Suy vi\u1ec7c \u1ea5y ra th\u00ec g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u00ea tr\u1ec5 l\u00e0 do b\u1ecf thi\u1ebfu ch\u1ee9c v\u1ee5 xui n\u00ean. K\u00eca, \u0111\u1eddi tr\u1ecb b\u00ecnh : v\u0103n r\u1ef1c r\u1ee1, v\u00f5 m\u1edf mang, c\u00f4ng vi\u1ec7c ti\u1ebfn h\u00e0nh t\u1ea5p n\u1eadp. \u0110\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1eddi n\u1ed1i sau, m\u1ecdi vi\u1ec7c b\u1ecf thi\u1ebfu, sinh nhi\u1ec1u h\u1ed1 t\u1ec7. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u vua t\u00f4i ta ng\u00e0y nay ph\u1ea3i n\u00ean coi \u0111\u00f3 l\u00e0m r\u0103n. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu th\u00ec c\u00e1c quan ph\u1ea3i ch\u00ednh \u0111\u00ednh, c\u00e1c quan ch\u00ednh \u0111\u00ednh th\u00ec kh\u00f4ng ai l\u1ea1i d\u00e1m kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00ednh. N\u1ebfu g\u1ea7n m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf Kinh \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, hu\u1ed1ng chi, xa th\u00ec c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n, nh\u1ecf th\u00ec c\u00e1c li\u00eau thu\u1ed9c s\u1ebd ra sao ? Th\u00e2n m\u00ecnh \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00ednh, tr\u00e1ch ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i ch\u00ednh \u0111\u00ednh th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ! N\u00ean tr\u1eabm kh\u00f4ng b\u1eaft t\u1ed9i, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1ef1 h\u1ecfi trong l\u00f2ng c\u00f3 y\u00ean kh\u00f4ng ? V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra \u0111\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn phong hi\u1ebfn ; ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o ch\u1ee9c \u1ea5y, ph\u1ea3i n\u00ean c\u1ea7m ngay c\u00e1i h\u1ed1t, \u0111\u1ee9ng \u1edf trong tri\u1ec1u m\u00e0 \u0111\u00e0n h\u1eb7c, d\u1eef d\u1ed9i nh\u01b0 chim \u01b0ng, chim chi\u00ean \u0111\u1ed1i v\u1edbi lo\u00e0i chim, nghi\u00eam ngh\u1ecb nh\u01b0 con gi\u1ea3i tr\u00e3i \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ngay th\u1eb3ng. Ho\u00e0n \u0110i\u1ec3n nh\u00e0 H\u00e1n kh\u00f4ng ki\u00eang quy\u1ec1n th\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ef1 s\u1eed c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a th\u00f4ng ; B\u1ea3o Th\u00fac nh\u00e0 H\u00e1n c\u00f3 phong \u0111\u1ed9 t\u00f4n nghi\u00eam ng\u01b0\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 ng\u1ecda h\u1ed5. Nh\u01b0 v\u1eady m\u1edbi kh\u00f4ng th\u1eb9n v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5. Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb c\u00f3 s\u1ef1 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng b\u1ecf b\u1ec5 nh\u01b0 th\u1ebf, vi\u1ec7n \u1ea5y((1) Ch\u1ec9 Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e0i.1) c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u00e0n h\u1eb7c, m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t l\u1eddi ! S\u1ee3 m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i, l\u00e0 h\u00e8n k\u00e9m ; chi\u1ec1u \u00fd m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i, l\u00e0 b\u00e8 \u0111\u1ea3ng. C\u00f3 m\u1ed9t trong nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, t\u1ec7 \u1ea5y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 cho l\u1edbn d\u1ea7n. Tr\u1eabm \u0111\u00e3 ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng ph\u1ea1t, t\u1ea1m t\u1ecf cho bi\u1ebft l\u00e0 m\u1edbi ph\u1ea1t nh\u1eb9, n\u00ean l\u1ea1i ph\u1ea3i ban m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y \u0111\u1ec3 cho c\u1ed1 g\u1eafng ph\u1ea5n ch\u1ea5n. T\u1eeb nay ai n\u1ea5y ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t m\u00ecnh, b\u00e0y nhi\u1ec1u m\u01b0u k\u1ebf, k\u00ednh theo ph\u00e1p t\u1eafc l\u00e0m quan, nghi\u00eam tu\u00e2n th\u00e1nh d\u1ee5. Ai l\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, ph\u1ea3i cung k\u00ednh m\u1ed9t l\u00f2ng, \u0111\u1ec3 gi\u00fap vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m ch\u1ec9, r\u0103n ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, \u0111\u1ec3 d\u1eabn \u0111\u1ea1o thu\u1ed9c ty. Ai l\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o, ph\u1ea3i m\u1ed9t l\u00f2ng c\u00f4ng b\u1eb1ng ngay th\u1ef1c, c\u1ea9n th\u1eadn gi\u1eef quy ch\u1ebf c\u1ee7a Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u00e0i. N\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00f4ng c\u00f4ng b\u1eb1ng, kh\u00f4ng theo ph\u00e1p lu\u1eadt, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ph\u00e1t sinh c\u00e1c t\u1ec7 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, v\u1eafng m\u1eb7t, b\u1ecf b\u1ec5 c\u00f4ng vi\u1ec7c, th\u00ec ph\u1ea3i h\u1eb7c t\u00e2u ngay. L\u00e0m v\u1eady c\u1ed1t \u0111\u1ec3 nha kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c thi\u1ebfu s\u00f3t, quan kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi nh\u0169ng l\u1ea1m, ph\u1ea3i trong s\u1ea1ch h\u0103ng h\u00e1i l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, tri\u1ec1u ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c trang nghi\u00eam. Tr\u1eabm th\u1ef1c mong l\u1eafm. N\u1ebfu l\u1ea1i c\u1ee9 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng ham ch\u01a1i, m\u01b0u cho th\u00e2n m\u00ecnh t\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0n r\u1ed7i, l\u1ea5y s\u1ef1 im l\u1eb7ng v\u00e0o h\u00f9a l\u00e0m \u0111\u1eafc s\u00e1ch ; vi\u1ec7c ph\u00e1t xu\u1ea5t ra, tr\u1eabm t\u1ea5t nghi\u00eam tr\u1ecb : kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u1ee5y \u0111\u1ebfn th\u00e2n danh c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, m\u00e0 c\u00f2n c\u00f4 ph\u1ee5 \u01a1n hu\u1ec7 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ; th\u1ef1c kh\u00f3 che gi\u1ea5u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng lu\u1eadn. R\u0103n b\u1ea3o l\u1ea7n n\u00e0y, l\u00e0 tr\u1eabm y\u00eau th\u01b0\u01a1ng c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, mu\u1ed1n cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i tr\u1edf th\u00e0nh ng\u01b0\u1eddi ho\u00e0n to\u00e0n, n\u00ean kh\u00f4ng ng\u1ea1i n\u00f3i nhi\u1ec1u. Kinh Th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i : \u201cXem x\u00e9t ph\u00e1p t\u1eafc tr\u01b0\u1edbc, m\u1edbi kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i. Kinh Thi c\u00f3 n\u00f3i : S\u1edbm h\u00f4m kh\u00f4ng nh\u00e1c, \u0111\u1ec3 th\u1edd m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean k\u00ednh theo \u0111\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c, b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm xem b\u1ea3n sao v\u1ec1 Kinh \u0111\u00f4 nh\u00e0 \u0110\u1ea1i Thanh, \u0110\u1ea1o Quang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f3 khi 15 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n nghe ch\u00ednh s\u1ef1 trong n\u01b0\u1edbc ; h\u1eefu ty d\u00e2ng s\u1edb, m\u1ed7i ng\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 10 b\u1ea3n. K\u1ec3 ra, \u0111\u00e3 l\u00e0m thi\u00ean t\u1eed, k\u00ednh theo m\u1ec7nh tr\u1eddi t\u1eebng gi\u1edd t\u1eebng vi\u1ec7c, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ef1 \u0111\u1eb7t ra k\u1ef3 h\u1ea1n, th\u00ec vi\u1ec7c c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1, ng\u00e0y \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n vi\u1ec7c, ch\u1eb3ng h\u00f3a ra h\u1ea7u nh\u01b0 ch\u01b0a th\u00e0nh \u0111\u1ed1ng hay sao ? Tr\u1eabm th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ebf, t\u00f9y vi\u1ec7c m\u00e0 l\u00e0m, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 h\u01b0\u1edfng nh\u00e0n r\u1ed7i !\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i : \u201cTr\u1eabm xem b\u00e0i Gi\u1edbi k\u00fd c\u1ee7a Cao T\u00f4ng nh\u00e0 Thanh, th\u1ea5y n\u00f3i \u0111\u1ea1i kh\u00e1i : Sai T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh, vi\u1ec7c ngh\u0129a c\u1ed1t \u1edf y\u00ean d\u00e2n, nguy\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ee3i v\u1ec1 \u0111\u1ea5t \u0111ai, ti\u1ebfc r\u1eb1ng S\u0129 Ngh\u1ecb l\u1ea7n l\u1eefa kh\u00f4ng ti\u1ebfn, kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1eeba th\u1eafng, ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn l\u1ea5y Qu\u1ea3ng Nam, \u0111\u1ec3 t\u1ef1 chu\u1ed1c l\u1ea5y th\u1ea5t b\u1ea1i ! R\u1ea5t h\u1ed1i v\u1ec1 vi\u1ec7c T\u00f4n S\u0129 Ngh\u1ecb d\u00f9ng qu\u00e2n th\u1ea5t s\u00e1ch. Nay, n\u1ebfu \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00e0 nguy\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ee3i v\u1ec1 \u0111\u1ea5t \u0111ai, sao l\u1ea1i n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1eeba th\u1eafng ti\u1ebfn th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn l\u1ea5y Qu\u1ea3ng Nam ! L\u1eddi n\u00f3i v\u00e0 \u00fd \u0111\u1ecbnh tr\u00e1i nhau \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u1ed9 r\u00f5 l\u00f2ng nham hi\u1ec3m ! Chuy\u1ebfn \u0111i \u1ea5y c\u1ee7a S\u0129 Ngh\u1ecb n\u1ebfu kh\u00f4ng b\u1ecb gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e1nh thua, s\u1ebd t\u1ea5t qu\u1eadn huy\u1ec7n n\u01b0\u1edbc ta. V\u1eady n\u00f3i l\u00e0 vi\u1ec7c ngh\u0129a c\u1ed1t \u1edf y\u00ean d\u00e2n, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ef1c ch\u0103ng ?\u201d.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh x\u00e9t k\u1ef9 quan vi\u00ean ch\u1edd b\u1ed5. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTri huy\u1ec7n huy\u1ec7n Duy Ti\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa Quy\u1ec1n \u0111\u00e3 kh\u1ecfi b\u1ec7nh \u0111ang ch\u1edd b\u1ed5 ; xin theo nh\u01b0 c\u0169, b\u1ed5 l\u00e0m Tri huy\u1ec7n H\u00e0 \u0110\u00f4ng\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQuy\u1ec1n l\u00e0 con em nh\u00e0 qu\u00fd t\u1ed9c (l\u00e0 con Nguy\u1ec5n Khoa Minh) tr\u01b0\u1edbc kia th\u00e1c b\u1ec7nh, v\u1ec1 th\u0103m nh\u00e0, c\u1ea7u may \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 ch\u1ed7 kh\u00e1c, t\u1ecf ra c\u00f3 \u00fd t\u00ecm c\u00e1ch tr\u00e1nh kh\u00e9o, h\u00e1 n\u00ean l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 x\u00e3 d\u00e2n ? N\u00ean gi\u00e1ng b\u1ed5 l\u00e0m b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n\u201d. L\u1ea1i ra l\u1ec7nh cho b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh : \u201cPh\u00e0m nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean \u1ed1m \u0111\u00e3 kh\u1ecfi, do b\u1ed9 cho ch\u1edd b\u1ed5, n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 b\u1ec7nh t\u00ecnh, n\u1ebfu th\u1ef1c th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u1ec7 ngh\u1ecb b\u1ed5 ; n\u1ebfu kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111i, c\u1ee9 th\u1ef1c h\u1eb7c t\u00e2u tr\u1eebng tr\u1ecb \u0111\u1ec3 ph\u00e9p l\u00e0m quan \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5p ti\u1ec1n ti\u00eau vi\u1ec7c c\u00f4ng cho \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1eeda \u0110\u00e0 N\u1eb5ng 30 quan, v\u00ec c\u1edb vi\u1ec7c c\u00f4ng nhi\u1ec1u.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u1ea4t T\u1ef5, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 5 [1845], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i.<\/p>\n<p>T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, vi\u1ec7c b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, h\u1ebft h\u1ea1n kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u giao b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed. Quan \u1edf b\u1ed9 ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o n\u0103m th\u00e1ng \u1edf l\u1ef5 s\u1edf l\u00e2u hay ch\u00f3ng m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u0129 x\u1eed theo nh\u01b0 lu\u1eadt. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1eabn ch\u01b0a chu \u0111\u00e1o ! V\u1ec1 vi\u1ec7c tra b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i tr\u1ed1n tr\u00e1nh, nguy\u00ean t\u00ednh h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t sinh, th\u00ec vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh tay m\u00ecnh tra x\u00e9t, t\u00ecnh h\u00ecnh m\u1eaft th\u1ea5y, t\u00ecm c\u00e1ch b\u1eaft n\u00e3 c\u00f2n d\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ; c\u00f2n nh\u01b0 vi\u00ean quan ti\u1ebfp l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y, ch\u1ec9 c\u1ee9 b\u00e0n giao tr\u00ean gi\u1ea5y m\u00e0 th\u00f4i, k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i ho\u1eb7c \u0111\u00e3 tr\u1ed1n xa, ho\u1eb7c v\u00ec ch\u1ebft m\u1ea5t, n\u0103m th\u00e1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, l\u1edd m\u1edd nh\u01b0 b\u1eaft gi\u00f3, kh\u00f3 c\u00f3 ch\u1ed7 ra tay l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu ch\u1ec9 v\u00ec n\u0103m th\u00e1ng \u1edf l\u1ef5 s\u1edf h\u01a1i l\u00e2u, th\u00e0nh ra can t\u1ed9i n\u1eb7ng, th\u00ec sao \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00f4ng b\u1eb1ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ? L\u1ea1i nh\u01b0 c\u00e1i \u00e1n n\u00e0o l\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ho\u1eb7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ee9a \u0111\u1ea7u s\u1ecf, ho\u1eb7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u1eeda tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f3 kh\u00e1c. V\u00e0 nh\u01b0 c\u00e1i \u00e1n n\u00e0o tuy kh\u00f4ng l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00edch k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, nh\u01b0ng k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u1ea5y sau khi tr\u1ed1n, kh\u00f4ng t\u00e1i ph\u1ea1m l\u1ea7n kh\u00e1c n\u1eefa, th\u00ec so v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi tra b\u1eaft b\u1ea5t l\u1ef1c m\u00e0 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n \u1ea5y c\u00f2n d\u00e1m sinh s\u1ef1 \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00ecnh, kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00e1c kho\u1ea3n gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng n\u00ean t\u00f9y theo m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra x\u00e9t x\u1eed c\u00f4ng b\u1eb1ng\u201d. B\u00e8n giao b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean ; l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh t\u1ea5t c\u1ea3 20 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n, c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n ph\u00e1t sinh vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbp t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng \u1edf m\u1eb7t th\u1ee7y hay tr\u00ean c\u1ea1n, b\u1ecdn ch\u00fang kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 10 ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb n\u00e0o trong b\u1ecdn \u1ea5y, th\u00ec khi h\u1ebft h\u1ea1n \u201cs\u01a1 ph\u00f2ng\u201d hai th\u00e1ng, th\u01b0\u1ee3ng ty tra x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec ph\u1ea3i ph\u1ea1t 6 th\u00e1ng. H\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. N\u1ebfu khi \u1ea5y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp ho\u1eb7c m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ee9a trong b\u1ecdn \u1ea5y, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed l\u1eb7c h\u1ea1n. C\u00f2n trong b\u1ecdn ch\u00fang c\u00f3 t\u1eeb 10 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o, th\u01b0\u1ee3ng ty c\u1ee9 theo ng\u00e0y b\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c ph\u00e1t sinh, tra x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y l\u1eb7c h\u1ea1n cho vi\u00ean \u1ea5n quan \u1edf ch\u00e2u huy\u1ec7n \u1ea5y : hai th\u00e1ng n\u00e3 b\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m. H\u1ea1n th\u1ee9 hai, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u. H\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u1ee3i khi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ebd x\u00e9t. H\u1ea1t ki\u00eam l\u00fd \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 nha ph\u00e1t sinh vi\u1ec7c c\u01b0\u1edbp c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00f9ng h\u1ea1t c\u00f3 ch\u1ee9c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n canh gi\u1eef, c\u0169ng x\u1eed theo lu\u1eadt nh\u01b0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n. N\u1ebfu vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, th\u00ec vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft c\u1ee9 t\u00ednh b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ng\u00e0y \u0111\u1ebfn l\u1ef5 s\u1edf, 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. H\u1ea1n th\u1ee9 hai l\u1ea1i kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, th\u00ec vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft, trong h\u1ea1n tam tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, th\u00ec vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Duy \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 10 t\u00ean, vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed \u1eb7c h\u1ea1n ; k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i th\u00ec chi\u1ebfu \u00e1n x\u00e9t x\u1eed.<\/p>\n<p>(- Khi x\u1ea3y v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp c\u00f3 \u0111\u1ee7 t\u1ed9i t\u00ecnh n\u1eb7ng nh\u01b0 \u0111\u1ed1t nh\u00e0, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o trong b\u1ecdn \u1ea5y, r\u00fat h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng 1 th\u00e1ng, b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u01b0\u1ee3ng ty tra x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, th\u00ec vi\u00ean \u1ea5n quan \u1edf ch\u00e2u huy\u1ec7n \u1ea5y tho\u1ea1t ti\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec b\u1ecb gi\u00e1ng lu\u00f4n ba c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, \u0111\u1ee3i khi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ebd x\u00e9t. N\u1ebfu vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m. H\u1ea1n th\u1ee9 hai c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n n\u00e3 b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n tam tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan k\u1ebf ti\u1ebfp b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i.<\/p>\n<p>(- Khi x\u1ea3y v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp \u0111\u00e1nh ph\u00e1 nha th\u1ef1, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c c\u1ee7a c\u00f4ng trong kho, v\u00e0 c\u01b0\u1edbp t\u00f9, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o trong b\u1ecdn \u1ea5y, th\u00ec kh\u00f4ng r\u00fat h\u1ea1n v\u1ec1 t\u1ed9i canh ph\u00f2ng s\u01a1 su\u1ea5t, vi\u1ec7c ph\u00e1t ra ph\u1ea3i x\u00e9t t\u00e2u ngay. H\u1ea1t n\u00e0o hi\u1ec7n c\u00f3 quan \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n trong th\u00e0nh, th\u00ec vi\u00ean \u1ea5n b\u1ed9 quan \u1ea5y b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao cho vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea5y ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0103n c\u01b0\u1edbp. C\u00f2n vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 th\u00ec cho \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y \u0111\u1ec3 h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111i b\u1eaft. H\u1ea1n cho 6 th\u00e1ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1 qu\u00ea qu\u00e1n. H\u1ea1t n\u00e0o ch\u01b0a c\u00f3 qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n trong th\u00e0nh, th\u00ec vi\u00ean \u1ea5n b\u1ed9 quan \u1ea5y ph\u1ea3i c\u00e1ch l\u01b0u, l\u1eb7c h\u1ea1n cho 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u1ea1n th\u1ee9 hai c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, l\u1eb7c h\u1ea1n cho 6 th\u00e1ng, cho \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111i b\u1eaft. H\u1ebft h\u1ea1n kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i tri\u1ec7t v\u1ec1 qu\u00ea qu\u00e1n. N\u1ebfu c\u1ee7a c\u00f4ng trong kho kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i v\u00e0 t\u00f9 kh\u00f4ng suy chuy\u1ec3n g\u00ec th\u00ec n\u00ean chi\u1ebfu theo b\u1ea3n l\u1ec7 \u0111\u1ed1t nh\u00e0 gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 x\u00e9t x\u1eed. N\u1ebfu vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft n\u00e3 ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft ph\u1ea3i l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, l\u01b0u. H\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 trong h\u1ea1n s\u01a1 tham v\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y b\u1ecb huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, l\u01b0u. Vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 trong h\u1ea1n nh\u1ecb tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u. Vi\u00ean quan \u1edf l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 \u0111\u00e3 2 h\u1ea1n b\u1ecb huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i.<\/p>\n<p>(- K\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u1ec1 c\u00e1c \u00e1n ch\u01b0a b\u1ecb b\u1eaft, l\u1ea1i d\u00e1m sinh s\u1ef1 \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, tra ra c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1edb \u0111\u00edch th\u1ef1c, th\u00ec vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft kh\u00f4ng c\u1ee9 trong hay ngo\u00e0i ba h\u1ea1n, c\u00f2n \u1edf l\u1ef5 s\u1edf \u1ea5y, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 ph\u00e2n x\u1eed, gia t\u1ed9i th\u00eam m\u1ed9t b\u1eadc, \u0111\u00e1nh 100 tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>(- Khi x\u1ea3y v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 10 t\u00ean, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n s\u01a1 tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; n\u1ebfu trong c\u00e1c h\u1ea1n \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee9a \u0111\u1ea7u s\u1ecf ho\u1eb7c m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ee9a trong b\u1ecdn, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n cho ph\u00e2n x\u1eed l\u1eb7c h\u1ea1n. C\u00f2n b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp t\u1eeb 10 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n s\u01a1 tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n t\u00e1i tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed, l\u1ea1i gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n tam tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, n\u1ebfu ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, th\u00ec chi\u1ebfu t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 2 b\u1eadc, ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean trong b\u1ecdn th\u00ec chi\u1ebfu t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 1 b\u1eadc. B\u1eaft ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 x\u00e1c th\u1ef1c, trong h\u1ea1n tam tham \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed l\u1eb7c h\u1ea1n, h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p th\u00ec cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>(- Khi x\u1ea3y ra v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp ph\u1ea1m t\u1ed9i n\u1eb7ng, \u0111\u1ed1t nh\u00e0, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, c\u00f3 th\u1ec3 trong h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p ; trong h\u1ea1n s\u01a1 tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n t\u00e1i tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; trong h\u1ea1n tam tham b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, cho khai ph\u1ee5c c\u1ea3, l\u1ea1i gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. N\u1ebfu ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf th\u00ec chi\u1ebfu t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 2 b\u1eadc, ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i \u0111\u1ee9a trong b\u1ecdn, th\u00ec chi\u1ebfu t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 1 b\u1eadc ; b\u1eaft ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 n\u1eeda m\u00e0 ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf \u0111\u00e3 ch\u1ebft c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 x\u00e1c th\u1ef1c th\u00ec trong h\u1ea1n tam tham \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed l\u1eb7c h\u1ea1n, h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c t\u1ea5t c\u1ea3.<\/p>\n<p>(- Khi x\u1ea3y v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, ph\u00e1 nha th\u1ef1, vi\u00ean n\u00e0o ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111i b\u1eaft, trong 3 h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3 th\u00ec cho khai ph\u1ee5c h\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee3i b\u1ed5 \u1edf b\u1ed9 ; trong h\u1ea1n tam tham, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 n\u1eeda m\u00e0 ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 x\u00e1c th\u1ef1c, c\u0169ng cho khai ph\u1ee5c h\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee3i khi b\u1ed5 l\u00e0m quan th\u00ec gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u. Vi\u00ean n\u00e0o ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u, trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, h\u1ea1n th\u1ee9 hai, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c c\u0169ng cho khai ph\u1ee5c, ch\u1edd b\u1ed5 \u1edf b\u1ed9 ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 n\u1eeda m\u00e0 ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u1ea7u s\u1ecf \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 x\u00e1c th\u1ef1c, th\u00ec trong h\u1ea1n s\u01a1 tham, t\u00e1i tham cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, ph\u1ea3i chua ch\u00e2n gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; trong h\u1ea1n tam tham, c\u0169ng cho khai ph\u1ee5c, \u0111\u1ee3i khi b\u1ed5 l\u00e0m quan, chua ch\u00e2n gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u. Ngo\u00e0i ra s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111\u1ec1u ghi c\u00f4ng \u1edf ng\u00e0y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ee3i khi h\u1ebft h\u1ea1n, do b\u1ed9 ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb t\u00e2u xin l\u01b0\u1ee3ng cho khai ph\u1ee5c. C\u00f2n vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft, v\u1ec1 \u00e1n c\u01b0\u1edbp t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, \u1edf trong c\u00e1c h\u1ea1n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p, n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 ki\u00eam b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 n\u1eeda m\u00e0 ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. V\u1ec1 \u00e1n \u0111\u1ed1t nh\u00e0, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, \u1edf trong c\u00e1c h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 ki\u00eam b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. V\u1ec1 \u00e1n ph\u00e1 nha, c\u01b0\u1edbp t\u00f9, trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 v\u00e0o ch\u1ed7 khuy\u1ebft n\u00ean th\u0103ng, \u1edf v\u00e0o trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, th\u1ee9 ba, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 ki\u00eam b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; \u1edf trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 n\u1eeda m\u00e0 ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda m\u00e0 \u0111\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7u s\u1ecf, \u1edf v\u00e0o trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, \u1edf v\u00e0o trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba th\u00ec tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. C\u00e1c \u00e1n tr\u00ean \u0111\u00e2y, b\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u1eeda, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 v\u1ee5 \u00e1n m\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean hung ph\u1ea1m, th\u00ec r\u00fat b\u1edbt h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng 3 th\u00e1ng, tra x\u00e9t t\u00ean t\u00e2u l\u00ean, l\u1eb7c h\u1ea1n cho quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng ; h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng ; h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m. N\u1ebfu c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean hung ph\u1ea1m, th\u00ec r\u00fat h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng 1 th\u00e1ng, tra x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, l\u1eb7c h\u1ea1n cho quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft, 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng ; h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb hung ph\u1ea1m. C\u00f2n t\u1ed9i ph\u1ea1m v\u1ec1 \u00e1n m\u1ea1ng, theo lu\u1eadt, ph\u1ea3i x\u1eed t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec v\u00e0 ch\u00e9m ngay kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i gi\u1edd, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean hay kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean, kh\u00f4ng r\u00fat h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng, h\u1ea1n s\u01a1 tham, l\u1eb7c h\u1ea1n cho quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft, 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; h\u1ea1n th\u1ee9 ba kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u1eabn ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n n\u00e3 b\u1eaft k\u1ebb t\u1ed9i ph\u1ea1m. N\u1ebfu l\u00e0 \u00e1n m\u1ea1ng kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean, k\u1ebb ch\u00ednh hung ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham b\u1ecb huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba b\u1ecb huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng. \u00e1n m\u1ea1ng c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean, k\u1ebb ch\u00ednh hung ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham b\u1ecb huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c \u0111i b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 hung ph\u1ea1m. C\u00f2n t\u1ed9i ph\u1ea1m v\u1ec1 \u00e1n m\u1ea1ng, theo lu\u1eadt, ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec v\u00e0 ch\u00e9m ngay kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i gi\u1edd, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean hay kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, \u1edf ngo\u00e0i h\u1ea1n s\u01a1 tham (trong h\u1ea1n nh\u1ecb tham, tam tham c\u0169ng th\u1ebf) ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c \u0111i b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng. Vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111i b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng ; h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 hung ph\u1ea1m.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 v\u1ee5 \u00e1n m\u1ea1ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean k\u1ebb ch\u00ednh hung, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111i b\u1eaft, trong c\u00e1c h\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho ph\u00e2n x\u1eed, nh\u01b0ng n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb t\u1ed9i ph\u1ea1m m\u00e0 theo lu\u1eadt, n\u00f3 ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec v\u00e0 ch\u00e9m ngay kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i gi\u1edd, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; k\u1ebb ph\u1ea1m \u00e1n m\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; k\u1ebb ch\u00ednh hung c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ee9 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i nh\u1eb9 hay n\u1eb7ng, c\u00f3 th\u1ec3 trong c\u00e1c h\u1ea1n n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed, h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c. C\u00f2n vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c \u0111i b\u1eaft, v\u1ec1 ch\u00ednh hung kh\u00f4ng bi\u1ebft t\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 trong h\u1ea1n n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m theo lu\u1eadt ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec v\u00e0 ch\u00e9m ngay kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i gi\u1edd, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p, k\u1ebb ph\u1ea1m \u00e1n m\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, th\u00ec gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; v\u1ec1 ch\u00ednh hung c\u00f3 bi\u1ebft t\u00ean, trong h\u1ea1n, n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m theo lu\u1eadt ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec v\u00e0 ch\u00e9m ngay kh\u00f4ng \u0111\u1ee3i gi\u1edd, th\u00ec gia k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9 ; n\u00e3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m \u00e1n m\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, th\u00ec gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, cho c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i n\u1eb7ng ph\u1ea3i x\u1eed ch\u00e9m hay x\u1eed gi\u1ea3o, c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, th\u00ec tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh coi ng\u1ee5c \u1edf \u0111\u1ec1 lao ph\u1ea3i theo lu\u1eadt, l\u1eb7c tra, \u1ea5n quan c\u00e1c ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n, h\u1ea1n s\u01a1 tham tr\u01b0\u1edbc ti\u00ean gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; 4 t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t th\u00ec h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, nh\u01b0ng chi\u1ebfu c\u1ea5p ph\u1ea3i gi\u00e1ng, \u0111i\u1ec7u \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u1ed7 kh\u00e1c, c\u0169ng ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. Nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n, m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, tr\u1eeb l\u00ednh coi ng\u1ee5c \u1edf \u0111\u1ec1 lao ph\u1ea3i l\u1eb7c tra, c\u00f2n c\u00e1c quan ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng n\u00e3 b\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u01a1c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i. N\u1ebfu ph\u00e2n ph\u1ed1i v\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 k\u1ebb tr\u1ed1n tho\u00e1t th\u00ec t\u1ed9i do ai l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ph\u1ea3i ch\u1ecbu, c\u00e1c quan ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n kh\u00f4ng c\u00f9ng \u0111\u00f3ng \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed ; c\u00f2n vi\u00ean quan t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ch\u1ee9c v\u00e0 quan l\u00e3nh binh c\u00f9ng \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y, \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i l\u1eb7c h\u1ea1n ph\u00e2n x\u1eed, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft c\u1ee7a c\u00e1c ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb x\u1eed ; \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 th\u00ec gi\u1ea3m m\u1ed9t b\u1eadc, h\u1ea1t n\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 th\u00ec b\u1ed1 ch\u00ednh gi\u1ea3m h\u01a1n \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh 1 b\u1eadc. Vi\u00ean quan \u1edf t\u1ec9nh th\u1ee9 sau, khi 3 h\u1ea1n ch\u01b0a h\u1ebft, m\u00e0 \u0111\u1ebfn l\u1ef5 s\u1edf, c\u0169ng chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 c\u1ee7a quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb x\u1eed. C\u00f2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh l\u00e0 t\u1ed9i g\u00ec, ph\u1ea1m nh\u00e2n tr\u1ed1n tho\u00e1t, th\u00ec h\u1ea1n 1 th\u00e1ng, tra x\u00e9t t\u00e2u l\u00ean, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i h\u1ea1n s\u01a1 ph\u00f2ng, \u0111em s\u1ef1 vi\u1ec7c ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u00e0 n\u00ean x\u1eed t\u1ed9i g\u00ec, x\u00e9t h\u1ecfi \u0111\u1ebfn c\u00f9ng th\u1eadt k\u1ef9. N\u1ebfu th\u00fa cung \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng, c\u00e1c ch\u1ee9ng c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9, t\u1ed9i kh\u00f4ng c\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e1ng nghi ng\u1edd, th\u00ec ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 trong t\u1edd t\u00e2u v\u1ec1 s\u01a1 ph\u00f2ng, k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u1ea5y \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i t\u1ed9i ch\u00e9m, th\u1eaft c\u1ed5, hay \u0111\u00e0y v\u00e0o trong qu\u00e2n, l\u00e0 t\u1ed9i h\u1ea1ng n\u00e0o, \u0111\u1ec3 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00f3 chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u1eb7c n\u00e3 ph\u00e2n x\u1eed. N\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f2n giam \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i x\u00e9t h\u1ecfi, cung ch\u1ee9ng ch\u01b0a x\u00e1c th\u1ef1c, t\u1ed9i kh\u00f3 ngh\u0129 s\u1eb5n, c\u0169ng c\u1ee9 th\u1ef1c n\u00f3i r\u00f5 trong t\u1edd t\u00e2u v\u1ec1 s\u01a1 ph\u00f2ng, \u0111\u1ee3i khi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, x\u00e9t r\u00f5 s\u1ebd b\u00e0n. N\u1ebfu l\u00e0 \u00e1n ph\u1ea3i ch\u00e9m hay ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c n\u00e3 b\u1eaft, l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n tam tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, ngo\u00e0i h\u1ea1n tam tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c \u0111i b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>V\u1ec1 v\u1ee5 \u00e1n ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; h\u1ea1n th\u1ee9 hai kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n tam tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu \u00e1n b\u1eaft n\u00e3 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i.<\/p>\n<p>V\u1ec1 \u00e1n ph\u1ea3i \u0111\u00e0y v\u00e0o trong qu\u00e2n, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 3 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>C\u00e1i \u00e1n ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n s\u01a1 tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan c\u00f3 ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng ; vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n t\u00e1i tham ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 \u00e1n ph\u1ea3i t\u1ed9i ch\u00e9m, hay ph\u1ea3i t\u1ed9i th\u1eaft c\u1ed5, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong c\u00e1c h\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c. Nguy\u00ean tr\u1ed1n 2 t\u00ean, h\u1ea1n \u0111\u1ea7u ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, th\u00ec c\u00e1i c\u1ea5p ph\u1ea3i gi\u00e1ng, kh\u00f4ng n\u00ean cho khai ph\u1ee5c, nh\u01b0ng chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u1eb7c h\u1ea1n cho n\u00e3, ba h\u1ea1n kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean n\u00e0o, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, mi\u1ec5n cho t\u1ed9i gi\u00e1ng l\u1ea7n th\u1ee9 hai. C\u00f3 ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, trong c\u00e1c h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c ; h\u1ebft h\u1ea1n, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, l\u01b0u ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u. V\u1ec1 t\u1ed9i ph\u1ea3i \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean \u1edf h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, v\u1eabn chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u1eb7c h\u1ea1n cho n\u00e3, h\u1ebft h\u1ea1n, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c, th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf h\u1ea1n th\u1ee9 hai, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u1ea1t l\u1ea7n th\u1ee9 hai. C\u00f3 ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, trong c\u00e1c h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed, h\u1ea1n \u0111\u1ea7u b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, v\u1eabn chi\u1ec3u l\u1ec7 l\u1eb7c h\u1ea1n cho n\u00e3, h\u1ebft h\u1ea1n, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, h\u1ea1n \u0111\u1ea7u b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c hai ba t\u00ean, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, h\u1ebft h\u1ea1n, kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c, \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. N\u1ebfu l\u00e0 quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft, v\u1ec1 t\u1ed9i ph\u1ea3i ch\u00e9m, ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, c\u00f3 th\u1ec3 trong h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, x\u00e9t ra trong \u00e1n ch\u1ec9 c\u00f3 1 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, trong \u00e1n c\u00f3 2 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; 2 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng ; ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, \u1edf trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p ; 3 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, 4 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p ; \u1edf trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; 4 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, \u1edf trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, cho \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; 4 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, 3 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean \u1edf trong h\u1ea1n \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed, \u1edf trong h\u1ea1n th\u1ee9 hai, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed, h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p, \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>V\u1ec1 t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n, c\u00f3 m\u1ed9t hai t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, trong h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, trong \u00e1n ch\u1ec9 c\u00f3 1 t\u00ean, kh\u00f4ng n\u00ean ghi c\u00f4ng ; c\u00f3 2 t\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; 2 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb ; c\u00f3 ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, trong h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, cho gia 1 c\u1ea5p ; 3 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, 4 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; 4 t\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb ; ba b\u1ed1n t\u00ean ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>(- C\u00e1c \u00e1n m\u1ea5t c\u01b0\u1edbp, c\u01b0\u1edbp t\u00f9 v\u00e0 v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c \u1edf c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n, ph\u1ee7 vi\u00ean thu\u1ed9c h\u1ea1t cai qu\u1ea3n \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo b\u1ea3n l\u1ec7 gi\u1ea3m 3 b\u1eadc. N\u1ebfu ch\u00e2u, huy\u1ec7n \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u, hay ph\u1ea3i c\u00e1ch tu\u1ed9t th\u00ec ph\u1ee7 vi\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u ; ph\u00e2n ph\u1ee7 thu\u1ed9c h\u1ea1t cai qu\u1ea3n c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00e1c quan t\u1ec9nh b\u1ea5y gi\u1edd nh\u01b0 \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh, k\u00e9m ph\u1ee7 vi\u00ean 1 b\u1eadc ; \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 l\u1ea1i k\u00e9m 1 b\u1eadc. H\u1ea1t n\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 th\u00ec \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh k\u00e9m ph\u1ee7 vi\u00ean 1 b\u1eadc ; b\u1ed1 ch\u00ednh l\u1ea1i k\u00e9m 1 b\u1eadc. N\u1ebfu bi\u1ebft t\u00ecm c\u00e1ch trong h\u1ea1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft, th\u00ec \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed9i ph\u1ea1m c\u1ee7a c\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 ghi c\u00f4ng, ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00e2n x\u1eed.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 t\u1ec9nh, ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n c\u00f9ng can 1 \u00e1n b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, 1 ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m mi\u1ec5n. N\u1ebfu vi\u00ean ch\u00e2u, huy\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 2 b\u1eadc, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p ; c\u00f2n vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh ph\u1ee7 c\u0169ng \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc gi\u1ea3m 2 b\u1eadc ; n\u1ebfu vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, vi\u00ean quan t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng. Ngo\u00e0i ra theo th\u1ebf m\u00e0 suy t\u00ednh. Th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c t\u1ec9nh ph\u1ee7 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1ecfi t\u1ed9i, c\u00e1c quan ch\u00e2u, huy\u1ec7n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em s\u1ed1 hi\u1ec7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hay \u00edt k\u00ea v\u00e0o trong s\u1ed1 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, s\u1ebd chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ecb gi\u1ea3m \u1edf kho\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 c\u00e1c \u00e1n m\u1ea1ng, \u0103n c\u01b0\u1edbp, v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c v\u00e0 c\u01b0\u1edbp t\u00f9 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft ch\u01b0a h\u1ebft h\u1ea1n th\u1ee9 hai, h\u1ea1n th\u1ee9 ba, r\u1ed3i v\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u1ea3i huy\u1ec1n ch\u1ee9c, th\u00ec vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft \u1ea5y l\u1eb7c h\u1ea1n 6 th\u00e1ng b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, s\u1ebd chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 v\u1ec1 quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft ph\u00e2n x\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 1 b\u1eadc, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, c\u0169ng chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 v\u1ec1 vi\u1ec7c quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ecb c\u00f4ng m\u00e0 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 th\u01b0\u1ee3ng ty th\u1ed1ng h\u1ea1t \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c \u00e1n b\u1eaft k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ch\u00e2u, huy\u1ec7n thu\u1ed9c h\u1ea1t, tr\u1eeb vi\u00ean n\u00e0o \u1edf l\u1ef5 s\u1edf ch\u01b0a \u0111\u1ee7 1 h\u1ea1n kh\u00f4ng n\u00ean ngh\u1ecb x\u1eed, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 x\u00e9t ngh\u1ecb. Vi\u00ean k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0m vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, n\u1ebfu c\u00f3 b\u1ecdn gi\u1eb7c t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng t\u1eeb 100 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean, d\u1ea7n th\u00e0nh b\u1ecdn to, c\u00e0n gi\u1ee1 c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, v\u00e0 n\u00fai r\u1eebng r\u1eadm r\u1ea1p, b\u1edd c\u00f5i r\u1ed9ng xa \u0111\u00f4i khi c\u00f3 M\u00e1n r\u1eebng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, c\u00f9ng l\u00e0 ch\u00ednh th\u1ee9 y\u1ebfu ph\u1ea1m c\u1ee7a gi\u1eb7c v\u00e0 k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i ch\u00e9m, t\u1ed9i th\u1eaft c\u1ed5, t\u1ed9i giam \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n, c\u00f3 t\u1eeb n\u0103m s\u00e1u t\u00ean tr\u1edf l\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, khi \u1ea5y \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 t\u1ed9i ph\u1ea1m ph\u1ea3i b\u1eaft, trong h\u1ea1n b\u1ecb \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u00ean c\u1ea1nh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft v\u00e0 vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft, do quan th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i c\u1ee9 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec7n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hay \u00edt, \u0111em c\u1ea3 ra \u0111\u1ec3 ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb, \u0111\u1ec1u t\u00f9y theo t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 1 b\u1eadc ; n\u1ebfu n\u00ean ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m th\u00ec cho 9 th\u00e1ng, n\u00ean gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p th\u00ec cho gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, n\u00ean c\u00e1ch ch\u1ee9c th\u00ec cho \u0111\u1ed5i l\u00e0 c\u00e1ch, l\u01b0u ; ngo\u00e0i ra theo th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp v\u00e0 t\u00f9 t\u1ed9i n\u1eb7ng nh\u01b0 ph\u1ea3i ch\u00e9m, ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5 m\u00e0 v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ea1t kh\u00e1c, th\u00ec m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1m \u0103n c\u01b0\u1edbp, \u00e1n m\u1ea1ng v\u00e0 b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n m\u00e0 v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c, th\u00ec m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, t\u00ednh k\u1ebf ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn 4 t\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n, c\u00e1c h\u1ea1n \u0111\u00e3 h\u1ebft, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ph\u00e2n x\u1eed, g\u1eb7p khi c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng, th\u00ec tr\u1eeb khi c\u00f3 \u0111\u1eb7c Ch\u1ec9 v\u00e0 l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean \u0111\u1ea7u s\u1ecf, c\u00f9ng l\u00e0 k\u1ebb ch\u00ednh hung trong \u00e1n m\u1ea1ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ee9 x\u00e1c th\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c cho th\u0103ng ; c\u00f2n \u00e1n can v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft k\u1ebb t\u1ed9i ph\u1ea1m tr\u01b0\u1edbc, ch\u01b0a t\u1eebng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean th\u00ec do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t th\u1ef1c v\u1ec1 quan thanh ch\u00ednh t\u00edch \u1edf n\u01a1i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f3 th\u1eadt \u0111\u00e1ng khen, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng chuy\u1ec3n ; n\u1ebfu t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng khen th\u00ec l\u00e0m s\u1edb t\u00e2u r\u00f5, gi\u1eef l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e3 b\u1eaft. C\u00f2n nh\u01b0 th\u01b0\u1ee3ng ty th\u1ed1ng h\u1ea1t (t\u1ec9nh, ph\u1ee7 c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau) v\u00e0 vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft th\u00ec kh\u00f4ng theo l\u1ec7 n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u00a0(- V\u1ec1 vi\u00ean quy\u1ec1n \u1ea5n quan \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n g\u1eb7p khi c\u00f3 c\u00e1c \u00e1n ph\u1ea3i ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft nh\u01b0 \u00e1n m\u1ea1ng \u0103n c\u01b0\u1edbp, v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c, c\u01b0\u1edbp t\u00f9, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 quan hi\u1ec7n \u1edf l\u1ef5 s\u1edf m\u00e0 ngh\u1ecb x\u1eed ; n\u1ebfu l\u00e0 c\u00e1i \u00e1n vi\u00ean quan th\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc giao l\u1ea1i cho vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft, m\u00e0 vi\u00ean quy\u1ec1n \u1ea5n quan ch\u01b0a \u0111\u1ee7 m\u1ed9t h\u1ea1n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb.<\/p>\n<p>(- Khi c\u00e1c vi\u00ean ch\u00e2u, huy\u1ec7n mang \u1ea5n \u0111i vi\u1ec7c quan, g\u1eb7p c\u00f3 c\u00e1c \u00e1n c\u01b0\u1edbp t\u1ed9i ph\u1ea1m m\u00e0 b\u1ecdn ph\u1ea1m t\u1ed9i n\u1eb7ng c\u00f3 ba b\u1ed1n t\u00ean tr\u1ed1n tho\u00e1t, h\u1ea1n s\u01a1 tham \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u, th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, l\u01b0u ; \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u00e1ch, l\u01b0u ; \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, th\u00ec \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u. Ngo\u00e0i ra theo th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh. M\u1ed9t h\u1ea1n kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu b\u1ea3n l\u1ec7 \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i ph\u00e2n x\u1eed m\u00e0 thi h\u00e0nh. N\u1ebfu l\u00e0 c\u00e1c \u00e1n t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, th\u00ec khi v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf, chi\u1ebfu l\u1ec7 vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft m\u00e0 ngh\u1ecb x\u1eed ; n\u1ebfu l\u00e0 giao \u1ea5n \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c quan th\u00ec khi v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf, chi\u1ebfu l\u1ec7 vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft m\u00e0 ngh\u1ecb x\u1eed.<\/p>\n<p>(- Ph\u00e0m c\u00e1c \u00e1n t\u1eeb \u0103n c\u01b0\u1edbp, \u00e1n m\u1ea1ng \u1edf d\u00e2n gian v\u00e0 t\u1ed9i qu\u00e2n l\u01b0u((1) Qu\u00e2n l\u01b0u : t\u1ed9i b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n.1) tr\u1edf xu\u1ed1ng, t\u00f9 ph\u1ea1m hi\u1ec7n \u0111ang tr\u1ed1n trong h\u1ea1n b\u1eaft ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, trong h\u1ea1n ch\u01b0a b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 c\u00f3 tang cha m\u1eb9, \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 nh\u00e0 tr\u1ecb tang, n\u1ebfu vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft, kh\u00f4ng ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, th\u00ec vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m b\u1eaft \u1ea5y \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu c\u00e1i h\u1ea1n \u1edf l\u1ef5 s\u1edf tr\u01b0\u1edbc, h\u1ea1n tuy ch\u01b0a h\u1ebft, c\u0169ng ph\u00e2n x\u1eed theo h\u1ea1n \u0111\u00e3 h\u1ebft, c\u00f2n ho\u00e0n k\u1ebft th\u00ec v\u1eabn \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y t\u1edbi ch\u1ed7 l\u00e0m quan s\u1ebd bi\u1ec7n l\u00fd. N\u1ebfu l\u00e0 v\u1ee5 \u00e1n \u0111\u1ed1t nh\u00e0, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft, h\u1ebft h\u1ea1n s\u01a1 tham, b\u1eaft n\u00e3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t c\u1ea5p, l\u01b0u ; h\u1ea1n s\u01a1 tham ch\u01b0a h\u1ebft m\u00e0 c\u00f3 tang cha m\u1eb9 ph\u1ea3i ngh\u1ec9 vi\u1ec7c, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft kh\u00f4ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i, th\u00ec vi\u00ean quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00e3 b\u1eaft \u1ea5y \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i ph\u00e2n x\u1eed, c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, v\u00e0 ph\u1ea3i ho\u00e0n k\u1ebft. Ngo\u00e0i ra theo th\u1ebf m\u00e0 t\u00ednh. Duy c\u00e1c \u00e1n ph\u00e1 nha m\u00f4n c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i n\u1eb7ng v\u01b0\u1ee3t ng\u1ee5c, th\u00ec cho ngh\u1ec9 tr\u0103m ng\u00e0y v\u1ec1 nh\u00e0 tr\u1ecb tang, h\u1ebft h\u1ea1n ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ch\u1ed7 l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, h\u1ee3p s\u1ee9c \u0111\u1ec3 b\u1eaft, ti\u1ebfp t\u1ee5c kh\u1ea5u tr\u1eeb v\u00e0o h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc, khi \u0111\u1ee7 h\u1ea1n s\u1ebd theo l\u1ec7 x\u00e9t x\u1eed. Trong th\u1eddi k\u1ef3 v\u1ec1 tr\u1ecb tang, vi\u00ean quan ti\u1ebfp t\u1ee5c vi\u1ec7c b\u1eaft n\u00e3 n\u1ebfu b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i b\u1eaft, th\u00ec chi\u1ebfu theo l\u1ec7 \u0111\u1ecba h\u1ea1t b\u00ean b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebb c\u01b0\u1edbp m\u00e0 li\u1ec7u ngh\u0129 ngh\u1ecb k\u1ebft).<\/p>\n<p>T\u0103ng th\u00eam ng\u1ea1ch th\u1ee7y th\u1ee7 cho B\u1eafc t\u00e0o. L\u1ec7 c\u0169, thuy\u1ec1n B\u1eafc t\u00e0o ch\u1edf vi\u1ec7c c\u00f4ng : thuy\u1ec1n h\u1ea1ng to th\u00ec 10 ng\u01b0\u1eddi th\u1ee7y th\u1ee7, thuy\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba th\u00ec 8 ng\u01b0\u1eddi, thuy\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf th\u00ec 6 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y d\u00e2n trong s\u1ed5 \u0111inh sung b\u1ed5. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ecdn ph\u00f3 qu\u1ea3n l\u00e3nh t\u00e0o \u1ea5y c\u00f3 \u0111\u01a1n k\u00eau v\u1ec1 s\u1ed1 th\u1ee7y th\u1ee7 \u00edt \u1ecfi, kh\u00f4ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i thu\u00ea ng\u01b0\u1eddi b\u1eb1ng gi\u00e1 \u0111\u1eaft. Nay chu\u1ea9n cho t\u0103ng th\u00eam th\u1ee7y th\u1ee7 m\u1ed7i chi\u1ebfc \u0111\u1ec1u 2 ng\u01b0\u1eddi, cho l\u1ea5y d\u00e2n ngo\u1ea1i t\u1ecbch sung v\u00e0o.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : \u201cVi\u00ean t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m ty t\u01b0\u1ee3ng((2) Ty t\u01b0\u1ee3ng : ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng trong ty.2) t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Du\u1ec7 th\u1ecd \u0111\u1ebfn tr\u0103m tu\u1ed5i, xin cho n\u00eau th\u01b0\u1edfng\u201d. Vua gia \u01a1n th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9, chu\u1ea9n cho v\u1ec1 h\u01b0u ; l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho 60 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 b\u00f3 l\u1ee5a, cho t\u1ea5m bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng ; quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i th\u1eddi th\u01b0\u1eddng th\u0103m h\u1ecfi, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m \u201cnh\u00e2n th\u1ee5y\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00f4i th\u00fac t\u1eadp h\u1ee3p bi\u1ec1n binh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n. \u0110\u00ecnh vi\u1ec7c sai quan ki\u1ec3m duy\u1ec7t 1 l\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, theo l\u1ec7, c\u1ee9 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n ch\u1ecdn ph\u00e1i quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 chia \u0111i ki\u1ec3m duy\u1ec7t. Sang n\u0103m, ch\u00ednh l\u00e0 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 sai quan \u0111i ki\u1ec3m duy\u1ec7t. Vua d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cH\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, S\u01a1n T\u00e2y, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, B\u1eafc Ninh l\u00e0 5 t\u1ec9nh l\u1edbn, s\u1ed1 qu\u00e2n c\u00f3 nhi\u1ec1u, n\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 cho t\u1eadp bi\u1ebft k\u1ef7 lu\u1eadt. V\u1eady truy\u1ec1n d\u1ee5 cho m\u1ed7i t\u1ec9nh ch\u1ecdn ph\u00e1i 1 qu\u1ea3n c\u01a1, 300 binh \u0111inh, kh\u00ed gi\u1edbi nghi\u00eam ch\u1ec9nh, \u0111\u1ec3 th\u00e1ng hai sang n\u0103m \u0111\u1ebfn Kinh thao di\u1ec5n. C\u00e1c bi\u1ec1n binh \u1edf chuy\u1ebfn \u0111i n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng ; c\u00f2n s\u1ed1 \u1edf l\u1ea1i h\u00e0ng ng\u0169 c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y v\u00e0 bi\u1ec1n binh 2 t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u giao cho \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, l\u00e3nh binh s\u1edf t\u1ea1i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng gi\u1eef ph\u00e9p c\u00f4ng m\u00e0 ki\u1ec3m duy\u1ec7t, chia h\u1ea1ng l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i ch\u1ecdn ph\u00e1i quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111i \u0111\u1ebfn l\u00e0m g\u00ec. L\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh : sang n\u0103m ch\u00ednh g\u1eb7p k\u1ef3 thao di\u1ec5n \u1edf Kinh, duy bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u00e3 t\u1eebng ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf Nam K\u1ef3, s\u1ed1 hi\u1ec7n c\u00f2n kh\u00f4ng nhi\u1ec1u, v\u1eady cho \u0111\u00ecnh ho\u00e3n 1 l\u1ea7n, \u0111\u1ee3i l\u1ea7n sau l\u1ea1i chi\u1ebfu l\u1ec7 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam \u2013 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ng\u1ee5y Kh\u1eafc Tu\u1ea7n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t t\u00e2u b\u00e0y c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Vua giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 Binh b\u00e0n k\u1ef9. B\u1ed9 xin : Ph\u00e0m bi\u1ec1n binh c\u00e1c th\u00e0nh \u0111\u00e0i \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u1ea5y, theo k\u1ef3 di\u1ec5n t\u1eadp c\u00e1c ph\u00e9p \u0111i, \u0111\u1ee9ng, \u0111\u00e1nh, \u0111\u00e2m, v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c khi ch\u00e8o ch\u1edf, khi ph\u00f3ng nhanh, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u quen th\u1ea1o. H\u1eb1ng ng\u00e0y \u0111em thi\u00ean l\u00fd k\u00ednh l\u00ean cao, tr\u00f4ng ra xa, n\u1ebfu c\u00f3 thuy\u1ec1n ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn, h\u1ec5 th\u1ea5y m\u1ed9t hai chi\u1ebfc th\u00ec treo c\u1edd tr\u1eafng c\u00f3 s\u1eafc \u0111\u1ecf \u0111\u1ec3 l\u00e0m hi\u1ec7u, th\u1ea5y ba b\u1ed1n chi\u1ebfc th\u00ec treo c\u1edd tr\u1eafng c\u00f3 s\u1eafc xanh lam \u0111\u1ec3 l\u00e0m hi\u1ec7u. Thuy\u1ec1n ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 h\u1ecd b\u1eafn s\u00fang to m\u1ea5y ph\u00e1t, \u1edf tr\u00ean th\u00e0nh ch\u1ec9 \u0111\u00e1p l\u1ea1i 3 ph\u00e1t th\u00f4i. R\u1ed3i ch\u1ecdn l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u gi\u1ea3n y\u1ebfu trong c\u00e1c \u0111i\u1ec3u kho\u1ea3n \u0111\u00e3 nghi\u00eam c\u1ea5m khi thuy\u1ec1n \u0111\u1ed7 v\u00e0 l\u00fac thuy\u1ec1n \u0111i, l\u00e0m th\u00e0nh v\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a t\u1ec9nh, sai th\u00f4ng ng\u00f4n d\u1ecbch ra ti\u1ebfng ngo\u1ea1i qu\u1ed1c, \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd bi\u1ebft. N\u1ebfu h\u1ecd c\u00f3 y\u00eau c\u1ea7u \u0111i \u0111\u1ebfn n\u00fai Ng\u0169 H\u00e0nh v\u00e0 c\u00e1c th\u00e0nh \u0111\u00e0i, c\u00f9ng l\u00e0 xem \u0111o ph\u1ea7n bi\u1ec3n, h\u00ecnh n\u00fai, th\u00ec n\u00ean l\u1ea5y l\u1ebd ph\u1ea3i m\u00e0 ng\u0103n c\u1ea5m, \u0111\u1ec3 ng\u1eeba s\u1ef1 nom d\u00f2m\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cN\u00fai Ng\u0169 H\u00e0nh l\u00e0 n\u01a1i r\u1ea5t danh th\u1eafng, ng\u01b0\u1eddi \u1edf thuy\u1ec1n ngo\u1ea1i qu\u1ed1c n\u1ebfu c\u00f3 mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t m\u1ef1c c\u1ea5m h\u1eb3n, nh\u01b0ng n\u00ean ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a b\u1ecdn d\u1eabn \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed9 n\u0103m s\u00e1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u1ea5y xem th\u00f4i, kh\u00f4ng cho h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n v\u00e0o c\u00e1c x\u00f3m l\u00e0ng, ho\u1eb7c sinh t\u1ec7 kh\u00e1c. Ngo\u00e0i ra, cho theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long, T\u00e1n l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Long B\u00ecnh nam T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng \u0110\u00f4 th\u1ed1ng dinh Long v\u0169, truy phong l\u00e0 Long B\u00ecnh t\u1eed, cho t\u00ean th\u1ee5y l\u00e0 V\u0169 D\u0169ng. L\u1ea1i cho g\u1ea5m m\u00e0u, sa m\u00e0u m\u1ed7i th\u1ee9 4 c\u00e2y, l\u00e0, tr\u1eebu, nhi\u1ec5u 10 t\u1ea5m, v\u1ea3i l\u1ee5a \u0111\u1ec1u 40 t\u1ea5m, 1.000 quan ti\u1ec1n, v\u00e0 ban t\u1ebf 1 tu\u1ea7n. Cho 1 ng\u01b0\u1eddi con \u0111\u01b0\u1ee3c theo \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111i v\u1ec1 \u0111\u1ec3 ph\u00f9 quan t\u00e0i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m mua tr\u1ed9m g\u1ea1o. T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, g\u1ea1o khan. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17, do ngh\u1ecb b\u1ed9 H\u1ed9 \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n y) : 4 huy\u1ec7n, ch\u00e2u Y\u00ean H\u01b0ng, Nghi\u00eau Phong, Ti\u00ean Y\u00ean, Ho\u00e0nh B\u1ed3, s\u1ed1 g\u1ea1o c\u1ea7n d\u00f9ng, \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, \u0111i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh l\u00e2n c\u1eadn \u0111\u1ec3 mua. Duy ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh v\u00e0 ch\u00e2u V\u00e2n \u0110\u1ed3n (sau \u0111\u1ed5i thu\u1ed9c t\u1ed5ng V\u00e2n H\u1ea3i, huy\u1ec7n Nghi\u00eau Phong) \u1edf h\u1ea3i \u0111\u1ea3o xa, kh\u00f4ng c\u00f3 ru\u1ed9ng \u0111\u1ec3 c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 th\u00e1ng gi\u00eang, th\u00e1ng b\u1ea3y, \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng theo s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u0129nh mua. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ch\u00e2u, huy\u1ec7n thu\u1ed9c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u l\u00e0 ven bi\u1ec3n, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u c\u00f3 nh\u1eefng thuy\u1ec1n nh\u1ecf \u0111i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh l\u00e2n c\u1eadn mua g\u1ea1o \u0111\u1ec3 bu\u00f4n l\u1eadu. G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u thuy\u1ec1n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u0111i \u0111\u1ebfn, n\u00f3i th\u00e1c l\u00e0 \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, nh\u01b0ng ch\u01b0a ch\u1eafc kh\u00f4ng ph\u1ea3i ki\u1ebfm c\u1edb \u0111\u1ec3 l\u00f9ng mua g\u1ea1o. V\u1eady xin \u0111\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ed9\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9 ngh\u1ecb l\u1ea1i. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh n\u0103m tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 c\u0169ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc t\u00f9y ti\u1ec7n cho d\u00e2n, duy b\u1ecdn ti\u1ec3u d\u00e2n v\u1ee5 l\u1ee3i, coi th\u01b0\u1eddng ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u00e0m vi\u1ec7c t\u01b0 t\u00fai, c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ecbnh r\u00f5 th\u00eam l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. Duy 4 ch\u00e2u huy\u1ec7n Y\u00ean H\u01b0ng, Ti\u00ean Y\u00ean, Nghi\u00eau Phong v\u00e0 Ho\u00e0nh B\u1ed3 \u0111i mua g\u1ea1o, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i tr\u00ean s\u00f4ng ; n\u1ebfu c\u00f3 ra bi\u1ec3n l\u00e0m \u0103n, th\u00ec c\u1ee9 \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u hay \u00edt, l\u01b0\u1ee3ng t\u00ednh m\u00e0 cho mang g\u1ea1o, t\u00f9y t\u1eebng thuy\u1ec1n t\u00ednh \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 th\u00f4i. N\u1ebfu ch\u1edf tr\u1ed9m \u0111\u1ec3 b\u00e1n, tra ra qu\u1ea3 th\u1ef1c, th\u00ec chi\u1ec3u l\u1ec7 bu\u00f4n l\u1eadu, ph\u1ea1t t\u1ed9i tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t \u0111i \u0111\u00e0y ; thuy\u1ec1n, h\u00e0ng h\u00f3a v\u00e0 gia s\u1ea3n \u0111\u1ec1u b\u1ecb t\u1ecbch k\u00fd t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec3 sung th\u01b0\u1edfng. L\u1ea1i nghi\u00eam s\u1ee9c cho ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef \u0111\u1ed3n \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n ph\u1ea3i gia t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi k\u1ef9, n\u1ebfu nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t m\u00e0 bu\u00f4ng tha, s\u1ebd b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng h\u01a1n, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 bi\u1ec1n binh \u1edf Thanh H\u00f3a, Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh chia \u0111\u00f3ng c\u00e1c n\u01a1i. Thanh H\u00f3a, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, h\u1eb1ng n\u0103m, theo l\u1ec7, c\u00f3 ph\u00e1i qu\u00e2n ra \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh 2 v\u1ec7 \u1edf Ngh\u1ec7 An chia \u0111\u00f3ng \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, S\u01a1n T\u00e2y ; 2 v\u1ec7 \u1edf Thanh H\u00f3a chia \u0111\u00f3ng \u1edf B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; 1 v\u1ec7 r\u01b0\u1ee1i \u1edf H\u00e0 T\u0129nh chia \u0111\u00f3ng \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, Ninh B\u00ecnh, H\u01b0ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i k\u1ec3 t\u1eeb sau ng\u00e0y khai \u1ea5n sang n\u0103m. C\u00f2n bi\u1ec1n binh \u0111\u1ed3n tr\u00fa c\u0169 th\u00ec \u0111\u1ee3i bi\u1ec1n binh \u0111\u1ed3n tr\u00fa m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u01a1i, \u0111\u1ec1u tri\u1ec7t v\u1ec1 \u0111\u1ed9i ng\u0169 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 v\u1ec1 th\u0103m cha m\u1eb9 v\u00e0 c\u01b0 tang cha m\u1eb9 c\u1ee7a quan vi\u00ean. L\u1ec7 c\u0169, \u00f4ng b\u00e0, cha m\u1eb9 c\u1ee7a quan vi\u00ean hi\u1ec7n c\u00f2n s\u1ed1ng, 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, nh\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 con trai th\u1ee9, ho\u1eb7c c\u00f3 anh em nh\u01b0ng c\u00f3 t\u1eadt kh\u00f4ng th\u1ec3 nu\u00f4i n\u1ea5ng h\u1ea7u h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0 cha m\u1eb9 t\u1eeb 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, nh\u00e0 tuy c\u00f3 con trai th\u1ee9, nh\u01b0ng t\u00ecnh nguy\u1ec7n v\u1ec1 nu\u00f4i cha m\u1eb9, \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 qu\u00ea \u0111\u1ec3 nu\u00f4i cha m\u1eb9. Quan vi\u00ean \u0111i l\u00e0m qu\u00e1 xa, v\u0103n t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, nh\u00e0 c\u00f3 cha m\u1eb9 gi\u00e0, quan th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf trong h\u1ea1t ph\u1ea3i cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u0103m h\u1ecfi, c\u00f3 b\u1ec7nh t\u1eadt th\u00ec ph\u00e1i th\u1ea7y thu\u1ed1c \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb, khi ch\u1ebft c\u0169ng t\u01b0 b\u00e1o gi\u00fap cho. C\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea nh\u00e0 th\u00ec xa, ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c tin bu\u1ed3n c\u1ee7a nh\u00e0 \u0111\u1ebfn n\u01a1i, c\u00f3 khi ch\u1eadm \u0111\u1ebfn v\u00e0i th\u00e1ng, quan nh\u1ea5t ph\u1ea9m v\u1ec1 qu\u00ea tr\u1ecb vi\u1ec7c tang th\u00ec 12 th\u00e1ng, nh\u1ecb ph\u1ea9m th\u00ec 9 th\u00e1ng, tam ph\u1ea9m th\u00ec 6 th\u00e1ng, t\u1ee9 ph\u1ea9m th\u00ec 3 th\u00e1ng, ng\u0169 ph\u1ea9m th\u00ec 2 th\u00e1ng, l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m th\u00ec 1 th\u00e1ng, ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n th\u00ec 12 th\u00e1ng. N\u1ebfu g\u1eb7p tang m\u1eb9 \u0111\u00edch, m\u1eb9 \u0111\u00edch kh\u00f4ng c\u00f3 con, th\u00ec quan nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n v\u1ec1 tr\u1ecb tang 9 th\u00e1ng, nh\u1ecb ph\u1ea9m 6 th\u00e1ng, tam ph\u1ea9m 3 th\u00e1ng, t\u1ee9 ph\u1ea9m 2 th\u00e1ng ; m\u1eb9 \u0111\u00edch c\u00f3 con th\u00ec quan nh\u1ea5t ph\u1ea9m \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, nh\u1ecb ph\u1ea9m 3 th\u00e1ng, tam ph\u1ea9m 2 th\u00e1ng, t\u1ee9 ph\u1ea9m 1 th\u00e1ng, ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u00e3 \u00edt, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf h\u1ea1n n\u00e0y.<\/p>\n<p>V\u0103n t\u1eeb b\u00e1t ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00f3 tang cha m\u1eb9, th\u01b0\u1ee3ng ty cai qu\u1ea3n ho\u1eb7c cho h\u1ea1n 1 th\u00e1ng, ho\u1eb7c v\u00ec vi\u1ec7c quan c\u1ea7n ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c v\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng sa xa c\u00e1ch, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n l\u1ec7 cho ngh\u1ec9. V\u1ec1 vi\u1ec7c n\u00e0y, tr\u01b0\u1edbc kia quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 c\u00f3 \u0111em t\u00e2u l\u00ean. Vua giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n, l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb c\u00e1c vi\u00ean theo l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 nu\u00f4i cha m\u1eb9, vi\u00ean n\u00e0o c\u00f3 \u00f4ng b\u00e0 cha m\u1eb9 ch\u01b0a \u0111\u1ebfn 70 tu\u1ed5i m\u00e0 \u0111\u00e3 t\u1eeb 60 tr\u1edf l\u00ean, th\u1ef1c l\u00e0 \u1ed1m y\u1ebfu, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u h\u1ea1 nu\u00f4i n\u1ea5ng, nay vi\u00ean \u1ea5y t\u00ecnh nguy\u1ec7n v\u1ec1 nu\u00f4i cha m\u1eb9 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ; m\u1eb9 \u0111\u00edch kh\u00f4ng c\u00f3 con, tu\u1ed5i \u0111\u1ebfn 70 tr\u1edf l\u00ean, \u1edf nh\u00e0 kh\u00f4ng anh em n\u00e0o kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ea7u h\u1ea1 nu\u00f4i n\u1ea5ng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu l\u1ec7 nh\u01b0 m\u1eb9 \u0111\u1ebb, chu\u1ea9n cho v\u1ec1 qu\u00ea ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng. N\u1ebfu \u0111i l\u00e0m quan l\u00e2u \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn 6 n\u0103m tr\u1edf l\u00ean ch\u01b0a t\u1eebng v\u1ec1 qu\u00ea, nay t\u00ecnh nguy\u1ec7n v\u1ec1 th\u0103m cha m\u1eb9 ho\u1eb7c d\u1eddi m\u1ed9, t\u1ea3o m\u1ed9, m\u00e0 trong khi l\u00e0m quan hi\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng, can li\u00ean \u00e1n ki\u1ec7n, v\u00e0 hi\u1ec7n theo vi\u1ec7c sai ph\u00e1i \u1edf tr\u1ea1i qu\u00e2n, th\u00ec \u1ea5n quan \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 m\u00ecnh t\u00e2u b\u00e0y, v\u0103n v\u00f5 t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 ban v\u0103n nh\u01b0 c\u00e1c vi\u00ean gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n ph\u1ea3i do quan th\u01b0\u1ee3ng ty cai qu\u1ea3n \u0111\u1ec1 t\u00e2u thay cho, v\u0103n v\u00f5 t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u do quan th\u01b0\u1ee3ng ty x\u00e9t th\u1ef1c, chi\u1ebfu l\u1ec7 c\u1ea5p gi\u1ea5y, t\u01b0 b\u1ed9 \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u. Vi\u00ean n\u00e0o nh\u00e2n c\u00f3 vi\u1ec7c quan, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua qu\u00ea m\u00ecnh, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea th\u0103m cha m\u1eb9, t\u1ea1 m\u1ed9, t\u1ea3o m\u1ed9, nh\u01b0ng \u1edf l\u1ea1i qu\u00ea nh\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 5 ng\u00e0y. Vi\u00ean n\u00e0o \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea1i ch\u1ee9c, ch\u1ee3t nghe tin cha m\u1eb9 \u1ed1m nguy k\u1ecbch, c\u1ea7n c\u1ea5p v\u1ec1 th\u0103m, tr\u1eeb vi\u00ean n\u00e0o theo l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u201ct\u1ef1 t\u00e2u l\u1ea5y\u201d, c\u00f2n th\u00ec ph\u1ea3i c\u00f3 gi\u1ea5y ch\u1ee9ng th\u1ef1c c\u1ee7a quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c quan c\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed9t ch\u1ed7, chuy\u1ec3n t\u01b0\u1eddng l\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ty cho ph\u00e9p ngh\u1ec9 1 th\u00e1ng, khi h\u1ebft h\u1ea1n l\u1ea1i \u0111i cung ch\u1ee9c. Quan ng\u0169, l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m n\u1ebfu g\u1eb7p tang m\u1eb9 \u0111\u00edch c\u0169ng chi\u1ec3u theo l\u1ec7 quan t\u1ee9 ph\u1ea9m. V\u0103n b\u00e1t ph\u1ea9m, v\u00f5 l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c th\u01b0 l\u1ea1i, th\u00f4ng l\u1ea1i, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u g\u1eb7p tang cha m\u1eb9, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 1 th\u00e1ng ; c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7, ch\u00e2u, huy\u1ec7n n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu c\u1ee7a kho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1nh s\u1ed5ng t\u00f9 ph\u1ea1m, theo l\u1ec7 d\u1ee9t kho\u00e1t ph\u1ea3i \u1edf l\u1ea1i ; n\u1ebfu th\u00fac gi\u1ea3i binh l\u01b0\u01a1ng, n\u00e3 b\u1eaft t\u1ed9i ph\u1ea1m l\u00e0 nh\u1eefng vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng, n\u1ebfu l\u00e0m ch\u01b0a xong c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho ngh\u1ec9 v\u1ec1 qu\u00ea, lo vi\u1ec7c tang. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed l\u00e0m thay vi\u1ec7c c\u00f4ng \u1ea5y s\u1ebd do b\u1ed9 b\u1ed5. N\u1ebfu quan vi\u00ean \u0111i l\u00e0m quan xa, g\u1eb7p tang cha m\u1eb9, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 \u1edf qu\u00ea hay \u1edf ng\u1ee5 s\u1edf, cho th\u00e2n thu\u1ed9c hay l\u00fd d\u1ecbch chuy\u1ec3n b\u00e1o quan ph\u1ee7 huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i b\u1ea9m l\u00ean quan th\u01b0\u1ee3ng ty, ph\u00e2n bi\u1ec7t l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1 t\u01b0 hay chi\u1ebfu h\u1ed9i. Ch\u1ee9c h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean ch\u1edd b\u1ed5 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh g\u1eb7p tang cha m\u1eb9, \u0111\u1ec1u cho h\u1ea1n 3 th\u00e1ng ; c\u00f2n v\u1ec1 nu\u00f4i ho\u1eb7c v\u1ec1 th\u0103m cha m\u1eb9 c\u0169ng theo l\u1ec7 c\u00e1c ch\u1ee9c quan.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nam \u0110\u1ecbnh \u2013 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t ph\u1ea3i mi\u1ec5n ch\u1ee9c. Cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u0110\u1ecbnh, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nam \u0110\u1ecbnh \u2013 H\u01b0ng Y\u00ean.<\/p>\n<p>B\u00e1 \u0110\u1ea1t khi m\u1edbi \u0111\u1ebfn Nam \u0110\u1ecbnh, s\u1eeda sang m\u1ed1i t\u1ec7 c\u1ee7a quan l\u1ea1i, m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. D\u00e2n trong h\u1ea1t c\u00f3 V\u0169 Danh Thi\u1ec7n v\u00e0 Tr\u1ecbnh Th\u1ebf D\u1ee5 l\u00e0 c\u00f4n \u0111\u1ed3 d\u1eef t\u1ee3n ; b\u1ecdn t\u1ed1 gi\u00e1c l\u00e0 B\u00f9i V\u0103n Th\u1ea1c v\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i C\u01b0 v\u00ec vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c ra v\u00e0o \u1edf c\u1eeda \u0111\u1ed1c h\u1ed9, b\u00ed m\u1eadt t\u1ed1 c\u00e1o l\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean Thi\u1ec7n m\u01b0u vi\u1ec7c ph\u1ea3n ngh\u1ecbch. B\u00e1 \u0110\u1ea1t tin ngay, li\u1ec1n ph\u00e1i \u0111i n\u00e3, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c g\u01b0\u01a1m gi\u00e1o \u1edf trong nh\u00e0, th\u00ec ra b\u1ecdn Th\u1ea1c ng\u1ea7m b\u1ecf tang v\u1eadt v\u00e0o, m\u00e0 B\u00e1 \u0110\u1ea1t kh\u00f4ng bi\u1ebft. T\u1ec9nh l\u1ea1i l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Quy\u1ec1n nh\u00e2n th\u1ebf, c\u1ed1 \u00fd kh\u00e9p t\u1ed9i, b\u1eaft bu\u1ed9c ph\u1ea3i cung li\u00ean can, giam c\u1ea7m \u0111\u1ebfn h\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f3 nh\u00e0 gi\u00e0u l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1ed5 v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi n\u1ed9p 700 quan ti\u1ec1n, t\u00ecnh nguy\u1ec7n gi\u00fap v\u00e0o ph\u00ed t\u1ed5n, B\u00e1 \u0110\u1ea1t nh\u1eadn l\u1ea5y, \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 chia c\u1ea5p cho l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 t\u00f9 \u1edf ng\u1ee5c m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Sau \u0111\u00f3 t\u00ean Thi\u1ec7n v\u00e0 t\u00ean D\u1ee5 \u0111\u1ec1u cho ng\u01b0\u1eddi ki\u1ec7n v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc \u0111\u1ec3 bi\u1ec7n oan, l\u1ea1i n\u00eau r\u00f5 t\u00ecnh ti\u1ebft quan l\u1ea1i nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t ri\u00eang. Vua b\u00e8n sai Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u1ea7n Kinh V\u0129 tra h\u1ecfi, r\u1ed3i ph\u00e1i quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n \u0111i \u0111\u1ebfn h\u1ed9i tra, th\u00ec k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u1ed5i h\u1ebft l\u1eddi cung tr\u01b0\u1edbc, k\u1ebb t\u1ed1 c\u00e1o v\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ea1i c\u0169ng \u0111\u1ec1u th\u00fa t\u1ed9i. B\u1ecdn Uy\u1ec3n tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft \u0111em \u0111\u1ea1i kh\u00e1i vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua m\u1edbi sai B\u00e1 \u0110\u1ea1t v\u00e0 quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Phan T\u0129nh, \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Danh Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u t\u00e2u b\u00e0y cho r\u00f5 r\u00e0ng. B\u00e1 \u0110\u1ea1t t\u00e2u r\u1eb1ng ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u c\u00f9ng b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t ; T\u0129nh v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng th\u00ec t\u00e2u r\u1eb1ng ch\u1ec9 do t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ef1 \u00fd l\u00e0m, hai ty mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng ph\u1ea3i theo m\u00e0 th\u00f4i. Khi \u1ea5y B\u00e1 \u0110\u1ea1t v\u00e0 Danh Ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ch\u1ee9c giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb x\u1eed ; s\u1ed1 ti\u1ec1n do nh\u00e0 gi\u00e0u quy\u00ean ra, l\u1ea1i tr\u00e1ch c\u1ee9 B\u00e1 \u0110\u1ea1t ph\u1ea3i nghi\u00eam truy tr\u1ea3 cho k\u1ebb ch\u1ee7 c\u1ea5p. C\u00f2n \u00e1n l\u00e0m gi\u1eb7c th\u00ec v\u1eabn giao cho b\u1ecdn V\u0103n Uy\u1ec3n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi vi\u00ean Tu\u1ea7n ph\u1ee7 m\u1edbi l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh tra x\u00e9t k\u1ebft ngh\u0129. \u0110\u1ebfn khi B\u00e1 \u0110\u1ea1t gi\u1ea3i ch\u1ee9c v\u1ec1 Kinh, l\u1ea1i n\u00eau ra vi\u1ec7c V\u0103n Uy\u1ec3n b\u1ecf b\u1edbt \u00e1n t\u00ecnh, ngh\u0129 x\u1eed l\u01a1 l\u1eedng l\u1edd m\u1edd ; Tr\u1ea7n Kinh V\u0129 th\u00ec mang con h\u00e1t \u0111i ch\u01a1i \u0111\u00eam, s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t gi\u00e1c tr\u01b0\u1edbc, m\u1edbi m\u01b0u t\u00ednh v\u1ee5 cho \u0111\u1ec3 h\u00e3m h\u1ea1i. Ng\u01b0\u1eddi kia ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y gi\u00e8m pha l\u1eabn nhau, \u00e1n \u1ea5y \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, kh\u00f4ng th\u1ec3 gi\u1ea3i quy\u1ebft. Sau vua l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i b\u00e0n. Khi t\u00e2u l\u00ean, k\u1ebb t\u1ed1 gi\u00e1c v\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i : t\u00ean Thi\u1ec7n v\u00e0 t\u00ean Th\u1ebf D\u1ee5 c\u0169ng v\u00ec vi\u1ec7c kh\u00e1c, ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3, l\u01b0u ; Kinh V\u0129 v\u00ec h\u1ea1nh ki\u1ec3m c\u00f3 khuy\u1ebft, ph\u1ea1t \u0111\u00e1nh 100 h\u1ed3ng tr\u01b0\u1ee3ng, ph\u00e1t l\u00e0m binh \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean ; Danh Ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 ; Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, Ph\u1ea1m Duy Trinh x\u00e9t x\u1eed kh\u00f4ng \u0111\u00fang, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u. B\u00e1 \u0110\u1ea1t tuy kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng r\u00f5 r\u1ec7t v\u1ec1 nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t ri\u00eang, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 l\u00e0m l\u1ee5y nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, chi\u1ebfu l\u1ec7 ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. \u00e1n ch\u01b0a t\u00e2u l\u00ean, B\u00e1 \u0110\u1ea1t \u0111\u00e3 b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft. B\u00e1 \u0110\u1ea1t l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft, trong s\u1ea1ch, c\u00f3 kh\u00ed ti\u1ebft, nh\u01b0ng t\u1ef1 c\u01b0\u1ee1ng, d\u1ec5 l\u1ea7m, n\u00ean v\u1ea5p ph\u1ea3i vi\u1ec7c h\u1ecfng n\u00e0y, sau \u0111\u01b0\u1ee3c truy ph\u1ee5c Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t B\u1eafc Ninh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i, th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u1ed1, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean ; Lang trung b\u1ed9 Binh Tr\u1ea7n M\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t s\u1ee9 B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh Phan T\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 H\u00e0 N\u1ed9i ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i L\u00ea Nguy\u00ean Trung \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh s\u1ee9 Nam \u0110\u1ecbnh. V\u00ec c\u1edb H\u1ed9 \u0111\u1ed1c Nam \u0110\u1ecbnh \u2013 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh v\u1edbi T\u0129nh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng l\u00e0ng, n\u00ean d\u00e2ng s\u1edb xin tr\u00e1nh.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 ph\u1ee7 Di\u00ean Kh\u00e1nh, b\u1ecf b\u1edbt ch\u1ee9c hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o hai huy\u1ec7n T\u00e2n \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh X\u01b0\u01a1ng, theo l\u1eddi xin c\u1ee7a quan t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a.<\/p>\n<p>C\u00f3 h\u01a1n 100 qu\u00e2n Man \u1edf Nam Ch\u01b0\u1edfng l\u1ebbn xu\u1ed1ng c\u01b0\u1edbp b\u00f3c \u1edf huy\u1ec7n Kh\u00e2m thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh. Cai t\u1ed5ng m\u1edbi t\u1ea1m \u0111\u1eb7t l\u00e0 Ph\u00eca Ki\u1ec7u th\u00e2n \u0111\u1ed1c l\u00ednh th\u1ed5 \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u00ean gi\u1eb7c t\u1ea1i ch\u1ed7 ; b\u1ecdn Man tan v\u1ee1, ch\u1ea1y m\u1ea5t. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua th\u01b0\u1edfng cho Ki\u1ec7u v\u1ec1 c\u00f4ng ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c : 5 quan ti\u1ec1n, 1 chi\u1ebfc ng\u00e2n b\u00e0i, v\u00e0 cho l\u00e0m cai t\u1ed5ng.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin truy c\u1ea5p ru\u1ed9ng th\u1edd cho li\u1ec7t ph\u1ee5 Ho\u00e0ng Th\u1ecb H\u00e2n \u1edf B\u1eafc Ninh. Tr\u01b0\u1edbc kia, khi Th\u1ebf t\u1ed5 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, ch\u1ed3ng th\u1ecb l\u00e0 Chi\u00eau th\u1ea3o s\u1ee9 Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Tr\u1ea7n Nguy\u00ean L\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n gi\u1ebft ch\u1ebft, th\u1ecb v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n, v\u00e0o k\u00eau thi\u1ebft tha, xin t\u1eadp h\u1ee3p h\u00e0o m\u1ee5c l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00e1o th\u00f9 cho ch\u1ed3ng. Th\u1ebf t\u1ed5 khen l\u00e0 c\u00f3 ch\u00ed kh\u00ed, v\u00e0 \u01b0ng cho. Sau b\u1ecb Th\u00f9y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ecb t\u1ef1 \u0111\u00e2m c\u1ed5 ch\u1ebft. \u0110\u1ebfn khi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh, c\u1ea5p cho L\u01b0\u1ee3ng 20 m\u1eabu ru\u1ed9ng th\u1edd t\u1ef1 ; l\u1ea1i th\u01b0\u01a1ng th\u1ecb kh\u00f4ng c\u00f3 con, c\u1ea5p ri\u00eang cho 10 m\u1eabu ru\u1ed9ng \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 (x\u00e3 Mai \u0110\u00ecnh, huy\u1ec7n Hi\u1ec7p H\u00f2a), cho ch\u00e1u l\u00e0m ch\u1ee7 t\u1ef1. V\u1ec1 sau ch\u1ee7 t\u1ef1 ph\u1ea3i t\u1ed9i, ru\u1ed9ng v\u1ec1 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan \u1edf b\u1ed9 t\u00e2u r\u1eb1ng th\u1ecb l\u00fac c\u00f2n s\u1ed1ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trinh li\u1ec7t, h\u00e1 n\u00ean \u0111\u1ec3 cho kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd ? Xin c\u1ea5p ri\u00eang cho 10 m\u1eabu ru\u1ed9ng \u1edf Ngh\u1ec7 An, c\u00f9ng h\u1ee3p t\u1ef1 v\u1edbi ch\u1ed3ng. Vua y theo l\u1eddi xin.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u00edt m\u01b0a. Quan t\u1ec9nh th\u1ea5y 3 l\u1ea7n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o kh\u00f4ng \u1ee9ng nghi\u1ec7m, l\u1ea1i nh\u00e2n h\u1ebft n\u0103m, xin th\u00f4i vi\u1ec7c \u0111\u1ea3o k\u1ebf ti\u1ebfp. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ho\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u00e1 n\u00ean v\u00ec c\u1edb ti\u1ebft n\u0103m s\u1eafp h\u1ebft, ng\u1ed3i nh\u00ecn l\u00faa ch\u1ebft kh\u00f4 \u01b0 ?\u201d. B\u00e8n sai h\u1ebft l\u00f2ng th\u00e0nh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o k\u1ebf ti\u1ebfp, \u0111\u1ec3 th\u1ecfa l\u00f2ng mong c\u1ee7a nh\u00e0 l\u00e0m ru\u1ed9ng.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay Ph\u1ea1m V\u0103n Huy \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp phong t\u01b0\u1edbc T\u00edn V\u0169 t\u1eed. Huy l\u00e0 con tr\u01b0\u1edfng v\u1ee3 th\u1ee9 c\u1ee7a T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n ; v\u1ee3 c\u1ea3 c\u1ee7a \u0110i\u1ec3n kh\u00f4ng c\u00f3 con. Huy do v\u1ee3 th\u1ee9 sinh ra, cho n\u00ean t\u01b0\u1edbc t\u1eadp phong h\u01a1i k\u00e9m.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi C\u01a1 m\u1eadt, N\u1ed9i c\u00e1c cung k\u00ednh xem x\u00e9t thu\u1ed1c vua d\u00f9ng. L\u1ec7 c\u0169, khi vi\u1ec7n Th\u00e1i y cung ti\u1ebfn thu\u1ed1c vua d\u00f9ng, ch\u1ec9 do \u0111\u01b0\u1eddng quan \u1edf Vi\u1ec7n v\u00e0 C\u00e1c xem x\u00e9t ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, m\u1edbi cho th\u1ecb v\u1ec7, th\u1ed1ng qu\u1ea3n, qu\u1ea3n l\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u : N\u0103m nay, c\u00f3 8 ng\u01b0\u1eddi th\u1ecd \u0111\u1ebfn tr\u0103m tu\u1ed5i (t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam 4 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh 2 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 ng\u01b0\u1eddi). Xin cho n\u00eau th\u01b0\u1edfng theo nh\u01b0 l\u1ec7.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ng\u00e0y t\u1ebf H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ea3n tri\u1ec1u l\u1ea5y ng\u00e0y 30 th\u00e1ng ch\u1ea1p, k\u00ednh l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng. V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u00e0y 28 th\u00e1ng \u1ea5y, k\u00ednh g\u1eb7p ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn l\u00e0 ng\u00e0y k\u1ef5 Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, th\u00ec h\u00f4m tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i trai khi\u1ebft v\u00e0 tr\u1eabm m\u1eb7c c\u00e1t ph\u1ee5c th\u00e2n \u0111i\u1ec1n t\u00ean v\u00e0o v\u0103n t\u1ebf, c\u00e1c quan di\u1ec5n t\u1eadp nghi th\u1ee9c ; n\u1ebfu l\u00e0 n\u0103m th\u00e1ng \u1ea5y thi\u1ebfu, th\u00ec ch\u00ednh g\u1eb7p v\u00e0o ng\u00e0y k\u1ef5, th\u1ef1c l\u00e0 t\u00ecnh l\u1ec5 kh\u00f3 c\u1ea3 hai. \u0110\u00e3 sai b\u1ed9 L\u1ec5 tra k\u1ef9 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 c\u00e1c \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0m l\u1ec5 h\u1ee3p t\u1ebf v\u1ec1 th\u00e1ng ch\u1ea1p \u0111\u1ec3 b\u00e1o c\u00f4ng n\u0103m \u1ea5y, nh\u01b0ng c\u00e1c \u0111\u1eddi \u0111\u1ec1u t\u00f9y ti\u1ec7n, kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u00e0y gi\u1edd \u1ea5n \u0111\u1ecbnh. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1ec5 b\u1edfi ngh\u0129a m\u00e0 sinh ra n\u00ean kh\u00f4ng ng\u1ea1i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh th\u1ecfa \u0111\u00e1ng cho h\u1ee3p s\u1ef1 nghi. Nay \u0111\u1ecbnh : l\u1ea5y tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y 30 th\u00e1ng \u1ea5y 8 ng\u00e0y, t\u1ee9c l\u00e0 ng\u00e0y 22, k\u00ednh l\u00e0m l\u1ec5 h\u1ee3p h\u01b0\u1edfng \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, t\u1ee9c nh\u01b0 h\u1eb1ng n\u0103m, sau ng\u00e0y Nguy\u00ean \u0111\u00e1n 8 ng\u00e0y, l\u00e0m l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng. \u0110\u1ea7u n\u0103m \u0111\u00f3n \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, cu\u1ed1i n\u0103m b\u00e1o g\u1ed1c, c\u00e1c quan l\u00e0m vi\u1ec7c, h\u1ea7u h\u1ee3p t\u00ecnh v\u00e0 v\u0103n. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m nay, theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m m\u00e3i ; duy ch\u1ec9 \u0111\u1ed5i ng\u00e0y, c\u00f2n t\u1ea5t c\u1ea3 nghi th\u1ee9c ti\u1ebft v\u0103n \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo l\u1ec7 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i giao b\u1ed9 L\u1ec5 chi\u1ebfu theo n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t, l\u1ea1i l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng ti\u1ebfn ng\u00e0y 30 th\u00e1ng ch\u1ea1p, theo nh\u01b0 nghi l\u1ec7 3 ng\u00e0y t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, c\u00e0ng t\u1ecf l\u00f2ng r\u1ea5t h\u1eadu. C\u00f3 c\u00e1c nghi ch\u00fa \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh, giao cho quan \u1edf b\u1ed9 b\u00e0n k\u1ef9 t\u00e2u l\u00ean\u201d. Khi ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9 d\u00e2ng l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thi h\u00e0nh nh\u01b0 l\u1eddi xin. (H\u1eb1ng n\u0103m, th\u00e1ng ch\u1ea1p l\u00e0m l\u1ec5 \u201ctu\u1ebf tr\u1eeb\u201d (th\u00e1ng \u0111\u1ee7, v\u00e0o ng\u00e0y 30 ; th\u00e1ng thi\u1ebfu v\u00e0o ng\u00e0y 29) ; tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5 d\u00e2ng s\u1edb xin cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c sung ki\u00eam vi\u1ec7c t\u1ebf, c\u1ee9 theo l\u1ec7 t\u01b0 sang ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5, tr\u1ed1ng canh n\u0103m, sau khi b\u1eafn s\u00fang, h\u1eefu ty b\u00e0y \u0111\u1eb7t c\u1ed7 b\u00e0n, v\u00e0ng b\u1ea1c, h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e8n, c\u00e1c h\u1ea1ng l\u1ec5 ph\u1ea9m \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 c\u1ea3, bi\u1ec1n binh th\u00ec b\u00e0y h\u00e0ng l\u1ed7 b\u1ed9, nghi tr\u01b0\u1ee3ng, nh\u00e3 nh\u1ea1c \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n mi\u1ebfu, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o th\u00eau con m\u00e3ng x\u00e0, chia \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111\u1ee9ng ch\u1edd l\u00e0m l\u1ec5 \u201ctu\u1ebf tr\u1eeb\u201d (t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u, kh\u00f4ng c\u00f3 v\u0103n kh\u1ea5n) ; l\u1ec5 xong, h\u1eefu ty chi\u1ebfu l\u1ec7, d\u1ef1ng n\u00eau, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 l\u1ed7 b\u1ed9, nghi tr\u01b0\u1ee3ng, nh\u00e3 nh\u1ea1c, \u0111\u1ec1u lui ra, \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, v\u1eabn theo l\u1ec7 l\u00e0m l\u1ec5 \u201ctr\u1eeb t\u1ecbch\u201d.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng n\u0103m, k\u00ednh g\u1eb7p l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb((1) Tu\u1ebf tr\u1eeb : ng\u00e0y tr\u1eeb t\u1ecbch, t\u1ee9c ng\u00e0y 30 t\u1ebft h\u1eb1ng n\u0103m.1) v\u00e0 ng\u00e0y m\u1ed3ng hai t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, nghi ti\u1ebft : l\u00e0m l\u1ec5 m\u1ed9t tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u ; c\u00e1c ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, m\u1ed3ng ba, nghi ti\u1ebft : l\u00e0m l\u1ec5 ba tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng v\u0103n kh\u1ea5n ; nay l\u00e0m l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb, xin l\u00e0m theo l\u1ec5 ti\u1ebft ng\u00e0y tu\u1ebf tr\u1eeb v\u00e0 ng\u00e0y m\u1ed3ng hai t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n nh\u01b0 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng n\u0103m, k\u00ednh g\u1eb7p l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, m\u1ed3ng hai, m\u1ed3ng ba t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, v\u1ec1 l\u1ec5 ph\u1ea9m d\u00f9ng chung : \u1edf Tri\u1ec7u mi\u1ebfu, Th\u00e1i mi\u1ebfu, H\u01b0ng mi\u1ebfu, m\u1ed7i \u00e1n 1 m\u00e2m c\u1ed7 h\u1ea1ng nh\u1ea5t ; \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu, ch\u00ednh \u00e1n, 3 m\u00e2m c\u1ed7 h\u1ea1ng nh\u1ea5t ; t\u1eeb nay \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y tu\u1ebf tr\u1eeb, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng, c\u00f2n l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecf b\u1edbt ; ch\u1ec9 c\u00f3 3 l\u1ec5 v\u1ec1 t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n ; v\u00e0 \u00e1n b\u00ean t\u1ea3 \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd ch\u01b0a l\u00e0m l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb, v\u1ec1 ng\u00e0y m\u1ed3ng 3 t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn d\u00e2ng 3 m\u00e2m c\u1ed7 h\u1ea1ng nh\u1ea5t. C\u00e1c l\u1ec5 tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u c\u00f3 v\u00e0ng b\u1ea1c, h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e8n, tr\u1ea7u r\u01b0\u1ee3u, c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 ; nay l\u1ea1i l\u00e0m l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb, l\u1ec5 ph\u1ea9m dung chung : \u00e1n ch\u00ednh \u1edf Tri\u1ec7u mi\u1ebfu, Th\u00e1i mi\u1ebfu, H\u01b0ng mi\u1ebfu, Th\u1ebf mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169 ; \u00e1n b\u00ean t\u1ea3 \u1edf Th\u1ebf mi\u1ebfu c\u00f3 d\u00e2ng ti\u1ebfn l\u1ec5 ph\u1ea9m, nh\u01b0ng chi\u1ebfu theo l\u1ec5 ph\u1ea9m \u00e1n ch\u00ednh m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng n\u0103m, k\u00ednh g\u1eb7p l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb v\u00e0 c\u00e1c ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, m\u1ed3ng hai, m\u1ed3ng ba t\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, c\u00e1c \u00e1n c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ed1i h\u01b0\u1edfng v\u00e0 \u00e1n th\u1ed5 c\u00f4ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 d\u00f9ng c\u1ea3 l\u1ec5 ph\u1ea9m c\u1ed7 b\u00e0n, nay l\u1ea1i l\u00e0m l\u1ec5 tu\u1ebf tr\u1eeb, \u0111\u1ec1u xin l\u00e0m theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169).<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh \u00e1o m\u0169 cho l\u1ec5 sinh hi\u1ec7u \u1edf V\u0103n Mi\u1ebfu, c\u1ee9 5 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t v\u1ec1 khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng Nam K\u1ef3 (Quan t\u1ec9nh khai kh\u1ea9n th\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 300 m\u1eabu, c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 100 m\u1eabu, cai ph\u00f3 t\u1ed5ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 50 m\u1eabu, x\u00e3 th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 20 m\u1eabu, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e0n. C\u00f2n quan t\u1ec9nh khai kh\u1ea9n th\u00eam t\u1eeb 300 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 500 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 700 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, 900 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, 1.100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 1.300 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1.500 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, 1.700 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 2 c\u1ea5p ; sau n\u00e0y c\u1ee9 m\u1ed7i 100 m\u1eabu \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. C\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n khai kh\u1ea9n th\u00eam t\u1eeb 100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, 200 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 400 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 600 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, 800 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, 1.000 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9, 1.200 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, 1.400 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, 1.600 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 2 c\u1ea5p ; sau n\u00e0y c\u1ee9 m\u1ed7i 200 m\u1eabu \u0111\u01b0\u1ee3c gia k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9. C\u00e1c ph\u00f3 t\u1ed5ng t\u1eeb 50 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 5 quan ti\u1ec1n, 100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 10 quan ti\u1ec1n, 200 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 15 quan ti\u1ec1n, 300 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 quan ti\u1ec1n, 400 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 25 quan ti\u1ec1n, 500 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 30 quan ti\u1ec1n, 600 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 35 quan ti\u1ec1n, 700 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 40 quan ti\u1ec1n, 800 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 45 quan ti\u1ec1n, 900 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 50 quan ti\u1ec1n, 1.000 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean cai t\u1ed5ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 ch\u00e1nh c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 ; l\u00e0 cai t\u1ed5ng th\u00ed sai th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, l\u00e0 ph\u00f3 t\u1ed5ng ngo\u1ea1i \u1ee7y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m cai t\u1ed5ng ; x\u00e3 th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng t\u1eeb 20 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 5 quan ti\u1ec1n, 50 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 10 quan ti\u1ec1n, 100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 15 quan ti\u1ec1n, 200 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 quan ti\u1ec1n, 300 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 25 quan ti\u1ec1n, 400 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 30 quan ti\u1ec1n, 500 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 55 quan ti\u1ec1n, 600 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 40 quan ti\u1ec1n, 700 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 45 quan ti\u1ec1n, 800 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 50 quan ti\u1ec1n, 900 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 55 quan ti\u1ec1n, 1.000 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ghi t\u00ean cho l\u00e0m cai t\u1ed5ng th\u00ed sai. N\u1ebfu h\u1ea1t n\u00e0o v\u00ec b\u1ecf hoang, gi\u1ea3m s\u00fat ru\u1ed9ng thu\u1ed9c, th\u00eam ra s\u1ed1 b\u1ecf hoang, th\u00ec quan t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u c\u1ee9 s\u1ed1 th\u1ef1c tr\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc trong h\u1ea1t m\u00ecnh l\u00e0 bao nhi\u00eau chia l\u00e0m 100 th\u00e0nh, \u0111em s\u1ed1 b\u1ecf hoang \u1ea5y chi\u1ebft t\u00ednh, r\u1ed3i k\u00ea b\u1ecf hoang l\u00e0 bao nhi\u1ec1u th\u00e0nh, ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb ph\u1ea1t. V\u1ec1 t\u1ed9i quan t\u1ec9nh : b\u1ecf hoang kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 1 th\u00e0nh th\u00ec ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, 3 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, 5 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, 7 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, 9 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, 11 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, l\u01b0u, 13 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ch\u1ec9 gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, nh\u01b0ng ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1u \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c ; t\u1ed9i c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n : b\u1ecf hoang kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 1 ph\u1ea7n tr\u0103m th\u00e0nh th\u00ec ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 6 th\u00e1ng, 1 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng, 3 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 1 n\u0103m, 5 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u, 7 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, 9 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, l\u01b0u, 11 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean ch\u1ec9 gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c ; cai ph\u00f3 t\u1ed5ng b\u1ecf hoang t\u1eeb 1 m\u1eabu \u0111\u1ebfn 19 m\u1eabu ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 50 roi, 20 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 60 tr\u01b0\u1ee3ng, 40 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 70 tr\u01b0\u1ee3ng, 60 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 80 tr\u01b0\u1ee3ng, 80 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 90 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c, 100 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 c\u00e1ch ch\u1ee9c ; x\u00e3 th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng b\u1ecf hoang t\u1eeb 1 m\u1eabu \u0111\u1ebfn 9 m\u1eabu ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 50 roi, 10 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i ph\u1ea1t 60 tr\u01b0\u1ee3ng, 20 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i ph\u1ea1t 70 tr\u01b0\u1ee3ng, 30 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 80 tr\u01b0\u1ee3ng, 40 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea1t 90 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c, 50 m\u1eabu tr\u1edf l\u00ean ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 b\u00e3i d\u1ecbch. T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m, \u1edf Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u c\u1ee9 s\u1ed1 ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u1ef1c tr\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n trong h\u1ea1t v\u00e0 c\u00e1c s\u1ed1 khai kh\u1ea9n ho\u1eb7c b\u1ecf hoang bao nhi\u00eau, l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch, do b\u1ed9 theo l\u1ec7 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Vua ngh\u0129 r\u1eb1ng An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang, Ngh\u0129a qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc kia ch\u1ebft \u0111i, ho\u1eb7c ch\u1ee7 vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c con c\u00f2n tr\u1ebb th\u01a1, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m th\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 L\u1ec5, ph\u00e0m t\u1ea5t c\u1ea3 vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu h\u01a1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ec7 c\u1ea5p mi\u1ebfu phu \u1edf mi\u1ebfu th\u1edd \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi. Tr\u01b0\u1edbc kia, Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n c\u00e1c x\u00e3 \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 k\u00eau xin chi\u1ebfu c\u1ea5p mi\u1ebfu phu v\u00e0 s\u00e1i phu((1) Mi\u1ebfu phu : ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef vi\u1ec7c tr\u00f4ng nom mi\u1ebfu th\u1edd. S\u00e1i phu : ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef vi\u1ec7c qu\u00e9t t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1n mi\u1ebfu.1) \u1edf mi\u1ebfu th\u1edd \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi, xin giao b\u1ed9 L\u1ec5 t\u01b0 tra ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc ta suy \u01a1n \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 s\u1eeda m\u1ed3 m\u1ea3, d\u1ef1ng m\u1ed9 ch\u00ed, l\u1ea1i c\u1ea5p cho mi\u1ebfu phu, \u0111\u1ec3 gi\u1eef vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang ; duy s\u1ed1 ng\u1ea1ch nhi\u1ec1u hay \u00edt kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p cho, hu\u1ed1ng chi mi\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi \u1edf Kinh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p mi\u1ebfu phu ch\u1ec9 20 ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn 50 ng\u01b0\u1eddi, c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ecfa \u0111\u00e1ng, trong \u0111\u00f3 Kinh D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng (l\u00e0ng \u00c1 L\u1eef, huy\u1ec7n Si\u00eau Lo\u1ea1i, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh th\u1edd), H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng (l\u00e0ng Ngh\u0129a C\u01b0\u01a1ng, huy\u1ec7n S\u01a1n Vi, t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y th\u1edd), Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng (m\u1ed9t \u0111\u1ec1n \u1edf x\u00e3 C\u1ed5 Loa, huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Ng\u1ea1n, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; m\u1ed9t \u0111\u1ec1n \u1edf 3 x\u00e3 H\u01b0\u01a1ng \u00e1i, T\u1eadp Ph\u01b0\u1edbc, H\u01b0\u01a1ng Quan, huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Th\u00e0nh, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An c\u00f9ng th\u1edd), \u0110inh Ti\u00ean Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (x\u00e3 Tr\u01b0\u1eddng An th\u01b0\u1ee3ng, huy\u1ec7n Gia Vi\u1ec5n, t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh th\u1edd), L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (x\u00e3 Tr\u01b0\u1eddng An h\u1ea1, huy\u1ec7n Gia Vi\u1ec5n, t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh th\u1edd), t\u00e1m vua tri\u1ec1u nh\u00e0 L\u00fd (x\u00e3 \u0110\u00ecnh B\u1ea3ng, huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Ng\u1ea1n, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh th\u1edd), 12 vua tri\u1ec1u nh\u00e0 Tr\u1ea7n (x\u00e3 T\u1ee9c M\u1eb7c, huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u1ed9c, t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh th\u1edd), c\u00e1c vua tri\u1ec1u nh\u00e0 L\u00ea (x\u00e3 B\u1ed1 V\u1ec7, huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng S\u01a1n, t\u1ec9nh Thanh H\u00f3a th\u1edd), Mai H\u1eafc \u0110\u1ebf (4 th\u00f4n thu\u1ed9c x\u00e3 H\u01b0\u01a1ng L\u00e3m, huy\u1ec7n Nam \u0110\u01b0\u1eddng, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An th\u1edd), Ti\u1ec1n Ng\u00f4 V\u01b0\u01a1ng (x\u00e3 Cam L\u00e2m, huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ecd, t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y th\u1edd). C\u00e1c \u0111\u1ec1n, ho\u1eb7c l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch, ho\u1eb7c l\u00e0 l\u0103ng t\u1ea9m \u1edf \u0111\u1ea5y, xin \u0111\u1ec1u c\u1ea5p mi\u1ebfu phu, l\u1ea5y 20 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m chu\u1ea9n. Th\u00e1i th\u00fa Giao Ch\u00e2u l\u00e0 S\u0129 Nhi\u1ebfp, tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u00ednh th\u1ed1ng, nh\u01b0ng v\u0103n t\u1ef1 n\u01b0\u1edbc Nam th\u1ef1c do \u00f4ng x\u01b0\u1edbng l\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean, xin c\u0169ng nh\u1ea5t lu\u1eadt c\u1ea5p cho. \u0110\u00f4i khi c\u00f3 m\u1ed9t ch\u1ed7 2 \u0111\u1ec1n, c\u0169ng l\u1ea5y s\u1ed1 \u1ea5y chia c\u1ea5p, nhi\u1ec1u th\u00ec b\u1edbt \u0111i, thi\u1ebfu th\u00ec m\u1ed9 th\u00eam. Ngo\u00e0i ra nh\u01b0 x\u00e3 Vi C\u01b0\u01a1ng \u1edf S\u01a1n T\u00e2y (th\u1edd H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng), x\u00e3 Xu\u00e2n Quan \u1edf B\u1eafc Ninh (th\u1edd Tri\u1ec7u V\u0169 \u0111\u1ebf), ph\u01b0\u1eddng Na L\u1eef \u1edf Cao B\u1eb1ng (th\u1edd Th\u00e1i t\u1ed5 nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 \u0110\u1ea1m Th\u1ee7y \u1edf H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng (th\u1edd Thu\u1eadn T\u00f4ng nh\u00e0 Tr\u1ea7n), x\u00e3 Ph\u00f9 Ch\u1ea9n \u1edf B\u1eafc Ninh (th\u1edd Uy M\u1ee5c \u0111\u1ebf nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 M\u1ef9 X\u00e1 \u1edf H\u01b0ng Y\u00ean (th\u1edd T\u01b0\u01a1ng D\u1ef1c \u0111\u1ebf, Cung ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, Ki\u1ebfn ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, Tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 B\u1ea1ch H\u00e0 \u1edf Ngh\u1ec7 An (th\u1edd Trang T\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 \u0110\u1ed3ng Nh\u00e2n ch\u00e2u \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i (th\u1edd Tr\u01b0ng n\u1eef v\u01b0\u01a1ng) ; c\u00e1c x\u00e3 Cam Gi\u00e1 Th\u1ecbnh, \u0110\u00f4ng S\u00e0ng, M\u00f4ng Ph\u1ee5, Cam L\u00e2m \u1edf S\u01a1n T\u00e2y (c\u00f9ng th\u1edd B\u1ed1 C\u00e1i \u0111\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng), hai x\u00e3 Th\u01b0\u1ee3ng X\u00e1, H\u1ea1 X\u00e1 \u1edf Ngh\u1ec7 An (th\u1edd Th\u1ee5c An D\u01b0\u01a1ng V\u01b0\u01a1ng), x\u00e3 Th\u01b0\u1eddng V\u1ec7 \u1edf Ninh B\u00ecnh (th\u1edd \u0110inh Ti\u00ean Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf), x\u00e3 Trung L\u1eadp \u1edf Thanh H\u00f3a, x\u00e3 Ninh Th\u00e1t \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i (c\u00f9ng th\u1edd L\u00ea \u0110\u1ea1i H\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf), x\u00e3 Th\u00e1i \u0110\u01b0\u1eddng \u1edf H\u01b0ng Y\u00ean (th\u1edd Th\u00e1i T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng, Th\u00e1nh T\u00f4ng, Nh\u00e2n T\u00f4ng nh\u00e0 Tr\u1ea7n), th\u00f4n B\u1ec9nh Tr\u01b0ng \u1edf Ngh\u1ec7 An (th\u1edd Trang T\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 Trinh H\u00e0 \u1edf Thanh H\u00f3a, x\u00e3 \u0110\u00f4ng C\u00e2u \u1edf Ngh\u1ec7 An (c\u00f9ng th\u1edd Tri\u1ec7u Vi\u1ec7t V\u01b0\u01a1ng), x\u00e3 L\u1ed9c \u0110i\u1ec1n \u1edf Ngh\u1ec7 An (th\u1edd Th\u00e1i T\u1ed5, Th\u00e1i T\u00f4ng, Th\u00e1nh T\u00f4ng nh\u00e0 L\u00ea), x\u00e3 T\u1eed \u0110\u01b0\u1eddng \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh (th\u1edd L\u00fd Nam \u0110\u1ebf) ; ho\u1eb7c l\u00e0 truy nh\u1edb c\u00f4ng \u0111\u1ee9c, ho\u1eb7c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0111\u1ec3 gi\u1eef, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t t\u00edch, \u0111\u1ec1u th\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea5p mi\u1ebfu phu \u0111\u1ec3 c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t.<\/p>\n<p>Vua chu\u1ea9n y ngh\u1ecb \u1ea5y, r\u1ed3i T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai l\u1ea1i t\u00e2u : mi\u1ebfu H\u00f9ng V\u01b0\u01a1ng nguy\u00ean l\u00e0m \u1edf \u0111\u1ec9nh n\u00fai, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f3 3 s\u1edf, xin c\u1ee9 \u0111\u1ec3 ng\u1ea1ch c\u0169 l\u00e0 50 ng\u01b0\u1eddi. Vua y cho.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cSang n\u0103m, k\u00ednh g\u1eb7p ti\u1ebft t\u1ee9 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 c\u1ea7u xin d\u00e2ng c\u1ea3 2 l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng v\u00e0 tu\u1ebf c\u1ed1ng, ch\u1ecdn \u1ee7y b\u1ed3i th\u1ea7n \u0111\u1ebfn Kinh, \u0111\u1ec3 k\u1ecbp ng\u00e0y \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh v\u00e0o chi\u00eam y\u1ebft\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng phong l\u00e0m phi\u00ean qu\u1ed1c, k\u00ednh theo l\u1ec5 \u0111\u1ed9 ch\u01b0 h\u1ea7u, sang n\u0103m l\u00e0 k\u1ef3 d\u00e2ng c\u1ed1ng c\u1ee7a hai n\u01b0\u1edbc ch\u00ednh g\u1eb7p v\u00e0o ti\u1ebft \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh. Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng 2 n\u01b0\u1edbc \u1ea5y ng\u01b0\u1ee1ng m\u1ed9 phong h\u00f3a nh\u00e0 vua, vui xem th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n, t\u00ecnh nguy\u1ec7n d\u00e2ng l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng, l\u00e0 xu\u1ea5t t\u1eeb l\u00f2ng th\u00e0nh, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen. N\u00ean gia \u01a1n cho s\u1ee9 th\u1ea7n kia \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn k\u1ef3 v\u1ec1 Kinh, theo ban v\u00e0o ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng k\u1ebb \u1edf ph\u01b0\u01a1ng xa. L\u1ec5 ph\u1ea9m ch\u00fac m\u1eebng \u0111\u1ec7 l\u00ean, chu\u1ea9n cho thu l\u1ea5y. L\u1ea1i gia \u01a1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u1ed1ng ph\u1ea9m n\u0103m sau. K\u1ef3 c\u1ed1ng l\u1ea7n sau, mi\u1ec5n cho l\u1ea1i \u0111em tr\u00ecnh \u0111\u1ec7, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi xa, y\u00ean \u1ee7i c\u00e1c n\u01b0\u1edbc ch\u01b0 h\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LIV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846] (ngang v\u1edbi n\u0103m \u0110\u1ea1o Quang th\u1ee9 26 nh\u00e0 Thanh) m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, \u0110inh T\u1ef5.<\/p>\n<p>Vua \u0111em c\u00e1c quan v\u00e0o ch\u1ea7u cung T\u1eeb Th\u1ecd. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0. C\u00e1c quan d\u00e2ng bi\u1ec3u m\u1eebng, \u0111\u1ec1u h\u00f4 v\u1ea1n tu\u1ebf. Vua ban \u00e2n chi\u1ebfu \u1edf c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTr\u1eabm ngh\u0129 : tr\u1eddi \u0111\u1ea5t sinh v\u1eadt v\u1ec1 m\u00f9a xu\u00e2n, h\u1ee3p th\u00e1i ho\u00e0 cho mu\u00f4n lo\u1ea1i ; V\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 thu\u1eadn th\u1eddi ra m\u1ec7nh l\u1ec7nh, ban Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh cho tri\u1ec7u d\u00e2n, l\u00e0 theo tr\u1eddi \u0111\u1ec3 tr\u1ecb ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 h\u01b0\u1edfng th\u1ecd \u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c Ph\u01b0\u1edbc. Tr\u1eabm n\u1ed1i theo l\u1ecbch s\u1ed1, noi gi\u1eef ph\u00e9p x\u01b0a. Theo \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, n\u1ed1i l\u1eddi hay, d\u1ed1c l\u00f2ng cung k\u00ednh ; r\u0103n vi\u1ec7c l\u00e0m, x\u00e9t ph\u00e1p \u0111\u1ed9, c\u1ed1 g\u1eafng kh\u00f4ng ng\u1eebng. Ph\u00e0m m\u1ed9t ch\u00ednh l\u1ec7nh ban ra, r\u1ea5t mong k\u00ednh thu\u1eadn \u0111\u1ea1o tr\u1eddi, k\u00ednh thu\u1eadn m\u01b0u tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n n\u00e0y, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ec7nh n\u00e0y m\u00e3i m\u00e3i. Nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t th\u1ea7n k\u1ef3 h\u1ebft l\u00f2ng gi\u00fap, t\u00f4n mi\u1ebfu x\u00e3 t\u1eafc th\u00eam Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh. Th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn, n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. Trong n\u01b0\u1edbc y\u00ean, ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i ph\u1ee5c. Kh\u00ed ho\u00e0 kh\u1eafp c\u1ea3 trong n\u01b0\u1edbc, Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn h\u1ecdp v\u00e0o nh\u00e0 vua.<\/p>\n<p>\u201cNh\u1edd Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ta, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu : c\u1eedu nh\u01b0 ((1) C\u1eedu nh\u01b0 : 9 ch\u1eef \u201cnh\u01b0\u201d \u0111\u00e3 ch\u00fa th\u00edch \u1edf tr\u00ean.1) ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc, ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng. N\u00e9t m\u1eb7t ho\u00e0 vui, tho\u1ea3 d\u1ea1 ch\u00edn ch\u00e2u ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng ; c\u1eeda t\u1eeb r\u1ed9ng m\u1edf, kh\u1eafp c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec1u nh\u1edd. N\u0103m nay tr\u1eabm t\u1edbi t\u1ee9 tu\u1ea7n, \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng t\u1ed5 ban Ph\u01b0\u1edbc cho, k\u00ednh \u0111\u1ee9c nh\u1eefng mong l\u00e2u m\u00e3i. \u0110\u00f3n Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc tin h\u1ee3p l\u00f2ng d\u00e2n, s\u1ebd l\u1ea5y ng\u00e0y sinh nh\u1eadt th\u00e1ng 5 l\u00e0m kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n. Nay l\u00e0 \u0111\u1ea7u tam d\u01b0\u01a1ng khai th\u00e1i, \u01a1n m\u1edbi d\u1ed3i d\u00e0o ; \u0111\u1ec3 ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t \u1edf h\u1ee3p th\u1eddi, \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p v\u1edbi n\u0103m m\u1edbi, n\u00ean c\u00f3 ban \u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 21 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(- Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan vi\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban th\u01b0\u1edfng, cho ti\u1ec7c y\u1ebfn 1 l\u1ea7n v\u00e0 gia th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, mi\u1ebfu \u0110\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, V\u0103n mi\u1ebfu, V\u00f5 mi\u1ebfu, mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng v\u00e0 th\u1ea7n k\u1ef3 c\u00f3 trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ebf 1 tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u2013 Th\u1ea7n c\u00e1c n\u00fai c\u00f3 danh ti\u1ebfng, th\u1ea7n c\u00e1c s\u00f4ng l\u1edbn \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ebf 1 tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u2013 L\u0103ng t\u1ea9m \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi, do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1m x\u00e9t, n\u1ebfu c\u00f3 h\u01b0 h\u1ecfng, ph\u1ea3i s\u1eeda sang ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n.<\/p>\n<p>\u2013 Ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, ti\u1ec1n \u0111\u1ea7u l\u00f5i, ti\u1ec1n t\u1ea1p d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m ho\u00e3n 5 ph\u1ea7n 10.<\/p>\n<p>\u2013 N\u0103m nay l\u00e0 n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd, c\u00f3 khoa thi H\u01b0\u01a1ng, sang n\u0103m l\u00e0 n\u0103m \u0110inh M\u00f9i c\u00f3 khoa thi H\u1ed9i, chu\u1ea9n cho m\u00f9a thu n\u0103m nay thi H\u01b0\u01a1ng, m\u00f9a xu\u00e2n sang n\u0103m thi H\u1ed9i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u00e2n khoa ; c\u00f2n khoa ch\u00ednh n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd, lui \u0111\u1ebfn sang n\u0103m ; m\u00f9a thu n\u0103m \u0110inh M\u00f9i, thi H\u01b0\u01a1ng ; n\u0103m sau, m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n, thi H\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u2013 Quan vi\u00ean l\u1edbn hay nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u00f4i khi v\u00ec vi\u1ec7c c\u00f4ng ph\u1ea1m l\u1ed7i, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ph\u00e2n x\u1eed ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u cho tha c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eb1ng c\u1ea5p ngo\u1ea1i \u1ee7y, kho\u00e1 \u0111\u1ee7 6 n\u0103m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5.<\/p>\n<p>\u2013 Bi\u1ec1n binh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t \u1edf Kinh, chi\u1ebfu theo th\u1ef1c s\u1ed1, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 Gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t, \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu hi\u1ec7n s\u1ed1 t\u1ea1i ng\u0169, t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p \u0111\u1ee7 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c l\u00ednh tr\u1ea1m, c\u1ea5p cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ee5c t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 \u0111i\u00eau h\u00e1o, c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n nhi\u1ec1u n\u0103m thi\u1ebfu l\u00ednh, thi\u1ebfu thu\u1ebf, cho l\u00f9i ni\u00ean h\u1ea1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 Thu\u1ebf l\u1ec7 ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 \u1edf 9 ch\u00e2u Cam L\u1ed9, \u0111\u00e3 l\u00f9i \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 6, s\u1ed1 c\u00f2n ph\u1ea3i n\u1ed9p, l\u01b0\u1ee3ng cho tha, gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i ngh\u1ec7 gi\u1ecfi giang, x\u00e9t c\u1eed l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ee5c d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>\u2013 \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u1eabn \u0111\u1ecdc binh th\u01b0, d\u0169ng c\u1ea3m, bi\u1ebft binh ph\u00e1p, \u0111\u1ec1u x\u00e9t c\u1eed l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ee5c d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>\u2013 Thu\u1ebf m\u1ecf \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, s\u1ed1 thi\u1ebfu \u0111\u00e3 l\u00e2u l\u00e0 bao nhi\u00eau, l\u01b0\u1ee3ng cho tha, gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>\u2013 Vi\u1ec7c g\u1ed1c c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0 ngh\u1ec1 n\u00f4ng. N\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ch\u0103m vi\u1ec7c g\u1ed1c, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t l\u00ean \u0111\u1ec3 khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 nh\u1eefng nh\u00e2n vi\u00ean ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u00e1ch b\u00e3i, do b\u1ed9 chia t\u1eebng h\u1ea1ng l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng cho l\u1ee5c d\u1ee5ng.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb cu\u1ed1i th\u00e1ng 12 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n \u0111\u00e3 ph\u1ea3i k\u1ebft \u00e1n t\u1eed h\u00ecnh v\u1ec1 t\u1ea1p ph\u1ea1m, nh\u01b0ng t\u00ecnh c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00ean tha, do b\u1ed9 khai r\u00f5, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng cho gi\u1ea3m b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, v\u00e0 S\u01a1n T\u00e2y, H\u01b0ng Y\u00ean, n\u0103m ngo\u00e1i, l\u00faa c\u00f3 thi\u1ec7t h\u1ea1i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha hay gi\u1ea3m c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c h\u1ea1ng t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n l\u00e0m binh, l\u00e0m \u0111\u00e0y t\u1edb, kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u00e0y hay ch\u01b0a \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u00e0y, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khai tha, l\u01b0\u1ee3ng cho khu x\u1eed \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u1edf y\u00ean).<\/p>\n<p>\u201cThan \u00f4i ! n\u0103m m\u1edbi ban \u01a1n, cho tr\u0103m h\u1ecd th\u1ea5m nhu\u1ea7n l\u1ee3i t\u1ed1t ; c\u00f5i th\u1ecd d\u00e0i h\u01b0\u1edfng, \u0111\u01b0\u1ee3c mu\u00f4n n\u0103m nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc th\u0103ng b\u00ecnh. B\u00e1 c\u00e1o trong ngo\u00e0i, cho \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>Ban y\u1ebfn cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. L\u1ec7 c\u0169, \u0111\u1ea7u xu\u00e2n ban \u01a1n, v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ; n\u0103m nay g\u1eb7p ti\u1ebft t\u1eeb tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, \u00e2n \u0111i\u1ec3n \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t nhi\u1ec1u h\u01a1n. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, sai quy\u1ec1n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n sung l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n chi\u1ebfu li\u1ec7u vi\u1ec7c ban y\u1ebfn Lang trung Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9n, Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c, L\u00ea Di sung tu\u1ef3 bi\u1ec7n. Ph\u00e0m ph\u1ea9m h\u1ea1ng ban y\u1ebfn \u0111\u1ec1u ki\u1ec3m duy\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y, ban y\u1ebfn cho v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n ch\u00ednh v\u00e0 5 b\u00ean h\u00e0nh lang. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, th\u00ec ban v\u0103n, v\u1ec1 ch\u00ednh giai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, L\u1ee5c b\u1ed9, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, N\u1ed9i c\u00e1c, vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 ; v\u1ec1 t\u1ea3n giai (Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1, Quang l\u1ed9c t\u1ef1, vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, V\u0169 kh\u1ed1, Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng, T\u00e0o ch\u00ednh, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m, ty T\u1eeb t\u1ebf, ty \u0110i\u1ec1n nghi, Vi\u1ec7n Th\u00e1i y, ty C\u1ea7n t\u00edn, ty H\u1ed9 th\u00e0nh binh m\u00e3), \u0111\u1ec1u t\u1eeb ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ; ban v\u00f5, v\u1ec1 ch\u00ednh ng\u1ea1ch (c\u00e1c qu\u00e2n, c\u00e1c b\u1ea3o, C\u1ea9m y, Kim ng\u00f4, Loan gi\u00e1, T\u1ee9 ng\u0169 \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, V\u0169 l\u00e2m, ng\u0169 dinh K\u1ef3 v\u00f5, Kinh t\u01b0\u1ee3ng, Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 ; c\u00e1c dinh, v\u1ec7, ty, vi\u1ec7n, \u0111\u1ed9i Long thuy\u1ec1n, Th\u1ee7y s\u01b0, ty T\u1eeb t\u1ebf, ty H\u1ecfa ph\u00e1o, vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb, vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n, Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, T\u00e0i th\u1ee5, Anh danh, Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng, V\u00f5ng th\u00e0nh, Gi\u00e1m th\u00e0nh, Th\u1ee7 h\u1ed9), t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i th\u1ef1c th\u1ee5 tr\u1edf l\u00ean, cho \u0103n y\u1ebfn \u1edf x\u01b0\u1edfng T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu. L\u1ea1i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, ban y\u1ebfn cho T\u00f4n th\u1ea5t ng\u00e0nh g\u1ea7n, con ch\u00e1u th\u00e2n phi\u00ean \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t Th\u1ecb. Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 y\u1ebfn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng th\u00eam kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho : T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng, v\u1eabn sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 \u1ea5y ; Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng sung bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u00e1c Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n \u0110ang Ch\u00ed th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u1ecb lang \u1edf Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng ; Lang trung ty \u0110i\u1ec3n nghi T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ee9c th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u1ee7 h\u1ed9 ph\u00f3 s\u1ee9 ; Lang trung ty M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh qu\u1ea3n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng ; Lang trung Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng Nguy\u1ec5n H\u1eefu S\u00e1ch \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Lang trung M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Ba b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 Binh V\u0169 Duy Ninh th\u0103ng th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf H\u1ed9 khoa.<\/p>\n<p>B\u1ed5 B\u00f9i Qu\u1ef9 l\u00e0m H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh ; Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n l\u00e0m H\u1eefu tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng ; T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ki\u00eam quy\u1ec1n T\u1ea3 t\u00e1 l\u00fd \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ; T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eadn l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 ; V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh, L\u00ea Kinh T\u1ebf l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; \u0110\u1eb7ng B\u00e1 V\u0103n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh ; \u0110\u1eb7ng Qu\u1ed1c Lang l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh ; Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u1eadt l\u00e0m Vi\u1ec7n s\u1ee9 Th\u00e1i y ; Nguy\u1ec5n Kim Thu\u1eadn l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung \u1edf L\u1ea1i khoa.<\/p>\n<p>Cho : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u00ean. B\u1ed5 : L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; V\u0169 \u0110\u0129nh l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 ; Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; L\u00ea Duy Trung l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai ; T\u00f4n Th\u1ea5t Cung l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1eabn t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n l\u00e0m Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean cai qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; Tr\u1ea7n Kim l\u00e0m Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean gi\u1eef c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c ; Nguy\u1ec5n Nh\u01b0 Ch\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn cai qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c v\u0169, D\u1ef1c ch\u1ea5n, sung hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 V\u0169 Huy D\u1ee5ng th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y, v\u1eabn sung hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, ki\u00eam cai qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i D\u1ef1c h\u00f9ng, Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n ; Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 l\u00e0 L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh th\u0103ng quy\u1ec1n nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 v\u1eabn sung hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, ki\u00eam cai qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, L\u00fd thi\u1ec7n, Thanh b\u00ecnh, quy\u1ec1n Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u0103ng Tu\u00e2n th\u0103ng quy\u1ec1n Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 ; Tam \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Ho\u00e0, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh H\u1ec9, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1ec1 \u0111\u1ec1u th\u0103ng b\u1ed5 Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 ; T\u1ee9 \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 Phan Long, D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Th\u00f4ng, Ng\u0169 \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 l\u00e0 H\u00e0 \u0110\u1eafc Thu\u1ef5 \u0111\u1ec1u th\u0103ng b\u1ed5 Tam \u0111\u1eb3ng Th\u1ecb v\u1ec7 ; qu\u1ea3n v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Qu\u1ea3n c\u01a1 Tr\u1ea7n Quang T\u00fa th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1eabn sung H\u1eefu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay g\u1eb7p l\u1ec5 t\u1ee9 tu\u1ea7n v\u1ea1n th\u1ecd \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh c\u1ee7a tr\u1eabm, n\u00ean nh\u00e2n d\u1ecbp, gia \u01a1n h\u1eadu \u0111\u1ec3 y\u00eau nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0. Chu\u1ea9n cho b\u1ed9 tra x\u00e9t vi\u1ec7c cho d\u00e2n u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0103n y\u1ebfn v\u1ec1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 11, ch\u1ec9 \u1edf Kinh s\u01b0 th\u00f4i, hay l\u00e0 c\u00f3 kh\u1eafp c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ; l\u1ea1i nh\u01b0 n\u0103m th\u1ee9 21, \u1edf Kinh s\u01b0 v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 cho d\u00e2n u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0103n y\u1ebfn. S\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o, l\u00e0m s\u1edb tr\u00ecnh l\u00ean vua xem\u201d. Quan \u1edf b\u1ed9 d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 c\u1ea3 vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 v\u00e0o chi\u00eam b\u00e1i r\u1ed3i cho \u0103n y\u1ebfn\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ebfn ng\u00e0y \u1ea5y, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 \u1edf Kinh, th\u00ec do l\u1ec5 th\u1ea7n d\u1eabn v\u00e0o chi\u00eam b\u00e1i \u1edf tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u k\u1ebft hoa ; c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 \u1edf ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung \u1edf t\u1ec9nh chi\u00eam b\u00e1i, ng\u00e0y h\u00f4m sau, cho \u0103n y\u1ebfn, ban \u01a1n ho\u1eb7c 3 ng\u00e0y hay 1 ng\u00e0y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf b\u1ecb \u1ed1m. Vua b\u1ea3o Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 r\u1eb1ng : \u201cK\u1ebb trung th\u1ea7n t\u1ea5t ph\u1ea3i y\u00eau vua, m\u00e0 y\u00eau vua ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc gi\u1eef th\u00e2n minh, \u0110\u0103ng Qu\u1ebf l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi s\u1edbm khuya kh\u00f4ng l\u01b0\u1eddi, tr\u1eabm v\u1eabn bi\u1ebft l\u1eafm. N\u00ean t\u1ecf \u00fd tr\u1eabm \u0111\u1ec3 cho \u0110\u0103ng Qu\u1ebf y\u00ean l\u00f2ng \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, ch\u00f3ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh ph\u1ee5c, ch\u1edb v\u1ed9i t\u1ef1 mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng l\u00e0m g\u00ec\u201d. \u0110\u1ebfn khi kh\u1ecfi b\u1ec7nh, \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0o h\u1ea7u, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u00f4ng vi\u1ec7c nh\u00e0n r\u1ed7i, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean gi\u1eef g\u00ecn, 3 hay 5 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n v\u00e0o ch\u1ea7u, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0nh m\u1ea1nh nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec quan tr\u1ecdng to t\u00e1t, t\u1ee9c kh\u1eafc cho tri\u1ec7u v\u00e0o c\u00f9ng b\u00e0n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh t\u00e2u r\u1eb1ng : Quy\u1ec1n Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd T\u00e2n \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, l\u1ea5y phu tr\u1ea1m ch\u1ea1y tr\u1ea1m ri\u00eang v\u1ec1 qu\u00ea. Quan b\u1ed9 Binh ngh\u1ecb ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3.<\/p>\n<p>Vua cho Qu\u00fd T\u00e2n l\u00e0 khoa gi\u00e1p xu\u1ea5t th\u00e2n, s\u01a1 h\u1ecdc t\u00e2n ti\u1ebfn ; chu\u1ea9n cho c\u00e1ch ch\u1ee9c, theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9.<\/p>\n<p>T\u01b0 nghi\u1ec7p Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m l\u00e0 Ph\u1ea1m Gia Chuy\u00ean b\u1ecb \u1ed1m, l\u1ea5y Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m T\u01b0 nghi\u1ec7p Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m.<\/p>\n<p>Vua cho ch\u1ed7 \u0111\u1ea1i h\u1ecdc l\u00e0 \u0111\u1ec3 g\u00e2y d\u1ef1ng nh\u00e2n t\u00e0i, m\u00e0 k\u1ef3 thi g\u1ea7n \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu ch\u1ee9c \u1ea5y ; H\u1ee3p tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u00e0 T\u0129nh, v\u1ed1n c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 danh s\u0129, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, t\u1ebf Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u00eam qu\u1ea3n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu b\u1ecb \u1ed1m. Cho quy\u1ec1n Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam sung l\u00e0m C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n. Ph\u1ee9c t\u1eeb ch\u1ed1i v\u00ec vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 r\u1ea5t nhi\u1ec1u, m\u1edbi \u0111\u1ed5i giao cho Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 ki\u00eam gi\u1eef ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 cho quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t sai th\u1ee3 kh\u1eafc m\u1ed9t b\u1ed9 \u1ea5n v\u00e0ng \u0111\u1ed3 th\u01b0 (3 qu\u1ea3 l\u1edbn : 1 qu\u1ea3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cKinh di\u00ean chi t\u1ef7\u201d, l\u1ea1i kh\u1eafc n\u1ed5i ch\u1eef \u201cC\u1eedu \u0111\u1ea1o ho\u00e1 th\u00e0nh\u201d, kh\u1eafc ch\u00ecm ch\u1eef \u201cV\u00e2n h\u00e1n ch\u01b0\u01a1ng thi\u00ean\u201d, m\u1ed7i th\u1ee9 1 qu\u1ea3 ; 2 qu\u1ea3 nh\u1ecf : 1 qu\u1ea3 kh\u1eafc n\u1ed5i ch\u1eef \u201cH\u1ecdc c\u1ed5\u201d, 1 qu\u1ea3 kh\u1eafc ch\u00ecm ch\u1eef \u201cH\u1ed9i t\u00e2m\u201d, c\u00f2n l\u1ed1i ch\u1eef v\u00e0 n\u00e9t kh\u1eafc c\u1ed1t ph\u1ea3i th\u01b0a, \u00edt, ch\u00e2n th\u1eadt.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y tr\u01b0\u1edbc b\u1ec1 t\u00f4i nh\u00e0 Thanh c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 \u0111\u1eb7t hi\u1ec7u l\u00e0 \u201cNh\u1ecb hi\u201d, Cao T\u00f4ng nh\u00e0 Thanh ngh\u0129 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1n h\u1ecdc c\u0169 khi ch\u01b0a l\u00e0m vua, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t th\u00eam cho l\u00e0 \u201cTam hi\u201d v\u00ec l\u1ea5y ngh\u0129a r\u1eb1ng \u201chi thi\u00ean\u201d, \u201chi th\u00e1nh\u201d, \u201chi hi\u1ec1n\u201d((1) Hi thi\u00ean : mong l\u00e0m tr\u1eddi ; Hi th\u00e1nh : mong l\u00e0m th\u00e1nh ; Hi hi\u1ec1n : mong l\u00e0m hi\u1ec1n tri\u1ebft.1). X\u01b0ng hi\u1ec7u \u0111\u1ea1i lo\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1ef1c ch\u01b0a nh\u0169n, ch\u01b0a nh\u00e3. Tr\u1eabm nay l\u1ea5y c\u00e1c ch\u1eef \u201cH\u1ecdc c\u1ed5, H\u1ed9i t\u00e2m\u201d \u0111\u1ec3 x\u01b0ng hi\u1ec7u, kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a t\u1eebng \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ch\u1eef \u1ea5y ch\u01b0a ? N\u00ean ph\u1ea3i x\u00e9t k\u1ef9\u201d.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. \u0110\u1ea1t tr\u01b0\u1edbc kia khai l\u1ed9n c\u1ea3 qu\u1ef7 gi\u1eb7c (b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c C\u1ed5n) v\u00e0o s\u00e1ch phong, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng t\u1ed9i \u0111\u1ed3. V\u00ec \u0110\u1ea1t c\u00f2n can \u00e1n v\u1ec1 vi\u1ec7c g\u1ed7, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ed5i ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, d\u00e2ng s\u1edb c\u1eed quan, l\u1ea1i c\u00f3 l\u1ed7i.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh r\u1eb1ng : \u0110\u1ea1t kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u00e2m v\u00e0o c\u1ee7a kho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, h\u00f9a nghe thu\u1ed9c l\u1ea1i \u1edf t\u1ec9nh l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea N\u00e3i, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Ho\u00e1, V\u0169 \u0110\u0103ng Khoa ri\u00eang t\u1ef1 b\u00f3c l\u1ed9t h\u00fat d\u1ea7u m\u1ee1 d\u00e2n cho \u0111\u1ea7y t\u00fai ri\u00eang ; n\u0103m tr\u01b0\u1edbc t\u1ea3i n\u1ed9p g\u1ed7, b\u1ecb vi\u00ean gi\u1eef kho ki\u1ec3m tra c\u00f3 nhi\u1ec1u g\u1ed7 m\u1ee5c n\u00e1t, \u0111em kho\u1ea3n \u1ea5y ra nghi\u00eam h\u1eb7c, ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean bi\u1ec7n l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea N\u00e3i, theo ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9, \u0111\u00e3 b\u1ecb m\u1ea5t vi\u1ec7c. Ch\u1ec9 vua s\u00e1ng r\u1ef1c r\u1ee1, nghi\u00eam ng\u1eb7t \u0111\u1ebfn b\u1eadc n\u00e0o, \u0110\u1ea1t sao kh\u00f4ng ngh\u0129 b\u1ecdn \u1ea5y l\u00e0 do m\u00ecnh giao vi\u1ec7c cho, t\u1ed9i c\u1ee7a b\u1ecdn \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 t\u1ed9i c\u1ee7a m\u00ecnh \u01b0 ? \u0110\u00e3 kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ed7i \u1ea5y, c\u00f2n d\u00e1m c\u1ed1 \u00fd tr\u00e1i Ch\u1ec9, l\u1ea1i t\u00e2u nh\u00e0m xin cho b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee9 t\u1ea1i ch\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c, th\u1eadt sao kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u00e1p lu\u1eadt \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! R\u1ed3i \u0110\u1ea1t ph\u1ea3i t\u1ed9i c\u00e1ch, giam c\u1ea5m, ch\u1edd \u00e1n. Cho quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, g\u1ed7 \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu \u0111\u00e3 l\u00e2u, k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng v\u1ea1n, b\u1ecb ph\u00e1i vi\u00ean thanh tra l\u00e0 Chu H\u1eefu \u0110\u1ee9c x\u00e9t ra, x\u00e9t x\u1eed ch\u01b0a xong, l\u1ea1i sai quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh \u0111i \u0111\u1ebfn, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 x\u00e9t l\u1ea1i.<\/p>\n<p>\u0110em quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t S\u1ef1 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o Ti\u1ec1n qu\u00e2n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cTi\u1ebft \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 11, ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, nha ph\u1ee7 huy\u1ec7n c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u c\u00f3 b\u1eafn s\u00fang m\u1eebng. V\u1ea3 l\u1ea1i, nha ph\u1ee7 huy\u1ec7n c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1ecba th\u1ebf ch\u1eadt h\u1eb9p, ho\u1eb7c d\u00e2n c\u01b0 \u1edf li\u1ec1n sau, l\u1ea1i th\u00eam ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn kh\u00f4ng quen, n\u00ean ph\u1ea3i gi\u1eef g\u00ecn c\u1ea9n th\u1eadn. N\u0103m nay ti\u1ebft t\u1ee9 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh c\u1ee7a tr\u1eabm, ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c s\u1edf H\u1ea3i \u0111\u00e0i \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh n\u00ean chi\u1ebfu l\u1ec7 b\u1eafn s\u00fang m\u1eebng ; c\u00f2n nha ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u cho th\u00f4i c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh k\u00ednh tu\u00e2n chi\u1ebfu ban \u01a1n, d\u00e2ng s\u1edb xin tha hai ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 tu\u1ed5i gi\u00e0 l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n \u1ed4n v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1m. Vua y cho, sai giao cho d\u00e2n b\u1ea3o qu\u1ea3n.<\/p>\n<p>Tuy\u00ean tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong 10 ng\u01b0\u1eddi cho l\u00e0m th\u01a1 \u1ee9ng ch\u1ebf \u1edf \u0110\u00f4ng C\u00e1c. Ho\u00e0ng t\u1eed : H\u1ed3ng Ph\u00f3, H\u1ed3ng Y, H\u1ed3ng T\u1ed1, H\u1ed3ng H\u01b0u ; ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 : Mi\u00ean Ki\u1ec1n, Mi\u00ean Tranh, Mi\u00ean L\u00e2m \u0111\u1ec1u tr\u00fang c\u00e1ch. H\u1ed3ng H\u01b0u, tu\u1ed5i r\u1ea5t tr\u1ebb, b\u00e0i th\u01a1 c\u00f3 c\u00e2u : \u201cQu\u1ed1c kh\u00e1nh t\u1ee9 tu\u1ea7n tr\u01b0ng v\u1ea1n th\u1ecd, chi\u1ebfu th\u01b0 tr\u1ea5p nh\u1ea5t hu\u1ec7 thi\u00ean ph\u01b0\u01a1ng\u201d((1) Tu\u1ed5i b\u1ed1n tu\u1ea7n vui m\u1eebng c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111i\u1ec1m s\u1ed1ng l\u00e2u mu\u00f4n tu\u1ed5i ; 21 \u0111i\u1ec1u trong t\u1edd chi\u1ebfu, ban \u01a1n cho c\u1ea3 ngh\u00ecn ph\u01b0\u01a1ng.1). Vua r\u1ea5t khen, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y l\u00e0 l\u00e0m theo th\u01a1 vua l\u00e0m, c\u0169ng c\u00f3 \u00fd ; nh\u01b0ng tr\u1ebb con m\u1edbi h\u1ecdc, h\u00e1 n\u00ean c\u1ea7u to\u00e0n ? C\u00f2n ch\u1eef \u201cqu\u1ed1c kh\u00e1nh\u201d n\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201chi\u1ec7u quy\u1ec3n\u201d, [l\u00f2ng tr\u1eddi y\u00eau], ch\u1eef \u201cchi\u1ebfu th\u01b0\u201d n\u00ean \u0111\u1ed5i l\u00e0 \u201cqu\u1ed1c \u00e2n\u201d [\u01a1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc]\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay tr\u1eabm \u0111\u1ebfn t\u1ee9 tu\u1ea7n, l\u00e0m ti\u1ec7c m\u1eebng, ban \u01a1n kh\u1eafp c\u1ea3 trong n\u01b0\u1edbc. Gi\u00e1o ho\u00e1 tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb trong nh\u00e0, \u01a1n hu\u1ec7 ban ra \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc. H\u00f4m n\u1ecd, tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong v\u00e0o s\u00e1t h\u1ea1ch 10 ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 c\u00f3 7 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 \u1ee9ng ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ebf m\u1edbi bi\u1ebft \u0111\u1ee9c theo ng\u00e0y th\u00e1ng c\u00e0ng m\u1edbi ra, h\u1ecdc theo tu\u1ed5i ng\u00e0y m\u1ed9t h\u01a1n l\u00ean. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5n phong. Khi \u0111\u00e3 c\u00f3 m\u1ec7nh tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec h\u1eb1ng n\u0103m theo l\u1ec7 chi l\u01b0\u01a1ng, v\u00e0 b\u1ea5t th\u1ea7n ban y\u1ebfn gia \u00e2n, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu t\u01b0\u1edbc m\u1edbi, theo l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ; tr\u00ean gi\u1ea5y t\u1edd c\u0169ng theo th\u1ebf m\u00e0 x\u01b0ng h\u00f4. C\u00f2n L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh v\u00e0 H\u1ed3 V\u0103n Ngh\u0129a l\u00e0 th\u1ea7y d\u1ea1y h\u1ecdc c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u1ec7, d\u1ea1y b\u1ea3o r\u00e8n c\u1eb7p 7 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang c\u00e1ch, 3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 thi \u0111\u01b0\u1ee3c : c\u00f4ng, qu\u00e1 ngang nhau, kh\u00f4ng n\u00ean ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng. C\u00e1c vi\u00ean t\u00e1n thi\u1ec7n, b\u1ea1n \u0111\u1ed9c c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 chuy\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c gi\u1ea3ng t\u1eadp c\u1ee7a ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, k\u1ec3 c\u0169ng l\u00e0m h\u1ebft b\u1ed5n ph\u1eadn, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p. Duy Mi\u00ean S\u1ea1, Mi\u00ean Ng\u1ed9 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u1ef1 thi \u0111\u01b0\u1ee3c, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 s\u1ee9c qu\u1edf. Mi\u00ean Th\u1ea9m, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 l\u1edbn, ch\u1ec9 th\u00edch ch\u01a1i b\u1eddi, d\u00f9ng ch\u1eef kh\u00f4ng xong, l\u1ea1i th\u00eam ph\u1ea1m hu\u00fd, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 2 n\u0103m. \u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u00ean quan chuy\u00ean gi\u1eef gi\u1ea3ng t\u1eadp vi\u1ec7c h\u1ecdc c\u1ee7a Mi\u00ean Th\u1ea9m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn \u00edch ph\u1ea3i tra r\u00f5 \u0111\u00edch danh, gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, l\u01b0u, \u0111\u1ec3 t\u1ecf r\u00f5 khuy\u00ean r\u0103n\u201d.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n th\u1ebf, vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm nh\u1edd theo gia ph\u00e1p, d\u1ea1y con l\u1ea5y Thi, L\u1ec5 l\u00e0m \u0111\u1ea7u. C\u00e1c con tuy h\u00e3y c\u00f2n tu\u1ed5i tr\u1ebb, c\u0169ng cho h\u1ecdc t\u1eadp th\u01a1 v\u0103n, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi sinh ch\u01a1i b\u1eddi, v\u00ec con em \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, h\u1ecdc ph\u1ea3i c\u1ea7n h\u01a1n, kh\u00f4ng n\u00ean cho \u1edf nh\u00e0n r\u1ed7i\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm xem ph\u00e9p thi nh\u00e0 Thanh : T\u00f4n th\u1ea5t ng\u00e0nh xa c\u0169ng gi\u1ed1ng nh\u01b0 s\u0129 t\u1eed ; con ch\u00e1u ho\u00e0ng t\u1eed v\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eb1ng t\u00f4n, ph\u00e9p thi \u0111\u1ec1u kh\u00e1c. N\u00ean t\u00ecm kh\u1eafp \u0111i\u1ec3n c\u0169, ch\u1edd tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00e1i vi\u00ean thuy\u1ec1n Linh ph\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i sang Trung Qu\u1ed1c c\u00f4ng c\u00e1n v\u1ec1, d\u00e2ng t\u1eadp \u201cNh\u1eadt tr\u00ecnh nh\u00e0 Thanh\u201d, k\u00ednh g\u1eb7p ch\u1eef hu\u00fd, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng d\u00e1n hay thay ch\u1eef kh\u00e1c. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi theo l\u00e0m vi\u1ec7c, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi v\u0103n h\u1ecdc xu\u1ea5t th\u00e2n, h\u00e1 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00fat hi\u1ec3u bi\u1ebft, sao l\u1ea1i \u0111\u1ec3 im th\u1ebf. Theo ngh\u0129a t\u00f4i con th\u1edd vua, trong l\u00f2ng c\u00f3 y\u00ean kh\u00f4ng ? C\u00e1c ch\u00e1nh bi\u1ec7n, ph\u00f3 bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t n\u0103m ; c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi theo l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 9 th\u00e1ng\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Nguy\u00ean ti\u00eau ((1) Nguy\u00ean ti\u00eau : \u0111\u00eam r\u1eb1m th\u00e1ng gi\u00eang \u00e2m l\u1ecbch.1). Vua \u0111i ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ho\u00e0ng t\u1eed d\u00e2ng bi\u1ec3u xin vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i th\u01b0\u1edfng ti\u1ebft \u1ea5y, \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm tu\u1ed5i \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, ch\u00ednh \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac \u0111\u00eam ng\u00e0y ch\u0103m lo, ch\u01b0a c\u00f3 l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c m\u00e0 \u0103n, h\u00e1 n\u00ean b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc c\u00e1i vi\u1ec7c treo \u0111\u00e8n tr\u00ean n\u00fai th\u1eadt nhi\u1ec1u, l\u00e0m c\u00e2y hoa s\u00e1ng r\u1ef1c nh\u01b0 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, nh\u00e0 T\u1ed1ng hay sao ? Nh\u01b0ng ngh\u0129 : ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu mu\u1ed1n cha m\u1eb9 \u0111\u01b0\u1ee3c di d\u01b0\u1ee1ng vui v\u1ebb, hi\u1ec7n nay trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n, ch\u00ednh s\u1ef1 h\u01a1i nh\u00e0n r\u1ed7i n\u00ean kh\u00f4ng ng\u1ea1i nghe theo l\u1eddi xin c\u1ee7a con\u201d. \u0110\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y, vua \u0111i ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, tri\u1ec7u b\u1ecdn ho\u00e0ng th\u00e2n Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi b\u1ed3i h\u1ea7u ng\u1ef1 y\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n Kh\u00e2m V\u0103n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho v\u00f3c l\u1ee5a.<\/p>\n<p>Thu\u1ebf Man((2) Thu\u1ebf Man : ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e3 quy ph\u1ee5c, n\u1ed9p thu\u1ebf cho nh\u00e0 vua.2) \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 th\u00e0nh \u0111inh, \u0111i theo n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0m \u0111\u1ea7y t\u1edb. Ch\u00fang b\u1ecb gi\u1ea3i giao ph\u00e1p ty ngh\u0129 x\u1eed. Ph\u00e1p ty xin ph\u00e9p ch\u00fang v\u00e0o t\u1ed9i th\u1eaft c\u1ed5 cho ch\u1ebft ngay. Vua ngh\u0129 ch\u00fang l\u00e0 m\u1ecdi r\u1ee3 kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u1ea3o giam h\u1eadu. T\u00f2ng ph\u1ea1m 5 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t \u0111\u00e1nh 100 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111u\u1ed5i v\u1ec1.<\/p>\n<p>Cho t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An \u0111\u00f3ng th\u00eam 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng : 1 chi\u1ebfc g\u1ecdi l\u00e0 Thu\u1ef5 h\u1ed3ng, 1 chi\u1ebfc g\u1ecdi l\u00e0 T\u01b0\u1eddng nh\u1ea1n. Ph\u00e1i thu\u1ef7 s\u01b0 Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Tr\u1ea7n Khoa, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea C\u00f4ng T\u1ef1 chia nhau tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Quang Nam kh\u00f4ng m\u01b0a. Sai l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. G\u1eb7p l\u00fac \u1edf Kinh s\u01b0 m\u01b0a li\u00ean ti\u1ebfp h\u1eb1ng ng\u00e0y, m\u1edbi sai quan b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u01b0a c\u00f4ng v\u0103n h\u1ecfi. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y li\u1ec1n b\u00e1o l\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, t\u1ea5n phong Th\u00e0nh phi h\u1ecd Ph\u1ea1m l\u00e0m Qu\u00fd phi. Sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, T\u1ea1 Quang C\u1ef1 sung l\u00e0m Kh\u00e2m s\u1ee9 tuy\u00ean phong. S\u00e1ch v\u0103n r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed1i tr\u1eddi m\u1edf v\u1eadn, ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ph\u00e1n r\u1eb1ng : v\u01b0\u01a1ng ho\u00e1 g\u1ed1c t\u1eeb c\u1eeda bu\u1ed3ng, nh\u00e0 nghi\u00eam th\u00ec n\u01b0\u1edbc m\u1edbi tr\u1ecb ; tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ban ra \u00e2n c\u00e1ch, t\u1eeb trong r\u1ed3i m\u1edbi \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i. Tin h\u1ee3p ng\u00e0y l\u00e0nh, s\u1eafc th\u01b0 r\u1ef1c r\u1ee1. \u0110o\u00e1i ngh\u0129 : Th\u00e0nh phi h\u1ecd Ph\u1ea1m, l\u1ec5 ph\u00e9p danh gia, nghi\u00eam trang n\u1ebft t\u1ed1t. Khu\u00f4n ph\u00e9p d\u1ecbu d\u00e0ng ti\u1ebfng ng\u1ecdc, hi\u1ec1n l\u00e0nh \u1edf tr\u00ean ch\u00edn b\u1eadc cung t\u1ea7n ; con ch\u00e1u \u0111\u1ea7y d\u1eaby ti\u1ebfng ho\u00e0, phong ho\u00e1 \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u hai thi\u00ean Chu, Thi\u1ec7u ((3) Chu, Thi\u1ec7u : thi\u00ean \u201cChu Nam\u201d, thi\u00ean \u201cThi\u1ec7u Nam\u201d trong Kinh Thi.3). Gi\u1eef \u0111\u1ea1o h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng, vui v\u1ea7y y\u00ean d\u1ea1 T\u1eeb cung. Hi\u1ec7n nay \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t t\u1ee9 tu\u1ea7n, nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc. Khen ng\u01b0\u01a1i s\u00e1u cung t\u1ecf \u0111\u1ee9c, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng vinh phong ; xem x\u00e9t ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng, ban cho danh t\u1ed1t, nay \u0111\u1eb7c c\u00e1ch t\u1ea5n phong ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Qu\u00fd phi. Phi n\u00ean k\u00ednh v\u00e2ng \u00e2n m\u1ec7nh, khu\u00ea nghi th\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam trang ; cung k\u00ednh theo l\u1eddi b\u1ea3o ban, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u00f3i t\u1ed1t. H\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i m\u00e3i m\u00e3i, c\u00e0ng th\u00eam t\u00f4n qu\u00fd v\u1ebb vang. Phi ph\u1ea3i tu\u00e2n theo !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, t\u1ea5n phong c\u00e1c phi, t\u1ea7n, ti\u1ec7p d\u01b0, qu\u00fd nh\u00e2n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc, theo b\u1eadc chi\u1ebfu c\u1ea5p s\u00e1ch phong, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh b\u1eadc nh\u1ea5t, b\u1eadc nh\u00ec\u2026 Th\u1ee9 b\u1eadc cao th\u00ec khi m\u1edbi phong, \u0111\u01b0\u1ee3c s\u00e1ch v\u00e0ng, s\u00e1ch b\u1ea1c \u0111\u01b0\u1ee3c theo nh\u01b0 c\u0169 gi\u1eef l\u1ea5y, b\u1eadc ba tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u1ed5i c\u1ea5p s\u00e1ch b\u1eb1ng v\u00f3c. C\u00f3 s\u00e1ch b\u1ea1c phong tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec giao quan Th\u00e1i gi\u00e1m c\u1ea5t \u0111\u1ec3 m\u1ed9t ch\u1ed7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vua theo T\u1eeb ch\u1ec9 c\u1ee7a Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu : \u201cKh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n ban ra, t\u1eeb trong \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u1ec1 ch\u00ednh s\u1ef1 trong cung, phi t\u1ea7n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam trang ho\u00e0 nh\u00e3, n\u00ean t\u1ea5n phong theo th\u1ee9 b\u1eadc \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00e2n c\u00e1ch\u201d. Cho n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m v\u00ec can t\u1ed9i, b\u1ecb x\u1eed ph\u00e2n nhi\u1ec1u l\u1ea7n, ph\u1ea3i gi\u00e1ng l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 H\u1ed9. Cho : quy\u1ec1n H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00ea Quang Khi\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng ; quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 ; \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean ; quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam ; \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng V\u0129nh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1. Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i l\u1ea5y c\u1edb qu\u00ea v\u1ee3 l\u1ebd \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, d\u00e2ng s\u1edb \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh ; m\u1edbi cho quy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ; \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh. T\u01b0\u1eddng V\u0129nh xin \u1edf l\u1ea1i Kinh ch\u00fac th\u1ecd. Vua y cho.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay tr\u1eabm t\u1edbi t\u1ee9 tu\u1ea7n, \u01a1n vui ban kh\u1eafp, th\u1ea7n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi m\u1eebng c\u1ea3. Th\u1ea7n k\u1ef3 c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ebf. C\u00f2n nh\u1eefng vi\u00ean t\u1ea9m v\u00e0 nh\u00e0 th\u1edd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1eadn trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t, c\u0169ng n\u00ean ban \u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ea1o trung h\u1eadu\u201d. B\u00e8n giao b\u1ed9 L\u1ec5 k\u00ea khai, s\u1eeda so\u1ea1n l\u1ec5 ph\u1ea9m, \u0111\u1ec1u cho t\u1ebf 1 tu\u1ea7n : ai c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 t\u1ef1 th\u00ec do ch\u1ee7 t\u1ef1 l\u00e0m l\u1ec5, c\u00f2n th\u00ec sai quan c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t \u0111\u1ebfn t\u1ebf.<\/p>\n<p>L\u00e0m nh\u00e0 \u1edf ba v\u01b0\u1eddn V\u0129nh \u1ea5m, V\u0129nh T\u00fa, V\u0129nh L\u1ec7 \u0111\u1ec3 cho c\u00e1c c\u00f4ng ch\u00faa T\u0129nh H\u1ea3o, Nh\u00e0n Y\u00ean, Huy Nhu \u1edf.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7t bi\u1ec1n binh c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u1edf b\u1edd s\u00f4ng V\u0129nh Long [g\u1ea7n \u00d4 \u0110\u00f4ng, V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)] v\u1ec1 qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri c\u1ea7u ho\u00e0, l\u00e0m gi\u1ea5y xin v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam g\u1eedi th\u01b0 cho Ch\u1ea5t Tri b\u1ea3o ph\u1ea3i li\u1ec7u t\u00ednh cho S\u00e1 Ong Giun \u8a6b\u8789\ud85d\udc52 [S\u00e1 Ong \u0110u\u00f4ng], \u0111\u1ec3 cho m\u1eb9, con, v\u1ee3, ch\u00e1u c\u1ee7a y \u0111\u01b0\u1ee3c sum h\u1ecdp m\u1ed9t nh\u00e0, v\u00e0 Ch\u1ea5t Tri th\u00ec v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ngay. Ch\u1ea5t Tri cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 V\u0129nh Long b\u00e1o r\u1eb1ng : y \u0111\u00e3 ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc y \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, v\u00e0 n\u00f3i : \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd nh\u00e0 vua cho gi\u1ea3ng ho\u00e0, th\u1ef1c l\u00e0 vi\u1ec7c t\u1ed1t, r\u1ea5t m\u1eebng v\u00e0 y\u00ean t\u00e2m ; y c\u0169ng vui m\u1eebng kh\u00f4n xi\u1ebft, v\u00e0 xin l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng, li\u1ec7u t\u00ednh xong vi\u1ec7c, s\u1ebd s\u1eeda so\u1ea1n h\u00e0nh l\u00fd l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ngay. S\u00e1 Ong Giun d\u00e2ng t\u1eeb t\u1ea1 t\u1ed9i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0 vua r\u1ed9ng tha cho, xin \u0111em m\u1eb9 v\u00e0 v\u1ee3 con Ong Giun\u00a0 giao tr\u1ea3 cho, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi mang l\u00f2ng ng\u1edd s\u1ee3. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cho r\u1eb1ng tr\u1eadn thua \u1edf Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, ch\u00fang \u0111\u00e3 th\u1ebf c\u00f9ng, s\u1ee9c ki\u1ec7t, tha thi\u1ebft xin c\u1ea7u ho\u00e0, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111i l\u1ea1i giao thi\u1ec7p chuy\u1ec7n tr\u00f2, xem x\u00e9t t\u00ecnh \u00fd v\u00e0 l\u1eddi l\u1ebd th\u00ec cung k\u00ednh ho\u00e0 thu\u1eadn, tin l\u00e0 c\u0169ng xu\u1ea5t t\u1ef1 l\u00f2ng th\u1ef1c. Nay l\u1ea1i th\u00e1c l\u1eddi ho\u00e3n l\u1ea1i, ch\u1eb3ng qua tham c\u00e1i h\u1eadu l\u1ee3i c\u1ee7a Man th\u1ed5 \u0111\u01b0a cho \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7y t\u00fai ri\u00eang, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 tr\u00f2 tr\u1ed1ng g\u00ec kh\u00e1c. Qu\u00e2n ta \u0111\u00f3ng \u1edf b\u1edd s\u00f4ng \u1ea5y, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u00f3ng l\u00e2u ; \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 d\u1ee5 chu\u1ea9n cho tri\u1ec7t qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf V\u0129nh Long v\u00f5 \u0111\u00f3ng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1ec3 xem s\u1ef1 th\u1ebf. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, tri\u1ec7t v\u1ec1, \u0111\u1ec3 L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh l\u00e0 L\u00ea Vi\u00ean \u1edf l\u1ea1i, qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c 400 bi\u1ec1n binh k\u00edp l\u00e0m l\u1ea1i ngay li\u1ec1n v\u1edbi 2 \u0111\u1ed3n \u0111\u00f3ng gi\u1eef tr\u01b0\u1edbc \u1edf tr\u1ea1i \u1ea5y, c\u1ed1t cao r\u1ed9ng h\u01a1n. L\u00ea Vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p. \u0110em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, xin cho m\u1eb9 t\u00ean Giun v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 m\u1eb9 con y c\u00f9ng nhau th\u00f4ng su\u1ed1t \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ; c\u00f2n v\u1ee3 v\u00e0 ch\u00e1u c\u1ee7a y, \u0111\u1ec3 khi Ch\u1ea5t Tri v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, r\u1ed3i s\u1ebd cho v\u1ec1, \u0111\u1ec3 cho Ch\u1ea5t Tri kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3m l\u00e0 \u01a1n hu\u1ec7 c\u1ee7a m\u00ecnh. Y kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a Xi\u00eam, vui v\u1ec1 l\u01b0\u1ee3ng khoan h\u1ed3ng c\u1ee7a ta, n\u00ean m\u1edbi l\u00eca b\u1ecf Xi\u00eam. N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam th\u00f9 h\u1eb1n y l\u1eafm. R\u1ed3i sau ch\u1ec9 ta sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c y. T\u01b0\u1edfng c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i k\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 y\u00ean \u1ed5n l\u00e2u d\u00e0i.<\/p>\n<p>Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u : \u201cS\u1ebd c\u00f3 Ch\u1ec9\u201d. Sau \u0111\u00f3 Man t\u00f9 l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun cho b\u1ecdn phi\u00ean m\u1ee5c 5 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n l\u1ea1y t\u1ea1 thay, t\u1ef1 ngh\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh r\u1ed9ng tha t\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ed9i \u01a1n kh\u00f4ng b\u1edd b\u1ebfn ; xin cho m\u1eb9 v\u00e0 b\u1ecdn con trai con g\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1, \u0111\u1ec3 m\u1ed9t nh\u00e0 sum h\u1ecdp, kh\u1ecfi ph\u1ea3i l\u00eca xa nhau. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cho r\u1eb1ng, y \u0111\u00e3 t\u1ecf t\u00ecnh thi\u1ebft tha nh\u01b0 th\u1ebf, n\u1ebfu c\u1ee9 m\u1ed9t m\u1ef1c \u0111\u1ec3 ch\u00fang xa c\u00e1ch nhau th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f4 ph\u1ee5 l\u00f2ng mong m\u1ecfi c\u1ee7a y, khi\u1ebfn y c\u00e0ng th\u00eam ng\u1edd s\u1ee3, l\u1ea1i ch\u1eadm m\u1ea5t s\u1ef1 c\u01a1, chi b\u1eb1ng nghe theo l\u1eddi xin, t\u1ef1 cho v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho th\u00f4ng su\u1ed1t \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u1edbi \u0111em m\u1eb9 S\u00e1 Ong Giun l\u00e0 Th\u1ecb \u0110\u1ed9t cho v\u1ec1, r\u1ed3i d\u00e2ng s\u1edb nh\u1eadn t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u1ee9 nh\u01b0 t\u1edd t\u00e2u, t\u00ean Giun t\u1ef1 ngh\u0129 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c cho m\u1eb9 h\u1eafn v\u1ec1, kh\u00f4n xi\u1ebft s\u1ee3 h\u00e3i, hi\u1ec7n sai th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i qu\u00e2n h\u1ebft l\u00f2ng k\u00eau c\u1ea7u thi\u1ebft tha, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f9ng b\u00e0n t\u00e2u v\u00e0o, th\u1ef1c \u0111\u00e3 h\u1eb9n ng\u00e0y cho \u0111em m\u1eb9 h\u1eafn v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc c\u0169ng l\u00e0 c\u00e2n nh\u1eafc v\u1eeba ph\u1ea3i, kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec. Chu\u1ea9n cho theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m, xem \u00fd h\u1eafn th\u1ebf n\u00e0o. Duy t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi Man kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m nhi\u1ec1u \u1edf c\u1eeda ngo\u00e0i bi\u00ean, c\u1ea7n n\u00ean th\u01b0\u1eddng ph\u00f2ng b\u1ecb h\u01a1n. V\u00ed ph\u1ecfng sau n\u00e0y ch\u00fang c\u00f3 ph\u00e1t sinh s\u1ef1 vi\u1ec7c th\u1ebf n\u00e0o, c\u0169ng ch\u1ed1ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra. C\u1ee9 th\u1ef1c t\u00e2u l\u00ean, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh t\u1ef1 c\u00f3 c\u00e1ch x\u1eed tr\u00ed, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea5u gi\u1ebfm hay n\u00f3i th\u00e1c, l\u00e0m cho vi\u1ec7c l\u1edbn v\u1ec1 b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean c\u00f3 khi l\u1ee1 h\u1ecfng, th\u00ec ph\u1ea1m l\u1ed7i kh\u00f4ng nh\u1ecf. Ph\u1ea3i n\u00ean k\u00ednh theo\u201d.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf b\u1ecf thi\u1ebfu cho d\u00e2n bang Tri\u1ec1u Ch\u00e2u \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long trong c\u1ea3nh l\u01b0u t\u00e1n.<\/p>\n<p>B\u1ecdn Man l\u00e0m ph\u1ea3n \u1edf Ngh\u1ec7 An c\u00f3 t\u00ean Ch\u00e2n Th\u1ea3 B\u00f4ng, vi\u1ec7n d\u1eabn qu\u00e2n Man n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng c\u00f9ng m\u01b0u qu\u1ea5y r\u1ed1i 2 huy\u1ec7n Man So\u1ea1n v\u00e0 Xa H\u1ed5. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, sai Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Phan \u0110\u1ee9c Li\u1ec7u mang 4 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 200 bi\u1ec1n binh \u0111i g\u1ea5p \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh, r\u1ed3i \u0111\u1ed1c v\u00e1t qu\u00e2n c\u00e1c th\u1ed5 huy\u1ec7n, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0110inh C\u00f4ng T\u0129nh, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Khi \u0110\u1ee9c Li\u1ec7u ch\u01b0a \u0111\u1ebfn, C\u00f4ng T\u0129nh \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c Man \u1edf huy\u1ec7n Man So\u1ea1n, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Man t\u1ea1i tr\u1eadn, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n Man ; d\u01b0 \u0111\u1ea3ng li\u1ec1n tan r\u00e3. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00ean. Vua cho C\u00f4ng T\u0129nh l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, gia th\u01b0\u1edfng cho 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c 400 quan ti\u1ec1n. Sau \u0111\u00f3, C\u00f4ng T\u0129nh l\u1ea1i c\u00f9ng vi\u00ean quy\u1ec1n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n Qu\u1ea3n Th\u01b0\u1ee3c chia c\u1eaft Th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111em qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n ti\u1ec5u, g\u1eb7p gi\u1eb7c Man \u1edf T\u1ed1c Kh\u00ea (thu\u1ed9c huy\u1ec7n M\u1ec5) \u0111\u00e1nh cho b\u1ecdn ch\u00fang b\u1ecb thua. Vua th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn C\u00f4ng T\u0129nh k\u1ef7 l\u1ee5c \u0111\u1ec1u 1 th\u1ee9 ; Th\u1ed5 quan, Th\u1ed5 m\u1ee5c d\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long v\u00e0 b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c h\u00e0m c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc ; bi\u1ec1n binh do t\u1ec9nh ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, g\u1ea1o, 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng. Sai chi\u00eau t\u1eadp d\u00e2n Th\u1ed5 r\u1ed3i v\u1ec1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Ng\u1ecd, duy\u1ec7t binh.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u0129 \u0111\u1ecbnh l\u00e0m 2 \u0111\u1ec1n Hi\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Trung Ngh\u0129a. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e1p \u0111i\u1ec3n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng g\u00ec l\u1edbn h\u01a1n vi\u1ec7c khuy\u1ebfn kh\u00edch l\u00f2ng trung ; b\u00e1o \u0111\u00e1p c\u00f4ng th\u1ea7n, kh\u00f4ng g\u00ec tr\u01b0\u1edbc h\u01a1n vi\u1ec7c th\u1edd c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. T\u1ebf \u0111\u1ea1i ch\u01b0ng trong s\u00e1ch Chu l\u1ec5, l\u1ec5 nguy\u00ean t\u1ef1 trong kinh\u00a0 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 cho tho\u1ea3 vong linh m\u00e0 t\u1ecf \u0111\u1ea1o h\u1eadu. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eddi y\u00eau m\u1ebfn, thu \u0111\u1ea5t, l\u00ean ng\u00f4i, c\u00e1c b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1ebf, m\u1edf mang nghi\u1ec7p v\u01b0\u01a1ng. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng : g\u00e2y d\u1ef1ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ebf, th\u00e1nh nh\u00e2n ra \u0111\u1eddi m\u00e0 mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5y th\u00e1i b\u00ecnh, v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 n\u1ed5i l\u00ean m\u00e0 \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb. Trong khi \u1ea5y, duy\u00ean may gi\u00f3 m\u00e2y g\u1eb7p g\u1ee1, x\u00f4ng pha t\u00ean \u0111\u1ea1n \u0111i theo, c\u00f4ng l\u1edbn, m\u01b0u hay, tr\u01b0\u1edbc sau r\u1ef1c r\u1ee1. Sau khi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh, k\u00ednh nh\u1edd \u00e2n \u0111i\u1ec3n, nhi\u1ec1u l\u1ea7n n\u00eau khen. Ph\u00e0m c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n r\u1ea5t to \u1edf th\u1eddi khai qu\u1ed1c v\u00e0 trung h\u01b0ng c\u1ed1 nhi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5 th\u1edd \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu. C\u00f2n c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n trung ti\u1ebft \u1edf th\u1eddi trung h\u01b0ng, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd ri\u00eang, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi b\u00e1o \u0111\u00e1p x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng. \u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ee9c, b\u00e1o c\u00f4ng, khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i sau n\u00e0y, kh\u00f4ng c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o.<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ea5ng Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf : th\u00e1nh minh noi theo, m\u01b0u m\u00f4 c\u00f4ng li\u1ec7t n\u1ed1i s\u00e1ng, trong kho\u1ea3ng 21 n\u0103m, vi\u1ec7c v\u0103n tr\u1ecb, vi\u1ec7c v\u00f5 c\u00f4ng, n\u1ed5i b\u1eadt tr\u00ean \u0111\u1eddi. Khi \u1ea5y, nh\u1eefng b\u1eadc danh th\u1ea7n, k\u1ef3 \u0111\u1ee9c, khanh s\u0129 l\u1edbn nh\u1ecf, cho \u0111\u1ebfn ng\u00e0y nay ho\u1eb7c b\u00e0y m\u01b0u \u1edf trong, kh\u00e9o t\u00f4 \u0111i\u1ec3m cho \u0111\u1eddi th\u0103ng b\u00ecnh, ho\u1eb7c h\u1ebft s\u1ee9c \u1edf ngo\u00e0i, l\u00e0m can th\u00e0nh \u1edf n\u01a1i tr\u1ecdng tr\u1ea5n. \u0110\u1ebfn l\u00fac 2 k\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, khi \u0111\u1ea1i binh \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, tuy qu\u00e2n nh\u00e0 vua \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, nh\u01b0ng c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i gi\u1eef b\u1edd c\u00f5i, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u0103ng h\u00e1i kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u00ecnh, li\u1ec1u m\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n n\u1ee3 n\u01b0\u1edbc, coi c\u00e1i ch\u1ebft nh\u1eb9 nh\u01b0 l\u00f4ng h\u1ed3ng, \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng ngh\u00ecn thu, tinh trung ch\u00f3i l\u1ecdi, l\u01b0u ti\u1ebfng th\u01a1m \u1edf s\u1eed s\u00e1ch. Ngo\u00e0i ra nh\u01b0 nh\u1eadn m\u1ec7nh l\u1ec7nh sai \u0111i, c\u0169ng bi\u1ebft l\u00fac y\u00ean l\u00fac nguy, m\u1ed9t l\u00f2ng m\u1ed9t d\u1ea1, h\u1ebft ti\u1ebft ngh\u0129a c\u1ee7a k\u1ebb l\u00e0m t\u00f4i. Nh\u1eefng b\u1eadc hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng trung ngh\u0129a nh\u01b0 th\u1ebf, kh\u00f4ng thi\u1ebfu g\u00ec ng\u01b0\u1eddi, tr\u1eabm r\u1ea5t khen l\u1eafm. S\u00e1ch L\u1ec5 k\u00fd c\u00f3 n\u00f3i : \u201c\u0110em t\u00e0i n\u0103ng \u0111\u1ec3 y\u00ean n\u01b0\u1edbc th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd, \u0111em c\u00e1i ch\u1ebft \u0111\u1ec3 ch\u0103m vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd\u201d. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 ph\u00e9p t\u1ebf ph\u1ea3i coi tr\u1ecdng, ph\u1ea3i n\u00ean n\u00fai s\u00f4ng ghi t\u1ea1c, nghi ng\u00fat kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 cho c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1eddi kh\u00e1c \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00fang t\u1ebf m\u00e3i m\u00e3i. N\u00e0y, khen th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i c\u00f3 c\u00f4ng, khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 danh ti\u1ebft, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf l\u1edbn v\u1ec1 phong t\u1ee5c v\u00e0 nh\u00e2n t\u00e2m, tr\u1eabm th\u01b0\u1eddng l\u01b0u \u00fd \u0111\u00e3 l\u00e2u, nh\u1eefng mu\u1ed1n g\u1eb7p d\u1ecbp th\u00ec l\u00e0m. Nay giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, b\u00e0n b\u1ea1c k\u1ef9 c\u00e0ng : l\u1eadp \u0111\u1ec1n Hi\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 th\u1edd c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i gi\u00fap vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, l\u1eadp \u0111\u1ec1n Trung Ngh\u0129a \u0111\u1ec3 th\u1edd c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i ch\u1ebft v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. T\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m nh\u01b0 quy ch\u1ebf l\u00e0m \u0111\u1ec1n v\u00e0 t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n h\u1eb1ng n\u0103m, c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f9ng b\u00e0n t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd trong \u0111\u1ec1n, \u0111\u1ee3i t\u00e2u, s\u1ebd gi\u00e1ng Ch\u1ec9 cho thi h\u00e0nh\u201d<\/p>\n<p>G\u1ecdi : \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 th\u1ee9 hai \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c kh\u1ea3i, \u0111\u1ed9i qu\u00e2n th\u1ee9 hai \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c \u0111\u1ec5, \u0111\u1ed9i th\u1ee9 nh\u1ea5t v\u1ec7 Gi\u00e1m th\u00e0nh l\u00e0 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c trung, \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 th\u1ee9 nh\u1ea5t \u1edf Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c c\u1ea9n, ban c\u1ea5p cho ph\u1ee7 ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng n\u1eef \u0111\u1ec3 sai khi\u1ebfn. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed5i \u0111\u1ed9i th\u1ee9 hai v\u1ec7 Gi\u00e1m Th\u00e0nh l\u00e0m \u0111\u1ed9i th\u1ee9 nh\u1ea5t, chia 2 \u0111\u1ed9i th\u1ee9 ba, th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i th\u1ee9 hai, th\u1ee9 ba, th\u1ee9 t\u01b0 ; \u0111\u1ed9i qu\u00e2n th\u1ee9 t\u01b0 \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ed9i th\u1ee9 hai, \u0111\u1ed9i B\u00ecnh tr\u00e1ng th\u1ee9 t\u01b0 \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0m \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 th\u1ee9 hai \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 th\u1ee9 hai \u1edf Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0m \u0111\u1ed9i th\u1ee9 nh\u1ea5t, \u0111\u1ed9i Nam tr\u00e1ng l\u00e0m \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 th\u1ee9 hai.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c c\u00f4ng N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u00ecnh Hi t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u1ee5c th\u1ee3 th\u00eau ng\u1ea1ch c\u0169 c\u00f3 \u00edt, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, chi\u00eau m\u1ed9 v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay xin chi\u1ebfu theo l\u1ec7 th\u1ee3 may : c\u00e1c con em ng\u01b0\u1eddi th\u1ee3 \u1edf c\u1ee5c \u1ea5y, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn sung v\u00e0o ng\u1ea1ch qu\u00e2n v\u00e0 theo h\u1ecdc \u0111i thi, c\u00f2n th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 ghi t\u00ean trong s\u1ed5 \u0111inh hay c\u00f2n l\u1eadu \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u1ec1u chia \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 th\u1ef1 c\u00e1c nha, nh\u1eafc b\u1ed5 v\u00e0o ng\u1ea1ch th\u1ee3, \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Sai : v\u1ec7 H\u1eadu dinh Th\u1ea7n C\u01a1 chia \u0111\u00f3ng \u1edf Thanh, Ngh\u1ec7, v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh K\u1ef3 v\u00f5 \u0111\u00f3ng \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, v\u1ec7 Tam \u0111\u00f3ng \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng quan qu\u00e2n b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf Tuy\u00ean Quang. C\u00f3 t\u00ean N\u00f4ng H\u00f9ng Th\u1ea1c, l\u00e0 b\u1ecdn gi\u1eb7c to \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean, tr\u1ed1n t\u1ed9i ph\u1ea3i gi\u1ebft \u0111\u00e3 l\u00e2u ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, Th\u1ea1c v\u00e0 5 \u2013 6 t\u00ean c\u00f9ng b\u1ecdn, t\u1eeb nh\u00e0 Thanh v\u1ec1, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn x\u1ee9 C\u1ed1c Th\u1ed1c (t\u00ean \u0111\u1ea5t hay x\u1ee9), Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ee5, th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00e0 Long V\u0103n Vi\u1ec5n t\u1eeb trong b\u1ee5i r\u1eadm x\u00f4ng ra gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 1 t\u00ean c\u00f9ng b\u1ecdn. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, vua ng\u1edd l\u00e0 gi\u1ea3 d\u1ed1i, m\u1edbi sai x\u00e9t l\u1ea1i. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cTh\u1ea1c ch\u1ebft c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1edb, t\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ec1u c\u00f9ng ch\u1ee9ng nh\u1eadn r\u00f5 r\u00e0ng\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cV\u0103n th\u01b0 vi\u1ec7c qu\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng tin \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1eeb x\u01b0a v\u1eabn th\u1ebf. Nh\u01b0ng \u0111\u1ed1i v\u1edbi gi\u1eb7c \u1ea5y, \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u1ea1n ng\u1eb7t, treo th\u01b0\u1edfng h\u1eadu th\u01b0\u1edfng, nay c\u0169ng kh\u00f4ng c\u1ea7n x\u00e9t l\u1eafm, ch\u1ec9 n\u00ean b\u00e0n th\u01b0\u1edfng cho [nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c]\u201d. Th\u1ee5 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 Cai \u0111\u1ed9i, Vi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 T\u00f2ng b\u00e1t ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9, v\u1eabn l\u0129nh c\u00f4ng vi\u1ec7c Cai t\u1ed5ng ; binh d\u00f5ng d\u1ef1 vi\u1ec7c \u0111i \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 500 l\u1ea1ng b\u1ea1c th\u1ed5. B\u1ed1 ch\u00ednh Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, \u00e1n s\u00e1t L\u00ea D\u1ee5c \u0110\u1ee9c, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c th\u1ed1ng h\u1ea1t Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p ; quy\u1ec1n Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n Th\u1ebf Th\u01b0\u1eddng c\u00f3 d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c \u1ea5y, chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 v\u00e0 gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ban c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1eadu \u0111\u00e3i c\u00e1c quan, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho c\u00e1c m\u0169 \u00e1o ch\u1ea7u c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ee9 b\u1eadc m\u00e0 n\u00eau r\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c. Nh\u01b0ng ngh\u0129 trong \u0111\u00f3 c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f3 x\u1eed l\u00e0 m\u1ed9t khi vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn m\u01a1i m\u1edbi xin Ch\u1ec9, th\u00e0nh th\u00eam phi\u1ec1n nh\u00e0m. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 phong t\u00f4n tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u00ecnh h\u1ea7u tr\u1edf l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 h\u00e0ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 t\u1eeb l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 tr\u1edf l\u00ean, c\u00f9ng l\u00e0 ban v\u0103n th\u00ec quan tam ph\u1ea9m, \u0111\u01b0\u1eddng quan, N\u1ed9i c\u00e1c t\u1ee9 ph\u1ea9m v\u00e0 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh, ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean m\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ef1 h\u00e0ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, \u0111\u00e3 c\u00f3 d\u1ee5 ch\u1ec9 cho phong v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng th\u1ee5, th\u0103ng th\u1ef1c, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 x\u00e9t c\u1ea5p ngay, kh\u00f4ng n\u00ean h\u1ebft th\u1ea3y t\u00e2u l\u00ean xin Ch\u1ec9. Duy ph\u00f2 m\u00e3, \u0111\u00f4 u\u00fd v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m ban v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ban tri\u1ec1u s\u1ea3nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o, nh\u01b0ng do b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t. C\u00f2n th\u00ec t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m ban v\u00f5, t\u1ee9 ph\u1ea9m ban v\u0103n tr\u1edf xu\u1ed1ng m\u00e0 kh\u00f4ng d\u1ef1 h\u00e0ng \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, n\u00ean chi\u1ebfu theo nha, th\u1ef1, dinh, v\u1ec7, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ban c\u1ea5p, nh\u01b0ng theo l\u1eddi b\u00e0n nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u1ee7a b\u1ed9 m\u00e0 l\u00e0m\u201d. L\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh c\u00e1c \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. (Ph\u00e0m c\u00e1c dinh, v\u1ec7, m\u0169 \u00e1o c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ph\u1ea9m cao, m\u00e0 ch\u1ee9c quan hi\u1ec7n t\u1ea1i l\u00e0 ph\u1ea9m th\u1ea5p, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em n\u1ed9p v\u00e0o kho, \u0111\u1ed5i l\u0129nh \u00e1o m\u0169 theo ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u00ecnh, b\u00e0i \u0111\u1ec3 \u0111eo c\u0169ng th\u1ebf. Duy b\u1ea5t th\u1ea7n \u0111i theo h\u1ea7u ng\u1ef1 gi\u00e1, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 c\u00e1c vi\u00ean hi\u1ec7p qu\u1ea3n, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c sung c\u1ea7m \u0111\u1ed3 nghi tr\u01b0\u1ee3ng, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i m\u0169 \u0111\u1ea7u h\u1ed5, m\u1eb7c \u00e1o li\u1ec1n xi\u00eam th\u00eau con m\u00e3ng x\u00e0, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ed1ng nh\u01b0 ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd. C\u00f2n th\u1ee9 b\u1eadc h\u00e0ng ch\u1ea7u, quan vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu ph\u1ea9m h\u00e0m m\u00e0 m\u1eb7c, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 s\u1ef1 tr\u00e1i v\u01b0\u1ee3t. L\u1ea1i m\u0169, \u0111ai, \u00e1o, xi\u00eam, b\u1ed5 t\u1eed, d\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ea5p cho, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m h\u01a1n l\u00ean, tr\u00e1i ki\u1ec3u m\u1eabu ; n\u1ebfu c\u00f3 t\u1ef1 l\u00e0m c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0ng ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo m\u1ea7u s\u1eafc, h\u00ecnh th\u1ee9c \u0111\u00e3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 l\u00e0m \u0111\u1eb9p h\u01a1n. Quan vi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c \u0111i\u1ec3n l\u1ea1i, th\u1ee7 d\u1ecbch n\u1ebfu d\u00e1m c\u1ea7m c\u1ed1 m\u0169 \u00e1o, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m c\u1ed1 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn c\u1ea7m c\u1ed1, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1m t\u1ed9i nh\u01b0 nhau, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i \u0111\u1ec1u theo lu\u1eadt tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng h\u01a1n).<\/p>\n<p>Tha t\u00f9 giam \u1edf Kinh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u0111\u00eam tr\u1eeb t\u1ecbch [t\u1ed1i 30 t\u1ebft], vua d\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u01a1ng bu\u1ed5i xu\u00e2n ho\u00e0, c\u1ecf c\u00e2y v\u00e0 c\u00e1c lo\u00e0i v\u1eadt \u0111\u1ec1u nh\u1edd \u0111\u00f3 n\u1ea3y n\u1edf. Hu\u1ed1ng chi, n\u0103m m\u1edbi ti\u1ebfn Ph\u01b0\u1edbc, tr\u1eabm tu\u1ed5i t\u1edbi t\u1ee9 tu\u1ea7n, l\u00e0m ti\u1ec7c m\u1eebng ban \u01a1n, th\u1ef1c n\u00ean khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta bi\u1ebft t\u1ef1 s\u1eeda \u0111\u1ed5i. C\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m b\u1ecb \u0111\u00e0y \u1edf trong qu\u00e2n, b\u1ecb t\u1ed9i \u0111\u1ed3 l\u00e0m n\u00f4, b\u1ecb t\u1ed9i kh\u1ed5 sai, hi\u1ec7n \u0111ang ph\u1ea3i giam \u1edf Kinh l\u00e0 115 ng\u01b0\u1eddi, n\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng c\u00e1c quan \u1edf Kinh, hi\u1ec3u th\u1ecb r\u00f5 r\u00e0ng, tha cho v\u1ec1 th\u0103m nh\u00e0, h\u1ea1n cho 15 ng\u00e0y l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn\u201d. Khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 h\u1ea1n, kh\u00f4ng ai ph\u1ea3i th\u00fac gi\u1ee5c, b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn \u1ee9ng \u0111i\u1ec3m. Vua cho r\u1eb1ng b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u1ea3m k\u00edch ph\u1ea5n kh\u1edfi, n\u00ean tha cho c\u1ea3. Nh\u1eefng ph\u1ea1m nh\u00e2n ch\u01b0a tr\u1ea3 xong s\u1ed1 ti\u1ec1n ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng tha.<\/p>\n<p>Thu\u1ed9c binh \u1edf ph\u1ee7 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u00e2m ch\u1ebft ng\u1ef1a c\u00f4ng \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh \u0111\u00e0i Tr\u1ea5n B\u00ecnh. Sai ty Tam ph\u00e1p x\u00e9t x\u1eed tr\u1ecb t\u1ed9i : k\u1ebb ph\u1ea1m ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111i \u0111\u00e0y ; Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh v\u00ec d\u1ea1y b\u1ea3o kh\u00f4ng nghi\u00eam, ph\u1ea3i ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, tri\u1ec7u ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 v\u0103n th\u1ea7n v\u00e0o h\u1ea7u, tr\u00ean ti\u1ec7c th\u01b0\u1edfng hoa m\u1eabu \u0111\u01a1n l\u00e0m th\u01a1. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNay t\u1eeb th\u1ea7n((1) T\u1eeb th\u1ea7n : v\u0103n th\u1ea7n s\u1edf tr\u01b0\u1eddng v\u1ec1 th\u01a1, t\u1eeb.1) \u1ee9ng ch\u1ebf 18 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f9ng h\u1ee3p v\u1edbi s\u1ed1 l\u00ean ti\u00ean c\u1ee7a \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng. (\u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed Phan Thanh Gi\u1ea3n, Tham tri Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa, L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, B\u00f9i Qu\u1ef9, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, Ph\u1ea1m Kh\u00f4i, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, L\u00ea Ch\u00e2n, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 18 ng\u01b0\u1eddi). L\u1ea1i nh\u00e2n vui m\u1eebng l\u00e0m ch\u01a1i m\u1ed9t b\u00e0i, c\u00f3 c\u00e2u : \u201cT\u00e1n tr\u1ecb th\u1ea7n l\u00e2n x\u00e2m h\u1ed9i th\u01b0\u1ee3ng, n\u0103ng thi t\u1eed \u0111\u1ec7 b\u00e1n di\u00ean trung\u201d ((2) B\u1ec1 t\u00f4i gi\u00fap s\u1ef1 nghi\u1ec7p th\u1ecbnh tr\u1ecb sum v\u1ea7y trong cu\u1ed9c h\u1ed9i h\u1ecdp. Con em l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01a1 chi\u1ebfm n\u1eeda s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi trong ti\u1ec7c.2). \u0110\u1ec1u ban cho v\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 b\u1ea3o ((3) V\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 b\u1ea3o : b\u1ed1n th\u1ee9 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng \u1edf v\u0103n ph\u00f2ng : gi\u1ea5y, b\u00fat, m\u1ef1c, nghi\u00ean.3).<\/p>\n<p>G\u1ea3 : ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng n\u1eef T\u0129nh H\u1ea3o cho con c\u1ed1 ((4) C\u1ed1 : \u0111\u00e3 ch\u1ebft.4) H\u1eadu qu\u00e2n Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ninh, ho\u00e0ng nh\u1ecb n\u1eef Nh\u00e0n Y\u00ean cho con Trung qu\u00e2n T\u1ea1 Quang C\u1ef1 l\u00e0 Quang \u00c2n, ho\u00e0ng t\u1ee9 n\u1eef Huy Nhu cho con \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf l\u00e0 \u0110\u0103ng Tr\u1ee5 l\u00e0m v\u1ee3. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y x\u01b0a cho xu\u1ed1ng s\u00f4ng V\u1ec9, s\u00f4ng Nhu\u1ebf ((5) V\u1ec9, Nhu\u1ebf : t\u00ean 2 s\u00f4ng th\u1eddi c\u1ed5 \u1edf Trung Qu\u1ed1c, l\u00e0 n\u01a1i vua Nghi\u00eau g\u1ea3 2 con g\u00e1i cho Ngu Thu\u1ea5n.5), kh\u00f4ng nghe n\u00f3i l\u1ec5 nghi ph\u1ea3i nhi\u1ec1u. Hu\u1ed1ng chi l\u1ea5y da h\u01b0\u01a1u l\u00e0m l\u1ec5, \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u1eabn th\u01b0\u1eddng n\u00f3i \u0111\u1ebfn. C\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 \u0111\u1ee9c thanh, th\u1eadn, trung, c\u1ea7n, tr\u1eabm v\u1eabn \u0111\u00e3 bi\u1ebft, v\u1eady tu\u1ef3 t\u1eebng nh\u00e0 n\u00ean nhi\u1ec1u n\u00ean \u00edt, kh\u00f4ng c\u1ea7n qu\u00e1 xa x\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LV<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2. Cho Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c ty T\u00e0o ch\u00ednh s\u1ee9.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, \u00e1n s\u00e1t Phan Th\u00e0nh, ph\u00e1i vi\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u b\u00e0y v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u00e9t th\u1ea5y s\u1ed1 g\u1ed7 c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u00ec v\u1ebft, v\u00e0 \u1edf t\u1ec9nh thu qu\u00e1 l\u1ea1m, vi\u00ean \u0111i ki\u1ec3m tra l\u00e0m vi\u1ec7c s\u01a1 su\u1ea5t. Vua xem t\u1edd t\u00e2u, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh \u1ea5y tr\u01b0\u1edbc t\u00e2u ph\u00e1t ti\u1ec1n c\u00f4ng cho l\u00e0m v\u1ed1n nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn v\u00e0i ch\u1ee5c v\u1ea1n, th\u1ebf m\u00e0 mua g\u1ed7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y, n\u0103m th\u00e1ng k\u00e9o d\u00e0i, b\u1ecf b\u1ec5 l\u00e2u ng\u00e0y kh\u00f4ng xong, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 gia h\u1ea1n gi\u1ee5c thu, c\u0169ng ch\u01b0a n\u1ed9p \u0111\u1ee7. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Chu H\u1eefu \u0110\u1ee9c \u0111i \u0111\u1ebfn tra x\u00e9t, sau v\u1ec1 Kinh, b\u1ecb vi\u00ean coi kho nh\u1eb7t ch\u1ecdn ra nhi\u1ec1u g\u1ed7 c\u00f3 t\u00ec v\u1ebft. Nay v\u1eeba m\u1edbi ki\u1ec3m tra m\u00e0 g\u1ed7 c\u0169 hi\u1ec7n ch\u1ee9a trong kho c\u00f2n \u00edt, th\u00ec khi ch\u01b0a ki\u1ec3m tra, s\u1ebd ra th\u1ebf n\u00e0o ? C\u00e1i t\u1ed9i l\u1edd m\u1edd c\u1ee7a quan t\u1ec9nh Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1t ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 ph\u00e1i vi\u00ean Chu H\u1eefu \u0110\u1ee9c m\u1ed9t m\u1ef1c h\u00f9a theo, h\u00ecnh nh\u01b0 b\u00f9 nh\u00ecn b\u1eb1ng g\u1ed7, kh\u00f4ng quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn c\u1ee7a kho c\u00f4ng Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ! V\u1eady ki\u1ec3m tra \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ?\u201d. B\u00e8n sai ngay b\u1ed9 C\u00f4ng nghi\u00eam ng\u1eb7t s\u1ee9c h\u1ecfi. L\u1ea1i t\u1ef1 tra x\u00e9t xem c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng che gi\u1ea5u cho nhau hay kh\u00f4ng, r\u1ed3i t\u00e2u c\u1ea3 l\u00ean, ch\u1edd Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai L\u1ee5c b\u1ed9, m\u1ed7i b\u1ed9 ph\u00e1i m\u1ed9t thu\u1ed9c vi\u00ean, theo H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh chia \u0111i tra x\u00e9t. Vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh c\u0169ng thay \u0111\u1ed5i, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00f2n h\u1ea1ng g\u1ed7 c\u00f3 t\u00ec v\u1ebft \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u00e9t ra, c\u0169ng n\u00ean tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 d\u00f9ng, kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf c\u1ea3 l\u00e0m ph\u1ebf ph\u1ea9m : Cho \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3c thu d\u00f9ng, l\u00e0m ri\u00eang m\u1ed9t danh s\u00e1ch, nh\u01b0ng t\u00ednh r\u00fat gi\u00e1 \u0111i ; c\u00f2n h\u1ea1ng g\u1ed7 t\u1ed1t l\u00e0m ri\u00eang m\u1ed9t danh s\u00e1ch, ph\u00e1i t\u1ea3i v\u1ec1 n\u1ed9p, \u0111\u1ec3 k\u1ecbp d\u00f9ng. Sau n\u00e0y s\u1ed1 n\u1ed9p ti\u1ebfp l\u00e0 bao nhi\u00eau, c\u0169ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t, tu\u1ef3 ti\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng n\u00ean ch\u00ea nhi\u1ec1u, l\u1ea5y nghi\u1ec7t, th\u00e0nh ra kh\u1ed5 d\u00e2n. S\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng l\u0129nh ra, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebft t\u00ednh, \u0111\u00e3 thanh kho\u1ea3n hay ch\u01b0a thanh kho\u1ea3n, s\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o, t\u00e2u b\u00e0y cho r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft c\u1ea3.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Phan Th\u00e0nh, H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh c\u00f9ng nhau th\u01b0\u1eddng tra, quan t\u1ec9nh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, ph\u00e1i vi\u00ean Nguy\u1ec5n Qu\u00fdnh x\u00e9t ra B\u1ed1 ch\u00ednh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ch\u1ebft l\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ef1 nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t \u0111\u1ebfn h\u01a1n 900 quan v\u00e0 quan l\u1ea1i thu\u1ed9c t\u1ec9nh nh\u1eadn ti\u1ec1n l\u00e0m c\u1ee7a ri\u00eang, ph\u00e1i vi\u00ean Chu H\u1eefu \u0110\u1ee9c th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng che ch\u1edf. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy c\u1ee9u, ni\u00eam phong gia s\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1ch, b\u00e3i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c binh.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c binh l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch l\u1edbn c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam ch\u1ec9nh v\u0169 b\u1ecb m\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 d\u00e2n sinh. Kinh Th\u01b0 c\u00f3 l\u1eddi d\u1ea1y v\u1ec1 tr\u1ecb vi\u1ec7c qu\u00e2n, trong truy\u1ec7n c\u00f3 l\u1eddi n\u00f3i \u201ct\u00fac binh\u201d, th\u1ef1c l\u00e0 vi\u1ec7c qu\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c. Quy ch\u1ebf vi\u1ec7c qu\u00e2n c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ecbnh ra c\u00f3 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, trong \u0111\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n g\u1ecdi l\u00ednh, d\u1eabn \u0111\u1ebfn, ph\u00e2n x\u1eed v\u1ec1 t\u1ed9i tr\u1ed1n thi\u1ebfu, nhi\u1ec1u l\u1ea7n ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh r\u1ed3i. Duy l\u00e2u ng\u00e0y sinh t\u1ec7, tr\u1ec5 nh\u00e1c, qu\u00e2n \u1edf ng\u0169 th\u00ec tr\u1ed1n \u0111i nhi\u1ec1u, qu\u00e2n d\u1eabn \u0111i n\u1ed9p th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c k\u00e9o d\u00e0i. N\u0103m nay s\u1ed1 qu\u00e2n ph\u1ea3i n\u1ed9p \u1edf Kinh t\u1ea5t c\u1ea3 l\u1ea1i thi\u1ebfu \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn h\u00e0ng tr\u0103m. X\u00e9t ra t\u1ec7 \u0111\u00f3, ch\u1ec9 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng su\u1ea5t kh\u00f4ng bi\u1ebft tr\u00f4ng nom ki\u1ec1m ch\u1ebf, m\u00e0 y\u00eau s\u00e1ch ngo\u00e0i l\u1ec7, tu\u1ef3 \u00fd n\u00f3i d\u1ed1i, \u0103n hi\u1ebfp, t\u1ed5ng l\u00fd th\u00ec \u1ee9c th\u1ebf k\u1ebb c\u00f4 \u0111\u01a1n, ngh\u00e8o h\u00e8n, cho k\u1ebb gi\u00e0u c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00e1nh ; th\u1eadm ch\u00ed c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ed1 \u00fd \u0111\u1ec3 ch\u1eadm, h\u00f2ng mong t\u1ea1m kh\u1ecfi vi\u1ec7c m\u1ed9 qu\u00e2n, t\u1ef1 cho l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. S\u1edf d\u0129 t\u00ean Gi\u00e1p ph\u1ea3i g\u1ecdi, t\u00ean \u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u1ebfu, s\u1edbm thay th\u1ebf, chi\u1ec1u \u0111\u00e3 tr\u1ed1n, ng\u1ea1ch qu\u00e2n s\u1ed1 thi\u1ebfu t\u0103ng nhi\u1ec1u, th\u1ef1c do \u1edf \u0111\u1ea5y ! V\u1eady m\u00e0 vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n l\u1ea1i m\u01b0\u1ee3n c\u1edb r\u1eb1ng x\u00e9t s\u1ed1 thi\u1ebfu ch\u01b0a \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i t\u1ed9i, x\u00e9t c\u00f4ng th\u00ec c\u00f2n ch\u1edd ni\u00ean h\u1ea1n, n\u00ean m\u1edbi b\u1ecf m\u1eb7c cho thi\u1ebfu, kh\u00f4ng l\u1ea5y vi\u1ec7c \u0111\u00f3 l\u00e0m quan t\u00e2m. Cho \u0111\u1ebfn quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u1ea1i kh\u00e1i cho l\u00e0 ng\u1eabu nhi\u00ean, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o r\u0103n b\u1ea3o. N\u00f3i theo t\u1ec7 c\u0169, do \u0111\u1ea5y m\u00e0 ra ! V\u1ea3 l\u1ea1i, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh v\u1ed7 v\u1ec1 qu\u00e2n s\u0129, y\u00eau nu\u00f4i nh\u00e2n d\u00e2n. Ph\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf \u0111\u1ec3 nu\u00f4i qu\u00e2n gi\u1eef d\u00e2n, kh\u00f4ng c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o, h\u00e1 n\u00ean \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn b\u1ea5t ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ecdt v\u00e0o tham nh\u0169ng m\u00e0 nh\u1eadn t\u00e0i \u01b0 ? Hu\u1ed1ng chi, \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, h\u1ec5 r\u1ed9ng qu\u00e1 th\u00ec sinh c\u00e0n r\u1ee1. Ph\u1ea3i n\u00ean th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng r\u0103n b\u1ea3o h\u01a1n n\u1eefa \u0111\u1ec3 ng\u0103n ch\u1eb7n s\u1ef1 l\u01b0\u1eddi. N\u00ean l\u1eadp r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 c\u00f3 th\u1ec3 ng\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed1i t\u1ec7 m\u00e0 ng\u1ea1ch qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111em c\u00e1c \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd x\u00e9t b\u00e0n t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau \u0111\u00f3 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n xin chia l\u00e0m 6 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>(- K\u1ef3 h\u1ea1n g\u1ecdi l\u00ednh, d\u1eabn \u0111\u1ebfn v\u00e0 ph\u00e2n x\u1eed \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ec7 x\u1eed binh l\u00ednh b\u1ecf tr\u1ed1n, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n qua, b\u1ed5 sung th\u00eam v\u00e0o ngh\u1ecb : T\u1eeb nay, ph\u00e0m binh tr\u1ed1n \u0111i 2 l\u1ea7n, \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u01b0 ngay. L\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n trong h\u1ea1n m\u00e0 \u0111\u1ebfn th\u00fa, l\u1ea7n sau b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 2 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 ; l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, ngo\u00e0i h\u1ea1n m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00fa, l\u1ea7n sau b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 3 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1ed1ng sang \u0111\u1ed9i ng\u0169 kh\u00e1c. N\u1ebfu l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea7n sau m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00fa, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 trong h\u1ea1n hay ngo\u00e0i h\u1ea1n, \u0111\u1ec1u tha cho \u0111\u00f3ng g\u00f4ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169. Hai l\u1ea7n c\u00f9ng t\u01b0 ngay, b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u1edf bi\u00ean tr\u1ea5n g\u1ea7n. Binh tr\u1ed1n \u0111i 3 l\u1ea7n, hai l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i h\u1ea1n m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u00fa, m\u1ed9t l\u1ea7n sau b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 3 th\u00e1ng \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 ; n\u1ebfu m\u1ed9t l\u1ea7n sau \u0111\u1ebfn th\u00fa, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m \u0111\u1eb3ng, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 2 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 ; m\u1ed9t l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u1ee9 trong h\u1ea1n hay ngo\u00e0i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn th\u00fa, hai l\u1ea7n sau b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n \u1edf bi\u00ean tr\u1ea5n xa ; n\u1ebfu l\u1ea7n sau c\u00f9ng \u0111\u1ebfn th\u00fa, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m \u0111\u1eb3ng, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 3 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 ; n\u1ebfu ba l\u1ea7n \u0111\u1ec1u b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec theo l\u1ec7, ph\u1ea3i gi\u1ea3o giam h\u1eadu. Binh tr\u1ed1n \u0111i 4 l\u1ea7n, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn th\u00fa, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 trong h\u1ea1n hay ngo\u00e0i h\u1ea1n, ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 2 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1ed1ng \u0111i \u0111\u1ed9i ng\u0169 kh\u00e1c. N\u1ebfu l\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn th\u00fa, m\u00e0 m\u1ed9t l\u1ea7n sau c\u00f9ng b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u1ec1u x\u1eed gi\u1ea3o giam h\u1eadu ; tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ea7n b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 l\u1ea7n sau c\u00f9ng \u0111\u1ebfn th\u00fa, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 trong h\u1ea1n hay ngo\u00e0i h\u1ea1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m \u0111\u1eb3ng, ph\u1ea3i g\u00f4ng 3 th\u00e1ng, \u0111\u00e1nh ngay 100 tr\u01b0\u1ee3ng, cho sung v\u00e0o \u0111\u1ed9i ng\u0169 ; c\u00f2n nh\u01b0 binh tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn 5 l\u1ea7n tr\u1edf l\u00ean th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edbc hay sau, \u0111\u1ebfn th\u00fa trong h\u1ea1n hay ngo\u00e0i h\u1ea1n, \u0111\u1ec1u x\u1eed gi\u1ea3o giam h\u1eadu.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 nghi\u00eam c\u1ea5m c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi x\u01b0\u1edbng xu\u1ea5t, y\u00eau s\u00e1ch, n\u00f3i d\u1ed1i, \u0103n hi\u1ebfp, theo l\u1ec7 do quan to ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh v\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111em c\u00e1c \u0111i\u1ec1u r\u0103n c\u1ea5m r\u0103n b\u1ea3o r\u00f5 r\u00e0ng, n\u1ebfu c\u00f2n quen th\u00f3i c\u0169 kh\u00f4ng ch\u1eeba, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, th\u00ec b\u1eaft ngay nghi\u00eam tr\u1ecb.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea5m t\u1ed5ng l\u00fd ch\u1ecdn th\u1ebf, gian d\u1ed1i, th\u00ec theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i s\u1ee9c cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng chi\u1ebfu c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n trong h\u1ea1t c\u00f2n thi\u1ebfu binh l\u00ednh \u0111\u00e3 tuy\u1ec3n, th\u00ec nghi\u00eam s\u1ee9c cho c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n chi\u1ec3u theo k\u1ef3 h\u1ea1n, b\u1eaft \u0111\u1ec3 thay th\u1ebf cho \u0111\u1ee7 ng\u1ea1ch. N\u1ebfu c\u00f2n d\u00e1m theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, c\u1ed1 \u00fd \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu, do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t ra qu\u1ea3 l\u00e0 \u0111\u00edch t\u00ecnh tr\u1ed1n tr\u00e1nh th\u00ec \u0111em ngay l\u00fd d\u1ecbch \u0111\u00e1nh ngay 80 tr\u01b0\u1ee3ng, b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111i\u1ec1n th\u1ebf sung ng\u1ea1ch.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ebfn quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, x\u00e9t s\u1ed1 thi\u1ebfu b\u1eaft t\u1ed9i, tr\u1eeb binh m\u1ed9 th\u00ec x\u00e9t s\u1ed1 thi\u1ebfu b\u1eaft t\u1ed9i theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc. T\u1eeb nay, ph\u00e0m binh l\u00ednh \u0111\u00e3 tuy\u1ec3n \u0111i\u1ec3m, trong 1 n\u0103m m\u1ed7i \u0111\u1ed9i tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn 4 t\u00ean, th\u00ec \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 20 roi ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3m 1 b\u1eadc, c\u1ee9 2 t\u00ean ph\u1ea3i gia 1 b\u1eadc ; m\u1ed7i v\u1ec7 c\u01a1 \u0111\u1ec3 tr\u1ed1n \u0111\u1ebfn 40 t\u00ean th\u00ec vi\u00ean qu\u1ea3n ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 20 roi, c\u1ee9 40 t\u00ean ph\u1ea3i gia 1 b\u1eadc, c\u00e1c t\u1ed9i tr\u00ean \u0111\u00e2y ch\u1ec9 ph\u1ea1t \u0111\u1ebfn 80 tr\u01b0\u1ee3ng. C\u00e1c \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh ngay. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u1edf l\u00ean th\u00ec x\u1eed ph\u00e2n theo l\u1ec7 t\u1ed9i c\u00f4ng. C\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u1ebfn t\u1ea1i ng\u0169 ch\u01b0a chi l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng m\u00e0 tr\u1ed1n 2 t\u00ean th\u00ec ngang v\u1edbi t\u1ea1i ng\u0169 \u0111\u00e3 chi l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng m\u00e0 tr\u1ed1n 1 t\u00ean, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m chi\u1ebft t\u00ednh x\u1eed t\u1ed9i. N\u1ebfu tr\u1ed1n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn 2 t\u00ean th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ngh\u1ecb. C\u00f2n th\u01b0\u1edfng c\u00e1ch ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 c\u0169, xin ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb ti\u1ebfp, ph\u00e0m qu\u00e2n ch\u00ednh ng\u1ea1ch tuy\u1ec3n v\u00e0o v\u00e0 tri\u1ec7u m\u1ed9, c\u00e1c v\u1ec7, c\u01a1 trong 1 n\u0103m, \u0111\u1ed9i n\u00e0o qu\u00e2n kh\u00f4ng tr\u1ed1n thi\u1ebfu th\u00ec \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 3 th\u00e1ng, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; v\u1ec7 c\u01a1 n\u00e0o \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ai tr\u1ed1n thi\u1ebfu th\u00ec vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. C\u00e1c v\u1ec7 c\u01a1 thu\u1ed9c quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh cai qu\u1ea3n, trong 1 n\u0103m \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 ai tr\u1ed1n thi\u1ebfu, cai qu\u1ea3n t\u1eeb 2 v\u1ec7 c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 3 th\u1ee9, cai qu\u1ea3n t\u1eeb 4 v\u1ec7 c\u01a1 tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m \u1edf Kinh do quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, \u1edf ngo\u00e0i do th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n chi\u1ebfu theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, c\u1ee9 s\u1ed1 \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu c\u1ee7a c\u00e1c v\u1ec7, c\u01a1, \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c h\u1ea1t m\u00ecnh, chia t\u1eebng h\u1ea1ng l\u00e0m th\u00e0nh b\u1ea3n t\u00e2u do b\u1ed9 Binh chi\u1ebfu l\u1ec7 t\u00e2u l\u00ean ; v\u1ec1 s\u1ed1 \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu c\u1ee7a b\u1ea3n ph\u1ea7n quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, tr\u00ecnh b\u00e0y c\u1ea3 trong t\u1edd t\u00e2u \u0111\u1ec3 ch\u1edd Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 l\u1ec7 b\u1eaft t\u1ed9i x\u00e9t c\u00f4ng t\u1eeb cai t\u1ed5ng \u0111\u1ebfn th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, xin ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, nh\u1ea5t lu\u1eadt thi h\u00e0nh. T\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 ph\u1ee7 huy\u1ec7n b\u1eaft l\u00ednh, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y 1 n\u0103m l\u00e0m h\u1ea1n, c\u1ee9 s\u1ed1 hi\u1ec7u c\u00f2n tr\u1ed1n thi\u1ebfu, ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i n\u1ed9p, chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, h\u1ea1t n\u00e0o b\u1eaft \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i n\u1ed9p thi\u1ebfu \u0111\u1ebfn 2 th\u00e0nh tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n x\u1eed ph\u00e2n, nh\u01b0ng b\u1eaft ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ec3 sung \u0111i\u1ec1n ; n\u1ebfu t\u1eeb l\u1ebb 2 th\u00e0nh tr\u1edf l\u00ean, ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh 40 roi, m\u1ed7i th\u00e0nh gia 1 b\u1eadc, t\u1ed9i ch\u1ec9 \u0111\u1ebfn 80 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec1u cho theo l\u1ec7 t\u1ed9i c\u00f4ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng hay ph\u1ea1t ; ph\u1ee7 huy\u1ec7n n\u00e0o thi\u1ebfu t\u1eeb 10 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean \u0111\u1ebfn 50 t\u00ean, m\u00e0 sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; thi\u1ebfu t\u1eeb 50 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean, m\u00e0 sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; t\u1ec9nh n\u00e0o thi\u1ebfu t\u1eeb 100 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 v\u00e0 vi\u00ean gi\u1eef ch\u1ee9c B\u1ed1 ch\u00ednh hay quy\u1ec1n gi\u1eef ch\u1ee9c B\u1ed1 ch\u00ednh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9 ; t\u1eeb 200 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c ; \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. H\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m do th\u01b0\u1ee3ng ty \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9 d\u1ef1a v\u00e0o ph\u00e2n s\u1ed1 v\u1ec1 b\u1eaft l\u00ednh \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu c\u1ee7a c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u1ee9c trong n\u0103m \u1ea5y, chi\u1ebfu l\u1ec7 n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t hay mi\u1ec5n ngh\u1ecb t\u00e2u l\u00ean r\u00f5 r\u00e0ng. C\u00f2n s\u1ed1 \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu thu\u1ed9c h\u1ea1t c\u1ee7a vi\u00ean \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 v\u00e0 ty B\u1ed1 ch\u00ednh, tr\u00ecnh b\u00e0y v\u00e0o t\u1edd t\u00e2u t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, do b\u1ed9 Binh x\u00e9t l\u1ea1i, t\u00e2u l\u00ean. Sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9, b\u1ea3n ph\u00ea ch\u1eef son, do b\u1ed9 L\u1ea1i \u0111em c\u1ea3 s\u1ef1 tr\u1ea1ng c\u00f4ng, qu\u00e1 v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eaft l\u00ednh trong 3 n\u0103m v\u00e0 2 vi\u1ec7c thu l\u01b0\u01a1ng thu\u1ebf, x\u00e9t h\u00ecnh \u00e1n, chi\u1ebfu l\u1ec7 x\u00e9t c\u00f4ng m\u00e0 ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb, chia ra c\u00e1c h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9, li\u1ec7t \u0111\u1ec3 ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng, ph\u1ea1t, th\u0103ng, gi\u00e1ng. Ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc thi h\u00e0nh. C\u00f2n cai, ph\u00f3 t\u1ed5ng, xin ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc l\u1ec7 c\u0169 \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. V\u1ec1 l\u1ec7 cai, ph\u00f3 t\u1ed5ng b\u1eaft l\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu, n\u00ean ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n v\u00e0 th\u00f4i kh\u00f4ng c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng, th\u00ec v\u1eabn theo l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17. Duy c\u00e1c t\u00ean ph\u00f3 t\u1ed5ng kh\u00f4ng c\u00f3 l\u01b0\u01a1ng th\u00ec n\u00ean th\u00f4i, xin c\u0169ng chi\u1ebfu l\u1ec7 cai t\u1ed5ng th\u00ed sai \u0111\u1ec3 x\u1eed ph\u00e2n. C\u00f2n nh\u01b0 th\u01b0\u1edfng c\u00e1ch, t\u1ed5ng n\u00e0o thi\u1ebfu 10 \u0111\u1ebfn 20 t\u00ean m\u00e0 trong n\u0103m \u1ea5y sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0 ph\u1ea7n l\u00ednh ph\u1ea3i ch\u1ecbu t\u1eeb 50 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean, trong n\u0103m \u1ea5y th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 kh\u00f4ng b\u1ecf thi\u1ebfu, th\u00ec cai t\u1ed5ng, ph\u00f3 t\u1ed5ng chuy\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t \u0111\u1ed3ng Phi Long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n ; thi\u1ebfu t\u1eeb 20 \u0111\u1ebfn 40 t\u00ean m\u00e0 trong n\u0103m \u1ea5y sung \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00e0 ph\u1ea7n l\u00ednh ph\u1ea3i ch\u1ecbu t\u1eeb 100 \u0111\u1ebfn 150 t\u00ean tr\u1edf l\u00ean, m\u00e0 trong n\u0103m \u1ea5y th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 kh\u00f4ng b\u1ecf thi\u1ebfu, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng hai \u0111\u1ed3ng Phi Long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n. C\u00f2n nh\u01b0 l\u00fd tr\u01b0\u1edfng, danh ph\u1eadn nh\u1ecf m\u1ecdn ; h\u1eb1ng n\u0103m tra x\u00e9t th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t \u0111\u1ec1u th\u00f4i c\u1ea3). Vua y cho ngh\u1ecb \u1ea5y, cho ghi l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111i\u1ec1u tra c\u00e1i \u00e1n b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t \u1ea5n quan ph\u00f2ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n h\u1ea1n, nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng tra ra \u0111\u01b0\u1ee3c, nay t\u00e2u l\u00ean nh\u1eadn t\u1ed9i. Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u1ea5n quan ph\u00f2ng \u1ea5y, l\u00e0 b\u1ed9, ty ti\u1ebfp nh\u1eadn \u0111\u1ec3 c\u1ea5t, l\u1ea1i c\u00f3 ch\u1eef k\u00fd c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1eddng quan, c\u00f3 th\u1ec3 b\u1eb1ng c\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf r\u1ed3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o l\u1ea1i \u0111\u00e1nh m\u1ea5t ! \u0110\u1ebfn khi s\u1ee9c sai t\u00ecm x\u00e9t, v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec ra \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c b\u1ed9 L\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 khinh th\u01b0\u1eddng, g\u00e2y nu\u00f4i k\u1ebb gian, sau l\u1ea1i th\u1ea3o cho xong vi\u1ec7c. \u0110\u00e1ng ph\u1ea3i l\u00e0m h\u1ebft ph\u00e9p, tra r\u00f5 \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ebfn ch\u1ed1n cho \u0111\u00fang t\u1ed9i, nh\u01b0ng ngh\u0129 vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u ng\u00e0y, n\u1ebfu b\u1eaft ph\u1ea3i t\u00ecm cho \u0111\u1ebfn c\u00f9ng, c\u0169ng v\u1eabn kh\u00f4ng ra \u0111\u01b0\u1ee3c manh m\u1ed1i \u0111\u00edch x\u00e1c. V\u1eady t\u1ea1m giao t\u1ed9i cho b\u1ed9 L\u1ea1i tra r\u00f5 ph\u00e2n bi\u1ec7t ngh\u1ecb x\u1eed. C\u00f2n vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, c\u00f3 nhi\u1ec7m v\u1ee5 l\u00e0 \u0111\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed, kinh tra vi\u1ec7c \u00e1n, vi\u1ec7c ki\u1ec7n, \u0111\u00e3 l\u00e2u v\u1eabn kh\u00f4ng t\u00ecm ra s\u1ef1 th\u1ef1c, c\u0169ng l\u00e0 b\u1ea5t l\u1ef1c ! Giao c\u1ea3 cho b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u1ea5n t\u00edn l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, n\u1ebfu b\u1ecb m\u1ea5t tr\u1ed9m, x\u1ea3y ra c\u00f3 s\u1ef1 gian d\u1ed1i, ch\u1eafc ph\u1ea3i nghi\u00eam ng\u1eb7t tr\u1ecb t\u1ed9i, sao \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ea5t b\u1ea1c m\u00e0 v\u1ed9i tha ? Duy ph\u1ea3i b\u00ecnh t\u00ecnh, theo l\u00fd, t\u1ea1m cho \u0111\u1ee3i xem vi\u1ec7c c\u00f3 s\u00e1ng t\u1ecf ra \u0111\u1ec3 s\u1eeda l\u1ea1i \u00e1n l\u00fd. Sau n\u00e0y c\u00f3 tra x\u00e9t, c\u1ea7n ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng nghi\u00ean c\u1ee9u, ph\u00e1t hi\u1ec7n s\u1ef1 gian d\u1ed1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vin l\u1ec7 n\u00e0y m\u00e0 c\u1ea7u xin\u201d. Sau \u0111\u00f3 \u1ea5n quan ph\u00f2ng qu\u1ea3 kh\u00f4ng t\u00ecm th\u1ea5y. Ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cH\u1ed9p s\u1edb t\u00e2u n\u0103m nay c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng t\u00e2u li\u1ec1n kho\u1ea3n n\u00e0o, \u0111\u1ee7 bi\u1ebft \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, l\u00e0ng m\u1ea1c c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n. Duy \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i, th\u00e1ng ch\u1ea1p n\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i x\u00e3, t\u00ecnh h\u00ecnh d\u00e2n gian h\u01a1i gieo neo, tr\u1eabm \u0111\u00e3 c\u1ee9u v\u1edbt tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i\u201d.<\/p>\n<p>Vua tri\u1ec7u h\u1ecfi Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh r\u1eb1ng : \u201cKhi ng\u01b0\u01a1i \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, c\u00f3 t\u1eebng xem x\u00e9t s\u1ef1 t\u00ecnh n\u01b0\u1edbc H\u1ecfa X\u00e1 th\u1ebf n\u00e0o kh\u00f4ng ?\u201d. Hanh th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, v\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ban c\u1ea5p quan l\u1ecbch, n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh b\u00e1i l\u0129nh, kh\u00f4n xi\u1ebft vui m\u1eebng ; l\u1ea1i n\u00f3i r\u00f5 nh\u00e2n d\u00e2n \u1edf n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui t\u1ea5t c\u1ea3, th\u1ef1c l\u00e0 nh\u1edd uy \u0111\u1ee9c nh\u00e0 vua ; n\u0103m nay k\u00ednh g\u1eb7p ti\u1ebft t\u1ee9 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, xin c\u1ee9 t\u00ecnh \u0111\u1ec1 \u0111\u1ea1t t\u00e2u l\u00ean, cho n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 Kinh ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay, bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n, cho \u1edf c\u00e1c qu\u00e2n x\u00e1 ((1) Qu\u00e2n x\u00e1 : nh\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh \u1edf.1) c\u00f2n r\u1ed9ng \u1edf trong th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n, duy ph\u00eda trong Kinh th\u00e0nh, \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m r\u1ea5t nghi\u00eam, n\u00ean truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t ph\u1ea3i gia t\u00e2m ki\u1ec1m th\u00fac, qu\u00e2n s\u0129 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3ng t\u00fang. \u0110\u1ee3i khi \u0111\u1ec1u t\u1eadp h\u1ee3p, do b\u1ed9 d\u1eabn v\u00e0o chi\u00eam b\u00e1i. C\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o c\u00f3 b\u1ed5 t\u1eed, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u m\u1eb7c nhung ph\u1ee5c, \u0111\u1ec3 cho gi\u1ea3n ti\u1ec7n\u201d.<\/p>\n<p>L\u00fac n\u00e0y, nh\u1ea1c c\u00f4ng th\u1ef1 Thanh b\u00ecnh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u thi\u1ebfu, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1. Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cN\u00ean m\u1ed9 th\u00eam nh\u1ea1c c\u00f4ng \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5, nh\u01b0ng ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh h\u1eb1ng n\u0103m k\u00ednh g\u1eb7p 5 l\u1ec5 h\u01b0\u1edfng, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc 10 ng\u00e0y ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn b\u1ed9 di\u1ec5n t\u1eadp, \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5. Ph\u00e0m khi g\u1eb7p l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng th\u00ec c\u00e1c nh\u1ea1c c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ch\u1edd l\u00e0m l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng. C\u00f2n nh\u1ea1c c\u00f4ng Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i th\u00ec ch\u1edd l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng ; l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng th\u00ec nh\u1ea1c c\u00f4ng B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ph\u1ea3i ch\u1edd ; l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng, H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng, Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng xong vi\u1ec7c th\u00ec cho v\u1ec1\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, tri\u1ec7u c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng cho ng\u1ed3i, kho\u1ea3n \u0111\u00e3i ch\u00e8 th\u1ea1ch nh\u0169. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cCh\u00e8 g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ea1ch nh\u0169, c\u00e1i t\u00ean c\u0169ng l\u1ea1. \u0110\u1ea1i kh\u00e1i ch\u00e8 th\u00ec \u0111\u00e2u \u0111\u00e2u c\u0169ng c\u00f3, nh\u01b0ng c\u0169ng tu\u1ef3 th\u1ed5 ng\u01a1i m\u00e0 ch\u1ebf ra ph\u1ea9m ch\u1ea5t, \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3 ; t\u1ee9c nh\u01b0 v\u1ecb thu\u1ed1c g\u1ecdi l\u00e0 s\u00e2m, sinh s\u1ea3n \u1edf ch\u1ed7 \u1ea5y th\u00ec t\u1ed1t, \u0111em tr\u1ed3ng \u1edf ch\u1ed7 kh\u00e1c th\u00ec v\u1ecb \u0111\u1ed5i kh\u00e1c. Tr\u1eabm d\u00f9ng thu\u1ed1c h\u1eb1ng ng\u00e0y, v\u1ec1 th\u1ed5 ng\u01a1i h\u01a1i th\u1ea5y c\u00f3 kh\u00e1c, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 ph\u1ea9m ch\u1ea5t ch\u00e8 ! Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ta l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf c\u1ea3\u201d. R\u1ed3i tuy\u00ean tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, ban cho ch\u00e8 \u201cth\u1ea1ch nh\u0169\u201d c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ea5n phong c\u00e1c b\u1eadc trong cung, ch\u1ec9 l\u00e0m l\u1ec5 3 l\u1ea7n qu\u1ef3, 6 l\u1ea7n l\u1ea1y, kh\u00f4ng nh\u01b0 l\u1ec7 t\u1ea5n phong ho\u00e0ng t\u1eed. Theo l\u1ec5, c\u00f3 con th\u00ec con b\u00e1i m\u1ea1ng thay cho sinh m\u1eabu. Ti\u1ebfp s\u1ee9 gi\u1ea3 nh\u1eadn c\u1edd ti\u1ebft, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 kh\u00f4ng ra kh\u1ecfi c\u1eeda. V\u1eady n\u00ean b\u00e0n k\u1ef9 nghi th\u1ee9c \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n nh\u01b0 kh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m nay, n\u00ean tra \u1edf l\u1ec7 \u0111\u00ecnh h\u1ea7u \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng t\u1ea5n phong cho con c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7. \u0110\u1eebng \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn n\u01a1i m\u1edbi tra c\u1ee9u c\u00f3 khi sai l\u1ea7m\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u kh\u00fac nh\u1ea1c v\u1ec1 nghi th\u1ee9c ch\u1ea7u m\u1eebng l\u1ec5 kh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m nay. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ee9 b\u1eadc b\u1ed3i th\u1ea7n c\u00e1c thu\u1ed9c qu\u1ed1c v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 ty, n\u00ean \u1edf ngo\u00e0i s\u00e2n Kim L\u00e2n, \u0111\u1ee3i c\u00e1c quan l\u00e0m l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng xong, chia \u0111\u1ee9ng theo h\u00e0ng, do b\u1ed9 L\u1ec5 k\u00ednh d\u1eabn l\u00ean th\u1ec1m, d\u00e2ng bi\u1ec3u l\u1ea1y m\u1eebng. C\u00f2n th\u00ec theo l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e0m th\u00eam kho b\u1eb1ng ng\u00f3i \u1edf H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, Th\u00e1i Nguy\u00ean, Thanh Ho\u00e1, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i (H\u01b0ng Y\u00ean 1 to\u00e0 31 gian 2 ch\u00e1i ; kho ri\u00eang c\u1ee7a H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean 1 to\u00e0 27 gian 2 ch\u00e1i ; Th\u00e1i Nguy\u00ean 1 to\u00e0 20 gian 2 ch\u00e1i ; Thanh Ho\u00e1 1 to\u00e0 27 gian 2 ch\u00e1i ; Nam \u0110\u1ecbnh 2 to\u00e0 m\u1ed7i to\u00e0 25 gian 2 ch\u00e1i ; H\u00e0 N\u1ed9i 1 to\u00e0 55 gian 2 ch\u00e1i ; l\u1ea1i kho c\u0169 1 to\u00e0 48 gian 2 ch\u00e1i, l\u00e0m th\u00eam 7 gian).<\/p>\n<p>L\u00e0m l\u1ea1i 2 vi\u1ec7n \u0110oan t\u01b0\u1eddng, \u0110oan trang. Sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Thanh l\u00e0 L\u01b0u \u0110\u00f4ng B\u1ea3o. Cho giao sang ch\u00e2u Kh\u00e2m tra x\u00e9t, tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Sai t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam s\u1eeda sang \u0111\u1ed3 th\u1edd \u1edf 2 l\u0103ng V\u0129nh Di\u1ec5n, V\u0129nh Di\u00ean.<\/p>\n<p>Phong cho con Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh l\u00e0 H\u1ed3ng Tu\u1ea5n l\u00e0m M\u00f4ng \u00c2n \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, con Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi l\u00e0 H\u1ed3ng T\u1ef1 l\u00e0m C\u1ea3m \u00c2n \u0111\u00ecnh h\u1ea7u. Vua cho r\u1eb1ng n\u0103m nay ch\u00fac th\u1ecd t\u1ee9 tu\u1ea7n, vui m\u1eebng kh\u1eafp c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, ban Ph\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i ban tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua, m\u00e0 2 c\u00f4ng l\u00e0 b\u1eadc r\u1ea5t th\u00e2n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, c\u00e1c con \u0111\u1ec1u tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u1ea5m th\u1ee5 cho Tr\u1ea7n H\u01b0ng L\u00fd l\u00e0 con Tr\u1ea7n H\u01b0ng Bi\u1ec3u, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u0111\u00e3 ch\u1ebft, l\u00e0m Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0. H\u01b0ng Bi\u1ec3u tr\u01b0\u1edbc v\u00ec h\u0103ng h\u00e1i \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, b\u1ecb thi\u1ec7t m\u1ea1ng ; vua th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm, cho n\u00ean l\u1ee5c d\u1ee5ng \u0111\u1ebfn con.<\/p>\n<p><a>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201c\u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, sau khi vi\u1ec7c y\u00ean, c\u1ea7n ph\u1ea3i kh\u00e9o x\u1ebfp \u0111\u1eb7t h\u01a1n, \u0111\u1ec3 b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng ; c\u00e1c ch\u1ed7 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu \u1edf An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean, n\u00ean \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n c\u00f3 quan to \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i lo b\u1ea5t tr\u1eafc.<\/a><\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft, d\u00e2n trong h\u1ea1t t\u00ecnh nguy\u1ec7n mua th\u00f3c trong kho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Quan t\u1ec9nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua gi\u00e1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y l\u00faa v\u1ee5 chi\u00eam n\u0103m ngo\u00e1i c\u00f3 ch\u1ed7 t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng, v\u1ee5 m\u00f9a thu ho\u1ea1ch ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c 7 \u2013 8 ph\u1ea7n 10, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i gi\u00e1 g\u1ea1o l\u00ean cao, d\u00e2n t\u00ecnh gieo neo n\u00ean ph\u1ea3i t\u00ednh c\u00e1ch c\u1ee9u v\u1edbt, \u0111\u1ec3 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ed3i d\u00e0o\u201d. B\u00e8n sai quan t\u1ec9nh Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n ph\u00e1t ngay th\u00f3c trong kho, gi\u1ea3m gi\u00e1 b\u00e1n ra. S\u1ed1 ti\u1ec1n mua g\u1ea1o cho l\u00f9i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn v\u1ee5 chi\u00eam n\u0103m sau \u0111em n\u1ed9p, \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n th\u1ef1c. R\u1ed3i cho h\u1ecfi kh\u1eafp trong h\u1ea1t, xem \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111ong th\u00f3c, th\u00f3c g\u1ea1o \u0111\u00e3 l\u01b0u th\u00f4ng, gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u00e3 gi\u1ea3m xu\u1ed1ng ch\u01b0a, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u00e3 g\u1ea7n th\u01b0 ch\u01b0a, v\u00e0 n\u1eafng m\u01b0a c\u00f3 ho\u00e0 thu\u1eadn nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng, l\u00faa c\u00f3 xanh t\u1ed1t kh\u00f4ng, l\u00faa s\u1edbm l\u00faa mu\u1ed9n ch\u1eebng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7t\u2026 T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u00e2u l\u00ean. Sau \u0111\u00f3 [Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n] t\u00e2u r\u1eb1ng gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u00e3 gi\u1ea3m xu\u1ed1ng d\u1ea7n, hi\u1ec7n nay n\u1eafng m\u01b0a ho\u00e0 thu\u1eadn nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng, l\u00faa ru\u1ed9ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t, \u0111\u1ed9 \u0111\u1ebfn kho\u1ea3ng th\u00e1ng 4, th\u00e1ng 5 m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7t.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7t c\u00f2n l\u00e2u, d\u00e2n gian v\u1eabn c\u00f3 v\u1ebb \u0111\u00f3i, b\u00e8n sai quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn, \u0110\u1ed7 Danh Thi\u1ebfp mang c\u1edd l\u1ec7nh \u0111i, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh tu\u1ef3 ti\u1ec7n xu\u1ea5t th\u00f3c cho vay. B\u1ecdn Thu\u1eadn t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh xin \u0103n, k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn\u201d. Vua l\u1ea1i sai ph\u00e1t th\u00eam ti\u1ec1n, g\u1ea1o ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n. (S\u1ed1 th\u00f3c b\u00e1n ra cho d\u00e2n l\u00e0 56.470 h\u1ed9c ; g\u1ea1o ph\u00e1t ch\u1ea9n l\u00e0 7.484 ph\u01b0\u01a1ng ; ti\u1ec1n l\u00e0 5.123 quan c\u00f3 l\u1ebb).<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u r\u1eb1ng : Sau khi l\u1ec7nh c\u1ea5m t\u1ea1m b\u00e3i, c\u00f3 14 t\u00ean ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed\u201d. Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 tu\u1ea7n ch\u00ednh th\u1ecd, m\u1edf ti\u1ec7c ban \u01a1n kh\u1eafp c\u1ea3 trong n\u01b0\u1edbc. V\u1eeba l\u00fac kh\u00ed tr\u1eddi ho\u00e0 \u1ea5m, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn ng\u00e0y l\u1ec5 l\u1edbn, tr\u1eabm theo \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu sinh, \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c h\u00ecnh ph\u00e1p, c\u00e0ng \u0111\u1ec3 \u00fd h\u01a1n. N\u0103m nay, t\u00f9 t\u1ed9i ph\u1ea3i x\u1eed t\u1eed, t\u1ea1m h\u00e3y ho\u00e3n ch\u00e9m, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu x\u00e9t l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd ch\u00ed, k\u00ednh c\u1ea9n, th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNay, tr\u1eabm tu\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 tu\u1ea7n m\u00e0 l\u1ea1i g\u1eb7p th\u00e1ng t\u1ed1t, trong khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, ch\u1ee3t c\u00f3 c\u00e2u \u0111\u1ed1i r\u1eb1ng : Thu\u1ef5 \u1ee9ng giai ni\u00ean, tr\u00f9ng ng\u0169 nh\u1eadt t\u0103ng tr\u00f9ng ng\u0169 nguy\u1ec7t ; T\u01b0\u1eddng tr\u01b0ng th\u1ecd \u0111\u1ea3n, b\u00e1t thi\u00ean xu\u00e2n h\u1ef1u b\u00e1t thi\u00ean thu ((1) Ngh\u0129a l\u00e0 : \u0110i\u1ec1m \u1ee9ng n\u0103m t\u1ed1t, hai l\u1ea7n m\u1ed3ng n\u0103m th\u00eam hai l\u1ea7n th\u00e1ng n\u0103m ; Tr\u01b0ng tri\u1ec7u s\u1ed1ng l\u00e2u, t\u00e1m ngh\u00ecn m\u00f9a xu\u00e2n l\u1ea1i t\u00e1m ngh\u00ecn m\u00f9a thu.1). L\u1ea1i c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : K\u1ebft th\u00e1i tr\u01b0\u01a1ng \u0111\u0103ng, phi t\u1ea1i nh\u1ea5t nh\u00e2n chi d\u1eadt l\u1ea1c ; H\u00e0nh kh\u00e1nh thi hu\u1ec7, ph\u1ed5 chi\u00eam v\u1ea1n t\u00ednh chi th\u1eeba h\u01b0u ((2) Ngh\u0129a l\u00e0 : K\u1ebft hoa treo \u0111\u00e8n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edfng th\u00fa ; M\u1edf ti\u1ec7c ban Ph\u01b0\u1edbc, kh\u1eafp c\u1ea3 mu\u00f4n h\u1ecd nh\u1edd \u01a1n.2). Ta mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e2u \u0111\u1ed1i m\u1eebng, n\u00ean ch\u00e9p ra cho c\u00e1c th\u1ecb th\u1ea7n \u0111\u1ecdc, ho\u1eb7c n\u00ean s\u1eeda l\u1ea1i g\u00ec ch\u0103ng ?\u201d. \u0110\u1ebfn khi tuy\u00ean \u0111\u1ecdc, c\u00e1c \u0111\u00ecnh th\u1ea7n \u0111\u1ec1u l\u1ea1y m\u1eebng.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1 d\u00e2ng s\u1edb ch\u00fac s\u1ee9c kho\u1ebb, k\u00e8m t\u00e2u v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u1ecdc tr\u00f2 h\u1ea1t t\u1ec9nh \u1ea5y h\u1ee3p thi \u1edf tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa c\u00e1ch ; xin cho 4 h\u1ea1t Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u1eb7t ri\u00eang m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u1edf t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn tai m\u1eaft m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, nay l\u1eadp th\u00eam m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu s\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, ho\u1eb7c c\u00f3 nhi\u1ec1u m\u00e0 kh\u00f4ng kh\u1ecfi s\u1ef1 tr\u00e0 tr\u1ed9n, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f3 danh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c \u01b0 ?\u201d. Sau \u0111\u00f3 b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cS\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 c\u00e1c h\u1ea1t \u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, xin theo nh\u01b0 c\u0169, h\u1ee3p thi \u1edf tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean; \u0111\u1ee3i sau s\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 th\u00eam nhi\u1ec1u, s\u1ebd l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p><a>B\u1ed9 Binh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cQuan t\u1ec9nh An Giang t\u00e2u b\u00e0y, th\u00e1ng 8, th\u00e1ng 9 n\u0103m ngo\u00e1i, quan qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u00e1nh \u1edf T\u1ea7m B\u00f4n, Thi\u1ebft Th\u1eb1ng \u0111\u1ec1u b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y, thu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c th\u1ee9 c\u1ed7 s\u00fang l\u1edbn, thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n, c\u1edd, s\u00fang tr\u01b0\u1eddng. L\u1ea1i \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec7 v\u1ec1 s\u00fang tr\u01b0\u1eddng, s\u00fang l\u1edbn, s\u1ed1 binh kh\u00ed kh\u00e1 nhi\u1ec1u, trong \u0111\u00f3 c\u00f3 th\u1ee9 c\u00f2n d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c : s\u00fang chu y 5 c\u1ed7, s\u00fang ph\u00e1ch s\u01a1n 40 c\u1ed7, s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n 102 c\u1ed7, s\u00fang r\u1ed9ng mi\u1ec7ng 3 c\u1ed7, s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang c\u00f3 c\u00f2 m\u00e1y 113 kh\u1ea9u, xin cho s\u1eeda ch\u1eefa. C\u00e1c h\u1ea1ng m\u1ee5c \u0111\u1ea1n b\u1eb1ng gang, b\u1eb1ng ch\u00ec h\u01a1n 21500 vi\u00ean, ch\u1ea5n \u0111\u1ecba l\u00f4i 25 qu\u1ea3, \u0111\u1ea1n b\u01b0\u01a1m b\u01b0\u1edbm 3 g\u00f3i, \u0111\u1ea1n ch\u00ec nh\u01b0 h\u1ea1t \u0111\u1eadu h\u01a1n 520 c\u00e2n, s\u00fang tr\u01b0\u1eddng 100 kh\u1ea9u, xin cho c\u1ea5t \u0111i, ph\u00f2ng khi d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. C\u00f2n th\u1ee9 kh\u00f4ng th\u1ec3 d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho ph\u00e1 hu\u1ef7, c\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ed3ng s\u1eaft c\u1ea5t v\u00e0o kho.<\/a><\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c th\u1ee9 thu \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5y, n\u00ean t\u1ea1m \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i c\u00f2n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, kh\u00f4ng c\u1ea7n s\u1eeda ch\u1eefa v\u1ed9i l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u b\u00e0y : \u201c\u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y hi\u1ec7n nay kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, duy 2 t\u1ec9nh An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean b\u00e1o c\u00f3 h\u01a1n v\u00e0i tr\u0103m th\u1ed5 ph\u1ec9 s\u1ea5n \u0111\u1ebfn lu\u1ef9 d\u00e0i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf ; quan qu\u00e2n theo lu\u1ef9 ch\u1ed1ng gi\u1eef, gi\u1eb7c li\u1ec1n r\u00fat lui. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u00f2ng gi\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c. Hi\u1ec7n \u0111\u00e3 cho \u0111em 4 v\u1ec7 th\u00fa binh v\u1ec1 An Giang \u0111\u1ec3 c\u1ee9u vi\u1ec7n\u201d.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u1edf bi\u00ean thu\u1ef3 ph\u00eda t\u00e2y, nhi\u1ec1u l\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111\u00e3 \u0111em m\u00ecnh \u0111\u1ebfn xin ho\u00e0, Man t\u00f9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u00fa t\u1ed9i, t\u1eeb nay to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng y\u00ean \u1ed5n, sao \u1edf lu\u1ef9 d\u00e0i V\u0129nh T\u1ebf l\u1ea1i c\u00f3 gi\u1eb7c Man, l\u00fac hi\u1ec7n, l\u00fac \u1ea9n, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ! Th\u1ebf l\u00e0 qu\u00e2n th\u1ee9 kh\u00f4ng ch\u1ecbu tra x\u00e9t, s\u1edbm t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 ng\u0103n t\u1eeb l\u00fac ch\u01b0a x\u1ea3y ra, l\u1ea1i \u0111\u1ed5 cho l\u00f2ng gi\u1eb7c kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u01b0\u1eddng, nh\u01b0 th\u1ebf c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c hay kh\u00f4ng ? Nay chu\u1ea9n cho b\u1ecdn Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u1edf An Giang, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean kh\u00e9o x\u1eed tr\u00ed h\u01a1n, ph\u00e2n ph\u00e1i ng\u0103n ch\u1eb7n, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n an nh\u00e0n, kh\u00f4ng n\u00ean v\u1ed9i g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc, th\u00e0nh ra kh\u00f4ng hay. C\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9, tr\u01b0\u1edbc \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c Xi\u00eam, Th\u1ed5 xin ho\u00e0, th\u00fa t\u1ed9i m\u00e0 t\u00e2u b\u00e0y, tr\u1eabm c\u0169ng l\u1ea5y s\u1ef1 kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh, l\u1ea5y \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 khu\u1ea5t ph\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi xa, \u0111\u00e3 nghe theo l\u1eddi xin. \u0110\u1ebfn nay t\u00ednh \u0111\u1ed1t tay \u0111\u00e3 h\u01a1n v\u00e0i th\u00e1ng, v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, th\u00f4i kh\u00f4ng n\u00f3i \u0111\u1ebfn ; c\u00f2n \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri t\u1ea1i sao ch\u01b0a ch\u1ecbu v\u1ec1 ? Man t\u00f9 l\u00e0 Ong Giun g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u00e3 th\u1ef1c l\u00f2ng h\u00e0ng ph\u1ee5c, hay c\u00f2n c\u00f3 l\u00f2ng d\u1ed1i tr\u00e1 g\u00ec kh\u00e1c, l\u1ea1i m\u01b0\u1ee3n c\u1edb k\u00e9o d\u00e0i l\u00e2u \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf ? N\u00e0y, m\u01b0u th\u00ec n\u00ean d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh, tr\u00ed th\u00ec qu\u00fd \u1edf tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c. Kh\u00f4ng x\u00e9t th\u1ea5u l\u00f2ng ch\u00fang, sao c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00f3ng xong \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean ? Kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1c quan c\u00f3 t\u1eebng ngh\u0129 k\u1ef9 lo \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u1ea5y kh\u00f4ng ? M\u1ed9t khi ph\u1ea3i s\u1eeda so\u1ea1n h\u00e0nh qu\u00e2n th\u00ec t\u1ed1n l\u01b0\u01a1ng, khi\u1ebfn cho qu\u00e2n s\u0129 ph\u1ea3i g\u1ed1i gi\u00e1o n\u1eb1m m\u00e1c, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Tr\u1eabm nh\u00ecn v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y, lu\u1ed1ng nh\u1eefng b\u1eadn l\u00f2ng, sao c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eb1m y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ! Chu\u1ea9n cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u00e2u ngay t\u00ecnh h\u00ecnh hi\u1ec7n nay l\u00ean, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft h\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng. C\u1ea7m qu\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 ch\u00fa tr\u1ecdng ri\u00eang m\u00ecnh, l\u00e0m h\u1ecfng c\u00f4ng vi\u1ec7c. N\u00ean c\u1ed1 g\u1eafng lo toan !\u201d.<\/p>\n<p>Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u1ea1i xin 10 ng\u00e0y m\u1ed9t k\u1ef3 \u0111\u1ec7 t\u1eadp t\u00e2u, \u0111\u1ec3 b\u1edbt ch\u1ea1y tr\u1ea1m. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh 5 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n t\u00e2u, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft ngay t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean, nay xin nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1eb3ng l\u00e0 ch\u1eadm tr\u1ec5 ng\u00e0y gi\u1edd \u01b0 ? V\u1ea3 l\u1ea1i, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u1eb7ng \u1edf bi\u00ean thu\u1ef3, c\u1ea7n ph\u1ea3i gia t\u00e2m x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, mong ch\u00f3ng xong vi\u1ec7c, h\u00e1 n\u00ean say \u0111\u1eafm \u0111\u00f3ng m\u00e3i \u1edf \u0111\u1ea5y ? C\u00f2n vi\u1ec7c n\u00e0o l\u00e0 quan tr\u1ecdng kh\u1ea9n c\u1ea5p, ph\u1ea3i phi ng\u1ef1a \u0111\u1ec7 t\u00e2u. Ngo\u00e0i ra, theo l\u1ec7 t\u1ed1i kh\u1ea9n, ph\u00e1t tr\u1ea1m \u0111\u1ec7 \u0111i, c\u0169ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 b\u1edbt ch\u1ea1y tr\u1ea1m\u201d. L\u1eddi xin \u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201c\u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, t\u1eeb khi \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 u\u00fd, huy\u1ec7n u\u00fd \u0111\u1ebfn gi\u1edd, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 ki\u1ec1m ch\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n v\u00e0o khu\u00f4n ph\u00e9p v\u00e0 d\u00e2n Th\u1ed5 kia c\u00f3 tin theo kh\u00f4ng ? L\u1ea1i nh\u01b0 Ong Giun \u0111i l\u1ea7n n\u00e0y m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i bi\u00ean, thu l\u01b0\u01a1ng h\u1ecfi thu\u1ebf, d\u00e2n c\u00f3 n\u1ed9p hay kh\u00f4ng ? S\u1ef1 th\u1ec3 th\u1ebf n\u00e0o ? Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1u l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea7n \u0111\u1ec3 khu x\u1eed \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean. V\u1ea3 l\u1ea1i, Ch\u1ea5t Tri th\u00ec tham m\u1ebfn \u1edf \u00d4 \u0110\u00f4ng, Ong Giun th\u00ec m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i bi\u00ean, trong \u0111\u00f3 kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng ng\u1edd ! Th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 kh\u00f4ng h\u1ec1 t\u1ef1 h\u1ecfi, \u0111\u1ec3 ch\u00fang k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y ra, h\u00e1 ch\u1eb3ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ea5y vi\u1ec7c ngh\u1ecb ho\u00e0 \u0111\u00e3 t\u00e2u l\u00ean, cho n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00e1ch h\u1ecfi \u0111\u1ebfn ch\u00fang, s\u1ee3 ho\u1eb7c c\u00f3 ch\u1ed7 tr\u1edf ng\u1ea1i ? X\u00e9t trong t\u1eadp t\u00e2u, c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1eddi h\u1ed3i h\u1ed9 ((1) H\u1ed3i h\u1ed9 : b\u00e0o ch\u1eefa, bao che.1) nh\u01b0 n\u00f3i \u1edf ta nghi\u1ec5m nhi\u00ean c\u00f3 c\u00e1i th\u1ebf kh\u00f4ng n\u00ean ph\u1ea1m, l\u00e0 c\u0169ng ch\u1ec9 n\u00f3i cho t\u1eafc tr\u00e1ch. V\u1eady n\u00ean t\u1ef1 h\u1ecfi : hi\u1ec7n nay ng\u0103n gi\u1eef th\u1ebf n\u00e0o v\u00e0 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 d\u1ee5 l\u1ee5c giao m\u00e0 ch\u01b0a t\u00e2u b\u00e0y. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u t\u01b0 b\u1ed9 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng x\u00e9t h\u1ecfi. X\u00e9t xem ch\u00fang c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng g\u00ec, c\u0169ng c\u1ee9 th\u1ef1c t\u01b0 r\u00f5, kh\u00f4ng n\u00ean che gi\u1ea5u m\u1ed9t ly. V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c l\u00e0m c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u1ea1i quang minh \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a ch\u00fang c\u0169ng ch\u1ec9 m\u01b0u l\u1ee3i m\u00e0 th\u00f4i, Ch\u1ea5t Tri d\u00f9ng qu\u00e2n l\u00e2u n\u0103m, \u0111\u00e0nh kh\u00f4ng th\u00e0nh hi\u1ec7u, nay h\u00f2ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 c\u1ea7u kh\u1ecfi t\u1ed9i. Ong Giun th\u00ec b\u1ecb b\u1ee9c, s\u00e1ch nhi\u1ec5u l\u1ea5y c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7y t\u00fai Ch\u1ea5t Tri, cho n\u00ean vi\u1ec7c \u1ea5y k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. \u00fd h\u1eafn quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 ng\u1ed3i \u0111\u1ee3i cho ch\u00fang ch\u00e9m gi\u1ebft l\u1eabn nhau m\u00e0 ch\u01b0a d\u00e1m n\u00f3i r\u00f5 ch\u0103ng ? Sao l\u1ea1i d\u00e2ng s\u1edb xin l\u00f9i h\u1ea1n l\u1ea1i, th\u00e0nh ra \u0111\u1ec3 l\u00f2ng ta ng\u1edd !\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 T\u00ecnh ch\u1ebft. C\u1ea5p th\u00eam cho 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u00e0m vi\u1ec7n \u0110oan ho\u00e0 \u1edf trong c\u1eeda Gia T\u01b0\u1eddng, sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Tuy\u00ean tri\u1ec7u : b\u1ecdn L\u0129nh \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 T\u00e2n L\u1ed9c nam Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1 \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, th\u1ef1 \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m, l\u0129nh ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh, B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9, B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung, B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy, \u00e1n s\u00e1t Cao B\u1eb1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Tr\u00ec, \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o, \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng, \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 V\u0169 \u0110\u0129nh, \u00e1n s\u00e1t Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u00e1 Thi\u1ec1u, \u00e1n s\u00e1t H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ed1, quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1, quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n, L\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn, L\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110\u1ed7 V\u0103n S\u1eedu, L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n, L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Tr\u1ea7n Tri, quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 H\u1ed3 Quang, \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Vi, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 L\u00ea Thu\u1eadn : t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u v\u1ec1 Kinh l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh ti\u1ebft. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 tr\u1ecdng \u0111\u1ecba \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, n\u00ean l\u1ea5y T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Phan T\u00f9ng quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Trung Du\u1ec7 quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang. L\u1ea1i d\u1ee5 cho c\u00e1c vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh n\u00ean ngh\u0129 r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi \u1edf ng\u01b0\u1eddi \u0111i kh\u00f4ng kh\u00e1c nhau, trong ngo\u00e0i c\u0169ng th\u1ebf, ch\u1edb l\u1ea5y ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 tri\u1ec7u, ho\u1eb7c sinh l\u00f2ng b\u1ea5t m\u00e3n, ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng v\u1edbi c\u00f4ng vi\u1ec7c. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi trung vua, y\u00eau n\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i n\u00ean \u0111em h\u1ebft m\u01b0u m\u00f4, ch\u00f3ng t\u00e2u xong vi\u1ec7c, s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c ghi c\u00f4ng, u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u1edf nh\u00e0 T\u00f4n mi\u1ebfu tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng !<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Dinh v\u1ec1 Kinh. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 quy\u1ec1n sung Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf An Giang ; L\u00ea Nguy quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng L\u00e3nh binh \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 kh\u1ecfi b\u1ec7nh, cho cung ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh ; quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung L\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 ; V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tuy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 L\u00e3nh binh \u1edf Ngh\u1ec7 An ; quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea9u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>L\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNay c\u00e1c nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m s\u00e1ch Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy \u0111\u1ec1u do khoa c\u1eed xu\u1ea5t th\u00e2n, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 d\u00f9ng c\u1ea3 ph\u1ee7, huy\u1ec7n. V\u1ea3 l\u1ea1i, h\u1ecdc \u0111\u1ec3 thi th\u1ed1 ra vi\u1ec7c l\u00e0m, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, sau l\u00e0m quan. V\u1eady s\u1ee9c r\u00f5 cho ai n\u1ea5y ph\u1ea3i gia t\u00e2m k\u00ea c\u1ee9u, vi\u1ec7c c\u00f4ng \u0111\u00e3 xong, hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u0169ng r\u1ed9ng, ch\u1edb n\u00ean l\u1ea1o th\u1ea3o t\u1eafc tr\u00e1ch m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n. Vua \u0111i ch\u01a1i s\u00f4ng L\u1ee3i N\u00f4ng \u0111\u1ec3 th\u0103m l\u00faa. Khi \u0111i qua s\u00f4ng An C\u1ef1u, thuy\u1ec1n ng\u1ef1 b\u1ecb c\u1ea1n. Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd thuy\u1ec1n r\u1ed3ng l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea Lang, Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ee3i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, \u0111i\u1ec7u \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Duy bi\u1ec1n binh theo h\u1ea7u v\u00e0 2 b\u00ean b\u1edd b\u00e0y \u00e1n chi\u00eam b\u00e1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 T\u1ea3 dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 H\u1eefu dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u1ea5t Huy \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 dinh l\u00e0 L\u00ea Ch\u01b0 do b\u1ea3n ch\u1ee9c, ki\u00eam l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn. Vua \u0111i ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh. B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n tu\u1ed5i th\u1ecd \u1edf Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Kim Th\u1ebf H\u1ee3p, tu\u1ed5i \u0110inh M\u00e3o, th\u1ecd 108 tu\u1ed5i, c\u1ea7n xin n\u00eau th\u01b0\u1edfng\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi n\u00e0y l\u1ec5 tu\u1ed5i ((1) L\u1ec5 tu\u1ed5i : c\u00f9ng n\u0103m sinh theo can chi.1) v\u1edbi ta, s\u1ed1ng l\u00e2u tr\u0103m tu\u1ed5i, th\u1ef1c l\u00e0 vi\u1ec7c t\u1ed1t\u201d. Sai quan \u1edf b\u1ed9 n\u00eau th\u01b0\u1edfng nhi\u1ec1u h\u01a1n. Ban cho t\u1ea5m bi\u1ec3n c\u00f3 4 ch\u1eef to \u201cK\u1ef3 di tr\u01b0ng th\u1ecd\u201d ((2) S\u1ed1ng l\u00e2u tr\u0103m tu\u1ed5i.2) \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh. D\u00e2n tu\u1ed5i th\u1ecd c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau th\u01b0\u1edfng c\u1ea3. Khi \u1ea5y quan b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111i\u1ec1u tra v\u1ec1 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng, th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 d\u00e2n h\u1ea1t H\u00e0 N\u1ed9i (m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea \u1edf l\u00e0ng Th\u1ed5 \u1ed1c, huy\u1ec7n Nam X\u01b0\u01a1ng, t\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Th\u1ee5c, 101 tu\u1ed5i ; m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi qu\u00ea \u1edf l\u00e0ng Y\u00ean \u0110\u1ed5, huy\u1ec7n B\u00ecnh L\u1ee5c, t\u00ean l\u00e0 Phan Th\u1ecb Ch\u1ee5c, 84 tu\u1ed5i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 con ch\u00e1u, ch\u00e1u b\u1ed1n \u0111\u1eddi, ch\u00e1u n\u0103m \u0111\u1eddi c\u00f9ng \u1edf v\u1edbi nhau), chi\u1ec3u l\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng s\u1ed1ng l\u00e2u th\u00ec kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7. Vua sai \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho b\u1ea1c, \u0111o\u1ea1n, v\u1ea3i, l\u1ee5a v\u00e0 cho t\u1ea5m bi\u1ec3n c\u00f3 4 ch\u1eef to \u201cD\u1ecbch di\u1ec7p di\u1ec5n t\u01b0\u1eddng\u201d ((3) \u0110\u1eddi \u0111\u1eddi nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc.3) theo nh\u01b0 l\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 s\u1ed1ng l\u00e2u n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u Th\u1ed5 ty, Th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00e1c t\u1ec9nh c\u1ea7u xin v\u1ec1 Kinh ch\u00fac m\u1eebng. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTh\u1ed5 ty, Th\u1ed5 m\u1ee5c c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ee9c quan c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd t\u00f4n k\u00ednh g\u1ea7n g\u0169i, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa c\u00e1ch, kh\u00f4ng ti\u1ec7n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111i\u201d. B\u00e8n sai quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t t\u1ec9nh n\u00e0o \u00edt vi\u1ec7c m\u00e0 t\u00ecnh nguy\u1ec7n, m\u1ed7i t\u1ec9nh \u0111\u1ed9 m\u1ed9t v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi, t\u1ec9nh n\u00e0o vi\u1ec7c nhi\u1ec1u th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ; \u0111\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u00e0nh cung c\u00e1c t\u1ec9nh chi\u00eam b\u00e1i.<\/p>\n<p>D\u1ee5 cho quan Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cNay g\u1eb7p ti\u1ebft T\u1ee9 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh c\u1ee7a tr\u1eabm, l\u1ec5 s\u1ed1 ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng \u1edf ch\u1ed1n cung ti\u00ean, ph\u1ea3i t\u0103ng th\u00eam nhi\u1ec1u. Tr\u1eabm \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng 9 th\u00e1ng n\u00e0y, th\u00e2n \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, ch\u00fac s\u1ee9c kho\u1ebb, l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd. Nh\u01b0ng, v\u1edbi l\u00f2ng k\u00ednh d\u00e2ng ngon ng\u1ecdt, tr\u1eabm mu\u1ed1n nhi\u1ec1u h\u01a1n n\u1eefa, n\u00ean \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc l\u1ec5 V\u1ea1n th\u1ecd 5 ng\u00e0y, \u0111\u1eb7t y\u1ebfn ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng 3 ng\u00e0y \u1edf cung ti\u00ean : C\u00e1c ph\u1ea9m nghi, l\u1ec5 s\u1ed1, kh\u00fac nh\u1ea1c \u0111\u1ec1u h\u01a1n g\u1ea5p \u0111\u00f4i, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea7u v\u1ebb m\u1eb7t ho\u00e0 vui, m\u1edbi y\u00ean l\u00f2ng ch\u00edn ch\u00e2u vinh d\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a tr\u1eabm. Mong r\u1eb1ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t ghi tu\u1ed5i th\u1ecd, th\u00eam nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh, Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c an nh\u00e0n, nh\u1edd \u01a1n m\u00e3i m\u00e3i. C\u00e1c c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, cho c\u00e1c nha \u0111\u1ec1u k\u00ednh c\u1ea9n theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean kh\u00f4ng m\u01b0a, sai \u0111\u1ec1u l\u1eadp \u0111\u00e0n c\u1ea7u \u0111\u1ea3o.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung M\u1eadu ch\u1ebft. M\u1eadu l\u00e0m quan \u0111\u1ebfn 40 n\u0103m, gi\u1eef m\u00ecnh trong s\u1ea1ch kh\u00e1c ng\u01b0\u1eddi, quen vi\u1ec7c c\u00fang t\u1ebf ; khi ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129. Vua cho 2 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 3 c\u00e2y sa m\u00e0u, v\u1ea3i l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 15 t\u1ea5m, 400 quan ti\u1ec1n, 1 b\u1ed9 tri\u1ec1u ph\u1ee5c, l\u1ea1i cho t\u1ebf 1 tu\u1ea7n. (Trung M\u1eadu ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, th\u1ecd 60 tu\u1ed5i).<\/p>\n<p>Cho L\u1ec5 b\u1ed9 T\u1ea3 tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, H\u1eefu th\u1ecb lang T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, quy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Hanh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u xin : \u201cT\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00e1c ti\u1ebft l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng, y\u1ebfn h\u1ed9i, th\u1ee9 b\u1eadc c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n \u1edf ph\u00eda t\u1ea3, th\u1ee9 b\u1eadc c\u1ee7a ho\u00e0ng th\u00e2n \u1edf ph\u00eda h\u1eefu, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc, ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u01b0\u1edbc th\u00ec \u1edf sau\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, t\u00f4n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n, qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00fd. Tr\u1eabm nh\u1edd theo gia ph\u00e1p, vi\u1ec7c \u0111\u1ea7u ti\u00ean l\u00e0 ph\u1ea3i h\u1eadu v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, ho\u00e0 v\u1edbi trong h\u1ecd. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, th\u1ee9 b\u1eadc c\u1ee7a c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed \u1edf d\u01b0\u1edbi ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e9p \u0111\u1eb7t t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. Th\u1ef1c l\u00e0 Thi L\u1ec5 th\u00f3i nh\u00e0, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i nh\u01b0\u1eddng nh\u00fan, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. C\u00f2n nh\u01b0 ng\u1ecdc \u0111\u1ed3ng khu\u00ea ((1) \u0110\u1ed3ng khu\u00ea : ng\u00e0y x\u01b0a Th\u00e0nh V\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f9a l\u1ea5y l\u00e1 c\u00e2y \u0111\u1ed3ng l\u00e0m ng\u1ecdc khu\u00ea phong cho Th\u00fac Ngu, n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1ed3ng khu\u00ea.1) ban phong th\u00ec l\u1ea1i xem v\u1ec1 \u0111\u1ee9c nghi\u1ec7p \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0 ti\u1ebfn, ri\u00eang \u0111\u1ec3 khuy\u00ean cho tu t\u1ec9nh m\u00e0 t\u1ecf ra khuy\u1ebfn kh\u00edch, h\u00e1 n\u00ean l\u1ea5y t\u01b0\u1edbc tr\u1eadt cao th\u1ea5p m\u00e0 \u0111\u1ed5i c\u1ea3 th\u1ee9 b\u1eadc l\u1edbn nh\u1ecf tr\u01b0\u1edbc sau \u01b0 ? K\u00eca, nh\u00e0 qu\u1ed1c h\u1ecdc k\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi con tr\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec3 d\u1ea1y cho thi\u00ean h\u1ea1 bi\u1ebft k\u00ednh tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi anh ; l\u1ec5 y\u1ebfn mao ((2) L\u1ec5 y\u1ebfn \u1ea9m sau khi c\u00fang t\u1ebf, ng\u1ed3i theo th\u1ee9 t\u1ef1 gi\u00e0, tr\u1ebb, b\u1eb1ng c\u00e1ch ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ea7u t\u00f3c c\u00f2n xanh hay \u0111\u00e3 b\u1ea1c.2) k\u1ec3 tu\u1ed5i, \u0111\u1ec3 trong t\u00ecnh th\u00e2n theo t\u00ednh tr\u1eddi. Tr\u1eabm \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00e2n, g\u1eb7p vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc, c\u1ea7u cho t\u00ecnh l\u1ec5 v\u1eeba ph\u1ea3i. V\u1eady chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay, ph\u00e0m c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft ch\u1ea7u m\u1eebng, y\u1ebfn h\u1ed9i, v\u1ec1 th\u1ee9 b\u1eadc ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y vai tr\u00ean d\u01b0\u1edbi, h\u00e0ng l\u1edbn b\u00e9 l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1ea5t kh\u00e1i chia ra b\u00ean t\u1ea3, b\u00ean h\u1eefu, c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i n\u1ec7 v\u00e0o t\u01b0\u1edbc b\u1eadc cao th\u1ea5p v\u00e0 \u0111\u00e3 phong hay ch\u01b0a phong. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1eadu \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng v\u00e0 t\u1ecf ch\u00ed \u00fd \u0111\u1ee9c s\u00e1ng tr\u1eddi ban cho\u201d.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh : H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, Ngh\u1ec7 An c\u00f3 b\u1ec7nh d\u1ecbch. Sai quan t\u1ec9nh ph\u00e1i th\u1ea7y thu\u1ed1c \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n thu\u1ef7 \u1edf Ngh\u1ec7 An l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng T\u1ecbch, b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd c\u00e1c qu\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 Trung dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ch\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ecb v\u1ec7 dinh \u1ea5y ; Cai \u0111\u1ed9i Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quy \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n thu\u1ef7 \u1edf Ngh\u1ec7 An.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Ph\u1ee5ng ch\u1ebft ; cho L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. Thai v\u1ec1 Kinh s\u00e1t h\u1ea1ch th\u1ea5y c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 sai khi\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c cho n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y, nh\u01b0ng chu\u1ea9n cho h\u00e3y l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf Kinh \u0111\u1ec3 d\u1ef1 l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng.<\/p>\n<p>Th\u00f3c l\u00faa \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a.<\/p>\n<p>C\u1ea5p l\u1ea1i d\u1ea5u ki\u1ec1m k\u00fd c\u00e1c c\u1eeda th\u00e0nh \u1edf Kinh s\u01b0 (ki\u1ec1m k\u00fd c\u1ea5p cho tr\u01b0\u1edbc kh\u1eafc hai ch\u1eef \u201cth\u1ee7 h\u1ed9\u201d, nay \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u201c\u0111i\u1ec3n h\u1ed9\u201d).<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam nh\u00e2n vi\u00ean v\u00e0 bi\u1ec1n binh \u1edf ty C\u1ea3nh t\u1ea5t. (Ng\u1ea1ch c\u0169, bi\u1ec1n binh 50 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ch\u1ee9c 2 ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1ed9 th\u00eam 32 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, 1 ngo\u1ea1i \u1ee7y \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 cai qu\u1ea3n).<\/p>\n<p>S\u1eafc sai N\u1ed9i c\u00e1c cho th\u1ee3 in s\u00e1ch d\u1ea1y v\u00f5, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c 40 \u2013 50 b\u1ed9, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 ban c\u1ea5p cho quan qu\u00e2n c\u00e1c dinh v\u1ec7, c\u01a1, \u0111\u1ed9i \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i tr\u1ea5n h\u1ecdc t\u1eadp. V\u00ec b\u1ea5y gi\u1edd ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh thi v\u00f5, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Vua h\u1ecfi quan b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 r\u1eb1ng : \u201cThi v\u00f5 th\u00ec thi v\u1ec1 th\u00e1ng n\u00e0o ?\u201d. M\u1ef9 th\u01b0a r\u1eb1ng : Theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, c\u1ee9 sau k\u1ef3 thi v\u0103n m\u1ed9t th\u00e1ng th\u00ec thi v\u00f5\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p thi v\u00f5 kh\u00e1c v\u1edbi thi v\u0103n. H\u1ecdc tr\u00f2 l\u00e0m v\u0103n c\u1ea3 ng\u00e0y, v\u00e0 c\u00f2n s\u1ee3 c\u00f3 t\u1ec7 m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thay. C\u00f2n thi v\u00f5 th\u00ec \u0111\u1ed5i ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ra thay ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c v\u00e0o, kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc ch\u0103m ch\u1ec9 c\u1ed1 g\u1eafng c\u1ea3 ng\u00e0y ; trong khi thi, ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y c\u00f3 t\u00e0i hay kh\u00f4ng th\u00ec bi\u1ebft ngay, kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi thay \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng vi\u1ec7c thu\u1ed9c bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u, c\u1ea7n ph\u1ea3i k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. C\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb xin kh\u1eafc t\u1eadp \u0111\u1ea7u c\u1ee7a v\u0103n vua l\u00e0m. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e2u kh\u00f4ng m\u01b0a, g\u1ea1o \u0111\u1eaft. D\u00e2n ki\u1ebfm \u0103n kh\u00f3. Vua sai ph\u00e1t g\u1ea1o gi\u1ea3m gi\u00e1 b\u00e1n cho d\u00e2n ; l\u1ea1i m\u1ed9 d\u00e2n v\u1eadn t\u1ea3i g\u1ed7 l\u00e0m x\u01b0\u1edfng, l\u1ea5y c\u00f4ng l\u00e0m thay cho ph\u00e1t ch\u1ea9n. Quan t\u1ec9nh nh\u00e2n th\u1ebf, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cLu\u1ef9 d\u00e0i thu\u1ed9c h\u1ea1t t\u1ec9nh \u1ea5y g\u1ea7n c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7 c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e1t b\u1ed3i, xin v\u00e1t d\u00e2n x\u00fac d\u1ecdn, h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o, \u0111\u1ec3 l\u01b0\u01a1ng \u0103n c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7\u201d. S\u1edb t\u00e2u v\u00e0o, vua sai gi\u00e1m th\u00e0nh Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Ch\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i kh\u00e1m. Ch\u1ee3t th\u1ea5y ph\u00e1i vi\u00ean H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u b\u00e0y : \u201cBa huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch, Minh Ch\u00ednh, B\u00ecnh Ch\u00ednh l\u00faa th\u00f3c khan hi\u1ebfm, nay thuy\u1ec1n bu\u00f4n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, d\u00e2n r\u1ea5t gieo neo ! Hi\u1ec7n \u0111\u00e3 t\u01b0 cho t\u1ec9nh \u1ea5y ch\u1edf g\u1ea1o \u0111\u1ec3 c\u1ea5p ph\u00e1t\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c ph\u00e1t g\u1ea1o b\u00e1n ra, r\u1ea5t quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n, s\u1edbm m\u1ed9t ng\u00e0y th\u00ec d\u00e2n ta \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n m\u1ed9t ng\u00e0y. Nay H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh x\u00e9t th\u1ea5y t\u00ecnh d\u00e2n gieo neo, t\u01b0 t\u1ec9nh ch\u1edf g\u1ea1o c\u1ea5p ph\u00e1t, c\u0169ng l\u00e0 coi vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u00e0 c\u1ea7n. Chu\u1ea9n cho th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch\u201d. L\u1ea1i sai quan t\u1ec9nh ch\u1edf th\u00eam g\u1ea1o \u1edf kho \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u1ebfn \u0111\u00f2 ba huy\u1ec7n \u1ea5y, tu\u1ef3 ti\u1ec7n b\u00e1n ra b\u1eb1ng c\u00e1ch cho vay, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ng\u1eb7t ngh\u00e8o th\u00ec ch\u1ea9n c\u1ea5p cho. C\u00f2n lu\u1ef9 d\u00e0i c\u0169ng kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u0110\u00fac ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u1edbn, m\u1ef9 hi\u1ec7u \u201cThi\u1ec7u Tr\u1ecb\u201d, t\u1ea5t c\u1ea3 40 th\u1ee9 l\u00e0 10.000 \u0111\u1ed3ng. M\u1ed7i th\u1ee9 ti\u1ec1n c\u00f3 c\u00e1c ch\u1eef sau \u0111\u00e2y :<\/p>\n<p>\u2013 Th\u00e2n th\u00e2n, tr\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edfng, l\u00e3o l\u00e3o, \u1ea5u \u1ea5u [Th\u00e2n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi t\u00f4n tr\u01b0\u1edfng, tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, y\u00eau tr\u1ebb b\u00e9].<\/p>\n<p>\u2013 Ch\u00ed c\u00f4ng, ch\u00ed ch\u00ednh, v\u00f4 \u0111\u1ea3ng, v\u00f4 thi\u00ean [R\u1ea5t c\u00f4ng b\u1eb1ng, r\u1ea5t ngay th\u1eb3ng, kh\u00f4ng b\u00e8 \u0111\u1ea3ng, kh\u00f4ng thi\u00ean v\u1ecb].<\/p>\n<p>\u2013 Qu\u1ed1c ph\u00fa, binh c\u01b0\u1eddng, n\u1ed9i an, ngo\u1ea1i t\u0129nh [N\u01b0\u1edbc gi\u00e0u, qu\u00e2n m\u1ea1nh, trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n].<\/p>\n<p>\u2013 Ng\u0169 th\u1eddi thu\u1eadn ph\u1ee7, th\u1eed t\u00edch k\u1ef3 ng\u01b0ng [N\u0103m m\u00f9a ho\u00e0 thu\u1eadn, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u n\u00ean].<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ea1n tu\u1ebf, v\u1ea1n tu\u1ebf, v\u1ea1n v\u1ea1n tu\u1ebf th\u1ecd [S\u1ed1ng l\u00e2u, mu\u00f4n n\u0103m, mu\u00f4n mu\u00f4n n\u0103m].<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u01b0\u1edbc nh\u01b0 \u0110\u00f4ng h\u1ea3i, th\u1ecd t\u1ef7 Nam s\u01a1n [Ph\u01b0\u1edbc nh\u01b0 bi\u1ec3n \u0110\u00f4ng, th\u1ecd s\u00e1nh n\u00fai Nam].<\/p>\n<p>\u2013 H\u00e0 l\u01b0u thu\u1eadn qu\u1ef9, ni\u00ean c\u1ed1c phong \u0111\u0103ng [D\u00f2ng s\u00f4ng thu\u1eadn l\u1ed1i, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a].<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ea1n th\u1ecd du t\u1ea1c, v\u1ea1n Ph\u01b0\u1edbc du \u0111\u1ed3ng [S\u1ed1ng l\u00e2u mu\u00f4n tu\u1ed5i, mu\u00f4n Ph\u01b0\u1edbc c\u00f9ng chung].<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u01b0 s\u01a1n, nh\u01b0 xuy\u00ean, nh\u01b0 c\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0 ph\u1ee5 [S\u1ed1ng l\u00e2u nh\u01b0 n\u00fai s\u00f4ng, nh\u01b0 g\u00f2 \u0111\u1ed1ng].<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u1eafc v\u1ecb, \u0111\u1eafc l\u1ed9c, \u0111\u1eafc danh, \u0111\u1eafc th\u1ecd [\u0110\u01b0\u1ee3c ng\u00f4i, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed9c, \u0111\u01b0\u1ee3c danh, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecd].<\/p>\n<p>\u2013 Qu\u1ed1c th\u00e1i, d\u00e2n an, phong \u0111i\u1ec1u, v\u0169 thu\u1eadn [N\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh, d\u00e2n y\u00ean, gi\u00f3 ho\u00e0, m\u01b0a thu\u1eadn].<\/p>\n<p>\u2013 Th\u00e2n th\u00e2n, hi\u1ec1n hi\u1ec1n, l\u1ee3i l\u1ee3i, l\u1ea1c l\u1ea1c [Th\u00e2n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, y\u00eau qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, l\u1ee3i \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng l\u1ee3i, vui \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng vui].<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1ea5t nh\u00e2n h\u1eefu kh\u00e1nh, v\u1ea1n th\u1ecd v\u00f4 c\u01b0\u01a1ng [M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 Ph\u01b0\u1edbc, mu\u00f4n tu\u1ed5i kh\u00f4ng c\u00f9ng].<\/p>\n<p>\u2013 Qu\u00e2n qu\u00e2n, th\u1ea7n th\u1ea7n, ph\u1ee5 ph\u1ee5, t\u1eed t\u1eed [Vua t\u00f4i, cha con \u0111\u1ec1u gi\u1eef \u0111\u1ea1o ph\u1ea3i].<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ee5c ph\u1ee7 kh\u1ed5ng tu, tam s\u1ef1 do\u00e3n tr\u1ecb [S\u00e1u ph\u1ee7 s\u1eeda sang, ba vi\u1ec7c ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n].<\/p>\n<p>\u2013 Truy tr\u00e1c k\u1ef3 ch\u01b0\u01a1ng, kim ng\u1ecdc k\u1ef3 t\u01b0\u01a1ng [M\u00e0i gi\u0169a cho \u0111\u1eb9p, v\u00e0ng ng\u1ecdc n\u1ea1m v\u00e0o].<\/p>\n<p>\u2013 M\u1ee5c m\u1ee5c, ho\u00e0ng ho\u00e0ng, t\u1ec3 t\u1ec3, th\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u01a1ng [T\u00f4n nghi\u00eam r\u1ef1c r\u1ee1, \u0111i l\u1ea1i t\u01b0ng b\u1eebng].<\/p>\n<p>\u2013 V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea1o \u0111\u00e3ng \u0111\u00e3ng, th\u00e1nh m\u00f4 d\u01b0\u01a1ng d\u01b0\u01a1ng [Con \u0111\u01b0\u1eddng v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 ph\u1eb3ng r\u1ed9ng, m\u01b0u th\u00e1nh \u0111\u1ea7y r\u1eaby].<\/p>\n<p>\u2013 T\u1ee9 h\u1ea3i c\u1ed9ng chi, b\u00e1ch th\u1ebf truy\u1ec1n chi [B\u1ed1n bi\u1ec3n c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc, truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn tr\u0103m \u0111\u1eddi].<\/p>\n<p>\u2013 T\u1ef1 thi\u00ean h\u1ef1u chi, c\u00e1t v\u00f4 b\u1ea5t l\u1ee3i [T\u1eeb tr\u1eddi gi\u00fap cho, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng l\u1ee3i].<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1ea5t nh\u00e2n h\u1eefu kh\u00e1nh, tri\u1ec7u d\u00e2n l\u1ea1i chi [M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 Ph\u01b0\u1edbc, tri\u1ec7u d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd].<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u1ea1ch c\u1eadp \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, \u00e2n thu\u1ef3 v\u1ea1n th\u1ebf [\u00c2n hu\u1ec7 th\u1ea5m nhu\u1ea7n th\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd, \u01a1n \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 m\u00e3i mu\u00f4n \u0111\u1eddi].<\/p>\n<p>\u2013 Thi\u00ean b\u1ea5t \u00e1i \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ecba b\u1ea5t \u00e1i b\u1ea3o [Tr\u1eddi ch\u1eb3ng ti\u1ebfc l\u1ebd ph\u1ea3i, \u0111\u1ea5t ch\u1eb3ng ti\u1ebfc c\u1ee7a b\u00e1u].<\/p>\n<p>\u2013 Th\u1ecd kh\u1ea3o v\u1ea1n ni\u00ean [S\u1ed1ng l\u00e2u mu\u00f4n tu\u1ed5i].<\/p>\n<p>\u2013 T\u1ee9 ph\u01b0\u01a1ng vi t\u1eafc [L\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng].<\/p>\n<p>\u2013 Nguy\u00ean hanh l\u1ee3i trinh [G\u1ed3m b\u1ed1n \u0111\u1ee9c c\u1ee7a qu\u1ebb C\u00e0n trong Kinh D\u1ecbch].<\/p>\n<p>\u2013 C\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7n trung ch\u00ednh [C\u1ee9ng, m\u1ea1nh, trung ch\u00ednh \u2013 ch\u1ec9 \u0111\u1ee9c c\u1ee7a nh\u00e0 vua].<\/p>\n<p>\u2013 Trung ho\u00e0 v\u1ecb d\u1ee5c [Gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c trung ho\u00e0, ng\u00f4i v\u1ecb tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn, mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ea3y n\u1edf].<\/p>\n<p>\u2013 Li\u1ec5m Ph\u01b0\u1edbc t\u00edch d\u00e2n [Thu Ph\u01b0\u1edbc, ban cho d\u00e2n].<\/p>\n<p>\u2013 Gia c\u1ea5p, nh\u00e2n t\u00fac [M\u1ecdi nh\u00e0, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7].<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ee3i d\u1ee5ng, h\u1eadu sinh [C\u1ee7a d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn l\u1ee3i, \u0111\u1eddi s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c phong h\u1eadu].<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u01b0\u1edbc l\u00fd tuy t\u01b0\u01a1ng [Ph\u01b0\u1edbc l\u1ed9c d\u1ed3i d\u00e0o].<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u1ebf \u0111\u1ee9c qu\u1ea3ng v\u1eadn [\u0110\u1ee9c nh\u00e0 vua m\u1edf r\u1ed9ng kh\u1eafp].<\/p>\n<p>\u2013 Xuy\u00ean ch\u00ed, s\u01a1n t\u0103ng [S\u00f4ng ch\u1ea3y d\u00e0i, n\u00fai th\u00eam cao].<\/p>\n<p>\u2013 Thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng [Thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0 c\u1ee7a chung, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i b\u00ecnh].<\/p>\n<p>\u2013 Du c\u1eedu v\u00f4 c\u01b0\u01a1ng [D\u00e0i l\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f9ng].<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ea1n v\u1eadt t\u01b0 sinh [Mu\u00f4n v\u1eadt nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c sinh s\u1ed1ng].<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i [Mu\u00f4n \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd m\u00e3i].<\/p>\n<p>\u2013 D\u1ee5 qu\u1ed1c, l\u1ee3i d\u00e2n [N\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e0u, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i].<\/p>\n<p>\u2013 Gi\u1ea3i u\u1ea5n, ph\u1ee5 t\u00e0i [Gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c lo, t\u0103ng nhi\u1ec1u c\u1ee7a].<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LVI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, b\u1ea3o quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNay c\u00e1c thu\u1ed9c qu\u1ed1c H\u1ecfa X\u00e1, Th\u1ee7y X\u00e1 t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u m\u1eebng, n\u00ean cho cung \u0111\u1ed1n nhi\u1ec1u h\u01a1n, khi\u1ebfn h\u1ecd bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3i t\u1ed1t v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng xa\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 Ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt. Quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 Ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 \u0111\u1ed1c c\u00f4ng l\u00e0m \u1edf N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 v\u00e0 V\u0169 kh\u1ed1. T\u1eeb nay, c\u00f3 t\u1edd t\u00e2u l\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00ea son ch\u1ea5p son, ph\u00e0m vi\u1ec7c thu\u1ed9c \u1edf n\u1ed9i \u0111\u00ecnh th\u00ec do ty C\u1ea9n t\u00edn x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7 x\u00e9t l\u00e0m ; vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u00ednh th\u1ec3 th\u00ec giao cho N\u1ed9i c\u00e1c chi\u1ebfu c\u00e1c nha c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u1ee5c ph\u00e1t cho l\u00e0m. N\u1ebfu giao nh\u1eadn kh\u00f4ng \u0111\u00fang v\u00e0 \u0111\u00f9n \u0111\u1ea9y nhau kh\u00f4ng l\u00e0m, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ch\u1eadm tr\u1ec5, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0m th\u00ec ph\u1ea3i ch\u1ecbu [tr\u00e1ch nhi\u1ec7m].<\/p>\n<p>L\u00e0m th\u00eam m\u00e1i c\u1ee7ng \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u0111\u1eb1ng sau \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c n\u00e0y. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ed7 t\u00f4n nghi\u00eam, ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n h\u01a1n. R\u0103n b\u1ea3o l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 ph\u1ea3i nghi\u00eam trang ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd Ch\u1ec9 c\u1ee7a tr\u1eabm cung k\u00ednh noi theo [ph\u00e9p nh\u00e0].<\/p>\n<p>X\u00e2y th\u00eam th\u00e0nh Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng \u1edf Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Duy\u1ec7t bi\u1ec1n binh 5 t\u1ec9nh l\u1edbn \u1edf B\u1eafc K\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc kia, bi\u1ec1n binh 5 t\u1ec9nh, \u0111\u00f2i tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf D\u01b0\u01a1ng Thai, Th\u1ecb lang Ph\u1ea1m Kh\u00f4i thao di\u1ec5n ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua ng\u1ef1 c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t, th\u1ea5y h\u00e0ng ng\u0169 t\u1ec1 ch\u1ec9nh, ban cho qu\u1ea7n \u00e1o v\u00e0 ti\u1ec1n. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh 5 t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c quan gi\u1eef vi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 1 th\u1ee9.<\/p>\n<p>Quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9, L\u00ea \u0110\u1ee9c, \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n, Di\u1ec7p Xu\u00e2n Huy\u00ean d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh nu\u00f4i qu\u00e2n, n\u00ean [ch\u00fa tr\u1ecdng] \u1edf l\u00fac ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, m\u00e0 c\u00e1i ph\u00e9p nu\u00f4i qu\u00e2n l\u00e0 c\u1ed1t \u1edf ch\u1ed7 ti\u1ebfc s\u1ee9c c\u1ee7a d\u00e2n. Nay l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn h\u01a1n m\u01b0\u1eddi n\u01a1i, ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec th\u00fac gi\u1ee5c nghi\u00eam ng\u1eb7t, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i c\u00f3 khi \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9, th\u01b0\u1eddng t\u1ecf v\u1ebb ki\u1ec7t qu\u1ec7 ! V\u1eady xin s\u1eafc cho b\u1ed9 C\u00f4ng xem n\u01a1i n\u00e0o n\u00ean \u0111\u00ecnh ho\u00e3n th\u00ec x\u00e9t l\u1ea1i t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd Ch\u1ec9, \u0111\u1ec3 s\u1ee9c l\u1ef1c c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u201d. Vua cho r\u1eb1ng t\u1edd t\u00e2u \u1ea5y ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, b\u00e8n sai quan N\u1ed9i c\u00e1c x\u00e9t h\u1ecfi. B\u1ecdn H\u1eefu \u0110\u1ed9 ch\u1ec9 ra c\u00e1c vi\u1ec7c x\u1ebb g\u1ed7, \u0111\u00e1nh v\u00f4i. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c, ban ng\u00e0y khi l\u00e0m, khi ngh\u1ec9, c\u00f2n c\u00f3 h\u1ea1n \u0111\u1ed9, hu\u1ed1ng chi canh khuya, \u0111\u00eam khuya sao n\u1ee1 th\u00fac gi\u1ee5c \u0111\u1ec3 cho nh\u1ecdc m\u1ec7t th\u1ebf \u01b0 ? B\u1ecdn khoa \u0111\u1ea1o t\u00e2u l\u00ean, n\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 vi\u1ec7c \u1ea5y, nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i x\u1eed ph\u1ea1t nghi\u00eam ng\u1eb7t \u0111\u1ec3 ng\u0103n m\u1ed1i t\u1ec7 ; nh\u01b0ng ch\u1ec9 n\u00f3i bi\u1ec1n binh l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9, m\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u00e3 l\u00e0m \u1edf s\u1edf n\u00e0o, kh\u00f4ng h\u1ec1 n\u00f3i ra ! \u0110\u00e3 cho h\u1ecfi l\u1ea1i th\u00ec ch\u1ec9 n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u00e1nh v\u00f4i, x\u1ebb g\u1ed7 ! L\u00fd \u0111u\u1ed1i, l\u1eddi c\u00f9ng, \u0111\u00e3 c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y s\u01a1 qua r\u1ed3i. Ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00f3 khi ban ng\u00e0y ch\u01b0a l\u00e0m, \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam l\u00e0m ti\u1ebfp, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng, c\u00f3 kh\u00f3 nh\u1ecdc g\u00ec, m\u00e0 l\u1ea1i vin c\u1edb \u0111\u1ec3 n\u00f3i. Ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 l\u00e0 mua ti\u1ebfng ! Duy vi\u1ec7c ti\u1ebfc nu\u00f4i s\u1ee9c qu\u00e2n, l\u00e0 b\u1ea3n t\u00e2m c\u1ee7a tr\u1eabm. T\u1eeb nay, cho c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n n\u00ean ki\u1ec3m x\u00e9t t\u1eebng k\u1ef3 : ph\u00e0m c\u00e1c s\u1edf l\u00e0m vi\u1ec7c, n\u1ebfu c\u00f3 khinh th\u01b0\u1eddng, sai qu\u00e2n l\u00ednh l\u00e0m vi\u1ec7c su\u1ed1t \u0111\u00eam nh\u1ecdc m\u1ec7t qu\u00e1, ph\u1ea3i chi\u1ebfu lu\u1eadt, nghi\u00eam h\u1eb7c, tr\u1ecb t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean gi\u00fap c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch b\u1ecb \u1ed1m, \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u1ec3n v\u1ec1 An Giang \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb. Cho T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long \u2013 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai t\u1ea1m \u1edf t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n \u00e1p. Sau \u0111\u00f3 B\u1ea1ch b\u1ec7nh b\u1edbt d\u1ea7n ; Giai l\u1ea1i v\u1ec1 V\u0129nh Long.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Vua sai ph\u00e1t th\u00f3c trong kho ra cho d\u00e2n vay.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, ti\u1ebft Thanh minh. Vua \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5 r\u1ea3i \u0111\u1ea5t. L\u1ec5 xong, vua k\u00ednh c\u1ea9n \u0111i xem \u0111i\u1ec7n c\u00e1c, th\u1ea5y h\u1ed3, n\u00fai m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n trang nghi\u00eam, c\u00e2y c\u1ed1i hoa c\u1ecf xanh t\u1ed1t c\u1ea3, th\u01b0\u1edfng cho th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9, ph\u00f3 s\u1ee9, gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. L\u1ea1i y\u1ebft l\u0103ng C\u01a1 Th\u00e1nh v\u00e0 l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i ph\u1ea3i qua \u0111\u00e1m ru\u1ed9ng, sai th\u1ecb v\u1ec7 ng\u1eaft v\u00e0i b\u00f4ng l\u00faa, xem th\u1ea5y ch\u1eafc t\u1ed1t, vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cL\u00faa \u1edf ru\u1ed9ng cao m\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf, th\u00ec l\u00faa \u1edf ru\u1ed9ng th\u1ea5p c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft l\u1eafm\u201d.<\/p>\n<p>D\u00e2n h\u1ea1t Ph\u00fa Y\u00ean c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thi\u1ec7u t\u00ecnh nguy\u1ec7n v\u1ec1 Kinh chi\u00eam b\u00e1i, quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng V\u0103n Thi\u1ec7u, cha con m\u1ed9t nh\u00e0 hi\u1ebfu thu\u1eadn \u0111\u00e1ng l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch phong ho\u00e1 ; nay g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft, l\u1ea1i bi\u1ebft gi\u00e3i t\u1ecf l\u00f2ng l\u00e0nh, t\u00ecnh c\u0169ng \u0111\u00e1ng l\u01b0\u1ee3ng th\u1ee9, b\u00e8n chu\u1ea9n y cho.<\/p>\n<p>Qu\u1ea3n v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 Ph\u1ea1m C\u00f4ng H\u1ee3p c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. C\u00f4ng H\u1ee3p l\u1ea5y voi c\u1ee7a vua \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, b\u1ed9 Binh ngh\u1ecb k\u1ebft t\u1ed9i \u0111\u1ed3. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cV\u1eadt c\u1ee7a vua d\u00f9ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n ri\u00eang, lu\u1eadt \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a kh\u00f4ng d\u00e1m k\u1ec3 tu\u1ed5i ng\u1ef1a c\u1ee7a vua, th\u1ef1c v\u00ec s\u1ee3 ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ea5t k\u00ednh r\u1ea5t l\u1edbn ! Nay C\u00f4ng H\u1ee3p l\u00e0m c\u00e0n nh\u01b0 th\u1ebf ; t\u1ed9i \u1ea5y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf. Nh\u01b0ng ngh\u0129 : h\u1eafn ngu d\u1ed1t kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, t\u1ef1 m\u1eafc v\u00e0o l\u01b0\u1edbi ph\u00e1p lu\u1eadt, tr\u1eabm b\u00ecnh t\u00ecnh theo l\u00fd, kh\u00f4ng n\u1ee1 coi lo\u00e0i v\u1eadt h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng g\u00f4ng, ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng t\u1ed9t b\u1eadc, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m binh, tha t\u1ed9i ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00e0y\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o cho quan to c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ea5m tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh. Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m tr\u01b0\u1edbc, m\u1edbi ch\u1ebf \u00e1o tri\u1ec1u, \u0111\u00e3 cho ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed5i c\u1ea5p cho c\u00e1c quan \u1edf Kinh. K\u1ec3 ra, quan trong quan ngo\u00e0i c\u00f9ng nh\u01b0 nhau c\u1ea3. \u0110\u1ed1i v\u1edbi th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf ngo\u00e0i, c\u0169ng n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng cho \u0111\u1ed5i c\u1ea5p. Nay g\u1ea7n \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, n\u00ean chi\u1ec3u c\u00e1c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n v\u00e0 ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m v\u1ec1 Kinh, c\u0169ng chi\u1ebfu ph\u1ea9m ch\u1ebf c\u1ea5p \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp k\u1ef3 ch\u1ea7u m\u1eebng. C\u00f2n th\u00ec c\u0169ng ch\u1ebf c\u1ea5p d\u1ea7n. C\u00e1c m\u0169 \u00e1o c\u0169 th\u00ec n\u1ed9p tr\u1ea3, th\u1ee9 n\u00e0o c\u00f2n d\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec cho s\u1eeda l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ban c\u1ea5p cho ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh c\u00e1c t\u1ec9nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 v\u00e0o h\u1ea7u. Vua cho tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ecfi v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u00e1c Man. H\u1ed9 th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 m\u1ed9t v\u00e0i t\u00ean Man l\u1ebbn xu\u1ed1ng, li\u1ec1n b\u1ecb quan qu\u00e2n ng\u0103n ch\u1eb7n, ph\u1ea3i tr\u1ed1n \u0111i ngay\u201d. Nh\u00e2n th\u1ebf, vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cT\u00ednh t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi Man hoang h\u1ed1t kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, duy quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft c\u00e1ch d\u1eb9p y\u00ean cai tr\u1ecb th\u00ec ch\u00fang t\u1ef1 kh\u1eafc thi\u1ebfp ph\u1ee5c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh ng\u1ea1ch ng\u1ef1a vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9. B\u1ed9 Binh t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cNg\u1ef1a \u0111\u1ec3 d\u00f9ng cho vi\u1ec7c binh, t\u1ea5t ph\u1ea3i v\u1eeba nu\u00f4i v\u1eeba t\u1eadp, th\u1ebf n\u00ean t\u1ea5t ph\u1ea3i bi\u1ebft r\u00f5 v\u00ec vi\u1ec7c \u0111\u1eddi x\u01b0a d\u00f9ng ng\u1ef1a, m\u00e0 t\u1eadp cho ng\u1ef1a quen c\u0169ng c\u00f3 c\u00e1ch th\u1ee9c. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, s\u1ed1 ng\u1ef1a c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nu\u00f4i \u1edf vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 ch\u01b0a c\u00f3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh. Nay xin \u0111\u1ecbnh ra s\u1ed1 ng\u1ea1ch, ng\u1ef1a th\u00ec 200 con, nh\u01b0ng chia c\u1ea5p cho 2 v\u1ec7 khinh, phi ch\u0103n nu\u00f4i theo \u0111\u00fang ph\u00e9p. C\u00f2n th\u1eeba 51 con, c\u1ea5p th\u00eam cho c\u00e1c tr\u1ea1m t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 chia c\u1ea5p cho c\u00e1c dinh v\u1ec7 Th\u1ea7n c\u01a1, Ti\u1ec1n phong, K\u1ef3 v\u00f5. T\u1eeb nay h\u1ec5 ng\u1ea1ch c\u00f3 thi\u1ebfu, th\u00ec k\u00e9n l\u1ea5y ng\u1ef1a \u0111\u00e3 d\u1ea1y quen v\u00e0 kho\u1ebb m\u1ea1nh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh sung \u0111i\u1ec1n v\u00e0o\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd. T\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao. Khi thuy\u1ec1n vua \u0111i qua s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng, th\u1ea5y ch\u1ed7 b\u1ebfn \u0111\u00f2, qu\u00e2n d\u00e2n tranh nhau sang \u0111\u00f2, c\u00f3 nhi\u1ec1u ti\u1ebfng \u1ed3n \u00e0o. \u0110\u1ebfn khi v\u1ec1 cung, s\u1eafc cho b\u1ed9 C\u00f4ng sang n\u0103m \u0111\u1ebfn k\u1ef3 t\u1ebf, t\u01b0 tr\u01b0\u1edbc cho thu\u1ef7 s\u01b0 v\u00e1t \u0111em thuy\u1ec1n g\u1ed7 k\u1ebft l\u00e0m c\u1ea7u n\u1ed5i, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho qu\u00e2n d\u00e2n \u0111i l\u1ea1i. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>\u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, m\u01b0a. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean \u00edt m\u01b0a. Vua sai quan c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9ng nghi\u1ec7m. Huy\u1ec7n do\u00e3n huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n S\u0129 v\u00ec kh\u00f4ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3o \u1edf \u0111\u1ec1n qu\u1ed1c t\u1ebf, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c ; Kinh do\u00e3n l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 3 th\u00e1ng. Vua nh\u00e2n \u0111i th\u0103m l\u0103ng, t\u1ebf tr\u1eddi, \u0111\u1ec1u m\u1eadt \u0111\u1ea3o vi\u1ec7c \u1ea5y, li\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea1i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTrong h\u1ea1t g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a nh\u1ecf, b\u1ed7ng nh\u00e2n gi\u00f3 b\u1eafc r\u00e9t l\u1ea1nh, l\u00faa c\u0169ng c\u00f3 t\u1ed5n th\u01b0\u01a1ng\u201d. Vua l\u1ea1i cho quan khoa \u0111\u1ea1o chia nhau \u0111i kh\u00e1m, n\u01a1i n\u00e0o b\u1ecb h\u1ea1i th\u00ec l\u01b0\u1ee3ng tha thu\u1ebf cho.<\/p>\n<p>D\u1eddi l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng l\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ebfn tr\u1ea1i B\u00e0n Th\u1ea1ch (B\u00e0n Th\u1ea1ch l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t tr\u1ea1i thu\u1ed9c huy\u1ec7n M\u1ed9 \u0110\u1ee9c, tr\u01b0\u1edbc \u1edf x\u00e3 An Chi huy\u1ec7n Ch\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a).<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 L\u00ea Kh\u00e1nh Trinh ch\u1ebft. Chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5, c\u1ea5p th\u00eam cho 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m s\u1eeda cung Tr\u01b0\u1eddng Ninh. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, l\u00e0m cung n\u00e0y \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i du ngo\u1ea1i c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1eeb ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai quan s\u1eeda sang l\u1ea1i, r\u01b0\u1edbc t\u1eeb gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i. Vua b\u01b0ng ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u ch\u00fac th\u1ecd, nh\u00e2n \u0111\u1eb7t t\u00ean \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 Ng\u0169 \u0110\u1ea1i \u0111\u01b0\u1eddng, \u1edf gi\u1eefa g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1ecd Khang \u0111i\u1ec7n, \u0111\u1eb1ng sau g\u1ecdi l\u00e0 V\u1ea1n Ph\u01b0\u1edbc l\u00e2u. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : Cung b\u00e1u, c\u1eeda son, nh\u00e0 ng\u1ecdc \u1edf ch\u1ed1n chi vi\u00ean ((1) Chi vi\u00ean : khu v\u01b0\u1eddn d\u1ef1ng nh\u00e0 tinh khi\u1ebft1) \u0111\u1ec1u nh\u1edd \u0111\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc, m\u1eabu m\u1ef1c r\u1ed9ng r\u00e3i, phong c\u1ea3nh thi\u00ean nhi\u00ean, kh\u00f4ng m\u01b0\u1ee3n \u0111\u1ebfn s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi, tuy l\u1ea7n n\u00e0y s\u1eeda sang kh\u00f4ng nhi\u1ec1u l\u1eafm, m\u00e0 c\u00e1c quan \u0111i \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u0103m ch\u1ec9, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u00e1ng khen, tr\u1eabm th\u00e2n r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 ((2) , (3) T\u1eeb gi\u00e1 v\u00e0 Th\u00e1nh t\u1eeb : \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 b\u00e0 c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb.2) \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, Th\u00e1nh t\u1eeb (3) vui v\u1ebb b\u1eb1ng l\u00f2ng, \u0111o\u00e1i th\u01b0\u01a1ng \u00f4n t\u1ed3n, th\u1ef1c y\u00ean l\u00f2ng ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a tr\u1eabm. V\u1eady n\u00ean th\u01b0\u1edfng cho quan vi\u00ean, qu\u00e2n, th\u1ee3 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n, gia c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 t\u1ea7ng b\u1eadc.<\/p>\n<p>S\u1eeda sang \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n, (c\u1ed9t tr\u01b0\u1edbc, m\u00e1i c\u1ee7ng v\u00e0 c\u1eeda qu\u00e1ch b\u00ecnh \u1edf t\u1ea7ng tr\u00ean c\u1eeda hi\u1ec3n \u0111\u1ee9c). Sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c n\u00e0y. Cung sau \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 ra ngo\u00e0i. Vua sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng thay th\u1ebf. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u1edf n\u01a1i t\u00f4n nghi\u00eam, c\u1ea7n ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 t\u00e2m l\u00e0m vi\u1ec7c. Nghi\u00eam c\u1ea5m qu\u00e2n v\u00e0 th\u1ee3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed3n \u00e0o, ph\u1ea3i m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n\u00a0 nghi\u00eam t\u0129nh. Sau khi l\u00e0m vi\u1ec7c, m\u1ecdi kho\u1ea3n ch\u1ec9nh t\u1ec1, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p Ch\u1ec9 \u00fd cung k\u00ednh noi theo c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Tha c\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. B\u1ed9 H\u00ecnh \u0111em danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, l\u00e0 tu\u00e2n theo \u00e2n chi\u1ebfu. Vua b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cKh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m nay, \u00e2n \u0111i\u1ec3n ban kh\u1eafp. C\u00e1c t\u00f9 can ph\u1ea1m, t\u1ed9i t\u00ecnh kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, ph\u1ea3i n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ban \u01a1n cho r\u00f5 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng. C\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng, ph\u00e1t l\u00e0m binh, l\u00e0m \u0111\u1ea7y t\u1edb v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, l\u00e0 t\u1ed9i h\u01a1i nh\u1eb9, \u0111\u1ec1u cho x\u00e9t tha ngay, giao cho d\u00e2n x\u00e3 nh\u1eadn l\u1ea5y v\u00e0 qu\u1ea3n th\u00fac, trong \u0111\u00f3 ho\u1eb7c gi\u1ea3 c\u00f3 k\u1ebb quen l\u00e0m \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng l\u00e0nh, d\u00e2n kh\u00f4ng mu\u1ed1n nh\u1eadn, th\u00ec do quan s\u1edf t\u1ea1i s\u1eafp x\u1ebfp. Qu\u00e2n c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i tri\u1ec7u m\u1ed9 trong h\u1ea1t, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh m\u00e0 kh\u00f4ng mu\u1ed1n \u1edf l\u1eabn v\u1edbi d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh, th\u00ec do bang tr\u01b0\u1edfng nh\u1eadn v\u1ec1 qu\u1ea3n th\u00fac, cho c\u00f3 ch\u1ed7 \u1edf. C\u00f2n c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea3i \u0111\u00e0y v\u00e0o trong qu\u00e2n, ho\u1eb7c can \u00e1n t\u1ed9i n\u1eb7ng, ho\u1eb7c du c\u00f4n hung \u00e1c, n\u00ean do s\u1edf t\u1ea1i quy l\u1ea1i ; b\u1ed5 l\u00e0m binh, ch\u1ecdn ch\u1ed7 cho \u1edf th\u00ec kh\u00f4ng nh\u1eefng b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 s\u1ed1ng m\u00e0 t\u1ed9i \u00e1c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u0103ng th\u00eam, kh\u1ecfi l\u00e0m h\u1ea1i d\u00e2n l\u00e0nh\u201d. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An quy b\u1ed5 l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i L\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n nh\u1ea5t, L\u01b0\u01a1ng thi\u1ec7n nh\u1ecb, chia thu\u1ed9c 2 ph\u1ee7 T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Tr\u1ea5n Ninh ; t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 quy b\u1ed5 l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i Thi\u00ean thi\u1ec7n nh\u1ea5t, Thi\u00ean thi\u1ec7n nh\u1ecb. Vua \u0111\u1ec1u y cho.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Thanh l\u1ea1i xin ch\u1ebf c\u1ea5p \u00e1o qu\u1ea7n. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u00f9 c\u00f3 t\u1ed9i, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m binh, \u0111\u00e3 l\u00e0 may l\u1eafm, sao \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p \u00e1o cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u00f3 l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7\u201d. B\u00e8n kh\u00f4ng chu\u1ea9n y. \u0110\u1ed1c ph\u1ee7 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 3 th\u00e1ng. T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u1ea7m v\u1eabn giam gi\u1eef ng\u01b0\u1eddi t\u00f9 \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c tha. Vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c, vua giao cho b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed : \u00e1n s\u00e1t H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, B\u1ed1 ch\u00ednh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, thu\u1ed9c l\u1ea1i \u1edf t\u1ec9nh chuy\u00ean tr\u00e1ch l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t l\u00e0m binh \u1edf Ch\u00e0ng S\u01a1n.<\/p>\n<p>H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Giang V\u0103n Hi\u1ec3n t\u00e2u : \u201cT\u1eeb th\u00e1ng qu\u00fd xu\u00e2n [th\u00e1ng ba] \u0111\u1ebfn nay, c\u1ea3 tu\u1ea7n \u00edt m\u01b0a, \u00fd h\u1eb3n vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n c\u00f2n b\u1ecf \u0111\u1ecdng nhi\u1ec1u ! Xin s\u1eafc h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n, c\u00e1c nha m\u00f4n ph\u1ea3i x\u1eed ngay nh\u1eefng \u00e1n ch\u01b0a k\u1ebft, khi\u1ebfn cho h\u00ecnh \u00e1n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c xong\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m \u0111i\u1ec1u nh\u00e2n \u0111\u1ee9c, c\u1ea9n th\u1eadn h\u00ecnh \u00e1n, l\u00e0 l\u1ebd \u0111\u01b0\u01a1ng nhi\u00ean c\u1ee7a \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua. Tr\u1eabm t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, h\u1eb1ng ng\u00e0y lo mu\u00f4n vi\u1ec7c, kh\u00f4ng d\u00e1m nh\u00e0n r\u1ed7i. \u0110\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c h\u00ecnh \u00e1n, l\u1ea1i c\u00e0ng k\u00ednh c\u1ea9n v\u00e0 x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng. Nay Giang V\u0103n Hi\u1ec3n b\u1ed7ng v\u00ec \u00edt m\u01b0a, l\u1ea1i l\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean ! K\u00eca, cu\u1ed1i m\u00f9a xu\u00e2n \u0111\u1ea7u m\u00f9a h\u1ea1, tuy l\u00e0 ti\u1ebft h\u1eadu th\u01b0\u1eddng n\u1eafng \u1ea5m, nh\u01b0ng l\u00f2ng lo cho d\u00e2n c\u1ee7a tr\u1eabm ch\u01b0a d\u00e1m cho l\u00e0 ng\u1eabu nhi\u00ean. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i gh\u00e9t nghe nh\u1eefng s\u1ef1 tai h\u1ea1i m\u00e0 th\u00edch l\u00e0m ra l\u1eddi vui tai. Hu\u1ed1ng chi trong t\u1eadp t\u00e2u, c\u00e1c \u00e1n d\u1eabn ra \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u1ed9i n\u1eb7ng gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, \u00e1n m\u1ea1ng, h\u00e1 n\u00ean v\u1ed9i cho l\u00e0 c\u1ea9u th\u1ea3 ? N\u1ebfu mu\u1ed1n x\u1eed xong ngay th\u00ec nh\u1eefng \u00e1n \u1ea5y, t\u1ea5t ph\u1ea3i b\u1ecf m\u1eb7c, kh\u00f4ng x\u00e9t h\u1ecfi, khi\u1ebfn cho qu\u00e2n tham c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 n\u00f3i d\u1ed1i, lo\u00e0i c\u1ea7m th\u00fa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi t\u1ed9i, li\u1ec7u c\u00f3 n\u00ean kh\u00f4ng ? Duy ngh\u0129 : thi\u00ean h\u1ea1 th\u00ec r\u1ed9ng, c\u00e1i ch\u1eadu \u00fap kh\u00f3 kh\u1eafp, ch\u1eafc \u0111\u00e2u kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t hai \u00e1n c\u00f2n ch\u1ed3ng ch\u1ea5t \u0111\u1ecdng l\u1ea1i. Nay giao cho ph\u00e1p ty chi\u1ec3u c\u00e1c \u00e1n ch\u01b0a xong, ph\u1ea3i g\u1ea5p k\u1ebft \u0111\u1ec7, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eadm tr\u1ec5. Ng\u01b0\u01a1i, Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong ph\u00e1p ty, l\u1ea1i c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u1edf H\u00ecnh khoa, ph\u1ea3i ch\u00ednh m\u00ecnh d\u1ef1 x\u00e9t, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o ph\u00e1t hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c gian, n\u00eau \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u1ea9n khu\u1ea5t, ch\u00f3ng xong \u00e1n c\u0169, cho x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi l\u1eddi t\u00e2u, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 n\u00f3i su\u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u1eafc tr\u00e1ch, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty C\u1ea9n t\u00edn l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; Ph\u00f2 m\u00e3 \u0111\u00f4 u\u00fd tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i gi\u00e1ng m\u1ed9t tr\u1eadt l\u00e0 Ho\u00e0ng K\u1ebf Vi\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7.<\/p>\n<p>L\u1ea5y l\u1ea1i l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng c\u1ee7a \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5 8 n\u0103m. Ph\u1ed5 \u0111\u00e1nh m\u1ea5t \u1ea5n, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ef1c. Vua sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ea1i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ngh\u1ecb x\u1eed. H\u1ecd cho r\u1eb1ng Ph\u1ed5 l\u00e0 th\u00e2n c\u00f4ng, \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu c\u1ed1 theo \u201cb\u00e1t ngh\u1ecb\u201d, n\u00ean xin gi\u00e1ng 10 c\u1ea5p, chi\u1ebft can l\u00e0m ph\u1ea1t b\u1ed5ng 20 n\u0103m. Vua ngh\u0129 : Ph\u1ed5 v\u00ec nh\u1ee1 nghe b\u1ecdn b\u1ea5t ch\u00ednh d\u1ed7 d\u00e0nh, \u0111\u1ebfn khi giao ngh\u1ecb, li\u1ec1n nh\u1eadn t\u1ed9i ngay, kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1ed1i gi\u1ea5u, t\u00ecnh c\u0169ng n\u00ean tha, n\u00ean cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, chi\u1ebft l\u00e0m ph\u1ea1t b\u1ed5ng 8 n\u0103m.<\/p>\n<p>T\u1ea5n phong ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u01b0 H\u1ed3ng Y l\u00e0m Ki\u1ebfn Thu\u1ef5 c\u00f4ng ;\u00a0 ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u00e1m H\u1ed3ng H\u01b0u l\u00e0m Gia H\u01b0ng c\u00f4ng ; ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 ba H\u1ed3ng Ph\u00f3 l\u00e0m Th\u00e1i Qu\u1ed1c c\u00f4ng, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 s\u00e1u H\u1ed3ng T\u1ed1 l\u00e0m Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb qu\u1eadn c\u00f4ng ; ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 : Mi\u00ean Ki\u1ec1n l\u00e0m Phong Qu\u1ed1c c\u00f4ng, Mi\u00ean Tranh l\u00e0m H\u1ea3i Ninh qu\u1eadn c\u00f4ng, Mi\u00ean L\u00e2m l\u00e0m Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c qu\u1eadn c\u00f4ng. Sai b\u1ecdn Phan Thanh Gi\u1ea3n, L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ec1u sung Kh\u1ea5m s\u1ee9 tuy\u00ean phong. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y tuy\u00ean tri\u1ec7u ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 10 ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong v\u00e0o \u1ee9ng ch\u1ebf \u1edf \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng c\u00e1c, 7 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang c\u00e1ch, cho n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd. Vua \u0111i ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn C\u01a1 H\u1ea1, tri\u1ec7u qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 di\u1ec5n t\u1eadp h\u00e0ng ng\u0169. C\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, Mi\u00ean Th\u1ea9m, Mi\u00ean Trinh, Mi\u00ean T\u1ed1ng, Mi\u00ean Thanh b\u1ed7ng v\u00e0o h\u1ea7u. Vua gi\u1eadn, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01a1i th\u01b0\u1eddng ch\u1ea7u h\u1ea7u, kh\u00f4ng tuy\u00ean tri\u1ec7u th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed9t th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i, v\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft ng\u0103n l\u1ea1i c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ed9i, \u0111em ngay qu\u1ea3n v\u1ec7 l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Huy\u00ean, Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 bi\u1ec1n binh gi\u1eef c\u1eeda \u0111\u1ec1u b\u1ecb giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ngh\u1ecb x\u1eed. C\u00e1c c\u00f4ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 5 n\u0103m ; ba ng\u01b0\u1eddi canh c\u1eeda ph\u1ea3i t\u1ed9i gi\u1ea3o giam h\u1eadu. C\u00e1c quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 Duy Ninh, Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 10 ng\u01b0\u1eddi, cho l\u00e0 x\u1eed t\u1ed9i r\u1ea5t n\u1eb7ng, t\u00e2u xin x\u00e9t l\u1ea1i. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cT\u1ef1 ti\u1ec7n v\u00e0o ch\u1ed7 vua ng\u1ef1, th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i th\u1eaft c\u1ed5 ; quan canh c\u1eeda c\u1ed1 \u00fd cho v\u00e0o, c\u0169ng ph\u1ea3i t\u1ed9i nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt r\u00f5 r\u00e0ng. Kh\u00f4ng bi\u1ebft b\u1ecdn khoa \u0111\u1ea1o c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn g\u00ec d\u00e1m b\u00e1c l\u1eddi b\u00e0n c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 b\u00eanh v\u1ef1c k\u1ebb canh c\u1eeda ?\u201d. B\u00e8n sai b\u1ed9 L\u1ea1i \u0111\u00f2i t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i Cung x\u00e9t h\u1ecfi. B\u1ecdn Duy Ninh \u0111\u1ec1u c\u00fai \u0111\u1ea7u, nh\u1eadn t\u1ed9i.<\/p>\n<p><a>M\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y xin cho quan n\u01b0\u1edbc Phi\u00ean \u0111\u1ebfn c\u1eeda cung ch\u00fac m\u1eebng. Quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean, vua chu\u1ea9n y cho.<\/a><\/p>\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 H\u1ea3i Ninh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Tranh, nh\u00e2n c\u00f3 m\u1ec7nh m\u1edbi, \u0111\u1eb7t ti\u1ec7c, b\u00e0y tr\u00f2 ch\u01a1i \u1edf nh\u00e0 Qu\u1ea3ng h\u1ecdc, m\u1eddi c\u00e1c c\u00f4ng \u0111\u1ebfn d\u1ef1 ti\u1ec7c, ng\u01b0\u1eddi xem \u0111\u1ee9ng nh\u01b0 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng, \u0111u\u1ed5i \u0111i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Ho\u1eb1ng Ho\u00e1 qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Ninh nh\u00e2n n\u00f3i \u0111\u00f9a do\u1ea1 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 ng\u00e3 d\u1eabm l\u00ean nhau : c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng. Quan khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn V\u0169 Duy Ninh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u h\u1eb7c. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m nh\u00e0 Qu\u1ea3ng h\u1ecdc, \u0111\u1ec3 l\u00e0m n\u01a1i \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, th\u1ebf m\u00e0 t\u1ef1 \u00fd ri\u00eang b\u00e0y tr\u00f2 ch\u01a1i, th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i. Mi\u00ean Ninh ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 1 n\u0103m, Mi\u00ean Tranh ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 6 th\u00e1ng, v\u00e0 thu 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c c\u1ea5p cho th\u00e2n nh\u00e2n ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng nh\u1eadn \u0111\u1ec3 b\u1ea3o d\u01b0\u1ee1ng. B\u1ecdn qu\u1ea3n gia \u1edf ph\u1ee7 Ho\u1eb1ng Ho\u00e1 qu\u1eadn c\u00f4ng l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n \u0110\u00e0o, T\u01b0 v\u1ee5 \u1edf nh\u00e0 Qu\u1ea3ng h\u1ecdc l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Thi\u1ec7m \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng, l\u01b0u ; gi\u00e1o \u0111\u1ea1o H\u1ed3 V\u0103n Ngh\u0129a c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p. Duy c\u00f3 s\u01b0 b\u1ea3o L\u00ea \u0110\u0103ng Doanh v\u00ec c\u00e1o \u1ed1m, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>N\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng, l\u1ea1i d\u00e2ng l\u1ec5 ph\u1ea9m l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn Kinh. Cho v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn, ban c\u1ea5p cho s\u1ee9 th\u1ea7n l\u00e0 S\u01a1n Th\u00ed, Ki\u1ec7u M\u1ed9c : ng\u0169 ph\u1ea9m, l\u1ee5c ph\u1ea9m ban v\u00f5, \u00e1o tri\u1ec1u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 b\u1ed9. Th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00e1c h\u1ea1t, c\u0169ng chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p cho m\u0169 \u00e1o.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ti\u1ebfn th\u00f3c m\u1edbi. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng d\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean xin l\u00e0m r\u1ea1p d\u00e0i \u1edf tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u Phu V\u0103n \u0111\u1ec3 ch\u00fac m\u1eebng. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u01b0\u01a1ng ch\u00ednh ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c y\u00eau d\u00e2n l\u00e0m \u0111\u1ea7u, \u0111\u1ee9c c\u1ee7a vua kh\u00f4ng g\u00ec qu\u00fd h\u01a1n l\u00e0 th\u1eadt ti\u1ebft ki\u1ec7m. Tr\u1eabm c\u1ea9n th\u1eadn h\u1eb1ng ng\u00e0y, c\u00e0ng lo tu t\u1ec9nh, \u0111\u00e2u d\u00e1m l\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y t\u1ef1 l\u00e0m nh\u00e0n r\u1ed7i. N\u0103m nay l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, nguy\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ec3 ban \u01a1n cho th\u1ea7n d\u00e2n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t m\u00ecnh th\u00edch s\u1ef1 ch\u01a1i vui. Duy c\u00f3 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 n\u01a1i h\u01a1n nh\u1ea5t, nh\u1edd \u01a1n \u0111\u1ea7u ti\u00ean : h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u1ea1i l\u1ec5 t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t v\u00e0 nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0111i tu\u1ea7n, d\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u b\u00e0y \u00e1n b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ngh\u00eanh gi\u00e1 ; t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u01a1n r\u1ea5t h\u1eadu. Ph\u00e0m t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c thi\u1ec7t cho k\u1ebb d\u01b0\u1edbi, \u00edch cho ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u1ea5m ch\u1ec9, v\u00ec mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i s\u1ed1ng tho\u1ea3i m\u00e1i, c\u00f9ng vui trong c\u1ea3nh gi\u00e0u th\u1ecbnh. Nay n\u1ebfu cho l\u00e0m r\u1ea1p d\u00e0i, nh\u00e2n c\u00f4ng v\u1eadt li\u1ec7u kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng t\u1ed1n, m\u00e0 h\u01a1n 400 x\u00e3 th\u00f4n trong 6 huy\u1ec7n ch\u1ea7u ch\u1ef1c l\u1ea1i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng tu\u1ea7n h\u00e0ng th\u00e1ng, h\u01b0\u01a1ng h\u00e0o t\u1ed5ng l\u00fd c\u00f3 khi b\u1eaft d\u00e2n \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, quan l\u1ea1i b\u1ea5t ch\u00ednh c\u00f3 khi m\u01b0\u1ee3n c\u1edb do\u1ea1 n\u1ea1t nhi\u1ec5u d\u00e2n, kh\u00f4ng l\u1ee3i cho vi\u1ec7c m\u00e0 ch\u1ec9 th\u00eam h\u1ea1i d\u00e2n, tr\u1eabm kh\u00f4ng th\u00edch nghe \u0111\u1ebfn, n\u00ean ph\u1ea3i th\u00f4i ngay\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean d\u1eabn d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i trong 6 huy\u1ec7n \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i c\u1eeda \u0110\u1ea1i cung, \u0111em th\u00f3c m\u1edbi l\u00ean ti\u1ebfn. Vua ban th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n ng\u00e2n ti\u1ec1n, sa m\u00e0u v\u00e0 cho d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec1n v\u1ea3i, \u0111\u1ec1u c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u00e9t li\u1ec7u l\u1ea7n n\u00e0y, vi\u1ec7c ban y\u1ebfn cho c\u00e1c quan \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng. Duy ban y\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t th\u00ec chi g\u1ea7n t\u1eeb 13 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, chi xa t\u1eeb 18 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 y\u1ebfn, cho c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ee9 b\u1eadc. L\u1ea1i nh\u01b0 quan ch\u1ee9c, h\u1ecdc sinh nh\u00e0n t\u1ea3n, ng\u1ea1ch qu\u00e2n, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, n\u00ean k\u00ea s\u1ed1 d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc. V\u00e0, t\u1eeb v\u01b0\u01a1ng c\u00f4ng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi trong T\u00f4n th\u1ea5t, trong khi ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u k\u1ec3 tu\u1ed5i, h\u1eadu theo th\u1ee9 t\u1ef1 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng, c\u1ed1 nhi\u00ean n\u00ean chia h\u00e0ng ra ng\u1ed3i, nh\u01b0ng n\u00ean ban c\u1ea5p c\u00f9ng ng\u00e0y, c\u0169ng \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd g\u1ed1c ng\u00e0nh ph\u1ed3n th\u1ecbnh. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t l\u00e0m quan \u1edf ngo\u00e0i, c\u00e1c con ch\u00e1u \u0111\u00e3 \u1edf l\u1ec7 k\u1ec3 tu\u1ed5i, th\u00ec l\u1ea5y b\u1ea1c thay y\u1ebfn, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u01a1n hu\u1ec7 th\u1ea5m nhu\u1ea7n\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Qu\u1ea3n c\u01a1 T\u1ea3 c\u01a1 \u1edf B\u1eafc Ninh l\u00e0 B\u00f9i Thu\u1ed9c th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nam \u0110\u1ecbnh ; b\u1ed5 Nguy\u1ec5n Quang l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec7p v\u0169.<\/p>\n<p><a>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn. Vua tri\u1ec7u h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri c\u00f2n \u1edf l\u1ea1i \u00d4 \u0110\u00f4ng, l\u00e0 t\u1ea1i sao th\u1ebf\u201d. Nh\u00e0n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri v\u00ec L\u1ea1p man m\u00e0 \u0111\u1ebfn, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh thua, kh\u00ed gi\u1edbi h\u1ebft c\u1ea3, cho n\u00ean l\u1ea7n l\u1eefa kh\u00f4ng \u0111i, mu\u1ed1n c\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi L\u1ea1p truy \u0111\u1ec1n ph\u00ed t\u1ed5n qu\u00e2n nhu, n\u00ean t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd ngh\u1ecb ho\u00e0 ch\u01b0a xong, ch\u1ec9 v\u00ec c\u1edb \u0111\u00f3\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u1eddi ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng ngo\u00e0i \u00fd \u0111\u1ecbnh c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d. Nh\u00e2n v\u00ec L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0 gi\u00e0 y\u1ebfu, chu\u1ea9n cho h\u00f4m r\u1ed7i vi\u1ec7c th\u00ec v\u00e0o h\u1ea7u. Nh\u00e0n c\u00f3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c l\u00e0m t\u01b0\u1edbng ; vua qu\u00fd tr\u1ecdng l\u1eafm, nh\u00e2n b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay t\u01b0\u1edbng su\u00fd ch\u1ec9 c\u00f3 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n m\u00e0 th\u00f4i, n\u1ebfu \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f2n vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i lo \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y n\u1eefa, ch\u1ec9 ti\u1ebfc r\u1eb1ng tu\u1ed5i v\u00e0 s\u1ee9c \u0111\u00e3 suy !\u201d.<\/a><\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00ecn. Vua y\u1ebft l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 v\u00e0 l\u0103ng Thu\u1ef5 Th\u00e1nh. Tr\u01b0\u1edbc khi thuy\u1ec1n ng\u1ef1 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn b\u1ebfn \u0111\u00f2 n\u01a1i h\u00e0nh cung, nghe tin Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu trong ng\u01b0\u1eddi kh\u00f3 \u1edf, vua su\u1ed1t \u0111\u00eam kh\u00f4ng ng\u1ee7. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, l\u00e0m l\u1ec5 xong, sai r\u01b0\u1edbc v\u1ec1 cung ngay. Th\u00e2n \u0111\u1ebfn th\u0103m s\u1ee9c kho\u1ebb, th\u1ea5y th\u00e1nh th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c khoan ho\u00e0, vua m\u1eebng l\u1eafm. Quan ch\u1ea7u ch\u1ef1c \u1edf Y vi\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 cho c\u00e1c h\u1ea1t v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o ch\u1ea7u h\u1ea7u. Ph\u00e0m khi vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n nghe tri\u1ec1u ch\u00ednh v\u00e0 ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tuy\u00ean ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m, \u0111\u1ec1u cho v\u00e0o ch\u1ea7u. Duy ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng C\u00e1c v\u00e0 ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i c\u00e1c s\u1edf \u1edf C\u1ea5m uy\u1ec3n, n\u1ebfu c\u00f3 tuy\u00ean tri\u1ec7u \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, c\u00e1c vi\u00ean \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh ch\u1edd l\u1ec7nh tuy\u00ean tri\u1ec7u. C\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc th\u00ec cho c\u00f9ng v\u1edbi lang trung L\u1ee5c b\u1ed9 theo ban v\u00e0o h\u1ea7u \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec5 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNay s\u1eafp l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, ban y\u1ebfn \u1edf s\u00e2n r\u1ed3ng, quan b\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng sung v\u00e0o d\u00e2ng ch\u00e9n ch\u00fac th\u1ecd l\u1ea7n th\u1ee9 hai, x\u00e9t v\u1ec1 t\u00ecnh l\u00fd, th\u1ef1c c\u0169ng n\u00ean th\u1ebf, nh\u01b0ng ngh\u0129 c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t th\u00e2n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, tu\u1ed5i th\u00ec nhi\u1ec1u, tr\u1eabm d\u1ed1c l\u00f2ng th\u00e2n y\u00eau ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, kh\u00f4ng n\u1ee1 n\u1ec7 v\u1ec1 l\u1ec5 s\u1ed1. Nay d\u1ee5 r\u00f5 cho s\u00e1u th\u00e2n c\u00f4ng (Ki\u1ebfn An c\u00f4ng \u0110\u00e0i, \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh, Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u00f4ng Ph\u1ed5, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, T\u1eeb S\u01a1n c\u00f4ng M\u00e3o) : \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho l\u1ea1y m\u00faa d\u00e2ng ch\u00e9n ch\u00fac th\u1ecd, cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ed3i \u1edf tr\u00ean h\u00e0ng ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, b\u1ed3i h\u1ea7u y\u1ebfn c\u1ee7a vua, ch\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c ban r\u01b0\u1ee3u, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ch\u00ed \u00fd h\u1eadu \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 th\u1ea7n 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1, t\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng xa \u0111\u1ebfn d\u00e2ng c\u1ed1ng, \u1edf l\u00e2u kh\u00f4ng quen kh\u00ed h\u1eadu, n\u00ean d\u1ef1 \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ed3 th\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ee3i xong l\u1ec5 c\u00e0y ru\u1ed9ng T\u1ecbch \u0111i\u1ec1n th\u00ec cho v\u1ec1, b\u1ea5y gi\u1edd s\u1ebd ban th\u01b0\u1edfng\u201d.<\/p>\n<p>T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 theo ngh\u1ecb xin \u0111\u1ed5i b\u00e1n dinh th\u1ef1 An Kh\u00e1nh c\u00f4ng Quang \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u0111\u1ec3 n\u1ed9p v\u00e0o kho. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c th\u1edd th\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 \u0111\u1ec1n s\u1edf th\u1edd sinh m\u1eabu c\u00f4ng, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc l\u00e0m cho, dinh th\u1ef1 \u1ea5y c\u0169ng giao cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 \u0111\u1ed5i b\u00e1n gi\u1eef l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 chi v\u1ec1 h\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e8n h\u1eb1ng n\u0103m v\u00e0 t\u1ee5ng kinh, t\u1ea1 m\u1ed9t, kh\u00f4ng n\u00ean n\u1ed9p kho l\u00e0m g\u00ec. L\u1ea1i v\u00ec c\u00f4ng v\u00e0 Ngh\u0129a Qu\u1ed1c c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ec3 \u0111\u00e3 ch\u1ebft \u0111\u1ec1u l\u00e0 phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng b\u1eadc th\u00e2n, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c th\u1edd t\u1ef1 \u0111\u1ec1u giao cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 th\u1eddi th\u01b0\u1eddng xem x\u00e9t, cho \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cB\u00e1 Qu\u1ef9 l\u00e0 con th\u1ee9 Ph\u1ea1m \u0110\u00ecnh Tr\u1ea1c, \u00e1n s\u00e1t Cao B\u1eb1ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, t\u00ecnh nguy\u1ec7n xin v\u00e0o Gi\u00e1m h\u1ecdc t\u1eadp ; con tr\u01b0\u1edfng Tr\u1ea1c l\u00e0 Ngh\u1ecb \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m th\u1ee5, Qu\u1ef9 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Gi\u00e1m\u201d. Vua ngh\u0129 : Tr\u1ea1c l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i gi\u1eef b\u1edd c\u00f5i, t\u1eed ti\u1ebft c\u00f9ng v\u1edbi quan c\u00f9ng t\u1ec9nh, ti\u1ebfng th\u01a1m ti\u1ebft ngh\u0129a nh\u01b0 th\u1ebf, n\u00ean t\u01b0\u1edfng l\u1ee5c \u0111\u1ebfn con, b\u00e8n chu\u1ea9n y cho.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 T\u1ed1ng Bi\u1ec7n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Khinh k\u1ef5 l\u00e0 T\u1ea1 Quang Tri \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o cho con c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng. (Con tr\u01b0\u1edfng th\u00e2n phi\u00ean, m\u0169 xu\u00e2n thu trang s\u1ee9c b\u1eb1ng 2 hoa h\u00ecnh con giao long b\u1eb1ng v\u00e0ng t\u1ed1t, b\u1ed5 t\u1eed v\u00e0 \u00e1o th\u00ec nh\u01b0 tam ph\u1ea9m ban v\u00f5 ; c\u00f2n con th\u1ee9 th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong hay ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c phong, \u0111\u1ec1u cho theo c\u00e1ch th\u1ee9c m\u0169, b\u1ed5 t\u1eed v\u00e0 \u00e1o c\u1ee7a t\u1ee9 ph\u1ea9m).<\/p>\n<p>C\u00f3 l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng Ng\u00f4 H\u1ed9i H\u01b0ng, thuy\u1ec1n h\u1ed9 V\u01b0\u01a1ng Ph\u1ee5c H\u01b0ng \u0111em d\u00e2ng l\u1ec5 ph\u1ea9m, do ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ti\u1ebfn l\u00ean, vua sai ch\u1ecdn l\u1ea5y m\u1ed9t v\u00e0i th\u1ee9 \u0111\u1ed3 c\u1ed5, r\u1ed3i c\u1ea5p cho 500 quan ti\u1ec1n ; ngo\u00e0i ra, ch\u00e2u, ng\u1ecdc, g\u1ea5m, v\u00f3c \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 l\u1ea1i t\u1ea5t c\u1ea3. C\u00f2n thu\u1ebf thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh gi\u00e1 b\u1ea1c b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng tang v\u1eadt. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea H\u1eefu H\u01b0\u01a1ng d\u00e2ng s\u1edb ch\u00fac s\u1ee9c kho\u1ebb, t\u00e2u b\u00e0y : \u201cGi\u00e1 b\u1ea1c h\u1ea1t t\u1ec9nh \u1ea5y, m\u1ed9t l\u1ea1ng b\u1ea1c tr\u1ecb gi\u00e1 9 quan ti\u1ec1n, m\u00e0 ti\u1ec1n theo lu\u1eadt \u0111\u1ecbnh th\u00ec 3 quan ti\u1ec1n tr\u1ecb gi\u00e1 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Ph\u00e0m k\u1ec3 tang v\u1eadt m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i, hi\u1ec7n b\u1ea1c 1 l\u1ea1ng th\u00ec l\u1ea5y 1 l\u1ea1ng b\u1eaft t\u1ed9i, hi\u1ec7n ti\u1ec1n 9 quan th\u00ec l\u1ea5y 3 l\u1ea1ng b\u1ea1c b\u1eaft t\u1ed9i, t\u1ed9i n\u1eb7ng h\u01a1n th\u00ec \u0111\u1ec1n g\u1ea5p \u0111\u00f4i. V\u1ea3, ti\u1ec1n hay b\u1ea1c c\u00f9ng l\u00e0 tang c\u1ea3, m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i c\u00f3 nh\u1eb9 n\u1eb7ng kh\u00e1c nhau, s\u1ee3 ch\u01b0a h\u1ee3p l\u1ebd ph\u1ea3i\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u00ecnh b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng lu\u1eadt c\u00f3 6 th\u1ee9 tang, \u0111\u1ec1u b\u1eaft t\u1ed9i b\u1eb1ng b\u1ea1c l\u1ea1ng. Theo lu\u1eadt \u201c\u0111\u1ec1n tang v\u1eadt b\u1ecb m\u1ea5t\u201d trong danh th\u1ec3 l\u1ec7 t\u1ed9i danh, v\u1ec1 h\u1ed7 tang \u0111\u1ec1u c\u0103n c\u1ee9 gi\u00e1 v\u1eeba ph\u1ea3i \u1edf n\u01a1i ph\u1ea1m [\u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng] h\u1ed7 k\u00ea ra ; duy c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng gi\u00e1 b\u1ea1c cao h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u, n\u1ebfu theo gi\u00e1 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1ea5t c\u1ea3, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ebfn ch\u1ed1n. V\u1eady xin : ph\u00e0m tra x\u00e9t \u00e1n ki\u1ec7n, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 vi\u1ec7c k\u1ec3 tang b\u1eaft t\u1ed9i, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m 6 quan ti\u1ec1n chi\u1ebft can l\u00e0 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; v\u1ec1 b\u1ea1c l\u1ebb tr\u00e1ch b\u1ed3i v\u00e0 t\u00e0i s\u1ea3n \u0111\u1ed5i ch\u00e1c chi\u1ebft b\u1ed3i, c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00f2n nh\u01b0 th\u00f3c g\u1ea1o, \u0111\u1ed3ng, s\u1eaft, ch\u00ec, thi\u1ebfc, v\u1ea3i, l\u1ee5a, tr\u1eebu, v\u00e0 thuy\u1ec1n b\u00e8, c\u00e2y g\u1ed7, s\u00fang \u1ed1ng, kh\u00ed gi\u1edbi cho \u0111\u1ebfn t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ed3 v\u1eadt trong kho, xin s\u1eafc cho quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ec1u ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 ph\u1ea3i ch\u0103ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ed1ng nh\u1ea5t. Vua theo ngh\u1ecb \u1ea5y, duy c\u00e1c h\u1ea1ng th\u00f3c, g\u1ea1o, v\u1ea3i, l\u1ee5a th\u00ec chu\u1ea9n cho khi c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn, s\u1ebd tra k\u1ef9 gi\u00e1 c\u1ea3 \u0111\u1ec3 ng\u0103n m\u1ed1i t\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai Ng\u1ef1 s\u1eed Ho\u00e0ng Nho Nh\u00e3 thanh tra \u0111\u1ed9i T\u00e0i th\u1ee5. B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecbnh 5 n\u0103m 1 l\u1ea7n [thanh tra], \u0111\u1eb7t th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>Di chuy\u1ec3n 50.000 quan ti\u1ec1n c\u00f4ng ch\u1ee9a \u1edf S\u01a1n T\u00e2y \u0111\u1ebfn Tuy\u00ean Quang.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh c\u00f3 L\u00e0o Man l\u1ebbn xu\u1ed1ng ngu\u1ed3n C\u1ea9m L\u00fd c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. Thu\u1ed9c l\u1ea1i t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 V\u0169 V\u0103n C\u1ea7n b\u1eaft g\u1eb7p, \u0111em d\u00e2n phu \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 2 t\u00ean, sai ch\u00e9m \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 rao kh\u1eafp n\u01a1i. C\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc b\u1ed5 b\u00e1t ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i : d\u00e2n phu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 50 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 B\u1eafc Ninh l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn. Vua tri\u1ec7u h\u1ecfi v\u1ec1 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u th\u1ea5y trong khi \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng. Ng\u00f4n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cB\u1ec1 t\u00f4i qua t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh th\u1ea5y d\u00e2n th\u01b0\u1eddng d\u1eaft d\u00edu nhau \u0111i l\u0129nh ch\u1ea9n k\u1ec3 c\u00f3 h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng tr\u0103m, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng !\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y gi\u00e1 g\u1ea1o h\u01a1i cao, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 gi\u1ea3m gi\u00e1 ph\u00e1t th\u00f3c b\u00e1n ra, l\u1ea1i ph\u00e1i 2 vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o h\u1ed9i b\u00e0n, v\u1eeba ph\u00e1t ch\u1ea9n v\u1eeba cho vay, d\u00e2n ta t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 kh\u1edfi s\u1eafc ; nay nghe ng\u01b0\u01a1i n\u00f3i tr\u1eabm c\u00e0ng th\u1ea5y s\u1ed1t ru\u1ed9t l\u1eafm !\u201d. B\u00e8n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n v\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn do Kinh ph\u00e1i ra ph\u1ea3i sai nhi\u1ec1u thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf t\u1ec9nh v\u00e1t th\u00eam ti\u1ec1n, g\u1ea1o v\u1eadn \u0111\u1ebfn c\u00e1c l\u00e0ng x\u00f3m, ph\u00e1t ch\u1ea9n cho kh\u1eafp, \u0111\u1ec3 d\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n m\u00e0 l\u0129nh, kh\u1ecfi ph\u1ea3i d\u1eaft d\u00edu ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng ti\u1ec7n !<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho Th\u1ef1 \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i, tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 Ch\u1ec9 tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh h\u1ed9i h\u1ecdp, nay h\u00e3y t\u1ea1m \u0111i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh c\u00f9ng b\u00e0n vi\u1ec7c, \u0111\u1ee3i trong h\u00e0ng tu\u1ea7n, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 d\u1ea7n, l\u1ea1i v\u1ec1 Kinh, ch\u01b0a mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o quan b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201c2 h\u1ea1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n h\u01a1i kh\u00f3, tr\u1eabm lo cho d\u00e2n l\u1eafm ! V\u1ea3 l\u1ea1i, v\u00f9ng \u1ea5y \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u01a1i s\u1eb5n c\u00f3 s\u1ea3n v\u1eadt, n\u1ebfu cho d\u00e2n \u0111i l\u1ea5y \u0111\u1ec3 n\u1ed9p, r\u1ed3i chi\u1ebft c\u1ea5p th\u00f3c g\u1ea1o, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c c\u1ea7n v\u1ec1 c\u1ee9u n\u1ea1n m\u1ea5t m\u00f9a. Th\u01b0\u1ee3ng ty h\u1ea1t \u1ea5y \u0111\u1ec1u n\u00ean th\u00f4ng s\u1ee9c cho d\u00e2n trong h\u1ea1t : ph\u00e0m ai \u0111i l\u1ea5y s\u1ea3n v\u1eadt \u0111em n\u1ed9p, t\u00ecnh nguy\u1ec7n l\u0129nh th\u00f3c hay k\u00ea gi\u00e1 chi\u1ebft c\u1ea5p l\u0129nh ti\u1ec1n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Sau \u0111\u00f3 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n t\u00e2u xin \u0111\u00e0o th\u00eam \u0111\u01b0\u1eddng h\u00e0o ngo\u00e0i th\u00e0nh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, l\u1ea5y c\u00f4ng l\u00e0m thay ph\u00e1t ch\u1ea9n ; c\u00f2n nh\u01b0 c\u00f4ng x\u00e2y \u0111\u1eafp th\u00e0nh, xin t\u1ea1m ho\u00e3n l\u1ea1i. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, l\u00faa ch\u00edn, gi\u00e1 g\u1ea1o h\u01a1i gi\u1ea3m. T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng v\u00e0 b\u1ecdn ph\u00e1i vi\u00ean Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn \u0111\u1ec3 v\u1ec1 Kinh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 khai danh s\u00e1ch \u0111\u1ec1 ti\u00eau \u1edf c\u00f4ng s\u1edf v\u00e0 \u0111\u1ec1 qu\u00e2n canh gi\u1eef \u1edf binh x\u00e1. (Ph\u00e0m t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u01b0\u1ee3c chi \u1edf c\u00f4ng s\u1edf, do vi\u00ean chuy\u00ean bi\u1ec7n l\u00e0m gi\u1ea5y t\u1edd th\u1ef1c l\u0129nh, giao cho nha ph\u00e1t tr\u01b0\u1edbc khai danh s\u00e1ch \u0111\u1ec1 ti\u00eau. Vi\u00ean chuy\u00ean bi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc ho\u1eb7c ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c v\u00e0 c\u00f3 vi\u1ec7c kh\u00e1c th\u00ec do vi\u00ean ti\u1ebfp bi\u1ec7n ph\u1ea3i l\u00e0m. N\u1ebfu vi\u00ean chuy\u00ean bi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00e1c th\u01b0 l\u1ea1i g\u1eb7p khi \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng th\u00ec gi\u1eef l\u1ea1i ; c\u00f2n tri b\u1ea1 ho\u1eb7c c\u00e1c th\u01b0 l\u1ea1i th\u00ec do vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n ph\u1ea3i l\u00e0m. N\u1ebfu th\u1ef1c l\u00e0 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, kh\u00f4ng th\u1ec3 theo \u0111\u00fang h\u1ea1n, th\u00ec theo l\u1ec7 xin l\u00f9i h\u1ea1n l\u1ea1i, nh\u01b0ng do b\u1ed9 C\u00f4ng chi\u1ebfu h\u1ea1n s\u1ee9c gi\u1ee5c, n\u1ebfu c\u00f3 ch\u1eadm tr\u1ec5 th\u00ec \u0111em h\u1eb7c tr\u1eebng tr\u1ecb ngay. C\u00f2n nh\u01b0 25 v\u1ec7 trong 5 dinh T\u1ea3 H\u1eefu l\u01b0\u1ee1ng d\u1ef1c V\u0169 l\u00e2m, Th\u1ea7n c\u01a1, Ti\u1ec1n phong, Long v\u00f5, H\u1ed5 oai, H\u00f9ng nhu\u1ec7, 4 v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5, 3 v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng, 2 v\u1ec7 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, 10 v\u1ec7 c\u00e1c qu\u00e2n c\u00e1c b\u1ea3o, 15 v\u1ec7 trong 3 dinh Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3, t\u1eeb nay c\u00f3 ph\u00e2n ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, li\u1ec7u tr\u1eeb m\u1ed7i v\u1ec7 4 binh \u0111inh \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i canh gi\u1eef. Duy c\u00e1c \u0111\u1ed9i linh tinh ho\u1eb7c 1 \u0111\u1ed9i, 2 \u0111\u1ed9i, 3 \u0111\u1ed9i th\u00ec li\u1ec7u l\u01b0u l\u1ea1i 1 ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c 4 \u2013 5 \u0111\u1ed9i th\u00ec li\u1ec7u l\u01b0u l\u1ea1i 2 ng\u01b0\u1eddi, 6 \u2013 7 \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn 9 \u0111\u1ed9i th\u00ec li\u1ec7u l\u01b0u l\u1ea1i 3 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0 S\u1eaft ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Ho\u00e0 S\u1eaft v\u00ec c\u00e1o \u1ed1m v\u1ec1, \u0111\u00e3 qu\u00e1 2 h\u1ea1n l\u1ea1i xin \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng. Vua gh\u00e9t l\u1eafm, sai c\u00e1ch ch\u1ee9c, cho v\u1ec1 qu\u00ea.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LVII \u2013 57<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6, [1846], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y \u1ea5t M\u00e3o, m\u1ed3ng m\u1ed9t. Sai ho\u00e0ng nh\u1ecb t\u1eed Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng, ho\u00e0ng th\u1ee9 tr\u01b0\u1edfng t\u1eed An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o, ho\u00e0ng tam t\u1eed Th\u00e1i Qu\u1ed1c c\u00f4ng H\u1ed3ng Ph\u00f3, ho\u00e0ng t\u1ee9 t\u1eed Ki\u1ebfn Thu\u1ef5 c\u00f4ng H\u1ed3ng Y, ho\u00e0ng l\u1ee5c t\u1eed Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb qu\u1eadn c\u00f4ng H\u1ed3ng T\u1ed1, ho\u00e0ng th\u1ea5t t\u1eed H\u1ed3ng Phi, ho\u00e0ng b\u00e1t t\u1eed Gia H\u01b0ng c\u00f4ng H\u1ed3ng H\u01b0u, ho\u00e0ng c\u1eedu t\u1eed H\u1ed3ng Cung, ho\u00e0ng th\u1eadp nh\u1ecb t\u1eed H\u1ed3ng Truy\u1ec1n, chia nhau \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n Nam Giao, c\u00e1c mi\u1ebfu, t\u1ea9m \u0111i\u1ec7n, \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, c\u00e1o l\u1ec5 kh\u00e1nh ti\u1ebft.<\/p>\n<p>L\u00e0m \u0111\u00e0n chay l\u1edbn ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc \u1edf c\u00e1c ch\u00f9a trong Kinh (ch\u00f9a Gi\u00e1c Ho\u00e0ng, ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf, ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5 \u0111\u1ec1u t\u1ee5ng kinh ch\u00fac m\u1eebng 7 ng\u00e0y \u0111\u00eam) ; sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, Th\u1ecb lang T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0, Th\u1ecb lang T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p chia nhau tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c \u1ea5y. \u0110\u1ebfn h\u00f4m l\u00e0m l\u1ec5, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, quan ch\u1ee9c trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn d\u00e2ng l\u1ec5 ; nh\u00e0 s\u01b0 \u1edf ch\u00f9a d\u00e2n h\u1ea1t \u1ea5y t\u1ee5ng kinh ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, (ph\u01b0\u1eddng Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh 200 quan ti\u1ec1n; \u1ea5p Tr\u00e1ng Ti\u1ec7p 100 quan ; s\u01b0 c\u00e1c ch\u00f9a \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb 100 quan ; t\u0103ng c\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u01b0\u1eddng 500 quan).<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t y\u1ebfn \u201cng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng\u201d \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd, t\u1ea5t c\u1ea3 3 ng\u00e0y ; ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y k\u1ef7 M\u00f9i, ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. Vua \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd. Khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, ban cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ch\u00e1nh t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0103n y\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 h\u00e0nh lang 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu ; ban cho qu\u1ea1t, kh\u0103n tay, ch\u00e8, hoa qu\u1ea3 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Con c\u00e1c th\u00e2n phi\u00ean c\u00f4ng \u0111\u00e3 phong \u0111\u00ecnh h\u1ea7u c\u00f9ng l\u00e0 v\u0103n t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, c\u00f9ng c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec3m v\u00e0o ch\u1ea7u v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean gi\u1ea3i n\u1ed9p v\u1eadt h\u1ea1ng ; ho\u1eb7c di\u1ec5n t\u1eadp \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. S\u1ee9 th\u1ea7n n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, th\u1ed5 ty c\u00e1c h\u1ea1t c\u0169ng cho \u0103n y\u1ebfn \u1edf vi\u1ec7n \u0110\u00e3i l\u1eadu b\u00ean t\u1ea3. Gia th\u01b0\u1edfng cho s\u1ee9 th\u1ea7n 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 l\u00e0 S\u01a1n Th\u00ed, Ki\u1ec7u M\u1ed9c, v\u00e0 th\u1ed5 ty Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn M\u1ed9c T\u1ee9c : c\u00e1c th\u1ee9 ch\u00e8, hoa qu\u1ea3, qu\u1ea1t, kh\u0103n tay.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam m\u0169 \u00e1o cho thu\u1ed9c vi\u00ean b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 (ty b\u1ed9 L\u1ec5 11 b\u1ed9, Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng t\u1ef1 5 b\u1ed9).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, y\u1ebft Th\u00e1i mi\u1ebfu, Tri\u1ec7u mi\u1ebfu ; ng\u00e0y T\u00e2n D\u1eadu, y\u1ebft Th\u1ebf mi\u1ebfu, H\u01b0ng mi\u1ebfu ; ng\u00e0y Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, y\u1ebft \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 : vua \u0111\u1ec1u th\u00e2n h\u00e0nh th\u1eafp h\u01b0\u01a1ng, r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u. Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i, \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, ch\u00fac s\u1ee9c kho\u1ebb, l\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd ; khi l\u1ec5 xong, \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh t\u1eeb ban cho ng\u1ecdc ch\u00e2u v\u1ea1n th\u1ecd v\u00e0 \u00e1o c\u1eedu long ho\u00e0ng b\u00e0o, vua ch\u1eafp tay gi\u01a1 ngang tr\u00e1n b\u00e1i t\u1ea1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, r\u01b0\u1edbc Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i l\u1ea7u k\u1ebft hoa. Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u1ea5y, b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n nghi ti\u1ebft d\u00e2ng l\u00ean xin chi\u1ebfu l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh, l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u xin cho c\u00e1c quan theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u l\u00e0m r\u1ea1p \u0111\u1ec3 n\u00eau vi\u1ec7c vui c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Vua \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1nh nh\u00e2n c\u00f3 n\u00f3i : 40 tu\u1ed5i m\u1edbi kh\u00f4ng l\u1ea7m, th\u00ec l\u00fac nhi\u1ec1u tu\u1ed5i ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u00eam ng\u00e0y ch\u0103m lo, h\u00e1 n\u00ean v\u1ed9i l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng ? Tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t th\u1ea7n k\u1ef3 ban Ph\u01b0\u1edbc, \u00f4ng cha \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9c l\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, d\u00f2ng s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc thu\u1eadn, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean vui, gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp d\u1eb9p t\u1eaft, n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 thanh b\u00ecnh, trong ngo\u00e0i y\u00ean \u1ed5n. Tr\u1eabm l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay 6 n\u0103m, 9 l\u1ea7n ban \u00e2n chi\u1ebfu, t\u1ea5t c\u1ea3 132 \u0111i\u1ec1u, th\u1ea7n d\u00e2n xa g\u1ea7n \u0111\u1ec1u bi\u1ebft t\u1ea5t c\u1ea3. Nay g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft, l\u00f2ng d\u00e2n mong \u01a1n. Hu\u1ed1ng chi, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 s\u1eb5n n\u1ebfp, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u tr\u00f4ng mong, n\u1ebfu c\u1ee9 nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng su\u00f4ng, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u00e0 gi\u1ea3 d\u1ed1i m\u00e0 ph\u1ee5 l\u00f2ng d\u00e2n ? Ng\u01b0\u1eddi x\u01b0a c\u00f3 n\u00f3i : \u201cc\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n nh\u01b0 Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, th\u00ec c\u00f3 tu\u1ed5i th\u1ecd nh\u01b0 Ki\u1ec1u, T\u00f9ng\u201d ((1) Ki\u1ec1u, T\u00f9ng : t\u00ean ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean : V\u01b0\u01a1ng T\u1eed Ki\u1ec1u, X\u00edch T\u00f9ng T\u1eed.1). Kinh Th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i : \u201cM\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 Ph\u01b0\u1edbc, tri\u1ec7u d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd\u201d. Do \u0111\u1ea5y tr\u1eabm m\u1edbi nghe theo l\u1eddi xin, l\u00e0m l\u1ec5 tr\u1ecdng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng t\u00f4n k\u00ednh, th\u00e2n c\u1eadn c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n trong n\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng l\u00f2ng tr\u1eabm c\u1ed1t \u1edf nu\u00f4i d\u00e2n, ch\u00ednh n\u00ean r\u0103n s\u1ef1 xa x\u1ec9, nu\u00f4i \u0111\u1ee9c ti\u1ebft ki\u1ec7m. V\u1eady ph\u1ea3i gi\u00e3i t\u1ecf \u00fd m\u00ecnh, nghi\u00eam truy\u1ec1n d\u1ee5 b\u1ea3o : \u1edf c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m m\u1ed9t to\u00e0 l\u1ea7u k\u1ebft hoa. \u0110\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y, tr\u1eabm r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, r\u1ed3i t\u1ea5u \u00e2m nh\u1ea1c, h\u1ecdp ngh\u00ecn ph\u01b0\u01a1ng mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 m\u1eebng vui, \u0111em b\u1ed1n bi\u1ec3n ch\u00edn ch\u00e2u m\u00e0 ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng. Hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda \u0111\u1ec1u l\u00e0m r\u1ea1p d\u00e0i, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u, nh\u01b0ng giao cho quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ti\u1ebft ki\u1ec7m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e1 xa x\u1ec9. Ngo\u00e0i ra, nh\u01b0 k\u1ebft hoa \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ed7 r\u1ea1p, c\u00e1c nghi m\u00f4n \u0111\u1ec1u th\u00f4i c\u1ea3. V\u00e0, t\u1eeb \u0111i\u1ec7n, c\u00e1c \u1edf n\u1ed9i \u0111\u00ecnh cho \u0111\u1ebfn nh\u00e0 ri\u00eang \u1edf cung ph\u01b0\u01a1ng Nam, v\u01b0\u1eddn c\u1ea5m th\u01b0\u1ee3ng uy\u1ec3n \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n k\u1ebft hoa b\u00e0i tr\u00ed. Vi\u1ec7c n\u00e0y ch\u1ec9 c\u1ed1t ban \u01a1n cho c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, ban Ph\u01b0\u1edbc cho m\u1ecdi n\u01a1i, \u0111\u1ec3 tr\u0103m h\u1ecd c\u00f9ng th\u1ea5m nhu\u1ea7n m\u01b0a m\u00f3c, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n th\u00edch ch\u01a1i vui. Th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i, do l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh, d\u00e2ng l\u1ec5 m\u1ecdn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u00e9t bi\u1ebft \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u00e2u n\u1ee1 t\u1eeb ch\u1ed1i. C\u00f2n nh\u01b0 nh\u00e2n vi\u1ec7c \u0111\u00f3, y\u00eau c\u1ea7u r\u00e1o ri\u1ebft, \u1edf trong c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u00f3ng g\u00f3p \u0111\u1ec3 tranh kh\u00f4n n\u1ecbnh n\u1ecdt, kh\u00f4ng ph\u1ea3i do l\u00f2ng th\u00e0nh, l\u1ea1i sinh nhi\u1ec1u m\u1ed1i t\u1ec7. Vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t ra, t\u1ea5t kh\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha. V\u1eady n\u00ean th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u1ea3 trong ngo\u00e0i, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u bi\u1ebft ch\u00ed \u00fd y\u00eau d\u00e2n, c\u1ea9n th\u1eadn t\u1eebng vi\u1ec7c c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d. R\u1ed3i sai quy\u1ec1n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eadu qu\u00e2n l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u00e0 quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m l\u1ea7u k\u1ebft hoa, t\u1ea5u \u0111\u1ee7 \u00e2m nh\u1ea1c, \u0111\u1ee9ng xem chung quanh c\u00f3 h\u00e0ng b\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi r\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, l\u1ec5 d\u1eabn tr\u01b0\u1edbc, nh\u1ea1c ho\u00e0 sau, ph\u1ea3i c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t : n\u00ean h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u1ed9 L\u1ec5, chia \u0111\u1eb7t th\u1ee9 b\u1eadc, c\u1ed1t mong \u0111\u01b0\u1eddng ng\u00f5 h\u00e1t m\u00faa, c\u00f9ng m\u1eebng th\u00e1i b\u00ecnh, \u0111\u1ec3 tho\u1ea3 c\u00e1i \u00fd c\u00f9ng vui\u201d. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 xong, vua c\u00e0i gi\u1eaft ng\u1ecdc, b\u1ecf c\u00e1i t\u00fai \u0111\u1ef1ng t\u00ean tr\u00ean m\u00ecnh ng\u1ef1a, c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a d\u1eabn \u0111\u1ea7u r\u01b0\u1edbc T\u1eeb gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i, b\u00e0y \u0111\u1ee7 \u00e2m nh\u1ea1c. Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 chia \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu. Ng\u01b0\u1eddi xem \u0111\u1ee9ng nh\u01b0 b\u1ee9c t\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u n\u00f3i: \u201cTh\u1eadt l\u00e0 vi\u1ec7c vui c\u1ee7a nh\u00e0 vua\u201d. Ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ec1u \u0111em l\u1ec5 ph\u1ea9m ti\u1ebfn l\u00ean. (Duy th\u1ed5 ty 2 t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng d\u00e2n s\u1ed1 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, n\u00ean ch\u1ec9 l\u01b0\u1ee3ng thu m\u1ed9t v\u00e0i th\u1ee9 s\u1ea3n v\u1eadt , c\u00f2n v\u00e0ng b\u1ea1c \u0111\u1ec1u tr\u1ea3 l\u1ea1i).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0. Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, th\u1ed5 ty c\u00e1c h\u1ea1t, s\u1ee9 th\u1ea7n c\u00e1c thu\u1ed9c qu\u1ed1c, qu\u00ea nh\u00e0 vua, qu\u00ea h\u1ecd ngo\u1ea1i, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng d\u01b0\u1edbi \u0111i\u1ec7n, \u0111\u1ec1u h\u00f4 \u201cmu\u00f4n n\u0103m\u201d. L\u00e0m l\u1ec5 xong, tuy\u00ean ban \u00e2n chi\u1ebfu \u1edf c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n.<\/p>\n<p>Chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm ngh\u0129 : v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 theo m\u1ec7nh tr\u1eddi, \u0111em \u0111\u1ea1o m\u00e0 d\u1ea1y thi\u00ean h\u1ea1. Nh\u00e0 vua \u0111\u1eb7t ph\u00e9p t\u1eafc, t\u00edch Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ban cho d\u00e2n. V\u00ec \u0111\u1ea1o tr\u1eddi g\u1ed1c \u1edf l\u00f2ng th\u00e0nh, m\u00e0 l\u00f2ng tin c\u1ed1t \u1edf nh\u00e2n \u0111\u1ee9c. Tr\u1eabm noi theo nghi\u1ec7p l\u1edbn, k\u00ednh v\u00e2ng \u0111\u1ee9c x\u01b0a. T\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ph\u00e0m m\u1ed9t ch\u00ednh l\u1ec7nh ban ra, r\u1ea5t \u0111\u1ec3 t\u00e2m \u0111\u1ebfn k\u00ednh tr\u1eddi, theo \u00f4ng cha, ch\u0103m lo ch\u00ednh s\u1ef1, th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n ch\u00fang. Nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t th\u1ea7n k\u1ef3 gi\u00e1ng Ph\u01b0\u1edbc, t\u00f4n mi\u1ebfu, x\u00e3 t\u1eafc ban \u01a1n, kh\u00ed h\u1eadu \u0111i\u1ec1u ho\u00e0, b\u1ed1n m\u00f9a vui v\u1ebb, d\u00f2ng s\u00f4ng ch\u1ea3y thu\u1eadn, h\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi sinh t\u1ee5 ng\u00e0y c\u00e0ng nhi\u1ec1u, nh\u00e2n d\u00e2n l\u00e0m \u0103n c\u00f9ng y\u00ean \u1ed5n. G\u1ea7n th\u00ec Xi\u00eam La, Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t d\u00e2ng l\u00f2ng th\u00e0nh, xa th\u00ec Di\u1ebfn \u0110i\u1ec7n, Anh Di hi\u1ebfn l\u1ec5 c\u1ed1ng. Vi\u1ec7c v\u00f5 th\u00e0nh c\u00f4ng, vi\u1ec7c v\u0103n th\u1ecbnh tr\u1ecb. B\u00ean ngo\u00e0i ph\u1ee5c, b\u00ean trong y\u00ean. Nay s\u1edf d\u0129 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t \u0111\u1eb9p l\u00e0 nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u00f4ng cha ban cho. V\u1ea3 l\u1ea1i, gi\u1eef \u0111\u1ee9c khi\u00eam, r\u0103n t\u1ef1 m\u00e3n, c\u1ea7n \u0111oan ch\u00ednh l\u00fac coi ch\u1ea7u. L\u1ea5y l\u00f2ng mu\u00f4n d\u00e2n l\u00e0m l\u00f2ng m\u00ecnh h\u1ecdp Ph\u01b0\u1edbc thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e0m Ph\u01b0\u1edbc ri\u00eang. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n r\u1ed9ng ban \u00e2n \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng d\u00e2n. M\u1edbi \u0111\u00e2y, m\u00f9a \u0111\u00f4ng \u1ea4t T\u1ef5, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5, Th\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ta l\u00e0 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, mu\u00f4n n\u0103m tu\u1ed5i th\u1ecd, ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng, tr\u1eabm th\u00e2n \u0111em c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c quan, k\u00ednh l\u00e0m l\u1ec5 l\u1edbn r\u1ea5n t\u00f4n, l\u1ea1y m\u1eebng ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc, h\u1ecdp c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ch\u1ea7u h\u1ea7u, x\u00e1 t\u1ed9i, gia \u00e2n, nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c ban kh\u1eafp, \u0111\u1ec3 t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc l\u1edbn l\u1ea1 l\u00f9ng \u00edt c\u00f3, m\u00e0 h\u1ecdp l\u00f2ng vui c\u1ee7a \u1ee9c tri\u1ec7u nh\u00e2n d\u00e2n. N\u0103m nay tr\u1eabm m\u1edbi \u0111\u1ebfn tu\u1ed5i th\u1ecd t\u1ee9 tu\u1ea7n, c\u1ea3 quan v\u00e0 d\u00e2n kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ebft l\u00f2ng vui m\u1eebng ch\u00fac t\u1ee5ng. Tr\u1eabm ngh\u0129 : L\u00e0m vua cai tr\u1ecb mu\u00f4n d\u00e2n, m\u1ed9t ng\u00e0y hai ng\u00e0y mu\u00f4n vi\u1ec7c, ch\u1ec9 s\u1edbm h\u00f4m ch\u0103m lo, khi\u00eam cung k\u00ednh s\u1ee3 \u0111\u1ec3 c\u1ea7u \u01a1n c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u00f4ng cha \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m l\u00e2u m\u00e3i. L\u1ea1i c\u00e0ng ngh\u0129 : \u201cK\u00ednh \u0111\u1ee9c ho\u00e0 l\u00f2ng d\u00e2n, mong m\u1ec7nh tr\u1eddi d\u00e0i h\u01b0\u1edfng, th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec3 t\u1ef1 khen m\u00e0 khoe s\u1ef1 ch\u01a1i vui c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00ecnh. Nh\u01b0ng kh\u00e1nh ti\u1ebft ban \u01a1n, l\u00e0 th\u1ea7n d\u00e2n mong mu\u1ed1n, mu\u00f4n ngh\u00ecn ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t l\u00f2ng. G\u1eb7p \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00fac n\u00e0y Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc thanh nh\u00e0n, trong n\u01b0\u1edbc y\u00ean \u1ed5n, th\u1ef1c n\u00ean nh\u00e2n kh\u00e1nh ti\u1ebft m\u00e0 gia \u01a1n h\u1eadu, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i c\u00f9ng m\u1eebng. Do \u0111\u1ea5y, m\u1edbi sai ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, k\u00ednh c\u00e1o \u0111\u00e0n th\u1edd Tr\u1eddi, \u0110\u1ea5t, nh\u00e0 Th\u00e1i mi\u1ebfu, \u0111\u00e0n th\u1edd th\u1ea7n X\u00e3 T\u1eafc, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 11 th\u00e1ng n\u00e0y l\u00e0 ng\u00e0y \u0111\u1eb7t l\u1ec5 tri\u1ec1u, nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Nghi l\u1ec5 t\u00f4n nghi\u00eam, Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m to t\u00e1t; \u0111\u1ee9c \u01a1n r\u1ed9ng r\u00e3i, tu\u1ed5i th\u1ecd l\u00e2u d\u00e0i. Theo ng\u00e0y xu\u00e2n m\u00e0 ban khen, \u0111\u1ec3 t\u1ecf th\u1ea7n, ng\u01b0\u1eddi m\u1eebng r\u1ee1 ; thu\u1eadn ti\u1ebft h\u1ea1 \u0111\u1ec3 h\u1ecdp Ph\u01b0\u1edbc, nh\u1edd \u01a1n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc v\u00f4 c\u00f9ng. V\u1eady c\u00f3 ban \u01a1n t\u1ea5t c\u1ea3 30 \u0111i\u1ec1u :<\/p>\n<p>1. Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 quan vi\u00ean \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 y\u1ebfn, ban y\u1ebfn \u1edf s\u00e2n r\u1ed3ng 1 l\u1ea7n, th\u01b0\u1edfng cho v\u00f3c, l\u1ee5a, b\u1ea1c, ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>2. H\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t xa g\u1ea7n, \u0111\u1ec1u cho ti\u1ec7c y\u1ebfn h\u1ecdp m\u1eb7t trong h\u1ecd m\u1ed9t l\u1ea7n v\u00e0 gia \u00e2n th\u01b0\u1edfng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>3. C\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, kh\u00e2m sai, t\u1ed5ng th\u1ed1ng, tham t\u00e1n, \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tuy\u00ean ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng v\u00f3c, l\u1ee5a c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>4. Ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 phong, th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng v\u00e0 t\u00f4n t\u01b0\u1edbc, c\u00f9ng l\u00e0 quan \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, v\u0103n t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7, tri ch\u00e2u, tri huy\u1ec7n, huy\u1ec7n th\u1eeba, m\u00e0 d\u01b0\u1edbi t\u00ean kh\u00f4ng mang ch\u1eef ph\u1ea3i gi\u00e1ng, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p ; c\u00f2n th\u1ed5 tri ch\u00e2u, tri huy\u1ec7n, huy\u1ec7n th\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p ; c\u00f2n th\u00ed sai, th\u00ed th\u1ef1, th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>5. C\u00e1c ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n, ti\u1ec1n \u0111\u1ea7u l\u00f5i, ti\u1ec1n t\u1ea1p d\u1ecbch \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1m ho\u00e3n 5 ph\u1ea7n 10, nay \u0111\u1ec1u cho mi\u1ec5n c\u1ea3 5 th\u00e0nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>6. C\u00e1c h\u1ed9 bi\u1ec7t n\u1ea1p \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, theo l\u1ec7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ecbu n\u1ed9p thu\u1ebf th\u00e2n, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>7. C\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf l\u1ec7 \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu l\u00e2u ng\u00e0y v\u00e0 ti\u1ec1n, th\u00f3c, s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u00e3 cho tri\u1ec3n h\u1ea1n, c\u00f9ng l\u00e0 ti\u1ec1n, th\u00f3c vay m\u01b0\u1ee3n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, hi\u1ec7n v\u1eabn ch\u01b0a tr\u1ea3, giao b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, l\u01b0\u1ee3ng tha, gi\u1ea3m cho.<\/p>\n<p>8. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Minh H\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Thanh, d\u00e2n Man, d\u00e2n Th\u1ed5, thu\u1ed9c h\u1ed9, kh\u00e1ch h\u1ed9 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, b\u1ecf thi\u1ebfu thu\u1ebf t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, s\u1ed1 b\u1ea1c, ti\u1ec1n l\u00e0 bao nhi\u00eau, giao b\u1ed9 H\u1ed9 chia lo\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd Ch\u1ec9, \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng tha, cho gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>9. Ru\u1ed9ng l\u00faa 4 h\u1ea1t B\u00ecnh Thu\u1eadn, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang th\u1ec9nh tho\u1ea3ng c\u00f3 b\u1ecb t\u1ed5n h\u1ea1i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1m b\u00e1o, giao b\u1ed9 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh t\u00e2u l\u00ean; nay cho b\u1ed9 b\u00e0n s\u1ed1 ph\u1ea7n, tha gi\u1ea3m c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>10. Quan \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, v\u0103n t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m ch\u01b0a d\u1ef1 ban y\u1ebfn, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>11. Quan vi\u00ean \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u0103n t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ee9c h\u00e0m, \u0111\u01b0\u1ee3c sai l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf t\u1ec9nh, v\u00e0 tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n ch\u1edd b\u1ed5, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ch\u1edd b\u1ed5, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c gia c\u1ea5p, ban y\u1ebfn, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng g\u1ea1o, ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>12. C\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, t\u00f4n sinh, \u1ea5m sinh, h\u1ecdc sinh \u1edf Gi\u00e1m v\u00e0 c\u1eed nh\u00e2n, t\u00fa t\u00e0i, s\u0129 nh\u00e2n l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf b\u1ed9 \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n g\u1ea1o 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>13. V\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf Kinh, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>14. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh ch\u00ednh ng\u1ea1ch \u1edf Kinh, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>15. C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh t\u1ea1p ng\u1ea1ch \u1edf Kinh v\u00e0 c\u00e1c th\u1ee3 thuy\u1ec1n, c\u00f9ng l\u00e0 bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng n\u1eeda th\u00e1ng.<\/p>\n<p>16. Gi\u1ea3n binh \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t, c\u00f3 h\u1ea1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng 5 ti\u1ec1n, c\u00f3 h\u1ea1ng ch\u1ec9 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu hi\u1ec7n s\u1ed1 t\u1ea1i ng\u0169 t\u1eeb th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 \u0111\u1ec1u c\u1ea5p \u0111\u1ee7 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>17. C\u00e1c l\u00ednh tr\u1ea1m \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng t\u1eeb th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>18. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, \u1edf Kinh cho \u0103n c\u1ed7 3 ng\u00e0y, \u1edf ngo\u00e0i cho \u0103n c\u1ed7 1 ng\u00e0y.<\/p>\n<p>19. Ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i t\u1eeb 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho 1 quan ti\u1ec1n, 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o ; 90 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 1 t\u1ea5m v\u1ea3i, 2 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o; 100 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 1 t\u1ea5m l\u1ee5a, 3 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>20. Ban v\u0103n th\u00ec tri ph\u1ee7, \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n, tri ch\u00e2u, ban v\u00f5 th\u00ec qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i hi\u1ec7n \u1edf h\u00e0m \u201cth\u1ef1\u201d \u0111\u00e3 2 n\u0103m c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, v\u00e0 3 n\u0103m kh\u00f4ng ph\u1ea1m l\u1ed7i \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5 ngay.<\/p>\n<p>21. C\u1eed nh\u00e2n, t\u00fa t\u00e0i l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf b\u1ed9, \u0111\u1ec1u giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n nh\u1eafc b\u1ed5.<\/p>\n<p>22. C\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, t\u00f4n sinh, \u1ea5m sinh \u1edf Gi\u00e1m \u0111\u00e3 \u0111\u1ee7 3 n\u0103m tr\u1edf l\u00ean, cho quan \u1edf Gi\u00e1m s\u00e1t h\u1ea1ch l\u00e0m danh s\u00e1ch, do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, nh\u1eafc b\u1ed5; trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o Gi\u00e1m m\u00e0 \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u tu\u1ed5i, c\u0169ng cho nh\u1eafc b\u1ed5; gi\u00e1o ch\u1ee9c xin \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 thi H\u1ed9i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>23. Anh danh, gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m v\u00e0 m\u1edbi b\u1ed5 m\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i ngh\u1ec7, \u0111\u1ec1u cho b\u1ed9 Binh s\u00e1t h\u1ea1ch t\u00e2u l\u00ean xin Ch\u1ec9, ph\u00e2n ph\u00e1i ch\u1edd b\u1ed5.<\/p>\n<p>24. T\u00fa t\u00e0i c\u00e1c khoa, tu\u1ed5i t\u1eeb 40 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, cho \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u1ea5p l\u1ed9 ph\u00ed v\u1ec1 Kinh, do b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9 s\u00e1t h\u1ea1ch, l\u01b0\u1ee3ng b\u1ed5 gi\u00e1o ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>25. Nh\u00e2n vi\u00ean ch\u1edd b\u1ed5 \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c 3 n\u0103m, m\u00e0 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i kh\u00f4ng ch\u1ed7 khuy\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c, cho quan th\u01b0\u1ee3ng ty t\u00e2u xin \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh kh\u00e1c.<\/p>\n<p>26. Quan vi\u00ean to hay nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh kh\u00f4ng k\u1ec3 t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u01b0, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ee9 b\u1ecb tra \u0111\u1ec3 b\u1eaft t\u1ed9i, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ph\u1ea3i gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p cho \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u, th\u00ec cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p ; ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2, 3, 4 c\u1ea5p th\u00ec cho khai ph\u1ee5c 1 c\u1ea5p ; ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p th\u00ec \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>27. Quan vi\u00ean to hay nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n, ph\u1ea1t b\u1ed5ng, kh\u00f4ng c\u1ee9 ph\u1ea1m t\u1ed9i c\u00f4ng hay t\u01b0, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ee9 b\u1ecb tra \u0111\u1ec3 b\u1eaft t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tha c\u1ea3.<\/p>\n<p>28. Nh\u00e2n vi\u00ean ph\u1ea1m l\u1ed7i, \u0111\u00e3 giao cho c\u00e1c x\u1ee9 sai ph\u00e1i \u0111i c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, v\u00e0 l\u00e0m binh hay sung l\u00e0m kh\u1ed5 sai, c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty v\u00e0 vi\u00ean cai qu\u1ea3n \u0111em c\u1ea3 h\u1ecd, t\u00ean, tu\u1ed5i, qu\u00ea qu\u00e1n, t\u1ed9i tr\u1ea1ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch, do b\u1ed9 duy\u1ec7t ngh\u0129 t\u00e2u l\u00ean, ch\u1edd ban \u01a1n xu\u1ed1ng.<\/p>\n<p>29. Ph\u00e0m c\u00e1c \u00e1n b\u1ed3i tang ch\u01b0a xong, tr\u1eeb vi\u1ec7c r\u00f5 th\u1ef1c c\u00f3 \u0103n b\u1edbt, c\u00f2n th\u00ec \u1edf Kinh do b\u1ed9 H\u00ecnh, \u1edf ngo\u00e0i do quan th\u01b0\u1ee3ng ty, \u0111\u1ec1u \u0111em \u00e1n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u1ea1n, c\u00f9ng s\u1ed1 tang ph\u1ea3i b\u1ed3i v\u00e0 n\u0103m th\u00e1ng giam \u0111\u00f2i l\u00e2u hay ch\u00f3ng, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, l\u01b0\u1ee3ng khoan gi\u1ea3m cho.<\/p>\n<p>30. T\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u00e0y \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng c\u1ee9 n\u0103m th\u00e1ng l\u00e2u hay ch\u00f3ng \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 H\u00ecnh k\u1ec3 c\u1ea3 h\u1ecd t\u00ean, qu\u00ea qu\u00e1n, t\u1ed9i tr\u1ea1ng \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng gi\u1ea3m tha cho.<\/p>\n<p>\u201cThan \u00f4i ! L\u1ea5y nh\u00e2n l\u00e0m \u0111\u1ea7u, c\u1ed1t ban \u01a1n cho d\u00e2n ch\u00fang, \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u tu\u1ed5i th\u1ecd, ph\u1ea3i n\u1ed1i s\u00e1ng \u1edf Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh. Tr\u1eddi ban m\u1ec7nh cho, m\u00ecnh tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n y\u00eau quy\u1ebfn ; d\u00e2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i, tr\u0103m h\u1ecd nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc ho\u00e0 b\u00ecnh\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n. \u0110\u1eb7t \u0111\u1ea1i y\u1ebfn \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. Vua ng\u1ef1 tr\u00ean \u0111i\u1ec7n ; ho\u00e0ng th\u00e2n, ban v\u0103n th\u00ec \u1ea5n quan t\u1ee9 ph\u1ea9m, ban v\u00f5 th\u00ec t\u00f2ng tam ph\u1ea9m v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, \u0111\u1ec1u theo ban ch\u1ea7u h\u1ea7u. L\u00e0m l\u1ec5 th\u01b0\u1ee3ng th\u1ecd : Ho\u00e0ng th\u1ee9 tr\u01b0\u1edfng t\u1eed An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o sung v\u00e0o ch\u00fac th\u1ecd l\u1ea7n th\u1ee9 nh\u1ea5t, ho\u00e0ng nh\u1ecb t\u1eed Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng th\u00ec b\u01b0ng ch\u00e9n, Gia H\u01b0ng c\u00f4ng H\u1ed3ng H\u01b0u th\u00ec b\u01b0ng n\u1eadm. Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh sung v\u00e0o ch\u00fac th\u1ecd l\u1ea7n th\u1ee9 hai, Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi th\u00ec b\u01b0ng ch\u00e9n, Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An th\u00ec b\u01b0ng n\u1eadm. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf sung v\u00e0o ch\u00fac th\u1ecd l\u1ea7n th\u1ee9 ba, T\u1ea1 Quang C\u1ef1 th\u00ec b\u01b0ng ch\u00e9n, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n th\u00ec b\u01b0ng n\u1eadm, ho\u00e0ng t\u1eed Ki\u1ebfn Thu\u1ef5 c\u00f4ng H\u1ed3ng Y, Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb qu\u1eadn c\u00f4ng H\u1ed3ng T\u1ed1 th\u00ec d\u00e2ng \u0111\u0169a ; h\u1ea7u y\u1ebfn th\u00ec quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp xem x\u00e9t y\u1ebfn vua. Th\u1ed1ng ch\u1ebf Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu, D\u01b0\u01a1ng Thai sung v\u00e0o t\u00fac v\u1ec7 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu ch\u1ea5p kim ng\u00f4, ch\u1ec9 huy s\u1ee9, ch\u00e1nh ph\u00f3 v\u1ec7 8 vi\u00ean sung l\u00e0m th\u1ecb v\u1ec7 \u1edf tr\u01b0\u1edbc xe vua ; quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, v\u1ec7 u\u00fd 4 vi\u00ean sung v\u00e0o ban r\u01b0\u1ee3u ; ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, quy\u1ec1n ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd 4 vi\u00ean sung v\u00e0o c\u1ea7m gi\u00e1o \u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n ; 2 vi\u00ean \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c sung l\u00e0m ch\u1ea7u ch\u1ef1c ; 4 vi\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c chi\u1ebfu ch\u1ec9 v\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o sung v\u00e0o kh\u1edfi c\u01b0 ch\u00fa ; m\u00faa b\u00e1t d\u1eadt \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n. L\u00e0m l\u1ec5 xong, ban cho v\u00f3c, l\u1ee5a, b\u1ea1c, ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y ban y\u1ebfn cho c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f2n nh\u1ecf \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t Th\u1ecb.<\/p>\n<p>Di\u1ec5n tr\u00f2 ch\u01a1i \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t Th\u1ecb 3 ng\u00e0y. V\u0103n ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1ee9 ph\u1ea9m v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u v\u00e0o h\u1ea7u. S\u1ee9 th\u1ea7n 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1, th\u1ed5 ty \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Khi m\u00e3n ti\u1ec7c, \u0111\u1ed1t c\u00e2y b\u00f4ng, m\u00faa \u0111\u00e8n hoa \u1edf \u0111\u00e0i nam. Ng\u01b0\u1eddi xem k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m, h\u00e0ng ngh\u00ecn.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o. Ban y\u1ebfn cho quan ch\u00e1nh t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m ban v\u0103n, ch\u00e1nh t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m v\u00e0 ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m ban v\u00f5 \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu r\u1ea1p k\u1ebft hoa (c\u00e1c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u1edf Kinh ch\u00fac m\u1eebng v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean \u0111em n\u1ed9p v\u1eadt h\u1ea1ng, ho\u1eb7c thao di\u1ec5n \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn. Ban y\u1ebfn cho t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m, ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m, ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i th\u1ef1c th\u1ee5 v\u00e0 th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng b\u1ed1n, h\u1ea1ng n\u0103m ban v\u00f5 ; ch\u00e1nh t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m, ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m ban v\u0103n \u1edf 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu l\u1ea7u k\u1ebft hoa.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Nh\u00e2n Th\u00e2n. Ban y\u1ebfn cho quan vi\u00ean t\u1eeb ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u00e3 h\u01b0u tr\u00ed, c\u00f9ng l\u00e0 t\u1eadp \u1ea5m t\u1eeb ch\u00e1nh t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m v\u00e0 tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean ch\u01b0a c\u00f3 ph\u1ee5c ph\u1ea9m, v\u00e0 s\u1ee9 th\u1ea7n n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00e1c h\u1ea1t \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu l\u1ea7u k\u1ebft hoa, h\u1ecd nh\u00e0 quan \u1edf qu\u00ea vua, h\u1ecd H\u1ed3, h\u1ecd Tr\u1ea7n \u1edf qu\u00ea ngo\u1ea1i thu\u1ed9c huy\u1ec7n nh\u00e0 vua, h\u01b0\u01a1ng th\u00e2n x\u00e3 Linh Chi\u1ec3u, T\u00e2y Th\u00f4n, V\u0103n X\u00e1: \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu. Ban y\u1ebfn cho c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, ph\u00e1i quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ra chi\u1ebfu li\u1ec7u ph\u1ea9m v\u1eadt y\u1ebfn. Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 y\u1ebfn, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho v\u00f3c, l\u1ee5a, \u0111\u1ed3 v\u1eadt, b\u1ea1c, ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ban cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 ch\u00faa, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 3.000 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; \u0111\u00e0n \u00f4ng, \u0111\u00e0n b\u00e0, ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd 3.000 quan ti\u1ec1n ; 32 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng trong Nam ngo\u00e0i B\u1eafc cho \u0111\u1ebfn th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c 3 v\u1ea1n quan ti\u1ec1n. H\u1ecd nh\u00e0 quan \u1edf qu\u00ea vua, qu\u00ea ngo\u1ea1i \u1edf huy\u1ec7n nh\u00e0 vua c\u00f3 ph\u1ee5ng ti\u1ebfn l\u1ec5 ph\u1ea9m, c\u0169ng chi ra b\u1ea1c l\u1ea1ng ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p. C\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, kh\u00e2m sai, t\u1ed5ng th\u1ed1ng, tham t\u00e1n v\u00e0 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tuy\u00ean ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, l\u00e3nh binh \u1edf ngo\u00e0i, qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1, qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n, huy\u1ec7n qu\u00e2n Ng\u1ecdc Nguy\u00ean, Ng\u1ecdc Thu, th\u1ed5 ty, th\u1ed5 m\u1ee5c c\u00e1c ph\u1ee7 Cam L\u1ed9, Tr\u1ea5n Ninh, Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Tr\u1ea5n Man v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 bi\u1ec7n l\u1ec5 ph\u1ea9m m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo ban d\u1ef1 ch\u00fac, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho v\u00e0ng b\u1ea1c, Phi long ng\u00e2n ti\u1ec1n, v\u00f3c, l\u1ee5a, qu\u1ea7n \u00e1o, \u0111\u0129a b\u00e1t, \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, Phan Thanh Gi\u1ea3n v\u00e0 nh\u00e2n vi\u00ean tu\u1ef3 bi\u1ec7n, th\u1eeba bi\u1ec7n : Gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c, v\u00e0ng, b\u1ea1c, ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc ; ch\u1ee9c vi\u00ean, d\u1ecbch l\u1ea1i c\u00e1c nha 100 quan ti\u1ec1n ; l\u00ednh th\u1ee3 100 quan ti\u1ec1n ; ca sinh, nh\u1ea1c sinh, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi tr\u00f2 ch\u01a1i t\u1ea1p ngh\u1ec7 400 quan ti\u1ec1n ; ng\u01b0\u1eddi coi s\u00fang, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u1ee9c \u0103n 100 quan ti\u1ec1n; ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn s\u00fang m\u1eebng \u1edf ph\u00e1o \u0111\u00e0i 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu D\u1ea7n. Ng\u1ef1 ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1eb7t y\u1ebfn h\u1ecdp m\u1eb7t trong ho\u00e0ng t\u1ed9c. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, th\u00e2n y\u00eau k\u00ednh m\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd, c\u00f3 l\u1ec5 tri\u1ec1u h\u1ed9i \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng t\u00f4n k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1ng t\u00f4n, c\u00f3 l\u1ec5 y\u1ebfn h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e2n y\u00eau ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1eadn nh\u01b0 l\u1eddi ca v\u1ecbnh x\u1eed h\u1eadu v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n \u1edf th\u01a1 Tr\u1ea1m L\u1ed9, ti\u1ec7c y\u1ebfn h\u1ecdp c\u1ea3 h\u1ecd trong thi\u00ean Chu Quan, ph\u00e9p x\u01b0a th\u1ef1c \u0111\u00e1ng l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng. Tr\u1eabm nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t th\u1ea7n k\u1ef3 c\u00f9ng y\u00eau, mi\u1ebfu x\u00e3 ban Ph\u01b0\u1edbc, n\u0103m nay l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ed5i th\u1ecd t\u1ee9 tu\u1ea7n, l\u00e0m l\u1ec5 tr\u1ecdng th\u1ec3, c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 quan c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 cho \u0103n y\u1ebfn, ban \u01a1n kh\u1eafp. Nh\u00e2n ngh\u0129 : D\u00f2ng d\u00f5i h\u1ecd nh\u00e0 vua cho \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi trong h\u1ecd, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, k\u00ednh v\u00e2ng l\u1eddi d\u1ea1y, m\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ebfn y\u00eau, ngu\u1ed3n th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng th\u00eam nhi\u1ec1u, Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ng\u00e0y c\u00e0ng d\u00e0y, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho l\u1ea1i \u0111\u1eb7t ti\u1ec7c y\u1ebfn, g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ec7c y\u1ebfn h\u1ecdp m\u1eb7t ho\u00e0ng t\u1ed9c: V\u1ec1 ngh\u0129a th\u00ec theo \u1edf kinh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, v\u1ec1 vi\u1ec7c th\u00ec t\u1eeb nay \u0111\u1eb7t ra tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0 \u0111\u1ec3 h\u1eadu \u01a1n r\u1ea5t th\u00e2n, d\u1ea1y thi\u00ean h\u1ea1 ho\u00e0 thu\u1eadn\u201d. \u0110\u1ebfn h\u00f4m \u1ea5y, vua ng\u1ef1 ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, t\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n cho \u0111\u1ebfn h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t xa g\u1ea7n t\u1ea5t c\u1ea3 931 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u ban y\u1ebfn 1 l\u1ea7n, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ea1c l\u1ea1ng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u tu\u1ed5i trong h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t : 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c 3 s\u00fac v\u00f3c l\u1ee5a, 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c 2 s\u00fac v\u00f3c l\u1ee5a, c\u00e1c quan theo h\u1ea7u ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y c\u0169ng cho \u0103n c\u1ed7 1 l\u1ea7n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh r\u1eb1ng : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o l\u00e0m nh\u00e0 Ho\u00e0 C\u1ea3m \u1edf v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng Thanh, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 c\u0169ng vui s\u1eed s\u00e1ch cho anh em ta, m\u1ed7i khi h\u1ee9ng b\u00fat li\u1ec1n ng\u00e2m, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1ef1 gi\u00e1 ra ch\u01a1i, ban th\u01a1 khen ng\u1ee3i. Ta d\u00e2ng th\u01a1 tr\u00ecnh t\u1ea1, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed3 v\u0103n ph\u00f2ng b\u1eb1ng ng\u1ecdc, \u0111\u00e3 kh\u1eafc b\u00e0i th\u01a1 \u1ea5y \u1edf nh\u00e0 n\u00e0y \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb vi\u1ec7c m\u1eebng vui. Ti\u1ec7c y\u1ebfn ng\u00e0y nay th\u1ef1c do gi\u00e1o ho\u00e1 g\u1ed1c t\u1eeb trong nh\u00e0, anh em ta h\u00e1 kh\u00f4ng n\u00ean khuy\u00ean nh\u1ee7 nhau \u0111\u1ec3 c\u00f9ng n\u1ed1i theo ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc hay sao ? Nh\u00e2n ngh\u0129 Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o to l\u1edbn, t\u1eeb l\u00fac c\u00f3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ch\u01b0a t\u1eebng th\u1ea5y c\u00f3, r\u1ed3i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn t\u00ecnh \u201cc\u00e2y mu\u1ed1n l\u1eb7ng m\u00e0 gi\u00f3 ch\u1eb3ng \u0111\u1eebng\u201d, ta xi\u1ebft bao c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng ! \u0110\u1eddi x\u01b0a c\u00f3 n\u00f3i \u201cvui l\u1eafm sinh th\u01b0\u01a1ng\u201d, ch\u1eafc l\u00e0 th\u1ebf \u0111\u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Ban y\u1ebfn cho qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng vua. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQu\u00ea h\u01b0\u01a1ng vua l\u00e0 n\u01a1i ph\u00e1t Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, h\u01b0\u01a1ng th\u00e2n, k\u1ef3 m\u1ee5c v\u1ec1 Kinh ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 th\u01b0\u1edfng ban c\u1ea5p \u01b0u h\u1eadu r\u1ed3i. L\u00f2ng t\u00f4n th\u00e2n c\u1ee7a b\u1ecdn h\u1ecd, d\u00f9 k\u1ebb \u1edf hay ng\u01b0\u1eddi \u0111i, c\u0169ng v\u1eabn m\u1ed9t l\u00f2ng ; Ph\u01b0\u1edbc \u01a1n n\u00ean ban cho kh\u1eafp\u201d. B\u00e8n sai quan t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 s\u1eafm \u0111\u1ee7 r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 th\u1ee9c \u0103n \u0111\u1ec3 ban cho, g\u1ecdi l\u00e0 y\u1ebfn qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng ; v\u00e0 l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng chung c\u1ea3 500 quan ti\u1ec1n, 50 t\u1ea5m l\u1ee5a, 100 t\u1ea5m v\u1ea3i m\u00e0u.<\/p>\n<p>Cho d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi nhi\u1ec1u tu\u1ed5i \u1edf huy\u1ec7n trong Kinh, \u0103n c\u1ed7 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u 3 ng\u00e0y. Vua ng\u1ef1 l\u1ea7u k\u1ebft hoa \u0111\u1ec3 xem, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n s\u1ed1ng l\u00e2u 100 tu\u1ed5i l\u00e0 L\u00ea Hi\u1ebfn Th\u1ecd d\u1eabn \u0111\u1ea7u ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 nhi\u1ec1u tu\u1ed5i (t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 773 ng\u01b0\u1eddi) l\u00e0m l\u1ec5 hi\u1ebfn th\u1ecd. L\u00e0m l\u1ec5 xong, vua th\u01b0\u1edfng cho d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc ; th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho L\u00ea Hi\u1ebfn Th\u1ecd 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 1 chi s\u00e2m Cao Ly, 1 b\u00f3 \u0111o\u1ea1n, 3 b\u00f3 l\u1ee5a d\u00e0y, 1 \u00e1o sa \u0111\u1ecf, v\u00e0 tha dao d\u1ecbch cho 1 ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a Hi\u1ebfn Th\u1ecd. Nh\u00e2n \u0111\u1ea5y, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 L\u00ea Hi\u1ebfn Th\u1ecd, th\u1ecd h\u01a1n tr\u0103m tu\u1ed5i, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc tr\u1eabm l\u00e0m cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, t\u1eebng \u0111\u1ebfn ch\u1ec9 b\u1ea3o ; h\u00f4m l\u00e0m xong, l\u1ea1i ch\u1ed1ng g\u1eady \u0111\u1ebfn ch\u00fac m\u1eebng ; nay l\u1ea1i ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc \u1edf b\u1ec7 s\u01a1n son, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh v\u1ec1 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u0103ng b\u00ecnh. Tr\u1eabm nghe n\u00f3i \u0111\u1eddi C\u00e0n Long nh\u00e0 Thanh c\u00f3 ban y\u1ebfn cho 1.000 \u00f4ng gi\u00e0, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi cho l\u00e0 vi\u1ec7c hay. Nay g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft, c\u00e1c d\u00e2n s\u1ed1ng l\u00e2u \u1edf trong v\u00e0 ngo\u00e0i Kinh k\u1ef3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u, \u0103n y\u1ebfn, kh\u1eafp n\u01a1i \u0111\u1ec1u th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7, kh\u00f4ng bi\u1ebft h\u00e0ng m\u1ea5y ngh\u00ecn v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, h\u00e1 ch\u1ec9 ngh\u00ecn \u00f4ng gi\u00e0 (nh\u01b0 nh\u00e0 Thanh) th\u00f4i \u01b0 ?\u201d<\/p>\n<p>Tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i tr\u01b0\u1edbc, sung ch\u1ee9c s\u01b0 b\u1ea3o c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed, v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed, l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n Di\u1ec5n \u0111\u1ebfn c\u1eeda c\u1ea5m, theo ban l\u1ea1y m\u1eebng. Vua sai quan N\u1ed9i c\u00e1c tuy\u00ean Ch\u1ec9 v\u1ed7 v\u1ec1 th\u0103m h\u1ecfi, ban cho 2 cu\u1ed9n sa m\u00e0u, 1 cu\u1ed9n \u0111o\u1ea1n, r\u1ed3i cho v\u1ec1. Ng\u01b0\u1eddi con hi\u1ebfu \u1edf t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Thi\u1ec7u v\u1ec1 Kinh chi\u00eam b\u00e1i, c\u0169ng cho ng\u00e2n ti\u1ec1n, \u00e1o sa, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ea5n phong c\u00f4ng ch\u00faa th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 T\u0129nh H\u1ea3o l\u00e0m Duy\u00ean Ph\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00faa.<\/p>\n<p>Cho : Th\u00e1i b\u1ea3o, V\u0103n minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf chi\u1ebfc b\u00e0i ng\u1ecdc c\u00f3 4 ch\u1eef \u201cC\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n\u201d, t\u1ea5n phong Tuy Th\u1ecbnh b\u00e1 ; Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i b\u1ea3o, Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 ; Th\u00e1i b\u1ea3o, \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n chi\u1ebfc b\u00e0i ng\u1ecdc c\u00f3 4 ch\u1eef \u201cNg\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n\u201d ; Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5, T\u00e2n L\u1ed9c nam Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n t\u1ea5n phong T\u00e2n L\u1ed9c t\u1eed ; T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ninh L\u1ea1c nam Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m t\u1ea5n phong Ninh L\u1ea1c t\u1eed. Cho : H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7.<\/p>\n<p>Cho : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng ki\u00eam quy\u1ec1n H\u1eefu t\u00f4n khanh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Th\u1ecb lang \u1edf V\u0169 kh\u1ed1 v\u1eabn ki\u00eam c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m ; Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh qu\u1ea3n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c V\u0169 kh\u1ed1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng b\u1ed5 ph\u1ee5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9; Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh l\u00e0 T\u00f4 Tr\u00e2n th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng vi\u1ec7n h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m ; Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh l\u00e0 Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi th\u0103ng quy\u1ec1n Thi\u00eam s\u1ef1, ph\u1ee7 Thi\u00eam s\u1ef1. Tr\u00e2n, Nghi \u0111\u1ec1u v\u1eabn sung ch\u1ee9c To\u1ea3n tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n. Cho quy\u1ec1n Lang trung V\u0169 kh\u1ed1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 ; Th\u00e1i b\u1ed9c t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ee5 Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m v\u1eabn l\u0129nh ch\u1ee9c Gi\u00e1m ch\u00ednh \u1edf Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty C\u1ea9n t\u00edn l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh ; quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi b\u1ed5 th\u1ee5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c ; Ph\u00f3 s\u1ee9 ty Th\u00f4ng ch\u00ednh sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u0103ng quy\u1ec1n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0m l\u00e2m ; Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i. Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m tham bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 s\u1ee9 ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, \u0111\u1ec1u v\u1eabn sung l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c.<\/p>\n<p>Cho : Th\u00e1i t\u1eed Th\u00e1i b\u1ea3o l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng th\u0103ng th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung th\u0103ng quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 ; quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5, sung \u0110\u1ea1i th\u1ea7n qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 ; quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u00eam \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n th\u0103ng quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh, ki\u00eam l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh ; \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang ; \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf, l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean, B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Phan T\u00f9ng do ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, \u0111\u01b0\u1ee3c l\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch th\u0103ng quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Ho\u00e1, ki\u00eam nh\u1eadn \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh ; quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan b\u1ed5 th\u1ee5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh, \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ba \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam \u2013 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; V\u0169 Tu\u1ea5n l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An ; L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh ; L\u00ea \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3n l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t\u00a0 Ph\u00fa y\u00ean ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y ; Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean ; B\u00f9i Qu\u1ed1c Trinh l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : Nguy\u1ec5n Hanh l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 ; Tr\u1ea7n V\u0103n Nguy\u1ec7n l\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh coi vi\u1ec7c N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ; Nguy\u1ec5n Thu l\u00e0m H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n ; Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c l\u00e0m \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh ; Phan \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea9n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; Cung V\u0103n \u0110\u1ea1t, L\u00ea V\u0103n V\u0129 l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 Binh ; Ki\u1ec1u N\u0103ng Th\u00e2n l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng ; T\u00f4n Th\u1ea5t D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m T\u1eeb t\u1ebf ty T\u1eeb t\u1ebf ; Phan Huy V\u1ecbnh l\u00e0m Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, v\u1eabn sung Bi\u00ean tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n.<\/p>\n<p>Bi\u1ec1n binh \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng \u1edf ph\u00eda nam l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1, vua ngh\u0129 r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng bi\u1ec1n binh 4 v\u1ec7 (dinh V\u0169 l\u00e2m : v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t T\u1ea3 d\u1ef1c, v\u1ec7 Trung nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c, v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Long v\u00f5, v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh Th\u1ea7n c\u01a1) \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n l\u00e2u \u0111\u00e3 tr\u1ea3i 3 n\u0103m, cho t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u1ebfn binh \u0111inh \u0111\u1ec1u \u0103n y\u1ebfn 1 l\u1ea7n ; \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i v\u00e0 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 h\u1ea1n cho v\u1ec1 qu\u00ea c\u0169 ngh\u1ec9 ng\u01a1i. R\u1ed3i cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 \u0110\u1ed7 Ph\u00f3 th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u00e2m th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 ngay ; c\u00f2n th\u00ec nh\u1eafc b\u1ed5 th\u0103ng th\u1ee5 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c tr\u1ef1c t\u1ec9nh ph\u00eda Nam ((1) Tr\u1ef1c t\u1ec9nh ph\u00eda Nam : Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.1)v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh T\u1ea3 K\u1ef3 ((2) C\u00e1c t\u1ec9nh T\u1ea3 k\u1ef3 : B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0.2), th\u00ec sai quan s\u1edf t\u1ea1i s\u1eafm s\u1eeda tr\u00e2u, r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ec3 khao v\u00e0 y\u00ean \u1ee7i, v\u00e0 cho th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng 1 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 t\u00e2u xin \u0111em c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, v\u1ea1n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c tuy\u1ec3n l\u00e0m l\u00ednh trong t\u1ec9nh th\u00ec chi\u1ec3u l\u1ec7, tuy\u1ec3n l\u1ea5y s\u1ed1 qu\u00e2n, c\u1ed9ng 69 ng\u01b0\u1eddi, quy th\u00e0nh 1 \u0111\u1ed9i, g\u1ecdi l\u00e0 1 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c t\u1ec9nh. Vua y cho.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : \u0110o\u00e0n Kim l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 ; L\u00ea T\u1ea5t \u1ee9ng l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i Kinh t\u01b0\u1ee3ng ; Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0u l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t, dinh Trung, qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 ; L\u00ea M\u1eadu H\u1ea1nh l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng nh\u1ea5t, sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 Tr\u1ef1c ban, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i, th\u1ef1 Ph\u1ee5ng thi\u1ec7n, L\u00fd thi\u1ec7n, Thanh b\u00ecnh ; Nguy\u1ec5n H\u1ec9 l\u00e0m Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng nh\u1ea5t, l\u0129nh V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu, dinh Ti\u1ec1n phong, sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 Tr\u1ef1c ban, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i, th\u1ef1 V\u0169 b\u1ecb, T\u1ef1 s\u00fang, T\u00e0i th\u1ee5, Ng\u01b0 h\u1ed9, Ho\u00e0 thanh ; V\u0169 Huy D\u1ee5ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 Tr\u1ef1c ban ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1ee3ng Thi\u1ec7n, D\u1ef1c h\u00f9ng ; Nguy\u1ec5n T\u00f4 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ng\u0169, dinh Trung, qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 ; L\u00ea V\u0169 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu, dinh Ti\u1ec1n phong Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n, dinh H\u1ed5 oai ; L\u01b0u \u0110\u1ea1t l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3, dinh Ti\u1ec1n phong ; Ng\u00f4 Kh\u00e1nh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb, dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; \u0110o\u00e0n Th\u1ecd l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o ; T\u00f4n Th\u1ea5t S\u1ef1 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t thu\u1ed9c Ti\u1ec1n b\u1ea3o ; Ph\u1ee5ng \u00e2n u\u00fd Nguy\u1ec5n Y\u1ebfn l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o ; T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ecb l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9 T\u1ea3 ; T\u00f4n Th\u1ea5t Hy l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9 Ti\u1ec1n ; T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110a l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7 h\u1ed9 H\u1eefu ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Tuy\u00ean l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; \u0110\u1eb7ng B\u00e1 B\u1ea3n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Qu\u1ea3ng Nam ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Tam l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ki\u1ec7n v\u0169 l\u1ec7 thu\u1ed9c dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Ph\u00ea l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Uy v\u0169 l\u1ec7 thu\u1ed9c dinh Th\u1ea7n c\u01a1 ; Tr\u01b0\u01a1ng C\u01a1 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Thi\u1ec7n v\u0169 l\u1ec7 thu\u1ed9c dinh Long v\u00f5 ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Quy\u1ec1n l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u01b0\u1eddng v\u0169 l\u1ec7 thu\u1ed9c dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Cao S\u0129 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Tr\u00e1ng v\u0169 l\u1ec7 thu\u1ed9c dinh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Cho : Quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn trong coi vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, sung Qu\u1ea3n bi\u1ec7n th\u1ecb v\u1ec7 ; quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd T\u1ea3 v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 \u0110\u1ed7 Ph\u00f3 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t, dinh V\u0169 l\u00e2m, ki\u00eam l\u0129nh Vi\u1ec7n khanh vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea9u th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 T\u1ea3 dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 L\u00ea Th\u01b0 th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Tam v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea9m, th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Tam v\u1ec7 Trung dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Ng\u0169 v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 H\u1ed3 Vi\u00eam th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Khinh k\u1ef5 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c H\u01b0\u01a1ng th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y ; quy\u1ec1n Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 sung Ng\u00e2n b\u00e0i th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 H\u00e0nh t\u1ea9u l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u0103ng Tu\u00e2n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Phi k\u1ef5 ; Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng nh\u00ec ki\u00eam l\u0129nh vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Xa th\u0103ng quy\u1ec1n Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n \u1ea5y, sung Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 H\u00e0nh t\u1ea9u ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1. Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 ; quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 T\u1ed1ng Bi\u1ec7n l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd qu\u00e2n C\u1ea5m binh l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Th\u1eeba \u00e2n u\u00fd Tr\u1ea7n Tri b\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 L\u00ea Nguy \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh V\u0129nh Long ; L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u1ee9c T\u1ea5n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 L\u00e3nh binh B\u00ecnh Thu\u1eadn ; quy\u1ec1n L\u00e3nh binh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n L\u00e3nh binh L\u1ea1ng S\u01a1n ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 La Phong nam Ph\u1ea1m Phi b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd qu\u00e2n C\u1ea5m binh th\u0103ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh H\u00e0 T\u0129nh, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o l\u00e0 B\u00f9i C\u00f4ng Huy\u00ean \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Ngh\u1ec7 An ; quy\u1ec1n T\u00e1c vi l\u00e3nh binh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu b\u1ed5 th\u1ee5 V\u1ec7 u\u00fd Nh\u1ea5t v\u1ec7 thu\u1ed9c Trung b\u1ea3o Trung qu\u00e2n. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c t\u00f4i t\u1edb c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc khi nh\u00e0 vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, c\u0169ng gia \u00e2n th\u0103ng th\u1ee5 c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf tr\u1ed1n thi\u1ebfu cho 9 ch\u00e2u \u1edf ph\u1ee7 Cam L\u1ed9.<\/p>\n<p>Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Nguy\u1ec7t ch\u1ebft. Truy t\u1eb7ng l\u00e0 Ngh\u0129a Ho\u00e0 th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, cho t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Cung Khi\u1ebft, gia c\u1ea5p 1.000 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p><a>T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, l\u00e0 Pha Ba Ly E v\u00e0 Di N\u00ea \u00d4, cho gi\u1ea3i v\u1ec1 Kinh, giao Ph\u00e1p ty tr\u1ecb t\u1ed9i, x\u1eed t\u1eed h\u00ecnh. Vua cho r\u1eb1ng h\u1ecd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i v\u00f2ng gi\u00e1o ho\u00e1, t\u1ea1m giam c\u1ea5m l\u1ea1i, r\u1ed3i nh\u00e2n c\u00f3 thuy\u1ec1n Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111i vi\u1ec7c quan \u1edf n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, l\u1ea1i tha cho v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/a><\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Th\u00ecn. Ng\u1ef1 ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, \u1edf l\u1ea1i, nh\u00e2n \u0111\u1eb7t t\u00ean h\u00e0nh lang b\u00ean \u0111\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u00f4ng Minh vu, h\u00e0nh lang b\u00ean t\u00e2y l\u00e0 T\u00e2y Th\u00e0nh x\u01b0\u01a1ng, ph\u00f2ng T\u1ea3 tr\u1ef1c l\u00e0 dinh V\u0103n tr\u1ef1c, ph\u00f2ng H\u1eefu tr\u1ef1c l\u00e0 nha V\u0169 v\u1ec7.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5. L\u00e0m l\u1ec5 c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n. Cho Ho\u00e0ng t\u1eed Gia H\u01b0ng c\u00f4ng H\u1ed3ng H\u01b0u theo h\u1ea7u r\u1eafc th\u00f3c, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi gi\u00fap vi\u1ec7c, Tham tri \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa d\u00e2ng c\u00e1i c\u00e0y, quy\u1ec1n Tham tri Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung r\u1eafc th\u00f3c, quy\u1ec1n Ph\u1ee7 do\u00e3n Tr\u1ea7n Tr\u1ee9 d\u00e2ng roi, quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c b\u01b0ng h\u00f2m, V\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n v\u00e0 l\u0129nh V\u1ec7 u\u00fd Nguy\u1ec5n H\u1ec9 mang c\u00e1i c\u00e0y, An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn c\u00f4ng C\u1ef1, T\u01b0\u01a1ng An c\u00f4ng Mi\u00ean B\u1ea3o, \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m vi\u00ean T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m, T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh v\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n \u0111\u1ec1u theo \u0111i c\u00e0y. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, vua d\u1ee5 cho c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 Ngu n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u1ee5c ph\u1ee7, r\u1ea5t qu\u00fd l\u00e0 th\u00f3c, nh\u00e0 Chu b\u00e0y ra b\u00e1t ch\u00ednh, vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng \u1edf \u0111\u1ea7u ti\u00ean. Vua c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ec3 khuy\u00ean b\u1ec1 t\u00f4i ch\u00fa tr\u1ecdng vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng, d\u1eabn \u0111\u1ea7u c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1 trong vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng. Ch\u1ee9c ph\u1eadn c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 bi\u1ebft th\u1ec3 theo \u00fd \u1ea5y, ch\u0103m lo cho d\u00e2n ta. V\u1eady cho b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng th\u1ea5y th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n. Sau khi v\u1ec1 t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u n\u00ean c\u00e0ng ch\u0103m khuy\u00ean b\u1ea3o, ph\u1ea3i l\u00e0m xong ngay vi\u1ec7c canh n\u00f4ng, l\u1ea5y l\u00f2ng tr\u1eabm l\u00e0m l\u00f2ng m\u00ecnh, l\u1ea5y vi\u1ec7c d\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c m\u00ecnh, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng b\u1ecf s\u00f3t \u0111\u1ecba l\u1ee3i, th\u00f4n d\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e2n ch\u01a1i kh\u00f4ng. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ch\u0103m lo \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c, l\u00e0m c\u1ecf l\u00faa th\u00ec l\u1eddi ng\u00e2m v\u1ecbnh c\u1ee7a ta c\u1ea7u cho th\u00f3c l\u00faa \u0111\u1ea7y kho c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c hi\u1ec7n. L\u00f2ng ta th\u1ef1c mong l\u1eafm !\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y l\u00e0m l\u1ec5 xong ; vua v\u1ec1 cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, cho c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 theo h\u1ea7u, t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0103n y\u1ebfn 1 l\u1ea7n. Th\u01b0\u1edfng cho : Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c, sa m\u00e0u c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc ; 8 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 nhi\u1ec1u tu\u1ed5i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng Phi long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n, 1 t\u1ea5m v\u1ea3i m\u00e0u.<\/p>\n<p>Cho s\u1ee9 th\u1ea7n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Cho ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ban v\u0103n, ph\u1ee7 do\u00e3n, ph\u1ee7 th\u1eeba, \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t \u1edf l\u1ea1i Kinh, Qu\u1ed1c T\u1eed gi\u00e1m, h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1c t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 b\u1ed9 2 t\u1eadp th\u01a1 vua l\u00e0m.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u : \u201cHuy\u1ec7n Li\u00eam ph\u00eda b\u1eafc gi\u00e1p n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Man c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. Quan qu\u00e2n nghe \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, \u0111i d\u1eb9p, \u0111\u1ebfn n\u01a1i th\u00ec ch\u00fang \u0111\u00e3 \u0111i r\u1ed3i ! V\u1eady xin d\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n 9 b\u1ea1n thu\u1ed9c huy\u1ec7n h\u1ea1t \u1ea5y v\u1ec1 \u1edf ph\u00eda nam gi\u00e1p huy\u1ec7n Kh\u00e2m \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c ch\u1ee9c T\u01b0 v\u1ee5 cho vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Huy Thu\u1eadt. Nguy\u00ean Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed5 Ch\u1ee7 s\u1ef1 l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m, nguy\u00ean L\u1ec5 khoa ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed5 T\u01b0 v\u1ee5 l\u00e0 Ph\u1ea1m Ch\u00e2n, \u0111\u1ec1u cho l\u00e0m vi\u1ec7c \u0110\u1ed1c h\u1ecdc, g\u1eb7p khuy\u1ebft th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5.<\/p>\n<p>T\u1eadp \u0111\u1ea7u \u201cV\u0103n vua l\u00e0m\u201d kh\u1eafc \u0111\u00e3 xong. Th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c [kh\u1eafc in s\u00e1ch] 500 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 nh\u1ea5t, c\u00e1c dinh, tr\u1ea5n \u0111\u1ec1u l\u00e0m mi\u1ebfu H\u1ed9i \u0111\u1ed3ng, c\u00e1ch th\u1ee9c r\u1ed9ng h\u1eb9p kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau, th\u1ea7n v\u1ecb ho\u1eb7c vi\u1ebft v\u00e0o t\u01b0\u1eddng v\u00f4i, ho\u1eb7c l\u00e0m t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng, t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea5t ; \u0111\u1ed3 th\u1edd, c\u00e1ch th\u1edd, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh c\u00e1ch l\u00e0m mi\u1ebfu : 3 gian 2 ch\u00e1i v\u00e0 ti\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng, h\u1ee3p l\u00e0m 1 to\u00e0, gian ch\u00ednh gi\u1eefa \u0111\u1eb7t 1 b\u00e0i v\u1ecb (vi\u1ebft c\u00e1c v\u1ecb d\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb3ng) ; gian b\u00ean t\u1ea3 2 b\u00e0i b\u1ecb (1 b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft c\u00e1c \u00e2m th\u1ea7n trung \u0111\u1eb3ng, 1 b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft c\u00e1c \u00e2m th\u1ea7n h\u1ea1 \u0111\u1eb3ng) ; gian b\u00ean h\u1eefu l\u1ea5y m\u00e0n che c\u00e1ch, \u0111\u1eb7t 3 b\u00e0i v\u1ecb (1 b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft c\u00e1c v\u1ecb \u00e2m th\u1ea7n th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eb3ng, 1 b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft c\u00e1c d\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n trung \u0111\u1eb3ng, 1 b\u00e0i v\u1ecb vi\u1ebft c\u00e1c d\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n h\u1ea1 \u0111\u1eb3ng), ch\u00e1i b\u00ean \u0111\u00f4ng 1 b\u00e0i v\u1ecb (vi\u1ebft c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n : Th\u1ed5 \u0111\u1ecba, b\u1ea3n c\u1ea3nh, long th\u1ea7n, th\u1ea7n ng\u0169 ph\u01b0\u01a1ng, h\u00e0 b\u00e1, thu\u1ef7 quan), ch\u00e1i b\u00ean t\u00e2y 1 b\u00e0i v\u1ecb (vi\u1ebft c\u00e1c v\u1ecb th\u1ea7n : Ti\u00ean s\u01b0, th\u1ed5 c\u00f4ng, t\u00e1o qu\u00e2n tr\u1ee5 tr\u1ea1ch). T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3ng, t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec1u \u0111em ch\u00f4n \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t s\u1ea1ch. \u0110\u1ed3 th\u1edd, theo c\u00e1ch th\u1ee9c chi bi\u1ec7n. H\u1eb1ng n\u0103m 2 l\u1ea7n t\u1ebf, l\u1ec5 ph\u1ea9m b\u1eb1ng tr\u00e2u, d\u00ea, l\u1ee3n m\u1ed7i th\u1ee9 1 con.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LVIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846],\u00a0 m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5 nhu\u1eadn. B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u : \u201cN\u0103m nay \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Thanh Ho\u00e1, Ninh B\u00ecnh, B\u1eafc Ninh, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, Th\u00e1i Nguy\u00ean v\u00e0 H\u01b0ng Ho\u00e1, l\u00faa chi\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a 10 ph\u1ea7n ; \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, S\u01a1n T\u00e2y, H\u01b0ng Y\u00ean, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, H\u00e0 N\u1ed9i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 Kh\u00e1nh Ho\u00e0, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u2013 9 ph\u1ea7n\u201d. Vua xem t\u1edd t\u00e2u, l\u1ea5y l\u00e0m m\u1eebng v\u00e0 y\u00ean t\u00e2m, l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec3 ghi s\u1ef1 vi\u1ec7c, c\u00f3 c\u00e2u : \u201cC\u1eeda qu\u1eadn giai trung n\u1eabm, Th\u1eadp ch\u00e2u c\u00e1nh th\u01b0\u1ee3ng phong\u201d((1) Ch\u00edn qu\u1eadn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a v\u1eeba, m\u01b0\u1eddi ch\u00e2u l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to.1).<\/p>\n<p>Cho : Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Sai Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang ty C\u1ea9n t\u00edn l\u00e0 b\u1ecdn Ng\u00f4 Kim Thanh 6 ng\u01b0\u1eddi, chi\u1ec3u l\u0129nh c\u1ee7a kho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n bu\u00f4n nh\u00e0 Thanh \u0111i \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng mua h\u00e0ng ho\u00e1 Trung Qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Vua tri\u1ec7u h\u1ecfi quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 b\u1ed9 sang nh\u00e0 Thanh, th\u00e1ng 7 n\u0103m ngo\u00e1i m\u1edf c\u1eeda \u1ea3i, n\u0103m nay tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec1, \u0111\u1ed9 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng n\u00e0o th\u00ec \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i ? V\u1ec1 s\u1ef1 h\u1eb9n ng\u00e0y m\u1edf c\u1eeda \u1ea3i, l\u1ec7 c\u0169 c\u00f3 th\u01b0 b\u00e1o tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ?\u201d. L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cS\u1ee9 b\u1ed9 ph\u1ecfng \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 s\u1ebd c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i. C\u00f2n h\u1eb9n ng\u00e0y m\u1edf c\u1eeda do quan t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n khi ti\u1ebfp th\u01b0 nh\u00e0 Thanh \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, m\u1ed9t m\u1eb7t b\u1ea3o b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean, m\u1ed9t m\u1eb7t \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i ch\u1edd ti\u1ebfp, \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7nh c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Tha \u0111i l\u00ednh, dao d\u1ecbch, thu\u1ebf th\u00e2n su\u1ed1t \u0111\u1eddi cho con c\u00e1c binh d\u0169ng ch\u1ebft tr\u1eadn \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5p, Tr\u1ea7n V\u0103n Nghi, Nguy\u1ec5n S\u1ee9c Hanh, Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u00e0i, Tr\u1ea7n H\u1eefu V\u1ef9, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e2m, Ng\u00f4 Vi\u1ebft D\u0169ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n S\u1eedu, 9 ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u00f3 l\u00e0 tu\u00e2n theo Ch\u1ec9 d\u1ee5. Tr\u01b0\u1edbc kia, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u1edf th\u00e0nh Phi\u00ean An, t\u1eeb\u00a0 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111\u1ebfn binh d\u0169ng ph\u00e0m ai d\u1ef1 cu\u1ed9c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p n\u00e0y m\u00e0 ch\u1ebft tr\u1eadn, th\u00ec con \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n \u0111i l\u00ednh, dao d\u1ecbch, thu\u1ebf th\u00e2n su\u1ed1t \u0111\u1eddi. N\u0103m \u1ea5y b\u1ecdn Ch\u1ea5p \u0111\u1ec1u c\u00f2n l\u00e0 tr\u1ebb nh\u1ecf, \u0111\u1ebfn b\u00e2y gi\u1edd tu\u1ed5i \u0111\u00e3 c\u1eadp c\u00e1ch, do quan c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh, m\u01b0a gi\u00f3 to, nh\u00e0 c\u1eeda s\u1ee5p \u0111\u1ed5, h\u01b0 n\u00e1t, thuy\u1ec1n b\u00e8 ch\u00ecm \u0111\u1eafm, nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Quan t\u1ec9nh \u0111em tai n\u1ea1n \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. (\u1edf Ngh\u1ec7 An, nh\u00e0 d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 22.908 n\u00f3c, thuy\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1eafm 296 chi\u1ebfc ; \u0111\u1ec1n, ch\u00f9a v\u00e0 \u0111\u00ecnh b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t 722 s\u1edf, nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft 120 ng\u01b0\u1eddi ; \u1edf H\u00e0 T\u0129nh, nh\u00e0 d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 1.913 n\u00f3c, \u0111\u1ec1n, ch\u00f9a b\u1ecb \u0111\u1ed5 n\u00e1t 38 s\u1edf, thuy\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u1eafm 9 chi\u1ebfc, nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft 34 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>Vua ph\u00e0n n\u00e0n r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y m\u00f9a h\u1ea1 gi\u00f3 m\u00e1t, kh\u00f4ng ng\u1edd th\u00e0nh ra h\u1ea1i d\u00e2n !\u201d. B\u00e8n sai ngay quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u00e0nh, \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan t\u1ec9nh, xu\u1ea5t ti\u1ec1n, g\u1ea1o ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n (\u1edf Ngh\u1ec7 An chi ra 32.282 quan ti\u1ec1n ; \u1edf H\u00e0 T\u0129nh chi ra 2.117 quan ti\u1ec1n, 32 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o). Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh t\u00e2u b\u00e1o tai n\u1ea1n gi\u00f3 b\u00e3o, tr\u1eabm \u0111\u00e3 gi\u00e1ng d\u1ee5 cho quan t\u1ec9nh kh\u00e1m th\u1ef1c, c\u1ee9u ch\u1eefa ngay r\u1ed3i. Nay cho b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi h\u1ed9i kh\u00e1m, n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, cho d\u00e2n hai h\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf y\u00ean v\u00e0 ch\u00f3ng kh\u1edfi s\u1eafc, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u00f2ng tr\u1eabm ngay ng\u00e1y ch\u0103m lo cho d\u00e2n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An l\u1ea1i t\u00e2u : \u201cL\u1ea7n n\u00e0y thuy\u1ec1n to ch\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, thuy\u1ec1n tu\u1ea7n d\u01b0\u01a1ng, thuy\u1ec1n h\u1ea3i v\u1eadn, m\u1ed7i th\u1ee9 thuy\u1ec1n hai chi\u1ebfc, \u0111\u1ec1u b\u1ecb va v\u00e0o b\u1edd, v\u1ee1 \u0111\u1eafm, \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1eafm m\u1ea5t !\u201d. Vua sai Th\u1ef1c \u0111\u1ed1c m\u1edbi l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m \u0111i\u1ec1u tra, t\u00e2u r\u00f5. R\u1ed3i Thi\u1ec7m \u0111em c\u1ea3 t\u00ecnh h\u00ecnh t\u00e2u l\u00ean. Vua cho r\u1eb1ng v\u1ec1 thuy\u1ec1n h\u1ea3i v\u1eadn kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft g\u00ec l\u00e0 b\u1ecf m\u1eb7c kh\u00f4ng b\u1ea3o qu\u1ea3n ; c\u00f2n thuy\u1ec1n tu\u1ea7n d\u01b0\u01a1ng th\u00ec \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, s\u00f3ng c\u1ed3n kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecb \u0111\u1eafm, l\u00e0 th\u1ef1c do qu\u1ea3n thuy\u1ec1n, l\u00e1i thuy\u1ec1n v\u00e0 bi\u1ec1n binh, ch\u1ed1ng gi\u1eef kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf ! V\u1eady qu\u1ea3n thuy\u1ec1n v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch, giao v\u1ec1 c\u00f4ng s\u1edf, l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i thuy\u1ec1n cho v\u1ec1 binh ng\u0169 ; binh \u0111inh \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t 100 tr\u01b0\u1ee3ng. [Quan t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An] l\u1ea1i \u0111em s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00ean trong s\u1ed5 b\u1ecb ch\u1ebft, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 53 ng\u01b0\u1eddi, t\u00e2u xin tr\u1eeb ng\u1ea1ch, mi\u1ec5n thu\u1ebf. Vua y cho.<\/p>\n<p><a>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft. Cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf An Giang, nh\u01b0ng \u1edf l\u1ea1i qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y.<\/a><\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cXem t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, tr\u1eabm cho h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh Ch\u1ea5t Tri, th\u00ec th\u1ea5y n\u00f3i, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 tha cho v\u1ee3 l\u1ebd, con g\u00e1i Ong Giun v\u1ec1, r\u1ed3i sau gi\u1ea3ng ho\u00e0. \u0110\u00f3 ch\u1ec9 l\u00e0 do S\u00e1 X\u00e2m \u0110i\u00ean thu\u1eadt l\u1ea1i, ch\u1ee9 ch\u01b0a t\u1eebng ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri, sau n\u00e0y s\u1ebd c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u ? V\u1ea3 l\u1ea1i, hi\u1ec7n nay ch\u00fang \u0111\u1eafp lu\u1ef9 d\u00e0i, l\u00e0m gi\u00e0y cho voi (gi\u00e0y s\u1eaft b\u1ecdc ngo\u00e0i da, \u0111\u1ec3 cho voi \u0111i), ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam l\u1ea1i m\u1edbi \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u00e0ng h\u01a1n 200 t\u00ean, \u00fd mu\u1ed1n l\u00e0m g\u00ec ? T\u00ecnh h\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u01b0a \u0111\u1ee7 tin \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1eady m\u00e0 trong qu\u00e2n ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00e1m ph\u00e1 ! N\u1ebfu ch\u00fang qu\u1ea3 c\u00f3 l\u00f2ng th\u1ef1c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng chu\u1ea9n y cho l\u1eddi xin. Nay xin tha v\u1ee3 l\u1ebd, con g\u00e1i c\u1ee7a h\u1eafn v\u1ec1, b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i cho ra sao ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cM\u1eb9 c\u1ee7a Ong Giun \u0111\u00e3 cho v\u1ec1, th\u00ec v\u1ee3 l\u1ebd, con g\u00e1i c\u1ee7a h\u1eafn \u0111\u00e2u c\u00f3 \u0111\u00e1ng k\u1ec3\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng ph\u1ea3i, b\u00e8n sai gi\u1ea3i b\u1ecdn Th\u1ecb L\u00e2u, Th\u1ecb Mai, t\u00ean Giao, t\u00ean L\u1ee5c ra \u0111\u1ed3n C\u00f4n L\u00f4n tr\u01b0\u1edbc, giao cho quan t\u1ec9nh An Giang chuy\u1ec3n v\u1ec1 Tr\u1ea5n T\u00e2y cho \u0111o\u00e0n t\u1ee5 v\u1edbi Ng\u1ecdc V\u00e2n.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Cung t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n \u1edf Ngh\u1ec7 An ra B\u1eafc 2 chi\u1ebfc, v\u00e0 thuy\u1ec1n \u1edf Thanh Ho\u00e1, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u00e0 N\u1ed9i, m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 chi\u1ebfc, b\u1ed7ng g\u1eb7p gi\u00f3 b\u00e3o d\u1eef d\u1ed9i, bi\u1ec1n binh c\u00f3 ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i \u00edt nhi\u1ec1u !\u201d. Vua xem t\u1edd t\u00e2u, th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm, sai \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu s\u1ed1 c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t g\u1ea5p \u0111\u00f4i.<\/p>\n<p>Cho Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u1ea7n Ho\u1eb1ng th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh (V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 \u1ea5y l\u00e0 Ph\u1ea1m Qu\u00fd b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t M\u00f9i. Ti\u1ebft Tr\u00f9ng kh\u00e1nh. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, c\u00e1c quan \u0111\u1ed3ng thanh k\u00eau xin l\u1ea5y ng\u00e0y \u1ea5y \u0111\u1eb7t nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c 40 tu\u1ed5i, ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i tu\u1ed5i kho\u1ebb m\u1ea1nh, nay l\u1ea1i \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 5, l\u00e0 vi\u1ec7c ng\u1eabu nhi\u00ean, h\u00e1 n\u00ean t\u1ef1 l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac m\u1eebng ? Nh\u01b0ng c\u00e1c khanh \u0111\u00e3 \u0111\u1ed3ng thanh ra t\u1eeb l\u00f2ng th\u00e0nh, n\u00e0i xin tha thi\u1ebft th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng sao ! C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 ph\u1ea3i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc cho h\u1ee3p t\u00ecnh h\u1ee3p l\u1ec5, kh\u00f4ng c\u1ea7n v\u0103n hoa qu\u00e1. (S\u00e1ch Nh\u0129 nh\u00e3 n\u00f3i : th\u00e1ng gi\u00eang l\u00e0 Tu nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 \u0110oan nguy\u1ec7t, th\u00e1ng hai l\u00e0 Nh\u01b0 nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 L\u1ec7nh nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 3 l\u00e0 B\u00ednh nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 L\u1ec7nh nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 4 l\u00e0 D\u01b0 nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Ch\u00ednh d\u01b0\u01a1ng nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 5 l\u00e0 Cao nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Th\u1ef1 nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 6 l\u00e0 Th\u1ea3 nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Qu\u00fd nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 7 l\u00e0 T\u01b0\u01a1ng nguy\u1ec7t c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 8 l\u00e0 Tr\u00e1ng nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Qu\u1ebf nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 9 l\u00e0 Huy\u1ec1n nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 C\u00fac nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 10 l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 11 l\u00e0 C\u00f4 nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 S\u01b0\u1edbng nguy\u1ec7t ; th\u00e1ng 12 l\u00e0 Tr\u1eeb nguy\u1ec7t, c\u0169ng c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ed3 nguy\u1ec7t ; \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean ri\u00eang t\u1eebng th\u00e1ng).<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cTi\u1ebft Tr\u00f9ng kh\u00e1nh, ban y\u1ebfn m\u1ed9t l\u1ea7n, ph\u00e0m c\u00e1c ch\u00e1nh ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u1ec3 th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7\u201d. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, g\u1ecdi l\u00e0 ti\u1ebft Tr\u00f9ng kh\u00e1nh, c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u ; l\u00e0m l\u1ec5 xong, ban y\u1ebfn m\u1ed9t l\u1ea7n, ban th\u01b0\u1edfng nh\u01b0 l\u1ec7 ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u : \u201cTri ch\u00e2u Lai Ch\u00e2u l\u00e0 L\u00ea Huy T\u1ef1 (ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 t\u00fa t\u00e0i) tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y th\u00e1c b\u1ec7nh v\u1ec1 qu\u00ea, \u0111\u00f2i m\u01b0\u1ee3n ti\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n, b\u1ecb \u00e1n ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3. H\u1ebft h\u1ea1n, Huy T\u1ef1 chi\u00eau d\u1ee5 qu\u00e2n gi\u1eb7c, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. V\u1eady xin l\u1ea1i cho c\u00f9ng v\u1edbi h\u1ecdc tr\u00f2 n\u1ed9p quy\u1ec3n \u0111i thi\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cHuy T\u1ef1 can ph\u1ea1m t\u1ed9i ri\u00eang, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, h\u00e1 n\u00ean l\u1ea1i cho d\u1ef1 h\u00e0ng s\u0129 t\u1eed ? Sau n\u00e0y, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi gi\u1ed1ng nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng cho\u201d.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa t\u00e2u : \u201cL\u1ed1i n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y c\u0169 c\u1ee7a s\u00f4ng C\u1eedu An, b\u1ecb c\u00e1t b\u1ed3i l\u1ea5p \u0111\u1ebfn 380 tr\u01b0\u1ee3ng : ru\u1ed9ng b\u1ecb \u00fang kh\u00f4ng l\u1ed1i ti\u00eau tho\u00e1t, vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng kh\u00f4ng thu\u1eadn ti\u1ec7n, l\u00f2ng d\u00e2n \u0111\u1ec1u mu\u1ed1n kh\u01a1i n\u1ea1o. V\u1eady xin theo l\u00f2ng d\u00e2n, cho th\u00e1o n\u01b0\u1edbc, th\u1ebf c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c, tu\u1ef3 ch\u1ed7 kh\u01a1i n\u1ea1o cho l\u1ee3i vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u0129nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Phan T\u00f9ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cPh\u1eadn s\u00f4ng ba th\u00f4n V\u0129nh Th\u1ecbnh, Ho\u00e0 Th\u1ecbnh, Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ecbnh thu\u1ed9c trong h\u1ea1t, tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 8 ch\u1ed7 l\u1ea1ch c\u00e1, 4 l\u1ea1ch trong \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc u\u1ed1ng \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ai nh\u1eadn mua, c\u00f2n 4 l\u1ea1ch th\u00ec n\u0103m tr\u01b0\u1edbc 3 th\u00f4n nh\u1eadn mua \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh c\u00e1, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p 500 quan ti\u1ec1n. V\u1ec1 sau, d\u00e2n th\u00f4n \u1ea5y \u0111i\u00eau h\u00e1o kh\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn mua. C\u00f2n l\u1ea1ch C\u00e1i Cao, n\u1eeda l\u1ea1ch C\u00e1i H\u01b0\u01a1u do d\u00e2n 2 th\u00f4n Ho\u00e0 Th\u1ecbnh, T\u00e2n Xuy\u00ean l\u0129nh tr\u01b0ng, nh\u1eadn n\u1ed9p c\u00e1 kh\u00f4, t\u00f4m kh\u00f4, xin mi\u1ec5n ti\u1ec1n thu\u1ebf. Ngo\u00e0i ra, nay xin chi\u1ebfu ph\u1eadn s\u00f4ng thu\u1ed9c th\u00f4n n\u00e0o, th\u00ec cho th\u00f4n \u1ea5y l\u0129nh tr\u01b0ng, theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ch\u1ecbu thu\u1ebf m\u1ed7i n\u0103m 500 quan ti\u1ec1n, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m nay. \u0110\u00f3 l\u00e0 nghe theo l\u00f2ng d\u00e2n\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 t\u00e2u r\u1eb1ng : Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc, t\u1ec9nh An Giang \u0111em m\u1ed1i l\u1ee3i v\u1ec1 thu\u1ef7 s\u1ea3n giao l\u1ea1i cho t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 6 s\u1edf : c\u00f3 4 s\u1edf l\u00f2 c\u00e1 \u1edf H\u1ea7u Di\u1ec7n\u00a0 th\u01b0\u1ee3ng, Th\u1ea3o \u0110\u00e0, B\u00edch \u0110\u1ed5ng, T\u1ea7m L\u00fd, kh\u00f4ng ai l\u0129nh tr\u01b0ng. Ngo\u00e0i ra nh\u01b0 s\u1edf \u1edf H\u1ea7u Di\u1ec7n h\u1ea1, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc d\u00e2n xin nh\u1eadn mua h\u1eb1ng n\u0103m l\u00e0 17.540 quan ti\u1ec1n, nay l\u1ea1i th\u00eam l\u00ean 150 quan, xin n\u1ed9p tr\u01b0\u1edbc 4.690 quan, c\u00f2n 13.000 quan xin n\u1ed9p l\u00e0m 2 k\u1ef3 ; s\u1edf \u1edf Nh\u01b0 C\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m nh\u1eadn mua 8.590 quan, xin n\u1ed9p tr\u01b0\u1edbc 2.000 quan, c\u00f2n 6.590 c\u0169ng xin n\u1ed9p l\u00e0m 2 k\u1ef3 (th\u00e1ng 12 n\u0103m nay v\u00e0 th\u00e1ng 2 sang n\u0103m, l\u00e0 2 k\u1ef3). Vua cho r\u1eb1ng ti\u1ec1n thu\u1ebf 2 s\u1edf tuy nhi\u1ec1u m\u00e0 s\u1ef1 xin c\u0169ng \u1edf trong h\u1ea1n l\u0129nh tr\u01b0ng, \u0111\u1ec1u y cho ; c\u00f2n 4 s\u1edf kh\u00f4ng ai l\u0129nh ph\u1ea3i c\u1ea5m h\u1eb3n kh\u00f4ng cho \u0111\u00e1nh c\u00e1.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay, bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 Kinh thao di\u1ec5n, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 ph\u00e2n ph\u00e1i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf c\u00e1c c\u00f4ng s\u1edf trong ph\u1ee7 th\u1ef1, n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng c\u00f4ng vi\u1ec7c, ph\u1ea3i trong 1 th\u00e1ng l\u00e0m xong c\u00f4ng vi\u1ec7c, cho v\u1ec1 ngh\u1ec9 ng\u01a1i, \u0111\u1ec3 s\u1ee9c l\u1ef1c qu\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cNay vi\u1ec7c Kh\u00e1nh ti\u1ebft \u0111\u00e3 xong, l\u1ea7u k\u1ebft hoa n\u00ean d\u1ee1 xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 m\u1ed9t ch\u1ed7, c\u00e1c \u0111\u1ed3 trang tr\u00ed giao cho trong kho, ph\u1ea3i gi\u1eef, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i sang n\u0103m, b\u00e1t tu\u1ea7n Kh\u00e1nh ti\u1ebft \u1edf cung ng\u1ecdc, l\u1ea1i \u0111em b\u00e0y bi\u1ec7n. \u0110\u1ed3 v\u1eadt c\u1ee7a c\u00f4ng \u1ea5y l\u00e0 quan tr\u1ecdng, b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i xem x\u00e9t k\u1ef9 h\u01a1n, kh\u00f4ng n\u00ean coi th\u01b0\u1eddng m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 cho c\u00e1c nha m\u00f4n c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh \u0111\u1ec7 s\u1ed5 chi ti\u00eau \u0111\u1ebfn, b\u1ed9 H\u1ed9 ti\u1ebfp nh\u1eadn, h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m m\u1edbi xong. Vua gh\u00e9t l\u00e0 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng : \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c l\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t ; H\u1ed9 khoa v\u00ec kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra h\u1eb7c, c\u0169ng b\u1ecb truy\u1ec1n Ch\u1ec9 qu\u1edf ph\u1ea1t. Nh\u00e2n th\u1ebf, th\u00f4ng d\u1ee5 cho L\u1ee5c b\u1ed9 v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t r\u1eb1ng : \u201c\u1edf Kinh ti\u1ebfp nh\u1eadn t\u1edd t\u00e2u, t\u1eebng \u0111\u00e3 ph\u00e2n bi\u1ec7t vi\u1ec7c kh\u00f3, vi\u1ec7c d\u1ec5, \u0111\u1ecbnh c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ed9 H\u1ed9 v\u1eabn c\u00f2n ch\u1eadm tr\u1ec5, t\u1ea1m ph\u1ea3i ph\u1ea1t nh\u1eb9. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, c\u00e1c nha m\u00f4n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i chi\u1ebfu theo k\u1ef3 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc, k\u1ecbp th\u1eddi l\u00e0m xong. N\u1ebfu tr\u1ea3i qua phen n\u00e0y r\u0103n b\u1ea3o, l\u1ea1i c\u00f2n ch\u1eadm tr\u1ec5 vi ph\u1ea1m, t\u1ea5t giao \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng, kh\u00f4ng tha !\u201d.<\/p>\n<p>Cho ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ban v\u0103n, s\u1eed th\u1ea7n v\u00e0 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n \u1edf Kinh, cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh hai ph\u00eda nam, b\u1eafc ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t b\u1ed9 T\u1eadp \u0111\u1ea7u v\u0103n vua l\u00e0m v\u00e0 4 b\u00e0i th\u01a1 ghi ch\u00e9p \u201cTh\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh\u201d, 3 b\u00e0i th\u01a1 ghi ch\u00e9p \u201cC\u00f4ng vi\u1ec7c\u201d (xem T\u1eadp th\u01a1 vua l\u00e0m). Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec1u do tr\u1eabm nh\u00e2n b\u1ee5ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn th\u00ec t\u1ea3 ra s\u1ef1 vi\u1ec7c, c\u1ea7m \u0111\u1ebfn b\u00fat l\u00e0 xong th\u01a1, trong \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1eefng l\u1eddi nh\u1eafc nh\u1edf khuy\u00ean r\u0103n, cung k\u00ednh c\u1ed1 g\u1eafng, th\u1ef1c mu\u1ed1n t\u1eeb nh\u00e0 r\u1ed3i \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, c\u1ea3 quan v\u00e0 d\u00e2n, v\u1eeba d\u1ea1y v\u1eeba l\u00e0m, mong cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh tr\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh D\u1eadu. Ng\u1ef1 gi\u00e1 ra ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh. Quan\u00a0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng khi v\u00e0o b\u1ec7 t\u1eeb, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua, \u1edf \u0111\u00e2u c\u0169ng l\u00e0 theo m\u1ec7nh vua, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ch\u0103m lo ch\u1ee9c ph\u1eadn. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m gi\u1eef b\u1edd c\u00f5i. Ng\u00e0y nay l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 Kinh ch\u00fac m\u1eebng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ngo\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c, d\u00f9 \u1edf d\u00f9 \u0111i, kh\u00f4ng c\u00f3 kh\u00e1c g\u00ec. Sau khi v\u1ec1 t\u1ec9nh, b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i n\u00ean chuy\u1ec3n b\u1ea3o l\u1eabn nhau : c\u00f9ng l\u00f2ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p s\u1ef1 d\u1ea1y b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh c\u00f4ng. K\u00eca, vi\u1ec7c binh, vi\u1ec7c d\u00e2n m\u1ed9t t\u1ec9nh, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf. Ph\u1ea3i n\u00ean xem x\u00e9t l\u1ee3i h\u1ea1i, k\u00ednh gi\u1eef ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng. N\u1ebfu mu\u1ed1n \u0111\u1eb7t l\u1ea1, khoe cao, ch\u1ef1c l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c phi th\u01b0\u1eddng v\u01b0\u1ee3t qua \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, s\u1ee9c kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 m\u00e0 g\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m, mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c th\u00ec kh\u00f3 l\u1eafm ! V\u1ea3 l\u1ea1i, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu cho d\u00e2n, g\u1ea7n \u0111\u00e2y phong ho\u00e1 trong d\u00e2n, \u0111i\u00eau toa gian gi\u1ea3o, \u0111\u01a1n ki\u1ec7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, to\u00e0n do quan l\u1ea1i m\u01b0\u1ee3n c\u1edb sinh s\u1ef1, kh\u00edch cho d\u00e2n ph\u1ea3i l\u00e0m. V\u1eady ph\u1ea3i \u0111\u1eebng sinh s\u1ef1 nhi\u1ec5u d\u00e2n, d\u00e2n y\u00eau th\u00ec b\u1ed5n ph\u1eadn m\u1edbi tr\u1ecdn\u201d.<\/p>\n<p>Cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed ng\u01b0\u1eddi m\u00ecnh bi\u1ebft. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1i \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua, c\u1ed1t ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, m\u00e0 ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi th\u1edd vua, l\u00e0 ch\u1ee9c ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ec1 t\u00f4i. N\u0103m nay, tr\u1eabm tu\u1ed5i th\u1ecd t\u1ee9 tu\u1ea7n, l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, ban cho \u01a1n hu\u1ec7, kh\u1eafp c\u1ea3 c\u00e1c quan, d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn nh\u00e2n vi\u00ean ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u1ea3i hi\u1ec7u l\u1ef1c c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i m\u1edbi. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, d\u00f9 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u01b0 Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n c\u0169ng c\u00f2n cho l\u00e0 kh\u00f3. \u1edf ng\u00f4i t\u00f4n nghi\u00eam, \u0111\u00e2u c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i kh\u1eafp \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, n\u00ean ph\u1ea3i x\u00e9t h\u1ecfi r\u1ed9ng r\u00e3i. Nh\u1ed5 c\u1ecf \u0111\u00e1nh c\u1ea3 v\u1eebng, c\u1ed1t mong \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n t\u00e0i kh\u1eafp n\u01a1i, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng l\u00e0m r\u01b0\u1eddng c\u1ed9t, rui, n\u00f3c. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1eeb quan khanh t\u1ec3 cho \u0111\u1ebfn quan c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i, gi\u1eef ch\u1ee9c r\u1ea5t tr\u1ecdng. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh giao ph\u00f3 cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng m\u1eaft th\u1ea5y, tai nghe, x\u00e9t bi\u1ebft li\u00eau thu\u1ed9c, c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec3n \u0111\u1ea1t l\u1eabn ng\u01b0\u1eddi h\u00e0n vi, th\u00ec n\u00ean ti\u1ebfn c\u1eed t\u00e2u l\u00ean tin r\u1eb1ng t\u1ea5t c\u00f3 nh\u00e2n t\u00e0i. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : ch\u00e1nh t\u00f2ng nh\u1ea5t ph\u1ea9m, quan v\u0103n c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed1 ch\u00ednh ; quan v\u00f5 c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh ; ch\u00e1nh t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m, quan v\u0103n c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e1n s\u00e1t, lang trung ; quan v\u00f5 c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3n v\u1ec7 ; ch\u00e1nh t\u00f2ng tam ph\u1ea9m, quan v\u0103n c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c khoa \u0111\u1ea1o, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, tri ph\u1ee7, \u0111\u1ed3ng tri ph\u1ee7 ; quan v\u00f5 c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3n c\u01a1, th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, hi\u1ec7p qu\u1ea3n. V\u00e0, ph\u1ee7 th\u1eeba, \u00e1n s\u00e1t, c\u0169ng cho c\u1eed ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c tri huy\u1ec7n ho\u1eb7c tri ch\u00e2u m\u1ed7i h\u1ea1ng m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi. Kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1t m\u00ecnh hay h\u1ea1t kh\u00e1c, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 nh\u00e2n ph\u1ea9m h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea5p b\u1eadc ngang nhau, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9 t\u00ean b\u1ea3o c\u1eed,giao b\u1ed9 d\u1eabn v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 d\u1ee5ng. Ngo\u00e0i ra c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kinh lu\u00e2n thao l\u01b0\u1ee3c, h\u1ecdc r\u1ed9ng bi\u1ec7n b\u00e1c t\u00e0i, n\u00ean l\u00e0m ch\u1ee9c g\u00ec, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 ph\u1ea9m c\u1ea5p \u0111\u1ec1u cho n\u00ean t\u00ean t\u00e2u l\u00ean ; tr\u1eabm c\u0169ng kh\u00f4ng theo th\u1ee9 b\u1eadc m\u00e0 cho th\u0103ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp th\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c. N\u00e0y, ti\u1ebfn c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, l\u00e0 t\u00e0i c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, c\u1eed ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng h\u1ebft b\u1ed5n ph\u1eadn, kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn. B\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u1ec3 t\u00e2m ngh\u0129 \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc, m\u1ed9t l\u00f2ng c\u00f4ng b\u1eb1ng trung tr\u1ef1c, n\u00ean ngh\u0129 ti\u1ebfn c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng c\u1ea7u hi\u1ec1n c\u1ee7a tr\u1eabm\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh h\u01a1n 100 t\u00ean l\u1ebbn xu\u1ed1ng th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ecbnh \u0110\u00f4ng (thu\u1ed9c huy\u1ec7n C\u1eedu An) c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, r\u1ed3i l\u1ea1i k\u00e9o \u0111i. Th\u1ed5 ph\u1ec9 \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean c\u0169ng h\u1ecdp b\u00e8 l\u0169 qu\u1ea5y r\u1ed1i \u1edf 2 \u0111\u1ed3n Giang Th\u00e0nh, Chi\u1ebft H\u1ea1m. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Do \u0111\u00e1nh cho ch\u00fang ph\u1ea3i ch\u1ea1y, Do \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 cho quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea7u s\u1ecf c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri, tr\u01b0\u1edbc kia th\u1ea5y Man th\u1ed5 c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, s\u1ee3 ta thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng d\u00e2n, m\u1edbi \u0111\u1ebfn x\u00fai gi\u1ee5c b\u1eaft b\u1edb l\u00e0m \u1ed3n \u00e0o c\u1ea3 \u0111\u1ed3n, th\u1eadm th\u1ee5t nom d\u00f2m, \u0111\u1ec3 l\u00e0m cho ta gi\u1eadn. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u01b0u k\u1ebf gian d\u1ed1i c\u1ee7a Ch\u1ea5t Tri, ph\u1ea3i ngh\u0129 c\u1ea9n th\u1eadn.\u201d<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y v\u1ec1 c\u1ee7a s\u1ee9 b\u1ed9 sang nh\u00e0 Thanh, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i, n\u00ean t\u01b0 cho quan t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, h\u1ec5 ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00e0y v\u1ec1, th\u00ec c\u00e1c t\u1eadp t\u00e2u v\u00e0 s\u1ed5 nh\u1eadt k\u00fd, cho phi ng\u1ef1a \u0111\u1ec7 v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, s\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i ri\u00eang v\u1ec1 sau\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n V\u0103n Trung t\u00e2u r\u1eb1ng : C\u1ee9 l\u1eddi thu\u1eadt l\u1ea1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh, th\u00ec Anh di [n\u01b0\u1edbc Anh] s\u1eeda so\u1ea1n 20 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, h\u1eb9n ng\u00e0y ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ; k\u1ec3 ra vi\u1ec7c binh c\u1ed1t ph\u1ea3i th\u1eadn m\u1eadt, \u0111\u00e2u c\u00f3 \u0111\u1ecbnh \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 l\u1ea1i h\u1eb9n r\u00f5 ng\u00e0y \u0111\u1ec3 b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft th\u1ebf a ? L\u1eddi \u0111\u00f3 h\u00ecnh nh\u01b0 v\u00f4 l\u00fd ! Duy c\u00f3 vi\u1ec7c n\u00e0y c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, n\u00ean h\u1ecfi xem, kh\u00f4ng h\u1ec1 g\u00ec : n\u00ean t\u01b0 cho quan t\u1ec9nh \u1ea5y h\u1ecfi r\u00f5 ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i bu\u00f4n nh\u00e0 Thanh nghe th\u1ea5y \u1edf \u0111\u00e2u m\u00e0 n\u00f3i nh\u01b0 v\u1eady, v\u00e0 h\u00ecnh th\u1ebf \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o, c\u0169ng h\u1ecfi r\u00f5 c\u1ea3, r\u1ed3i tr\u1ea3 l\u1eddi b\u1ed9 bi\u1ebft r\u00f5, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn\u201d.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 l\u1ec5 c\u00e1c th\u1ea7n Thi\u00ean Phi, Thu\u00fd V\u00e2n, L\u0129nh Th\u00e1i, \u0110\u00f4ng Am. T\u1eeb nay ph\u00e0m khi vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, T\u01b0 Hi\u1ec1n, quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m d\u1ef1 bi\u1ec7n l\u1ec5 ph\u1ea9m (c\u00e1c th\u1ea7n \u0111\u1ec1n Thi\u00ean Phi, n\u00fai Thu\u00fd V\u00e2n, \u0110\u00f4ng Am, l\u1ec5 ph\u1ea9m b\u1eb1ng tr\u00e2u b\u00f2, h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a ; th\u1ea7n n\u00fai Linh Th\u00e1i, l\u1ec5 ph\u1ea9m b\u1eb1ng x\u00f4i, l\u1ee3n) \u0111\u1ee3i khi vua \u0111\u1ebfn, ph\u00e1i cho kinh \u0111\u01b0\u1eddng, ph\u1ee7 do\u00e3n theo h\u1ea7u chia nhau \u0111i t\u1ebf.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 H\u1ee3i. Ng\u1ef1 ch\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, vua l\u00ean \u0111\u00e0i Tr\u1ea5n H\u1ea3i, duy\u1ec7t qu\u00e2n thu\u1ef7 s\u01b0. L\u1ea1i ng\u1ef1 ch\u01a1i n\u00fai Th\u00fay V\u00e2n, l\u00ean th\u00e1p \u0110i\u1ec1u Ng\u1ef1, ban ng\u1ecdc \u0111\u1ec3 \u0111eo cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1, kim ti\u1ec1n c\u00f3 d\u00e2y bu\u00f4ng xu\u1ed1ng cho quan v\u0103n v\u00f5 theo h\u1ea7u ; khi v\u1ec1 cung, d\u1eebng thuy\u1ec1n \u1edf \u0111\u1ea7m H\u00e0 Trung xem \u0111\u00e1nh c\u00e1. Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho d\u00e2n phu s\u1edf t\u1ea1i, v\u00e0 d\u00e2n x\u00e3 ven s\u00f4ng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc (quan qu\u00e2n 700 quan ti\u1ec1n, d\u00e2n x\u00e3 200 quan ti\u1ec1n). Duy c\u00f3 thuy\u1ec1n d\u1eabn \u0111i tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng nghi\u00eam ch\u1ec9nh, qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t h\u01a1n 30 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u : \u201cThu\u1ed9c h\u1ea1t hi\u1ec7n nay \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, duy m\u1ed9t d\u1ea3i H\u1eadu Giang, d\u00f2 th\u00e1m c\u00f3 b\u1ecdn Man th\u1ed5 l\u00e9n l\u00fat\u201d. Quan t\u1ec9nh An Giang t\u00e2u ti\u1ebfp : \u201cPh\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 th\u00e1m : Ch\u1ea5t Tri v\u00e0 Ong Giun t\u1ee5 t\u1eadp th\u1ed5 binh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, m\u01b0u \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n c\u00e1c ph\u1ee7 B\u00e1t Ca, Ba Nam\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n gi\u1eb7c v\u1ed1n mang l\u00f2ng gian d\u1ed1i, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 gi\u00e1ng d\u1ee5 nh\u1eafc nh\u1edf cho t\u1ec9nh ng\u1ed9. Nay c\u1ee9 nh\u01b0 qu\u00e2n th\u1ee9 v\u00e0 t\u1ec9nh An Giang \u0111\u00e3 l\u00e2u, th\u00ec gi\u1eb7c kia \u0111em l\u00f2ng gi\u00e1o gi\u1edf, ban ng\u00e0y thu\u1eadn theo, ban \u0111\u00eam tr\u00e1i kh\u00e1c, \u0111\u00e3 v\u1ee1 to\u1ea1c r\u1ed3i, c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 y\u00ean \u1ed5n \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Ch\u1eadm tr\u1ec5 n\u1eeda n\u0103m, qu\u00e2n ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng l\u00e2u, t\u1ed1n l\u01b0\u01a1ng ! Vi\u1ec7c v\u1ed7 y\u00ean n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf ch\u0103ng ? Tr\u01b0\u1edbc kia, \u0111\u00e1nh S\u00e1ch S\u00f4, ph\u00e1 Thi\u1ebft Lu\u1ef9, \u0111\u1ecbnh ngay Tr\u1ea5n T\u00e2y, sao l\u1ea1i kho\u1ebb th\u1ebf ? Ng\u00e0y nay, th\u00e2n c\u1ea7m tr\u1ecdng binh, ng\u1ed3i k\u00e9o d\u00e0i h\u00e0ng n\u0103m h\u00e0ng th\u00e1ng, v\u1ea1ch \u0111\u1ea5t c\u1ed1 gi\u1eef, kh\u00f4ng thi th\u1ed1 ch\u00fat m\u01b0u k\u1ebf g\u00ec, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 cho gi\u1eb7c n\u00f3i d\u1ed1i, coi th\u01b0\u1eddng, th\u00ec n\u00f3i g\u00ec n\u1eefa ! C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c giao ph\u00f3 tr\u1ecdng tr\u00e1ch cho vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u00e2n bi\u1ec7t s\u1ef1 d\u1ed1i tr\u00e1 \u1edf l\u00fac ch\u01b0a x\u1ea3y ra, l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft x\u00e9t s\u1ef1 c\u01a1 \u1edf l\u00fac \u0111\u00e3 l\u1ed9, th\u00ec sau n\u00e0y g\u00e2y h\u1ea5n, l\u1ea5y g\u00ec \u0111\u1ec3 \u1ee9ng ph\u00f3 v\u1edbi ch\u00fang ? Nay chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu s\u1ed1 bi\u1ec1n binh hi\u1ec7n \u0111\u00f3ng t\u1ea1i \u0111\u1ea5y, kh\u00f4ng c\u1ee9 tr\u1ea1i qu\u00e2n hay \u1edf \u0111\u1ed3n, \u0111\u1ec1u n\u00ean s\u1ee9c r\u00f5 cho vi\u00ean qu\u1ea3n \u0111\u1ec3 \u00fd luy\u1ec7n t\u1eadp h\u01a1n, ch\u1edb n\u00ean sai vi\u1ec7c t\u1ea1p d\u1ecbch, c\u1ed1t ph\u1ea3i ti\u1ec1m t\u00e0ng uy v\u00f5, nu\u00f4i nhu\u1ec7 kh\u00ed cho qu\u00e2n, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi c\u1ea7n d\u00f9ng \u0111\u1ebfn\u201d.<\/p>\n<p>Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc C\u1eedu ch\u1ebft. Vua nghe n\u00f3i, th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm, ngh\u1ec9 tri\u1ec1u 2 ng\u00e0y. Sai \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m ma, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u00f4ng chi\u1ec3u c\u1ea5p. L\u1ea1i sai Qu\u1ef3 Ch\u00e2u qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Li\u00eau kh\u00e2m m\u1ea1ng \u0111\u1ebfn t\u1ebf. R\u1ed3i d\u1ee5 cho quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa l\u00fac ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, h\u1ea1nh ki\u1ec3m \u0111\u00e1ng khen, theo l\u1ec7 n\u00ean phong t\u1eb7ng, ch\u1ec9 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ch\u1ed3ng l\u00e0 L\u00ea H\u1eadu (con L\u00ea Ch\u1ea5t) tr\u01b0\u1edbc can \u00e1n t\u1ed9i n\u1eb7ng, c\u00f4ng ch\u00faa tuy l\u00e0 b\u1eadc ngh\u1ecb th\u00e2n, ngh\u1ecb qu\u00fd, \u0111\u01b0\u1ee3c tha t\u1ed9i, nh\u01b0ng phong t\u1eb7ng tr\u1ecdng \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, h\u00e0 n\u00ean qu\u00e1 l\u1ea1m ? V\u1eady cho t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Uy\u1ec3n Th\u1ee5c, gia c\u1ea5p 1.000 quan ti\u1ec1n, 100 c\u00e2n s\u00e1p, 300 c\u00e2n d\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb c\u00f3 tang m\u1eb9. Cho : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng \u2013 Qu\u1ea3ng Y\u00ean, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ph\u1ea1m Kh\u00f4i quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, ki\u00eam l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh\u00a0 ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 L\u00ea Th\u00fac \u0110\u00f4n b\u1ed5 th\u1ee5 T\u00e0o ch\u00ednh s\u1ee9 ty T\u00e0o ch\u00ednh, v\u1eabn sung hi\u1ec7p tr\u1ea5n tr\u1ef1c ban Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 ; Ph\u00f3 s\u1ee9 ty T\u00e0o ch\u00ednh l\u00e0 V\u0169 \u0110\u00ecnh \u00fd th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng.<\/p>\n<p>Th\u0103ng b\u1ed5 Tr\u1ecbnh Ng\u1ecdc L\u00e2m l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng. L\u00e2m l\u00fac tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00f3 l\u1ed7i, ph\u1ea3i gi\u00e1ng l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 b\u1ed9 H\u1ed9, sau c\u00f3 Ch\u1ec9 cho l\u00e0m \u0110\u1ed1c h\u1ecdc \u0111\u1ee3i khuy\u1ebft, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5.<\/p>\n<p>\u0110\u00fac chu\u00f4ng to \u1edf ch\u00f9a Di\u1ec7u \u0110\u1ebf (chu\u00f4ng cao 4 th\u01b0\u1edbc, 4 t\u1ea5c, n\u1eb7ng h\u01a1n 3 900 c\u00e2n). Ph\u00f3 gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch v\u00e0 V\u0169 Huy Trinh v\u00ec chuy\u00ean l\u00e0m t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn sau, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c ; \u0110\u1ed1c c\u00f4ng Tr\u1ea7n H\u1eefu \u0110\u1ea1o, Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Tr\u1ea7n Ki\u1ebfm \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gia m\u1ed9t c\u1ea5p. Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Tham tri L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Hanh, T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p d\u1ef1 c\u00f3 xem x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u cho kim ti\u1ec1n ; l\u00ednh, th\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung c\u1ea3 400 quan ti\u1ec1n. Sai l\u00e0m g\u00e1c chu\u00f4ng, nh\u00e0 bia \u1edf tr\u01b0\u1edbc ch\u00f9a. L\u1ea1i v\u00ec chu\u00f4ng m\u1edbi \u0111\u00fac xong, l\u00e0m \u0111\u00e0n chay l\u1edbn 7 ng\u00e0y \u0111\u00eam, ti\u1ebfn \u0111\u1ed9 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00e1 c\u1ed1 h\u1ecd g\u1ea7n, h\u1ecd xa.<\/p>\n<p>Quan Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n d\u00e2ng th\u01b0 ni\u00eam phong t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u00e1nh kinh Hi\u1ec1n truy\u1ec7n l\u00e0 v\u0103n ch\u00e9p \u0111\u1ea1o l\u00fd, m\u00e0 l\u00e0m t\u1ecf \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi, th\u00e1nh nh\u00e2n ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u00f3. Th\u1ebf cho n\u00ean truy\u1ec1n cho s\u00e1ch v\u1edf, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng cho vi\u1ec7c d\u1ea1y, gi\u00fap cho vi\u1ec7c h\u1ecdc. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c ban T\u1ee9 th\u01b0 Ng\u0169 kinh \u0111\u1ea1i to\u00e0n m\u1ed7i th\u1ee9 5 b\u1ed9, c\u00e1c nh\u00e0 t\u1ec9nh h\u1ecdc, ph\u1ee7 h\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i m\u1ed7i n\u01a1i m\u1ed9t b\u1ed9, ch\u1ec9 \u0111\u1ee7 cho h\u1ecdc quan d\u00f9ng \u0111\u1ec3 d\u1ea1y h\u1ecdc m\u00e0 th\u00f4i. H\u1ecdc tr\u00f2 n\u1ebfu mu\u1ed1n sao ch\u00e9p th\u00ec quy\u1ec3n pho r\u1ea5t nhi\u1ec1u, h\u1ebft ng\u00e0y \u1ea5y sang ng\u00e0y kh\u00e1c, h\u1ebft n\u0103m th\u1ef1c kh\u00f3 l\u00f2ng xong, ki\u1ebfm mua kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, r\u1ed3i kh\u00f4ng kh\u1ecfi ng\u1eaft t\u1eebng ch\u01b0\u01a1ng nh\u1eb7t t\u1eebng c\u00e2u, \u0111\u1ea1i kh\u00e1i qua loa, mu\u1ed1n c\u1ea7u ngh\u0129a l\u00fd r\u1ed9ng r\u00e3i, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i t\u1ec7 chung c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc. Nay xin : \u1edf Kinh, do quan gi\u00e1m th\u1ea7n \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m ki\u1ec3m x\u00e9t k\u1ef9 b\u1ea3n c\u0169 T\u1ee9 th\u01b0 Ng\u0169 kinh \u0111\u1ea1i to\u00e0n c\u00f3 ch\u1ed7 sai l\u1ea7m, l\u01b0\u1ee3ng cho kh\u1eafc th\u00eam ; \u1edf ngo\u00e0i T\u1ea3 tr\u1ef1c k\u1ef3 do t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, H\u1eefu tr\u1ef1c k\u1ef3 do t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, \u1edf Nam K\u1ef3 do t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 do t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u kh\u1eafc b\u1ea3n in T\u1ee9 th\u01b0 Ng\u0169 kinh \u0111\u1ea1i to\u00e0n m\u1ed7i t\u1ec9nh m\u1ed9t b\u1ea3n, r\u1ed3i \u0111\u1ec3 \u1edf H\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng s\u1edf t\u1ea1i. Ph\u00e0m c\u00e1c ph\u1ee7 t\u1ec9nh s\u1edf t\u1ea1i v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1t g\u1ea7n \u0111\u1ea5y kh\u00f4ng c\u1ee9 quan, d\u00e2n, h\u1ecdc tr\u00f2 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u00ecnh nguy\u1ec7n in \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf, s\u00e1ch v\u1edf m\u1edbi ban b\u1ed1 kh\u1eafp thi\u00ean h\u1ea1, truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi nh\u1edd \u01a1n d\u1ea1y b\u1ea3o v\u00f4 c\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>S\u1edb t\u00e2u v\u00e0o, vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc, c\u1ea5p kinh s\u00e1ch, gi\u00fap cho vi\u1ec7c d\u1ea1y h\u1ecdc. N\u1ebfu c\u00f3 h\u1ea1t n\u00e0o v\u1eabn ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ban c\u1ea5p, th\u00ec chu\u1ea9n cho b\u1ed9 L\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m \u0111em b\u1ea3n in T\u1ee9 th\u01b0 Ng\u0169 kinh \u0111\u1ea1i to\u00e0n hi\u1ec7n c\u1ea5t \u1edf Gi\u00e1m, x\u00e9t s\u1eeda k\u1ef9 h\u01a1n, in ti\u1ebfp c\u1ea5p th\u00eam. H\u1ecdc tr\u00f2 c\u00f3 mu\u1ed1n in c\u0169ng cho \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m m\u00e0 in\u201d. C\u00f2n xin cho c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf ngo\u00e0i m\u1edf n\u01a1i \u0111\u1ec3 kh\u1eafc, th\u00ec c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 l\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u00ean kh\u00f4ng cho l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 chia qu\u00e2n ban cho l\u00ednh \u1edf Kinh (thu\u1ed9c l\u1ec7 chia l\u00e0m 2 ban : nh\u1eefng qu\u00e2n qu\u00ea \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam th\u00ec l\u1ea5y m\u1ed9t th\u00e1ng l\u00e0m m\u1ed9t ban ; qu\u00ea \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Thanh Ho\u00e1 th\u00ec l\u1ea5y 3 th\u00e1ng r\u01b0\u1ee1i l\u00e0m m\u1ed9t ban. Thu\u1ed9c l\u1ec7 chia l\u00e0m 3 ban : nh\u1eefng qu\u00e2n qu\u00ea \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam th\u00ec l\u1ea5y m\u1ed9t th\u00e1ng l\u00e0m m\u1ed9t ban, qu\u00ea \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Thanh Ho\u00e1 th\u00ec l\u1ea5y 2 th\u00e1ng l\u00e0m m\u1ed9t ban. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u chia ban nh\u1eb1m ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 6, theo h\u1ea1n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t thay \u0111\u1ed5i).<\/p>\n<p>Vua ngh\u0129 sang n\u0103m k\u00ednh g\u1eb7p ti\u1ebft b\u00e1t tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh c\u1ee7a Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, sai c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng k\u00ednh ngh\u0129 4 ch\u1eef \u201chuy hi\u1ec7u\u201d, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng m\u1ed9t th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea5n t\u00f4n ; l\u1ea1i sai b\u1ed9 L\u1ec5 tra nghi ti\u1ebft t\u1ea5n t\u00f4n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i chi\u1ebfu kh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 18, v\u00e0 H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n nh\u00e0 \u0110\u1ea1i Thanh, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, ti\u1ebfn tr\u00ecnh, ch\u1edd ch\u1ec9, theo th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m. L\u1ea1i nh\u1eb1m th\u00e1ng 12 n\u0103m nay, l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u k\u1ebft hoa, \u0111i\u1ec7n k\u1ebft hoa, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn c\u00e1c ti\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, \u0110oan d\u01b0\u01a1ng sang n\u0103m l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, cho \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n. C\u00e1c quan \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u00e0m r\u1ea1p ch\u00fac Ph\u01b0\u1edbc (ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n 1 c\u00e1i, c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o Nam 1 c\u00e1i, c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb tr\u1edf ra B\u1eafc m\u1ed9t c\u00e1i, \u0111\u1ec1u l\u00e0m \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u01b0\u1edbc l\u1ea7u k\u1ebft hoa) \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 l\u1ea1y m\u1eebng.<\/p>\n<p>B\u1ecdn \u00e1c Man \u1edf Qu\u1ea3ng Nam t\u1ee5 h\u1ecdp h\u01a1n 300 t\u00ean c\u01b0\u1edbp b\u00f3c th\u00f4n Thanh Tr\u00fac. Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd \u0110\u1eb7ng B\u00e1 B\u1ea3n \u0111em qu\u00e2n \u0111u\u1ed5i k\u1ecbp \u0111\u1ebfn n\u00fai Nang S\u01a1n, \u0111\u00e1nh cho ch\u00fang ph\u1ea3i ch\u1ea1y. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, gi\u1eb7c Man l\u1ea1i l\u1ebbn xu\u1ed1ng H\u00fac H\u1ea1m (t\u00ean \u0111\u1ea5t). Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i B\u00f9i To\u00e1n th\u00fac qu\u00e2n ch\u1eb7n b\u1eaft, b\u1eafn gi\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, B\u00e1 B\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, To\u00e1n \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, gia th\u01b0\u1edfng Phi long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Gi\u1eb7c Thanh l\u00e0 b\u1ecdn Qu\u00e1ch H\u1eefu B\u1ee9c \u0111\u1ebfn tr\u1ed1n \u1edf h\u1ea3i ph\u1eadn Qu\u1ea3ng Y\u00ean. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y nghe b\u00e1o, sai bang tr\u01b0\u1edfng H\u00e0 Kh\u1ed5 l\u00e0 L\u01b0 C\u1ea5p H\u1ef7 ra bi\u1ec3n ch\u1eb7n b\u1eaft. Ch\u1ee3t g\u1eb7p gi\u1eb7c \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n V\u00e2n \u0110\u1ed3n, C\u1ea5p H\u1ef7 b\u1eafn s\u00fang \u0111\u00e1nh d\u1eef, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c H\u1eefu B\u1ee9c v\u00e0 b\u1ecdn ch\u00fang 5 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u gieo m\u00ecnh xu\u1ed1ng s\u00f4ng m\u00e0 ch\u1ebft. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00ean, C\u1ea5p H\u1ef7 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 3 \u0111\u1ed3ng Phi long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n, \u0111inh phu th\u1ee7 h\u1ea1 \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 30 quan ti\u1ec1n. Gi\u1eb7c Thanh b\u1ecb b\u1eaft, \u0111\u01b0a giao ch\u00e2u Kh\u00e2m x\u1eed tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh, Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u00f3c thu\u1ebf 9 huy\u1ec7n V\u0103n Giang, Gia L\u00e2m, Si\u00eau Lo\u1ea1i, Lang T\u00e0i, Gia B\u00ecnh, \u0110\u00f4ng Ng\u00e0n, Y\u00ean Phong, Ti\u00ean Du, Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111em n\u1ed9p \u1edf kho ri\u00eang ph\u00e2n ph\u1ee7 Thu\u1eadn An, ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u1ea7y nhi\u1ec1u ; nay xin tr\u00edch l\u1ea5y 4 huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Ng\u00e0n, Ti\u00ean Du, Y\u00ean Phong, Qu\u1ebf D\u01b0\u01a1ng n\u1ed9p v\u00e0o kho t\u1ec9nh t\u1ea5t c\u1ea3. \u1edf sau kho c\u1ee7a t\u1ec9nh l\u00e0m th\u00eam 2 to\u00e0 nh\u00e0, m\u1ed7i to\u00e0 15 gian 2 ch\u00e1i, cho \u0111\u1ee7 ch\u1ed7 ch\u1ee9a\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p><a>Vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri c\u00f2n nghi ng\u1edd, mang hai l\u00f2ng, vi\u1ec7c ho\u00e0 ch\u01b0a ch\u1eafc xong \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ecba h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed1i l\u1ee3i b\u1ea1ch \u0111\u1eadu kh\u1ea5u. Gi\u1eb7c kia l\u00f2ng tham kh\u00f4ng ch\u00e1n, t\u1ea5t \u1edf l\u00e2u t\u1ea1i \u0111\u1ea5y, mong t\u00ednh chi\u1ebfm l\u1ee3i. H\u00e3y thong th\u1ea3 xem sau n\u00e0y th\u1ebf n\u00e0o r\u1ed3i s\u1ebd t\u00ednh li\u1ec7u m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d<\/a><\/p>\n<p>Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 th\u00e1m t\u1eed b\u00e1o r\u1eb1ng \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri cho 1.000 qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u1ebfn Giang Th\u00e0nh. S\u00e1 Ong Giun \u0111em 1.500 qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn L\u00f4 Vi\u00ean (t\u00ean \u0111\u1ea5t c\u1ee7a Ch\u00e2n L\u1ea1p), Ch\u1ea5t Tri \u0111em 2.000 qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn Ho\u00e1 Di, B\u00e1t Ca ; l\u1ea1i \u0111em 2 \u0111\u1ed3n \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu Thuy\u1ebft N\u1ed9t. Quan \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 b\u00e0n t\u00ednh sai L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u1ee9c, \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng \u0111\u1ec1u \u0111em binh thuy\u1ec1n chia \u0111\u1ebfn Ti\u1ec1n Giang H\u1eadu Giang li\u1ec7u b\u1ec1 ng\u0103n ch\u1eb7n\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cGi\u1eb7c Xi\u00eam tr\u01b0\u1edbc v\u00ec thua \u0111au, c\u00fai \u0111\u1ea7u xin ho\u00e0, r\u1ed3i tr\u00ec ho\u00e3n l\u1ea1i l\u00e2u, ng\u1ea7m l\u00e0m k\u1ebf gi\u1eef l\u00e2u, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u00e2u ; nhi\u1ec1u l\u1ea7n ng\u1ea7m xui b\u1ecdn Man th\u00ec th\u1ecdt \u0103n c\u01b0\u1edbp. Th\u1ebf l\u00e0 h\u1eafn mang l\u00f2ng ph\u1ea3n tr\u1eafc h\u1ea7u mu\u1ed1n tr\u00e1i\u00a0 l\u1eddi th\u1ec1, t\u1ea5t ch\u01b0a ch\u1ecbu b\u1ecf \u0111\u1ea5t L\u1ea1p m\u00e0 \u0111i, kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i ng\u1edd n\u1eefa. Nh\u01b0ng ch\u01b0a d\u00e1m h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 xem ng\u01b0\u1eddi Man theo hay ph\u1ea3n th\u1ebf n\u00e0o th\u00f4i. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u00ean li\u1ec7u vi\u1ec7c \u1edf l\u00fac ch\u01b0a x\u1ea3y ra, bi\u1ebft c\u01a1 h\u1ed9i \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc. Ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c, c\u00e0ng n\u00ean th\u1eadn tr\u1ecdng h\u01a1n, b\u00ecnh t\u0129nh \u0111\u1ec3 tr\u1ecb. N\u1ebfu ch\u00fang th\u00eam qu\u00e2n c\u00e0ng nhi\u1ec1u th\u00ec c\u00e0ng kh\u1ed1n \u0111\u1ed1n v\u1ec1 vi\u1ec7c cung c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng ph\u1ea3i lo. C\u1ed1t ph\u1ea3i l\u00e0m cho uy t\u00edn r\u1ed9ng kh\u1eafp, \u0111\u1ec3 thu ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng L\u1ea1p Man. N\u1ebfu ch\u00fang t\u1ef1 g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc, sinh ra vi\u1ec7c qu\u00e2n, c\u0169ng n\u00ean truy\u1ec1n h\u1ecbch khuy\u00ean b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, \u0111\u1ec3 cho h\u1ecd bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i \u0111i theo, th\u00ec quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u kh\u00f4ng ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng theo nh\u01b0 gi\u00f3, m\u00e0 gi\u1eb7c m\u1ea5t c\u1ea3 c\u1ee9u vi\u1ec7n, ta t\u1ef1 kh\u1eafc r\u1ea5t d\u1ec5 d\u1eb9p y\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay k\u00ednh g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd t\u1ee9 tu\u1ea7n \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, d\u00e2n nhi\u1ec1u tu\u1ed5i trong h\u1ea1t c\u00f3 20 ng\u01b0\u1eddi 90 tu\u1ed5i, 80 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, v\u00ec suy y\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ebfn l\u1ea1y m\u1eebng\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb 70, 80, 90 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u cho u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0103n y\u1ebfn, cho chi\u1ebfu h\u1ea1ng c\u1ea5p ti\u1ec1n, g\u1ea1o, v\u1ea3i, l\u1ee5a c\u00f3 t\u1ea7ng b\u1eadc, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u th\u1ea5m nhu\u1ea7n \u01a1n hu\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Di\u1ec5n t\u1eadp thu\u1ef7 s\u01b0 \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n, t\u1eadp b\u1eafn s\u00fang l\u1edbn. Th\u01b0\u1edfng cho T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110i\u1ec1n ty H\u1ed9 v\u1ec7 b\u1eafn tr\u00fang lu\u00f4n 3 ph\u00e1t : 3 \u0111\u1ed3ng Phi long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n ; c\u00f2n tr\u00fang 2 ph\u00e1t, 1 ph\u00e1t, v\u00e0 c\u00e1c l\u00ednh s\u00fang dinh Th\u1ea7n c\u01a1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ng\u00e2n ti\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng tr\u00fang \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t roi ngay \u0111\u1ec3 r\u0103n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTrong kho\u1ea3ng h\u1eb1ng ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng c\u1ee7a \u0111\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta, kh\u00f4ng ngo\u00e0i m\u1ed9t ch\u1eef \u201cthi\u1ec7n\u201d. Cho n\u00ean th\u00e1nh nh\u00e2n d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n l\u00e0m ch\u1ee7. \u0110\u1ea1o gi\u00e1o nh\u00e0 Ph\u1eadt c\u0169ng kh\u00f4ng ngo\u00e0i \u0111i\u1ec1u \u1ea5y ; nh\u01b0ng nh\u00e0 Ph\u1eadt chuy\u00ean ch\u1ee7 2 ch\u1eef s\u1eafc, kh\u00f4ng, so v\u1edbi Nho gi\u00e1o, h\u01a1i c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng gi\u1ed1ng, t\u1ee9c nh\u01b0 m\u1edf quy\u1ec3n t\u1ee5ng \u0111\u1ecdc, t\u1ea5t ph\u1ea3i th\u1eafp h\u01b0\u01a1ng c\u00fai l\u1ea1y, l\u1ea1i l\u00e0m cho r\u1ea5t t\u00edn c\u1ea9n\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 vi\u1ec7c th\u1edd t\u1ef1 c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n \u1edf 3 mi\u1ebfu : Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft, Hi\u1ec3n Trung. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, sai b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n k\u1ef9 danh v\u1ecb c\u00f4ng th\u1ea7n. B\u1ed9 \u0111\u00e3 b\u00e0n : c\u00f4ng th\u1ea7n \u1edf mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng c\u00f3 227 ng\u01b0\u1eddi, mi\u1ebfu Trung Ti\u1ebft c\u00f3 114 ng\u01b0\u1eddi, mi\u1ebfu Hi\u1ec3n trung c\u00f3 1.015 ng\u01b0\u1eddi. Nay tham kh\u1ea3o s\u1ed5 s\u00e1ch, tra \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean r\u00f5 th\u1ef1c, th\u00ec mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng c\u00f3 115 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to nh\u01b0 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, tham ch\u00ednh, ch\u01b0\u1edfng dinh, th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 c\u00f3 46 ng\u01b0\u1eddi, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb th\u1edd \u1edf gian ch\u00ednh gi\u1eefa v\u00e0 c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu ; c\u00f2n d\u01b0\u1edbi nh\u01b0 tham t\u00e1n, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, qu\u1ea3n v\u1ec7, cai c\u01a1, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c 56 ng\u01b0\u1eddi, xin l\u00e0m bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean 4 h\u00e0ng, th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 hai b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 hai b\u00ean h\u1eefu. Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Huy\u00ean \u1edf \u0111\u1ea1o \u1ee9ng Ngh\u0129a, tr\u01b0\u1edbc th\u1edd ri\u00eang m\u1ed9t \u00e1n, nay xin \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng h\u00e0ng v\u1edbi c\u00f4ng th\u1ea7n. C\u00f2n nh\u01b0 tham tri, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 tr\u1edf l\u00ean, t\u00ean c\u0169 kh\u00f4ng r\u00f5 m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb v\u00e0 k\u00ea v\u00e0o bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean, theo th\u1ee9 t\u1ef1 th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec b\u00ean h\u1eefu. Ngo\u00e0i ra v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to v\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7, cai c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng, h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 minh ch\u1ee9ng c\u00f3 143 ng\u01b0\u1eddi, xin c\u00f9ng v\u1edbi qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i, cai \u0111\u1ed9i, tham m\u01b0u c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean 11 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f4ng 154 ng\u01b0\u1eddi, l\u00e0m c\u1ea3 8 h\u00e0ng b\u00e0i v\u1ecb th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 3 b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 ba b\u00ean h\u1eefu v\u00e0 th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec h\u00e0nh lang b\u00ean \u0111\u00f4ng, h\u00e0nh lang b\u00ean t\u00e2y.<\/p>\n<p>Mi\u1ebfu Trung Ti\u1ebft 45 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to 9 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u00e0i v\u1ecb th\u1edd \u1edf gian ch\u00ednh gi\u1eefa ; c\u00f2n d\u01b0\u1edbi nh\u01b0 tham t\u00e1n, l\u01b0u th\u1ee7, \u0111\u1ed1c chi\u1ebfn, cai c\u01a1 35 ng\u01b0\u1eddi, xin l\u00e0m 2 h\u00e0ng bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu. C\u00f2n nh\u01b0 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, ch\u01b0\u1edfng dinh 4 ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean c\u0169 kh\u00f4ng r\u00f5 m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb \u1edf \u00e1n ch\u00ednh gi\u1eefa. Ngo\u00e0i ra v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to v\u00e0 cai c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng, h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 ch\u1ee9ng minh c\u00f3 65 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 cai \u0111\u1ed9i c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean 1 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ed9ng 66 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7t c\u1ea3 hai h\u00e0ng b\u00e0i v\u1ecb th\u1edd \u1edf hai \u00e1n th\u01b0 th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu \u1edf d\u01b0\u1edbi h\u00e0ng bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean.<\/p>\n<p>Mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung c\u00f3 163 ng\u01b0\u1eddi, trong \u0111\u00f3 v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to nh\u01b0 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, tham ch\u00ednh, ch\u01b0\u1edfng dinh, th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 34 ng\u01b0\u1eddi, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian ch\u00ednh gi\u1eefa v\u00e0 th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu, c\u00f2n d\u01b0\u1edbi nh\u01b0 tham t\u00e1n, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, l\u01b0u th\u1ee7, cai b\u1ea1, qu\u1ea3n v\u1ec7, cai c\u01a1 96 ng\u01b0\u1eddi, xin \u0111\u1eb7t 8 bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean chia th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u00ec b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u00ec b\u00ean h\u1eefu v\u00e0 2 ch\u00e1i hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu. C\u00f2n nh\u01b0 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7, ch\u01b0\u1edfng dinh, tham ch\u00ednh 7 ng\u01b0\u1eddi, t\u00ean c\u0169 kh\u00f4ng r\u00f5 m\u00e0 h\u1ecd c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c, xin \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb chia th\u1edd \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu. Ngo\u00e0i ra v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to v\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7, cai c\u01a1 tr\u1edf xu\u1ed1ng h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 minh ch\u1ee9ng c\u00f3 845 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 cai \u0111\u1ed9i, tham m\u01b0u, tham lu\u1eadn c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean 33 ng\u01b0\u1eddi c\u1ed9ng 878 ng\u01b0\u1eddi, xin h\u1eb1ng n\u0103m m\u00f9a xu\u00e2n, m\u00f9a thu do quan t\u1ec9nh ch\u1ecdn ch\u1ed7 l\u00e0m \u0111\u00e0n, l\u00e0m 7 b\u00e0i v\u1ecb b\u1eb1ng gi\u1ea5y, chia \u0111\u1eb7t \u1edf m\u1ed9t \u00e1n ch\u00ednh gi\u1eefa v\u00e0 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean 3 \u00e1n, l\u1ec5 xong th\u00ec \u0111\u1ed1t \u0111i.<\/p>\n<p>Ngh\u1ecb \u1ea5y d\u00e2ng l\u00ean, vua sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n xin : c\u00f4ng th\u1ea7n \u1edf 2 mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft, v\u1eabn c\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc h\u00e0m bi\u00ean c\u0169, chi\u1ebfu theo qu\u00e2n ch\u1ebf n\u0103m Gia Long, ph\u00e0m quan v\u0103n v\u00f5 tr\u1eadt to, nguy\u00ean h\u00e0m t\u1eeb ch\u00e1nh nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u1ec1u s\u1ebd \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb ; t\u1eeb t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, \u0111\u1ec1u k\u00ea v\u00e0o bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea9m h\u00e0m chi\u1ebfu trong quan ch\u1ebf tuy kh\u00f4ng t\u1ecf t\u01b0\u1eddng, m\u00e0 gi\u1eef tr\u1ecdng ch\u1ee9c, c\u0169ng tham chi\u1ebfu bi\u00ean c\u0169 k\u00ea v\u00e0o h\u00e0ng b\u00e0i hay bi\u1ec3n. C\u00f2n nh\u01b0 ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, nguy\u00ean l\u00e0 vi\u00ean gi\u00fap vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u1ecdn n\u00ean l\u00e0m cung b\u00e0i v\u1ecb, ph\u00e0m c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean, \u0111\u1ec1 c\u1ea3 ch\u1ee9c h\u00e0m h\u1ecd t\u00ean, n\u1ebfu h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c, ho\u1eb7c c\u00f3 h\u1ecd m\u00e0 t\u00ean kh\u00f4ng r\u00f5, \u0111\u1ec1u l\u1ea5y t\u01b0\u1edbc h\u00e0m c\u0169 bi\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1 v\u00e0o. Mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung, h\u00e0ng trong 4 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 c\u00f2n 1.011 ng\u01b0\u1eddi, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 nguy\u00ean l\u00e0 ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, tham ch\u00ednh, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng h\u00e0m ch\u01b0\u1edfng dinh, th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 tr\u1edf l\u00ean, t\u1ea5t c\u1ea3 55 ng\u01b0\u1eddi, xin \u0111\u1ec1u s\u1ebd \u0111\u1eb7t b\u00e0i v\u1ecb, b\u00e0y \u00e1n \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa mi\u1ebfu v\u00e0 c\u00e1c gian th\u1ee9 nh\u1ea5t 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu ; nguy\u00ean h\u00e0m v\u00f5 th\u00ec v\u1ec7 u\u00fd, cai c\u01a1, v\u0103n th\u00ec tham t\u00e1n, tham m\u01b0u, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c, t\u1eb7ng h\u00e0m v\u00f5 th\u00ec ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, v\u0103n th\u00ec tham m\u01b0u, tham kh\u00e1m, t\u1ea5t c\u1ea3 302 ng\u01b0\u1eddi, xin \u0111\u1eb7t bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean, \u0111\u1ec1 h\u00e0m v\u00e0o, b\u00e0y \u00e1n \u1edf c\u00e1c gian th\u1ee9 2 b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu. Ngo\u00e0i ra, v\u00f5 th\u00ec cai \u0111\u1ed9i, v\u0103n th\u00ec tri b\u1ea1, tham lu\u1eadn tr\u1edf xu\u1ed1ng, t\u1ea5t c\u1ea3 658 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0 vi\u00ean gi\u00fap vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u1ecdn, xin l\u00e0m 4 bi\u1ec3n \u0111\u1ec1 t\u00ean, \u0111\u1ec1 h\u00e0m v\u00e0o, b\u00e0y \u00e1n \u1edf 2 ch\u00e1i b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf v\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean b\u00e0n kh\u00e1c th\u1ebf. H\u1ecd cho r\u1eb1ng mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung nguy\u00ean l\u00e0 n\u01a1i d\u1ef1ng l\u00ean t\u1eeb khi m\u1edbi x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. B\u1ea5y gi\u1edd Kinh \u1ea5p ch\u01b0a l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, cho n\u00ean l\u00e0m mi\u1ebfu th\u1edd ri\u00eang \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u0111\u1ec1n c\u00f4ng \u0111\u1ee9c. Nay 2 mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft \u1edf Kinh, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 chi\u1ebfn c\u00f4ng v\u00e0 ti\u1ebft ngh\u0129a \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng th\u1edd. C\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u1edd \u1edf 2 mi\u1ebfu \u1ea5y g\u1ea7n 200 ng\u01b0\u1eddi, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ch\u1ec9 l\u00e0 vi\u00ean ph\u00f3 gi\u00fap vi\u1ec7c. Nay n\u1ebfu cho bi\u00ean t\u00ean th\u00ec trong \u0111\u00f3 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 minh ch\u1ee9ng, ch\u1ec9 \u0111\u1ec1 ch\u1ee9c h\u00e0m kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 th\u1edd th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 s\u1ef1 l\u1eabn l\u1ed9n ; b\u00e0i bi\u1ec3n r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00ec trong khi l\u00e0m vi\u1ec7c, sao c\u00f3 th\u1ec3 nghi\u00eam ch\u1ec9nh t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay xin h\u1eb1ng n\u0103m hai l\u1ea7n t\u1ebf, \u0111\u1ed5i l\u00e0m 5 b\u00e0i v\u1ecb \u0111\u1ec1 chung, b\u00e0y th\u1edd \u1edf 3 gian : ch\u00ednh gi\u1eefa, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean t\u1ea3, th\u1ee9 nh\u1ea5t b\u00ean h\u1eefu, cho b\u1edbt phi\u1ec1n nh\u00e0m.<\/p>\n<p>Quan N\u1ed9i c\u00e1c t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cChi\u1ebfu vi\u1ec7c, truy th\u1edd c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n, l\u00e0 ph\u00e9p l\u1edbn b\u00e1o c\u00f4ng c\u1ee7a nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0m, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t hai n\u01a1i, th\u1edd \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi. V\u1ec1 mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh th\u00ec \u0111em c\u1ea3 c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc, h\u1ebft l\u00f2ng ti\u1ebft ngh\u0129a t\u1eeb n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd tr\u1edf v\u1ec1 sau, kh\u00f4i ph\u1ee5c Gia \u0110\u1ecbnh tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng c\u1ee9 ch\u1ee9c h\u00e0m cao hay th\u1ea5p, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd c\u1ea3. C\u00f2n mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng \u1edf Kinh l\u00e0 truy th\u1edd c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc, h\u1ebft l\u00f2ng ti\u1ebft ngh\u0129a t\u1eeb khi l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Gia \u0110\u1ecbnh tr\u1edf v\u1ec1 sau v\u00e0 khi \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc. Mi\u1ebfu Trung Ti\u1ebft l\u00e0 truy th\u1edd c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i h\u1ebft l\u00f2ng ti\u1ebft ngh\u0129a t\u1eeb n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd tr\u1edf v\u1ec1 sau, m\u1edbi kh\u00f4i ph\u1ee5c Gia \u0110\u1ecbnh tr\u1edf v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, v\u00ec 2 mi\u1ebfu n\u00e0y l\u00e0 ch\u1ecdn trong c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd \u1edf mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung t\u1ea1i Gia \u0110\u1ecbnh l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f4ng nghi\u1ec7p r\u1ea5t r\u00f5 r\u1ec7t, chia v\u00e0o 2 mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 th\u1edd. C\u00f2n c\u00e1c mi\u1ebfu nh\u01b0 H\u00e0 La \u1edf Kh\u00e1nh Ho\u00e0, C\u00f9 M\u00f4ng \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean, Thi N\u1ea1i, B\u00e1t Gi\u00e1c \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh th\u00ec \u0111\u1ec1u do tu\u1ef3 ch\u1ed7 \u0111\u00e1nh nhau m\u00e0 l\u00e0m ra \u0111\u1ec1n ri\u00eang \u0111\u1ec3 th\u1edd nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, ch\u1ebft t\u1ea1i tr\u1eadn. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh, c\u00f3 c\u1ea3 b\u1ea3n b\u00e0n x\u00e9t c\u0169 c\u1ee7a b\u1ed9 L\u1ec5 ; duy trong \u0111\u00f3 danh v\u1ecb c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a r\u00f5 r\u00e0ng. \u0110\u1ebfn kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, k\u00ednh v\u00e2ng d\u1ee5 vua, giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t b\u00e0n, th\u1ebf m\u00e0 b\u1ed9 th\u1ea7n b\u1ea5y gi\u1edd kh\u00f4ng ch\u1ecbu xem x\u00e9t, b\u00e0n v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y, thi\u1ebfu s\u00f3t c\u0169ng c\u00f3, sai l\u1ea7m c\u0169ng c\u00f3, l\u1ea1i \u0111em c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1edd, xin cho s\u1eeda sang l\u1ea1i. K\u00ednh nh\u1edd \u01a1n vua th\u01b0\u01a1ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng, l\u1ea1i giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb l\u1ea1i. \u0110\u00e3 7 \u2013 8 n\u0103m, b\u1ed9 th\u1ea7n ch\u1ee7 th\u1ea3o, kh\u00f4ng x\u00e9t r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 ch\u1ee9c danh c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i, v\u1eabn thi\u1ebfu l\u1ea7m nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ; cho \u0111\u1ebfn \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00e1c, c\u00f3 ch\u1ed7 gi\u1ed1ng, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. N\u00e0y, \u0111\u1ea1i t\u1ebf c\u00f4ng th\u1ea7n ph\u1ea3i x\u00e9t \u1edf c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc, n\u1ebfu kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, kh\u00f4ng x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 tr\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y, th\u00ec trong \u0111\u00f3 ph\u1ea9m tr\u1eadt cao hay th\u1ea5p, c\u00f4ng nghi\u1ec7p l\u1edbn hay nh\u1ecf, c\u00f9ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o n\u00ean \u0111\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o n\u00ean b\u1edbt, theo v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c ? N\u1ebfu ch\u1ec9 nh\u00ecn v\u00e0o ch\u1ee9c tr\u1eadt cao th\u1ea5p, ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, th\u00ec c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i hi\u1ec7n th\u1edd \u1edf 2 mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft, c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ee9c h\u00e0m cai c\u01a1, cai \u0111\u1ed9i, sao c\u00f3 th\u1ec3 cho l\u00e0 vi\u00ean ch\u1ee9c gi\u00fap vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u1ecdn m\u00e0 che l\u1ea5p \u0111i\u1ec1u hay \u0111\u00e1ng ghi ch\u00e9p l\u00fac sinh b\u00ecnh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta ? H\u01a1n n\u1eefa, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i hi\u1ec7n th\u1edd \u1edf mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o 2 mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft, h\u00e3y c\u00f2n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111\u1ec1 chung c\u1ea3, th\u00ec b\u00e0i bi\u1ec3n c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu Thi N\u1ea1i, C\u00f9 M\u00f4ng, hi\u1ec7n c\u00f2n \u0111\u1ec3 th\u1edd, m\u00e0 c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung, ri\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec c\u1edb b\u00e0i bi\u1ec3n ch\u1ea5t \u0111\u1ed1ng, v\u1ed9i cho l\u00e0m l\u1ea1i, nh\u01b0 v\u1eady d\u01b0\u1eddng nh\u01b0 c\u00f3 ng\u1ea1i ? B\u1ecdn th\u1ea7n ngu t\u1ed1i thi\u1ebft ngh\u0129 : t\u1eeb trung h\u01b0ng \u0111\u1ebfn nay, n\u0103m v\u00e0 \u0111\u1eddi c\u00f2n l\u00e0 h\u01a1i g\u1ea7n, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 vi\u00ean gi\u00fap vi\u1ec7c nh\u1ecf m\u1ecdn m\u00e0 h\u1ecd t\u00ean kh\u00f4ng bi\u1ebft, tuy ch\u01b0a ch\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t c\u1ea3, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee9c nghi\u1ec7p kh\u00e1 cao, c\u00f4ng nghi\u1ec7p r\u00f5 r\u1ec7t, th\u00ec c\u00e1o s\u1eafc b\u1ea5y gi\u1edd v\u1eabn c\u00f2n, ng\u1ea1ch s\u1ed5 v\u1eabn c\u00f2n, c\u00f9ng l\u00e0 qu\u00ea qu\u00e1n con ch\u00e1u, ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 c\u1ea3 truy\u1ec1n l\u1ea1i, n\u1ebfu bi\u1ebft t\u00ecm r\u1ed9ng x\u00e9t k\u1ef9, l\u1ea5y ch\u1ed7 n\u00e0y so ch\u1ed7 kia, khi \u1ea5y t\u1ea5t ch\u1ee9ng t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u01b0a \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u1ea5t h\u1ebft. Vi\u1ec7c n\u00e0y quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, t\u01b0\u1edfng n\u00ean m\u1ed9t phen x\u00e9t th\u1ef1c v\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i ngay, n\u1ebfu ch\u1ec9 theo t\u1eadp c\u0169 c\u1ee7a b\u1ed9 L\u1ec5, t\u1ea1m n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ee3i sau tra x\u00e9t l\u00e0m ti\u1ebfp, th\u1ef1c s\u1ee3 n\u0103m th\u00e1ng c\u00e0ng xa, tra x\u00e9t c\u00e0ng kh\u00f3, t\u1eadp c\u0169 thi\u1ebfu v\u00e0 nh\u1ea7m, theo v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 s\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c ? M\u00e0 ph\u00e9p th\u1edd n\u00ean \u0111\u1ec3 hay n\u00ean b\u1edbt, n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1eddi b\u00e0n nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d.<\/p>\n<p>Vua cho r\u1eb1ng c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u gi\u1eef s\u1ef1 hi\u1ec3u bi\u1ebft c\u1ee7a m\u00ecnh, c\u00f2n l\u1eddi t\u00e2u c\u1ee7a N\u1ed9i c\u00e1c r\u1ea5t l\u00e0 h\u1ee3p l\u00fd. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f4ng th\u1ea7n c\u00f3 mi\u1ebfu th\u1edd, l\u00e0 \u0111\u1ec3 bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 qua, khuy\u1ebfn kh\u00edch ng\u01b0\u1eddi sau n\u00e0y, l\u00e0 ph\u00e9p r\u1ea5t l\u1edbn c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. K\u00ednh ngh\u0129 : Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, v\u0103n th\u1ea7n, v\u00f5 th\u00e1nh, d\u1ef1ng l\u1ea1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, trong kho\u1ea3ng 20 \u2013 30 n\u0103m, t\u1eeb ch\u1ed7 ru\u1ed9ng m\u1ed9t th\u00e0nh ((1) Th\u00e0nh : 10 d\u1eb7m.1) qu\u00e2n m\u1ed9t l\u1eef ((2) L\u1eef : 500 qu\u00e2n.2), l\u00e0m n\u00ean s\u1ef1 nghi\u1ec7p c\u00f3 c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1, t\u1eeb x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng d\u1ef1ng nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng, ch\u01b0a c\u00f3 ai kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00e0 l\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf ! Trong \u0111\u00f3 c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i gi\u00fap r\u1eadp, gi\u00f3 m\u00e2y g\u1eb7p g\u1ee1, ng\u01b0\u1eddi xa \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ea7n ho\u1eb7c sau ho\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc, th\u1ef1c kh\u00f3 k\u1ec3 xi\u1ebft : ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ebft s\u1ee9c kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ch\u1ed7 c\u1ea7m c\u01b0\u01a1ng ng\u1ef1a \u0111i theo, ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ebft l\u00f2ng ti\u1ebft ngh\u0129a \u1edf ch\u1ed1n sa tr\u01b0\u1eddng, ho\u1eb7c b\u00e0y m\u01b0u \u1edf tr\u1ea1i qu\u00e2n, ho\u1eb7c chia \u1ea5n \u1edf dinh t\u01b0\u1edbng, ti\u1ebfng t\u0103m ti\u1ebft li\u1ec7t, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1ng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfng th\u01a1m mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Cho n\u00ean, tr\u01b0\u1edbc khi l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c Gia \u0110\u1ecbnh, l\u1eadp mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung ngay \u1edf n\u01a1i \u1ea5y ; \u0111\u1ebfn sau khi Th\u1ea7n kinh ((1) Ch\u1ec9 Ph\u00fa Xu\u00e2n t\u1ee9c Hu\u1ebf.1) \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh, l\u1eadp hai mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, Trung Ti\u1ebft. Ph\u00e0m c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc, ti\u1ebft li\u1ec7t, \u0111\u1ec1u theo th\u1ee9 t\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 t\u00ean c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u1ee9 b\u1eadc tr\u01b0\u1edbc sau v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u0111\u00e1ng n\u00ean nh\u1edb, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 L\u1ec5 bi\u00ean ch\u00e9p l\u00e0m n\u00ean gi\u00e1p l\u1ec7nh ((2) Gi\u00e1p l\u1ec7nh : ph\u00e1p l\u1ec7nh do nh\u00e0 vua quy \u0111\u1ecbnh ban h\u00e0nh.2).<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng kh\u1ea3o ta, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, truy ngh\u0129 c\u00f4ng lao, th\u01b0\u1eddng nh\u1edb \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, m\u1edbi sai b\u1ed9 L\u1ec5 x\u00e9t b\u00e0n k\u1ef9 h\u01a1n, l\u1ea1i sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng b\u00e0n l\u1ea1i. Th\u1ef1c v\u00ec cho r\u1eb1ng ph\u00e9p th\u1edd r\u1ea5t quan h\u1ec7, ph\u1ea3i n\u00ean r\u1ea5t th\u1eadn tr\u1ecdng. Tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u0111\u1ee9c x\u01b0a, xa nh\u1edb d\u1ea5u tr\u01b0\u1edbc, ngh\u0129 r\u1eb1ng c\u00f4ng th\u1ea7n \u1edf 3 mi\u1ebfu, \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 ngh\u1ecb nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ; l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd quan b\u1ed9 L\u1ec5 bi\u00ean ch\u00e9p, l\u1ea1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1eadc ng\u01b0\u1eddi c\u0169, l\u00e3o th\u00e0nh, c\u00f3 c\u00f4ng lao, ch\u00ednh m\u00ecnh th\u1ea5y vi\u1ec7c l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd th\u00ec trong \u0111\u00f3 t\u00ean b\u1eadc c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf tr\u01b0\u1edbc hay \u1edf sau, c\u1ed1t c\u0169ng xem \u1edf c\u00f4ng lao l\u1edbn hay nh\u1ecf, t\u1ef1 c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a \u1edf \u0111\u00f3. Vinh phong m\u1ed9t ch\u1eef, l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng ngh\u00ecn \u0111\u1eddi, ch\u1eafc kh\u00f4ng ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi sau c\u00f3 th\u1ec3 coi th\u01b0\u1eddng ngh\u1ecb \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ec1 mi\u1ebfu Trung H\u01b0ng, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u00e0i bi\u1ec3n ; nay cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd theo nh\u01b0 c\u0169. Duy c\u00f3 mi\u1ebfu Trung Ti\u1ebft, l\u00e0m b\u00e0i v\u1ecb \u0111\u1ec3 chung, ch\u01b0a k\u00ea r\u00f5 t\u00ean h\u00e0m, c\u0169ng cho chi\u1ebfu theo t\u00ean, b\u1eadc bi\u00ean c\u0169 t\u1eeb n\u0103m Gia Long, r\u1ed3i d\u00f9ng \u0111\u00e1 hoa Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0m bia kh\u1eafc t\u00ean \u0111\u1ec3 th\u1edd. Ngo\u00e0i ra, v\u1ec1 vi\u1ec7c xin cho Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Huy\u00ean \u1edf \u0111\u1ea1o \u1ee9ng Ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd c\u00f9ng v\u1edbi c\u00f4ng th\u1ea7n, th\u00ec cho theo ngh\u1ecb thi h\u00e0nh. C\u00f2n c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd tr\u01b0\u1edbc \u1edf mi\u1ebfu Hi\u1ec3n Trung \u0111\u1ebfn h\u01a1n 1.000 ng\u01b0\u1eddi, b\u00e0i bi\u1ec3n ch\u1ed3ng ch\u1ea5t, tr\u00f4ng th\u1ef1c ch\u01b0a nh\u00e3. Nh\u01b0ng Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 n\u01a1i l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng, l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0m \u0111\u1ec1n ri\u00eang, th\u1ef1c mu\u1ed1n n\u00fai s\u00f4ng l\u00e2u d\u00e0i, kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng nghi ng\u00fat \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng, l\u01b0u truy\u1ec1n m\u00e3i m\u00e3i. \u0110\u1ebfn nay, 50 \u2013 60 n\u0103m, linh h\u1ed3n trung ngh\u0129a \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd, phong t\u1ee5c nh\u00e2n t\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c khuy\u1ebfn kh\u00edch, \u0111\u1ec1u \u1edf c\u1ea3 \u0111\u1ea5y. Trong L\u1ec5 c\u00f3 n\u00f3i : \u201c\u0110\u00e3 l\u00e0m kh\u00f4ng b\u1ecf\u201d, \u0111\u00f3 l\u00e0 ngh\u0129a th\u1ebf. Nay n\u1ebfu v\u00ec c\u1edb b\u00e0i bi\u1ec3n ch\u1ed3ng ch\u1ea5t, v\u1ed9i l\u00e0m l\u1ea1i, gi\u1ea3m b\u1edbt, m\u00e0 \u0111\u1ec1 chung, thi\u1ebfu c\u1ea3 ch\u1ee9c h\u00e0m, m\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd t\u00ean, th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec \u0111\u1ec3 y\u00ean vong linh c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u1edf n\u01a1i ch\u00edn su\u1ed1i ! Ngh\u0129 r\u1ed3i l\u1ea1i ngh\u0129, l\u00f2ng tr\u1eabm th\u1ef1c kh\u00f4ng n\u1ee1 th\u1ebf. Ph\u1ea3i n\u00ean ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh v\u1eeba ph\u1ea3i, cho tho\u1ea3 vong linh ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 khu\u1ea5t. C\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd tr\u01b0\u1edbc \u1edf mi\u1ebfu \u1ea5y, \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u00e0i bi\u1ec3n, nay giao cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i l\u00e0m l\u1ea1i b\u1eb1ng g\u1ed7 t\u1ed1t ho\u1eb7c b\u1eb1ng \u0111\u00e1 hoa, l\u00e0m th\u00e0nh c\u00e1i bia d\u00e0i, chi\u1ebfu theo t\u00ean, b\u1eadc k\u00ea tr\u01b0\u1edbc kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u1ec3 th\u1edd, \u0111\u1ec3 t\u1ecf c\u00e1i ngh\u0129a ghi t\u00ean v\u00e0o th\u1ebb, l\u1ee5a. V\u1ea3 l\u1ea1i, ph\u00e9p th\u1edd c\u00f4ng th\u1ea7n, vi\u1ec7c thu\u1ed9c b\u1ed9 L\u1ec5, th\u1ebf m\u00e0 nhi\u1ec1u l\u1ea7n tra c\u1ee9u, c\u00f2n c\u00f3 s\u01a1 su\u1ea5t ! Nay chu\u1ea9n cho \u0111em [danh s\u00e1ch] c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd tr\u01b0\u1edbc \u1edf 3 mi\u1ebfu, theo t\u1eadp bi\u00ean c\u0169 n\u0103m Gia Long, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean to\u1ea3n tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n, k\u00ea c\u1ee9u k\u1ef9 h\u01a1n ; ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o thi\u1ebfu v\u00e0 sai l\u1ea7m m\u00e0 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 th\u1ef1c, th\u00ec cho ch\u1eefa l\u1ea1i ngay. Ngo\u00e0i ra, ch\u01b0a x\u00e9t th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ea1m cho theo nh\u01b0 c\u0169 vi\u1ebft v\u00e0o, r\u1ed3i ph\u00e2n bi\u1ec7t chia lo\u1ea1i l\u00e0m 3 b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean. Ph\u00e0m t\u00ean, b\u1eadc tr\u01b0\u1edbc sau v\u00e0 tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 c\u00f4ng, h\u1ea7u c\u00f9ng l\u00e0 t\u01b0\u1edbc h\u00e0m thu\u1ef5 hi\u1ec7u, theo t\u1eadp bi\u00ean c\u0169 n\u0103m Gia Long t\u1ea5t c\u1ea3, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 ch\u1ed7 thay \u0111\u1ed5i hay b\u1edbt \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBu\u1ed5i \u0111\u1ea7u trung h\u01b0ng, c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i gi\u00fap r\u1eadp, m\u01b0u hay, c\u00f4ng to, th\u01b0\u1eddng ch\u1eb3ng thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi ; duy l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd b\u00e0n \u0111\u1ecbnh ph\u00e9p th\u1edd c\u00f4ng th\u1ea7n, ch\u1ec9 t\u1edbi c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eb7ng h\u00e0m cao t\u1eeb n\u0103m Gia Long th\u1ee9 9 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean k\u00ea t\u00ean, b\u1eadc, c\u00f2n t\u1eeb n\u0103m \u1ea5y tr\u1edf v\u1ec1 sau, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00ean cho th\u1edd th\u00eam, m\u00e0 quan b\u1ed9 L\u1ec5 ch\u01b0a t\u1eebng b\u00e0n ti\u1ebfp, tin r\u1eb1ng c\u0169ng c\u00f3. V\u1ea3 l\u1ea1i, theo th\u1ee9 b\u1eadc m\u00e0 th\u1edd ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n c\u00f3 c\u00f4ng, l\u00e0 ph\u00e9p l\u1edbn b\u00e1o c\u00f4ng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. V\u1eady n\u00ean truy l\u1ee5c t\u1ea5t c\u1ea3, chung d\u1ef1 kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1edbi c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1edd, c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i. Nay chu\u1ea9n cho : chi\u1ebfu c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eddi trung h\u01b0ng \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd m\u00e0 ch\u1ee9c, t\u00ean c\u00f2n c\u00f3 thi\u1ebfu s\u00f3t, v\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd m\u00e0 l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i v\u0103n v\u00f5 c\u0169, hi\u1ec1n l\u00e0nh gi\u00fap vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1, c\u00f4ng tr\u1ea1ng t\u1ecf r\u00f5, nh\u01b0 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Si\u00eau, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh, th\u1ef1c \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc sau gi\u1eef ti\u1ebft tr\u1ecdn v\u1eb9n ; ph\u1ea3i tra r\u00f5 s\u1ef1 tr\u1ea1ng ngay, k\u00ea khai t\u00ean v\u00e0 h\u00e0m, ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1edd th\u00eam, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ea1o h\u1eadu\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LIX \u2013 59<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6. Vua sai b\u1ed9 Binh, N\u1ed9i c\u00e1c, Khoa \u0111\u1ea1o, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u00f5 s\u00e1t h\u1ea1ch v\u1ec7 s\u0129 \u0111i thi, th\u1ee9 b\u1eadc h\u01a1n k\u00e9m, r\u1ed3i \u0111\u1ecbnh th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, giao vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt c\u00e2n nh\u1eafc, ti\u1ebfn l\u00ean vua xem, v\u00ec c\u1edb g\u1ea7n k\u1ef3 thi v\u00f5.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p thi tr\u01b0\u1eddng v\u00f5 l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00fac \u0111\u1ea7u, t\u00e0i ngh\u1ec7 \u0111i thi, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, c\u1ed1t ph\u1ea3i tu\u1ef3 ti\u1ec7n m\u00e0 l\u1ea5y hay b\u1ecf. L\u1ea1i xem \u1edf n\u01a1i \u0111\u1ecba th\u1ebf h\u01a1i r\u1ed9ng, l\u00e0m tr\u01b0\u1eddng thi v\u00f5, v\u00e0 \u0111em qu\u00e2n thi \u1edf Kinh di\u1ec5n t\u1eadp \u1edf tr\u01b0\u1eddng \u0110\u00f4ng Gia, cho qu\u00e2n nh\u00e2n \u0111i thi c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c xem luy\u1ec7n t\u1eadp \u0111\u1ec3 thi. V\u1ec1 thi H\u01b0\u01a1ng, d\u00f9ng c\u00f4n s\u1eaft n\u1eb7ng 30 c\u00e2n, thi H\u1ed9i d\u00f9ng h\u1ea1ng 50 c\u00e2n ; mi\u1ebfng s\u1eaft \u1edf gi\u1eefa b\u1ee5ng b\u1ed3 nh\u00ecn b\u1eb1ng c\u1ecf th\u00ec r\u1ed9ng 3 t\u1ea5c, n\u00ean theo c\u00e1ch th\u1ee9c s\u1eeda so\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn h\u00f4m thi, l\u1ea1i thi mang n\u1eb7ng : thi H\u01b0\u01a1ng th\u00ec theo nh\u01b0 c\u0169, n\u1eb7ng 100 c\u00e2n ; thi H\u1ed9i n\u1eb7ng 120 c\u00e2n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u00e0 truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c qu\u1ea3n su\u1ea5t : t\u1eeb nay n\u00ean th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean hu\u1ea5n luy\u1ec7n, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 s\u0129 d\u00f5ng th\u1ea1o ngh\u1ec1, k\u1ecbp k\u1ef3 \u0111i thi, gi\u00fap vi\u1ec7c Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Thanh H\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u1ed1ng xin \u0111\u1ed5i l\u0129nh ti\u1ec1n kho l\u00e0m nh\u00e0 ri\u00eang. Vua gh\u00e9t l\u00e0 tranh kh\u00f4n, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay, ph\u00e0m \u0111\u00e3 c\u1ea5p cho ph\u1ee7 th\u1ef1 th\u00ec gi\u1eef l\u1ea5y \u1edf y\u00ean m\u00e3i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u0129nh ti\u1ec1n kho c\u00f4ng.<\/p>\n<p>L\u00e0m 2 s\u1edf nh\u00e0 c\u00f4ng v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng Gia t\u00f4 l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1ea9m v\u00e0 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec7. H\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu b\u1ecf \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i x\u1eed t\u1eed. Th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 gi\u00e1c v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eaft 50 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 ph\u1ec9 t\u1ec9nh An Giang l\u1ea9n l\u00fat \u1edf H\u1eadu Giang, \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean, qu\u1ea3n \u0111\u1ed3n l\u00e0 Tr\u1ea7n Ho\u00e0ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1eabm \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 vua cho An Giang v\u00e0 Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn ph\u00e1i m\u1ed9t l\u00e3nh binh \u0111\u1ed1c s\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ed3n ph\u00f2ng b\u1ecb nghi\u00eam ng\u1eb7t.<\/p>\n<p>Quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u00e2u l\u00ean : m\u1ea5y vi\u00ean h\u01b0u tr\u00ed l\u00e0 nguy\u00ean Tham tri Ho\u00e0ng v\u0103n Di\u1ec5n, Th\u1ecb lang Tr\u1ea7n Thi\u00ean T\u1ea3i \u0111\u1ec1u th\u1ecd 80 tu\u1ed5i. Vua ban cho V\u0103n Di\u1ec5n 30 l\u1ea1ng b\u1ea1c, Thi\u00ean T\u1ea3i 15 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i t\u00e2u : m\u1ed9t tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac b\u1ea1c \u0111\u0129nh c\u00f4ng t\u01b0, c\u00e1ch th\u1ee9c l\u00e0m ch\u1eadt h\u1eb9p, xin l\u00e0m th\u00eam m\u1ed9t s\u1edf \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh, chuy\u00ean \u0111\u00fac b\u1ea1c t\u01b0, nh\u01b0ng do Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ch\u1ee7 tr\u01b0\u01a1ng vi\u1ec7c \u1ea5y. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf 8 kh\u1ed1i ch\u00ec, 4 c\u00f4n s\u1eaft c\u1ea5p cho dinh v\u1ec7 c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec3 t\u1eadp v\u00f5 ngh\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai Th\u00e1i b\u1ea3o V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt, Tuy Th\u1ecbnh b\u00e1 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, sung T\u1ed5ng t\u00e0i b\u1ed9 V\u0103n quy ; Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh Phan Thanh Gi\u1ea3n, \u0111\u1ec1u sung ch\u1ee9c duy\u1ec7t l\u1ea1i ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh B\u00f9i Qu\u1ef9, T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung, quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, \u0111\u1ec1u sung ch\u1ee9c l\u00e0m ph\u1ee5 ; quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, L\u00ea Ch\u00e2n, \u0111\u1ec1u sung ch\u1ee9c l\u00e0m s\u00e1ch. L\u1ea1i ch\u1ecdn l\u1ea5y thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n v\u00e0 c\u1eed nh\u00e2n h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 34 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u cho l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m, sung ch\u1ee9c bi\u00ean ch\u00e9p. (L\u1ea5y vi\u1ec7n T\u1ea3 \u0110\u00e3i l\u1eadu l\u00e0m ch\u1ed7 l\u00e0m s\u00e1ch).<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u00e3 sai N\u1ed9i c\u00e1c, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n \u0111em s\u00e1ch V\u1eadn th\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1eddi, tham kh\u1ea3o T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, x\u00e9t \u0111\u1ecbnh k\u1ef9 h\u01a1n, b\u1ed5 th\u00eam bi\u00ean ch\u00e9p, g\u1ecdi l\u00e0 \u201cThi\u1ec7u tr\u1ecb v\u0103n quy\u201d, t\u1eebng \u0111\u00e3 gi\u00e1ng d\u1ee5 cho l\u00e0m. V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u00e1ch v\u1ea7n th\u00ec c\u00f3 \u0111\u00e3 l\u00e2u ; t\u1eeb V\u1eadn t\u1eadp nh\u00e0 Ngu\u1ef5, Ng\u1ecdc thi\u00ean t\u1ee9 thanh ph\u1ea3 nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng, V\u1eadn to\u1ea3n qu\u1ebf uy\u1ec3n ch\u00e2u t\u00f9ng, Thi\u1ebft v\u1eadn, V\u1eadn anh nh\u00e0 Tu\u1ef3, V\u1eadn h\u1ea3i kinh nguy\u00ean, V\u1eadn ph\u1ea3 b\u00e1c nh\u00e3 nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, Qu\u1ea3ng v\u1eadn, V\u1eadn lo\u1ea1i thi\u00ean nh\u00e0 T\u1ed1ng, C\u1ed5 kim v\u1eadn l\u01b0\u1ee3c, V\u1eadn ph\u1ee7 qu\u1ea7n ng\u1ecdc nh\u00e0 Nguy\u00ean, Ch\u00ednh v\u1eadn, Ng\u0169 xa v\u1eadn thu\u1ef5 nh\u00e0 Minh, n\u1ed1i nhau ra \u0111\u1eddi. M\u00e0 t\u00f3m l\u1ea1i, ch\u1ec9 s\u00e1ch B\u1ed9i v\u0103n v\u1eadn ph\u1ee7 nh\u00e0 Thanh, l\u00e0 s\u00e1ch l\u00e0m sau c\u00f9ng, c\u00f4ng d\u1ee5ng nhi\u1ec1u h\u01a1n c\u1ea3. L\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 thu c\u1ea3 x\u01b0a nay v\u00e0o t\u00fai, v\u00e9t c\u1ea3 l\u1edbn b\u00e9 v\u00e0o l\u01b0\u1edbi, h\u1ecdc v\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh, ch\u01b0a s\u00e1ch n\u00e0o h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u01b0ng nay x\u00e9t c\u00e1c s\u00e1ch t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n th\u00ec s\u00e1ch \u1ea5y c\u00f2n nhi\u1ec1u ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t, th\u00ed d\u1ee5 \u0111em ngay v\u1ea7n \u201cnh\u1ea5t \u0111\u00f4ng\u201d ra xem, th\u1ea5y n\u00ean th\u00eam nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn h\u01a1n 200 ch\u1eef, th\u00ec ch\u1ed7 kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 bi\u00ean t\u1eadp ch\u01b0a k\u1ef9, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u00e1ng b\u00e0n, th\u1ef1c v\u00ec th\u1ebf \u0111\u1ea5y. Nay s\u00e1ch V\u0103n quy l\u00e0m ra, ch\u00ednh l\u00e0 mu\u1ed1n v\u0103n, ch\u1eef, \u00e2m, v\u1eadn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed9i h\u1ee3p c\u1ea3 l\u1ea1i, nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u01b0a \u0111\u1ee7 ch\u01b0a r\u00f5 th\u00ec l\u00e0m cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7, \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 h\u01a1n, \u0111\u1ec3 ban \u01a1n cho h\u1ecdc tr\u00f2, l\u00e0m v\u1ebb vang vi\u1ec7c v\u0103n tr\u1ecb. \u0110\u00f3 l\u00e0 ph\u00e9p r\u1ea5t l\u1edbn. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n n\u00ean th\u1eddi th\u01b0\u1eddng xem x\u00e9t, \u0111\u1ec3 gi\u00fap s\u1ef1 s\u1eeda ch\u1eefa. C\u00e1c vi\u00ean ph\u00e2n to\u1ea3n, to\u1ea3n tu, \u0111\u1ec1u n\u00ean l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u1edf nh\u00e0 l\u00e0m s\u00e1ch, \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m s\u00e1ch, x\u00e9t \u0111\u1ecbnh s\u1ed5 s\u00e1ch, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o\u201d.<\/p>\n<p>Cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 T\u0129nh Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean, v\u00ec Tu\u00e2n l\u00e0 th\u00f4ng gia v\u1edbi quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m. Cho B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean Ph\u1ea1m Huy \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 T\u0129nh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb gi\u00fap vi\u1ec7c gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u00e2u : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, d\u00e2n Man thu\u1ed9c h\u1ea1t, \u0111inh s\u1ed1 66 tr\u1ea1i g\u1ed3m 519 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u xin l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o h\u1ed9 bi\u00ean trong s\u1ed5. Nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc quan t\u1ec9nh \u0111\u00e3 ph\u1ee5ng m\u1ec7nh chia \u0111\u1eb7t, hi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c 4 t\u1ed5ng, 48 x\u00e3 th\u00f4n, xin \u0111\u1eb7t ra huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc B\u00ecnh, l\u1ea1i \u0111em 16 x\u00e3 th\u00f4n \u1edf t\u1ed5ng Ch\u00ednh M\u1ef9 H\u1ea1, huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Ch\u00ednh ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o ; c\u00f2n ti\u1ec1n thu\u1ebf th\u00e2n c\u1ee7a d\u00e2n Man 4 t\u1ed5ng, xin b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb sang n\u0103m tr\u01b0ng thu theo nh\u01b0 l\u1ec7 d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u1ea1ch thu\u1ebf n\u1ed9p tr\u01b0\u1edbc, xin cho mi\u1ec5n. Thu\u1ebf ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ee3i \u0111\u1ee7 6 n\u0103m kh\u00e1m \u0111o m\u1edbi b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu. Binh \u0111inh cho ho\u00e3n 10 n\u0103m, chi\u1ebfu l\u1ec7 tuy\u1ec3n b\u1edbt \u0111i. Nay \u0111\u1ebfn k\u1ef3 kh\u00e1m \u0111o, s\u1ed1 ru\u1ed9ng khai kh\u1ea9n th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c 140 m\u1eabu c\u00f3 l\u1ebb, xin chi\u1ebfu th\u1ef1c s\u1ed1 b\u1eaft \u0111\u1ea7u thu thu\u1ebf ; \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y sinh n\u1edf ng\u00e0y th\u00eam nhi\u1ec1u, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ng\u00e0y c\u00e0ng m\u1edf mang, s\u1ebd theo s\u1ef1 th\u1ef1c v\u00e0o s\u1ed5\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1eddng thi v\u0103n, theo l\u1ec7, l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 7 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t. N\u0103m nay thi v\u00f5 \u1edf Kinh c\u0169ng cho l\u1ea5y trung tu\u1ea7n th\u00e1ng 7 v\u00e0o k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec3 k\u1ecbp l\u00fac t\u1ea1nh r\u00e1o. V\u1ec1 ph\u00e2n kh\u1ea3o ((1) Ph\u00e2n kh\u1ea3o : vi\u00ean quan ch\u1ea5m thi, thay quy\u1ec1n ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o.1), n\u00ean d\u00f9ng ch\u1ee9c qu\u1ea3n v\u1ec7 4 ng\u01b0\u1eddi, lang trung ho\u1eb7c vi\u00ean ngo\u1ea1i 4 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ee7 s\u00e1t, khoa \u0111\u1ea1o 3 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1eddng v\u0103n\u201d.<\/p>\n<p><a>L\u00e3nh Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Phan T\u00f9ng t\u00e2u : \u201cTh\u00e1m t\u1eed v\u1ec1 b\u00e1o : \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Man l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun ph\u00e1i b\u1eaft Man th\u1ed5 Xi\u00eam, L\u00e0o chia \u0111\u1ebfn c\u00e1c x\u1ee9 Ch\u00e2n R\u01a1m, Mo X\u00e2m, O C\u1ed1c \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n l\u00e0m tr\u1ea1i v\u00e0 l\u1ebbn \u0111\u1ebfn s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, nh\u00e2n l\u00fac s\u01a1 h\u1edf qu\u1ea5y r\u1ed1i. B\u1ecdn th\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u1ed1c s\u1ee9c L\u00e3nh binh T\u00f4n Th\u1ea5t Tr\u1ef1c, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Do \u0111i \u0111\u1ebfn c\u00e1c tr\u1ea1i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n nghi\u00eam gi\u1eef\u201d. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u ti\u1ebfp : \u201cD\u00f2 th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft Ch\u1ea5t Tri \u0111em qu\u00e2n v\u00e0 voi \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Ho\u00e1 Di, m\u01b0u qu\u1ea5y r\u1ed1i c\u00e1c tr\u1ea1i \u1edf V\u0129nh T\u1ebf, tuy t\u00ecnh h\u00ecnh gi\u1eb7c v\u1ed1n kh\u00f3 bi\u1ebft, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0ng t\u1ef1 ta n\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u1eadp c\u00e1i th\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn th\u1ea7n \u0111\u00e3 chia \u0111\u1eb7t 3 \u0111\u1ed3n \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u1eafp n\u00fai \u0111\u1ea5t, \u0111\u1eb7t s\u00fang l\u1edbn v\u00e0 \u1edf c\u00e1c x\u1ee9 C\u1ea7n \u0110a [<\/a><a id=\"_Hlk187859201\"><\/a><a href=\"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/#_Hlk187859201\">Kandal<\/a>], V\u0129nh Th\u00f4ng, t\u00ednh \u0111\u1ea5t \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, v\u00e1t qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ea5t Tri tr\u01b0\u1edbc v\u00ec thua \u0111au, c\u00fai \u0111\u1ea7u xin ho\u00e0, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00f4ng ngay l\u00fac \u1ea5y, nh\u00e2n c\u01a1 li\u1ec7u t\u00ednh, cho ch\u00f3ng xong vi\u1ec7c, c\u1ee9 m\u1ed9t v\u1ec7t k\u00e9o d\u00e0i, \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang l\u00e2u ng\u00e0y sinh l\u00f2ng kh\u00e1c, nhi\u1ec1u l\u1ea7n n\u00e1o \u0111\u1ed9ng c\u1ea3 \u0111\u1ed3n, b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi, ng\u1ea7m mang l\u00f2ng b\u1ea5t tr\u1eafc, nay ch\u00fang l\u1ea1i th\u00fac qu\u00e2n l\u00e0m \u0111\u1ed3n, m\u01b0u t\u00ednh qu\u1ea5y r\u1ed1i, l\u00f2ng gian d\u1ed1i c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u00e3 l\u1ed9, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u do l\u1eddi th\u00e1m t\u1eed d\u00f2 b\u00e1o m\u00e0 ra. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ta ch\u1ec9 n\u00ean an nh\u00e0n tr\u1ea5n t\u0129nh, \u0111\u1ec3 ch\u1edd xem h\u1ea5n, ch\u1ee9 kh\u00f4ng mu\u1ed1n thanh s\u1eafc hi\u1ec7n v\u1ec1 b\u1ec1 ngo\u00e0i. Tr\u01b0\u1edbc kia ta \u0111\u00e3 s\u1ee9c b\u1ea3o n\u00ean d\u1ef1 t\u00ednh li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc v\u1ec1 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eef, l\u00e0 v\u00ec mu\u1ed1n c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 t\u00ednh k\u1ef9, lo xa nh\u01b0 Ph\u1ee5c Ba t\u1ee5 g\u1ea1o ((1) Ph\u1ee5c ba : T\u01b0\u1edbc c\u1ee7a M\u00e3 Vi\u1ec7n, vi\u00ean t\u01b0\u1edbng \u0111\u1eddi H\u00e1n, l\u1ea5y g\u1ea1o l\u00e0m sa b\u00e0n tr\u1eadn th\u1ebf cho vua xem.1), Nh\u01b0\u1ee3c Th\u1ee7y qua s\u00f4ng, vi\u1ec7c n\u00e0o c\u0169ng t\u00ednh s\u1eb5n t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec l\u00e2m c\u01a1 \u1ee9ng bi\u1ebfn, \u0111\u1ed1i ph\u00f3 d\u1ec5 d\u00e0ng. Nay, trong l\u1eddi t\u00e2u, ph\u00e0m c\u00e1i th\u1ebf l\u00e0 ch\u1ee7, l\u00e0 kh\u00e1ch, t\u00ecnh h\u00ecnh c\u1ee7a ch\u00fang, c\u1ee7a m\u00ecnh, kh\u00f4ng t\u00ednh qua \u0111\u1ebfn m\u1ea3y may, r\u1ed3i ch\u1ec9 \u0111\u1eafp th\u00eam lu\u1ef9, l\u1eadp th\u00eam \u0111\u1ed3n \u1edf c\u00e1c x\u1ee9, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf t\u1ef1 v\u1ec7 ! Vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i ho\u1ea3ng h\u1ed1t \u0111\u1ebfn th\u1ebf ! K\u00eca, Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n chia gi\u1eef, v\u1eabn l\u00e0 vi\u1ec7c th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ta kinh nghi. C\u00f2n m\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, l\u00e0 \u1edf trong \u0111\u1ea5t ta, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 lu\u1ef9, c\u00f3 \u0111\u1ed3n, \u0111\u1ee7 gi\u00fap \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef r\u1ed3i. Quan qu\u00e2n th\u1eafng tr\u1eadn \u1edf H\u00e0 \u00c2m, vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 th\u1ebf. Nay v\u00f4 c\u1ed1 th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1eafp \u0111\u1ed3n, \u0111\u00e3 nh\u1ecdc s\u1ee9c qu\u00e2n, l\u1ea1i l\u00e0m cho ng\u01b0\u1eddi ng\u1edd, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn gi\u1eb7c nh\u00f2m \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f4ng s\u00e2u \u01b0 ? Nay chu\u1ea9n cho b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng n\u00ean h\u00e3y luy\u1ec7n t\u1eadp qu\u00e2n s\u0129 cho quen, n\u00ean g\u00e2y nu\u00f4i nhu\u1ec7 kh\u00ed, ti\u1ec1m t\u00e0ng uy v\u0169. N\u1ebfu ch\u00fang qu\u1ea3 tr\u00e1i l\u1eddi \u01b0\u1edbc, b\u00e3i vi\u1ec7c ho\u00e0, d\u00e1m g\u00e2y h\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec l\u1ed7i l\u1eadt l\u1ecdng t\u1ea1i ch\u00fang, ta s\u1ebd k\u1ec3 t\u1ed9i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, ngh\u0129a ch\u00ednh, l\u1eddi nghi\u00eam lo g\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ? N\u1ebfu c\u1ea7n l\u00e0m th\u00eam \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, th\u00ec cho \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 tu\u1ef3 ti\u1ec7n x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1ea1n to\u00e0n, kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ef1 n\u1ea3n l\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc, v\u1ed9i lo l\u00e0m k\u1ebf c\u1ed1 gi\u1eef ! V\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u1ecbnh l\u00e0m \u0111\u1ed3n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y v\u00e0 ch\u00e2u C\u1ea7n \u0110a [<a href=\"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/#_Hlk187859201\">Kandal<\/a>], tr\u00f3t \u0111\u00e3 l\u00e0m th\u00ec th\u00f4i, c\u00f2n vi\u1ec7c l\u00e0m th\u00eam \u0111\u1ed3n lu\u1ef9 \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf th\u00ec \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y t\u00ednh d\u1ea7n, kh\u00f4ng c\u1ea7n l\u00e0m nhi\u1ec1u l\u00e0m g\u00ec\u201d.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n v\u00ec vi\u1ec7c nh\u00e0 xin ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n. Chu\u1ea9n cho v\u1ec1 qu\u00ea m\u1ed9t th\u00e1ng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Ph\u1ea1m Kh\u00f4i v\u1ec1 b\u1ed9. Cho quy\u1ec1n H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ki\u00eam l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u2013 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Phan Th\u00e0nh c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Th\u00e0nh nghi\u1ec7n r\u01b0\u1ee3u, vi\u1ec7c quan kh\u00f4ng l\u00e0m, l\u1ea1i b\u1eaft \u1ee9c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ngh\u1ec1 bu\u00f4n \u1edf l\u1ea1i k\u00e9o g\u1ed7, l\u00e2u kh\u00f4ng cho v\u1ec1. \u0110\u1ebfn khi \u1edf Kinh ph\u00e1i H\u00e0 \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng ph\u00e1t ti\u1ec1n, g\u1ea1o thu\u00ea ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ; Th\u00e0nh \u0111em l\u00f2ng gh\u00e9t \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh, h\u1ecfi ra bi\u1ebft \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh \u0111\u00e3 thi\u00ean t\u01b0 cho ch\u1ee7 tr\u1ecd b\u00e1n g\u1ea1o Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u1ea5y l\u1ee3i, Th\u00e0nh \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean. \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh c\u0169ng \u0111em d\u1ea5u v\u1ebft k\u00e9m c\u1ee7a Th\u00e0nh t\u1ed1 gi\u00e1c ra. S\u1edb t\u00e2u v\u00e0o, vua sai H\u1eefu tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n \u0111i\u1ec1u tra, bi\u1ebft r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ef1c : Th\u00e0nh ph\u1ea3i c\u00e1ch, theo l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 ; \u0110\u1ed3ng Ch\u00ednh ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cCh\u00ednh s\u1ef1 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, n\u00ean c\u00f3 ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ; nay l\u00e0m H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n k\u00ea c\u1ee9u x\u00e9t \u0111\u1ecbnh, c\u0169ng th\u1ea5y b\u1ec1 b\u1ed9n, nh\u01b0ng bi\u00ean ch\u00e9p \u0111\u00e3 xong, th\u00ec gi\u1ec1ng m\u1ed1i l\u1edbn nh\u1ecf kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng r\u00e0nh m\u1ea1ch c\u00f3 t\u1eebng \u0111i\u1ec1u. Ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111em ra thi th\u1ed1, gi\u00fap \u00edch cho ch\u00ednh s\u1ef1 Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc to l\u1eafm. Cho \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c ch\u00ednh l\u1ec7nh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c thi h\u00e0nh t\u1eeb n\u0103m Gia Long th\u1ee9 1 tr\u1edf \u0111i, h\u1ebft th\u1ea3y chia t\u1eebng lo\u1ea1i, bi\u00ean t\u1eadp th\u00e0nh s\u00e1ch. L\u1ea1i n\u00ean \u0111\u1ecbnh th\u1eddi h\u1ea1n, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, cho bi\u1ebft c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t\u201d.<\/p>\n<p>Cho Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>S\u00e9t \u0111\u00e1nh x\u01b0\u1edfng thuy\u1ec1n Th\u1ee7y v\u1ec7 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, l\u1eeda b\u1ed1c ch\u00e1y lan c\u1ea3 thuy\u1ec1n c\u00f4ng. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cL\u1eeda \u1edf ti\u1ebfng s\u00e9t ch\u00e1y lan, th\u1ea5y r\u1ea5t v\u00f4 l\u00fd, n\u1ebfu qu\u1ea3 th\u1ef1c c\u00f3, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ch\u00e1y th\u1ebf. Ch\u1ec9 v\u00ec do kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng tr\u01b0\u1edbc, khi vi\u1ec7c x\u1ea3y ra l\u1ea1i kh\u00f4ng bi\u1ebft h\u1ebft s\u1ee9c c\u1ee9u ch\u1eefa, m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf. C\u00e1c binh \u0111inh coi gi\u1eef v\u00e0 qu\u1ea3n su\u1ea5t, l\u00e3nh binh v\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9u ch\u1eefa ngay, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i v\u00e0 b\u1eaft ph\u1ea3i l\u00e0m \u0111\u1ec1n\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cT\u00edch ch\u1ee9a th\u00f3c g\u1ea1o l\u00e0 vi\u1ec7c r\u1ea5t c\u1ea7n v\u1ec1 chi d\u00f9ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, h\u1eb1ng n\u0103m gi\u1ea3i v\u1eadn v\u1ec1 Kinh v\u00e0 chia ch\u1ee9a \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, h\u01a1i th\u1ea5y th\u1eeba th\u00e3i, tr\u1eabm v\u1eabn kh\u00f4ng d\u00e1m chi d\u00f9ng khinh th\u01b0\u1eddng, duy kh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m nay li\u1ec1n n\u0103m kh\u00e1c, th\u01b0\u1edfng\u00a0 cho kh\u00f4ng nh\u1eefng ngh\u00ecn v\u1ea1n, b\u1ed9 ng\u01b0\u01a1i n\u00ean h\u1ed9i khai s\u1ed1 chi ra v\u00e0 hi\u1ec7n ch\u1ee9a \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam\u00a0 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh uy nh\u1ecb, \u0110\u1ecbnh uy tam \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh. T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh uy nh\u1ea5t. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u : C\u00e1c l\u00e0ng \u1ea5p, tr\u1ea1i gi\u00e1p c\u00e1c huy\u1ec7n ph\u1ee5 thu\u1ed9c trong h\u1ea1t, ru\u1ed9ng \u0111\u00e3 khai kh\u1ea9n, d\u00e2n tr\u1edf v\u1ec1 g\u1ea7n \u0111\u1ee7 ; xin chi\u1ebfu l\u1ec7 7 \u0111inh l\u1ea5y 1, tuy\u1ec3n l\u00ednh chia \u0111\u1eb7t l\u00e0m 2 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh uy nh\u1ecb, \u0110\u1ecbnh uy tam. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee7 s\u1ef1 1 ng\u01b0\u1eddi, t\u01b0 v\u1ee5 2 ng\u01b0\u1eddi, b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn thu\u1ed9c Th\u1ecb v\u1ec7 x\u1ee9 (nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 1 ng\u01b0\u1eddi, b\u00e1t, c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u0111\u1ec1u 3 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t. Ng\u1ef1 ch\u01a1i h\u1ed3 T\u0129nh T\u00e2m. V\u1ec7 s\u0129 theo h\u1ea7u \u0111\u1ed9 h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. Sai b\u1ed9 Binh chi\u1ebfu t\u00ean \u0111i\u1ec3m x\u00e9t, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1ef1 ti\u1ec7n b\u1ecf ch\u1ee9c v\u1ee5, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1nh 60 c\u00f4n \u0111\u1ecf, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y ; c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng hay gi\u00e1ng c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc. Nh\u00e2n th\u1ebf, sai vi\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c ty, vi\u1ec7n H\u1ed9 v\u1ec7, C\u1ea3nh t\u1ea5t, V\u0169 b\u1ecb, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0 \u0111\u1ec1u ch\u1ecdn ph\u00e1i 1 h\u1ed9 v\u1ec7 tr\u01b0\u1edfng, 1 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, 5 binh \u0111inh, \u1ee9ng tr\u1ef1c \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t th\u1ecb, l\u1ec7 thu\u1ed9c c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, hi\u1ec7p l\u0129nh sai ph\u00e1i, m\u1ed7i th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i. Ph\u00e0m c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c sai \u0111i th\u00ec cho c\u1eaft c\u1eed \u201cTh\u1ecb v\u1ec7 b\u00e0i ng\u00e0\u201d sung ph\u00e1i, c\u00f2n khi n\u00e0o n\u00ean ph\u00e1i \u201cTh\u1ecb v\u1ec7 b\u00e0i b\u1ea1c\u201d \u0111i th\u00ec khi \u1ea5y s\u1ebd xin ch\u1ec9. L\u1ea1i sai c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, hi\u1ec7p l\u0129nh \u0111\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 cho thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>\u2013 (Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng nh\u00ec 5 ng\u01b0\u1eddi, h\u1ea1ng ba 10 ng\u01b0\u1eddi, h\u1ea1ng t\u01b0 15 ng\u01b0\u1eddi, h\u1ea1ng n\u0103m 30 ng\u01b0\u1eddi, h\u1eb1ng ng\u00e0y s\u00e1ng s\u1edbm v\u00e0o ch\u1ea7u. 5 ng\u01b0\u1eddi, h\u1ea1ng nh\u00ec chi\u1ebfu \u0111i\u1ec3m t\u1eeb h\u1ea1ng ba tr\u1edf xu\u1ed1ng, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o v\u00f4 c\u1ed1 b\u1ecf thi\u1ebfu, th\u00ec b\u00e1o ngay c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, hi\u1ec7p l\u0129nh chi\u1ebfu x\u00e9t ; bu\u1ed5i s\u1edbm, 12 gi\u1edd th\u00ec m\u1ed9t n\u1eeda v\u1ec1 \u0103n c\u01a1m, m\u1ed9t n\u1eeda \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c quan ; bu\u1ed5i chi\u1ec1u, l\u1ea1i \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u \u0111\u1ee7 c\u1ea3. C\u00f2n vi\u1ec7c t\u00fac tr\u1ef1c ban \u0111\u00eam, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu hi\u1ec7n s\u1ed1 chia l\u00e0m 4 ban : Tr\u1ed1ng canh m\u1ed9t 5 kh\u1eafc th\u00ec m\u1ed9t ban \u1edf l\u1ea1i t\u00fac tr\u1ef1c, ba ban v\u1ec1 \u0103n c\u01a1m ; trong \u0111\u00f3 c\u00e1c vi\u00ean t\u00fac tr\u1ef1c ban \u0111\u00eam, cho \u0111\u1ec3 2 vi\u00ean \u1edf nh\u00e0 b\u00ean t\u1ea3 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, 2 vi\u00ean \u1edf c\u1eeda \u0110\u1ea1i cung, c\u00f2n th\u00ec lui c\u1ea3 v\u1ec1 nh\u00e0 Duy\u1ec7t th\u1ecb, theo c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, hi\u1ec7p l\u0129nh chi\u1ebfu l\u00e0m vi\u1ec7c quan. N\u1ebfu b\u1ea5t th\u1ea7n vua ng\u1ef1 gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i c\u00e1c s\u1edf, ngh\u1ec9 ch\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i ho\u00e0ng th\u00e0nh, Kinh th\u00e0nh, th\u00ec c\u00e1c h\u1ea1ng th\u1ecb v\u1ec7 ph\u1ea3i ch\u1ea7u ch\u1ef1c t\u1ea5t c\u1ea3, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia ban : ban ng\u00e0y t\u1eeb h\u1ea1ng n\u0103m tr\u1edf xu\u1ed1ng ho\u1eb7c v\u00f4 c\u1ed1 v\u1eafng thi\u1ebfu, th\u00ec tr\u00e1ch c\u1ee9 c\u00e1c vi\u00ean h\u1ea1ng nh\u00ec ; ban \u0111\u00eam v\u1eafng thi\u1ebfu th\u00ec tr\u00e1ch c\u1ee9 m\u1ed9t vi\u00ean h\u1ea1ng nh\u00ec \u1edf ban \u0111\u1ea7u. N\u1ebfu c\u00e1c vi\u00ean h\u1ea1ng nh\u00ec v\u1eafng thi\u1ebfu, th\u00ec nghi\u00eam h\u1eb7c tr\u1eebng tr\u1ecb \u1edf c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n l\u0129nh, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, hi\u1ec7p l\u0129nh. V\u00e0 h\u1eb1ng ng\u00e0y ch\u1ecdn ph\u00e1i 2 vi\u00ean l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf nh\u00e0 Duy\u1ec7t th\u1ecb, 2 vi\u00ean canh gi\u1eef \u1edf s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7, m\u1ed7i th\u00e1ng 1 l\u1ea7n thay \u0111\u1ed5i.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, theo l\u1ec7, c\u00f3 ph\u00e1i ra m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u00e0 c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u1edf H\u1ed9 v\u1ec7, Th\u01b0\u1ee3ng tr\u00e0, V\u0169 b\u1ecb, C\u1ea3nh t\u1ea5t, gi\u1eef g\u00ecn ph\u1ea9m v\u1eadt, th\u00ec theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i ra.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 k\u1ef3 \u0111\u00e0i \u1edf c\u1eeda ph\u00eda nam, theo l\u1ec7, c\u00f3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ph\u00e1i th\u1ecb v\u1ec7 m\u1ed7i l\u1ea7n 2 ng\u01b0\u1eddi ng\u00e0y \u0111\u00eam \u1ee9ng tr\u1ef1c, \u0111\u1ec3 nh\u00f2m xem thuy\u1ec1n b\u00e8, d\u00f2 x\u00e9t n\u01b0\u1edbc l\u1eeda, \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i ra.<\/p>\n<p>\u2013 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c kinh th\u00e0nh ho\u1eb7c qu\u1ea3n v\u1ec7 V\u00f5ng th\u00e0nh mang theo bi\u1ec1n binh s\u0103n b\u1eaft th\u00fa r\u1eebng, theo l\u1ec7 c\u00f3 ph\u00e1i ra m\u1ed9t ho\u1eb7c hai ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng phi b\u00e1o \u0111\u1ec7 n\u1ed9p th\u00ec theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i ra.<\/p>\n<p>\u2013 H\u1eb1ng n\u0103m, duy\u1ec7t binh, theo l\u1ec7, c\u00f3 th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean, ty \u1edf b\u1ed9 Binh v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c, chia nhau \u0111i \u0111\u1ec3 chi\u1ebfu \u0111i\u1ec3m ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u00e1ng c\u1ea7n 40 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec ch\u1ecdn ph\u00e1i \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 C\u1ea9n t\u00edn m\u1ed7i ty 20 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u00e1ng c\u1ea7n 30 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec ch\u1ecdn ph\u00e1i \u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 C\u1ea9n t\u00edn m\u1ed7i ty 15 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u0111i \u0111\u1ec3 h\u1ed9i \u0111i\u1ec3m.<\/p>\n<p>\u2013 Theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, Th\u1ecb v\u1ec7 v\u00e0 C\u1ea9n t\u00edn m\u1ed7i ty 2 ng\u01b0\u1eddi h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9 ty, chia \u0111\u1ebfn Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua g\u1ed7 ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, chuy\u00ean ph\u00e1i t\u01b0 v\u1ee5 ho\u1eb7c b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn, m\u1ed7i h\u1ea1t m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng ph\u00e1i.<\/p>\n<p>\u2013 Theo l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, 4 nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u00fac ra c\u00e1c h\u1ea1ng ti\u1ec1n v\u00e0ng, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ph\u00e1i ra m\u1ed9t vi\u00ean th\u1ecb v\u1ec7 \u0111i \u0111\u1ebfn xem x\u00e9t ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ed5i ph\u00e1i m\u1ed9t vi\u00ean \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn, c\u00f2n Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng ph\u00e1i.<\/p>\n<p>\u2013 H\u1eb1ng n\u0103m, tr\u01b0\u1eddng thu\u1ed1c (s\u00fang) b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u00e1n thu\u1ed1c, theo l\u1ec7, c\u00f3 ph\u00e1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nh\u00e2n vi\u00ean kho thu\u1ed1c s\u00fang vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, \u0111\u1ed5i ph\u00e1i 1 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn, c\u00f2n Th\u1ecb v\u1ec7 th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng ph\u00e1i.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, c\u00e1c thuy\u1ec1n b\u00e8 b\u1ecb th\u00e1o v\u00e1n \u1edf Kinh, th\u00ec b\u1ed9 C\u00f4ng t\u01b0 ph\u00e1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng xem x\u00e9t ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i th\u00ec th\u00f4i kh\u00f4ng ph\u00e1i.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111em \u0111i chi\u1ebfu th\u01b0 ban \u01a1n, c\u00e1o s\u1eafc cho cha m\u1eb9 quan ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c phong t\u1eb7ng, h\u01b0\u01a1ng l\u1ee5a l\u1ec5 t\u1ea1 H\u00e0 b\u00e1, \u0111\u1ed3 v\u1eadt th\u01b0\u1edfng cho quan ngo\u00e0i v\u00e0 th\u0103m h\u1ecfi s\u1ef1 \u0111\u1ed9ng t\u0129nh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9, th\u00ec quan \u1edf b\u1ed9 t\u00e2u xin ph\u00e1i nh\u00e2n vi\u00ean th\u1ecb v\u1ec7 \u0111i, hay l\u00e0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed9, ty ho\u1eb7c t\u1ef1 c\u00f9ng \u0111i. T\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, vi\u1ec7c mang \u00e2n chi\u1ebfu th\u00ec theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i ra, c\u00f2n c\u00e1c s\u1eafc phong t\u1eb7ng c\u00f9ng l\u00e0 h\u01b0\u01a1ng l\u1ee5a l\u1ec5 t\u1ea1 v\u00e0 \u0111\u1ed3 v\u1eadt ban th\u01b0\u1edfng th\u00ec \u0111\u1ed5i ph\u00e1i nh\u00e2n vi\u00ean ty C\u1ea9n t\u00edn. V\u00e0, th\u0103m h\u1ecfi t\u00ecnh h\u00ecnh \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 ho\u1eb7c vi\u1ec7c \u0111\u1ed9ng t\u0129nh c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 do b\u1ed9 tu\u1ef3 vi\u1ec7c t\u00e2u xin, ho\u1eb7c ph\u00e1i nh\u00e2n vi\u00ean ty C\u1ea9n t\u00edn, kh\u00f4ng n\u00ean theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u xin ph\u00e1i Th\u1ecb v\u1ec7.<\/p>\n<p>\u2013 H\u1eb1ng n\u0103m, ph\u00e1i gi\u1ea3i c\u00e1c \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n ch\u1edf g\u1ea1o \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0o c\u1eeda Thu\u1eadn An, theo l\u1ec7 c\u00f3 ph\u00e1i ra 2 ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ee3p c\u00f9ng v\u1edbi 2 ng\u01b0\u1eddi \u1edf khoa \u0111\u1ea1o chia \u0111\u1ebfn c\u00e1c ph\u1eadn s\u00f4ng s\u1ee9c cho vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft c\u1eed ng\u1ed3i \u1edf \u0111\u1ea5y v\u00e0 c\u00e1c ch\u1ee7 thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn l\u00fac n\u00e0o n\u1ed9p l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd, \u0111\u1ec3 k\u1ecbp l\u1ea7n sau nh\u1eadn ch\u1edf, v\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00fac n\u00e0o ph\u1ea3i \u0111i l\u1ea1i \u1edf ch\u1ed7 kh\u00f3 \u0111\u1ec3 tu\u1ea7n x\u00e9t c\u00e1c t\u1ec7 l\u00e0m cho kh\u00f3 kh\u0103n, nh\u00f9ng nh\u1eb1ng ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, ph\u00e1i 2 ng\u01b0\u1eddi \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi khoa \u0111\u1ea1o ph\u1ea3i nh\u1eadn l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u2013 H\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 th\u00e1ng 8, c\u00e1c quan l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng b\u1eafn \u1edf c\u00e1nh \u0111\u1ed3ng ph\u00eda nam t\u1eadp b\u1eafn s\u00fang nh\u1ecf, s\u00fang l\u1edbn ; b\u1ed9 Binh t\u01b0 ph\u00e1i m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 mang ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p ; t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i \u0111\u1ed5i ph\u00e1i m\u1ed9t th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf ty C\u1ea9n t\u00edn nh\u1eadn l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u00e0 \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n \u1edf, \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0 v\u00e0 c\u1eeda c\u00e1c ph\u01b0\u1eddng, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ph\u00e1i ra m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ecb v\u1ec7 c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c qu\u1ea3n v\u1ec7, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u01a1ng ban \u0111\u1ed1c th\u00fac bi\u1ec1n binh tu\u1ea7n x\u00e9t trong ngo\u00e0i chung quanh t\u01b0\u1eddng : t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i th\u00f4i kh\u00f4ng ph\u00e1i n\u1eefa).<\/p>\n<p>Sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ch\u1ecdn tuy\u1ec3n c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n, gi\u00e1m sinh, \u1ea5m sinh l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 ph\u00e2n ph\u00e1i ch\u1edd b\u1ed5 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Con Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i ng\u1ea7m nh\u1eadn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n \u0111i ki\u1ec7n. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. V\u00ec Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i r\u0103n d\u1ea1y kh\u00f4ng nghi\u00eam, ph\u1ea3i gi\u00e1ng b\u1ed5 vi\u00ean ngo\u1ea1i, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m sung l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>B\u1ed9 Binh d\u00e2ng \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 tr\u01b0\u1eddng thi v\u00f5 \u1edf Kinh :<\/p>\n<p>(Khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh, v\u1ec1 trong th\u00e1ng 7, sau khi c\u00e1c vi thi v\u0103n v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, theo th\u1ee9 t\u1ef1 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>(Ph\u00e0m c\u00e1c dinh, v\u1ec7, \u0111\u1ed9i \u1edf Kinh v\u00e0 c\u00e1c v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch binh, ng\u1ea1ch d\u00e2n \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh, c\u00f9ng thi l\u00e0m m\u1ed9t.<\/p>\n<p>(Tr\u01b0\u1eddng s\u1edf \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng trong \u0111\u00e0i Tr\u1ea5n B\u00ecnh, \u0111o chi\u1ec1u d\u00e0i 45 tr\u01b0\u1ee3ng, chi\u1ec1u ngang 30 tr\u01b0\u1ee3ng, chung quanh che ph\u00ean k\u00edn, b\u00ean ngo\u00e0i th\u1ea3 ch\u00f4ng b\u1eb1ng tre ; m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc ch\u00ednh gi\u1eefa m\u1ed9t c\u1eeda v\u00e0 4 b\u00ean m\u1ed7i b\u00ean 1 c\u1eeda, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 5 c\u1eeda.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng trong d\u00e0i 13 tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m m\u1ed9t d\u00e3y vi\u1ec7n thi c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng 5 gian 2 ch\u00e1i, 3 gian gi\u1eefa l\u00e0m vi\u1ec7n thi, 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean 1 gian 1 ch\u00e1i \u0111\u1ec3 quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u1edf ; \u0111\u1eb1ng sau l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, 1 d\u00e3y 5 gian 2 ch\u00e1i, 3 gian gi\u1eefa l\u00e0m nh\u00e0 c\u00f4ng, 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean 1 gian 1 ch\u00e1i, l\u00e0 ch\u1ed7 \u1edf c\u1ee7a quan ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u ; nh\u00e0 b\u00ean t\u1ea3 1 d\u00e3y 3 gian\u00a0 ch\u00e1i, gian gi\u1eefa quan gi\u00e1m s\u00e1t b\u00ean trong \u1edf, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean 1 gian 1 ch\u00e1i th\u00ec l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n \u1edf ; nh\u00e0 b\u00ean h\u1eefu 1 d\u00e3y 3 gian 2 ch\u00e1i, gian gi\u1eefa quan tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean trong \u1edf, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean m\u1ed9t gian th\u00ec bi\u1ec1n binh \u1edf.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i d\u00e0i 32 tr\u01b0\u1ee3ng, tr\u1eeb con \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ecf kh\u00f4ng \u1edf gi\u1eefa ra, c\u00f2n th\u00ec chia th\u1eb3ng l\u00e0m 4 vi, ng\u0103n b\u1eb1ng ph\u00ean th\u01b0a ; vi th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 vi \u201cTr\u00ed\u201d, vi th\u1ee9 hai l\u00e0 vi \u201cD\u0169ng\u201d, vi th\u1ee9 ba l\u00e0 vi \u201cT\u00e0i\u201d, vi th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 vi \u201cL\u1ef1c\u201d, m\u1ed7i vi \u0111\u1ec1u l\u00e0m vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o 1 d\u00e3y 5 gian 2 ch\u00e1i , 3 gian gi\u1eefa l\u00e0m kh\u1ea3o vi\u1ec7n, 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean 1 gian 1 ch\u00e1i th\u00ec quan ph\u00e2n kh\u1ea3o v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n s\u00e1t, ki\u1ec3m k\u00fd, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i \u1edf ; \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u l\u00e0m nh\u00e0 tranh li\u1ec1n nhau, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u01b0\u1eddng thi l\u00e0m nh\u00e0 cho l\u1ea1i vi\u00ean, binh l\u00ednh \u1edf, m\u1ed7i b\u00ean 1 c\u00e1i. V\u00e0 m\u1ed7i vi \u1edf tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o, c\u00e1ch 22 tr\u01b0\u1ee3ng 5 th\u01b0\u1edbc, l\u00e0m 2 ch\u00f2i s\u00fang, m\u1eb7t ch\u00f2i r\u1ed9ng 5 th\u01b0\u1edbc 4 t\u1ea5c, cao 7 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c, \u1edf b\u00ean l\u00e0m 2 ch\u1ed7 ch\u00f2i \u0111\u1ee9ng tr\u00f4ng, l\u1ea1i \u0111\u1ec1u d\u1ef1ng nh\u00e0 tranh \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 thi c\u1ee7a v\u00f5 sinh. Tr\u01b0\u1eddng trong, tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i ng\u0103n b\u1eb1ng ph\u00ean k\u00edn, \u1edf gi\u1eefa l\u00e0m 1 c\u1eeda, c\u00e1c c\u1eeda b\u00ean trong b\u00ean ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 4 g\u00f3c \u0111\u1ec1u l\u00e0m \u0111i\u1ebfm canh, 2 g\u00f3c \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc c\u1eafm c\u00e1n c\u1edd m\u1ed7i b\u00ean 1 c\u00e1i. \u0110\u1eb7t ra quan tr\u01b0\u1eddng : 2 quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o v\u00e0 ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, ban v\u0103n ban v\u00f5 m\u1ed7i ban 1 vi\u00ean, quan v\u0103n th\u00ec nh\u1ecb tam ph\u1ea9m, quan v\u00f5 th\u00ec nh\u1ecb ph\u1ea9m, c\u00f9ng coi vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng thi. Quan ph\u00e2n kh\u1ea3o 8 vi\u00ean : ban v\u0103n, ban v\u00f5 m\u1ed7i ban 4 vi\u00ean, v\u0103n th\u00ec d\u00f9ng lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, v\u00f5 th\u00ec d\u00f9ng qu\u1ea3n v\u1ec7, hi\u1ec7p qu\u1ea3n. M\u1ed7i vi 2 vi\u00ean : 1 vi\u00ean quan v\u0103n, 1 vi\u00ean quan v\u00f5, \u0111\u1ec1u theo vi xem x\u00e9t v\u00e0 chuy\u00ean coi c\u00e1c vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd, qu\u1ea3n bi\u1ec7n c\u00f9ng l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n \u1edf vi m\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c xem x\u00e9t, 1 quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, 1 quan ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng quan v\u0103n, lang trung ho\u1eb7c vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, \u0111em c\u00e1c l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n \u1edf c\u00f4ng s\u1edf l\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1 quy\u1ec3n, \u0111\u00f3ng quy\u1ec3n, vi\u1ebft bi\u1ec3n, vi\u1ebft danh s\u00e1ch. M\u1ed9t quan coi x\u00e9t vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng b\u00ean trong, 2 quan coi x\u00e9t b\u00ean ngo\u00e0i, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng quan khoa \u0111\u1ea1o, chuy\u00ean gi\u1eef xem x\u00e9t vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu th\u1ea5y c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00edch th\u1ef1c l\u00e0 gian, c\u1ee9 th\u1ef1c h\u1eb7c t\u00e2u ngay. B\u1ed1n quan ki\u1ec3m k\u00fd, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng quan v\u0103n l\u1ee5c th\u1ea5t ph\u1ea9m, m\u1ed7i vi 1 vi\u00ean \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu vi theo quan ph\u00e2n kh\u1ea3o l\u00e0m vi\u1ec7c x\u00e9t ghi. Quan qu\u1ea3n bi\u1ec7n, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, m\u1ed7i vi m\u1ed9t vi\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111em bi\u1ec1n binh chi\u1ebfu vi l\u00e0m vi\u1ec7c, ph\u00e0m kh\u1ed1i ch\u00ec, c\u00f4n, m\u00e1c, s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec3 thi ph\u1ea3i coi gi\u1eef xem x\u00e9t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i \u0111\u00fang ph\u00e9p, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c d\u1ef1ng bia b\u1eafn, l\u00e0m ch\u00f2i \u0111\u1ee9ng tr\u00f4ng, t\u00ednh tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u00e1nh hi\u1ec7u, ph\u1ea3i l\u00e0m t\u1ea5t c\u1ea3. M\u1ed9t quan tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean trong, 2 quan tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i, 2 quan gi\u1eef c\u1eeda, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ; 1 vi\u00ean tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean trong, 2 vi\u00ean tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c xem x\u00e9t trong tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 chuy\u00ean gi\u1eef kho\u00e1 c\u1eeda tr\u01b0\u1eddng b\u00ean trong b\u00ean ngo\u00e0i, ph\u00e2n ph\u00e1i binh l\u00ednh canh gi\u1eef, 2 vi\u00ean gi\u1eef c\u1eeda chi\u1ebfu theo c\u00e1c \u0111i\u1ebfm b\u00ean ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng, chia \u0111em bi\u1ec1n binh ng\u00e0y \u0111\u00eam tu\u1ea7n ph\u00f2ng, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n nghi\u00eam ng\u1eb7t.<\/p>\n<p>(V\u1ec1 ng\u00e0y thi : ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 7, ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng ; c\u00e1c ng\u00e0y 15, 16, 17, thi k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t ; c\u00e1c ng\u00e0y 19, 20, 21, thi k\u1ef3 th\u1ee9 hai ; c\u00e1c ng\u00e0y 23, 24, 25, thi k\u1ef3 th\u1ee9 ba. Duy c\u00f3 k\u1ef3 th\u1ee9 ba thi b\u1eafn s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, n\u1ebfu g\u1eb7p ng\u00e0y c\u1ea5m gi\u1edbi, s\u1ebd li\u1ec7u chuy\u1ec3n ng\u00e0y kh\u00e1c. M\u1ed7i k\u1ef3 \u0111\u1ec1u c\u00e1ch 1 ng\u00e0y \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c chia vi\u1ebft gi\u1ea5y ghi t\u00ean, bi\u1ec3n ni\u00eam y\u1ebft ngo\u00e0i c\u1eeda. Ng\u00e0y 27 th\u00ec x\u01b0\u1edbng danh v\u00e0o s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 3 ng\u00e0y ; l\u1ea1i c\u00e1ch 1 ng\u00e0y, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng 2 th\u00e1ng 8 th\u00ec treo b\u1ea3ng, chi\u1ebfu c\u1ea5p m\u0169 \u00e1o c\u1eed v\u00f5 ; c\u00e1ch sau 1 ng\u00e0y th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c ban y\u1ebfn.<\/p>\n<p>(V\u1ec1 ph\u00e9p thi ba k\u1ef3 : ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t thi mang n\u1eb7ng (x\u00e1ch qu\u1ea3 t\u1ea1) ; k\u1ef3 th\u1ee9 hai thi c\u00f4n, quy\u1ec1n, \u0111ao, m\u1ed9c, k\u1ef3 th\u1ee9 ba thi b\u1eafn s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang ; nay \u0111\u1ed5i ngh\u1ecb : k\u1ef3 th\u1ee9 hai thi c\u00e1c t\u00e0i c\u00f4n, gi\u00e1o ; v\u1ec1 c\u00f4n th\u00ec d\u00f9ng c\u00f4n s\u1eaft n\u1eb7ng 30 c\u00e2n, chia l\u00e0m 3 m\u00e0 c\u1ea7m, v\u1eeba m\u00faa v\u1eeba \u0111i, l\u00e0m ra c\u00e1i th\u1ebf l\u00fac ng\u1ed3i, l\u00fac d\u1eady, l\u00fac \u0111\u00e1nh, l\u00fac \u0111\u00e2m, \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 60 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 50 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh, \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 40 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1 \u1ea5y l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. \u0110\u00f4i khi c\u00f3 v\u00f5 sinh n\u00e0o ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111i, ho\u1eb7c s\u1eafp \u0111\u1ebfn, ch\u01b0a k\u1ecbp bu\u00f4ng c\u00f4n m\u00e0 \u0111\u00e3 v\u1ed9i r\u01a1i kh\u1ecfi tay, th\u00ec s\u1ed1 tr\u01b0\u1ee3ng d\u00f9 nhi\u1ec1u c\u0169ng kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch. V\u1ec1 ph\u00e9p thi gi\u00e1o, d\u00f9ng th\u1ee9 gi\u00e1o 7 th\u01b0\u1edbc 7 t\u1ea5c, 1 tay c\u1ea7m c\u00e1n gi\u00e1o, 1 tay c\u1ea7m g\u1ed1c gi\u00e1o, c\u00e1ch b\u00f9 nh\u00ecn r\u01a1m 3 tr\u01b0\u1ee3ng, m\u00faa nhanh, nh\u1ea3y lu\u00f4n 3 \u2013 4 b\u01b0\u1edbc, c\u1ed1t ph\u1ea3i s\u00e1ng m\u1eaft nhanh tay h\u01b0\u1edbng th\u1eb3ng v\u00e0o mi\u1ebfng k\u00ednh gi\u1eefa b\u1ee5ng b\u1ed5 nh\u00ecn r\u01a1m \u0111\u00e2m ngay : \u0111\u00e2m tr\u00fang m\u00e0 m\u0169i gi\u00e1o su\u1ed1t qua l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, \u0111\u00e2m tr\u00fang m\u00e0 m\u0169i gi\u00e1o ch\u1edbm v\u00e0o l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh, \u0111\u00e2m v\u00e0o k\u1ecbp tr\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, \u0111\u00e2m kh\u00f4ng tr\u00fang l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. V\u00e0, k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t thi mang n\u1eb7ng, nay \u0111\u1ecbnh : mang c\u1ea3 hai tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 18 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 36 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u ; mang hai tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 14 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 28 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh ; mang hai tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 10 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 20 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9 ; kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ed1 \u1ea5y l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. L\u1ea1i nh\u01b0 k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t thi 2 tao mang hai tay, mang 1 tay ; k\u1ef3 th\u1ee9 hai thi 2 t\u00e0i m\u00faa c\u00f4n, m\u00faa gi\u00e1o, trong \u0111\u00f3 \u0111\u1ecbnh h\u1ea1ng c\u0169ng n\u00ean c\u00f3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ; n\u1ebfu k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t mang 2 tay, mang 1 tay \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, 1 \u01b0u 1 b\u00ecnh, ho\u1ea1c 1 \u01b0u 1 th\u1ee9, ho\u1eb7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh c\u1ea3 l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh, 1 b\u00ecnh 1 th\u1ee9 ho\u1eb7c \u0111\u1ec1u th\u1ee9 c\u1ea3 l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, v\u1eeba c\u00f3 m\u1ed9t li\u1ec7t l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. K\u1ef3 th\u1ee9 2, thi 2 ngh\u1ec1 m\u00faa c\u00f4n m\u00faa gi\u00e1o c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00f2n k\u1ef3 th\u1ee9 ba, thi b\u1eafn s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, xin theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m.<\/p>\n<p>\u2013 Ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, thi s\u00e1t h\u1ea1ch l\u1ea1i, h\u1ecfi v\u1ec1 c\u00e1c s\u00e1ch V\u0169 kinh ((1) T\u1ee9c l\u00e0 V\u0169 kinh th\u1ea5t th\u01b0 g\u1ed3m c\u00f3 b\u1ea3y s\u00e1ch : T\u00f4n t\u1eed, Ng\u00f4 t\u1eed, L\u1ee5c thao, T\u01b0 m\u00e3 ph\u00e1p, Ho\u00e0ng th\u1ea1ch c\u00f4ng tam l\u01b0\u1ee3c, U\u1ea5t li\u1ec5u t\u1eed v\u00e0 Ly V\u1ec7 c\u00f4ng v\u1ea5n \u0111\u1ed1i.1), nay xin sau khi x\u01b0\u1edbng danh, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111em v\u00f5 sinh thi tr\u00fang 3 k\u1ef3, ch\u00ednh m\u00ecnh t\u1ef1 x\u00e9t l\u1ea1i 1 tao v\u1ec1 t\u00e0i ngh\u1ec7, s\u1ee9c kho\u1ebb \u0111\u1ec3 ph\u00e9p thi \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam. \u0110\u00f4i khi c\u00f3 v\u00f5 sinh n\u00e0o t\u1eebng \u0111\u1ecdc c\u00e1c s\u00e1ch V\u0169 kinh, ho\u1eb7c trong 18 lo\u1ea1i binh kh\u00ed c\u00f3 t\u00e0i gi\u1ecfi ri\u00eang, t\u00ecnh nguy\u1ec7n thi, th\u00ec quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o l\u1ea1i s\u00e1t h\u1ea1ch th\u00eam \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef9.<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi 1 th\u00e1ng, c\u00e1c v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch qu\u00e2n \u1edf Kinh th\u00ec do vi\u00ean qu\u1ea3n l\u1ea5y \u0111\u1ee7 qu\u00ea qu\u00e1n, tu\u1ed5i, di\u1ec7n m\u1ea1o, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i cam k\u1ebft b\u1ea3o \u0111\u1ea3m, l\u00e0m danh s\u00e1ch \u0111\u1ec7 giao quan ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh ; v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch qu\u00e2n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u1edf ngo\u00e0i, th\u00ec do vi\u00ean qu\u1ea3n l\u1ea5y \u0111\u1ee7 qu\u00ea qu\u00e1n, tu\u1ed5i, di\u1ec7n m\u1ea1o, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i cam k\u1ebft b\u1ea3o \u0111\u1ea3m ; v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch d\u00e2n th\u00ec do vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n l\u1ea5y \u0111\u1ee7 qu\u00ea qu\u00e1n, tu\u1ed5i, di\u1ec7n m\u1ea1o, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 v\u00e0 l\u00fd d\u1ecbch cam k\u1ebft b\u1ea3o \u0111\u1ea3m. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0m danh s\u00e1ch \u0111\u1ec7 giao th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i, th\u01b0\u1ee3ng ty ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i x\u00e9t th\u1ef1c, h\u1ed9i l\u1ea1i l\u00e0m danh s\u00e1ch thi, l\u00e0m th\u00e0nh 3 b\u1ea3n \u201cGi\u00e1p\u201d, \u201c\u1ea5t\u201d, \u201cB\u00ednh\u201d, trong \u0111\u00f3 k\u00ea khai h\u1ecd t\u00ean, qu\u00ea qu\u00e1n, tu\u1ed5i, di\u1ec7n m\u1ea1o, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9, c\u1ed1t ph\u1ea3i r\u00f5 r\u00e0ng x\u00e1c th\u1ef1c. Ph\u1ea3i trong th\u00e1ng \u1ea5y hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn b\u1ed9, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi chuy\u1ec3n giao cho quan tr\u01b0\u1eddng 2 b\u1ea3n \u201c\u1ea5t\u201d, \u201cB\u00ednh\u201d, trong \u0111\u00f3 b\u1ea3n \u201cB\u00ednh\u201d th\u00ec giao cho quan ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 di\u1ec7u \u0111\u1ec3 theo v\u00e0o \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec1 quy\u1ec3n, b\u1ea3ng \u201c\u1ea5t\u201d th\u00ec giao cho quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111\u1ee7 \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu so s\u00e1nh, b\u1ea3n \u201cGi\u00e1p\u201d b\u1ed9 gi\u1eef \u0111\u1ec3 l\u01b0u chi\u1ec3u. N\u1ebfu v\u00f5 sinh \u0111\u1ebfn h\u00f4m v\u00e0o thi, so chi\u1ebfu h\u1ecd t\u00ean, qu\u00ea qu\u00e1n, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng h\u1ee3p, li\u1ec1n ph\u1ea3i giao b\u1ed9 x\u00e9t r\u00f5 ; n\u1ebfu l\u00e0 \u0111\u1ed9i t\u00ean \u0111i thi h\u1ed9, th\u00ec \u0111em k\u1ebb ph\u1ea1m \u1ea5y x\u1eed t\u1ed9i x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ; n\u1ebfu x\u00e9t ra danh s\u00e1ch tr\u01b0\u1edbc sai l\u1ea7m, ho\u1eb7c d\u1ee5ng t\u00ecnh th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng, ho\u1eb7c l\u00e0m vi\u1ec7c s\u01a1 su\u1ea5t, th\u00ec chi\u1ebfu theo nh\u1eb9 n\u1eb7ng x\u1eed t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111i thi, tr\u1eeb ng\u1ea1ch qu\u00e2n \u1edf Kinh v\u00e0 ng\u1ea1ch d\u00e2n \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean ra, c\u00f2n th\u00ec cho do th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i d\u1ef1 t\u00ednh k\u1ef3 h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc, c\u1ea5p gi\u1ea5y \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng, c\u1ed1t ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc 1 th\u00e1ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ea3, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 v\u00e0o thi.<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi 1 th\u00e1ng, quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c chi ti\u1ec1n c\u00f4ng mua tre g\u1ed7 \u0111\u1ec3 l\u00e0m tr\u01b0\u1eddng, h\u1ea1n trong 1 th\u00e1ng ph\u1ea3i l\u00e0m xong.<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi 1 th\u00e1ng, b\u1ed9 Binh t\u01b0 cho c\u00e1c s\u1edf, ty : chi\u1ebfu theo c\u00e1ch th\u1ee9c thi v\u0103n l\u00e0m 1 \u1ea5n kh\u1eafc ch\u1eef \u201cV\u0169 kinh th\u00ed\u201d, 1 tri\u1ec7n b\u1eb1ng ng\u00e0 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cV\u0169 c\u1eed x\u1ee9ng h\u00e0nh\u201d, 4 \u1ea5n b\u1eb1ng ng\u00e0 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cPh\u00e2n kh\u1ea3o Tr\u00ed vi\u201d, \u201cPh\u00e2n kh\u1ea3o D\u0169ng vi\u201d, \u201cPh\u00e2n kh\u1ea3o T\u00e0i vi\u201d, \u201cPh\u00e2n kh\u1ea3o L\u1ef1c vi\u201d ; kh\u1eafc d\u1ea5u b\u1eb1ng g\u1ed7 nh\u1eefng ch\u1eef \u201c\u0110\u1ec7 nh\u1ea5t tr\u01b0\u1eddng\u201d, \u201c\u0110\u1ec7 nh\u1ecb tr\u01b0\u1eddng\u201d, \u201c\u0110\u1ec7 tam tr\u01b0\u1eddng\u201d m\u1ed7i th\u1ee9 4 c\u00e1i, 4 c\u00e1i \u1ea5n b\u00e0i \u1edf ch\u00f2i thi b\u1eafn, kh\u1eafc b\u00e0i g\u1ed7 c\u00f3 s\u1ed1 tr\u01b0\u1ee3ng 160 c\u00e1i, v\u00e0 l\u00e0m 32 kh\u1ed1i ch\u00ec \u0111en, 32 c\u00e1i c\u00f4n s\u1eaft, 32 c\u00e1i gi\u00e1o d\u00e0i, 16 h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi b\u00f9 nh\u00ecn b\u1eb1ng r\u01a1m, 160 mi\u1ebfng k\u00ednh \u1edf gi\u1eefa b\u1ee5ng b\u00f9 nh\u00ecn, 32 gi\u00e1 g\u1ed7 s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, 8 v\u00f2ng s\u1eaft, 300 c\u00e1i \u0111\u00edch b\u1eb1ng s\u00e0nh, c\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n, \u0111\u00e1 l\u1eeda theo v\u1edbi s\u00fang, do vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb ch\u1ecdn l\u1ea5y \u0111\u1ed3 v\u1eadt trong kho cho \u0111\u1ee7 c\u1ea3, s\u1eeda sang c\u00f2 m\u00e1y c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c nhanh nh\u1ea1y. \u0110\u1ebfn k\u1ef3 thi, \u0111\u1ec7 giao quan tr\u01b0\u1eddng chi\u1ebfu nh\u1eadn \u0111\u1ec3 ph\u00e2n c\u1ea5p cho thi.<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi 1 th\u00e1ng, nha ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u01b0 sang N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 l\u00e0m s\u1eb5n 40 b\u1ed9 m\u0169 \u00e1o c\u1eed v\u00f5, m\u1ed7i b\u1ed9 1 m\u0169 ch\u1ecfm tr\u00f2n b\u1eb1ng l\u1ee5a nam tr\u01a1n, \u0111en, m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc ch\u1ecfm c\u00f3 hoa b\u1eb1ng b\u1ea1c, tr\u00ean ch\u1ecfm c\u00f3 c\u00e1i b\u1ea7u b\u1eb1ng b\u1ea1c, m\u1ed7i th\u1ee9 1 chi\u1ebfc ; kh\u0103n b\u1ecbt t\u00f3c 1 chi\u1ebfc, \u00e1o m\u00f3ng ng\u1ef1a b\u1eb1ng tr\u1eebu nam hoa to m\u00e0u b\u1ea3o lam 1 chi\u1ebfc, trong l\u00f3t b\u1eb1ng v\u1ea3i \u0111\u1ecf ; b\u1ed5 t\u1eed tr\u00f2n b\u1eb1ng \u0111o\u1ea1n v\u0169 \u0111\u1ecf, trong \u0111\u00ednh 2 ch\u1eef \u201cV\u0169 c\u1eed\u201d, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb1ng sau m\u1ed7i \u0111\u1eb1ng 1 b\u1ed5 t\u1eed ; qu\u1ea7n b\u1eb1ng da 2 t\u1ea5m, d\u1ea3i \u0111eo 1 chi\u1ebfc, hia gi\u00e0y tu\u1ef3 d\u00f9ng. Quan tr\u01b0\u1eddng \u1ea5y t\u01b0 sang l\u1ea5y \u0111\u1ec3 giao c\u1ea5p.<\/p>\n<p>(- V\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u1ecdn ph\u00e1i quan tr\u01b0\u1eddng, t\u1eeb ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u do tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tuy\u1ec3n b\u1ed5, trong s\u1ed1 ph\u00e2n kh\u1ea3o ban v\u0103n 4 vi\u00ean, ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u 2 vi\u00ean, ki\u1ec3m k\u00fd 4 vi\u00ean, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 L\u1ea1i k\u00ea khai c\u00e1c vi\u00ean lang trung, ch\u1ee7 s\u1ef1, t\u01b0 v\u1ee5 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ch\u0103m ch\u1ec9 \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9 ; trong s\u1ed1 ph\u00e2n kh\u1ea3o ban v\u00f5 4 vi\u00ean, tu\u1ea7n ki\u1ec3m 3 vi\u00ean, gi\u1eef c\u1eeda 2 vi\u00ean \u0111\u1ec1u do ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh k\u00ea khai c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, hi\u1ec7p qu\u1ea3n, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i am t\u01b0\u1eddng ngh\u1ec1 v\u00f5 ; gi\u00e1m s\u00e1t vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng 3 vi\u00ean, do vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t k\u00ea khai c\u00e1c vi\u00ean khoa \u0111\u1ea1o ; trong \u0111\u00f3 ai c\u00f3 quan h\u1ec7 v\u1edbi v\u00f5 sinh, theo l\u1ec7 ph\u1ea3i n\u00ean h\u1ed3i t\u1ecb th\u00ec cho h\u1ed3i t\u1ecb, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb tuy\u1ec3n, t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ea1i \u0111i\u1ec3n 14 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng th\u01b0 l\u1ea1i 2 ty c\u00e1c h\u1ea1t \u1ea5y, ng\u01b0\u1eddi ch\u1eef vi\u1ebft t\u1ed1t, l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u0103m ch\u1ec9 sung v\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c. Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Nam, m\u1ed7i t\u1ec9nh 4 ng\u01b0\u1eddi ; Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh m\u1ed7i t\u1ec9nh 3 ng\u01b0\u1eddi. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng c\u00f3 th\u00e2n nh\u00e2n \u0111i thi m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c sung b\u1ed5, do quan h\u1ea1t \u1ea5y k\u00ea tr\u00ecnh c\u1ea5p l\u1ed9 ph\u00ed cho \u0111i, theo h\u1ea7u quan tr\u01b0\u1eddng thi l\u00e0m vi\u1ec7c quan. Vi\u1ec7n thi c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng 4 ng\u01b0\u1eddi, dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u 6 ng\u01b0\u1eddi, ph\u00e2n kh\u1ea3o 4 vi m\u1ed7i vi 1 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee5 thu\u1ed9c theo l\u00e0m vi\u1ec7c : bi\u1ec1n binh chia \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c 40 ng\u01b0\u1eddi ; bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c v\u00e0o tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean trong canh tr\u1ef1c tr\u01b0\u1eddng trong 10 ng\u01b0\u1eddi ; bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c v\u00e0o tu\u1ea7n ki\u1ec3m b\u00ean ngo\u00e0i canh tr\u1ef1c tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i 20 ng\u01b0\u1eddi ; bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c v\u00e0o gi\u1eef c\u1eeda canh tr\u1ef1c c\u00e1c \u0111i\u1ebfm b\u00ean ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng 30 ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ec1u do ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u01b0 b\u1ed9 c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>\u2013 Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi, ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean, \u1edf g\u1ea7n tr\u01b0\u1eddng s\u1edf, l\u00e0m s\u1eb5n nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n ; \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi, c\u1ea5p ph\u00e1t qu\u00e2n nh\u00e2n, phu khi\u00eang v\u00f5ng, phu khu\u00e2n v\u00e1c, \u0111i gi\u00fap vi\u1ec7c quan tr\u01b0\u1eddng c\u00f9ng \u0111\u1ebfn qu\u00e1n s\u1edf. C\u00e1c qu\u00e2n nh\u00e2n th\u00ec \u1edf l\u1ea1i theo h\u1ea7u.<\/p>\n<p>\u2013 Xem x\u00e9t tr\u01b0\u1eddng thi, cung \u1ee9ng \u0111\u1ed3 v\u1eadt, th\u00ec d\u00f9ng vi\u00ean ph\u1ee7 th\u1eeba \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean.<\/p>\n<p>\u2013 Ti\u1ec1n, l\u01b0\u01a1ng cung \u0111\u1ed1n : quan ch\u00e1nh ch\u1ee7 kh\u1ea3o 40 quan ti\u1ec1n, 8 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; quan ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o 35 quan ti\u1ec1n, 7 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; quan ph\u00e2n kh\u1ea3o, quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 25 quan ti\u1ec1n, 5 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; quan ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, quan gi\u00e1m s\u00e1t, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 20 quan ti\u1ec1n, 4 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; quan ki\u1ec3m k\u00fd, quan qu\u1ea3n bi\u1ec7n, quan tu\u1ea7n ki\u1ec3m, quan b\u1ea3 m\u00f4n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 15 ti\u1ec1n, 3 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng ; l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 quan ti\u1ec1n, 2 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o l\u01b0\u01a1ng ; \u0111\u1ec1u do ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean theo \u0111\u01a1n, l\u0129nh trong kho \u0111\u1ec3 chi\u1ebfu c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u2013 S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi theo h\u1ea7u quan tr\u01b0\u1eddng : quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o m\u1ed7i quan 5 ng\u01b0\u1eddi ; quan ph\u00e2n kh\u1ea3o, \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u m\u1ed7i quan 3 ng\u01b0\u1eddi ; quan ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, gi\u00e1m s\u00e1t m\u1ed7i quan 2 ng\u01b0\u1eddi ; quan ki\u1ec3m k\u00fd, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, tu\u1ea7n ki\u1ec3m, b\u1ea3 m\u00f4n m\u1ed7i quan 1 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u2013 Ng\u00e0y quan tr\u01b0\u1eddng b\u00e1i m\u1ea1ng, quan b\u1ed9 Binh ph\u1ee5ng l\u0129nh c\u1edd, b\u00e0i, \u1ea5n \u201cV\u0169 kinh th\u00ed tr\u01b0\u1eddng\u201d, tri\u1ec7n \u201cV\u0169 c\u1eed x\u1ee9ng h\u00e0nh\u201d, \u201cPh\u00e2n kh\u1ea3o \u0111\u1ed3 k\u00fd\u201d, c\u00f9ng l\u00e0 h\u1ed9p son, h\u1ed9p m\u1ef1c b\u1eb1ng thi\u1ebfc, ch\u1eef tr\u01b0\u1eddng kh\u1eafc b\u1eb1ng g\u1ed7, \u1ea5n b\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn, b\u00e0i g\u1ed7 kh\u1eafc s\u1ed1 tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng \u0111\u1ec3 thi, theo s\u1ed1 chuy\u1ec3n giao cho quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o ph\u1ee5ng l\u0129nh \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>\u2013 Ng\u00e0y quan tr\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, b\u1ed9 Binh ph\u00e1i quan qu\u00e2n \u0111\u1ee7 c\u1ea3 kh\u00ed gi\u1edbi ra h\u1ed9 ti\u1ebfp ; quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ch\u1ec9nh t\u1ec1 m\u0169 \u00e1o nghi v\u1ec7 ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, v\u00e0 c\u00e1c \u0111i\u1ec3n l\u1ea1i \u0111\u1ec1u y\u00ean ngh\u1ec9 \u1edf ph\u00f2ng tr\u1ecd. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, b\u1ed9 Binh \u1ee7y thu\u1ed9c vi\u00ean \u0111em danh s\u00e1ch thi v\u00e0 1 b\u1ed9 T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, c\u00e1c t\u1eadp Ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u00ed ph\u00e1p ((1) Ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh ph\u00e9p thi.1), c\u00e1c s\u00e1ch V\u0169 kinh v\u00e0o theo, chuy\u1ec3n giao cho quan tr\u01b0\u1eddng nh\u1eadn l\u1ea5y l\u00e0m vi\u1ec7c. Vi\u00ean ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean c\u0169ng v\u00e0o theo, ki\u1ec3m x\u00e9t c\u00e1c th\u1ee9 c\u1ea7n d\u00f9ng, cung \u1ee9ng \u0111\u1ed3 v\u1eadt, \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 v\u1eeba ph\u1ea3i t\u1ea5t c\u1ea3, r\u1ed3i li\u1ec7u \u0111\u1ec3 l\u1ea1i vi\u00ean x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng ng\u00e0y \u0111\u00eam t\u00fac tr\u1ef1c \u1edf nh\u00e0 c\u00f4ng qu\u00e1n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 x\u01b0\u1edbng danh, ra b\u1ea3ng, bi\u1ec1n binh theo h\u1ea7u quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, m\u1ed7i quan 20 ng\u01b0\u1eddi ; ph\u00e2n kh\u1ea3o, \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, m\u1ed7i quan 10 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 Binh ph\u00e1i c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u2013 V\u00f5 sinh v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, c\u00e1c ng\u1ea1ch qu\u00e2n \u1edf Kinh, cho m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o hi\u1ec7u qu\u00e2n ; c\u00f2n v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch qu\u00e2n, ng\u1ea1ch d\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, kh\u0103n \u00e1o \u0111\u1ec1u cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n d\u00f9ng m\u00e0u lam ho\u1eb7c m\u00e0u \u0111en.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m c\u00e1c ng\u00e0y thi, b\u1ed9 Binh ph\u00e1i quan v\u00e0 li\u1ec7u cho bi\u1ec1n binh chia h\u00e0ng \u0111i tu\u1ea7n s\u00e1t \u0111\u1ec3 gi\u1eef t\u1ec7 gian l\u1eadu.<\/p>\n<p>\u2013 Sau khi ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o s\u1ee9c ngay cho dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u \u0111em danh s\u00e1ch thi theo t\u00ean \u0111\u1ec1 quy\u1ec3n, d\u00f9ng gi\u1ea5y v\u1eeba, tr\u00ean m\u1eb7t quy\u1ec3n, h\u00e0ng th\u1ee9 nh\u1ea5t \u0111\u1ec1u in c\u00e1c ch\u1eef \u201c\u0111\u1ec7 nh\u1ea5t, \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, \u0111\u1ec7 tam tr\u01b0\u1eddng\u201d, h\u00e0ng th\u1ee9 5 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec1 h\u1ecd t\u00ean ; d\u01b0\u1edbi t\u00ean, b\u00ean h\u1eefu chua r\u00f5 t\u1ec9nh, ph\u1ee7, huy\u1ec7n, t\u1ed5ng, x\u00e3, th\u00f4n n\u00e0o, b\u00ean t\u1ea3 chua tu\u1ed5i v\u00e0 h\u00ecnh d\u00e1ng n\u00e9t m\u1eb7t, b\u00ean d\u01b0\u1edbi l\u00e0m ch\u1ed7 \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9. C\u00e1c v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch qu\u00e2n, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu h\u1ecd t\u00ean chua hi\u1ec7u qu\u00e2n v\u1eaft vai ; v\u00f5 sinh ng\u1ea1ch d\u00e2n c\u00f3 danh h\u1ea1ng ri\u00eang, nh\u01b0 quan vi\u00ean t\u1eed ch\u1eb3ng h\u1ea1n, c\u0169ng chi\u1ebfu t\u00ean chua v\u1eaft vai. C\u00e1c quy\u1ec3n k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam, trong quy\u1ec3n \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u0111\u00f3ng \u1ea5n b\u00e0i ch\u00f2i thi b\u1eafn. \u0110\u1ec1 quy\u1ec3n xong, \u0111\u1ec7 giao quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o s\u1ee9c \u0111\u00f3ng \u1ea5n tri\u1ec7n, theo ngay chia giao cho c\u00e1c vi\u00ean ph\u00e2n kh\u1ea3o c\u00e1c vi chi\u1ebfu nh\u1eadn \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00f4m sau, \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu v\u1edbi ch\u1ed7 ghi chua.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi m\u1ed9t ng\u00e0y, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o s\u1ee9c cho dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u c\u1eed s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u0111i thi trong danh s\u00e1ch thi, chia l\u00e0m 3 ph\u1ea7n, m\u1ed7i ng\u00e0y 1 ph\u1ea7n ; l\u1ea1i chi\u1ebfu m\u1ed7i m\u1ed9t ph\u1ea7n \u0111\u1ec1u chia l\u00e0m 4 vi, t\u00ean n\u00e0o ng\u00e0y n\u00e0o theo vi n\u00e0o v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, chi\u1ebfu t\u00ean vi\u1ebft l\u00ean bi\u1ec3n, m\u1ed7i vi 3 bi\u1ec3n, tr\u00ean bi\u1ec3n vi\u1ebft ch\u1eef son to l\u00e0 vi n\u00e0o, m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu vi\u1ebft ng\u00e0y n\u00e0o v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, r\u1ed3i y\u1ebft th\u1ecb \u1edf 4 vi \u201cTr\u00ed\u201d, \u201cD\u0169ng\u201d, \u201cT\u00e0i\u201d, \u201cL\u1ef1c\u201d, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u nh\u1eadn nh\u1edb ng\u00e0y, \u0111\u1ee9ng ch\u1edd g\u1ecdi t\u00ean v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng. H\u1ec5 chia vi, nh\u01b0 m\u1ed9t t\u00ean v\u00f5 sinh k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t \u0111\u00e3 v\u00e0o vi \u201cTr\u00ed\u201d, th\u00ec k\u1ef3 th\u1ee9 hai \u0111\u1ed5i v\u00e0o vi \u201cD\u0169ng\u201d, k\u1ef3 th\u1ee9 3 \u0111\u1ed5i v\u00e0o vi \u201cT\u00e0i\u201d ho\u1eb7c vi \u201cL\u1ef1c\u201d, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eabn l\u1ed9n \u0111em m\u1ed9t t\u00ean ba k\u1ef3 ho\u1eb7c 2 k\u1ef3 v\u00e0o tr\u00f9ng m\u1ed9t vi, \u0111\u1ec3 gi\u1eef t\u1ec7 gian l\u1eadu.<\/p>\n<p>\u2013 Sau khi ti\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o s\u1ee9c cho dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u \u0111\u1ec1 quy\u1ec3n xong, l\u1ea1i s\u1ee9c c\u1ee9 theo h\u1ecd t\u00ean v\u00f5 sinh, l\u00e0m 1 t\u1eadp s\u1ed5 bi\u00ean t\u00ean, \u0111\u1ebfn s\u1edbm h\u00f4m thi c\u1ee7a m\u1ed7i k\u1ef3, chi\u1ebfu s\u1ed1 quy\u1ec3n chia cho c\u00e1c vi. Khi chi\u1ebfu nh\u1eadn quy\u1ec3n thi \u1edf tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i giao \u0111\u1ebfn, ph\u1ea3i ni\u00eam phong ngay l\u1ea1i, so\u1ea1n s\u1ed1 hi\u1ec7u, ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u01b0a sang c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng th\u00ed vi\u1ec7n, \u0111em c\u00e1c m\u1ea3nh gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean so s\u00e1nh c\u00e1c th\u1ee9 xong, t\u1ea5t c\u1ea3 s\u1ed1 quy\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c hay h\u1ecfng ti\u1ebfp t\u1ee5c chuy\u1ec3n giao cho quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u thu nh\u1eadn, dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u \u0111\u1ec1u theo ng\u00e0y chi\u1ebfu c\u1ee9 ch\u1ed7 t\u00ean chua r\u00f5 l\u00e0 hi\u1ec7u n\u00e0o ; \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi th\u1ee9 3 chi\u1ebfu nh\u1eadn xong, r\u1ed3i \u0111em c\u1ea3 3 quy\u1ec3n xem x\u00e9t k\u1ef9 hi\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc, nh\u01b0 t\u00ean n\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 \u201cKi\u1ec1n nh\u1ea5t hi\u1ec7u\u201d, k\u1ef3 th\u1ee9 hai l\u1ea1i l\u00e0 \u201cKh\u00f4n l\u1ee5c hi\u1ec7u\u201d, k\u1ef3 th\u1ee9 ba l\u00e0 \u201cT\u1ed1n ng\u0169 hi\u1ec7u\u201d, bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 3 hi\u1ec7u \u1ea5y t\u1ee9c l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean, r\u1ed3i \u0111em \u0111\u00f3ng c\u1ea3 3 hi\u1ec7u l\u00e0m m\u1ed9t \u0111\u1ec7 giao l\u00ean quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o, c\u00f2n gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean th\u00ec c\u1ea5t gi\u1eef c\u1ea9n th\u1eadn, \u0111\u1ee3i quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan ph\u00e2n kh\u1ea3o ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1 l\u1ea5y tr\u00fang c\u1eed v\u00f5 l\u00e0 bao nhi\u00eau, s\u1ed1 d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3 l\u00e0 bao nhi\u00eau, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec7 giao sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u nh\u1eadn l\u1ea5y, \u0111em c\u00e1c quy\u1ec3n d\u1ef1 tr\u00fang c\u1eed v\u00f5 d\u00e1n gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean v\u00e0o, giao sang quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng g\u1ecdi t\u00ean ; r\u1ed3i l\u1ea1i chi\u1ec3u s\u1ed1 l\u1ea5y tr\u00fang c\u1eed v\u00f5 l\u00e0 bao nhi\u00eau ; chi\u1ebfu theo m\u1eabu quy\u1ec3n 3 k\u1ef3, l\u1ea1i m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec1 3 quy\u1ec3n, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ghi ch\u00e9p l\u00fac v\u00e0o Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch. C\u00f2n c\u00e1c quy\u1ec3n d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3 ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111em gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean d\u00e1n v\u00e0o, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng tra x\u00e9t.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m ng\u00e0y v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, kh\u1eafc th\u1ee9 5, canh 5, quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u m\u1eb7c ph\u1ea9m ph\u1ee5c, chia ra c\u1eeda 4 vi, l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n c\u1ea7m s\u1ed5 g\u1ecdi t\u00ean, cho v\u00f5 sinh v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn nh\u00e0 tranh \u1edf vi c\u1ee7a m\u00ecnh ch\u1edd \u0111\u1ec3 thi, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ed3n \u00e0o, \u0111\u1ec3 tr\u01b0\u1eddng quy \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y thi trong 3 k\u1ef3, ph\u00e2n kh\u1ea3o m\u1ed7i vi 1 quan, \u0111\u1ec1u theo vi x\u00e9t thi ; 1 vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd l\u00e0m vi\u1ec7c ki\u1ec3m k\u00fd, 1 ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n theo h\u1ea7u ; 1 vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf vi. H\u1eb1ng ng\u00e0y, bu\u1ed5i s\u1edbm t\u1eeb gi\u1edd M\u00e3o \u0111\u1ebfn gi\u1edd T\u1ef5 th\u00ec thi, gi\u1edd Ng\u1ecd t\u1ea1m ngh\u1ec9 ; bu\u1ed5i chi\u1ec1u t\u1eeb gi\u1edd M\u00f9i \u0111\u1ebfn gi\u1edd D\u1eadu th\u00ec thi, g\u1ea7n \u0111\u1ebfn chi\u1ec1u th\u00ec th\u00f4i, 3 k\u1ef3 theo th\u1ebf c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y thi trong 3 k\u1ef3, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u s\u1eb5n s\u00e0ng chia x\u1ebfp c\u00e1c b\u00e0i kh\u1eafc s\u1ed1 tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 l\u00e0m d\u1ea5u, r\u1ed3i \u1edf nh\u00e0 tranh tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o chia \u0111\u1eb7t m\u1ed7i vi 8 kh\u1ed1i ch\u00ec \u0111en, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y thi, 2 quan ph\u00e2n kh\u1ea3o h\u1ed9i l\u1ea1i c\u00f9ng ng\u1ed3i li\u1ec7u l\u1ea5y bao nhi\u00eau v\u00f5 sinh, r\u1ed3i s\u1ee9c cho ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ea1i \u0111\u1ec1u \u0111em quy\u1ec3n thi x\u00e9t nghi\u1ec7m t\u1ea5t c\u1ea3 h\u1ecd t\u00ean, qu\u00ea qu\u00e1n, tu\u1ed5i, di\u1ec7n m\u1ea1o, \u0111i\u1ec3m ch\u1ec9 cho h\u1ee3p. C\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu nh\u1eadn ch\u00ec \u0111en m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 kh\u1ed1i, hai tay mang \u0111i. Vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u x\u00e9t nghi\u1ec7m k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau tr\u01b0\u1ee3ng, tr\u00ecnh r\u00f5 ngay, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd c\u1ee9 th\u1ef1c bi\u00ean ngay v\u00e0o quy\u1ec3n xong, vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n b\u1ea3o bi\u1ec1n binh \u0111em kh\u1ed1i ch\u00ec chia \u0111\u1ec3 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c v\u00f5 sinh l\u1ea1i chi\u1ebfu nh\u1eadn ch\u00ec \u0111en m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 kh\u1ed1i, m\u1ed9t tay mang \u0111i, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n bi\u1ec7n x\u00e9t nghi\u1ec7m k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau tr\u01b0\u1ee3ng tr\u00ecnh r\u00f5 ngay. Quan ph\u00e2n kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd l\u1ea1i c\u1ee9 th\u1ef1c bi\u00ean ngay v\u00e0o s\u1ed5, r\u1ed3i \u0111\u1ec1u ghi r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean v\u00e0o trong quy\u1ec3n, \u0111\u00f3ng ngay \u1ea5n c\u1ee7a vi m\u00ecnh v\u00e0o, cho ngay c\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111\u00e3 thi r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c ra ; r\u1ed3i l\u1ea1i \u0111\u1ed5i l\u01b0\u1ee3t, li\u1ec7u l\u1ea5y v\u00f5 sinh kh\u00e1c v\u00e0o thi, \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Thi bu\u1ed5i s\u1edbm xong, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o \u0111\u1ebfm ngay s\u1ed1 quy\u1ec3n \u0111\u00e3 thi l\u00e0 bao nhi\u00eau, ch\u00ednh m\u00ecnh t\u1ef1 vi\u1ebft ch\u1eef ni\u00eam phong \u1edf ngo\u00e0i h\u00f2m, vi\u1ebft r\u00f5 vi n\u00e0o bao nhi\u00eau quy\u1ec3n, s\u1ee9c cho vi\u00ean tu\u1ea7n ki\u1ec3m tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i \u0111\u1ec7 giao cho dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u. Quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u chi\u1ebfu nh\u1eadn, r\u1ed3i \u1edf m\u1eb7t quy\u1ec3n d\u01b0\u1edbi ch\u1eef tr\u01b0\u1eddng kh\u1eafc b\u1eb1ng g\u1ed7 \u0111\u1ec1 ch\u1eef son l\u00e0 vi n\u00e0o li\u1ec1n ni\u00eam phong ngay, so\u1ea1n s\u1ed1 hi\u1ec7u, ti\u1ebfp t\u1ee5c \u0111\u1ec7 giao sang c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng th\u00ed vi\u1ec7n. Quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o x\u00e9t duy\u1ec7t, chi\u1ebfu l\u1ec7 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh c\u00e1c h\u1ea1ng \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9, li\u1ec7t, \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ea1ng n\u00e0o, \u0111\u1ec1 ch\u1eef son ngay \u1edf trong quy\u1ec3n, l\u1ea1i \u1edf d\u01b0\u1edbi ch\u1eef \u0111\u1ec1 h\u1ea1ng, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng tri\u1ec7n ng\u00e0, xong, \u0111\u01b0a giao ngay sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u thu l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i. Thi bu\u1ed5i chi\u1ec1u theo nh\u01b0 bu\u1ed5i s\u00e1ng l\u00e0m vi\u1ec7c, hai ng\u00e0y sau c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y thi k\u1ef3 th\u1ee9 hai, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u theo vi, s\u1eb5n s\u00e0ng b\u00e0y h\u00e0ng c\u00f4n, gi\u00e1o \u1edf nh\u00e0 tranh tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o, v\u00e0 d\u1ef1ng b\u00f9 nh\u00ecn r\u01a1m \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n, \u0111\u1ee7 c\u1ea3 ; \u0111\u1ebfn gi\u1edd, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o h\u1ed9i l\u1ea1i c\u00f9ng ng\u1ed3i, theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, li\u1ec7u l\u1ea5y v\u00f5 sinh bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi, so nghi\u1ec7m cho \u0111\u00fang. C\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn l\u0129nh c\u00f4n s\u1eaft, \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea5y, v\u1eeba \u0111i v\u1eeba m\u00faa theo nh\u01b0 ph\u00e9p. Ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u xem x\u00e9t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau tr\u01b0\u1ee3ng, tr\u00ecnh r\u00f5 ngay. Quan ph\u00e2n kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd c\u1ee9 th\u1ef1c ghi v\u00e0o trong s\u1ed5 ngay. Xong, c\u00e1c v\u00f5 sinh l\u1ea1i l\u0129nh gi\u00e1o, \u0111\u1ee9ng x\u1ebfp h\u00e0ng, \u0111\u1ec1u m\u00faa \u0111\u00e2m theo nh\u01b0 ph\u00e9p. Ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u xem x\u00e9t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e2m tr\u00fang m\u0169i gi\u00e1o m\u00e0 su\u1ed1t qua, ho\u1eb7c \u0111\u00e2m tr\u00fang m\u0169i gi\u00e1o v\u00e0o v\u1eeba th\u00f4i, ho\u1eb7c ch\u1ee3t \u0111\u00e2m tr\u00fang, ho\u1eb7c \u0111\u00e2m kh\u00f4ng tr\u00fang, tr\u00ecnh r\u00f5 ngay, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, ki\u1ec3m k\u00fd l\u1ea1i c\u1ee9 th\u1ef1c ghi v\u00e0o trong quy\u1ec3n, r\u1ed3i \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 ghi r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean v\u00e0o trong quy\u1ec3n, \u0111\u00f3ng \u1ea5n. Xong, cho v\u00f5 sinh \u0111\u00e3 thi r\u1ed3i \u0111\u01b0\u1ee3c ra. L\u1ea1i \u0111\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t li\u1ec7u l\u1ea5y v\u00f5 sinh kh\u00e1c v\u00e0o thi, \u0111\u1ec1u l\u00e0m theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc. Thi bu\u1ed5i s\u1edbm xong, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o theo l\u1ec7 ni\u00eam phong c\u00e1c quy\u1ec3n thi, s\u1ee9c giao sang c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng th\u00ed vi\u1ec7n, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c \u0111\u1ec1 h\u1ea1ng, l\u1ea1i giao sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u nh\u1eadn l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i. Thi bu\u1ed5i chi\u1ec1u l\u00e0m vi\u1ec7c theo nh\u01b0 bu\u1ed5i s\u1edbm, l\u1ea1i ng\u00e0y sau c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y thi k\u1ef3 th\u1ee9 ba, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u theo v\u1ecb, s\u1eb5n s\u00e0ng b\u00e0y h\u00e0ng s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang v\u00e0 gi\u00e1 \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed3 v\u1eadt thu\u1ed1c, \u0111\u1ea1n, \u0111\u00e1 l\u1eeda \u1edf nh\u00e0 tranh tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee7 c\u1ea3, th\u00f4ng b\u00e1o ngay cho vi\u00ean b\u1ea3 m\u00f4n \u1edf tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i d\u1ef1ng c\u1edd \u0111\u1ecf \u1edf tr\u00ean gi\u00e1 c\u1edd, bi\u1ec1n binh canh tr\u1ef1c \u1edf m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc tr\u01b0\u1eddng trong, tr\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i, \u0111\u1ec1u cho lui tr\u00e1nh c\u1ea3. \u1edf c\u1eeda Tr\u1ea5n B\u00ecnh kh\u00f4ng cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9c vi\u1ec7c d\u1eaft nhau v\u00e0o xem. Ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea1i c\u1ea5m ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u1ea1i \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh l\u1ed1i h\u01b0\u1edbng th\u1eb3ng tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng thi \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng tr\u1edf ng\u1ea1i kh\u00e1c. Vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u1edf c\u00e1c ch\u00f2i tr\u00f4ng \u0111\u1ed1c th\u00fac c\u00e1c bi\u1ec1n binh ch\u1edd tr\u00f4ng \u0111\u00e1nh hi\u1ec7u; \u0111\u1ebfn gi\u1edd, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o h\u1ed9i l\u1ea1i c\u00f9ng ng\u1ed3i theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc li\u1ec7u l\u1ea5y v\u00f5 sinh l\u00e0 bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi so nghi\u1ec7m cho \u0111\u00fang. C\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111\u1ec1u nh\u1eadn s\u00fang s\u1eeda so\u1ea1n thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n theo nh\u01b0 ph\u00e9p, \u0111\u1ec1u h\u01b0\u1edbng v\u00e0o ch\u00f2i bia \u0111\u1ee9ng ch\u1edd, vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u00e1nh k\u1ebbng l\u00e0m hi\u1ec7u. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u b\u1eafn tr\u01b0\u1edbc, b\u1eafn tr\u00fang \u0111\u00edch, bi\u1ec1n binh \u1edf ch\u00f2i tr\u00f4ng x\u00e9t th\u1ef1c th\u00ec \u0111\u00e1nh m\u1ed9t h\u1ed3i tr\u1ed1ng, tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n th\u00ec \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng tr\u1ed1ng, b\u1eafn v\u00e0o ch\u00f2i bia th\u00ec \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng s\u00eanh, b\u1eafn ra ngo\u00e0i ch\u00f2i bia th\u00ec \u0111\u00e1nh ba ti\u1ebfng thanh la. Vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd chi\u1ebfu theo v\u1ebft \u1edf ch\u00f2i bia ch\u1ea5m v\u00e0o trong quy\u1ec3n v\u00e0 th\u1ebb \u1edf ch\u00f2i bia. B\u1eafn xong m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd v\u00e0 qu\u1ea3n bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u x\u00e9t k\u1ef9 xem ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o b\u1eafn tr\u00fang \u0111\u00edch, b\u1eafn tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, ho\u1eb7c v\u00e0o ch\u00f2i bia, hay l\u00e0 ra ngo\u00e0i ch\u00f2i bia, tr\u00ecnh r\u00f5 ngay. Quan ph\u00e2n kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd \u0111em ngay quy\u1ec3n thi, c\u1ee9 th\u1ef1c ghi v\u00e0o. Xong, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi thi theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc b\u1eafn ti\u1ebfp, b\u1eafn xong 3 ph\u00e1t, \u0111\u00e1nh m\u1ed9t h\u1ed3i k\u1ebbng, bi\u1ec1n binh \u1edf ch\u00f2i tr\u00f4ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn xoa kh\u1eafp m\u1eb7t ch\u00f2i bia nh\u01b0 c\u0169, r\u1ed3i lui v\u1ec1 ch\u1ed7 c\u1ee7a m\u00ecnh, b\u1eafn xong 6 ph\u00e1t th\u00ec ki\u1ec3m k\u00fd theo th\u1ee9 t\u1ef1 chi\u1ebfu c\u00e1c quy\u1ec3n thi ghi v\u00e0o ; xong, theo nh\u01b0 l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc, ghi r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean v\u00e0o trong quy\u1ec3n, \u0111\u00f3ng \u1ea5n v\u00e0o. Cho c\u00e1c v\u00f5 sinh \u0111\u00e3 thi \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf t\u1ea1m sau vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o, \u0111\u1ee3i thi bu\u1ed5i s\u1edbm xong \u0111\u1ec1u cho ra theo c\u1eeda vi c\u1ee7a m\u00ecnh. Quan ph\u00e2n kh\u1ea3o chi\u1ebfu theo l\u1ec7, ni\u00eam phong quy\u1ec3n thi, s\u1ee9c giao sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u \u0111\u1ec1 vi v\u00e0 ni\u00eam phong l\u1ea1i, so\u1ea1n s\u1ed1 \u0111\u1ec7 giao sang c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng th\u00ed vi\u1ec7n. Quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111\u1ecbnh h\u1ea1ng, \u0111\u01b0a sang cho thu l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i. Thi bu\u1ed5i chi\u1ec1u theo nh\u01b0 bu\u1ed5i s\u00e1ng l\u00e0m vi\u1ec7c, hai ng\u00e0y sau c\u0169ng theo nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>\u2013 Ba k\u1ef3 thi xong, quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u theo l\u1ec7 \u0111\u00f3ng quy\u1ec3n \u0111\u1ec7 giao quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o xem x\u00e9t, chi\u1ec3u l\u1ec7 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o tr\u00fang c\u1ea3 3 k\u1ef3, tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft giao sang dinh\u00a0 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u d\u00e1n gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean v\u00e0o, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng g\u1ecdi t\u00ean. C\u00f2n c\u00e1c quy\u1ec3n d\u1ef1 tr\u00fang hai k\u1ef3 th\u00ec ti\u1ebfp t\u1ee5c giao sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, ti\u1ebfp t\u1ee5c d\u00e1n gi\u1ea5y bi\u00ean t\u00ean, chi\u1ebfu l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u01b0 b\u1ed9, nh\u01b0ng do quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng \u0111\u01b0a b\u1ed9 x\u00e9t b\u00e0n.<\/p>\n<p>\u2013 Ng\u00e0y g\u1ecdi t\u00ean, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111\u1ec1u m\u1eb7c ph\u1ea9m ph\u1ee5c ra ngo\u00e0i c\u1eeda l\u1edbn tr\u01b0\u1eddng thi, l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n chi\u1ebfu theo t\u00ean \u0111em v\u00f5 sinh \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang v\u00e0o vi \u201cD\u0169ng\u201d, ch\u1edd \u0111\u1ee3i Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n bi\u1ec7n chi\u1ebfu l\u1ec7, theo ng\u00e0y, s\u1eb5n s\u00e0ng \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec3 thi b\u00e0y h\u00e0ng \u1edf nh\u00e0 tranh vi th\u1ee9 hai l\u00e0 vi \u201cD\u0169ng\u201d. H\u1eb1ng ng\u00e0y bu\u1ed5i s\u1edbm, bu\u1ed5i chi\u1ec1u hai l\u1ea7n quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111\u1ebfn vi \u201cD\u0169ng\u201d, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c quan ph\u00e2n kh\u1ea3o, theo th\u1ee9 t\u1ef1 c\u00f9ng ng\u1ed3i, chi\u1ec3u theo ph\u00e9p thi li\u1ec7u l\u1ea5y v\u00f5 sinh \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang l\u00e0 bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t xem x\u00e9t, r\u1ed3i chi\u1ec3u \u0111em ph\u00e9p thi 3 k\u1ef3 theo ng\u00e0y v\u00e0o Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, s\u1ee9c cho c\u00e1c vi\u00ean ki\u1ec3m k\u00fd \u0111\u1ec1u c\u1ee9 th\u1ef1c bi\u00ean v\u00e0o trong quy\u1ec3n, ghi h\u1ecd t\u00ean, r\u1ed3i vi\u1ebft c\u00e1c ch\u1eef \u201cy, kh\u00e1n\u201d \u0111\u00f3ng tri\u1ec7n ng\u00e0 v\u00e0o. H\u1eb1ng ng\u00e0y bu\u1ed5i s\u1edbm, bu\u1ed5i chi\u1ec1u hai l\u1ea7n \u0111\u1ec1u \u0111em c\u00e1c quy\u1ec3n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch \u0111\u1ec7 giao sang dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u thu l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1eebng \u0111\u1ecdc c\u00e1c s\u00e1ch V\u0169 kinh ho\u1eb7c binh kh\u00ed 18 b\u1eadc, c\u00f3 t\u00e0i gi\u1ecfi ri\u00eang, t\u00ecnh nguy\u1ec7n tr\u00ecnh xin thi, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 t\u00e0i, l\u1ea1i s\u00e1t h\u1ea1ch th\u00eam, v\u00e0 bi\u00ean ch\u00e9p \u0111\u00f3ng tri\u1ec7n v\u00e0o trong quy\u1ec3n. Dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u theo l\u1ec7 \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 3 quy\u1ec3n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch c\u1ee7a t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3ng chung l\u00e0m m\u1ed9t, \u0111\u1ec7 giao sang quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111em c\u00e1c quy\u1ec3n \u0111\u00f3ng chung v\u1ec1 thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, c\u00e2n nh\u1eafc t\u1ea5t c\u1ea3, \u0111\u1ec1 h\u1ea1ng, r\u1ed3i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c quan ph\u00e2n kh\u1ea3o b\u00e0n t\u00ednh k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng cho x\u00e1c th\u1ef1c ; trong \u0111\u00f3 quy\u1ec3n thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch so v\u1edbi quy\u1ec3n thi l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ho\u1eb7c c\u00f3 c\u00e1ch nhau xa qu\u00e1, th\u00ec li\u1ec7u cho tru\u1ea5t b\u1edbt, c\u00f2n nh\u01b0 kh\u00f4ng sai kh\u00e1c l\u1eafm, th\u1ef1c n\u00ean l\u1ea5y \u0111\u1ed7, th\u00ec \u0111em quy\u1ec3n thi tr\u01b0\u1edbc, d\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 c\u00e2n nh\u1eafc, nh\u01b0 3 k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u01b0u c\u1ea3 l\u00e0 cao nh\u1ea5t ; hai k\u1ef3 \u01b0u, m\u1ed9t k\u1ef3 b\u00ecnh l\u00e0 h\u1ea1ng tr\u00ean ; m\u1ed9t k\u1ef3 \u01b0u, hai k\u1ef3 b\u00ecnh l\u00e0 h\u1ea1ng d\u01b0\u1edbi ; m\u1ed9t k\u1ef3 \u01b0u, m\u1ed9t k\u1ef3 b\u00ecnh, m\u1ed9t k\u1ef3 th\u1ee9 ho\u1eb7c 1 k\u1ef3 \u01b0u, hai k\u1ef3 th\u1ee9 l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi n\u1eefa ; ba k\u1ef3 b\u00ecnh ho\u1eb7c hai k\u1ef3 b\u00ecnh, m\u1ed9t k\u1ef3 th\u1ee9, m\u1ed9t k\u1ef3 b\u00ecnh hai k\u1ef3 th\u1ee9 v\u00e0 3 quy\u1ec3n \u0111\u1ec1u th\u1ee9 l\u1ea1i d\u01b0\u1edbi n\u1eefa. Theo \u0111\u1ea1i kh\u00e1i nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ec3 suy ra quy\u1ec3n kh\u00e1c. Trong \u0111\u00f3 \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9 k\u1ef3 th\u1ee9 ba so s\u00e1nh n\u1eb7ng h\u01a1n k\u1ef3 th\u1ee9 hai, \u01b0u, b\u00ecnh, th\u1ee9 k\u1ef3 th\u1ee9 hai so s\u00e1nh n\u1eb7ng h\u01a1n k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t, l\u1ea1i \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 quy\u1ec3n thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch \u0111i\u1ec1u ho\u00e0 t\u00ednh tr\u1eeb, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh th\u1ee9 b\u1eadc, s\u1ee9c cho dinh \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u \u0111\u1ec1u theo t\u00ean b\u1eadc chi\u1ebfu cho vi\u1ebft b\u1ea3ng, r\u1ed3i \u0111em b\u1ea3ng c\u1eed v\u00f5 y\u1ebft th\u1ecb, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u00e0y thi ba k\u1ef3, gi\u00e1n ho\u1eb7c g\u1eb7p m\u01b0a l\u1ea7y l\u1ed9i, t\u1ea1m cho \u0111\u00ecnh l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i khi t\u1ea1nh r\u00e1o, l\u1ea1i cho thi, r\u1ed3i \u0111em duy\u00ean c\u1edb tri\u1ec3n h\u1ea1n l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c v\u00f5 sinh, ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch, cho v\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 hai, k\u1ef3 th\u1ee9 hai kh\u00f4ng h\u1ee3p c\u00e1ch, cho v\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 ba, \u0111\u1ee3i sau khi thi xong ba k\u1ef3, t\u00ednh su\u1ed1t, li\u1ec7u cho b\u1ecf hay l\u1ea5y).<\/p>\n<p>\u2013 Bao nhi\u00eau quy\u1ec3n l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed v\u00f5 \u0111\u1ec3 ri\u00eang 1 h\u00f2m, bao nhi\u00eau quy\u1ec3n d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3 \u0111\u1ec3 ri\u00eang m\u1ed9t h\u00f2m, bao nhi\u00eau quy\u1ec3n lo\u1ea1i h\u1ecfng \u0111\u1ec3 ri\u00eang 1 h\u00f2m, \u0111\u1ec1u giao cho vi\u1ec7n th\u00ed thu l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c v\u00f5 sinh c\u00f3 tang cha m\u1eb9, \u00f4ng b\u00e0 v\u00e0 l\u00e0m con nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi, ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang ng\u01b0\u1eddi nu\u00f4i ba n\u0103m, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea9n tang \u0111i thi ; tr\u00e1i l\u1ec7nh n\u00e0y, chi\u1ec3u lu\u1eadt tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u2013 M\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi \u0111i thi v\u00e0 \u0111i thi h\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u sung l\u00e0m qu\u00e2n ; quan tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 v\u00f5 sinh th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng g\u1eedi g\u1eafm v\u00e0 l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft ri\u00eang, \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 nh\u1eb9 n\u1eb7ng ph\u00e2n bi\u1ec7t tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n<p>\u2013 H\u1ea1ng c\u00f4n \u0111\u1ed3 v\u00f4 l\u1ea1i ho\u1eb7c \u0111\u00e1nh l\u1eeba d\u1ed7 d\u00e0nh v\u00f5 sinh, n\u00f3i d\u1ed1i l\u00e0 \u0111\u00fat l\u00f3t, m\u01b0u l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u1ee7a, \u0111\u1ec1u theo nh\u1eb9 n\u1eb7ng tr\u1ecb t\u1ed9i. S\u1ed1 tang v\u1eadt \u0111\u00e1nh l\u1eeba s\u1ebd \u0111em th\u01b0\u1edfng cho ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t gi\u00e1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y ra b\u1ea3ng, th\u00ed vi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh ba h\u1ed3i tr\u1ed1ng, quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u m\u1eb7c ph\u1ea9m ph\u1ee5c, d\u00e0n nghi tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec7 b\u1ea3ng ra ngo\u00e0i c\u1eeda l\u1edbn tr\u01b0\u1eddng thi, treo y\u1ebft l\u00ean.<\/p>\n<p>\u2013 Ng\u00e0y ra b\u1ea3ng k\u1ef3 thi, quan tr\u01b0\u1eddng chi\u1ebfu bao nhi\u00eau ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 tr\u00fang c\u1eed v\u00f5, t\u01b0 cho ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean \u0111\u01b0a giao m\u0169 \u00e1o c\u1eed v\u00f5, ban c\u1ea5p ngay h\u00f4m \u1ea5y. C\u00e1c c\u1eed v\u00f5 k\u00ednh l\u0129nh \u0111i ra ; sau \u0111\u00f3 m\u1ed9t ng\u00e0y, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ban y\u1ebfn. Quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0m s\u1eb5n d\u00e3y nh\u00e0 tranh \u1edf ph\u1ee7 nha, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ed7 ban y\u1ebfn. \u0110\u1ebfn s\u00e1ng s\u1edbm ng\u00e0y ban y\u1ebfn, quan tr\u01b0\u1eddng d\u1eabn c\u1eed v\u00f5 m\u1edbi \u0111\u1ebfn s\u00e2n, quan tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 quan \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0m l\u1ec5 b\u00e1i v\u1ecdng 5 l\u1ea1y tr\u01b0\u1edbc, xong chia ban \u0111\u1ee9ng h\u1ea7u ; c\u1eed v\u00f5 m\u1edbi l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1 \u01a1n 5 l\u1ea1y v\u00e0 l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c ban m\u0169 \u00e1o 5 l\u1ea1y. Xong, quan tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 quan \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y l\u1ea1i x\u1ebfp h\u00e0ng c\u00f9ng v\u1edbi c\u1eed v\u00f5 m\u1edbi c\u00f9ng l\u00e0m l\u1ec5 l\u0129nh y\u1ebfn 5 l\u1ea1y. C\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt th\u1ebft y\u1ebfn, chi ti\u1ec1n c\u00f4ng ra, do quan h\u1ea1t \u1ea5y s\u1eeda so\u1ea1n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o c\u00f9ng m\u1ed9t m\u00e2m, quan \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, quan ph\u00e2n kh\u1ea3o m\u1ed7i 3 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng m\u1ed9t m\u00e2m, quan \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y c\u00f9ng 1 m\u00e2m, m\u1ed7i m\u00e2m gi\u00e1 3 quan ti\u1ec1n ; gi\u00e1m s\u00e1t, ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, ki\u1ec3m k\u00fd, qu\u1ea3n bi\u1ec7n, tu\u1ea7n ki\u1ec3m, b\u1ea3 m\u00f4n 4 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng 1 m\u00e2m, m\u1ed7i m\u00e2m gi\u00e1 2 quan 5 ti\u1ec1n ; c\u1eed v\u00f5 m\u1edbi m\u1ed7i 4 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng 1 m\u00e2m, m\u1ed7i m\u00e2m gi\u00e1 2 quan ti\u1ec1n ; l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n m\u1ed7i 6 ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng 1 m\u00e2m, m\u1ed7i m\u00e2m gi\u00e1 2 quan ti\u1ec1n. \u0102n y\u1ebfn xong, quan tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 quan \u1edf h\u1ea1t \u1ea5y l\u1ea1i x\u1ebfp h\u00e0ng c\u00f9ng c\u1eed v\u00f5 m\u1edbi, l\u00e0m l\u1ec5 t\u1ea1 y\u1ebfn 5 l\u1ea1y.<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ec5 ban y\u1ebfn xong, c\u00e1c quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, ph\u00e2n kh\u1ea3o, ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u, gi\u00e1m s\u00e1t, k\u00ednh ch\u1edd t\u00e2u l\u1ea1i. C\u00f2n ki\u1ec3m k\u00fd tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u v\u1ec1 l\u00e0m vi\u1ec7c. Quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111em \u0111\u1ec7 b\u1ea3n t\u00e2u c\u1eed v\u00f5, gi\u00e1p, \u1ea5t m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t b\u1ea3n, do b\u1ed9 Binh \u0111\u1ec1 t\u00e2u.<\/p>\n<p>\u2013 Vi\u1ec7c k\u1ef3 thi xong, quan tr\u01b0\u1eddng chi\u1ebfu trong s\u1ed1 quy\u1ec3n \u0111i thi, l\u1ea5y c\u1eed v\u00f5 bao nhi\u00eau quy\u1ec3n, c\u00f9ng l\u00e0 d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3 bao nhi\u00eau quy\u1ec3n v\u00e0 danh s\u00e1ch 2k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang, \u0111\u1ec7 giao b\u1ed9 Binh tra x\u00e9t, r\u1ed3i do b\u1ed9 Binh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111em c\u00e1c s\u1ed1 quy\u1ec3n l\u1ea5y tr\u00fang c\u00f9ng x\u00e9t k\u1ef9 t\u00e2u l\u00ean. Sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 do b\u1ed9 Binh s\u1ebd kh\u00e2m m\u1ea1ng t\u1ed1ng giao cho nh\u1eadn l\u1ea5y. C\u00f2n s\u1ed1 quy\u1ec3n h\u1ecfng k\u1ef3 thi \u1ea5y l\u00e0 bao nhi\u00eau, giao cho quan h\u1ea1t \u1ea5y thu l\u1ea5y c\u1ea5t \u0111i.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u00fang c\u1eed v\u00f5 ng\u1ea1ch qu\u00e2n hay ng\u1ea1ch d\u00e2n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c li\u1ec7t v\u00e0o h\u1ea1ng ch\u1ee9c s\u1eafc, r\u1ed3i cho \u0111\u1ec1u v\u1ec1 ng\u0169 gia t\u00e2m luy\u1ec7n t\u1eadp \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i thi H\u1ed9i. Gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o qu\u00ea qu\u00e1n \u1edf t\u1ec9nh, t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u1edf l\u1ea1i Kinh \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n di\u1ec5n t\u1eadp c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh x\u1ebfp l\u00e0m h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i ; nay ngh\u1ecb l\u1ea1i : ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 tr\u00fang 2 k\u1ef3, do b\u1ed9 t\u01b0 cho ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh v\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i, li\u1ec7u gi\u1ea3m t\u1ea1p d\u1ecbch sai ph\u00e1i cho h\u1ecd \u0111\u1ec3 h\u1ecd h\u1ecdc t\u1eadp \u0111\u1ee3i khoa, ch\u1edb n\u00ean vin l\u00e0 danh s\u1eafc t\u00fa t\u00e0i, ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh, th\u01b0\u1ee3ng ty c\u0169ng n\u00ean b\u1ea5t k\u1ef3 s\u00e1t h\u1ea1ch, cho h\u1ecd bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00edch khuy\u1ebfn.<\/p>\n<p>\u2013 Vi\u1ec7c thi xong, quan h\u1ea1t \u1ea5y h\u1ed9i chi\u1ebfu ti\u1ec1n c\u00f4ng, \u0111\u1ed3 v\u1eadt c\u00f4ng chi v\u1ec1 vi\u1ec7c thi, l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean. L\u00e0m ra gi\u00e1p, \u1ea5t 2 b\u1ea3n, do b\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t l\u1ea1i, \u0111\u1ee3i sau khi \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9, r\u1ed3i ch\u00e9p m\u1ed9t b\u1ea3n giao \u0111\u1ebfn b\u1ed9 Binh gi\u1eef l\u01b0u chi\u1ec3u.<\/p>\n<p>(- C\u00e1c \u0111\u1ed3 v\u1eadt cung \u1ee9ng v\u1ec1 k\u1ef3 thi : 4 b\u1ed9 gh\u1ebf ch\u00e9o, 10 chi\u1ebfc h\u00f2m \u0111\u1ef1ng quy\u1ec3n thi, \u0111\u1ef1ng s\u00e1ch, 6 th\u00f9ng l\u1edbn \u0111\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, 300 qu\u1ea3n b\u00fat, 100 thoi m\u1ef1c, 5 l\u1ea1ng ph\u1ea9m \u0111\u1ecf v\u00e0 2 nghi\u00ean son, 20 chi\u1ebfc \u0111\u0129a s\u00e0nh l\u00e0m nghi\u00ean m\u1ef1c, 10 h\u00f2n son, 10 t\u1edd gi\u1ea5y v\u00e0ng, 50 t\u1edd gi\u1ea5y l\u1ec7nh h\u1ed9i, 2.000 t\u1edd gi\u1ea5y r\u1ed9ng, 3.000 t\u1edd gi\u1ea5y v\u1eeba. \u1edf c\u00f4ng \u0111\u1ed3ng th\u00ed vi\u1ec7n : 4 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 10 chi\u1ebfc ph\u00ean n\u1ee9a, 6 chi\u1ebfc k\u1ef7 \u0111\u1ec3 s\u00e1ch, 2 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 3 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 6 gi\u00e1 \u0111\u00e8n, \u0111\u1ecdi \u0111\u00e8n, d\u1ea7u, b\u1ea5c \u0111\u00e8n \u0111\u1ee7 c\u1ea3. Ph\u00f2ng quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o : m\u1ed7i ph\u00f2ng 1 chi\u1ebfc g\u01b0\u1eddng, 1 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu vu\u00f4ng, 2 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. C\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u : 4 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 10 chi\u1ebfc ph\u00ean n\u1ee9a, 10 chi\u1ebfc k\u1ef7 s\u00e1ch, 2 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 3 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 6 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Ph\u00f2ng quan ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111i\u1ec7u : m\u1ed7i ph\u00f2ng 1 chi\u1ebfc g\u01b0\u1eddng, 1 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Ph\u00f2ng quan n\u1ed9i gi\u00e1m s\u00e1t \u1edf nh\u00e0 b\u00ean t\u1ea3 : 1 chi\u1ebfc g\u01b0\u1eddng,1 chi\u1ebfc ph\u1ea3n, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu vu\u00f4ng, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Ph\u00f2ng c\u00e1c l\u1ea1i vi\u00ean 2 b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu : m\u1ed7i ph\u00f2ng 2 chi\u1ebfc g\u1ed7, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Ph\u00f2ng quan n\u1ed9i tu\u1ea7n s\u00e1t \u1edf nh\u00e0 b\u00ean h\u1eefu : 1 chi\u1ebfc gi\u01b0\u1eddng, 1 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu vu\u00f4ng, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Binh x\u00e1 hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu : m\u1ed7i b\u00ean 4 chi\u1ebfc ph\u00ean n\u1ee9a, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Vi\u1ec7n ph\u00e2n kh\u1ea3o 4 vi : m\u1ed7i vi\u1ec7n 4 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 4 chi\u1ebfc ph\u00ean n\u1ee9a, 4 chi\u1ebfc k\u1ef7 s\u00e1ch, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu vu\u00f4ng, 2 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 4 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. C\u00e1c ph\u00f2ng quan ph\u00e2n kh\u1ea3o, quan gi\u00e1m s\u00e1t hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu : m\u1ed7i ph\u00f2ng 1 chi\u1ebfc gi\u01b0\u1eddng, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu c\u1ea1p, 1 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 1 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. Hai nh\u00e0 l\u1ea1i, binh : m\u1ed7i nh\u00e0 2 chi\u1ebfc ph\u1ea3n g\u1ed7, 4 chi\u1ebfc ph\u00ean n\u1ee9a, 3 \u0111\u00f4i chi\u1ebfu d\u00e0i, 3 gi\u00e1 \u0111\u00e8n. L\u1ea1i 2 c\u00e1i b\u1ea3ng, 12 c\u00e1i bi\u1ec3n \u1edf c\u1eeda, 1 chi\u00eang, 1 tr\u1ed1ng, 4 c\u00e1i k\u1ebbng. Tr\u1ed1ng nh\u1ee1, thanh la, s\u00eanh g\u1ed7 m\u1ed7i th\u1ee9 8 chi\u1ebfc, 2 b\u1ee9c c\u1edd vu\u00f4ng b\u1eb1ng v\u1ea3i \u0111\u1ecf, h\u1eb1ng ng\u00e0y c\u1ee7i, n\u01b0\u1edbc, than, g\u1ed7 \u0111\u1ec1u c\u1ee9 binh \u0111inh h\u1ea1t \u1ea5y chuy\u1ec3n v\u1eadn giao n\u1ed9p t\u1ea1i vi\u1ec7n, chia c\u1ea5p cho c\u00e1c ph\u00f2ng \u0111\u1ee7 d\u00f9ng).<\/p>\n<p>Vua theo ngh\u1ecb \u1ea5y, duy quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o ban v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y quan nh\u1ea5t, nh\u1ecb ph\u1ea9m. R\u1ed3i l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cK\u1ef3 th\u1ee9 ba thi b\u1eafn s\u00fang l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng, hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ebfn l\u00fac b\u1eafn, tr\u00fang hay kh\u00f4ng, th\u1ef1c do t\u00e0i ngh\u1ec7 c\u1ee7a v\u00f5 sinh th\u1ebf n\u00e0o, ch\u1eafc kh\u00f4ng ph\u1ea3i quan tr\u01b0\u1eddng t\u01b0 t\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay chu\u1ea9n cho quan ch\u1ee7 kh\u1ea3o, ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o \u0111\u1ebfn c\u00e1c k\u1ef3 thi th\u1ee9 ba, ph\u1ea3i th\u00e2n t\u1ef1 \u0111i l\u1ea1i xem x\u00e9t, cho \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o. C\u00e1c quy\u1ec3n thi \u0111\u1ec1u do c\u00e1c quan ph\u00e2n kh\u1ea3o t\u1ef1 ph\u1ea3i xem x\u00e9t l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee7 kh\u1ea3o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ki\u1ec3m duy\u1ec7t tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 ngh\u1ecb m\u00e0 l\u00e0m\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch t\u00e2u : \u201c\u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20), \u0111\u1eafp \u0111\u00ea gi\u00fap s\u1ef1 l\u00e0m ru\u1ed9ng, bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u1ea5y khai ph\u00e1 c\u00e0y c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 700 m\u1eabu ru\u1ed9ng ; r\u1ed3i v\u00ec bi\u1ec1n binh \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, vi\u1ec7c c\u00e0y c\u1ea5y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, m\u00e0 d\u00e2n Kinh, d\u00e2n Th\u1ed5 \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng l\u0129nh canh\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cRu\u1ed9ng \u1ea5y n\u0103m tr\u01b0\u1edbc khai kh\u1ea9n, \u0111\u00e3 c\u00f3 hi\u1ec7u qu\u1ea3, kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf l\u00e0m ru\u1ed9ng hoang, nh\u01b0ng nay bi\u1ec1n binh sai ph\u00e1i \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, m\u00e0 d\u00e2n x\u00e3 s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u0129nh canh, t\u1ea1m \u0111\u1ee3i khi vi\u1ec7c \u00edt, l\u1ea1i b\u00e0n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u00e2u : \u201cL\u00faa chi\u00eam t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a v\u1eeba, v\u00e0 sau khi b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o, l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. V\u1eady xin cho s\u1ed1 l\u0129nh vay tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f9i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn v\u1ee5 m\u00f9a b\u1eb1ng ti\u1ec1n\u201d. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh c\u0169ng xin cho d\u00e2n chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n. Vua \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i g\u1ecdi \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n th\u00e0nh \u1edf B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c thu\u1eadn, c\u1ea5p th\u00eam cho c\u00f4ng ch\u00faa th\u1ee9 hai l\u00e0 Nh\u00e2n Y\u00ean, c\u00f4ng ch\u00faa th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 Huy Nhu m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi n\u1eeda \u0111\u1ed9i. (Tr\u01b0\u1edbc c\u1ea5p thu\u1ed9c binh m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed9i).<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Cung t\u00e2u : \u201cHai kho \u1edf th\u00e0nh Tri\u1ec7u T\u01b0\u1eddng, th\u00e0nh ph\u1ee7 T\u0129nh Gia tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m ch\u1eadt h\u1eb9p, nay xin l\u00e0m th\u00eam m\u1ed7i n\u01a1i 7 gian, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng hai huy\u1ec7n T\u1ed1ng S\u01a1n, Ng\u1ecdc S\u01a1n \u0111em n\u1ed9p ti\u1ec1n th\u00f3c\u201d. Vua nghe theo (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m 3 gian, nay l\u00e0m th\u00eam 4 gian).<\/p>\n<p>Cho Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Di\u1ec5m, th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty Kinh ch\u01b0\u01a1ng b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u1edf Kinh s\u01b0 kh\u00f4ng m\u01b0a, l\u1ea7n \u0111\u1ea7u sai Ph\u1ee7 th\u1eeba Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, ch\u01b0a \u1ee9ng nghi\u1ec7m ; l\u1ea1i sai Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Hanh v\u00e0 quy\u1ec1n Tham tri Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh \u0111\u1ea3o ti\u1ebfp, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a ngay. Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean c\u0169ng \u0111em vi\u1ec7c \u00edt m\u01b0a b\u00e1o l\u00ean, \u0111\u1ec1u sai quan t\u1ec9nh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LX \u2013 60<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, t\u1ebf Thu h\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Sai th\u00e2n phi\u00ean \u0111\u1ea1i th\u1ea7n sung l\u00e0m H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, c\u00e1c nha L\u1ee5c b\u1ed9, \u0111\u1ec1u ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean t\u00ecm t\u1ea5t c\u1ea3 d\u1ee5, Ch\u1ec9, \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 v\u00e0 ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9, t\u1edd t\u00e2u trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n, vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u00ednh th\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m Gia Long th\u1ee9 nh\u1ea5t \u0111\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21, chi\u1ebfu theo n\u0103m, th\u00e1ng, chia \u0111\u1ecbnh t\u1eebng m\u00f4n, t\u1eebng lo\u1ea1i, l\u00e0m th\u00e0nh s\u00e1ch ; \u0111\u1ee3i b\u1ea3n th\u1ea3o xong, s\u1ebd ch\u1ecdn ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi s\u1eeda ch\u1eefa, g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1ea1i Nam s\u1ef1 l\u1ec7 h\u1ed9i \u0111i\u1ec3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 H\u1eefu t\u00f4n ch\u00ednh Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, T\u1ea3 t\u00f4n nh\u00e2n Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi, H\u1eefu t\u00f4n nh\u00e2n Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng l\u00fd gi\u00e1m tu ; Ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, c\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, Phan Thanh Gi\u1ea3n sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng v\u1ef1ng ; Tham tri L\u1ee5c b\u1ed9, Ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t, Th\u1ecb lang L\u1ee5c b\u1ed9, \u1ea5n quan N\u1ed9i c\u00e1c sung ch\u1ee9c Ph\u00e2n v\u1ef1ng ; vi\u00ean ngo\u1ea1i lang T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, lang trung, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u1edf N\u1ed9i b\u1ed9, th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1eeba ch\u1ec9 \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c sung ch\u1ee9c tu t\u1eadp. V\u00e0 76 ng\u01b0\u1eddi theo l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c bi\u00ean ch\u00e9p \u0111\u1ec1u b\u1ed5 th\u1ee5 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Ki\u1ec3m th\u1ea3o.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cB\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, c\u1ed1t \u1edf \u0111\u1ea1o ; m\u00e0 \u0111\u1ea1o \u1ea9n \u1edf vi\u1ec7c l\u00e0m. \u0110\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1eb7t quan l\u00e0m vi\u1ec7c, t\u1ea5t c\u00f3 ph\u00e9p t\u1eafc \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi \u1edf ng\u00f4i vua bi\u1ebft tin d\u00f9ng v\u00e0 gi\u00e1 ng\u1ef1 c\u00e1c quan, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng. \u0110\u1ea5ng Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i, th\u1ed1ng nh\u1ea5t non s\u00f4ng ; Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, v\u0103n minh \u0111i\u1ec1m m\u1edf, v\u0103n v\u0169 th\u00e1nh th\u1ea7n, gi\u1eef nghi\u1ec7p d\u1ef1ng tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m theo ti\u1ec1n nh\u00e2n. Nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc cho con ch\u00e1u \u0111\u00e3 t\u1ecf v\u00e0 \u0111\u1ee7 l\u1eafm. Tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng, lo toan noi theo, r\u1ea5t mong n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd ngh\u0129, vi\u1ec7c l\u00e0m. \u0110\u00e3 k\u00ednh l\u00e0m s\u00e1ch Th\u1ef1c l\u1ee5c, n\u00eau r\u00f5 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng l\u1edbn, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 l\u1edbn, r\u1ea1ch r\u00f2i t\u1eebng \u0111i\u1ec1u t\u1eebng m\u1ee5c. C\u00f2n ti\u1ebft ch\u1ebf vi\u1ec7c l\u00e0m, ng\u0103n ng\u1eeba \u0111i\u1ec1u tr\u00e1i th\u00ec sai l\u00e0m s\u00e1ch H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n n\u00e0y, c\u1ed1t mong ph\u00e2n chia c\u01b0\u01a1ng, m\u1ee5c, \u0111\u1ea7u m\u1ed1i r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1eb7t ra th\u1ec3 l\u1ec7, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o c\u00e1c ty, ng\u00f5 h\u1ea7u nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1eeba h\u00e0nh \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 theo gi\u1eef \u0111\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p. \u0110\u00f3 l\u00e0 ph\u00e1p \u0111i\u1ec3n r\u1ea5t l\u1edbn. V\u1eady ph\u1ea3i k\u00e9n ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m, \u0111\u1ec3 c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch, v\u00e0 c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u. T\u1eeb t\u1ed5ng l\u00fd, gi\u00e1m tu cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u00ean ph\u00e2n to\u1ea3n, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu ch\u1ee9c c\u1ee7a m\u00ecnh theo l\u1ec7 l\u00e0m vi\u1ec7c, r\u1ed3i x\u00e9t b\u1ea3o thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf nha m\u00ecnh \u0111\u1ec1u theo s\u1ef1 l\u1ec7 ri\u00eang t\u1eebng c\u1ee5c m\u00e0 l\u00e0m. Ph\u00e2n to\u1ea3n th\u00ec chia r\u00f5 t\u1eebng m\u1ee5c, t\u1ed5ng v\u1ef1ng th\u00ec t\u1ed5ng h\u1ee3p v\u1ec1 c\u01b0\u01a1ng. C\u00f2n t\u1ed5ng l\u00fd, gi\u00e1m tu th\u00ec s\u1eeda sang, ch\u1ec9nh l\u00fd, l\u00e0m cho th\u00e0nh c\u00f4ng. C\u00f4ng t\u00e1c th\u00ec c\u00f3 vi\u1ec7c ch\u00ednh, vi\u1ec7c ki\u00eam, tr\u00e1ch nhi\u1ec7m th\u00ec c\u00f3 l\u00e0m ri\u00eang, l\u00e0m chung, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00ec vi\u1ec7c l\u00e0m s\u00e1ch m\u00e0 \u0111\u1ebfn b\u1ecf b\u1ec5 vi\u1ec7c ch\u00ednh, c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vin c\u1edb vi\u1ec7c ch\u00ednh m\u00e0 sao l\u00e3ng, gi\u00e1n \u0111o\u1ea1n c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m s\u00e1ch. C\u1ed1t mong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o, m\u00e0 s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n b\u1ecb \u0111\u1ee7 k\u1ef9, \u0111\u1ec3 t\u1eadp \u0111\u1ea1i th\u00e0nh c\u00e1c \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng l\u1edbn v\u00e0 l\u01b0u truy\u1ec1n m\u00e3i m\u00e3i ph\u00e1p ch\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb. \u0110\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1u tr\u1eabm mong l\u1eafm !\u201d.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh Phan Thanh Gi\u1ea3n sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ph\u1ea1m Kh\u00f4i l\u00e0m Ph\u00f3 ; quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Ngh\u1ec7 An, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y Tr\u1ea7n Quang Chung l\u00e0m Ph\u00f3. Ng\u1ea1ch c\u0169 : c\u1eed nh\u00e2n tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 38 ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 25 ng\u01b0\u1eddi, khoa n\u00e0y s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed nhi\u1ec1u h\u01a1n, chu\u1ea9n cho tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea5y th\u00eam 12 ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An l\u1ea5y th\u00eam 3 ng\u01b0\u1eddi. Quan tr\u01b0\u1eddng theo \u0111\u00fang s\u1ed1 ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 t\u1ea5t c\u1ea3 78 ng\u01b0\u1eddi. (C\u1eed nh\u00e2n tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean 50 ng\u01b0\u1eddi : \u0110o\u00e0n V\u0103n B\u00ecnh, Tr\u1ea7n Ch\u01b0\u01a1ng, Ng\u00f4 V\u0129nh Tuy, Nguy\u1ec5n Ch\u01b0\u01a1ng, \u0110\u1eb7ng Tr\u00e2n, Tr\u01b0\u01a1ng Kh\u00e1nh Thu\u1ef5, Nguy\u1ec5n Gia T\u00fa, Tr\u1ea7n Nh\u01b0\u1ee3ng, V\u0169 \u0110\u0103ng Xu\u00e2n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Hi\u1ec3n, Nguy\u1ec5n Ph\u00f9ng D\u1ef1c, Tr\u1ea7n V\u0103n Gia, Nguy\u1ec5n Quang Huy, \u0110inh K\u1ef3 Di\u00ean, \u0110\u1ed7 Nh\u01b0 Ch\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n M\u1eadu \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thu\u1ef5, L\u00ea Tr\u1ecdng Khi\u1ebft, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Ng\u1eef, Cao V\u0103n Th\u1ea5n, Phan V\u0103n Kh\u1ea3, L\u00ea T\u00e2n So\u1ea1n, L\u00ea Qu\u1ed1c S\u1ef9, Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Uy\u1ec3n, Phan Do\u00e3n \u0110\u1ee9c, Tr\u1ea7n Kim Gi\u00e1m, Ph\u1ea1m Nh\u1eef Khu\u00ea, Nguy\u1ec5n Kim Gi\u00e1m, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ee3p, Ph\u1ea1m Thanh Nh\u00e3, Ho\u00e0ng Thi\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Tr\u1ecdng Nguy\u00ean), L\u00ea B\u00e1 Th\u1eadn (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 T\u00e2n H\u1ed3ng), Nguy\u1ec5n V\u0103n Hanh, Ph\u1ea1m V\u0103n Ru\u1eadt, Nguy\u1ec5n Tuy\u1ec3n, Trang Thanh Vi\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u1eb1ng, \u0110o\u00e0n Duy Trinh, Ho\u00e0ng T\u1ecbnh (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 C\u00f4ng Ng\u1ea1n), Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1ecdc, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Th\u00e1i, V\u0169 V\u0103n Hi\u1ec7u, Nguy\u1ec5n Ho\u00e0i L\u00fd, \u0110o\u00e0n Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c L\u00e2n, L\u00ea V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3ng, Ng\u00f4 T\u00f2ng Nho, Tr\u1ea7n V\u0103n Thi\u1ec1u, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Thu\u1eadn, L\u00ea \u0110\u01b0\u1eddng L\u00e2m. Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An 28 ng\u01b0\u1eddi : Mai Th\u1ebf Qu\u00fd, \u0110inh Xu\u00e2n T\u00fa, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Kh\u1ea3i, Ng\u00f4 Tr\u1ef1c Ngh\u0129a, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ecbnh, Nguy\u1ec5n To\u1ea3n, Tr\u01b0\u01a1ng Tu\u1ea5n Kh\u1ea3i, L\u00ea Quan Quang, Tr\u1ea7n M\u1eadu, Bi\u00ean V\u0103n Ho\u00e1n, H\u1ed3 S\u0129 \u0110\u00ednh, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Thi\u1ec1u, Phan Nh\u01b0 Th\u1ee9c, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Khu\u00ea, Ho\u00e0ng V\u0103n Th\u1ef1, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh S\u0129, H\u1ea1 Duy Trinh, Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ee7ng, Phan S\u0129 Th\u1ee5c, L\u00ea \u0110inh Tranh, \u0110\u1ed7 \u0110\u00ecnh Hi\u1ec7u, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf V\u0129nh, D\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Nghi, H\u1ed3 S\u0129 Di\u1ec5n, Ho\u00e0ng V\u0103n Ngh\u1ecb, \u0110\u1ed7 Huy T\u1ebf, Ph\u1ea1m Thanh, L\u00ea Duy Thanh. Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, 3 nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng x\u00e9t duy\u1ec7t, x\u00e9t ra : Tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Ng\u1eef, Nguy\u1ec5n V\u0103n Thu\u1ef5, L\u00ea Tr\u1ecdng Khi\u1ebft, Cao V\u0103n Tu\u1ea5n ; tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An c\u00e1c c\u1eed nh\u00e2n l\u00e0 b\u1ecdn \u0110inh Xu\u00e2n T\u00fa, \u0110\u1ed7 Huy T\u1ebf, Ph\u1ea1m Thanh (sau \u0111\u1ed7 ph\u00f3 b\u1ea3ng), L\u00ea Duy Thanh, quy\u1ec3n v\u0103n \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u1ed9t li\u1ec7t, \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng l\u00e0m h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i ; tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An, h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i Ho\u00e0ng Ngh\u0129a Phi\u00ean quy\u1ec3n v\u0103n th\u00f4ng \u0111\u1ee7 3 k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m h\u1ea1ng c\u1eed nh\u00e2n. Quan tr\u01b0\u1eddng v\u00ec l\u1ea5y \u0111\u1ed7 kh\u00f4ng tinh, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng ph\u1ea1t. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An treo b\u1ea3ng, c\u1eed nh\u00e2n Mai Th\u1ebf Qu\u00fd th\u00fa r\u1eb1ng : \u00d4ng n\u1ed9i l\u00e0 Mai Th\u1ebf \u0110\u0129nh tr\u01b0\u1edbc can \u00e1n l\u00e0m gi\u1eb7c, cha l\u00e0 Th\u1ebf Chu\u1ea9n \u0111\u1ed7 t\u00fa t\u00e0i, m\u1ea1o khai l\u00e0 hi\u1ec7u sinh \u0111\u1eddi c\u1ed1 L\u00ea, Th\u1ebf Qu\u00fd c\u0169ng theo khai nh\u01b0 th\u1ebf. Quan t\u1ec9nh t\u00e2u l\u00ean. Giao t\u1ec9nh x\u00e9t x\u1eed : chi\u1ebfu lu\u1eadt, ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u00e2y, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i x\u1eed t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. Vua cho vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u00e3 ngu\u00f4i, gia \u00e2n cho Th\u1ebf Chu\u1ea9n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111i \u0111\u00e0y, v\u00ec ph\u1ebf t\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed9p ti\u1ec1n chu\u1ed9c t\u1ed9i ; Th\u1ebf Qu\u00fd \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0 t\u1ed9i tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3 t\u1ed9t b\u1ef1c. (Th\u1ebf Qu\u00fd sau k\u00eau xin v\u00e0o thi, l\u1ea1i \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129).<\/p>\n<p>Cho Th\u1ecb lang V\u0169 kh\u1ed1 Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh ; V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i v\u1eabn quy\u1ec1n Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m sung l\u00e0m vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c. Giao \u1ea5n quan ph\u00f2ng V\u0169 kh\u1ed1 cho b\u1ecdn Lang trung T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang L\u00e2m Nh\u1eadt H\u1ef1u v\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c L\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tr\u00f4ng gi\u1eef l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1ed5ng B\u00ecnh Th\u1ed5 huy\u1ec7n B\u00ecnh An thu\u1ed9c t\u1ec9nh h\u1ea1t c\u00f3 24 x\u00e3, th\u00f4n, \u1ea5p, s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ru\u1ed9ng th\u00ec nhi\u1ec1u, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, xin \u0111em chia l\u00e0m hai t\u1ed5ng B\u00ecnh L\u00e2m v\u00e0 B\u00ecnh Th\u1ed5\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 H\u00e0 Duy Phi\u00ean v\u00ec vi\u1ec7c b\u1ed9 b\u1ecf \u0111\u1ecdng, d\u00e2ng s\u1edb xin ch\u1ecbu t\u1ed9i v\u00e0 xin \u1edf l\u1ea1i nha l\u00e0m vi\u1ec7c. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y ch\u1eb5n l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e9p tr\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i xin ngh\u1ec9 ? Hu\u1ed1ng chi vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 c\u00f3 ch\u1ed3ng ch\u1ea5t nhi\u1ec1u, sao kh\u00f4ng c\u1ed1 g\u1eafng tr\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i ph\u1ea3i nh\u1eafc nh\u1edf nghi\u00eam s\u1ee9c thu\u1ed9c ty l\u00e0m ngay, h\u1ea7u mong kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c v\u1ee5 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu ham ch\u01a1i nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam, t\u1ef1 c\u00f3 c\u00f4ng ngh\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>L\u1eadp hai \u201cb\u1ea1n\u201d ((1) B\u1ea1n : H\u00e1n v\u0103n vi\u1ebft l\u00e0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ; nay ta g\u1ecdi l\u00e0 \u201cb\u1ea3n\u201d, m\u1ed9t \u0111\u01a1n v\u1ecb h\u00e0nh ch\u00ednh, t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng v\u1edbi \u201cth\u00f4n\u201d \u1edf mi\u1ec1n xu\u00f4i ng\u00e0y nay.1) Y\u00ean S\u01a1n v\u00e0 M\u1ed9ng S\u01a1n \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh. \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p b\u1eb1ng \u1edf \u0111\u1ed3n Quy H\u1ee3p l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1 chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n 2 huy\u1ec7n Y\u00ean S\u01a1n, M\u1ed9ng S\u01a1n tr\u1edf v\u1ec1 ph\u1eadn n\u00fai huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, l\u1eadp ra hai b\u1ea1n Y\u00ean S\u01a1n v\u00e0 M\u1ed9ng S\u01a1n, \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 \u0111\u1ed3n Quy H\u1ee3p, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p ti\u1ec1n thu\u1ebf m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 ti\u1ec1n. Th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 Nguy\u1ec5n Nh\u1ea1 l\u00e0m \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, theo c\u00e1c vi\u00ean \u1edf \u0111\u1ed3n l\u00e0m vi\u1ec7c quan.<\/p>\n<p>B\u1eafc \u0111\u1ea7u khai m\u1ecf v\u00e0ng H\u1ed9i Hoan \u1edf L\u1ea1ng S\u01a1n (h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p 3 l\u1ea1ng v\u00e0ng c\u00e1t).<\/p>\n<p>Sai quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u201cKh\u00e2m ph\u00e1i\u201d, \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u201ckh\u00e2m ph\u00e1i tra bi\u1ec7n\u201d, \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u201cKinh ph\u00e1i h\u1ed9i bi\u1ec7n\u201d b\u1eb1ng ng\u00e0, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t qu\u1ea3 (chi\u1ec1u d\u00e0i 1 t\u1ea5c 5 ph\u00e2n, chi\u1ec1u ngang 1 t\u1ea5c 5 ly), ph\u00e0m nh\u00e2n vi\u00ean sai \u0111i, g\u1eb7p c\u00e1c vi\u1ec7c ph\u1ea3i t\u00e2u, ph\u1ea3i t\u01b0, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em d\u00f9ng.<\/p>\n<p>Di chuy\u1ec3n x\u01b0\u1edfng thuy\u1ec1n Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ebfn th\u00f4n Ph\u00fa Th\u1ecd. (Thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ch\u01b0\u01a1ng Ngh\u0129a, tr\u01b0\u1edbc \u1edf hai x\u00e3, th\u00f4n Xu\u00e2n Quang, Ph\u00fa Nh\u00e2n) m\u1edf v\u00e0o ru\u1ed9ng c\u1ee7a d\u00e2n, th\u00ec tr\u1ea3 theo gi\u00e1.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u1edf b\u1ea3n t\u1ec9nh, theo l\u1ec7 c\u00f3 ph\u00e1i h\u01a1n 300 bi\u1ec1n binh chia \u0111i \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf hai t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, Tuy\u00ean Quang, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 6 th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3, bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean, m\u1ed9t n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i ; v\u1ea3 l\u1ea1i hai t\u1ec9nh s\u1ef1 th\u1ec3 gi\u1ed1ng nhau, xin \u0111\u1ec1u m\u1ed9t n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n \u0111\u1ed5i\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i s\u00f4ng B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0m s\u00f4ng An \u0110\u1ecbnh (tr\u00e1nh t\u00ean cung).<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u m\u1edf tr\u01b0\u1eddng thi v\u00f5 \u1edf Kinh \u0111\u00f4. Cho : Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, T\u00e2n L\u1ed9c t\u1eed Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 l\u00e0m ph\u00f3. V\u00f5 sinh c\u00e1c t\u1ec9nh v\u1ec1 Kinh \u0111i thi, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 qu\u00e2n hay d\u00e2n, \u0111\u1ec1u li\u1ec7u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng ng\u00e0y (\u0111i \u0111\u01b0\u1eddng 1 ng\u00e0y, cho 2 ti\u1ec1n, 1 b\u00e1t g\u1ea1o, \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng n\u1eeda ng\u00e0y, cho 1 ti\u1ec1n, 1 b\u00e1t g\u1ea1o). Khoa n\u00e0y d\u1ef1 tr\u00fang 3 k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c 64 ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ebfn khi v\u00e0o Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, b\u1eafn s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch. Quan tr\u01b0\u1eddng \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p thi c\u1eed v\u00f5, mang n\u1eb7ng, c\u1ea7m c\u00f4n, m\u00faa gi\u00e1o, \u0111\u00e2m b\u00f9 nh\u00ecn, c\u00f2n d\u1ec5 c\u1ed1 s\u1ee9c ; duy b\u1eafn s\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang \u0111\u00edch m\u1edbi th\u1ef1c kh\u00f3. K\u1ec3 ra, qu\u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c hu\u1ea5n luy\u1ec7n s\u1eb5n, thi k\u1ef3 \u0111\u1ea7u, thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, hai \u0111\u1eb1ng kh\u00e1c nhau xa, tru\u1ea5t \u0111i l\u00e0 ph\u1ea3i l\u1eafm. Duy ng\u1ea1ch d\u00e2n d\u1ef1 tr\u00fang kh\u00f4ng m\u1ea5y, n\u1ebfu l\u1ea1i v\u00ec ph\u00e9p b\u1eafn ch\u01b0a tinh m\u00e0 m\u1ed9t m\u1ef1c b\u1ecf \u0111i th\u00ec th\u1ef1c ch\u01b0a ph\u00e2n bi\u1ec7t ! V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u00fang \u0111i\u1ec3u sang nghi\u00eam c\u1ea5m, l\u00e0ng x\u00f3m \u0111\u1ea5t h\u1eb9p, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c ? V\u1eady n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng l\u1ea5y th\u00eam \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch s\u0129 kh\u00ed\u201d. B\u00e8n cho l\u1ea5y \u0111\u1ed7 51 ng\u01b0\u1eddi (Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c S\u00e1ng, L\u00ea Uy,Tr\u01b0\u01a1ng T\u00edn, Nguy\u1ec5n \u0110\u00e0o, L\u00ea K\u1ef3, Nguy\u1ec5n M\u1ef9, Tr\u1ea7n \u0110\u00f4, Nguy\u1ec5n Nghi, Nguy\u1ec5n H\u1eefu L\u00e2n, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u0110i\u1ec1u, Tr\u1ea7n Tu\u1ea5n Tuy\u1ec3n, Ho\u00e0ng To\u1ea3n, Nguy\u1ec5n Khu\u00ea, \u0110\u1ed7 Ng\u1ecdc, Nguy\u1ec5n Di\u1ec5m, H\u1ed3 C\u01b0\u1eddng, \u0110\u1ed7 Lai, \u0110inh H\u1ed9i, Tr\u1ea7n H\u1ea1nh, H\u1ed3 Th\u1eadn, Nguy\u1ec5n \u0110oan, H\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc C\u1ea9m, L\u00ea T\u1ea5t T\u1ef1, D\u01b0\u01a1ng C\u1ea7n, Ph\u1ea1m L\u1ee3i, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Thu\u1eadn, Ho\u00e0ng L\u1ed9c, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh C\u1ea9m, L\u00ea Nho, Phan \u0110\u00ecnh \u0110\u00edch, D\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh Du, Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c S\u0129, Nguy\u1ec5n Do, Ph\u1ea1m Nghi\u1ec7m, Khu\u1ea5t Ph\u00fa H\u1ea3i, Tr\u1ea7n Mai, Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Kh\u00e1nh, Nguy\u1ec5n Th\u1ea1ch, Nguy\u1ec5n Th\u01b0, Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Tr\u00e1ng, L\u00ea V\u0103n, V\u0169 \u00fd, Tr\u1ea7n L\u1ef1c, Ho\u00e0ng V\u0103n Ninh, Th\u1ea1ch C\u1ea3nh Uy, Phan H\u1eefu Li\u1ec5m).<\/p>\n<p>Hu\u1ef7 b\u1ecf \u0111\u1ec1n th\u1edd lo\u1ea1n th\u1ea7n nh\u00e0 L\u00fd l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u1ee7 \u0110\u1ed9, quy\u1ec1n th\u1ea7n l\u00e0 \u0110\u1ed7 Anh V\u0169.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh th\u00eam l\u1ec7 d\u00f9ng \u1ea5n v\u00e0ng. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh : ph\u00e0m l\u1eadp nh\u00e0 h\u1ecdc, \u0111\u1eb7t khoa thi, tri\u1ec7u k\u1ebb s\u0129, c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i th\u1eb3ng \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u1ea5n \u201cKh\u00e2m v\u0103n chi t\u1ec9\u201d ; ch\u1ea5n ch\u1ec9nh vi\u1ec7c qu\u00e2n, m\u1edf k\u1ef3 thi v\u00f5, nghi\u00eam vi\u1ec7c v\u0169 b\u1ecb \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u1ea5n \u201cDu\u1ec7 v\u0169 chi t\u1ec9\u201d ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u1ecbnh th\u00eam : ph\u00e0m ch\u1ecdn ph\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n coi vi\u1ec7c l\u00e0m s\u1eed s\u00e1ch c\u0169ng d\u00f9ng \u1ea5n \u201cKh\u00e2m v\u0103n chi t\u1ec9\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t th\u00e0nh l\u1ec7 m\u00e3i.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n c\u00f4ng B\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c 50 tu\u1ed5i th\u1ecd. Vua sai trung s\u1ee9 mang ph\u1ea9m v\u1eadt th\u01b0\u1edfng cho (m\u1ed9t h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean s\u1ed1ng l\u00e2u b\u1eb1ng tr\u00fac, m\u1ed9t b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i b\u1eb1ng v\u00e0ng ng\u1ecdc, m\u1ed9t b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ch\u01a1i b\u1eb1ng hoa qu\u1ea3, m\u1ed9t \u0111\u00f4i b\u00e1t \u0111\u0129a trang s\u1ee9c b\u1eb1ng v\u00e0ng, n\u1eafp b\u1eb1ng pha l\u00ea, 50 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 15 s\u00fac \u0111o\u1ea1n th\u00eau, m\u1ed9t b\u1ed9 \u0111\u1ed3 ch\u00e8 v\u1ebd v\u00e0ng c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, m\u1ed9t b\u1ed9 \u0111\u1ed3 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u b\u1eb1ng pha l\u00ea c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i, m\u1ed9t h\u00f2m ch\u00e8 t\u00e0u, m\u1ed9t h\u00f2m r\u01b0\u1ee3u t\u00e2y).<\/p>\n<p>Cho : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Tr\u1ea7n L\u1ee5c th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ea5t dinh V\u0169 L\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean coi c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 T\u1ed1ng \u0110\u1ec1 th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 V\u0169 L\u00e2u th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o l\u00e0 Ph\u1ee5ng \u00e2n u\u00fd Nguy\u1ec5n Y\u1ebfn th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u1ed5 oai ; quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Phi k\u1ef5 vi\u1ec7n Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9 l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u0103ng Tu\u00e2n \u0111i\u1ec7u quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb thu\u1ed9c H\u1eadu b\u1ea3o H\u1eadu qu\u00e2n.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Kham, quy\u1ec1n L\u00e3nh binh \u0110\u1eb7ng Th\u00e1i c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Man Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u01b0\u1edbp b\u1eaft d\u00e2n Kinh, \u0110\u1eb7ng Th\u00e1i kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n, l\u1ea1i \u0111\u00f2i tr\u00e2u, v\u1ea3i c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c ; d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh t\u1ed1 c\u00e1o. \u0110\u1eb7ng Kham d\u00e0n x\u1ebfp cho Th\u00e1i. Th\u00e1i nh\u00e2n th\u1ebf l\u00e0m c\u00e0n, \u0111\u00e1nh ph\u1ea1t d\u00e2n. D\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc k\u00eau l\u00ean. Vua m\u1edbi sai H\u00ecnh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ebfn tra x\u00e9t, bi\u1ebft h\u1ebft s\u1ef1 th\u1ef1c, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0 n\u01a1i quan y\u1ebfu \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du, c\u00f3 m\u1ed9t d\u1ea3i lu\u1ef9 d\u00e0i \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba, 27 l\u00e2n binh trong 5 c\u01a1 \u0111\u1ec3 gi\u1eef, l\u1ea1i cho l\u00e3nh binh \u0111\u00f3ng lu\u00f4n \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi. V\u1ec1 c\u00e1ch ph\u00f2ng gi\u1eef ngo\u00e0i bi\u00ean, th\u1ef1c nghi\u00eam ng\u1eb7t v\u00e0 \u0111\u00e3 l\u00e0m s\u1edbm l\u1eafm. N\u00e0y, \u0111\u1eb7t ra qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n, l\u00e0 \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho d\u00e2n. Tr\u00e1ch nhi\u1ec7m quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c giao ph\u00f3 \u0111\u1eddi s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n [s\u1edf t\u1ea1i] ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng, vi\u1ec7c ng\u0103n ng\u1eeba \u0111\u00e3 kh\u00f4ng nghi\u00eam, \u0111\u1ec3 cho \u00e1c Man \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n l\u00fac s\u01a1 h\u1edf l\u1ebbn v\u00e0o, \u0111\u1ebfn khi ch\u00fang qu\u1ea5y r\u1ed1i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean, l\u1ea1i b\u1eaft d\u00e2n \u0111em tr\u00e2u, v\u1ea3i xin chu\u1ed9c. Th\u1ebf l\u00e0 l\u1ea5y c\u1ee7a d\u00e2n chu\u1ed9c m\u1ea1ng cho d\u00e2n ! V\u1eady m\u00e0 quan qu\u00e2n hi\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ea5y v\u1eabn l\u00e0m thinh, ng\u1ed3i nh\u00ecn, l\u1ea1i th\u00f4ng \u0111\u1ed3ng ki\u00eang n\u1ec3, \u0111\u1ec3 c\u1ea7u c\u00e1i ti\u1ebfng l\u00e0 y\u00ean \u1ed5n ! C\u1ee9 nh\u01b0 vi\u1ec7c l\u00e0m \u1ea5y, th\u00ec c\u00f2n d\u00f9ng qu\u00e2n h\u00e8n k\u00e9m v\u00e0 quan to nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0m g\u00ec n\u1eefa ?\u201d. Th\u00e1i v\u00e0 Kham \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao cho Ph\u00e1p ty ngh\u1ecb x\u1eed. Sau \u00e1n \u0111\u00e3 th\u00e0nh, Th\u00e1i ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3, Kham ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, theo b\u1ed9 l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. B\u1ed1 ch\u00ednh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9i v\u00ec \u1ea9n gi\u1ea5u h\u00f9a theo c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u00e1ng, l\u01b0u.<\/p>\n<p>Cho : \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 t\u1ea1m quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; V\u1ec7 u\u00fd gia h\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 t\u1ea1m gi\u1eef ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c l\u00e0m L\u00e3nh binh \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i.<\/p>\n<p>S\u1ee9 b\u1ed9 sang nh\u00e0 Thanh : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p, H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh Ph\u1ea1m Chi H\u01b0\u01a1ng, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1. Khi H\u1ea3o H\u1ee3p v\u00e0 Chi H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn Y\u00ean Kinh, vua Thanh ba l\u1ea7n cho tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ea7u, ban r\u01b0\u1ee3u cho u\u1ed1ng, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u l\u1ea5y l\u00e0m vinh d\u1ef1. \u0110\u1ebfn khi v\u1ec1, h\u1ecd b\u1eaft nhi\u1ec1u d\u00e2n phu ven \u0111\u01b0\u1eddng khi\u00eang mang \u0111\u1ed3 ri\u00eang. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua giao b\u1ed9 H\u00ecnh ngh\u1ecb x\u1eed : H\u1ea3o H\u1ee3p v\u00e0 Chi H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch, l\u01b0u, H\u1eefu Quang ph\u1ea3i gi\u00e1ng, l\u01b0u. R\u1ed3i \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1ea3o H\u1ee3p l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9, Chi H\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 H\u00ecnh, H\u1eefu Quang l\u00e0m H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t \u0111\u1ed3n T\u1eafc Su\u1ea5t \u1edf An Giang, theo l\u1eddi xin c\u1ee7a quan t\u1ec9nh \u1ea5y. N\u00eau th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n s\u1ed1ng l\u00e2u 100 tu\u1ed5i (H\u00e0 T\u0129nh, Ph\u00fa Y\u00ean, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Qu\u1ea3ng Nam, m\u1ed7i t\u1ec9nh 1 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHai huy\u1ec7n B\u00ecnh Ch\u00ednh, Minh Ch\u00ednh v\u00e0 m\u1ed9t t\u1ed5ng Cao Lao (thu\u1ed9c huy\u1ec7n B\u1ed1 Tr\u1ea1ch) trong h\u1ea1t, c\u00e1ch t\u1ec9nh h\u01a1i xa, xin \u0111\u1eb7t kho ri\u00eang \u1edf ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Tr\u1ea1ch \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng thu chi\u201d. Vua giao b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng huy\u1ec7n v\u00e0 m\u1ed9t t\u1ed5ng \u1ea5y c\u00e1ch t\u1ec9nh ch\u1eb3ng qua 1 \u2013 2 ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, n\u1ebfu \u0111\u1eb7t th\u00eam kho \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a, th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i ph\u00e1i l\u1ea1i d\u1ecbch, bi\u1ec1n binh coi gi\u1eef, th\u00e0nh th\u00eam nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, xin theo nh\u01b0 c\u0169, do t\u1ec9nh thu n\u1ed9p. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n Binh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u00e0nh t\u00e2u : \u201c\u0110\u1eb7t ra H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, ch\u1ee9c quan kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1eb9. C\u1ed5 gi\u1ea3 c\u00f3 \u0111\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cNg\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng\u201d, c\u00f3 \u0111\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cPh\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec\u201d, th\u1ef1c l\u00e0 danh gi\u00e1 qu\u00fd tr\u1ecdng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i quan kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 v\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, ng\u01b0\u1eddi thi H\u1ed9i d\u1ef1 tr\u00fang ch\u00e1nh b\u1ea3ng ((1) Ch\u00e1nh b\u1ea3ng : t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea1i khoa, t\u1eeb ti\u1ebfn s\u0129 tr\u1edf l\u00ean.1) hay ph\u00f3 b\u1ea3ng, m\u1edbi cho vi\u1ec7n h\u00e0m ; m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y l\u00e0m vinh. N\u1ebfu nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft ch\u1eef c\u0169ng y\u00ean nhi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c x\u01b0ng quan h\u00e0m H\u00e0n uy\u1ec3n, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi thi s\u00e1t h\u1ea1ch vi\u1ebft ch\u1eef ngay ng\u1eafn c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 cung ph\u1ee5ng H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, th\u00ec danh v\u00e0 th\u1ef1c th\u1eadt ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u1ee9ng ! V\u1eady xin theo l\u1ec7 ty Th\u1eeba bi\u1ec7n \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, l\u1eadp ra m\u1ed9t ty, \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c danh ri\u00eang, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t th\u00e2n l\u00e0 vi\u1ebft ch\u1eef \u0111\u1ec1u b\u1ed5 sung v\u00e0o ty \u1ea5y, theo vi\u1ec7n ch\u01b0\u1edfng l\u00e0m vi\u1ec7c quan. C\u00f2n t\u1eeb \u0111\u00e3i chi\u1ebfu tr\u1edf l\u00ean xin l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi xu\u1ea5t th\u00e2n khoa m\u1ee5c v\u00e0 gi\u1ecfi v\u0103n h\u1ecdc \u0111\u1ec3 sung b\u1ed5, ng\u00f5 h\u1ea7u danh v\u1edbi th\u1ef1c c\u00f9ng x\u1ee9ng m\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng ra l\u00e0m quan m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ch\u1ee9c H\u00e0n l\u00e2m \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e9p ch\u1ebf t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. Nay l\u1ea1i khinh su\u1ea5t xin \u0111\u1eb7t th\u00eam, \u0111\u1eb7t quan h\u00e0m ri\u00eang, th\u1ef1c l\u00e0 v\u00f4 l\u00fd, vi\u1ec7c \u0111\u00f3 kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e0n. Duy thu\u1ed9c vi\u1ec7n t\u1eeb \u0111i\u1ec3n b\u1ea1 tr\u1edf xu\u1ed1ng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 sung l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u0169ng n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t thi\u1ec7n \u00e1c. N\u00ean \u0111em b\u1ecdn ch\u00fang s\u00e1t h\u1ea1ch k\u1ef9 h\u01a1n : ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi h\u00e8n k\u00e9m th\u00ec c\u00e1ch \u0111u\u1ed5i, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 phi\u1ebfm l\u1ea1m l\u1eabn l\u1ed9n m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>Th\u00e1ng 8. Cho quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 T\u1ea1 Kim V\u1ef1c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Nam \u0110\u1ecbnh. Nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh D\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc c\u00f9ng l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1edbi Phan B\u00e1 \u0110\u1ea1t, m\u1ed9t m\u1ef1c h\u00f9a theo, b\u1ecb ph\u00e1i vi\u00ean Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n h\u1eb7c, D\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t, n\u00ean nay m\u1edbi cho V\u1ef1c thay th\u00ea. Cho : quy\u1ec1n Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5 L\u00ea Di \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0ng C\u00f4ng Do\u00e3n th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung N\u1ed9i v\u1ee5.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ki\u1ec3m hi\u1ec7u v\u1ec7 C\u1ea9m y, tr\u1eadt ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m. Tu\u1ef3 t\u00e0i b\u1ed5 th\u1ee5, kh\u00f4ng c\u1ee9 s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Cho : c\u00e1c c\u1eed v\u00f5, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u l\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u1ee9c S\u00e1ng\u00a0 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Ki\u1ec3m hi\u1ec7u v\u1ec7 C\u1ea9m y ; L\u00ea Uy \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ea1ng 5 ; Tr\u01b0\u01a1ng T\u00edn, Nguy\u1ec5n \u0110\u00e0o, L\u00ea K\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 l\u00e0m Thi\u00ean h\u1ed9 v\u1ec7 C\u1ea9m y ; T\u00fac v\u1ec7 binh 20 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7 ; Th\u00e2n c\u1ea5m binh v\u00e0 binh d\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh 26 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u t\u00fac v\u1ec7. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p b\u00e0i s\u1eebng, \u00e1o nhung ph\u1ee5c, \u0111\u1ec3 ho\u1eb7c theo h\u1ea7u ng\u1ef1 gi\u00e1. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u x\u1ee9 th\u1ecb v\u1ec7 th\u00ec b\u1eadc \u1edf d\u01b0\u1edbi th\u1ecb v\u1ec7 b\u1eadc 5 ; ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u t\u00fac v\u1ec7 th\u00ec b\u1eadc \u1edf d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng t\u00fac v\u1ec7, l\u1ea1i sai b\u1ecdn th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u01b0\u1eddng hu\u1ea5n luy\u1ec7n th\u00eam. Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ed5 ch\u1ee9c quan \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c theo ph\u1ea9m, chi l\u01b0\u01a1ng. C\u00f2n c\u00e1c h\u00e0nh t\u1ea9u h\u1eb1ng th\u00e1ng c\u1ea5p cho m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 2 quan ti\u1ec1n, 2 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o. V\u00f5 sinh kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch, c\u0169ng li\u1ec7u c\u1ea5p ti\u1ec1n, g\u1ea1o \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng ng\u00e0y cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p thi v\u00f5, n\u01b0\u1edbc ta t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc v\u1eabn ch\u01b0a c\u1eed h\u00e0nh. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh ch\u01b0\u01a1ng tr\u00ecnh \u0111\u01b0a cho qu\u00e2n d\u00e2n trong Kinh ngo\u00e0i tr\u00e2n, cho bi\u1ebft m\u00e0 h\u1ecdc t\u1eadp. N\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1eabm s\u1eafc sai b\u1ed9 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb l\u1ea1i. Nay g\u1eb7p n\u0103m kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch m\u1edf khoa thi v\u00f5 \u1edf kinh, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ea7n \u0111\u1ea7u ti\u00ean. T\u1edd chi\u1ebfu ban xu\u1ed1ng, nh\u00e2n t\u00e0i h\u1ecdp t\u1eadp c\u1ea3 l\u1ea1i, ph\u1ea5n kh\u1edfi n\u1ee9c l\u00f2ng, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng khen ng\u1ee3i. C\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 t\u00e2n khoa \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1ng d\u1ee5 c\u1ea5p b\u1ed5 ch\u1ee9c quan v\u00e0 sung ch\u1ee9c h\u00e0nh t\u1ea9u th\u1ecb v\u1ec7, t\u00fac v\u1ec7, cho \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ecbp k\u1ef3 l\u00e0m vi\u1ec7c. Nh\u00e2n ngh\u0129 : vi\u1ec7c c\u1ea7n tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, c\u1ed1t c\u00f3 v\u0103n v\u00f5, nay trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i b\u00ecnh, v\u0103n phong s\u00f4i n\u1ed5i. V\u1ec1 ph\u00e9p thi v\u0103n, c\u00f3 thi H\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 c\u1ea7u t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng, c\u00f3 thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh \u0111\u1ec3 k\u00e9n ch\u1ecdn \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ef9. Trong khi gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u1ec7p tr\u01b0\u1edbc, c\u1ed1 nhi\u00ean ph\u1ea3i th\u1ebf. C\u00f2n nh\u01b0 \u0111\u1eb7t ra thi v\u00f5, th\u1ef1c mu\u1ed1n v\u0103n v\u00f5 c\u00f9ng ti\u1ebfn h\u00e0nh c\u1ed1t cho c\u00e2n x\u1ee9ng, kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m m\u1ed9t \u0111\u1eb1ng, b\u1ecf m\u1ed9t \u0111\u1eb1ng, ti\u1ebfn l\u1ec7ch v\u1ec1 m\u1ed9t m\u1eb7t. Hu\u1ed1ng chi, thi v\u00f5, l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00fac \u0111\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi t\u1eadp c\u00f2n \u00edt. N\u0103m nay cho m\u1edf khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh, thi v\u00f5 sinh, th\u00ec v\u00f5 sinh 31 tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u t\u1ee5 h\u1ed9i c\u1ea3 \u1edf Kinh s\u01b0, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111i thi H\u1ed9i. N\u1ebfu chi\u1ec3u theo thi v\u0103n, c\u0169ng \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1ng thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh, th\u00ec s\u1ef1 s\u1eafp \u0111\u1eb7t \u1ea5y, h\u00ecnh nh\u01b0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : thi v\u00f5, 3 n\u0103m m\u1ed9t k\u1ef3, \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 thi n\u0103m nay, ph\u00e0m v\u00f5 sinh c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn Kinh \u0111i thi, g\u1ecdi l\u00e0 khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh ; c\u00f2n thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh v\u1ec1 v\u00f5 t\u1ea1m \u0111\u1ee3i sau n\u00e0y nh\u00e2n t\u00e0i ng\u00e0y c\u00e0ng th\u1ecbnh, s\u1ed1 \u0111i thi c\u00f3 nhi\u1ec1u, s\u1ebd \u0111em b\u00e0n d\u1ea7n c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i, nay thi v\u00f5 \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh l\u00e0m khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh so v\u1edbi ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9, s\u1ef1 th\u1ec3 k\u1ef3 thi H\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 v\u00f5 h\u01a1i kh\u00e1c. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7 khoa n\u00e0y, tr\u1eabm theo \u0111\u00f3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc li\u1ec7u cho c\u1ea5t b\u1ed5, \u0111\u1ec3 s\u1ef1 kh\u00edch l\u1ec7, t\u00e1c th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng r\u1ed9ng r\u00e3i, ch\u01b0a n\u00ean vin \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec7. T\u1eeb nay \u0111\u1ebfn khoa sau, ph\u00e0m c\u00e1c \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 nh\u1ea5t thi\u1ebft ph\u1ea3i l\u00e0m, chu\u1ea9n cho tham chi\u1ebfu ph\u00e9p thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, l\u1ea1i \u0111em b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Trong s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7, n\u1ebfu th\u1ef1c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ed9i h\u01a1n c\u1ea3 b\u1ecdn, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u, n\u00ean cho chu\u1ea9n ch\u1ee9c g\u00ec, \u0111\u1ebfn khi \u0111\u00f3 s\u1ebd xin Ch\u1ec9 l\u00e0m theo. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng xu\u1ea5t s\u1eafc l\u1eafm, ch\u1ec9 l\u00e0 chung b\u1ea3ng li\u1ec1n t\u00ean, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 c\u1ea5p b\u1eb1ng ngo\u1ea1i \u1ee7y, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 binh d\u00e2n, n\u00ean ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 b\u1ed5 quan ? Ph\u00e2n ph\u00e1i l\u00e0m ch\u1ee9c h\u00e0nh t\u1ea9u, \u0111\u1ecbnh l\u1ea5y ni\u00ean h\u1ea1n ch\u1ecdn b\u1ed5, h\u01a1i c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 tr\u00fang 3 k\u1ef3 m\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hai k\u1ef3 c\u00f9ng tr\u00fang, c\u00f3 n\u00ean ch\u01b0\u1edbc mi\u1ec5n t\u1ea1p ph\u00e1i \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho h\u1ecdc t\u1eadp \u0111\u1ee3i khoa thi ? V\u00e0 \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00e3 t\u1eebng v\u00e0o thi, c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n v\u00e0 quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00ean l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 h\u00f2ng ch\u1ecdn duy\u1ec7t ki\u1ec3m th\u00fac, khi\u1ebfn cho h\u1ecd kh\u00f4ng d\u00e1m ph\u00f3ng t\u00fang, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u00e0i c\u1ea3, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi c\u1ea7n \u0111\u1ebfn ? T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u b\u00e0n k\u1ef9 t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i tr\u1eabm quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh, s\u1ebd theo l\u00e0m m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, c\u00e1c quan \u1edf b\u1ed9 h\u1ed9i b\u00e0n, cho r\u1eb1ng khoa c\u1eed \u0111\u1ec3 ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i, c\u1ed1t \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi ; tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra ph\u00e9p, ph\u1ea3i x\u00e9t \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c thi h\u00e0nh. Nh\u00e0 vua s\u1eeda sang quy m\u00f4 tr\u1ecb b\u00ecnh, gi\u1ea3ng minh vi\u1ec7c v\u00f5. V\u1ec1 ph\u00e9p thi v\u00f5, \u0111\u00e3 s\u1eafc cho b\u1ed9 t\u00f4i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh ; l\u1ea1i nh\u00e2n g\u1eb7p n\u0103m kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch chu\u1ea9n cho m\u1edf khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh, ti\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, th\u1ef1c l\u00e0 th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n \u0111\u00e0o t\u1ea1o nh\u00e2n t\u00e0i c\u1ee7a \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb. Duy vi\u1ec7c thu\u1ed9c l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u, luy\u1ec7n t\u1eadp c\u00f2n \u00edt. C\u00e1c k\u1ef3 thi H\u01b0\u01a1ng, thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh v\u1ec1 v\u00f5, ch\u01b0a n\u00ean m\u1edf ra v\u1ed9i. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n thi, g\u1ecdi l\u00e0 khoa thi v\u00f5 \u1edf Kinh, h\u1ed9i v\u00f5 sinh 31 t\u1ec9nh m\u00e0 thi \u1edf Kinh s\u01b0, xem ra c\u00f9ng v\u1edbi ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a b\u1ed9 t\u00f4i v\u1ec1 thi H\u01b0\u01a1ng v\u00f5, s\u1ef1 th\u1ec3 h\u01a1i kh\u00e1c ; trong \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed7, n\u00ean cho \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i. V\u00e0 nh\u01b0 tuy\u1ec3n b\u1ed5 ch\u1ee9c quan, tr\u01b0\u1edbc mi\u1ec5n ni\u00ean h\u1ea1n, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1i ph\u00e9p ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ch\u1ecdn duy\u1ec7t ki\u1ec3m th\u00fac, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n \u0111\u1ebfn, n\u00ean l\u1ea1i \u0111em ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb, \u0111\u1ec3 l\u00e0m ph\u00e9p noi theo l\u00e2u d\u00e0i. Nay b\u1ecdn th\u1ea7n tham kh\u1ea3o ph\u00e9p thi tr\u01b0\u1eddng v\u0103n v\u00e0 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi v\u00f5 c\u1ee7a \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 nh\u00e0 Thanh, ph\u00e0m ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng, xin chi\u1ebfu theo nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 l\u00e0m. C\u00f2n c\u00e1c \u0111i\u1ec1u n\u00ean \u0111em \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, xin k\u00ea c\u1ea9n th\u1eadn t\u00e2u l\u00ean. Vua y theo ngh\u1ecb \u1ea5y.<\/p>\n<p>(- Ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e9p thi 3 k\u1ef3, k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t thi mang n\u1eb7ng (c\u1eed t\u1ea1), nay ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh th\u00eam mang c\u1ea3 2 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 30 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 60 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u ; mang c\u1ea3 2 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 20 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 40 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh ; mang c\u1ea3 2 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 15 tr\u01b0\u1ee3ng, mang 1 tay \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c ngo\u00e0i 30 tr\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. K\u1ef3 th\u1ee9 2, thi c\u00f4n, gi\u00e1o ; nay \u0111\u1ecbnh thi c\u00f4n, c\u1ed1t l\u1ea5y ph\u00e9p b\u00e0i h\u01a1n k\u00e9m l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc. V\u1ec1 ph\u00e9p b\u00e0i, do c\u00e1c vi\u00ean ch\u01b0\u1edfng l\u0129nh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 am hi\u1ec3u ngh\u1ec1 c\u00f4n, ch\u1ecdn ra c\u00e1c b\u00e0i t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd c\u00f9ng truy\u1ec1n t\u1eadp chung, do b\u1ed9 duy\u1ec7t k\u1ef9 \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ph\u00e9p thi ; \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi, chi\u1ebfu theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, d\u00f9ng c\u00f4n s\u1eaft n\u1eb7ng 30 c\u00e2n, c\u1ed1t ph\u1ea3i m\u00faa lu\u00f4n nhanh nh\u1eb9n, \u0111\u00fang ph\u00e9p c\u1ea3 10 ph\u1ea7n, kh\u00f4ng c\u1ee9 s\u1ed1 tr\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec1u hay \u00edt, m\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c 3 b\u00e0i l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, hai b\u00e0i l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh, 1 b\u00e0i l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t. Ph\u00e9p thi gi\u00e1o, v\u1eabn theo ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng \u0111\u00e2m b\u00f9 nh\u00ecn ch\u1ec9 l\u1ea5y m\u1eaft s\u00e1ng, tay nhanh l\u00e0 h\u01a1n, c\u1ed1t l\u00fac h\u01b0\u1edbng v\u00e0o b\u00f9 nh\u00ecn ph\u1ea3i \u0111\u00e2m ngay, \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang m\u1edbi l\u00e0 tr\u00fang c\u00e1ch, n\u1ebfu ho\u1eb7c nh\u00ecn k\u1ef9 qu\u00e1 m\u00e0 \u0111\u00e2m h\u01a1i ch\u1eadm, tuy tr\u00fang c\u0169ng l\u00e0 h\u1ea1ng li\u1ec7t ; k\u1ef3 th\u1ee9 3 thi b\u1eafn s\u00fang, ch\u1ec9 l\u1ea5y s\u1ed1 tr\u00fang hay l\u1ea1c, t\u00ednh tr\u1eeb ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh, ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o l\u1eafm ; nay \u0111\u1ecbnh b\u1eafn 6 ph\u00e1t s\u00fang, 4 hay 5 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n l\u00e0 h\u1ea1ng \u01b0u, 2 hay 3 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n l\u00e0 h\u1ea1ng b\u00ecnh, 1 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n l\u00e0 h\u1ea1ng th\u1ee9. M\u1ed7i m\u1ed9t ph\u00e1t tr\u00fang \u0111\u00edch, t\u00ednh chi\u1ebft l\u00e0m 2 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, t\u00ednh chi\u1ebft \u0111\u1ecbnh h\u1ea1ng, c\u00f2n th\u00ec c\u0169ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec1u v\u00e0o ch\u00f2i b\u1eafn (bia), gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 1 ph\u00e1t l\u1ea1c ra ngo\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn, ph\u1ea3i n\u00ean t\u00ednh chi\u1ebft su\u1ed1t c\u1ea3, \u0111em 1 ph\u00e1t tr\u00fang \u0111\u00edch ho\u1eb7c 2 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, t\u00ednh tr\u1eeb 1 ph\u00e1t l\u1ea1c ra ngo\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn, c\u00f2n th\u1eeba s\u1ed1 tr\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c 5 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 v\u00e0o h\u1ea1ng th\u1ee9 ; n\u1ebfu t\u00ednh tr\u1eeb ch\u1ec9 th\u1eeba 3 ph\u00e1t tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, c\u00f9ng l\u00e0 ra ngo\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn \u0111\u1ebfn 2 ph\u00e1t, th\u00ec c\u00f9ng tr\u00fang \u0111\u00edch tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n 3 \u2013 4 ph\u00e1t c\u0169ng theo h\u1ea1ng li\u1ec7t.<\/p>\n<p>\u2013 Ngh\u1ecb tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e9p thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, chi\u1ebfu \u0111em ph\u00e9p thi 3 k\u1ef3 theo ng\u00e0y v\u00e0o thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, h\u00ecnh nh\u01b0 l\u00e0 qu\u00e1 n\u1eb7ng. Nay \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay, ph\u00e0m thi Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch, ch\u1ec9 ph\u1ea3i m\u1ed9t ng\u00e0y, thi b\u1eafn s\u00fang 3 ph\u00e1t, tr\u1eeb ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 kh\u00f4ng tr\u00fang \u0111\u00edch, tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n m\u00e0 ra ngo\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn 1 ph\u00e1t tr\u1edf l\u00ean, ph\u1ea3i n\u00ean \u0111\u00e1nh h\u1ecfng ra, c\u00f2n th\u00ec ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 c\u00f3 1 \u2013 2 ph\u00e1t ho\u1eb7c tr\u00fang \u0111\u00edch, ho\u1eb7c tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n, c\u00f9ng l\u00e0 tuy kh\u00f4ng tr\u00fang \u0111\u00edch, tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n m\u00e0 3 ph\u00e1t c\u00f9ng v\u00e0o ch\u00f2i b\u1eafn, v\u00e0 gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi 1 ph\u00e1t ra ngo\u00e0i ch\u00f2i b\u1eafn m\u00e0 tr\u00fang \u0111\u00edch ho\u1eb7c tr\u00fang v\u00f2ng tr\u00f2n \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 kh\u1ea5u tr\u1eeb, \u0111\u1ec1u cho d\u1ef1 v\u00e0o tr\u00fang c\u00e1ch ; trong \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 t\u1eebng \u0111\u1ecdc c\u00e1c s\u00e1ch V\u0169 kinh, ho\u1eb7c 18 ban binh kh\u00ed, c\u00f3 t\u00e0i gi\u1ecfi ri\u00eang, t\u00ecnh nguy\u1ec7n tr\u00ecnh thi, quan ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o x\u00e9t th\u1ef1c, \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ec3 r\u00f5 trong danh s\u00e1ch thi t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u2013 V\u1ec1 ph\u00e9p tuy\u1ec3n b\u1ed5, t\u1eeb nay ph\u00e0m d\u1ef1 tr\u00fang k\u1ef3 thi v\u00f5, tr\u1eeb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u b\u1ea3ng, t\u00ean \u1edf th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 nh\u00ec, th\u1ee9 ba, n\u1ebfu th\u1ef1c c\u00f3 t\u00e0i v\u01b0\u1ee3t h\u1eb3n trong b\u1ecdn, n\u00ean cho ph\u1ea9m ch\u1ee9c, \u0111\u1ebfn khi \u1ea5y xin Ch\u1ec9 m\u00e0 l\u00e0m theo, c\u00f2n th\u00ec ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 bi\u1ec1n binh t\u00fac v\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang c\u00e1ch, th\u00ec sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7 ; ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 th\u00e2n c\u1ea5m binh v\u00e0 binh d\u00e2n c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00fang c\u00e1ch, th\u00ec sung l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u t\u00fac v\u1ec7, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng, do c\u00e1c vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u01b0\u1eddng cho di\u1ec5n t\u1eadp th\u00eam 1 n\u0103m, \u0111\u1ee7 h\u1ea1n \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 Binh l\u00e0m b\u1ea3n t\u00e2u l\u00ean, xin giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n tuy\u1ec3n b\u1ed5. V\u1ec1 ph\u00e9p tuy\u1ec3n, l\u1ea5y m\u00faa c\u00f4n g\u1ed7, b\u1eafn s\u00fang \u0111\u1ec3 so s\u00e1nh m\u1ed9t tao, ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh th\u1ee9 b\u1eadc t\u00e2u l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang tuy\u1ec3n th\u00ec do b\u1ed9 Binh chi\u1ebfu b\u1ed5. Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00e3 l\u00e0 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng th\u00ec nh\u1eafc b\u1ed5 th\u1ef1c th\u1ee5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o l\u00e0 c\u1ea5p b\u1eb1ng ngo\u1ea1i \u1ee7y th\u00ec nh\u1eafc b\u1ed5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, quy\u1ec1n ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, l\u00e0 binh d\u00e2n th\u00ec nh\u1eafc b\u1ed5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, th\u00ed sai ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i ; c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o k\u1ef9 thu\u1eadt c\u0169ng r\u1ea5t am hi\u1ec3u, kh\u00f4ng d\u1ef1 tr\u00fang tuy\u1ec3n th\u00ec cho \u0111\u00ecnh l\u1ea1i 1 n\u0103m, v\u1eabn ch\u1ee9c h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf ch\u1ed7 c\u0169 ; \u0111\u1ee3i \u0111\u1ee7 h\u1ea1n n\u1ebfu s\u1ed1 h\u00e0nh t\u1ea9u hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 nhi\u1ec1u, v\u1eabn do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n chi\u1ebfu l\u1ec7 ch\u1ecdn tuy\u1ec3n, n\u1ebfu hi\u1ec7n s\u1ed1 ch\u1ec9 10 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec do b\u1ed9 Binh s\u00e1t h\u1ea1ch t\u00e2u l\u00ean, xin chi\u1ebfu ch\u1ed7 khuy\u1ebft li\u1ec7u b\u1ed5 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n ti\u1ec7n.<\/p>\n<p>\u2013 Vi\u1ec7c thi v\u00f5 xong, b\u1ed9 Binh chi\u1ebfu theo danh s\u00e1ch, chuy\u1ec3n giao cho c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty ch\u01b0\u1edbc mi\u1ec5n t\u1ea1p ph\u00e1i sai d\u1ecbch. Kh\u00f4ng c\u1ee9 ng\u1ea1ch qu\u00e2n, ng\u1ea1ch d\u00e2n, ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 tr\u00fang 3 k\u1ef3 m\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea1ch kh\u00f4ng tr\u00fang c\u00e1ch, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n 3 n\u0103m ; ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang 2 k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n 2 n\u0103m, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u1ea1p ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n tr\u1eeb \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho s\u1ef1 h\u1ecdc t\u1eadp. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf ng\u1ea1ch qu\u00e2n trong Kinh hay ngo\u00e0i tr\u1ea5n, khi c\u00f3 b\u00e0y h\u00e0ng ch\u1ea7u h\u1ea7u ho\u1eb7c b\u1ea5t k\u1ef3 sai ph\u00e1i \u0111i b\u1eaft gi\u1eb7c, v\u1eabn \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng ph\u00e1i ra, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u01b0\u1edbc mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m v\u00f5 sinh ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 nh\u1ea5t m\u00e0 b\u1ecb x\u1ebfp h\u1ea1ng li\u1ec7t th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 hai, ho\u1eb7c k\u1ef3 th\u1ee9 hai m\u00e0 b\u1ecb x\u1ebfp h\u1ea1ng th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o k\u1ef3 th\u1ee9 ba, \u0111\u1ec3 tr\u01b0\u1eddng quy \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 tr\u00fang k\u1ef3 thi v\u00f5, kh\u00f4ng c\u1ee9 qu\u00ea nh\u00e0 xa hay g\u1ea7n, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 Binh c\u1ea5p gi\u1ea5y cho ngh\u1ec9 1 th\u00e1ng, \u1edf qu\u00ea nh\u00e0 ngh\u1ec9 ng\u01a1i ; h\u1ebft h\u1ea1n \u0111\u1ec1u do quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i c\u1ea5p d\u1eabn \u0111\u1ebfn kinh, l\u1ea1i \u1ee9ng ch\u1ef1c \u1edf b\u1ed9 Binh, l\u01b0\u1ee3ng chi\u1ebfu ph\u00e2n ph\u00e1i l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u.<\/p>\n<p>\u2013 V\u00f5 sinh \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o thi, thu\u1ed9c v\u1ec1 ng\u1ea1ch qu\u00e2n th\u00ec do vi\u00ean qu\u1ea3n m\u1ed7i th\u00e1ng 1 l\u1ea7n, thu\u1ed9c v\u1ec1 ng\u1ea1ch d\u00e2n th\u00ec do th\u01b0\u1ee3ng ty 2 th\u00e1ng m\u1ed9t l\u1ea7n, \u0111\u1ec1u cho \u0111\u00f2i \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng di\u1ec5n t\u1eadp, chi\u1ebfu theo ph\u00e9p thi 3 k\u1ef3 s\u00e1t h\u1ea1ch \u0111\u1ec3 xem h\u1ecdc nghi\u1ec7p ti\u1ebfn hay kh\u00f4ng : ng\u01b0\u1eddi ti\u1ebfn th\u00ec ghi t\u00ean \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ti\u1ebfn th\u00ec ph\u1ea1t roi \u0111\u1ec3 r\u0103n ch\u1eeba ; l\u1ea1i nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 hi\u1ec3u b\u1ea3o ngh\u0129a l\u00fd, \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft y\u00ean ph\u1eadn, gi\u1eef ph\u00e9p, \u0111\u1ec1u t\u1ef1 d\u1ed1c l\u00f2ng c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i khoa thi. N\u1ebfu c\u00f3 t\u00ean n\u00e0o l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng b\u1ecf h\u1ea1ch v\u00e0 n\u1ebft c\u0169 b\u1ea5t ch\u00ednh, ph\u00f3ng t\u00fang l\u00e0m c\u00e0n, th\u00ec cho qu\u1ea3n su\u1ea5t v\u00e0 t\u1ed5ng l\u00fd s\u1edf t\u1ea1i tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 h\u1eb7c, quan th\u01b0\u1ee3ng ty chi\u1ec3u theo nh\u1eb9 n\u1eb7ng qu\u1edf ph\u1ea1t. N\u1ebfu kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u1ebfn, ho\u1eb7c theo \u00fd m\u00ecnh tha cho, khi b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c ph\u00e1t gi\u00e1c, th\u00ec ngo\u00e0i ph\u1ea1m nh\u00e2n b\u1ecb tr\u1ecb t\u1ed9i theo lu\u1eadt r\u1ed3i, qu\u1ea3n su\u1ea5t, t\u1ed5ng l\u00fd c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u1ecb chi\u1ebfu theo nh\u1eb9 n\u1eb7ng x\u1eed t\u1ed9i \u0111\u1ec3 ng\u0103n ng\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam).<\/p>\n<p>Vua th\u00e2n h\u00e0nh l\u00e0m th\u01a1 c\u1ea7m k\u1ef3 th\u01b0 ho\u1ea1, ban b\u1ea3o qu\u1ea7n th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u0111\u00e1nh \u0111\u00e0n, \u0111\u00e1nh c\u1edd, vi\u1ebft v\u00e0 v\u1ebd, \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00e0i ngh\u1ec7, tr\u1eabm cho l\u00e0 b\u1ed1n t\u00e0i ; th\u00f3i \u0111\u1eddi g\u1ecdi l\u00e0 \u201cc\u1ea7m, k\u1ef3, thi, ho\u1ea1\u201d l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u00fang.<\/p>\n<p>Sai Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 Loan gi\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n ch\u1ecdn tuy\u1ec3n 2 v\u1ec7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb dinh K\u1ef3 v\u00f5 b\u1ed5 v\u00e0o 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb ty Loan nghi.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai n\u1ed1i v\u1ea7n ho\u1ea1 \u0111\u1ea7u b\u00e0i k\u1ef3 th\u1ee9 hai tr\u01b0\u1eddng H\u01b0\u01a1ng \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean, l\u1eddi v\u0103n xem ra c\u0169ng kh\u00e1, tr\u1eabm \u0111\u00e3 ph\u00ea v\u00e0 cho kim ti\u1ec1n, \u0111\u1ed3 d\u00f9ng v\u0103n ph\u00f2ng, m\u1ed7i th\u1ee9 m\u1ed9t ch\u00fat ; n\u00ean \u0111em th\u01a1 l\u00e0m \u0111\u1ec3 ho\u1ea1 cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tuy\u00ean \u0111\u1ecdc c\u00f9ng nghe.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ph\u00f3 ch\u1ebft.<\/p>\n<p>Cho : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nh\u1ea5t v\u1ec7 H\u1eefu dinh qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean; L\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh H\u1eefu quan Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3, ki\u00eam tr\u00f4ng coi c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 ; V\u1ec7 u\u00fd, Ph\u00f3 L\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc b\u1ed5 th\u1ee5 L\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u1edf Thanh Ho\u00e1 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u00fac v\u0169 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 H\u1ed5 Bi\u1ec3u th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Th\u00e1i Nguy\u00ean ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n ch\u1ea5n l\u00e0 Ho\u00e0ng Tu\u1ea5n th\u0103ng quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u00fac v\u0169, dinh H\u1ed5 oai ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ki\u1ec7n v\u0169, dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tam \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh quan B\u1eafc Ninh ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Minh v\u0169 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1ecdc th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Minh v\u0169.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu Ng\u1ecd. Vua \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc l\u00e0m l\u1ec5 Thu t\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, ti\u1ebft \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, l\u00e0m l\u1ec5 xong, vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m nay tr\u1eabm \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 tu\u1ea7n ch\u00ednh th\u1ecd, Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c to l\u1edbn l\u00e2u d\u00e0i, truy ngh\u0129 \u0111\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd xi\u1ebft bao ! \u0110\u1ebfn k\u1ef3 Thu t\u1ebf, tr\u1eabm th\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n X\u00e3 T\u1eafc, mi\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi v\u00e0 V\u0103n mi\u1ebfu l\u00e0m l\u1ec5, c\u00f3 c\u00e1c vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m, quan b\u1ed9 L\u1ec5 chi\u1ebfu ng\u00e0y ngh\u0129 so\u1ea1n nghi ti\u1ebft, t\u00e2u l\u00ean ch\u1edd Ch\u1ec9\u201d. R\u1ed3i b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean, chi\u1ebfu theo l\u1ec7 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3. Vua theo ngh\u1ecb \u1ea5y. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft, vua ti\u1ebfc l\u1eafm, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u01b0\u01a1ng k\u1ecbp th\u1edd Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, tr\u1ecb d\u00e2n, l\u00e0m vi\u1ec7c, gi\u1eef m\u1ef1c thanh c\u1ea7n ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u1eadn ch\u1ee9c tr\u1ecdng tr\u1ea5n, l\u00e0m h\u1ebft t\u00e2m l\u1ef1c, r\u1ea5t c\u00f3 c\u00f4ng lao. Chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p tu\u1ea5t, cho th\u00eam 5 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 10 t\u1ea5m l\u1ee5a, 30 t\u1ea5m v\u1ea3i, 1.000 quan ti\u1ec1n, sai quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Phan T\u0129nh \u0111\u1ebfn t\u1ebf 1 tu\u1ea7n, r\u1ed3i c\u1eaft 50 ng\u01b0\u1eddi phu tr\u1ea1m l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0a v\u1ec1 nh\u00e0 \u1edf Kinh ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y an t\u00e1ng, sai quan \u0111\u1ebfn t\u1ebf 1 tu\u1ea7n \u0111\u1ee3i sau theo h\u00e0ng th\u1edd \u1edf \u0111\u1ec1n Hi\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng, ghi v\u00e0o t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n.<\/p>\n<p>Cho Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam gia h\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh ; Tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Th\u1ecb lang l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, Nguy\u1ec5n H\u01b0\u1edfng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh An Giang ngh\u0129 r\u1eb1ng s\u1ed1 qu\u00e2n t\u1ec9nh \u1ea5y c\u00f3 \u00edt, xin cho 500 bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i, \u0111\u00f3ng nh\u01b0 c\u0169, \u0111\u1ee3i n\u0103m sau, theo l\u1ec7, thay \u0111\u1ed5i. Vua y cho.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh c\u0169ng v\u00ec th\u1ea5y s\u1ed1 qu\u00e2n c\u00f3 \u00edt, xin cho 1.024 bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng \u1edf An Giang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i ch\u1ed7 \u0111\u00f3ng, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u1ed5i, s\u1ebd l\u1ea1i cho thay \u0111\u1ed5i. Vua kh\u00f4ng chu\u1ea9n y, sai li\u1ec7u tr\u00edch 500 ng\u01b0\u1eddi cho ph\u00e1i \u0111\u1ed5i tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n th\u00ec l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ph\u00e1i \u0111i \u0111\u1ed5i d\u1ea7n, \u0111\u1ec3 s\u1ef1 kh\u00f3 nh\u1ecdc nh\u00e0n r\u1ed7i \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec1u.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y r\u1eb1ng th\u1eddi ti\u1ebft \u0111\u00e3 sang m\u00f9a thu, c\u00e1c h\u1ea3i ph\u1eadn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, cho c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u00e2n thuy\u1ec1n \u1edf Kinh \u0111\u00e3 \u0111i l\u1ea1i tu\u1ea7n ti\u1ec5u ph\u1eadn bi\u1ec3n t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf v\u00e0o \u0111\u1ebfn B\u00ecnh Thu\u1eadn, tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng Y\u00ean \u0111\u1ec1u tri\u1ec7t v\u1ec1 c\u1ea3, r\u1ed3i do qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n c\u00e1c h\u1ea1t s\u1edf t\u1ea1i theo ph\u1eadn bi\u1ec3n \u0111i l\u1ea1i tra x\u00e9t, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u1ec3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan qu\u00e2n k\u1ef7 l\u1ee5c 2 ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i. Vua \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00e1c \u0111\u1eddi l\u00e0m l\u1ec5 Thu t\u1ebf.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, B\u1eafc Ninh, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u00e0 N\u1ed9i, H\u01b0ng Y\u00ean kh\u00f4ng m\u01b0a ; t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng c\u00f3 s\u00e2u c\u1eafn l\u00faa. Vua cho l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ea3o v\u0169 v\u00e0 tr\u1eeb s\u00e2u.<\/p>\n<p>Th\u00eam \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m v\u1ec1 l\u00e0m b\u1ea1c gi\u1ea3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u00e0ng b\u1ea1c l\u00e0 c\u1ee7a qu\u00fd th\u00f4ng d\u1ee5ng, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ti\u00eau d\u00f9ng c\u1ee7a d\u00e2n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, b\u1ecdn c\u00e0n b\u1eady theo \u0111\u00f3 l\u00e0m gi\u1ea3 m\u1ea1o : ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ee9 trong l\u00e0m b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng m\u00e0 ngo\u00e0i m\u1ea1 b\u1ea1c, ho\u1eb7c c\u00f3 th\u1ee9 ngo\u00e0i b\u1eb1ng b\u1ea1c m\u00e0 trong d\u00f9i l\u1ed7 r\u00f3t ch\u00ec v\u00e0o, \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u1ed1i t\u1ec7 ! N\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u00e9p m\u1edbi v\u1ec1 b\u1ea1c, l\u1ea1i th\u00eam nghi\u00eam \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, v\u00ec mu\u1ed1n ng\u0103n s\u1ef1 gian, tr\u1eeb m\u1ed1i t\u1ec7 v\u00e0 l\u00e0m cho c\u1ee7a d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u. G\u1ea7n \u0111\u00e2y t\u00ean th\u1ee3 b\u1ea1c \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n C\u01a1 \u0111\u00fac l\u1ea1i b\u1ea1c c\u00f4ng, d\u00e1m \u0111em ch\u1ea5t \u0111\u1ed3ng pha l\u1eabn, \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 x\u1eed t\u1ed9i ph\u1ea3i th\u1eaft c\u1ed5, nh\u01b0ng giam ch\u1edd Ch\u1ec9. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 ngh\u0129 r\u1eb1ng ph\u00e1p lu\u1eadt \u0111\u1ec3 r\u0103n s\u1ef1 gian, c\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 ph\u00e9p th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc nh\u01b0ng kh\u00f4ng d\u1ea1y m\u00e0 gi\u1ebft, \u0111\u00e2u ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ea3n t\u00e2m ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n. V\u1ea3 l\u1ea1i, nay \u0111\u00fac l\u1ea1i b\u1ea1c gi\u1ea3, l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1ea7n \u0111\u1ea7u, hi\u1ec7n nay c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u01b0\u01a1ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng d\u1ee5 l\u1ea1i cho r\u00f5 r\u00e0ng. Nay sai s\u1ee9c kh\u1eafp cho nh\u00e2n d\u00e2n v\u00e0 b\u1ecdn th\u1ee3 trong h\u1ea1t : T\u1eeb nay, ph\u00e0m \u0111\u00fac ra b\u1ea1c \u0111\u0129nh, b\u1ea1c n\u00e9n, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m \u0111em \u0111\u1ed3ng, ch\u00ec pha l\u1eabn th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 tang s\u1ed1 nhi\u1ec1u hay \u00edt, t\u1ea5t \u0111em ngay k\u1ebb ph\u1ea1m x\u1eed t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. L\u1eddi d\u1ee5 ban ra, ph\u00e1p lu\u1eadt theo \u0111\u1ea5y, ch\u1edb b\u1ea3o l\u00e0 kh\u00f4ng r\u0103n b\u1ea3o tr\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o. Vua \u0111\u1ebfn V\u0103n mi\u1ebfu l\u00e0m l\u1ec5 Thu t\u1ebf.<\/p>\n<p>B\u1ecf b\u1edbt qu\u00e2n canh gi\u1eef \u0111\u1ed3n An L\u1ea1c t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i. H\u1eefu tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n do b\u1ea3n ch\u1ee9c l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3, v\u00ec c\u1edb T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t c\u00f3 tang ph\u1ea3i v\u1ec1 qu\u00ea.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u00f5 v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1eafn s\u00fang. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Gia \u0110\u1ecbnh di\u1ec5n t\u1eadp voi tr\u1eadn, qu\u00e2n ph\u00e1o th\u1ee7 \u0111\u1ec1u nh\u1ee1 b\u1eafn ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u01b0\u1ee3ng t\u00ecnh \u0111\u1ecbnh t\u1ed9i. Nh\u00e2n ngh\u0129 : vi\u1ec7c d\u00f9ng s\u00fang r\u1ea5t l\u00e0 quan tr\u1ecdng, khi c\u00f3 s\u01a1 nh\u1ee1, d\u1ec5 \u0111\u1ebfn ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi ! T\u1eeb nay, h\u1ec5 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 di\u1ec5n t\u1eadp voi tr\u1eadn, quan th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf t\u1ea1i c\u1ea7n chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho c\u00e1c qu\u1ea3n su\u1ea5t, ph\u1ea3i th\u00e2n t\u1ef1 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m c\u1ed1t cho \u0111\u00fang ph\u00e9p, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u00ean \u1ee7y qu\u00e2n ph\u00e1o th\u1ee7 tu\u1ef3 \u00fd b\u1eafn ra. N\u1ebfu c\u00f3 l\u1ed7i l\u1ea7m nh\u01b0 th\u1ebf, tr\u1eeb k\u1ebb ph\u1ea1m ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng, qu\u1ea3n su\u1ea5t ph\u1ea3i chi\u1ebfu l\u1ec7 x\u1eed ph\u00e2n ra, c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ee9c r\u00f5, c\u0169ng kh\u00f3 ch\u1ed1i t\u1ed9i l\u1ed7i. V\u1eady th\u00f4ng d\u1ee5 cho bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n k\u1ef3 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t ((1) Tuy\u1ec3n duy\u1ec7t : duy\u1ec7t binh v\u00e0 tuy\u1ec3n l\u00ednh.1) \u1edf Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHai h\u1ea1t n\u00e0y n\u0103m ngo\u00e1i, ch\u00ednh \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t, nh\u01b0ng v\u00ec v\u1eeba sau n\u1ea1n b\u00e3o l\u1ee5t, nh\u00e2n d\u00e2n l\u1ea1i c\u00f2n b\u1ecb nhi\u1ec5m l\u1ec7 kh\u00ed, ngu\u1ed3n s\u1ed1ng ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, n\u00ean nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 cho tri\u1ec3n h\u1ea1n l\u1ea1i. Cu\u1ed1i m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m nay, nh\u00e2n g\u1eb7p l\u00fac gi\u00e1p h\u1ea1t, gi\u00e1 g\u1ea1o h\u01a1i cao (Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 l\u1ea5y th\u00f3c), v\u1eeba b\u00e1n ra, v\u1eeba cho vay ; l\u1ea1i g\u1eb7p khi gi\u00f3 m\u01b0a qu\u00e1 \u0111\u1ed9, th\u00ec \u0111\u00e3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho nhi\u1ec1u. V\u1ec1 th\u00f3c thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p, l\u1ea1i cho \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebft n\u1ea1p ; s\u1ed1 l\u0129nh vay tr\u01b0\u1edbc c\u0169ng cho l\u00f9i h\u1ea1n \u0111em n\u1ed9p. Ph\u00e0m nh\u1eefng k\u1ebf \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y, kh\u00f4ng c\u00e1i g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n ban \u01a1n, t\u01b0\u1edfng \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i sinh s\u1ed1ng. L\u1ea1i nghe n\u00f3i hi\u1ec7n nay t\u00ecnh h\u00ecnh v\u1eabn c\u00f2n qu\u1eabn b\u00e1ch, n\u1ebfu theo k\u1ef3 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t th\u00ec \u0111i l\u1ea1i ch\u1edd ch\u1ef1c, kh\u00f4ng kh\u1ecfi phi\u1ec1n nh\u1ecdc. V\u1eady n\u00ean ph\u1ea3i li\u1ec7u ch\u1eefa ngay, cho \u0111\u1ec3 c\u1ee9u s\u1ed1ng d\u00e2n. Nay gia \u01a1n l\u1ea1i cho l\u00f9i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn n\u0103m sau, tuy\u1ec3n chung l\u00e0m m\u1ed9t, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ee3i l\u1ea1c. \u0110\u00f3 l\u00e0 do l\u00f2ng tr\u1eabm y\u00eau d\u00e2n, kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o cho c\u00f9ng. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 quan 2 t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u1ec3 theo \u00fd t\u1ed1t, v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, c\u1ed1t cho m\u1ecdi nh\u00e0 c\u00f9ng y\u00ean, ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac ; \u0111\u1ebfn k\u1ef3 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t, theo s\u1ef1 th\u1ef1c \u0111\u00e3 cung, \u0111i\u1ec1n v\u00e0o, m\u1edbi l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u00f2ng giao ph\u00f3 c\u1ee7a tr\u1eabm. N\u00ean k\u00ednh c\u1ea9n tu\u00e2n theo !\u201d.<\/p>\n<p>\u1ea5m th\u1ee5 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1ed9c l\u00e0m\u00a0 Ch\u1ee7 s\u1ef1. L\u1ed9c tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m Tri huy\u1ec7n H\u00e0 \u0110\u00f4ng, c\u00f3 t\u1ed9i ph\u1ea3i gi\u00e1ng, \u0111i\u1ec1u \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. Vua ngh\u0129 cha L\u1ed9c l\u00e0 Ngh\u1ecb c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00f4ng lao, cho n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch gia \u01a1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t ch\u1ee9c hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o huy\u1ec7n Tuy Ho\u00e0 t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean. Huy\u1ec7n Tuy Ho\u00e0 tr\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c ph\u1ee7 Tuy Y\u00ean ki\u00eam l\u0129nh, \u0111\u1eb7t ri\u00eang 1 vi\u00ean gi\u00e1o th\u1ee5 ; n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 18, l\u1eadp ri\u00eang huy\u1ec7n l\u1ef5 Tuy Ho\u00e0, \u0111\u1eb7t vi\u00ean tri huy\u1ec7n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y quan t\u1ec9nh \u1ea5y d\u00e2ng s\u1edb, t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u1ecdc tr\u00f2 h\u1ea1t huy\u1ec7n \u1ea5y, theo h\u1ecdc kh\u00e1 nhi\u1ec1u, xin \u0111\u1eb7t m\u1ed9t vi\u00ean hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>Sai dinh V\u0169 l\u00e2m, dinh Long v\u00f5 m\u1ed7i dinh m\u1ed9t v\u1ec7 \u0111\u00f3ng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh ; v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u1ed5 oai \u0111\u00f3ng \u1edf V\u0129nh Long ; v\u1ec7 H\u1eefu b\u1ea3o nh\u1ea5t \u0111\u00f3ng \u1edf \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Sai quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m 7 s\u1edf dinh th\u1ef1 \u1edf trong Kinh th\u00e0nh (\u1edf 2 ph\u01b0\u1eddng Vinh An, Th\u1eadn C\u1ea7n) \u0111\u1ec3 ban cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 k\u00ednh tu\u00e2n \u00e2n chi\u1ebfu, k\u00ea khai s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u00f3c \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu v\u00e0 cho vay \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ; v\u00e0 s\u1ed1 b\u1ea1c ti\u1ec1n c\u00f2n thi\u1ebfu v\u1ec1 thu\u1ed9c h\u1ed9, kh\u00e1ch h\u1ed9 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Thanh Minh H\u01b0\u01a1ng, c\u1ee7a d\u00e2n Man, v\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n Th\u1ed5. Ph\u00e0m tr\u01b0\u1edbc t\u1eebng \u0111i\u00eau h\u00e1o v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee3t b\u1ecb tai n\u1ea1n th\u00ec tha cho c\u1ea3 ; c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c khoan mi\u1ec5n 5 th\u00e0nh, ph\u1ea3i n\u1ed9p 5 th\u00e0nh.<\/p>\n<p>D\u1ed3n bi\u1ec1n binh 6 \u0111\u1ed9i Th\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0m 6 \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9. L\u00faa \u1edf Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to.<\/p>\n<p>Cho Th\u00e0nh th\u1ee7 ph\u00e1o \u0111\u00e0i H\u1ea3i Ph\u00f2ng l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n T\u1ef5, \u1edf Kinh s\u01b0 gi\u00f3 to, m\u01b0a l\u1edbn, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t d\u00e2ng cao. Vua \u0111\u00eam m\u1eadt \u0111\u1ea3o \u1edf trong cung, th\u00e2n l\u00e0m d\u1ee5 v\u0103n, sai T\u1ea3 ph\u00f3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n mang \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng tuy\u00ean \u0111\u1ecdc k\u00ednh \u0111\u1ea3o. M\u1ed9t l\u00e1t sau, gi\u00f3 m\u01b0a t\u1ea1nh c\u1ea3. Ph\u00e1t ngay h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a c\u1ee7a kho, t\u1ea1 l\u1ec5. Th\u01b0\u1edfng cho Th\u1ebf Hi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng linh \u1ee9ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, b\u00e8n sai b\u1ed9 L\u1ec5, b\u1ed9 C\u00f4ng h\u1ed9i ki\u1ec3m mi\u1ebfu s\u1edf, s\u1eeda sang th\u00eam, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p Ph\u01b0\u1edbc th\u1ea7n. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, \u1edf Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb c\u0169ng v\u00ec m\u01b0a gi\u00f3 to qu\u00e1, nh\u00e0 c\u1ee7a d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5. Tin b\u00e1o l\u00ean, vua sai kh\u00e1m r\u00f5 v\u00e0 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>Cho Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t Ph\u00fa Y\u00ean Nguy\u1ec5n H\u1eefu c\u01a1 l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o. Theo ng\u1ea1ch c\u0169, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n 16 ng\u01b0\u1eddi ; khoa n\u00e0y s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed nhi\u1ec1u h\u01a1n, cho l\u1ea5y th\u00eam 4 ng\u01b0\u1eddi. Quan tr\u01b0\u1eddng theo nh\u01b0 s\u1ed1, l\u1ea5y \u0111\u1ed7 20 ng\u01b0\u1eddi (Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n \u00fd, L\u00ea V\u0103n Loan, Nguy\u1ec5n Nho L\u00e2m, Phan V\u0103n Uy\u1ec3n, Ph\u00f9ng T\u01b0\u1eddng V\u00e2n, Ph\u1ea1m \u0110\u0103ng Xu\u00e2n, Ho\u00e0ng H\u1eefu Quang, Tr\u1ea7n V\u0103n Ch\u1ea5t, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n, Ph\u1ea1m H\u1eefu Ch\u00ednh, L\u00e2m T\u1ef1, Nguy\u1ec5n Th\u1ebf B\u00ednh, Nguy\u1ec5n T\u1ed1ng Minh, Phan V\u0103n Nghi, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ch\u01b0\u01a1ng, L\u00ea V\u0103n Ch\u1ea5t, Nguy\u1ec5n V\u0103n Kh\u00e1nh, H\u1ed3 Quang C\u01a1, Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh Hi\u1ebfn). Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, 3 nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t, x\u00e9t ra Phan V\u0103n Nghi vi\u1ebft sai \u0111\u1ea7u b\u00e0i th\u01a1, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i. Quan tr\u01b0\u1eddng v\u00ec ch\u1ecdn l\u1ea5y kh\u00f4ng tinh, ph\u1ea3i ph\u1ea1t. L\u1ea1i c\u00f3 L\u00ea V\u0103n Ch\u1ea5t \u1ea9n vi\u1ec7c cha h\u1eafn can \u00e1n l\u00e0m gi\u1eb7c, kh\u00f4ng \u0111em khai th\u1ef1c, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3, su\u1ed1t \u0111\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i thi.<\/p>\n<p>Cho : Lang trung ty T\u00e2n h\u01b0ng b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00ea Kinh T\u1ebf \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Lang trung ty \u0110i\u1ec3n nghi ; Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n sung Bi\u00ean tu S\u1eed qu\u00e1n l\u00e0 Phan Huy V\u1ecbnh th\u0103ng b\u1ed5 Lang trung ty T\u00e2n h\u01b0ng.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan s\u00e1t h\u1ea1ch t\u00fa t\u00e0i c\u00e1c khoa t\u1eeb 40 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean \u1edf tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean, l\u1ea5y 3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1ng \u01b0u, 32 ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1ng b\u00ecnh, ph\u00e1i l\u00e0m h\u00e0nh t\u1ea9u \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9, h\u1eb1ng th\u00e1ng c\u1ea5p 2 quan ti\u1ec1n,1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c c\u1eed v\u00f5 l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n To\u00e1n, Tr\u1ea7n \u0110\u00f4 10 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u1ec7 thu\u1ed9c c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tu\u1ef3 ti\u1ec7n sai ph\u00e1i, c\u1ea5p cho l\u1ed9 ph\u00ed m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 10 quan ti\u1ec1n ; ng\u00e0y \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi h\u1eb1ng th\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p 3 quan ti\u1ec1n, 3 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft Tr\u00f9ng c\u1eedu. Ban y\u1ebfn cho ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, \u1ea5n quan t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh v\u00e0 hai b\u00ean h\u00e0nh lang. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m chi\u1ebfu l\u1ec7 l\u00e0m c\u1edd nh\u1ecf vi\u1ebft ch\u1eef \u201cc\u00e1t t\u01b0\u1eddng\u201d v\u00e0ng, c\u00f3 thu\u1ed9c vi\u00ean vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u00e0 L\u01b0u \u0110\u00ecnh T\u0103ng vi\u1ebft ng\u01b0\u1ee3c hai ch\u1eef \u201cc\u00e1t t\u01b0\u1eddng\u201d. Vua gh\u00e9t, ph\u1ea1t T\u0103ng 80 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c khu x\u1eed v\u1edbi phi\u00ean li\u00eau. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u00e1p l\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ecb em Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 con c\u1ed1 phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n, nh\u1edd \u01a1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh vun tr\u1ed3ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, cha con N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm [Ang Bhim, Brhat Anak Angga Majas. Bhima. Ang Phim] d\u00e2ng l\u00f2ng th\u00e0nh theo v\u1ec1, k\u1ec3 \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m, nay N\u1eb7c Ong Giun n\u1ebfu bi\u1ebft d\u00e2ng bi\u1ec3u nh\u1eadn t\u1ed9i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, may nh\u1edd Thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ban \u01a1n cho \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u1ebfu l\u1ec7 qu\u1ea3n tr\u1ecb d\u00e2n Man, th\u00ec Ng\u1ecdc V\u00e2n, N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm c\u0169ng \u0111\u1ec1u li\u1ec7u \u0111\u1ea5t cho \u1edf. C\u00f2n nh\u01b0 thu\u1ed9c quan, phi\u00ean li\u00eau v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c \u1edf \u00d4 \u0110\u00f4ng v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ecdn, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u1ed9i h\u1ecfi l\u00e0m g\u00ec\u201d. S\u1ee9 gi\u1ea3 v\u1ec1, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi l\u1ea1i, Ch\u1ea5t Tri m\u1edbi l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 xin l\u00f9i h\u1ea1n \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 11, giao n\u1ed9p ng\u01b0\u1eddi Kinh b\u1ecb b\u1eaft, v\u00e0 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn Kinh d\u00e2ng bi\u1ec3u x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng ; l\u1ea1i xin cho c\u00e1c ch\u00e1u N\u1eb7c Ong Giun \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t nh\u00e0 \u0111o\u00e0n t\u1ee5, phi\u00ean th\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c theo l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1ed9t c\u1eeda. B\u1ecdn Gi\u1ea3i cho r\u1eb1ng t\u00ecnh v\u00e0 l\u1eddi k\u00ednh thu\u1eadn, d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u l\u00ean xin chi\u1ebfu Ch\u1ec9.<\/p>\n<p>Vua xem t\u1eadp t\u00e2u, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cXem m\u1ed9t t\u1eadp t\u00e2u, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ebft c\u1ea3. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc th\u00e1ng 5, ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u00d4 \u0110\u00f4ng tr\u00e1ch h\u1ecfi \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a gi\u1eb7c l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri v\u1ec1 kho\u1ea3n b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi, nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u1ee9 ch\u00fang cho ng\u01b0\u1eddi sang n\u00f3i, t\u00ecnh v\u00e0 l\u1eddi tuy l\u00e0 k\u00ednh thu\u1eadn, nh\u01b0ng m\u1ed9t ch\u1eef \u201cho\u00e0\u201d ch\u01b0a th\u1ea5y th\u00e0nh ngh\u1ecb k\u00e9o d\u00e0i \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u00e3 h\u01a1n 3 th\u00e1ng ! Nay l\u1ea1i h\u1eb9n 3 th\u00e1ng m\u1edbi \u0111\u01b0a tr\u1ea3 d\u00e2n Kinh b\u1ecb b\u1eaft g\u1ea7n \u0111\u00e2y, t\u00ednh \u0111\u1ed1t ng\u00f3n tay, theo k\u1ef3 h\u1eb9n th\u00ec \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 11\u00a0 thu\u1ed9c ti\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng, quanh co k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u00fang th\u1ef1c hay d\u1ed1i, v\u1eabn ch\u01b0a th\u1ec3 bi\u1ebft ! V\u1ea3 l\u1ea1i, v\u1ee3 con t\u00ean Giun, kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng cho l\u00e0 khinh tr\u1ecdng, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 s\u1eafc cho b\u1ed9 t\u01b0 \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 tu\u1ef3 ti\u1ec7n li\u1ec7u x\u1eed, n\u1ebfu \u0111\u1ebfn th\u1eddi ti\u1ebft \u1ea5y, ch\u00fang n\u1ebfu sinh l\u00f2ng gi\u00e1o gi\u1edf, c\u00f3 y\u00eau c\u1ea7u kh\u00e1c, th\u00ec c\u00e1ch \u0111\u1ed1i x\u1eed c\u1ee7a qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 c\u00f3 k\u1ebf \u0111\u1ecbnh s\u1eb5n ch\u01b0a ? V\u1ea3 l\u1ea1i, \u1ee9ng bi\u1ebfn tuy l\u00e0 tu\u1ef3 c\u01a1, nh\u01b0ng t\u00ednh vi\u1ec7c c\u1ea7n ph\u1ea3i chu \u0111\u00e1o, kh\u00f4ng n\u00ean \u0111\u1ec3 ch\u00fang \u0111\u00e1nh l\u1eeba, k\u00e9o d\u00e0i n\u0103m th\u00e1ng, \u0111\u1ec3 qu\u00e2n ta ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng l\u00e2u. N\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn b\u00e0n t\u00ednh cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, ph\u1ea3i x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi tr\u1ecdng tr\u00e1ch \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cK\u1ef3 th\u00e1ng 11, v\u1ec1 ph\u00eda ch\u00fang, th\u00ec chi\u1ec1u gi\u00f3 v\u00e0 d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u thu\u1eadn l\u1ee3i, nh\u01b0ng v\u1ec1 ph\u00eda ta th\u00ec ti\u1ebfn l\u1ea5y h\u01a1i kh\u00f3. V\u00ed ph\u1ecfng ch\u00fang c\u1ed1 \u00fd ch\u1eadm tr\u1ec5 \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i ch\u1ed7 l\u00fac kh\u00e1c tr\u00e1i \u01b0\u1edbc sinh s\u1ef1, b\u1ecdn ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 v\u1ed9i cho l\u00e0 k\u00ednh thu\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi ch\u00fang tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 xin cho m\u1eb9 N\u1eb7c Ong Giun, g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u1ea1i xin cho v\u1ee3 con h\u1eafn, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 \u00fd mu\u1ed1n c\u1ea3 ; nay l\u1ea1i n\u00f3i xin cho c\u00e1c ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5. Bi\u1ebft \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 11, ch\u00fang kh\u00f4ng l\u1ea5y c\u1edb \u0111\u00f3 l\u1ea1i y\u00eau c\u1ea7u ta ch\u0103ng ? K\u00eca li\u1ec7u \u0111\u1ea5t chia phong, hi\u1ec7n nay ch\u00ednh l\u00e0 vi\u1ec7c quan tr\u1ecdng l\u1eafm. N\u1ebfu c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u nghe theo l\u1eddi xin, th\u00ec ph\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c x\u1ebfp \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec1u l\u00e0 do Ch\u1ea5t Tri l\u00e0m c\u1ea3, c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ch\u1ec9 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng xem \u1edf ngo\u00e0i cu\u1ed9c, tu\u1ef3 ng\u01b0\u1eddi sai khi\u1ebfn, h\u00e1 ch\u1eb3ng u\u1ed5ng ph\u00ed c\u00f4ng s\u1ee9c t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd \u01b0 ? V\u1ea3 l\u1ea1i, Ng\u1ecdc V\u00e2n, N\u1eb7c Ong B\u01b0\u1edbm \u0111\u00e3 nh\u1eadn ch\u1ee9c quan c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, v\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 m\u1ee5c c\u0169ng nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng ngh\u0129a, h\u00e0ng ph\u1ee5c, nay kh\u00f4ng s\u1edbm \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn, sau n\u00e0y b\u1ecdn ch\u00fang t\u1ef1 c\u00f9ng nghi k\u1ef5, sinh s\u1ef1 ra th\u00ec kh\u00f4ng kh\u1ecfi kh\u00f4ng phi\u1ec1n m\u1ed9t phen x\u1eed tr\u00ed, bi\u1ebft bao gi\u1edd cho xong vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c ! C\u1ea7n ph\u1ea3i ng\u0103n ng\u1eeba tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y vi\u1ec7c, c\u1ed1t n\u00e9n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ch\u00fang, n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1ng ch\u00fang, cu\u1ed9c ho\u00e0 l\u00e2u b\u1ec1n, cu\u1ed9c \u0111\u00e1nh t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf ho\u00e0n to\u00e0n. Ch\u1edb n\u00ean ch\u1ec9 nghe l\u1eddi ng\u1ecdt c\u1ee7a ch\u00fang, m\u1edd \u00e1m m\u01b0u xa c\u1ee7a ta. N\u00ean t\u00ednh to\u00e1n c\u1ea9n th\u1eadn !\u201d.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang, V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Bi\u00ean Ho\u00e0 s\u1eeda ch\u1eefa c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111i s\u00f4ng bi\u1ec3n v\u00e0 thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 t\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a gi\u1eb7c, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u1ea7n \u0111\u1ebfn. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cho r\u1eb1ng thuy\u1ec1n b\u00e8 r\u1ea5t quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3 d\u00f9ng vi\u1ec7c qu\u00e2n. Vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c l\u00e2u n\u0103m ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1eaft thuy\u1ec1n c\u00e1c t\u1ec9nh, \u0111\u00f4i khi c\u00f3 thuy\u1ec1n b\u1ecb th\u1ee7ng kh\u00f4ng th\u1ec3 cho ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 t\u01b0 giao cho ti\u1ebfp t\u1ee5c ch\u1eefa l\u1ea1i, nh\u01b0ng x\u00e9t ra ho\u1eb7c c\u00f3 thuy\u1ec1n th\u00ec th\u1ee7ng ph\u1ea3i \u0111em v\u1ec1, ho\u1eb7c c\u00f3 thuy\u1ec1n nh\u1eadn ng\u1ed3i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c bao l\u00e2u, li\u1ec1n b\u1ecb n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y v\u00e0o. \u0110\u00f3 c\u0169ng do l\u00fac b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0m g\u1ea5p, v\u1eadt li\u1ec7u c\u00f3 khi kh\u00f4ng \u0111\u1ee7, m\u00e0 c\u00f4ng tr\u00ecnh ch\u1eefa thuy\u1ec1n c\u0169ng l\u00e0 qua loa n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed7i th\u1ebf ! Vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em t\u00e2u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3 d\u00f9ng c\u1ee7a qu\u00e2n, h\u00e1 n\u00ean qua loa nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d B\u00e8n sai quan c\u00e1c t\u1ec9nh \u1ea5y ph\u1ea3i s\u1eeda ch\u1eefa g\u1ea5p, c\u1ed1t ph\u1ea3i b\u1ec1n k\u1ef9 c\u1ea3 10 ph\u1ea7n. N\u1ebfu qu\u00e2n th\u1ee9 b\u1ea5t th\u1ea7n tr\u01b0ng d\u1ee5ng, ph\u1ea3i gi\u1ea3i giao ngay cho \u0111\u1ee7, n\u1ebfu s\u01a1 su\u1ea5t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn h\u1ecfng vi\u1ec7c th\u00ec c\u1ee9 b\u1eaft t\u1ed9i quan \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y. C\u00f2n c\u00e1c thuy\u1ec1n \u0111\u00e3 thu \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a gi\u1eb7c, thuy\u1ec1n n\u00e0o n\u00ean s\u1eeda ch\u1eefa, do b\u1ed9 C\u00f4ng chi\u1ebfu \u0111\u00f3 l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 l\u1ea1i cho r\u1eb1ng hi\u1ec7n nay ch\u00ednh l\u00e0 th\u1eddi ti\u1ebft m\u00f9a \u0111\u00f4ng, m\u00e0 m\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 quan y\u1ebfu, vi\u1ec7c ng\u0103n gi\u1eef c\u1ed1 nhi\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 s\u01a1 h\u1edf \u0111\u01b0\u1ee3c. Xin ch\u1ecdn \u0111\u1ec3 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ed3n s\u1edf s\u00f4ng \u1ea5y, \u0111\u1ec3 nh\u1edd tay th\u1ea1o \u0111\u00e0n \u00e1p nghi\u00eam tr\u1ecb. Vua y cho.<\/p>\n<p>B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u b\u00e1o \u0111\u00ea s\u00f4ng y\u00ean \u1ed5n.<\/p>\n<p>Cho H\u1ed3 V\u0103n Y\u1ec3m, con T\u00e2n Th\u00e1i t\u1eed H\u1ed3 V\u0103n Khu\u00ea \u0111\u00e3 ch\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1ed1i phong T\u00e2n Th\u00e1i nam. V\u0103n Khu\u00ea, khi Nam K\u1ef3 c\u00f3 vi\u1ec7c, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 l\u1eadp chi\u1ebfn c\u00f4ng, b\u1ecf m\u00ecnh v\u00ec n\u01b0\u1edbc, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 H\u1eefu dinh Nh\u1ea5t, qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 \u1edf Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh v\u1eabn quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, t\u1ea1m gi\u1eef ch\u1ee9c \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c \u1edf Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch th\u0103ng quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 H\u1eefu dinh Nh\u1ea5t qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0, ki\u00eam tr\u00f4ng coi c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 v\u00e0 v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n ; quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3, dinh Nh\u1ea5t l\u00e0 L\u00ea Ch\u01b0 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3ng tri ph\u1ee7 ph\u00e2n ph\u1ee7 H\u00e0 Trung l\u00e0 V\u0169 Duy H\u00e0n d\u00e2ng c\u00e1i nghi\u00ean c\u1ed5, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n. C\u00e1i nghi\u00ean l\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e0 d\u00e2n trong h\u1ea1t l\u00e0 L\u01b0\u01a1ng Huy Ki\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1ebft, H\u00e0n m\u01b0\u1ee3n l\u1ea5y \u0111em d\u00e2ng, quan Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9 t\u00e2u l\u00e0 gi\u1ea3 tr\u00e1. Giao quan t\u1ec9nh Thanh \u0111i\u1ec1u tra r\u00f5, bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 th\u1ef1c. Vua cho l\u00e0 H\u00e0n l\u00f2ng tham \u0111en t\u1ed1i, c\u01b0\u1edbp \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, c\u1ea7u ri\u00eang \u01a1n hu\u1ec7, b\u00e8n sai c\u00e1ch ch\u1ee9c ngay, nghi\u00eam truy \u0111\u1ed3 th\u01b0\u1edfng chuy\u1ec3n c\u1ea5p cho Ki\u00ean v\u00e0 th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho Ki\u00ean 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t hai t\u1ea5n th\u1ee7 \u0110\u1ea1i Giang (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u00ean Giang tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 C\u00e1i L\u1edbn), H\u1ee3p Ph\u1ed1 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean, tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi B\u00e3i Th\u00e1p) \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean, b\u1ecf b\u1edbt th\u1ee7 s\u1edf Giang Th\u00e0nh. \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 5 c\u1eeda bi\u1ec3n, 2 c\u1eeda thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u1ebfn Giang (t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 C\u00e1i L\u1edbn, C\u00e1i B\u00e9), 3 c\u1eeda thu\u1ed9c huy\u1ec7n Long Xuy\u00ean (Th\u00f4ng \u0110\u00e0m, C\u1ef1 M\u00f4n v\u00e0 t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 B\u00e3i Th\u00e1p), ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 thuy\u1ec1n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ra v\u00e0o ph\u1ea3i qua \u0111\u1ea5y. Theo nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, nguy\u00ean \u0111\u1eb7t 3 t\u1ea5n s\u1edf Nghi Giang, Tr\u1ea5n Di, Giang Th\u00e0nh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, quan t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 Phan T\u00f9ng xin \u0111\u1eb7t t\u1ea5n th\u1ee7 \u1edf hai c\u1eeda bi\u1ec3n thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ki\u00ean Giang v\u00e0 Long Xuy\u00ean. \u0110\u1ed3n \u0110\u1ea1i Giang ki\u00eam tr\u00f4ng c\u1ea3 c\u1eeda bi\u1ec3n Ti\u1ec3u Giang (tr\u01b0\u1edbc g\u1ecdi C\u00e1i B\u00e9), \u0111\u1ed3n H\u1ee3p Ph\u1ed1 ki\u00eam tr\u00f4ng c\u1ea3 c\u1eeda bi\u1ec3n C\u1ef1 M\u00f4n ; \u0111\u1ed3n Nghi Giang \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc ki\u00eam tr\u00f4ng c\u1ea3 c\u1eeda bi\u1ec3n Th\u00f4ng \u0110\u00e0m. C\u00f2n th\u1ee7 s\u1edf Giang Th\u00e0nh, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n Di c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t h\u1ecfi, nay xin b\u1ecf b\u1edbt. Vua y cho.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh T\u00fd. Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu m\u1ea5t. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u1ecb b\u1ec7nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vui, vua ng\u00e0y \u0111\u00eam h\u1ea7u thu\u1ed1c thang ; vi\u1ec7n Th\u00e1i y v\u00ec d\u00e2ng thu\u1ed1c c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng hi\u1ec7u, n\u00ean Qu\u1ea3n vi\u1ec7n l\u00e0 V\u0169 Qu\u00fdnh, Vi\u1ec7n s\u1ee9 l\u00e0 Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p chua \u1edf d\u01b0\u1edbi t\u00ean, 3 cu\u1ed1n sa, 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Y ch\u00ednh Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 30 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 10 t\u1ea5m \u0111o\u1ea1n, 2 cu\u1ed1n s\u00f4 sa. Sai b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ebfn t\u1ebf \u1edf mi\u1ebfu Ti\u00ean Y, Ho\u00e0ng t\u1eed Ki\u1ebfn Thu\u1ef5 c\u00f4ng H\u1ed3ng Y \u0111\u1ebfn t\u1ebf \u1edf \u0111\u1ec1n Th\u1ecd Qu\u1ed1c c\u00f4ng, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh \u0111\u1ebfn t\u1ebf \u1edf \u0111\u1ec1n h\u1ecd Tr\u1ea7n.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t th\u00e1ng \u1ea5y, vua \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1 \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, l\u1ea1i sai Ho\u00e0ng t\u1eed An Phong c\u00f4ng H\u1ed3ng B\u1ea3o \u0111\u1ebfn l\u1ec5 t\u1ea1 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, s\u1ebd d\u1ee5 cho quan b\u1ed9 L\u1ec5 so\u1ea1n \u0111\u1ecbnh nghi ti\u1ebft l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh th\u1ecd. Sau \u0111\u00f3 th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu b\u1ec7nh l\u1ea1i nguy k\u1ecbch, ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y m\u1ea5t \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd, th\u1ecd 79 tu\u1ed5i.Vua th\u01b0\u01a1ng x\u00f3t m\u00e3i. C\u00e1i ngh\u1ecb kh\u00e1nh h\u1ea1 m\u1edbi kh\u00f4ng th\u00e0nh. B\u1ecdn V\u0169 Qu\u00fdnh, Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ea1 c\u0169ng v\u00ec h\u1ea7u thu\u1ed1c kh\u00f4ng c\u00f4ng hi\u1ec7u, \u0111\u1ec1u c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf Y vi\u1ec7n \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, v\u1eabn sung l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; Tham tri b\u1ed9 H\u00ecnh B\u00f9i Qu\u1ef9, quy\u1ec1n Tham tri Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, Th\u1ecb lang Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh ph\u00e9p \u0111\u1ec3 tang cho trong Kinh., ngo\u00e0i c\u00e1c t\u1ec9nh.<\/p>\n<p>Vua \u1edf trong cung m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i ((1) T\u01b0 th\u00f4i : \u00e1o \u0111\u1ec3 tang b\u1eb1ng v\u1ea3i tr\u1eafng, kh\u00f4ng s\u1ed5 g\u1ea5u.1) 3 n\u0103m ; ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 3 n\u0103m, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7, th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, ho\u00e0ng mu\u1ed9i m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 1 n\u0103m ; c\u00e1c cung t\u1ea7n tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc, phi t\u1ea7n trong cung nh\u00e0 vua, m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 1 n\u0103m, ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edfng t\u00f4n m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 1 n\u0103m ; ho\u00e0ng t\u00f4n m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 5 th\u00e1ng ; t\u00f4n t\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00f4ng t\u1eed, c\u00f4ng n\u1eef do ho\u00e0ng th\u00e2n c\u00f4ng sinh ra, m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 1 n\u0103m ; t\u00f4n t\u01b0\u1edbc v\u00e0 c\u00f4ng t\u1eed, c\u00f4ng n\u1eef do ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 sinh ra, m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 5 th\u00e1ng ; c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed, thi\u1ebfp \u1edf ph\u1ee7 ho\u00e0ng th\u00e2n, m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 5 th\u00e1ng ; quan v\u0103n v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 l\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 \u1ea5n quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c, m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 3 th\u00e1ng ; c\u00e1c quan tam ph\u1ea9m v\u00e0 t\u1ee9 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng kh\u00f4ng d\u1ef1 l\u00e0 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, trong 3 th\u00e1ng c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u1edd \u1edf tang th\u1ee9 th\u00ec \u0111\u1ed9i kh\u0103n v\u1ea3i tr\u1eafng, m\u1eb7c \u00e1o th\u00e2m hay tr\u1eafng, 3 th\u00e1ng th\u00ec th\u00f4i ; c\u00e1c m\u1ec7nh ph\u1ee5 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 tang theo nh\u01b0 ch\u1ed3ng ; \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 do\u00e3n, ph\u1ee7 th\u1eeba \u1edf Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, tuy\u00ean ph\u1ee7, l\u00e3nh binh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n may \u00e1o \u0111\u1ec3 tang, trong 3 th\u00e1ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn tang th\u1ee9 ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c theo quan \u1edf Kinh may \u00e1o \u0111\u1ec3 tang, khi v\u1ec1 l\u1ef5 s\u1edf th\u00ec mi\u1ec5n \u00e1o tang, nh\u01b0ng d\u00f9ng kh\u0103n v\u1ea3i tr\u1eafng, \u0111\u1ee7 3 th\u00e1ng th\u00ec th\u00f4i ; c\u00e1c t\u1ef1 nh\u00e2n \u0111\u00e0n b\u00e0 h\u1ea7u tr\u1ef1c \u1edf c\u1eeda Ti\u00ean Th\u1ecd th\u00ec m\u1eb7c \u00e1o t\u01b0 th\u00f4i 1 n\u0103m ; c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang th\u00ec \u0111\u1ec1u cho ph\u00e9p \u0111\u1ec3 tang c\u1ee7a m\u00ecnh may \u00e1o \u0111\u1ec3 tang, ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang th\u00ec \u0111\u1ec3 tang theo ph\u1ea9m c\u1ee7a m\u00ecnh ; H\u1ecd Tr\u1ea7n l\u00e0ng V\u0103n X\u00e1, ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 tang th\u00ec \u0111\u1ec3 tang theo nh\u01b0 l\u1ec5 ; ch\u1ee9c quan v\u0103n v\u00f5 ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ch\u1ea7u h\u1ea7u, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng kh\u0103n th\u00e2m, \u00e1o th\u00ec m\u00e0u ch\u00e0m hay m\u00e0u th\u00e2m \u0111\u01b0\u1ee3c tu\u1ef3 ti\u1ec7n. C\u1ea5m m\u1eb7c \u00e1o m\u00e0u \u0111\u1ecf, m\u00e0u t\u00eda, \u00e2m nh\u1ea1c h\u00e1t x\u01b0\u1edbng 6 th\u00e1ng, c\u1ea5m g\u1ea3 ch\u1ed3ng l\u1ea5y v\u1ee3, tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean th\u00ec 3 th\u00e1ng, tam ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec 1 th\u00e1ng, c\u00e1c qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n th\u00ec 15 ng\u00e0y. C\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 trong ngo\u00e0i, g\u1eb7p khi c\u00f3 c\u00e1c vi\u1ec7c nh\u01b0 vi\u1ec7c qu\u00e2n, vi\u1ec7c t\u1ebf l\u1ec5 v\u00e0 sai ra tr\u01b0\u1eddng thi tr\u01b0\u1eddng tuy\u1ec3n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb7t c\u00e1t ph\u1ee5c l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, trong 3 th\u00e1ng, l\u1ec5 v\u1ecdng b\u00e1i \u1edf h\u00e0nh cung \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n, v\u00e0 h\u1eb1ng n\u0103m \u1ee7y vi\u00ean v\u00e0o Kinh ch\u1edd chi\u00eam b\u00e1i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4i c\u1ea3.<\/p>\n<p>B\u00e1 c\u00e1o kh\u1eafp trong ngo\u00e0i v\u1ec1 qu\u1ed1c tang : \u201cTh\u00e1nh t\u1ed5 m\u1eabu ta, Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, ng\u00e0y 13 th\u00e1ng 8, ng\u00e0i kh\u00f3 \u1edf, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vui ; tr\u1eabm th\u00e2n \u0111\u1ebfn h\u1ea7u h\u1ea1, s\u1edbm chi\u1ec1u th\u0103m h\u1ecfi, \u0103n n\u1eb1m kh\u00f4ng y\u00ean, khi \u0111\u00f3 h\u1ebft l\u00f2ng c\u1ea7u kh\u1ea5n, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 29 th\u00e1ng \u1ea5y th\u00ec ng\u00e0i g\u1ea7n kh\u1ecfi. Ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 9, tr\u1eabm th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eadt c\u00e1o \u1edf \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean, b\u1ed9 H\u1ed9, b\u1ed9 H\u00ecnh ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh \u00e2n \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 22 th\u00e1ng \u1ea5y l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh an, gi\u00e1ng d\u1ee5 ban \u01a1n kh\u1eafp c\u1ea3, \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u00f2ng t\u00f4n k\u00ednh th\u00e2n m\u1ebfn c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n thi\u00ean h\u1ea1. Ng\u1edd \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn gi\u1edd D\u1ea7n ng\u00e0y 18 th\u00e1ng \u1ea5y, b\u1ec7nh ng\u00e0i l\u1ea1i nguy k\u1ecbch, \u0111\u1ebfn gi\u1edd D\u1eadu th\u00ec ng\u00e0i m\u1ea5t. Than \u00f4i ! \u0110au \u0111\u1edbn thay ! Truy ngh\u0129 Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ec9 ta, \u0110\u1ea1i h\u00e0nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu, ng\u0169 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng, m\u00f9a xu\u00e2n sang n\u0103m th\u1ecd \u0111\u1ebfn b\u00e1t tu\u1ea7n, s\u1eafp l\u00e0m l\u1ec5 l\u1edbn, r\u1ed9ng ban \u00e2n hu\u1ec7; b\u1ed7ng ch\u1ed1c chuy\u1ec3n th\u00e0nh tr\u00e1i v\u1edbi l\u00f2ng mong mu\u1ed1n, k\u00eau g\u00e0o kh\u00f4ng k\u1ecbp, \u0111au \u0111\u1edbn kh\u00f3c l\u00f3c, d\u1eadm \u0111\u1ea5t k\u00eau tr\u1eddi ! Tr\u1eabm k\u00ednh theo \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, \u1edf trong cung \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, th\u1ee9 b\u1eadc \u0111\u1ec3 tang t\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n cho \u0111\u1ebfn quan d\u00e2n trong ngo\u00e0i, \u0111\u00e3 d\u1ee5 sai b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n \u0111\u1ecbnh t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 th\u1ebf, t\u1ed1ng giao thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Sai H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa tr\u00f4ng coi nghi l\u1ec5 vi\u1ec7c tang ; l\u1ea1i ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00e1c nha \u1edf c\u00e1c b\u1ed9, vi\u1ec7n v\u00e0 quan qu\u00e2n th\u1ecb v\u1ec7, h\u1ed9 v\u1ec7, v\u1ec7 C\u1ea9m y ph\u1ee5 thu\u1ed9c \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n H\u1eadu ch\u1ebft. H\u1eadu t\u1eebng theo vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, r\u1ea5t c\u00f3 c\u00f4ng lao. Truy t\u1eb7ng \u0110\u00f4 th\u1ed1ng dinh Ti\u1ec1n phong, gia c\u1ea5p cho 500 quan ti\u1ec1n, 2 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 3 c\u00e2y sa, \u0111o\u1ea1n, v\u1ea3i l\u1ee5a m\u1ed7i th\u1ee9 20 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>Cho Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m, ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu. \u0110\u1eb7t ban th\u1edd \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd, h\u1eb1ng ng\u00e0y ba l\u1ea7n c\u00fang. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, c\u00fang bu\u1ed5i s\u1edbm, vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 ; t\u1eeb tr\u01b0a tr\u1edf \u0111i, sai ho\u00e0ng t\u1eed ho\u00e0ng th\u00e2n c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t l\u00e0m l\u1ec5. M\u1ed7i ng\u00e0y \u0111\u00eam, 1 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5, 2 qu\u1ea3n v\u1ec7, 1 quan khoa \u0111\u1ea1o c\u1eaft l\u01b0\u1ee3t t\u00fac tr\u1ef1c ; quan ng\u0169 l\u1ee5c ph\u1ea9m \u1edf H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7, V\u0169 kh\u1ed1, Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m m\u1ed7i s\u1edf 1 ng\u01b0\u1eddi t\u00fac tr\u1ef1c theo, xem x\u00e9t c\u00e1c vi\u1ec7c tang l\u1ec5.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5. L\u00e0m l\u1ec5 ch\u1ecbu tang. Vua \u0111\u1ec3 tang \u1edf \u0111i\u1ec7n D\u01b0\u1ee1ng T\u00e2m. Ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u1ed3 ch\u01a1i b\u1eb1ng ch\u00e2u ng\u1ecdc, b\u1ecf \u0111i t\u1ea5t c\u1ea3. C\u00e1c thuy\u1ec1n vua ng\u1ef1, \u0111\u1ed5i l\u00e0m th\u1ebfp b\u1ea1c quang d\u1ea7u. Ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh nghe vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1 ; c\u00e1c quan ch\u1ea7u h\u1ea7u theo nh\u01b0 l\u1ec7 \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n. Ph\u00e0m c\u00e1c quan vi\u00ean v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn t\u1ea1 \u01a1n, ph\u1ee5c m\u1ec7nh, \u0111\u1ebfn l\u1ef5 s\u1edf, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c sai \u0111i, \u0111\u1ec1u nh\u1eb1m ng\u00e0y l\u1ebb \u0111\u1ebfn s\u00e2n b\u00e1i y\u1ebft. Duy sai ph\u00e1i b\u1ea5t k\u1ef3 v\u00e0 ban th\u01b0\u1edfng ngay \u0111\u1ea5y m\u00e0 l\u1ea1y t\u1ea1 th\u00ec kh\u00f4ng theo l\u1ec7 n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t. L\u00e0m nh\u00e0 l\u0103ng \u1edf Thu\u1eadn S\u01a1n. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf \u0111\u00e3 sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 c\u00f9ng \u0111i v\u1edbi th\u00e1i s\u1eed \u0111\u1ebfn b\u00ean h\u1eefu l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 ch\u1ecdn s\u1eb5n \u0111\u1ea5t l\u00e0nh mu\u00f4n n\u0103m, g\u1ecdi n\u00fai \u1ea5y l\u00e0 n\u00fai Thu\u1eadn S\u01a1n. Ph\u00e0m huy\u1ec1n cung, b\u1ea3o th\u00e0nh, l\u0103ng t\u1ea9m, nh\u00e0 c\u1eeda, c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1eeda sang, \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u00e9p tr\u01b0\u1edbc c\u1ea3. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua sai \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u1ea3 qu\u00e2n l\u00e0 Ninh L\u1ea1c t\u1eed Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai, quy\u1ec1n Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n, quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 sung l\u00e0m \u0110\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, 8 qu\u1ea3n v\u1ec7, 50 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 2.500 bi\u1ec1n binh v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00e1c nha m\u00f4n \u1edf b\u1ed9, vi\u1ec7n ph\u1ee5 \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 sai ph\u00e1i. C\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m xong, d\u00e2ng t\u00ean hi\u1ec7u : l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu, \u0111i\u1ec7n g\u1ecdi l\u00e0 \u0111i\u1ec7n Gia Th\u00e0nh, c\u1eeda g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda Minh \u00fd. Th\u01b0\u1edfng cho t\u1eeb \u0111\u1ed5ng l\u00fd \u0111\u1ebfn quan qu\u00e2n, l\u1ea1i d\u1ecbch, l\u00ednh th\u1ee3 : gia c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 t\u1eebng b\u1eadc.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh, quy\u1ec1n Ph\u1ee7 do\u00e3n l\u00e0 Tr\u1ea7n Tr\u1ee9, Ph\u1ee7 th\u1eeba l\u00e0 Nguy\u1ec5n Trung Ngh\u0129a c\u00f3 t\u1ed9i, ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. B\u1eaft \u0111\u1ea7u kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m \u1edf Thu\u1eadn S\u01a1n, b\u1ed9 L\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y t\u01b0 l\u1ee5c cho ph\u1ee7 nha Th\u1eeba Thi\u00ean, s\u1eeda l\u1ec5 \u0111\u1ec3 k\u00ednh c\u00e1o ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y \u1ea5y, b\u1ecdn Ngh\u0129a, Th\u1ecbnh kh\u00f4ng \u0111i, ch\u1ec9 cho hai t\u00ean l\u1ea1i d\u1ecbch mang \u0111\u1ec7 l\u1ec5 ph\u1ea9m, g\u1eb7p m\u01b0a kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ph\u1ea3i ho\u00e3n kh\u00f4ng k\u1ecbp vi\u1ec7c. Vi\u1ec7c n\u00e0y b\u1ecb \u0110\u1ed5ng l\u00fd l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m h\u1eb7c t\u00e2u. Vua gi\u1eadn l\u1eafm, sai ngay qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 \u0111em b\u1ecdn Ngh\u0129a Th\u1ecbnh \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng g\u00f4ng n\u1eb7ng, giao b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i. Ngh\u0129a Th\u1ecbnh, Tr\u1ee9 v\u00e0 Trung Ngh\u0129a \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i c\u00f4ng s\u1edf sung t\u1ed9i kh\u1ed5 sai ; sau \u0111\u00f3, kh\u1edfi ph\u1ee5c cho Ngh\u0129a Th\u1ecbnh l\u00e0m Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, Tr\u1ee9 l\u00e0m Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang, Trung Ngh\u0129a l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh t\u1ea1m gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, v\u00ec c\u1edb Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111i vi\u1ec7c quan v\u1eafng.<\/p>\n<p>Cho : V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung b\u1ea3o Nh\u1ea5t l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu l\u00e0m th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n l\u00e0 \u0110\u1ed7 Quang \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, v\u1eabn sung ch\u1ee9c To\u1ea3n tu \u1edf S\u1eed qu\u00e1n ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang b\u1ed5 th\u1ee5 Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1 l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng ; H\u00ecnh khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Giang V\u0103n Hi\u1ec3n th\u0103ng quy\u1ec1n H\u00ecnh khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Sai quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u1ec5 t\u1ea1 mi\u1ebfu Phong B\u00e1, mi\u1ebfu Nam H\u1ea3i Long v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u1ec1n Thi\u00ean Y\u00eau, v\u00ec c\u1edb \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n gi\u1ea3i n\u1ed9p v\u1eadt h\u1ea1ng \u0111\u01b0\u1ee3c thanh tho\u1ea3.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1ee3ng d\u1ecbch ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Quang n\u00f3i d\u1ed1i r\u1eb1ng thu\u1ed9c binh ph\u1ee7 c\u00f4ng do\u1ea1 n\u1ea1t l\u1ea5y ti\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. B\u1ed9 x\u1eed t\u1ed9i ch\u00e9m, b\u00eau \u0111\u1ea7u. Vua cho l\u00e0 tang d\u1ed1i kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, sai t\u1ea1m giam l\u1ea1i ch\u1edd Ch\u1ec9. D\u00e2n h\u1ea1t Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u01b0, n\u00f3i n\u0103ng cu\u1ed3ng lo\u1ea1n, b\u1ecb \u00e1n tr\u01b0\u1edbc x\u1eed t\u1ed9i t\u1eed h\u00ecnh. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cN\u00f3 l\u00f2ng tuy \u0111\u00e1ng gh\u00e9t, nh\u01b0ng vi\u1ec7c ch\u01b0a l\u1ed9, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 v\u00e0o tr\u1ecdng h\u00ecnh ; gi\u1ea3m cho t\u1ed9i ch\u1ebft, \u0111\u1ea7y v\u00e0o trong qu\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u1ef1 ti\u1ec7n tha k\u1ebb bu\u00f4n gian. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb x\u1eed : Thi\u1ec7m ph\u1ea3i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cB\u1ecdn Thi\u1ec7m chuy\u00ean quy\u1ec1n, t\u1ef1 ti\u1ec7n, t\u1ed9i kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c ; nh\u01b0ng ngh\u0129 : ch\u1ec9 l\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c sai l\u1ea7m trong nh\u1ea5t th\u1eddi. B\u1ecdn h\u1ecd l\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c tr\u1ed1n, n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng cho t\u1ed9i nh\u1eb9\u201d. Thi\u1ec7m v\u00e0 B\u1ed1, \u00e1n l\u00e0 \u0110inh V\u0103n Minh, Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>Cho L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty V\u0103n tuy\u1ec3n b\u1ed9 L\u1ea1i ; L\u1ea1i khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n Qu\u00fdnh th\u0103ng quy\u1ec1n L\u1ea1i khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 V\u0169 Duy Ninh th\u0103ng quy\u1ec1n Lang trung ty Tr\u1ef1c t\u1ec9nh b\u1ed9 Binh, Gi\u00e1m s\u00e1t ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3 l\u00e0 T\u1ea1 H\u1eefu Khu\u00ea th\u0103ng quy\u1ec1n H\u1ed9 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam \u2013 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tu\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb c\u1eed \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 B\u00f9i Qu\u1ed1c Trinh c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c Lang trung. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ed1c Trinh \u0111\u00e3 ph\u1ea3i t\u1ed9i v\u00ec vi\u1ec7c t\u01b0, \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c l\u00e0m \u0111\u1ed1c h\u1ecdc l\u00e0 may l\u1eafm r\u1ed3i, c\u00f3 t\u00e0i g\u00ec m\u00e0 v\u1ed9i b\u1ea3o c\u1eed th\u1ebf ?\u201d. L\u1eddi xin \u0111\u00f3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n y, m\u00e0 Tu\u1ea7n ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 6 th\u00e1ng.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 ti\u1ebfn c\u1eed Tri huy\u1ec7n V\u0169 Xu\u00e2n \u00c2n (ch\u00e1u Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n). Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cXu\u00e2n \u00c2n l\u00e0 con em nh\u00e0 ph\u00fa qu\u00fd, s\u1ef1 tr\u1ea1ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng hi\u1ec3u Kh\u1eafc Th\u01b0 khen \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? C\u00e1i ngh\u0129a ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i \u0111em ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 th\u1edd vua, c\u00f3 n\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng ?\u201d. Th\u01b0 ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng 3 th\u00e1ng, Xu\u00e2n \u00c2n c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0o y\u1ebft ki\u1ebfn.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang l\u00e0 L\u00ea T\u01b0 Du\u1ec7 ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c. Du\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, x\u00e9t l\u1ea1i \u00e1n c\u01b0\u1edbp \u1edf ph\u1ee7 nha, k\u1ebb ph\u1ea1m t\u1ed9i b\u1ed7ng \u0111\u1ed5i l\u1eddi cung tr\u01b0\u1edbc, ph\u00e1i n\u00e3 ti\u1ebfp t\u1ee5c b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn kh\u00e1c, tang vi\u1ec7c r\u00f5 r\u00e0ng. \u00e1n ch\u01b0a d\u00e2ng l\u00ean, ch\u1ee3t c\u00f3 \u00e1n m\u1ea1ng \u1edf An Giang, s\u1ef1 ch\u1ee7 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y v\u01b0\u1ee3t b\u1eadc k\u00eau l\u00ean. Vua sai Ng\u1ef1 s\u1eed Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u00ecnh H\u1ed9i h\u1ee3p c\u00f9ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Tr\u1ea7n V\u0103n Trung x\u00e9t l\u1ea1i, r\u1ed3i giao cho B\u1ed1, \u00e1n Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng, V\u0169 \u0110\u0129nh h\u1ed9i l\u1ea1i tra x\u00e9t. B\u1ecdn Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng nh\u1eb9 d\u1ea1 tin l\u1eddi ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i vu, b\u1ea3o Du\u1ec7 nh\u1eadn c\u1ee7a l\u00f3t r\u1ed3i tha, [do \u0111\u1ea5y Du\u1ec7] c\u00e1ch ch\u1ee9c, giao \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. \u0110\u1ebfn khi \u0110\u00ecnh H\u1ed9i b\u1ecb \u1ed1m ch\u1ebft, vua l\u1ea1i ph\u00e1i Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung Giang V\u0103n Hi\u1ec3n, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Tu\u1ea5n x\u00e9t thay, Du\u1ec7 bi\u1ec7n b\u1ea1ch ch\u1ed1ng \u00e1n kh\u00f4ng ph\u1ee5c, \u00e1n \u0111\u00e3 m\u1ea5y n\u0103m kh\u00f4ng gi\u1ea3i quy\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ; sau l\u1ea1i \u0111\u1ed5i cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Ng\u1ef1 s\u1eed Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 h\u1ed9i l\u1ea1i tra x\u00e9t, bi\u1ebft h\u1ebft s\u1ef1 th\u1ef1c, \u00e1n m\u1edbi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh. Vua cho Du\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u1ee5c ch\u1ee9c c\u0169. R\u1ed3i, v\u00ec \u1ed1m, Du\u1ec7 xin c\u00e1o v\u1ec1 qu\u00ea.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang ; \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u01b0\u1eddng V\u0129nh th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh V\u0129nh Long; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 (v\u1eabn l\u01b0u l\u1ea1i Kinh, sung l\u00e0m Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3n vi\u00ean).<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cK\u00ednh x\u00e9t trong Ng\u0169 l\u1ec5 th\u00f4ng kh\u1ea3o, c\u00f3 tang th\u00ec 3 n\u0103m kh\u00f4ng t\u1ebf, l\u00e0 b\u1ea3o kh\u00f4ng g\u1ea7n v\u1edbi s\u1ef1 vi\u1ec7c ; \u0111\u00e3 l\u00e0m l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c, th\u00ec sai ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng t\u00f4n nh\u00e2n t\u1ebf thay l\u00e0 \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng k\u00ednh. Tham kh\u1ea3o c\u00e1c s\u1eed s\u00e1ch, th\u00ec l\u00fac m\u1edbi c\u00f3 tang, vi\u1ec7c t\u1ebf t\u1ef1 v\u1eabn ph\u1ea3i t\u1ea1m \u0111\u00ecnh, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u1edf nh\u00e0 T\u00f4n mi\u1ebfu th\u00ec kh\u00f4ng n\u00ean b\u1ecf thi\u1ebfu qu\u00e1 tu\u1ea7n. V\u1eady c\u0169ng n\u00ean theo \u0111\u00f3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 t\u00ecnh v\u00e0 l\u1ec5 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ee3p l\u1ebd ph\u1ea3i. Truy chi\u1ebfu : th\u00e1ng 9 n\u0103m Gia Long th\u1ee9 10, k\u00ednh g\u1eb7p nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tang Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng n\u0103m \u1ea5y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh. Th\u00e1ng 12 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21, k\u00ednh g\u1eb7p nghi l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tang Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng n\u0103m \u1ea5y v\u00e0 l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng n\u0103m sau \u0111\u1ec1u t\u1ea1m \u0111\u00ecnh, \u0111\u1ebfn l\u1ec5 h\u1ea1, thu, \u0111\u00f4ng h\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u sai quan t\u1ebf thay ; sau khi ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng ((1) Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng : gi\u1ed7 \u0111\u1ea7u.1), h\u1ec5 g\u1eb7p ng\u00e0y l\u1ec5 \u1edf t\u00f4n mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u xin ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5. Thi\u1ebft ngh\u0129 : \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 qu\u1ed1c tri\u1ec1u th\u1ef1c \u0111\u00e3 h\u1ee3p l\u1ec5 ch\u00ednh \u0111\u00e1ng. L\u1ec5 \u0110\u00f4ng h\u01b0\u1edfng n\u0103m nay, xin h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, d\u00e2ng ti\u1ebfn nh\u01b0 l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng. C\u00f2n l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng v\u00e0 Xu\u00e2n, H\u1ea1, Thu h\u01b0\u1edfng sang n\u0103m, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ebf thay ; sau khi ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng, k\u00ednh g\u1eb7p h\u01b0\u1edfng l\u1ec5, \u0111\u1ec1u xin ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5. Duy trong 3 n\u0103m, nh\u00e3 nh\u1ea1c ch\u1ec9 b\u00e0y m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c\u201d. Ngh\u1ecb n\u00e0y d\u00e2ng l\u00ean, vua sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n l\u1ea1i. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cB\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u00e3 b\u00e0n th\u1ef1c \u0111\u00e3 tho\u1ea3 \u0111\u00e1ng\u201d. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, m\u1ed3ng m\u1ed9t, ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu. Vua \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd l\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn. T\u1eeb l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t v\u00e0 ng\u00e0y r\u1eb1m c\u0169ng \u0111\u1ec1u nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n<p>Cho : quy\u1ec1n T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i ; B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n l\u00e0m Ph\u00f3 ; quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch sung l\u00e0m Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh ; B\u1ed1 ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Hoan l\u00e0m Ph\u00f3. Theo ng\u1ea1ch c\u0169, tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i l\u1ea5y c\u1eed nh\u00e2n 23 ng\u01b0\u1eddi, tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh 21 ng\u01b0\u1eddi ; khoa n\u00e0y s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed nhi\u1ec1u h\u01a1n, vua cho l\u1ea5y th\u00eam m\u1ed7i tr\u01b0\u1eddng 3 c\u1eed nh\u00e2n n\u1eefa. Quan tr\u01b0\u1eddng l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1eed nh\u00e2n t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 47 ng\u01b0\u1eddi. (Tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i, c\u1eed nh\u00e2n 23 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n Chinh, Tr\u1ecbnh L\u00fd Hanh (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 \u0110\u00ecnh Th\u00e1i) ; Ph\u1ea1m Tuy\u1ec3n, H\u00e0 Chu\u1ea9n, Nguy\u1ec5n Thanh, \u0110\u1eb7ng Cao Phong, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n Khanh, Nguy\u1ec5n Huy Nguy\u00ean, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng L\u00e3ng, Ng\u00f4 Quang Di\u1ec7u, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Khu\u00ea, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Th\u00e2n, L\u00ea V\u0103n Th\u1ee5c, V\u01b0\u01a1ng V\u0103n Minh, \u0110\u1eb7ng H\u1ea3i, Tr\u1ecbnh Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng, Tr\u1ea7n Duy Ho\u00e0, \u0110inh V\u0103n B\u00e2n, Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c Ho\u00e0nh, Nguy\u1ec5n B\u00e1 \u0110\u00f4n, Ph\u1ea1m Ng\u1ecdc Nhu\u1eadn, \u0110\u1eb7ng Huy Qu\u1ef3nh. Tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh c\u1eed nh\u00e2n 24 ng\u01b0\u1eddi : Ph\u1ea1m V\u1ef9, Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1ee9c, Nguy\u1ec5n Huy Phan, Tr\u1ea7n Huy C\u00f4n, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh \u0110\u1ea1o, T\u00f4 V\u0103n Th\u01b0\u1edfng, \u0110\u1eb7ng Huy Thanh, Ng\u00f4 Huy Tr\u00e1c, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ee9c, \u0110\u1eb7ng V\u0103n Lang, V\u0169 T\u1ef1, V\u0169 Xu\u00e2n D\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Khoa, L\u00ea Huy Th\u00e1i, Nguy\u1ec5n Danh B\u1ea3ng, \u0110\u00e0o Th\u1ebf Trinh, B\u00f9i V\u0103n Hanh, L\u00ea \u0110\u1eafc T\u00edn, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ecdc, T\u00f4 Kh\u1ea3i, L\u1ea1i H\u1ee3p Ngo\u1ea1n, Qu\u00e1ch Kh\u1eafc H\u1ee3p, \u0110\u1eb7ng Quang Hi\u1ec3n, T\u1ea1 Qu\u1ed1c Trinh). Danh s\u00e1ch d\u00e2ng l\u00ean, 3 nha h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m duy\u1ec7t, x\u00e9t ra tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh, c\u1eed nh\u00e2n Qu\u00e1ch Kh\u1eafc H\u1ee3p, \u0110\u1eb7ng Quang Hi\u1ec3n, T\u1ea1 Qu\u1ed1c Trinh, quy\u1ec3n v\u0103n 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec1u th\u1ee9, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i ; quan tr\u01b0\u1eddng v\u00ec ch\u1ecdn l\u1ecdc kh\u00f4ng tinh ph\u1ea3i ph\u1ea1t b\u1ed5ng.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam \u2013 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n, quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng, \u00e1n s\u00e1t Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3n, B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n, quy\u1ec1n Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc, quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Phan T\u0129nh, quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u1eafc Ninh \u2013 Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n, B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Trung, \u00e1n s\u00e1t H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch, \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m, \u00e1n s\u00e1t L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 L\u00ea Danh \u0110\u1ec1, sung l\u00e0m Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m vi\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ea1o, v\u1ec1 Kinh, ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng. Duy 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u01b0\u01a1ng g\u1eb7p l\u00fac ph\u00f2ng gi\u1eef v\u1ec1 m\u00f9a \u0111\u00f4ng, n\u00ean ch\u1ec9 cho m\u1ed9t m\u00ecnh L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung \u0111\u01b0\u1ee3c sung v\u00e0o.<\/p>\n<p>T\u01b0\u1edbng c\u01b0\u1edbp l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Tr\u1ecbnh b\u1ecb gi\u1ebft. Tr\u1ecbnh x\u01b0ng li\u1ec1u l\u00e0 qu\u1ea3n \u1ea5p, nhi\u1ec1u l\u1ea7n ch\u1ed1ng c\u1ef1 qu\u00e2n l\u00ednh, gi\u1ebft h\u1ea1i nhi\u1ec1u m\u1ea1ng. Tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb vi\u00ean gi\u1eef \u0111\u1ed3n An Giang b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, gi\u1ea3i tra, d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng, Tr\u1ecbnh tr\u1ed1n tho\u00e1t. Vua \u0111\u00e3 truy\u1ec1n d\u1ee5 cho 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m d\u00f2 b\u1eaft. Tr\u01b0\u1edbc kia b\u1ecb quan qu\u00e2n t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng \u0111u\u1ed5i b\u1eaft, Tr\u1ecbnh tr\u1ed1n sang t\u1ec9nh V\u0129nh Long. Quy\u1ec1n tri ph\u1ee7 Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng \u0110\u1ea1o \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 c\u1ea3 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng 8 \u2013 9 t\u00ean. Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long \u2013 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua sai \u0111\u1ec1u gi\u1ebft c\u1ea3. Th\u01b0\u1edfng C\u00f4ng \u0110\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5 Tri ph\u1ee7 v\u00e0 gia k\u1ef7 l\u1ee5c hai th\u1ee9 ; Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng T\u00ednh c\u0169ng c\u00f3 h\u1ee3p l\u1ef1c \u0111i b\u1eaft, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9 ; ph\u00e1i vi\u00ean c\u1ee7a t\u1ec9nh v\u00e0 t\u1ed5ng m\u1ee5c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9c h\u00e0m c\u00f3 t\u1ea7ng b\u1eadc. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u0111i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng chung 300 quan ti\u1ec1n ; th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho ch\u00ednh ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c y\u1ebfu ph\u1ea1m 3 \u0111\u1ed3ng Phi long \u0111\u1ea1i ng\u00e2n ti\u1ec1n. Quan t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai v\u00e0 Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn v\u00ec ph\u00e1i \u1ee7y \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c.<\/p>\n<p>\u1edf Kinh s\u01b0 m\u01b0a r\u00e9t c\u1ea3 tu\u1ea7n. Vua ngh\u0129 : c\u00f4ng tr\u00ecnh l\u00e0m \u1edf Thu\u1eadn S\u01a1n quan tr\u1ecdng to t\u00e1t, quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u1ebfn l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f3 nh\u1ecdc, th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm, sai H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu \u0110\u00f4 th\u00e0nh ho\u00e0ng c\u1ea7u t\u1ea1nh, vua \u1edf trong cung c\u0169ng \u0103n chay m\u1eadt \u0111\u1ea3o. Ng\u00e0y h\u00f4m sau, t\u1ea1nh n\u1eafng, vua sai \u0111em h\u01b0\u01a1ng, l\u1ee5a l\u1ec5 t\u1ea1 ; th\u01b0\u1edfng cho T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9 v\u00e0 1 \u0111\u1ed3ng b\u00e1t b\u1ea3o kim ti\u1ec1n. L\u1ea1i sai ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng, \u0111i c\u00f9ng v\u1edbi Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, quy\u1ec1n Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung, mang b\u1ea1c ti\u1ec1n kho Ti\u00ean Th\u1ecd \u0111\u1ebfn c\u00f4ng s\u1edf, th\u01b0\u1edfng t\u1eeb quan \u0111\u1ed5ng l\u00fd cho \u0111\u1ebfn l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3 c\u00f3 t\u1ea7ng b\u1eadc.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n S\u1ef1 ch\u1ebft. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ec7 th\u0103ng quy\u1ec1n L\u00e3nh binh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Sinh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 L\u00ea V\u0169 \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh H\u01b0ng Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Chu Danh Hi\u1ec3n c\u00f3 \u0111\u1ea1i tang. Cho quy\u1ec1n Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Tr\u00f9ng Kh\u00e1nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh V\u1ecdng th\u0103ng quy\u1ec1n \u0110\u1ed1c h\u1ecdc H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam \u2013 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ebf t\u00f4 c\u00e1c h\u1ea1ng ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t c\u1ea3 n\u0103m ph\u1ea3i n\u1ed9p c\u1ee7a t\u1ec9nh h\u1ea1t \u1ea5y, trong \u0111\u00f3 ru\u1ed9ng c\u00f4ng, ru\u1ed9ng t\u01b0, v\u00e0 ru\u1ed9ng quan l\u1ec7 n\u1ed9p th\u00f3c t\u00f4 m\u1ed7i m\u1eabu h\u1ea1ng nh\u1ea5t 40 th\u01b0ng, h\u1ea1ng nh\u00ec 30 th\u01b0ng, h\u1ea1ng ba 20 th\u01b0ng, ru\u1ed9ng m\u00f9a 10 th\u01b0ng, ti\u1ec1n th\u1eadp v\u1eadt \u0111\u1ec1u 3 ti\u1ec1n, l\u1ea1i c\u00f3 h\u1ea1ng m\u1ed7i m\u1eabu 35 th\u01b0ng ; n\u1ed9p thay ru\u1ed9ng c\u00f4ng v\u00e0 ru\u1ed9ng t\u01b0 tr\u1ed3ng c\u00f3i, l\u1ec7 n\u1ed9p m\u1ed7i m\u1eabu h\u1ea1ng nh\u1ea5t th\u00ec ti\u1ec1n c\u00f4ng 4 quan, ti\u1ec1n g\u1ea1o canh gi\u1eef 4 ti\u1ec1n ; h\u1ea1ng nh\u00ec th\u00ec ti\u1ec1n c\u00f4ng 3 quan, ti\u1ec1n g\u1ea1o canh 3 ti\u1ec1n ; h\u1ea1ng ba th\u00ec ti\u1ec1n c\u00f4ng 2 quan, ti\u1ec1n g\u1ea1o canh 2 ti\u1ec1n ; ru\u1ed9ng c\u00f4ng tr\u1ed3ng c\u00f3i v\u00e0 v\u01b0\u1eddn \u0111\u1ea5t c\u00f4ng, l\u1ec7 n\u1ed9p m\u1ed7i m\u1eabu ti\u1ec1n c\u00f4ng 2 quan, ti\u1ec1n g\u1ea1o canh 2 ti\u1ec1n ; ru\u1ed9ng m\u00f9a t\u01b0, ru\u1ed9ng t\u01b0 tr\u1ed3ng d\u1eeba v\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u00f4ng, \u0111\u1ea5t t\u01b0 tr\u1ed3ng d\u00e2u, \u0111\u1ea5t c\u00f4ng, \u0111\u1ea5t t\u01b0 tr\u1ea1i c\u1ee7a quan \u0111\u1ec1u theo l\u1ec7 n\u1ed9p m\u1ed7i m\u1eabu ti\u1ec1n c\u00f4ng 1 quan, ti\u1ec1n g\u1ea1o canh 1 ti\u1ec1n ; \u0111\u1ea5t thu\u00ea \u0111\u1ec3 l\u00e0m, theo l\u1ec7 n\u1ed9p m\u1ed7i s\u00e0o 1 quan 4 ti\u1ec1n ; \u0111\u1ea5t v\u01b0\u1eddn, nh\u00e0 \u1edf c\u1ee7a quan m\u1ed7i s\u00e0o h\u01a1n 4 ti\u1ec1n. C\u00f2n ru\u1ed9ng c\u00f4ng, ru\u1ed9ng t\u01b0 l\u00e0m tr\u1ea1i c\u1ee7a quan, theo l\u1ec7 n\u1ed9p th\u00f3c t\u00f4, c\u00f3 h\u1ea1ng m\u1ed7i m\u1eabu 245 th\u01b0ng, c\u00f3 h\u1ea1ng 98 th\u01b0ng, c\u00f3 h\u1ea1ng 73 th\u01b0ng, c\u00f3 h\u1ea1ng 56 th\u01b0ng, cho \u0111\u1ebfn 40 th\u01b0ng, 30 th\u01b0ng, 20 th\u01b0ng, 10 th\u01b0ng, th\u1ef1c kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. L\u1ec7 n\u1ed9p t\u00f4 nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u01b0a kh\u1ecfi c\u00f3 ch\u1ed7 qu\u00e1 nh\u1eb9 hay qu\u00e1 n\u1eb7ng ! Xin n\u00ean m\u1ed9t phen ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, \u0111\u1eb7t ra ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, cho \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n b\u00ecnh\u201d. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng, ru\u1ed9ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc, th\u00ec thu\u1ebf c\u00f3 cao th\u1ea5p. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh ti\u1ec1n th\u00f3c ph\u1ea3i n\u1ed9p, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc tu\u1ef3 theo \u0111\u1ea5t \u0111ai t\u1ed1t x\u1ea5u \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u1ee9 b\u1eadc, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, c\u00e1c h\u1ea1t nh\u1ea5t lu\u1eadt tu\u00e2n theo, sao t\u1eebng c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng ti\u1ec7n ! Nay n\u1ebfu cho l\u00e0 th\u1ee9 b\u1eadc th\u00ec l\u1eafm, s\u1ed1 m\u1ee5c l\u1ee5c th\u00ec nhi\u1ec1u, m\u00e0 nh\u1ea5t kh\u00e1i \u0111em c\u1ea3 2 th\u1ee9 c\u00f4ng, t\u01b0 h\u1ee3p l\u1ea1i, t\u1ea5t kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00e1i l\u1ec7 ho\u1eb7c nh\u1eb9 ho\u1eb7c n\u1eb7ng ! Xin theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169, kh\u00f4ng c\u1ea7n \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i l\u00e0m g\u00ec. Cu\u1ed1i c\u00f9ng vua theo ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Trung \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Ho\u00e1, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Khoa D\u1ee5c gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; quy\u1ec1n Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Ho\u00e1 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, \u0111\u1ee3i xong vi\u1ec7c tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh, v\u1ec1 Kinh ch\u1edd Ch\u1ec9 tuy\u1ec3n d\u1ee5ng ; \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n Thi\u1ec7n th\u0103ng quy\u1ec1n B\u1ed1 ch\u00ednh Nam \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean, Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 \u0110\u1ed7 M\u1eadu Th\u01b0\u1edfng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t H\u00e0 T\u0129nh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u1ea1m Huy gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7. L\u00ea Nguy\u00ean Trung tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 chi\u1ebfu Ch\u1ec9 cho sung l\u00e0m Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m vi\u00ean, n\u00ean m\u1edbi l\u1ea5y Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Sinh thay th\u1ebf.<\/p>\n<p>S\u1eafc r\u00f5 v\u1ec1 nhi\u1ec7m v\u1ee5 c\u1ee7a thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf b\u1ed9, vi\u1ec7n, ph\u1ee7, t\u1ef1. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c nha \u1edf L\u1ee5c b\u1ed9, tr\u01b0\u1edbc kia chia ra t\u00e0o v\u00e0 c\u1ee5c, \u0111\u1eb7t th\u00eam nh\u00e2n vi\u00ean, thi\u1ebft l\u1eadp tr\u1ef1c x\u1ee9 chuy\u00ean ty, l\u1ea1i c\u00f3 tr\u1ef1c ban t\u00e1 l\u0129nh. Nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 d\u1ee5 r\u00f5 : ph\u00e0m c\u00e1c vi\u00ean \u0111\u01b0\u01a1ng ban \u1ee9ng tr\u1ef1c, t\u1ea5t c\u1ea3 vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9, ph\u1ea3i gia t\u00e2m k\u00ea c\u1ee9u, bi\u00ean ch\u00e9p r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi c\u1ea7n h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho l\u00e0 vi\u1ec7c \u1ea5y c\u00f3 ty chuy\u00ean tr\u00e1ch, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn. Hai ba l\u1ea7n d\u1ea1y b\u1ea3o, nghi\u00eam t\u00fac r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ebfn ch\u1eebng m\u1ef1c n\u00e0o ! Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u00e2n vi\u00ean \u1ee9ng tr\u1ef1c, l\u00e2u ng\u00e0y sinh l\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i khi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec c\u1ea3. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u1ecdn ch\u00fang l\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean gi\u00fap vi\u1ec7c \u1edf b\u1ed9 m\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u h\u1ecfi \u0111\u1ebfn l\u1ea1i l\u00e0 vi\u1ec7c hi\u1ec7n l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, c\u00f3 s\u1ed1 m\u1ee5c n\u00e0o phi\u1ec1n ph\u1ee9c, t\u1ea5t ph\u1ea3i k\u00ea c\u1ee9u, vi\u1ec7c \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft, vi\u1ec7c kh\u00e1c c\u00f2n bi\u1ebft sao \u0111\u01b0\u1ee3c ! Ch\u1ec9 v\u00ec b\u1ecdn ch\u00fang ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng c\u1ea9u th\u1ea3 gi\u1ea3n l\u01b0\u1ee3c, an nh\u00e0n, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 t\u00e2m \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ed9, c\u00f2n tr\u1ef1c ban ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111i \u0111i v\u1ec1 v\u1ec1 cho xong tr\u00e1ch nhi\u1ec7m m\u1ed9t ng\u00e0y, v\u00ec th\u1ebf m\u1ed7i khi h\u1ecfi \u0111\u1ebfn th\u00ec l\u1edd m\u1edd, l\u1ea1i n\u00f3i l\u00e0 \u0111\u1ee3i x\u00e9t. Th\u1ebf l\u00e0 h\u00ecnh nh\u01b0 ng\u1ed3i kh\u00f4ng \u0103n l\u01b0\u01a1ng, th\u00ec \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u l\u00e0m g\u00ec ? Ch\u1ee9c s\u1ef1 \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o ? Chu\u1ea9n cho truy\u1ec1n d\u1ee5 cho thu\u1ed9c vi\u00ean c\u00e1c nha \u1edf b\u1ed9, vi\u1ec7n, ph\u1ee7, t\u1ef1 : ph\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c trong nha kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 ty n\u00e0o, c\u1ee5c n\u00e0o \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m s\u1eb5n ki\u00eam k\u00ea, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chia gi\u1edbi h\u1ea1n ty n\u00e0o. C\u00f2n \u0111\u01b0\u01a1ng ban \u1ee9ng tr\u1ef1c, g\u1eb7p khi c\u00f3 trung s\u1ee9 truy\u1ec1n m\u1ec7nh h\u1ecfi han, n\u1ebfu vi\u1ec7c thu\u1ed9c v\u1ec1 n\u0103m th\u00e1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, s\u1ed1 m\u1ee5c phi\u1ec1n ph\u1ee9c, th\u00ec cho m\u1ed9t m\u1eb7t tr\u1ea3 l\u1eddi Ch\u1ec9 vua, xin x\u00e9t, m\u1ed9t m\u1eb7t b\u00e1o b\u1ed9 tra k\u1ef9 r\u1ed3i t\u00e2u ti\u1ebfp. N\u1ebfu l\u00e0 vi\u1ec7c hi\u1ec7n l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1eddi ngay ; n\u1ebfu c\u00f2n m\u01a1 h\u1ed3 nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, vin c\u1edb l\u00e0 vi\u1ec7c c\u00f3 ph\u00e2n ty h\u1ebft th\u1ea3y c\u00e1i g\u00ec c\u0169ng \u0111\u1ee3i x\u00e9t, th\u00ec tr\u1ecb ngay l\u00e0 t\u1ed9i h\u00e8n k\u00e9m. V\u00e0 n\u1ebfu khi c\u1ea7n, ph\u00e1i \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i \u0111i, ph\u1ea3i ch\u00ednh m\u00ecnh xem x\u00e9t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n tay ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, l\u1ea1o th\u1ea3o cho xong vi\u1ec7c. N\u1ebfu d\u00e1m h\u01a1i t\u1ecf ra l\u00e0 l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng, th\u00ec vi\u00ean cai qu\u1ea3n \u0111em ra nghi\u00eam h\u1eb7c ngay, ch\u1edd chi\u1ebfu Ch\u1ec9 tr\u1eebng ph\u1ea1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c che ch\u1edf ch\u00fat n\u00e0o. V\u1ea3 l\u1ea1i, n\u00eau r\u00f5 thi\u1ec7n \u00e1c, ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam, \u0111\u1ed1c th\u00fac thu\u1ed9c ty, l\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a tr\u01b0\u1edfng quan. Tr\u01b0\u1edfng quan ch\u0103m hay l\u01b0\u1eddi, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn thu\u1ed9c vi\u00ean gi\u1ecfi hay kh\u00f4ng gi\u1ecfi. Ph\u1ea3i n\u00ean t\u1ef1 m\u00ecnh c\u1ed1 g\u1eafng cho thu\u1ed9c vi\u00ean theo. C\u1ed1t mong nha kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng, quan kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7u may, \u0111\u1ec3 ph\u00e9p l\u00e0m quan \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam, s\u1ef1 l\u00e0m vi\u1ec7c c\u1ee7a l\u1ea1i d\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed1t. N\u1ebfu \u0111\u00e3 qua d\u1ea1y b\u1ea3o phen n\u00e0y, c\u00f2n d\u00e1m l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, tr\u1eeb thu\u1ed9c vi\u00ean ph\u1ea3i tr\u1ecb t\u1ed9i n\u1eb7ng ra, \u0111\u01b0\u1eddng qua c\u0169ng nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ph\u1ea3i giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb x\u1eed, kh\u00f4ng tha. L\u1eddi d\u1ee5 ban ra, ph\u00e1p lu\u1eadt \u0111i theo, ch\u1edb b\u1ea3o l\u00e0 r\u0103n d\u1ea1y kh\u00f4ng s\u1edbm\u201d.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng ti\u1ebft ph\u1ee5 c\u00e1c t\u1ec9nh. (\u0110\u1ea1t Th\u1ecb T\u00ednh, 61 tu\u1ed5i, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n V\u0129nh B\u00ecnh, t\u1ec9nh V\u0129nh Long, l\u00fac b\u00e9 g\u1ea3 cho ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 l\u00e0ng kh\u00e1c, ch\u01b0a c\u01b0\u1edbi, ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 \u1ed1m ch\u1ebft, Th\u1ecb T\u00ednh th\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ecbu tang, sau kh\u00f4ng \u0111i l\u1ea5y ch\u1ed3ng. Nguy\u1ec5n Th\u1ecb M\u1ea1o, 56 tu\u1ed5i, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Ti\u00ean Du, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, ch\u1ed3ng ch\u1ebft s\u1edbm, kh\u00f4ng c\u00f3 con, Th\u1ecb M\u1ea1o m\u1ed7i s\u00e1ng s\u1edbm, ra kh\u00f3c \u1edf m\u1ea3 ch\u1ed3ng ; ph\u1ee5ng d\u01b0\u1ee1ng b\u1ed1 m\u1eb9 ch\u1ed3ng, gi\u1eef ti\u1ebft ngh\u0129a kh\u00f4ng \u0111i l\u1ea5y ch\u1ed3ng. L\u00ea Th\u1ecb Nhu\u1eadn, 79 tu\u1ed5i, ng\u01b0\u1eddi Thi\u00ean Thi, t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, l\u00fac tr\u1ebb c\u00f3 nhan s\u1eafc, quan b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Ph\u1ea1m C\u00f4ng D\u1eef mua l\u00e0m n\u00e0ng h\u1ea7u, sinh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t con g\u00e1i ; khi lo\u1ea1n T\u00e2y S\u01a1n, theo ch\u1ed3ng \u0111i \u1ea9n, \u00f4ng D\u1eef ch\u1ebft, v\u1ec1 \u1edf v\u1edbi v\u1ee3 c\u1ea3, cha m\u1eb9 mu\u1ed1n cho \u0111i l\u1ea5y ch\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3 c\u1ea3 c\u0169ng khuy\u00ean nh\u1ee7 ; Th\u1ecb Nhu\u1eadn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec1n th\u1edd \u00f4ng D\u1eef kh\u00f3c l\u1ea1y, th\u1ec1 xin ch\u1ebft theo, sau ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u01b0\u1ee1ng \u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c. Ph\u1ea1m Th\u1ecb Th\u01b0\u1eddng, 56 tu\u1ed5i, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n Gia L\u1ed9c, t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, sinh \u0111\u01b0\u1ee3c 1 trai, ch\u1ed3ng ch\u1ebft, cha m\u1eb9 \u0111\u1ecbnh g\u1ea3 ch\u1ed3ng ; \u0111\u1ebfn h\u00f4m c\u01b0\u1edbi, Th\u1ecb Th\u01b0\u1eddng l\u1ebbn th\u1eaft c\u1ed5 \u1edf trong bu\u1ed3ng, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi c\u1ee9u kh\u1ecfi, cha m\u1eb9 th\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 ch\u00ed \u1ea5y, m\u1edbi th\u00f4i. M\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean \u0111\u00e2y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 3 t\u1ea5m sa m\u00e0u, 1 b\u1ee9c bi\u1ec3n. Tr\u01b0\u01a1ng Th\u1ecb C\u1eadn, 49 tu\u1ed5i, ng\u01b0\u1eddi huy\u1ec7n \u0110\u1ecba Linh, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, l\u1ea5y ch\u1ed3ng t\u1eeb l\u00fac c\u00f2n nh\u1ecf, sau sinh \u0111\u01b0\u1ee3c 1 trai, ch\u1ed3ng ch\u1ebft, c\u1eaft t\u00f3c t\u1ef1 th\u1ec1, cu\u1ed1i c\u00f9ng kh\u00f4ng l\u1ea5y ch\u1ed3ng kh\u00e1c, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c).<\/p>\n<p>Quy\u1ec1n T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ngh\u1ec7 An \u2013 H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cHai \u0111\u1ecba gi\u1edbi ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc h\u1ea1t ph\u1ee7 Tr\u1ea5n Ninh \u0111\u1ec1u gi\u00e1p gi\u1edbi n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng. Xin \u0111em s\u00fang d\u00e2n th\u1ed5 n\u1ed9p l\u01b0u \u1edf ph\u1ee7, khi c\u00f3 sai ph\u00e1i, s\u1ebd cho l\u0129nh v\u1ec1 d\u00f9ng. Vua y cho.<\/p>\n<p>Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng c\u1eed v\u1ec1 Kinh, cho t\u1ea1m l\u00e0m b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>B\u1ed5 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Di\u1ec7u l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 S\u01a1n T\u00e2y.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5m ch\u1ebft. Cho : quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y ; quy\u1ec1n Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh \u0111i\u1ec7u b\u1ed5 quy\u1ec1n \u00e1n s\u00e1t Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; H\u00e0m Ninh, Xu\u00e2n B\u1ea3ng \u0111\u1ec1u \u1edf l\u1ea1i Kinh, sung l\u00e0m Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m vi\u00ean c\u1ee7a b\u1ea3n \u0111\u1ea1o.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An Giang \u2013 H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch t\u00e2u r\u1eb1ng : d\u00e2n h\u1ea1t \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n D\u01b0\u1ee1ng xin xu\u1ea5t c\u1ee7a nh\u00e0 \u0111\u1ec3 cung l\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n. (1.300 quan ti\u1ec1n, 100 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o). Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y tr\u01b0\u1edbc d\u00e2n c\u00f5i T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, ho\u1eb7c l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n h\u01a1i kh\u00f3, d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea1t b\u1ecf ra gi\u00fap cho s\u1ef1 chi ph\u00ed, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c t\u1ea1m nh\u1ea5t th\u1eddi. Nay \u1edf bi\u00ean thu\u1ef3 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, kho ch\u1ee9a c\u1ee7a qu\u00e2n \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn quy\u00ean n\u1ed9p, chu\u1ea9n cho tr\u1ea3 l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>B\u00e3i c\u1ee5c T\u1ea1o t\u00e1c \u1edf H\u00e0 N\u1ed9i. L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 N\u1ed9i \u2013 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cH\u00e0 N\u1ed9i nguy\u00ean l\u00e0 l\u1ef5 s\u1edf c\u0169 \u1edf B\u1eafc th\u00e0nh ; n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t m\u1ed9t s\u1edf \u0111\u1ed3 gia, 6 to\u00e0 nh\u00e0 kho, ph\u00e0m thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n v\u00e0 v\u1eadt c\u00f4ng c\u1ee7a c\u00e1c h\u1ea1t thu\u1ed9c th\u00e0nh \u1ea5y, \u0111\u1ec1u do s\u1edf \u1ea5y thu c\u1ea5t, ch\u1ebf t\u1ea1o. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t cai c\u01a1, cai b\u1ea1, tri b\u1ea1, cai h\u1ee3p, th\u1ee7 h\u1ea1p, th\u01b0 l\u1ea1i coi l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y, t\u01b0\u1ee3ng c\u1ee5c b\u00e1ch c\u00f4ng c\u0169ng ph\u1ee5 thu\u1ed9c v\u00e0o. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 hai, \u0111\u1ed5i l\u00e0m c\u1ee5c T\u1ea1o t\u00e1c, \u0111\u1eb7t lang trung, ch\u1ee7 s\u1ef1 m\u1ed7i ch\u1ee9c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 l\u1ea1i d\u1ecbch l\u00e0m vi\u1ec7c, l\u00e0m th\u00e0nh m\u1ed9t nha. N\u0103m th\u1ee9 12, chia \u0111\u1eb7t t\u1ec9nh h\u1ea1t, ph\u00e0m c\u00e1c thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n v\u00e0 th\u1ee3 thuy\u1ec1n \u0111\u1ec1u do h\u1ea1t \u1ea5y chi\u1ebfu x\u00e9t. C\u00f2n s\u1ea3n v\u1eadt hi\u1ec7n ch\u1ee9a, c\u00f3 th\u1ee9 \u0111\u1ec7 n\u1ed9p v\u00e0o Kinh, c\u00f3 th\u1ee9 chia giao cho c\u00e1c t\u1ec9nh, nh\u00e0 kho l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 t\u1eebng b\u1ecf b\u1edbt. Duy kho gi\u1eefa v\u00e0 kho hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu, h\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1i su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, th\u01b0 l\u1ea1i, binh \u0111inh sung l\u00e0m gi\u00e1m th\u1ee7, ph\u00f2ng b\u1ea1, kh\u1ed5 t\u1eed, m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thanh tra x\u00e9t c\u00f4ng, cho ki\u1ec3m tra ri\u00eang. Nay thu\u1ebf th\u1ed5 s\u1ea3n c\u1ee7a t\u1ec9nh ch\u1ec9 c\u00f3 l\u1ee5a, v\u1ea3i, l\u1ee5a th\u1ed5 v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng gi\u1ea5y, tu\u1ef3 l\u00fac thu n\u1ed9p. Hai kho \u1edf hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu, hi\u1ec7n nhi\u1ec1u l\u00fac b\u1ecf kh\u00f4ng, xin di chuy\u1ec3n to\u00e0 kho gi\u1eefa \u0111\u1ebfn khu kho th\u00f3c \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ch\u1ee9a c\u1ea5t. \u0110\u1ed3 v\u1eadt c\u1ea5t tr\u01b0\u1edbc, h\u1eb1ng n\u0103m thu chi, do gi\u00e1m th\u1ee7 kho \u1ea5y tr\u00f4ng nom t\u1ea5t c\u1ea3. C\u00f2n hai kho hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu, xin \u0111\u1ec1u tri\u1ec7t b\u1ecf. S\u00fang, \u0111\u1ea1n, di\u00eam ti\u00eau, l\u01b0u ho\u00e0ng, mang \u0111\u1ebfn c\u1ea5t chung \u1edf kho thu\u1ed1c l\u1eeda, do bi\u1ec1n binh \u0111\u1ed9i ph\u00e1o th\u1ee7 coi gi\u1eef. C\u00f2n gi\u00e1m th\u1ee7, ch\u1ee7 th\u1ee7, ph\u00f2ng b\u1ea1, binh \u0111inh \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 l\u00e0m vi\u1ec7c quan, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3n ti\u1ec7n. Vua chu\u1ea9n y cho.<\/p>\n<p>Cho quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu \u1edf H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1t th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Ti\u1ec1n phong ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1t th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Ti\u1ec1n phong ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00fac th\u0103ng quy\u1ec1n Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eefu v\u1ec7 \u1edf H\u00e0 T\u0129nh.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb l\u00e0 Nguy\u1ec5n Duy ch\u1ebft. Cho Tri ph\u1ee7 L\u1ea1ng Giang l\u00e0 \u0110\u00e0o Danh V\u0103n th\u0103ng \u0110\u1ed1c h\u1ecdc Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Cho L\u00ea Quang Dao \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c l\u00e0m Ch\u1ee7 s\u1ef1 ty C\u1ea9n t\u00edn x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7. Dao l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 l\u00fac nh\u00e0 vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. Quang Dao l\u00e0 con Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 ch\u1ebft, theo h\u1ea7u khi ch\u01b0a l\u00e0m vua, sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, r\u1ed3i nh\u00e2n can \u00e1n ph\u1ea3i c\u00e1ch ch\u1ee9c, \u0111\u1ebfn c\u1eeda cung xin sai ph\u00e1i \u0111\u1ec3 h\u00f2ng c\u1ed1 s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i, cho n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>L\u00e0m thuy\u1ec1n \u0110\u1eb1ng Long.<\/p>\n<p>Hu\u1ef7 b\u1ecf bia \u0111\u00e1 Thi\u1ec1n s\u01b0 \u1edf H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. X\u00e3 V\u0103n Thai, (thu\u1ed9c huy\u1ec7n C\u1ea9m Gi\u00e0ng, t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i bia \u0111\u00e1 c\u1ed5, ngoa truy\u1ec1n l\u00e0 Tu\u1ec7 T\u0129nh thi\u1ec1n s\u01b0 gi\u00e1ng th\u1ebf, (thi\u1ec1n s\u01b0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0ng Ngh\u0129a Ph\u00fa, huy\u1ec7n C\u1ea9m Gi\u00e0ng) l\u1ea5y thu\u1ed1c nam ch\u1eefa kh\u1ecfi b\u1ec7nh, g\u1ea7n xa tranh nhau \u0111\u1ebfn c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, h\u1eb1ng ng\u00e0y k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng tr\u0103m, quan t\u1ec9nh \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u0103n c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u1ea5y thu\u1ed9c v\u1ec1 hoang \u0111\u01b0\u1eddng, n\u00ean ph\u00e1 b\u1ecf ngay \u0111i, \u0111\u1ec3 b\u1ecf s\u1ef1 m\u00ea ho\u1eb7c cho ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi\u201d. B\u00e8n sai \u0111\u1ea1p \u0111\u1ed5 bia. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tr\u1ea1ch v\u00e0o h\u1ea7u, vua tri\u1ec7u v\u00e0o h\u1ecfi \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c \u1ea5y. Tr\u1ea1ch t\u00e2u : \u201cB\u1ecdn h\u1ea1 th\u1ea7n k\u00ednh theo Ch\u1ec9 vua, m\u00e0i b\u1ecf bia \u0111\u00e1, t\u1eeb \u0111\u00f3, \u0111i l\u1ea1i c\u1ea7u \u0111\u1ea3o m\u1edbi h\u1ebft\u201d. Vua b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n h\u00e8n kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, \u0111\u1ec3 cho l\u1eddi ngoa truy\u1ec1n l\u1eeba d\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ed1t \u1edf ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean ph\u1ea3i r\u0103n c\u1ea5m hi\u1ec3u d\u1ee5\u201d.<\/p>\n<p>Gi\u1eef ch\u1ee9c Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa d\u00e2ng s\u1edb t\u00e2u xin \u0111\u1eb7t th\u00eam mi\u1ebfu H\u00e0 th\u1ea7n ((1) T\u1ee9c l\u00e0 th\u1ea7n s\u00f4ng.1), vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 9, cho \u0111\u1eb7t mi\u1ebfu H\u00e0 th\u1ea7n \u1edf ch\u1ed7 s\u00f4ng L\u00f4, s\u00f4ng Thao gi\u00e1p nhau thu\u1ed9c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, v\u00e0o k\u1ef3 l\u00e0n s\u00f3ng y\u00ean \u1ed5n, mang l\u1ec5 ph\u1ea9m t\u1ea1, \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u1ebfp s\u1eb5n ; n\u0103m th\u1ee9 18, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh xin \u0111\u1eb7t th\u00eam mi\u1ebfu \u1edf x\u00e3 To\u00e0n Quan thu\u1ed9c h\u1ea1t \u1ea5y, c\u0169ng kh\u00f4ng cho l\u00e0m. Nay n\u1ebfu theo \u00fd t\u00e2u xin, th\u00ec th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p ! Vua sai truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n d\u00e2ng b\u1ea3n danh s\u00e1ch c\u1ee7a Ph\u00e1p ty x\u00e9t \u00e1n v\u1ec1 m\u00f9a thu trong n\u0103m \u1ea5y (g\u1ed3m 435 t\u00ean ph\u1ea1m). Vua gia t\u00e2m m\u1edf xem, ph\u00e0m nh\u1eefng t\u1ed9i \u0111\u00e1ng x\u1eed t\u1eed \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1ea1i, sai h\u00e3y t\u1ea1m chi\u1ebfu \u00e1n giam c\u1ea5m ; c\u00f2n th\u00ec t\u1ed9i ph\u00e1t \u0111i c\u00e1c t\u1ec9nh, tha cho 196 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng v\u0103n ta l\u00e0m ra, c\u00f3 m\u1ed9t thi\u00ean t\u1ed5ng lu\u1eadn, x\u00e9t t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c tri\u1ec1u \u0111\u1ea1i b\u00ean Trung Qu\u1ed1c, t\u1eeb ngo\u1ea1i k\u1ef7 \u0111\u1ebfn nh\u00e0 Thanh, th\u1ebf th\u1ee9, qu\u1ed1c hi\u1ec7u, v\u00e0 tr\u1ecb lo\u1ea1n h\u01b0ng suy, kh\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng ch\u00e9p, cho k\u1ebb m\u1edbi h\u1ecdc \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn, c\u0169ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c, n\u00ean in ra nhi\u1ec1u, c\u1ea5p cho c\u00e1c nh\u00e0 h\u1ecdc c\u1ee7a \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, gi\u00e1o hu\u1ea5n, \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho s\u1ef1 h\u1ecdc t\u1eadp\u201d. B\u00e8n sai \u0111em kh\u1eafc in.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Tu\u1ea5t, ti\u1ebft \u0110\u00f4ng ch\u00ed. Sai ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111i\u1ec7n thay vua v\u00e0o t\u1ebf, c\u00f3 b\u00e0y nh\u1ea1c kh\u00ed m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c. C\u00f2n l\u1ec7 ban y\u1ebfn \u1edf n\u1ed9i \u0111\u00ecnh v\u00e0 ch\u00fac th\u1ecd \u1edf ng\u1ef1 ti\u1ec1n \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh mi\u1ec5n ; duy c\u00f3 vi\u1ec7c ban cho \u201cl\u1eeda m\u1edbi\u201d ((1) L\u1eeda m\u1edbi : H\u00e1n v\u0103n l\u00e0 \u201ct\u00e2n ho\u1ea3\u201d. Theo l\u1ed1i c\u1ed5, gi\u00f9i c\u00e2y l\u1ea5y l\u1eeda, m\u1ed7i m\u00f9a, l\u1ea5y l\u1eeda \u1edf m\u1ed9t th\u1ee9 c\u00e2y kh\u00e1c nhau. \u0110\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng, T\u1ed1ng, ng\u00e0y Thanh minh ban \u201cl\u1eeda m\u1edbi\u201d cho b\u00e1ch quan. \u0110\u00e2y, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb ban \u201cl\u1eeda m\u1edbi\u201d v\u00e0o ng\u00e0y \u0110\u00f4ng ch\u00ed.1), chu\u1ea9n nh\u01b0 l\u1ec7 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean k\u00ednh \u0111\u1ec7 l\u1ec5 ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn Kinh, thay 2 n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng, v\u00ec c\u00f3 s\u1ee9 th\u1ea7n 2 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u00fac kh\u00e1nh m\u1edbi v\u1ec1.<\/p>\n<p>Ban qu\u1ebf Thanh, Ngh\u1ec7 cho ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 v\u0103n t\u1eeb vi\u00ean ngo\u1ea1i, c\u00e1c khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ecb \u0111\u1ed9c, v\u00f5 t\u1eeb hi\u1ec7p qu\u1ea3n, \u0111\u00ecnh h\u1ea7u, th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. L\u1ea1i cho v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1ee9 k\u00ednh \u0111eo m\u1eaft c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd trong Kinh th\u00e0nh c\u00f3 x\u1ea3y nhi\u1ec1u v\u1ee5 m\u1ea5t tr\u1ed9m. Vua nghe th\u1ea5y, tri\u1ec7u quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn L\u00ea Khi\u00eam Quang v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111\u1ebfn h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y nghe n\u00f3i trong Kinh th\u00e0nh c\u00f3 nhi\u1ec1u v\u1ee5 tr\u1ed9m c\u1eafp l\u00e9n l\u00fat ph\u00e1t sinh, tuy n\u01a1i ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 c\u0169ng kh\u00f4ng ki\u00eang s\u1ee3 g\u00ec, d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 vua \u1edf c\u00f2n nh\u01b0 th\u1ebf, hu\u1ed1ng chi nh\u00e0 d\u00e2n \u1edf ngo\u00e0i xa ! V\u1ea3 l\u1ea1i v\u1ec1 vi\u1ec7c x\u00e9t h\u1ecfi nh\u1eefng k\u1ebb gian t\u1ebf, ph\u1eadn s\u1ef1 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 ph\u1ea3i n\u00ean nghi\u00eam s\u1ee9c cho thu\u1ed9c h\u1ea1 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 l\u00f9ng b\u1eaft, \u0111\u1ec3 cho d\u1ee9t c\u00e1i th\u00f3i gian. N\u1ebfu c\u1ee9 ng\u1ed3i y\u00ean m\u00e0 nh\u00ecn th\u00ec tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u1edf \u0111\u00e2u ?\u201d. B\u1ecdn C\u00f4ng Tr\u1ee9 th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng nh\u00e0 d\u00e2n \u1edf trong th\u00e0nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi k\u00fd ng\u1ee5, c\u0169ng \u0111\u00e3 x\u00e9t h\u1ecfi, nh\u01b0ng ki\u1ec3m tra th\u00ec kh\u00f3 !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng ch\u1ed7 d\u00e2n \u1edf linh tinh, v\u1eabn c\u00f3 c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng m\u1ee5c coi qu\u1ea3n, n\u00ean bu\u1ed9c ph\u1ea3i kh\u00e1m x\u00e9t \u0111\u1ec3 b\u1eaft m\u00e0 ch\u00fang c\u00f2n d\u00e1m theo \u00fd ri\u00eang m\u00e0 tha, th\u00ec b\u1eaft t\u1ed9i nh\u1eefng k\u1ebb oa tr\u1eef, v\u00e0 s\u1ebd th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ea1m nh\u00e2n, th\u1ebf th\u00ec ai kh\u00f4ng d\u00e1m h\u1ebft l\u00f2ng ? Ch\u00fang \u0111\u00e3 kh\u00f4ng dung, c\u00f2n ai d\u00e1m tr\u1ed9m c\u1eafp ? Nh\u01b0 v\u1eady c\u00f3 kh\u00f3 g\u00ec \u0111\u00e2u !\u201d. L\u1ea1i d\u1ee5 cho Th\u1ed1ng qu\u1ea3n dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n r\u1eb1ng : \u201cTrong Kinh th\u00e0nh, c\u1ea5m binh dinh V\u0169 l\u00e2m ph\u1ea3i theo ph\u1eadn s\u1ef1 tu\u1ea7n ph\u00f2ng. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 ng\u1ea5m ng\u1ea7m l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u1ed9m c\u1eafp, th\u00f3i \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1edbn d\u1ea7n ra m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c. Ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i gia t\u00e2m d\u1ed1c s\u1ee9c l\u00f9ng b\u1eaft cho k\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec3 d\u1ee9t m\u1ea7m \u00e1c\u201d.<\/p>\n<p>Trong h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean c\u00f3 x\u1ea3y v\u1ee5 c\u01b0\u1edbp, vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng Kinh th\u00e0nh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, Ph\u1ee7 do\u00e3n L\u00ea Khi\u00eam Quang, Ph\u1ee7 th\u1eeba Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng c\u1ea5p l\u1eb7c h\u1ea1n cho n\u00e3 b\u1eaft. Sau \u0111\u00f3 Khi\u00eam Quang c\u00f9ng v\u1edbi vi\u00ean huy\u1ec7n l\u00e0 L\u00ea \u0110\u0103ng Tr\u1ea1c \u0111em qu\u00e2n d\u00e2n l\u00f9ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn c\u01b0\u1edbp 8 t\u00ean. Th\u01b0\u1edfng cho Khi\u00eam Quang 10 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, \u0110\u0103ng Tr\u1ea1c 3 \u0111\u1ed3ng ; khai ph\u1ee5c nh\u1eefng c\u1ea5p cho b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu \u0111\u00e3 b\u1ecb gi\u00e1ng. Th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n d\u00e2n t\u1ea5t c\u1ea3 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Tu b\u1ed5 \u0111\u1ed3 th\u1edd \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cSang n\u0103m, 3 ti\u1ebft l\u1edbn l\u00e0 Ch\u00ednh \u0111\u00e1n, \u0110oan d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u1ea1n th\u1ecd, xin theo l\u1ec7 thi\u1ebft tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c ch\u1ef1c ch\u1ea7u, do b\u1ed9 g\u1eedi t\u1edd t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, \u0111\u1ebfn n\u0103m sau s\u1ebd theo l\u1ec5 c\u00e1t nh\u01b0 l\u1ec5 h\u1eb1ng n\u0103m\u201d. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 ch\u1ea7u h\u1ea7u \u1edf nh\u00e0 Minh \u0111\u01b0\u1eddng, d\u00e2ng ng\u1ecdc cung, ng\u1ecdc c\u1ea7u trong \u0111\u1ed3 v\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i((1) \u0110\u1ed3 v\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i : b\u1ea3n \u0111\u1ed3 v\u1ebd c\u00e1c ch\u01b0 h\u1ea7u \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u thi\u00ean t\u1eed.1), l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 l\u1edbn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng v\u0103n v\u1eadt, m\u00e0 l\u00e0 ch\u00ed t\u00ecnh c\u1ee7a t\u00f4i con tr\u00f4ng ng\u00f3ng tr\u1eddi m\u00e2y, \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 t\u1ea1m v\u1eafng \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi, n\u0103m nay g\u1eb7p l\u1ec5 qu\u1ed1c tang, ta\u00a0 \u1edf trong cung l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m ; c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u ch\u1ec9 theo \u0111\u1ec3 tang m\u00e0 th\u00f4i. Quan \u1edf b\u1ed9 tham ch\u01b0\u1edbc ngh\u0129 xin c\u0169ng l\u00e0 c\u00f3 l\u00fd. Duy c\u00f3 b\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n \u0111\u1eb7t ra l\u1ec5, m\u1ed9t n\u0103m, hai n\u0103m c\u1ee9 d\u1ea7n d\u1ea7n chuy\u1ec3n sang l\u1ec5 c\u00e1t, nh\u1eefng m\u1ed9t l\u00f2ng ngay ng\u00e1y nh\u1edb m\u1ebfn x\u00f3t th\u01b0\u01a1ng, t\u1ef1 ta coi ra 3 n\u0103m c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ed9t ng\u00e0y v\u1eady. \u0110\u01b0\u01a1ng khi tang ph\u1ee5c ch\u01b0a h\u1ebft, \u0111\u00e3 v\u1ed9i ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, trong l\u00f2ng c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean kh\u00f4ng ? Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, Minh M\u1ec7nh \u0111\u00e3 c\u00f3 khu\u00f4n ph\u00e9p nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Ta tr\u00f4ng l\u00ean, tu\u00e2n ph\u00e9p nh\u00e0, c\u00fai xu\u1ed1ng, theo t\u00ecnh d\u00e2n ; n\u00ean theo ch\u1ed7 th\u00edch trung m\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc cho h\u1ee3p t\u00ecnh l\u1ec5 ch\u00ednh \u0111\u00e1ng. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : 2 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7, th\u1ee9 8, ph\u00e0m 3 ti\u1ebft l\u1edbn \u0110oan d\u01b0\u01a1ng, Ch\u00ednh \u0111\u00e1n v\u00e0 V\u1ea1n th\u1ecd, c\u00e1c quan c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch theo l\u1ec7, \u0111\u1eb7t nghi t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u \u1edf \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0, nh\u01b0ng mi\u1ec5n kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ea7u m\u1eebng. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ta ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh chu\u1ea9n cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n, v\u0103n v\u00f5 b\u00e1ch quan v\u00e0 \u1ee7y vi\u00ean c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ee9ng v\u00e0o t\u1eebng ban tham b\u00e1i, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho bi\u1ebft c\u00e1i \u00fd vua t\u00f4i c\u00f9ng vui, \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00ean l\u1ec5 b\u00ean t\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi, v\u00ed v\u1edbi n\u0103m th\u01b0\u1eddng tuy kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, m\u00e0 coi v\u1edbi ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00ec \u0111\u00e3 h\u01a1i kh\u00e1c. Th\u1ebf c\u0169ng \u0111\u1ee7 t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh m\u00e0 th\u01b0 b\u1ee5ng ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi. C\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i, l\u1ec5 tri\u1ec1u b\u00e1i \u1edf h\u00e0nh cung v\u00e0 \u1ee7y vi\u00ean [v\u1ec1 Kinh] ch\u00fac h\u1ed7, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n y l\u1ec7 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>B\u00e1 c\u00e1o nh\u1eadt k\u1ef3 l\u00e0m l\u1ec5 ninh l\u0103ng ((1) Ninh l\u0103ng : l\u1ec5 an t\u00e1ng vua ch\u00faa, ho\u1eb7c h\u1eadu, phi.1) cho trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u bi\u1ebft. D\u1ee5 r\u1eb1ng : Ng\u00e0y 18 th\u00e1ng 9 n\u0103m nay, Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ef7 \u0111\u1ea1i h\u00e0nh Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng Th\u00e1i h\u1eadu ta, ti\u00ean gi\u00e1 l\u00ean ph\u01b0\u01a1ng xa, k\u00eau g\u00e0o kh\u00f4ng k\u1ecbp, ta nh\u1edb l\u1ea1i \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, ng\u1eeda tr\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00f4ng cao th\u00ec b\u00e1o l\u1edbn, \u01a1n xa th\u00ec l\u1ec5 tr\u1ecdng, m\u1edbi x\u00e9t \u0111\u1ecbnh tang l\u1ec5, ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u theo l\u1ec5 ch\u1ebf, \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, \u0111\u00ecnh th\u1ea7n, tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng, so\u1ea1n ra t\u00f4n hi\u1ec7u, ch\u1ecdn l\u1ea5y gi\u1edd t\u1ed1t ng\u00e0y 20 th\u00e1ng n\u00e0y, ta th\u00e2n b\u01b0ng s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng, k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u. Sau khi l\u1ec5 xong, s\u1ebd ban chi\u1ebfu b\u00e1 c\u00e1o thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh hi\u1ebfu ph\u1ee5ng c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00ecnh ta, \u0111\u1ec3 y\u00ean t\u1ea5m l\u00f2ng t\u00f4n th\u00e2n c\u1ee7a mu\u00f4n h\u1ecd c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i. M\u1edbi \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1edbc theo th\u00e1nh m\u1ec7nh c\u1ee7a Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, ch\u1ecdn s\u1eb5n ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t \u0111\u1ea1i c\u00e1t mu\u00f4n n\u0103m \u1edf n\u00fai Thu\u1eadn S\u01a1n, h\u1ecdp kh\u00ed t\u1ed1t c\u1ee7a non s\u00f4ng, g\u1ea7n tinh linh l\u00ean xu\u1ed1ng, r\u1ed3i sai c\u00e1c quan c\u00f3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch x\u00e2y d\u1ef1ng b\u1ea3o tr\u1ea1ch ((2) B\u1ea3o tr\u1ea1ch : ti\u1ebfng t\u00f4n x\u01b0ng v\u1ec1 m\u1ea3 c\u1ee7a v\u01b0\u01a1ng, h\u1eadu.2), c\u00e1c th\u1ee3 \u0111\u1ec1u l\u00e0m, k\u00ednh ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 2 th\u00e1ng 12 m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m nay, k\u00ednh \u0111\u1ebfn n\u01a1i b\u00e0n th\u1edd d\u1ef1 c\u00e1o k\u1ef3 ph\u00e1t d\u1eabn : ng\u00e0y m\u1ed3ng 6 l\u00e0m l\u1ec5 Kh\u1ea3i \u0111i\u1ec7n, ng\u00e0y m\u1ed3ng 7 r\u01b0\u1edbc linh gi\u00e1 ti\u1ebfn ph\u00e1t, ng\u00e0y m\u1ed3ng 9, ph\u1ee5ng an t\u00e1ng \u1edf l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu, theo d\u00f9ng 9 l\u1ec5 t\u1ebf ngu, ng\u00e0y 23 l\u00e0m l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c. Trong l\u00f2ng ngay ng\u00e1y nh\u1edb m\u1ebfn, kh\u00f4n xi\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111au ! Th\u1ea7n th\u1ee9 c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i t\u1eeb l\u00e2u \u0111\u00e3 nh\u1edd nh\u00e2n \u00e2n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ban \u01a1n \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1eadn, c\u00f9ng \u0111\u1ed9i Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ef7 ta ban cho, t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh m\u1ebfn \u0111\u1ee9c hi\u1ec1n, h\u1ee3p ngh\u00ecn mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 m\u1ed9t, d\u00f9 xa nh\u01b0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 k\u1ef3 h\u1eb9n, ch\u1eafc \u1ee9c tri\u1ec7u d\u00e2n c\u0169ng c\u00f9ng c\u1ea3m \u0111\u1ed9ng c\u1ea3. N\u00ean tu\u00e2n l\u1eddi d\u1ee5 n\u00e0y !\u201d<\/p>\n<p>Thu l\u1ea1i c\u00e1o b\u1eb1ng c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang. Cha \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh l\u00e0 \u0110\u0103ng V\u0129nh tr\u01b0\u1edbc nh\u1eadn ch\u1ee9c trung u\u00fd c\u1ee7a b\u00ean gi\u1eb7c, n\u0103m tr\u01b0\u1edbc m\u1ea1o khai c\u1ea7u c\u1ea1nh, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 phong \u0111i\u1ec3n. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. \u0110\u0103ng Kh\u00e1nh \u0111\u00e3 ch\u1ebft. Thu l\u1ea1i c\u00e1o b\u1eb1ng v\u00e0 s\u1eafc t\u1eb7ng phong cho cha m\u1eb9.<\/p>\n<p>H\u1ed9 \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh xin s\u1eeda \u0111\u1ed5i l\u00e0m l\u1ea1i s\u1ed5 ru\u1ed9ng t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh. Vua n\u00f3i : \u201cS\u1ed5 ng\u1ea1ch \u0111\u00e3 xong r\u1ed3i, nay n\u1ebfu m\u1ed9t phen thay \u0111\u1ed5i, th\u00ec nh\u1eefng k\u1ebb l\u1ea1i d\u1ecbch nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m gian, l\u1ea1i sinh nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, v\u00ed nh\u01b0 th\u1ea3 con h\u1ed5 \u0111\u00f3i \u0111\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u00e0n d\u00ea th\u1ef1c kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ee3i cho d\u00e2n ta !\u201d. B\u00e8n sai b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n. Chu\u1ea9n cho ph\u00e0m c\u00e1c h\u1ea1ng \u0111i\u1ec1n th\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 nguy\u00ean ng\u1ea1ch c\u0169, duy c\u00f3 ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t b\u00e3i m\u1edbi th\u00e0nh \u0111i\u1ec1n, kh\u00f4ng c\u1ee9 ru\u1ed9ng c\u1ea5y m\u00f9a hay c\u1ea5y chi\u00eam, \u0111\u1ec1u cho tu\u1ef3 t\u1eebng n\u01a1i m\u00e0 bi\u00ean cho r\u00f5 r\u00e0ng.<\/p>\n<p>Qu\u1eadn c\u00f4ng Ba Xuy\u00ean Mi\u00ean T\u00fac, \u0111\u00eam ra ngo\u00e0i th\u00e0nh ch\u01a1i b\u1eddi, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n gia \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ra t\u1ed1 gi\u00e1c. Vua sai b\u1ed9 H\u00ecnh x\u00e9t h\u1ecfi, th\u00ec \u0111\u1ec1u do Ph\u00f3 Tr\u01b0\u1ee3ng ty l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n B\u1eb1ng t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ea7u c\u1ea1nh, \u0111em con g\u00e1i quy\u1ebfn r\u0169 l\u00e0m c\u00e0n. Vua gi\u1eadn, \u0111\u00f2i l\u1ea1i l\u01b0\u01a1ng 2 n\u0103m c\u1ee7a Mi\u00ean T\u00fac, l\u1ea1i sai v\u1ec7 C\u1ea9m y b\u1eaft V\u0103n\u00a0 B\u1eb1ng kho\u00e1 tay \u00e1p gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea7u c\u1eeda nh\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng th\u00e2n, \u0111\u00f3ng g\u00f4ng 3 th\u00e1ng, h\u1ebft h\u1ea1n, \u0111\u00e1nh cho 80 c\u00f4n \u0111\u1ecf, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i kh\u1ed5 sai \u1edf s\u1edf th\u1ee3 l\u00e0m. L\u1ea1i d\u1ee5 th\u00e2n \u0111\u00e0i chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, khi\u1ebfn cho \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam r\u0103n c\u00e1c quy\u1ebfn thu\u1ed9c, \u0111\u1eebng nghe k\u1ebb phi nh\u00e2n lo\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn t\u1ed9i l\u1ed7i. Ch\u1ec9 l\u00e0m lu\u1ef5 \u0111\u1ebfn th\u1ecbnh \u0111\u1ee9c.<\/p>\n<p>Th\u1ed5 m\u1ee5c ph\u1ee7 H\u1ea3i T\u00e2y m\u1ed9t t\u00ean g\u1ecdi M\u00e2n Tri (t\u00ean l\u00e0 B\u00e8n), m\u1ed9t t\u00ean g\u1ecdi Ti\u1ec7p B\u00e0 \u0110\u00ea (t\u00ean l\u00e0 Bi\u1ec7n) \u0111\u1ebfn ph\u00e1o \u0111\u00e0i qu\u00e2n th\u1ee9 th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, t\u00ecnh nguy\u1ec7n xin quy thu\u1eadn, v\u00e0 n\u00f3i : b\u1ecdn ch\u00fang \u0111\u1ec1u l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ee7 H\u1ea3i T\u00e2y, c\u1ee9 h\u1eb1ng n\u0103m gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u00f2i thu c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 trong ph\u1ee7 \u1ea5y m\u1ed7i su\u1ea5t \u0111inh ph\u1ea3i n\u1ed9p 8 c\u00e2n \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, k\u1ef3 n\u00e0y \u0111\u1ec7 n\u1ed9p thi\u1ebfu s\u1ed1, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam \u0111\u00e3 b\u1eaft 8 t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c giam thu, \u0111\u1ec3 th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n c\u1ee7a ch\u00fang ph\u1ea3i s\u1ee3 h\u00e3i, c\u00f9ng nhau \u0111em gia quy\u1ebfn ch\u1ea1y tr\u1ed1n, b\u1ecdn ch\u00fang xuy\u00ean qua r\u1eebng, t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng, ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 quy thu\u1eadn, \u0111\u1ec3 nh\u1edd gi\u00fap \u0111\u01b0\u1eddng sinh s\u1ed1ng. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u00e9t xem th\u1ed5 m\u1ee5c qu\u1ea3 c\u00f3 th\u1ef1c l\u00f2ng h\u01b0\u1edbng thu\u1eadn th\u00ec n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho qu\u1ea7n \u00e1o \u0111\u1ec3 khuy\u1ebfn kh\u00edch ch\u00fang, nh\u01b0ng ph\u1ea3i tra h\u1ecfi k\u1ef9, sao cho bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0 th\u1ef1c \u1edf trong \u0111\u00e1m gi\u1eb7c, vi\u1ec7c n\u00ean t\u00e2u th\u00ec n\u00f3i th\u00eam v\u00e0o trong t\u1edd t\u00e2u, vi\u1ec7c n\u00ean t\u01b0 th\u00ec \u0111em vi\u1ec7c t\u01b0 v\u1ec1 b\u1ed9, \u0111\u1ec3 t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng \u0111\u1ea1t h\u1ebft. B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c ph\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c chia \u0111\u1eb7t [c\u00e1c h\u1ea1t] b\u1ea3o cho S\u00e1 Ong Giun v\u00e0 Ch\u1ea5t Tri bi\u1ebft. Ch\u1ea5t Tri k\u00eau van xin cho c\u00e1c ch\u00e1u c\u1ee7a S\u00e1 Ong Giun \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5 m\u1ed9t nh\u00e0. Vi\u1ec7c \u1ea5y t\u00e2u l\u00ean. Vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : Ch\u1ea5t Tri c\u00f2n c\u00f3 l\u00f2ng gian gi\u1ea3o b\u1ea5t tr\u1eafc. C\u00e1i vi\u1ec7c xin ho\u00e0 \u0111\u00e3 m\u1ed9t n\u0103m nay, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng y\u00eau c\u1ea7u, qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ngh\u0129 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n d\u00e2n, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 g\u01b0\u1ee3ng theo l\u1eddi xin. Nay l\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c \u0111o\u00e0n t\u1ee5 n\u00f3i ng\u1ecdt k\u00eau xin \u0111i l\u1ea1i ph\u00e2n bi\u1ec7n, k\u00e9o d\u00e0i nh\u1eadt k\u1ef3, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i cho ti\u1ec7n chi\u1ec1u gi\u00f3 v\u00e0 d\u00f2ng n\u01b0\u1edbc th\u00ec th\u1ef1c hay d\u1ed1i, c\u00f2n ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft. Hu\u1ed1ng chi, c\u00e1i vi\u1ec7c l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea5t m\u00e0 chia \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1t, ch\u00fang n\u1ebfu c\u00f3 m\u01b0\u1ee3n l\u1eddi c\u1ea7u xin, quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng m\u00e0 theo ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu theo l\u1eddi xin \u1ea5y, th\u00ec r\u1ed3i ra ho\u1eb7c chi\u1ebfn ho\u1eb7c ho\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ea5t m\u1ed9t phen tr\u00f9 t\u00ednh. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, d\u1ee5 b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ta \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u00f3i : t\u1ea5t c\u1ea3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh hay gi\u1eef c\u0169ng ph\u1ea3i tr\u00f9 bi\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i n\u00f3i : ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p n\u1eafm ch\u1eafc ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00e0ng n\u00ean gia \u00fd t\u00ednh k\u1ef9. L\u1ea1i ph\u00ea b\u1ea3o hai ch\u1eef \u201cchi\u1ebfn, ho\u00e0\u201d c\u1ed1t ph\u1ea3i h\u1ee3p c\u01a1 nghi, d\u1eb7n d\u00f2 \u0111\u1ebfn 3 \u2013 4 l\u1ea7n, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t l\u1ea7n m\u00e0 th\u00f4i. Th\u1ebf m\u00e0 nhi\u1ec1u l\u1ea7n t\u1eadp t\u00e2u d\u00e2ng l\u00ean, ch\u1ec9 th\u1ea5y n\u00f3i c\u00f3 \u0111\u1eafp th\u00eam \u0111\u1ed3n lu\u1ef9, l\u00e0m k\u1ebf t\u1ef1 v\u1ec7 l\u1ea5y m\u00ecnh. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 m\u1ed9t ch\u1eef \u201cchi\u1ebfn\u201d th\u00ec ta th\u1ea5y ho\u1eb7c n\u00f3i : n\u1ebfu ch\u00fang d\u00e1m manh t\u00e2m gi\u00e1o gi\u1edf, \u0111\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd s\u1ebd l\u1ea1i t\u00ednh k\u1ef9 t\u1ea5u bi\u1ec7n ; ho\u1eb7c n\u00f3i : kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ea1i binh l\u1ef1c kh\u00f4ng xong, th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t l\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn t\u00ecnh h\u00ecnh b\u00ean m\u00ecnh v\u00e0 b\u00ean \u0111\u1ecbch, ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c n\u1eafm l\u1ea5y ph\u1ea7n th\u1eafng. Th\u1ebf l\u00e0 \u00fd g\u00ec ? N\u00e0y, n\u1ebfu ch\u00fang thu\u1eadn \u0111i\u1ec1u kho\u1ea3n c\u1ee7a ta chia \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1t, th\u00ec cu\u1ed9c ho\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 xong, c\u0169ng l\u00e0 vi\u1ec7c hay, n\u1ebfu \u0111\u00e1nh th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 \u1ee9ng ph\u00f3 ? Nay, nh\u1eefng qu\u00e2n tinh binh \u1edf 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 v\u00e0 nh\u1eefng qu\u00e2n r\u1ea5t m\u1ea1nh t\u1eeb B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh tr\u1edf ra B\u1eafc ba l\u1ea7n ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa, d\u00f9ng binh l\u1ef1c \u1ea5y, \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh m\u1ea1ng c\u1ee7a ch\u00fang. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 tr\u1ecdng tr\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f3 th\u00e1c vi\u1ec7c bi\u00ean kh\u1ed5n, ph\u1ea3i th\u1eed tr\u00f9 t\u00ednh xem, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 l\u00e2m s\u1ef1 l\u1ea7m l\u1eabn th\u00ec \u1edf vi\u1ec7c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf. Ph\u1ea3i n\u00ean ti\u00ean c\u01a1, t\u00ednh t\u1eebng chi ti\u1ebft, gi\u1eef cho v\u1ea1n to\u00e0n t\u1ea5t th\u1eafng l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 lu\u00f4n r\u1eb1ng : Ch\u1ea5t Tri t\u1eeb sau khi b\u1ecb thua k\u00e9o v\u1ec1 \u00d4 \u0110\u00f4ng, c\u00e1i vi\u1ec7c c\u1ea7u ho\u00e0 do h\u1eafn \u0111\u1ec1 kh\u1edfi ra, th\u1ebf m\u00e0 l\u1ea7n l\u1eefa k\u00e9o d\u00e0i, kh\u1ea9n kho\u1ea3n xin ho\u00e3n k\u1ef3 h\u1ea1n : m\u1ed9t l\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u00f2 xem t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0 th\u1ef1c c\u1ee7a ta, m\u1ed9t l\u00e0 \u0111\u1ec3 xem t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi M\u00ean theo hay kh\u00f4ng theo, \u0111\u1ec3 n\u00f3 \u1edf gi\u1eefa ch\u1ec9 t\u00ecm l\u1ea5y th\u1ebf thu\u1eadn ti\u1ec7n. N\u1ebfu th\u1ebf ta m\u1ea1nh m\u00e0 d\u00e2n M\u00ean l\u1ea1i kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u1ec3 ch\u00fang ta khu x\u1eed, th\u00ec n\u00f3 kh\u00f4ng kh\u1ecfi nh\u01b0 con th\u00fa v\u1eaby \u0111u\u00f4i, k\u00eau van ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u01a1ng cho, m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ho\u00e0 hi\u1ebfu nh\u01b0 c\u0169. Ta tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh v\u00e0 gi\u1eef, m\u00e0 l\u00f2ng th\u1ed5 d\u00e2n M\u00ean \u0111\u00e3 o\u00e1n s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, l\u1ea1i khinh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 tin c\u1eady, n\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ea1i qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, t\u1ef1 kh\u1eafc \u0111em nhau m\u00e0 quy thu\u1eadn. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec, t\u00ecnh h\u00ecnh ch\u00fang v\u1edbi m\u00ecnh, c\u00e1i th\u1ebf m\u1ea1nh hay y\u1ebfu, v\u00e0 t\u00ecnh d\u00e2n M\u00ean theo hay kh\u00f4ng, ch\u1eafc \u0111\u00e3 r\u00f5 ra \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, th\u1ebf th\u00ec c\u00e1i cu\u1ed9c chi\u1ebfn hay ho\u00e0 quy\u1ec1n \u1edf tay ta, sao l\u1ea1i m\u1ed7i vi\u1ec7c c\u1ee9 ph\u1ea3i nh\u00e2n nh\u01b0\u1ee3ng nhau, \u0111\u1ec3 cho ch\u00fang d\u00f2m th\u1ea5y ch\u1ed7 n\u00f4ng, ch\u1ed7 s\u00e2u ! Hu\u1ed1ng chi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, s\u1ebd khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi khu\u1ea5t ph\u1ee5c ta, ch\u1ee9 l\u1ebd n\u00e0o ta ch\u1ecbu khu\u1ea5t v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ? C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u00f3 tr\u00e1ch tr\u1ecdng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ee7y th\u00e1c vi\u1ec7c bi\u00ean kh\u1ed5n, ph\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea3i gi\u1eef l\u1ea5y qu\u1ed1c th\u1ec3, nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i n\u1eafm l\u1ea5y c\u00e1i th\u1ebf b\u1ea5t kh\u1ea3 ph\u1ea1m, \u0111\u1ec3 ng\u0103n tuy\u1ec7t c\u00e1i l\u00f2ng b\u00ean gi\u1eb7c d\u00f2m ng\u00f3, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 h\u1ebft th\u00e1ng 11, n\u1ebfu ch\u00fang c\u00f3 l\u1ed9 v\u1ebb thua m\u00e0 ph\u1ea3i c\u1ea7u ho\u00e0 v\u1ec1 m\u1eb7t ch\u00ednh t\u1ea5t ph\u1ea3i tu\u1ef3 ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 \u0111\u00e1nh, m\u1ed9t m\u1eb7t ph\u1ea3i phi t\u1ea5u l\u00ean ngay, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n ch\u1ec9 b\u1ea3o cho h\u1ee3p c\u01a1 nghi, th\u1ebf m\u1edbi kh\u00f4ng ph\u1ee5 c\u00e1i tr\u00e1ch nhi\u1ec7m nh\u1eadn s\u1ef1 \u1ee7y th\u00e1c.<\/p>\n<p>D\u1ee5 chu\u1ea9n cho ph\u00e1i qu\u00e2n \u1edf Kinh v\u00e0 qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn ngay c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111\u1ec3 thay phi\u00ean \u0111\u00f3ng th\u00fa. Ng\u00e0y \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh, cho \u1edf l\u1ea1i 20 ng\u00e0y \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Quan t\u1ec9nh s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i xem x\u00e9t v\u1ec7 n\u00e0o c\u01a1 n\u00e0o n\u00ean ph\u1ea3i \u0111i Tr\u1ea5n T\u00e2y, An Giang, th\u00ec c\u1ea5p gi\u1ea5y t\u1edd cho \u0111i tr\u01b0\u1edbc. C\u00f2n bi\u1ec1n binh c\u00e1c c\u01a1 v\u1ec7 \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho v\u1ec1 ch\u1ed7 \u0111\u00f3ng th\u00fa c\u0169, do t\u1ec9nh c\u1ea5p gi\u1ea5y t\u1edd cho v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 cho s\u1ef1 lao, d\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i\u1ec1u ho\u00e0. R\u1ed3i sau \u0111\u00f3, qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y t\u00e2u n\u00f3i : t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ch\u00ednh l\u00e0 h\u00f9ng phi\u00ean, c\u0169ng n\u00ean th\u00eam qu\u00e2n \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p, b\u1ecdn th\u1ea7n \u0111\u00e3 tr\u00edch ra 220 bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c v\u1ec7 Trung qu\u00e2n H\u1ed5 oai, \u0111\u00f3ng th\u00fa t\u1eeb n\u0103m [Thi\u1ec7u Tr\u1ecb] th\u1ee9 4 tr\u01b0\u1edbc, cho v\u1ec1 ch\u1ed7 \u0111\u00f3ng th\u00fa c\u0169 \u1edf t\u1ec9nh \u1ea5y \u0111\u1ec3 cho ngh\u1ec9 ng\u01a1i, \u0111\u1ee3i th\u00e1ng gi\u00eang sang n\u0103m do t\u1ec9nh \u1ea5y c\u1ea5p gi\u1ea5y t\u1edd cho v\u1ec1 ng\u0169 ngh\u1ec9. Vua y cho.<\/p>\n<p>D\u1ee5 qu\u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i r\u1eb1ng : \u201cTa m\u1edf xem k\u1ef9 t\u1eadp m\u1eadt t\u1ea5u tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, th\u1ea5y trong t\u1eadp \u0111\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn mu\u00f4n l\u1eddi ch\u1eb3ng qua mu\u1ed1n b\u01b0ng b\u1ecdn Ng\u1ecdc V\u00e2n v\u00e0 phi\u00ean m\u1ee5c m\u00e0 giao cho ch\u00fang th\u00f4i, ngo\u00e0i ra kh\u00f4ng tr\u00f9 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00e1c ! Tr\u01b0\u1edbc kia n\u00f3i ch\u00fang nh\u1edd c\u1eady vi\u1ec7c c\u00e1c ch\u00e1u t\u00ean Giun, \u0111\u00e3 li\u1ec7u \u0111\u1ecbnh vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m to\u00e1n mu\u1ed1n vin l\u1ea5y c\u1edb Man L\u00e0o \u0111o\u00e0n t\u1ee5, ph\u00e2n \u0111\u1eb7t c\u00e1c h\u1ea1t l\u00e0 kh\u00f3, ch\u1ec9 mong cho r\u1ed3i vi\u1ec7c, tr\u00edch ra ph\u00ea b\u1ea3o [cho bi\u1ebft] vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i ngh\u00ecn d\u1eb7m s\u00e1ng nh\u01b0 \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, nay qu\u1ea3 nhi\u00ean th\u1ebf. L\u1ea1i c\u00f2n tr\u00f9 t\u00ednh nhi\u1ec1u vi\u1ec7c cho kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u00e0m g\u00ec ? V\u1ea3 l\u1ea1i tr\u00e1ch tr\u1ecdng \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean thu\u1ef3, ph\u1ea3i n\u00ean m\u01b0u s\u00e2u ngh\u0129 xa, n\u1ebfu l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf, sao kh\u00f4ng n\u00f3i r\u00f5 m\u1ed9t th\u1ec3 tr\u01b0\u1edbc khi b\u00e0n \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ho\u00e0, t\u1ea5t ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i sau khi xin \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1eb9 t\u00ean Giun l\u1ea1i xin \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ee3 l\u1ebd, con g\u00e1i t\u00ean Giun, m\u1edbi \u0111\u1ec1 c\u1eadp \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ed9ng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec b\u1ecb ch\u00fang n\u00f3i d\u1ed1i, c\u00e0ng v\u00e0o c\u00e0ng s\u00e2u, th\u1ebf th\u00ec \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0111\u00e3 l\u00e2u \u0111\u1ec3 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t m\u1ecdi vi\u1ec7c, th\u1ebf l\u00e0 vi\u1ec7c g\u00ec ! \u00d4i, Ch\u1ea5t Tri l\u00e0 k\u1ebb gi\u1ea3o quy\u1ec7t, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 t\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn r\u1ed3i, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u1ebd n\u00e0o kh\u00f4ng bi\u1ebft ? Vi\u1ec7c c\u1ea7u xin m\u1eb9 v\u00e0 v\u1ee3 l\u1ebd c\u00f9ng con g\u00e1i cho t\u00ean Giun, th\u00ec th\u1eb1ng gi\u1eb7c kia ra m\u1eb7t n\u00f3i, ho\u1eb7c \u1ee7y \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam \u0111i l\u1ea1i n\u00f3i, khi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 nguy\u1ec7n r\u1ed3i th\u00ec vi\u1ec7c d\u00e2ng bi\u1ec3u ph\u1ee5ng c\u1ed1ng v\u00e0 vi\u1ec7c kh\u1ea9n xin \u0111o\u00e0n t\u1ee5 ch\u1ec9 \u1ee7y cho v\u00e0i t\u00ean Man m\u1ee5c \u0111\u1ebfn n\u00f3i, y h\u00e3y l\u00e0m m\u1ed9t vi\u1ec7c b\u00e0ng quan ngo\u00e0i cu\u1ed9c, d\u00f2 xem ta c\u00f3 thu\u1eadn nghe hay kh\u00f4ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf d\u1ee5 cho ng\u01b0\u1eddi Man ph\u1ea3i s\u1ee3. Y ngh\u0129 trong b\u1ee5ng nh\u01b0 th\u1ebf r\u1ea5t l\u00e0 gi\u1ea3o quy\u1ec7t ! C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00f4ng l\u1ea5y vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0m quan t\u00e2m, c\u00f2n khen y l\u00e0 t\u00ecnh \u00fd v\u00e0 l\u1eddi l\u1ebd k\u00ednh thu\u1eadn ! Sao kh\u00f4ng ngh\u0129 : vi\u1ec7c d\u1eaft d\u00e2y \u0111\u1ebfn m\u1ed9t n\u0103m \u0111\u00e3\u00a0 nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau s\u1ef1 k\u00ednh thu\u1eadn m\u00e0 v\u1ed9i tin nh\u01b0 th\u1ebf \u01b0 ? \u00d4i, c\u00e1i vi\u1ec7c c\u1ea7u ho\u00e0, t\u1ef1 y \u0111\u1ec1 kh\u1edfi ra tr\u01b0\u1edbc, m\u00e0 y \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u. Duy c\u00f3 m\u1ed9t vi\u1ec7c ph\u00e2n c\u01b0, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn qu\u1ed1c th\u1ec3 l\u00e0 ta c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f4i ch\u00fat danh ngh\u0129a, nay l\u1ea1i \u0111em n\u1ed9p h\u1ebft cho ch\u00fang ! R\u1ed3i ra ch\u00fang l\u1ea1i y\u00eau c\u1ea7u ta t\u1ea5t ph\u1ea3i phong cho t\u00ean Giun, giao cho t\u1ed5ng h\u1ea1t x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, d\u1ea7n \u0111\u1ebfn c\u1ea3 2 ph\u1ee7 Khai, Qu\u1ea3ng ((1) Khai Qu\u1ea3ng : Khai Bi\u00ean, Qu\u1ea3ng Bi\u00ean, 2 ph\u1ee7 thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean.1) v\u00e0 d\u00e3y n\u00fai Th\u1ea5t S\u01a1n ((2) Th\u1ea5t S\u01a1n : 7 ng\u1ecdn n\u00fai : 1. T\u01b0\u1ee3ng S\u01a1n, 2. T\u00f4 S\u01a1n, 3. C\u1ea5m S\u01a1n, 4. \u1ed0c Nh\u1ea7m S\u01a1n (\u1ed0c Gi\u00f9m, N\u00fai D\u00e0i), 5. Nam Vi S\u01a1n, 6. Nh\u00e2n Ho\u00e0 S\u01a1n, 7. Tr\u00e0 Bi\u1ec7t S\u01a1n, \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang.2) th\u00ec qu\u00e2n th\u1ee9 ch\u1ef1c mu\u1ed1n cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u1ee9 mi\u1ec5n c\u01b0\u1ee1ng m\u00e0 theo, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi, s\u1ef1 th\u1ebf \u1edf L\u1ea1p M\u00ean do Ch\u1ea5t Tri l\u00e0m ch\u1ee7 s\u1eed, t\u00ean Giun kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 do, th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00f4ng t\u1eebng h\u1ecfi Ch\u1ea5t Tri r\u1eb1ng ng\u00e0y n\u00e0o lui v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho quan qu\u00e2n r\u00fat v\u1ec1, m\u1edbi l\u00e0 ho\u00e0 ngh\u1ecb xong. N\u1ebfu Ch\u1ea5t Tri t\u1ea5t ph\u1ea3i mu\u1ed1n cho t\u00ean Giun m\u1ed9t nh\u00e0 \u0111o\u00e0n t\u1ee5, c\u00f9ng cai qu\u1ea3n d\u00e2n M\u00ean, th\u00ec t\u00ean Giun v\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n c\u00f9ng l\u00e0m M\u00ean tr\u01b0\u1edfng s\u1ebd x\u01b0ng h\u00f4 th\u1ebf n\u00e0o ? Cho l\u00e0 m\u1ed9t danh hi\u1ec7u c\u00f9ng cai qu\u1ea3n d\u00e2n M\u00ean, th\u00ec b\u1ecdn t\u00ean Cao, t\u00ean Ti\u00ean l\u00e0m ph\u1ea3n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam c\u00f3 c\u00f2n d\u00e1m theo hay kh\u00f4ng ? T\u00ean B\u01b0\u1edbm quy thu\u1eadn v\u1ec1 ta, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi M\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng hi\u1ec1m nghi c\u00e1i ch\u1ed7 \u0111o\u00e0n t\u1ee5 ? N\u00ean cho t\u00ean Giun \u1edf \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, Ng\u1ecdc V\u00e2n \u1edf t\u1ea1i th\u00e0nh Nam Vang c\u00f9ng \u0111i l\u1ea1i v\u1edbi nhau, hay l\u00e0 c\u00f9ng \u1edf m\u1ed9t ch\u1ed7 ? V\u00e0 sau khi c\u00f9ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5, c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ng\u1edd v\u1ef1c m\u00e0 sinh hi\u1ec1m kh\u00edch ra kh\u00f4ng ? V\u00e0i vi\u1ec7c \u1ea5y, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 giao \u01b0\u1edbc minh b\u1ea1ch, m\u00e0 ch\u1ec9 ch\u0103m ch\u0103m xin cho \u0111o\u00e0n t\u1ee5, ch\u1ec9 s\u1ee3 tr\u00e1i c\u00e1i l\u00f2ng gi\u1eb7c M\u00ean kia, th\u00ec ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u0169ng th\u1ea5p ! Bi\u1ebft \u0111\u00e2u sau khi cho ch\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5, l\u1ea1i ch\u1eb3ng m\u01b0\u1ee3n vi\u1ec7c kia kh\u00e1c m\u00e0 c\u1ea7u xin \u01b0 ? Ta ch\u1eafc l\u00e0 c\u00e1i vi\u1ec7c ph\u00e2n c\u01b0, t\u00ean Giun kh\u00f4ng ph\u1ea3i kh\u00f4ng thu\u1eadn theo, duy c\u00f3 Ch\u1ea5t Tri d\u00f2m th\u1ea5y qu\u00e2n th\u1ee9 th\u01b0\u1eddng hay nh\u0169n nh\u1eb7n m\u00e0 nghe theo ch\u00fang, n\u00ean mu\u1ed1n \u0111em h\u1ebft vi\u1ec7c x\u1eed tr\u00ed v\u1edbi L\u1ea1p M\u00ean l\u00e0m ra \u01a1n \u0111\u1ec1u \u1edf m\u00ecnh, r\u1ed3i l\u1ea1i m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi M\u00ean \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y m\u00e0 n\u00f3i \u0111\u00f3 th\u00f4i. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u1ea5y, l\u1ea1i mu\u1ed1n n\u00f3i h\u1ed3i h\u1ed9, cho l\u00e0 n\u1ebfu t\u1ef1 ta c\u1ee9 m\u1ed9t m\u1ef1c cho ph\u00e2n c\u01b0, t\u1ea5t ch\u00fang \u0111\u1ec3 b\u1ee5ng tr\u00f4ng ng\u00f3ng, ch\u01b0a ch\u1eafc vi\u1ec7c \u0111\u00e3 xong xu\u00f4i ngay. Th\u1ebf th\u00ec t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng theo ch\u00fang, c\u00f3 qu\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c xong xu\u00f4i ngay hay kh\u00f4ng ? Hu\u1ed1ng chi, nay m\u1edbi g\u1eb7p c\u00e1i oai thanh th\u1eafng lu\u00f4n [c\u1ee7a ta], ch\u00fang c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf, n\u1ebfu sau n\u00e0y ch\u00fang l\u1ea1i sinh l\u00f2ng gi\u00e1o gi\u1edf, \u0111\u1ebfn l\u00fac \u1ea5y m\u1edbi k\u1ec3 t\u1ed9i ch\u00fang ra m\u00e0 \u0111\u00e1nh, h\u00e1 ch\u1eb3ng l\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ebfn binh c\u00e1ch \u01b0 ? Nay n\u00ean \u0111em ngay vi\u1ec7c \u1ea5y v\u1eb7n h\u1ecfi r\u00f5 r\u00e0ng ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t Ch\u1ea5t Tri, \u0111\u00f2i l\u1ea5y t\u1edd ch\u1eef l\u00e0m b\u1eb1ng, n\u1ebfu y thu\u1eadn nghe th\u00ec cu\u1ed9c ho\u00e0 xong \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u00ec l\u00e0 tr\u00e1i l\u1eddi \u01b0\u1edbc m\u00e0 sinh s\u1ef1 tranh gi\u00e0nh, l\u00e0 l\u1ed7i tr\u00e1i \u1edf y. Th\u1ebf th\u00ec ta ph\u1ea3i ch\u1ec9nh b\u1ecb qu\u00e2n l\u00ednh, s\u1eafm s\u1eeda gi\u00e1o m\u00e1c, ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng, d\u1ea7n d\u00e0 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, khi\u1ebfn cho y kh\u00f4ng d\u00e1m y\u00eau c\u1ea7u g\u00ec n\u1eefa, t\u1ef1 nhi\u00ean ph\u1ea3i nh\u1ee5t \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng v\u00ec l\u1eddi \u01b0\u1edbc c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn h\u1ea1n, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 H\u1ea3i T\u00e2y h\u1ecfi r\u00f5 \u0111\u1ec3 xem \u00fd t\u1ee9 th\u1ebf n\u00e0o. Ch\u1ea5t Tri n\u00f3i y \u0111\u00e3 g\u1eedi th\u01b0 v\u1ec1 Xi\u00eam, ch\u1eebng trong m\u1ed9t th\u00e1ng c\u00f3 th\u1ec3 y \u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1ecdn Gi\u1ea3i c\u00f2n ch\u01b0a tin, nh\u00e2n t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cN\u1ebfu y qu\u1ea3 tr\u00e1i l\u1eddi \u01b0\u1edbc th\u00ec xin \u0111\u1ebfn th\u00e1ng sau, chia \u0111\u01b0\u1eddng c\u1eaft \u0111\u1ea1i binh, k\u00e9o th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn \u00d4 \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ec3 d\u1eb9p b\u1ecdn nhi\u1ec5u lo\u1ea1n \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi\u201d.<\/p>\n<p>Vua khen l\u1eddi xin \u1ea5y, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 c\u01a1 m\u00e0 tr\u00f9 t\u00ednh, tu\u1ef3 s\u1ef1 c\u01a1 m\u00e0 ti\u1ebfn th\u1ee7, th\u1eadt l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc c\u1edd hay \u0111\u1ec3 n\u1eafm l\u1ea5y ph\u1ea7n th\u1eafng. Duy c\u00e1i \u0111\u1ea1o h\u00e0nh binh, t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc xem th\u1eddi ti\u1ebft c\u1ee7a tr\u1eddi, h\u00ecnh th\u1ebf v\u1ec1 s\u00f4ng n\u00fai \u1edf m\u1eb7t \u0111\u1ea5t v\u00e0 s\u1ef1 ho\u00e0 vui c\u1ee7a l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 d\u1ec5 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u00e0y, n\u1ebfu y qu\u1ea3 gi\u1eef l\u1eddi n\u00f3i tr\u01b0\u1edbc, tr\u1ea3 l\u1ea1i d\u00e2n, d\u00e2ng c\u1ed1ng kho\u1ea3n, th\u00ec cu\u1ed9c ho\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 xong, v\u1eabn l\u00e0 hay. N\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ebf, th\u1ebf t\u1ea5t ph\u1ea3i d\u00f9ng binh. Tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i nh\u1eb1m m\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng t\u1eeb s\u00f4ng c\u00e1i tr\u1edf xu\u1ed1ng Nam, v\u1ed7 v\u1ec1 l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5, d\u1ee9t \u0111\u01b0\u1eddng v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a y. Ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 tuy ngu, nh\u01b0ng ch\u00e1n s\u1ef1 t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u00e3 l\u00e2u, n\u1ebfu ta b\u1ea3o r\u00f5 cho hai \u0111\u01b0\u1eddng ho\u1ea1 Ph\u01b0\u1edbc, th\u1ebf t\u1ea5t ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 \u0111em nhau m\u00e0 quy thu\u1eadn. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 ta th\u1eeba c\u01a1, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t c\u01a1 h\u1ed9i t\u1ed1t. Nh\u01b0ng ph\u1ea3i d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi M\u00ean \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi M\u00ean, m\u1edbi l\u00e0 k\u1ebf hay. V\u1eady n\u00ean ch\u1ecdn l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u1edf trong qu\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 sai ph\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u01b0 b\u1ecdn M\u1ed9c T\u1ee9c, Li\u00eam \u0110\u1ed9t, \u0111em \u00edt nhi\u1ec1u th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 chi\u00eau d\u1ee5, r\u1ed3i qu\u00e2n ta l\u00e0m thanh \u1ee9ng theo sau, xem c\u00f3 th\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00ec ti\u1ebfn, t\u1ef1 kh\u1eafc d\u1ec5 th\u00e0nh c\u00f4ng. Duy v\u1ec1 binh c\u01a1, d\u1eddi b\u01b0\u1edbc \u0111i hay thay \u0111\u1ed5i t\u00ecnh h\u00ecnh, ch\u01b0a ti\u1ec7n \u1ea5n \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ed1t ph\u1ea3i x\u00e9t r\u00f5 s\u1ef1 th\u1ebf, \u0111\u1ed9ng t\u0129nh cho v\u1eeba ph\u1ea3i, l\u1ea5y c\u00e1i th\u1ebf nh\u00e0n h\u1ea1 c\u1ee7a ta \u0111\u1ed5i l\u1ea1i v\u1edbi c\u00e1i th\u1ebf nh\u1ecdc m\u1ec7t c\u1ee7a k\u1ebb kia : c\u00e1i th\u1ebf nh\u1ecdc m\u1ec7t, nh\u00e0n h\u1ea1 kh\u00e1c nhau, th\u00ec c\u00e1i c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c, thua m\u1edbi quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri t\u1ef1 cho l\u00e0 nguy\u1ec7t h\u1ea1n \u0111\u00e3 g\u1ea7n h\u1ebft, m\u00e0 th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Kinh ch\u01b0a th\u1ea5y giao \u0111\u1ebfn, r\u1ea5t s\u1ee3 l\u00e0 th\u1ea5t t\u00edn, m\u1edbi \u1ee7y 1 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, 3 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c ng\u01b0\u1eddi M\u00ean, \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 kh\u1ea9n xin tr\u01b0\u1edbc cho t\u00ean Giun \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi k\u00ednh \u0111\u1ec7 l\u1ec5 ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 x\u00e9t duy\u1ec7t, v\u00e0 ch\u1ecdn \u1ee7y th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ebfn Kinh x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, h\u00f4m n\u00e0o t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Xi\u00eam giao d\u00e2n Kinh \u0111\u1ebfn, s\u1ebd xin n\u1ed9p sau. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cho r\u1eb1ng y \u0111\u00e3 kh\u1ea9n xin gi\u1ea3 h\u1ea1n nguy\u1ec7t k\u1ef3, l\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i ho\u1eb7c gi\u1ea3i vi\u1ec7c \u0111\u00f3 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam tr\u1edf ng\u1ea1i. Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 y \u0111\u00e3 xin tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m vi\u1ec7c d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, r\u1ed3i sau m\u1edbi giao d\u00e2n, c\u1ee9 nghe l\u1eddi xin \u1ea5y c\u0169ng kh\u00f4ng sao, b\u00e8n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Cho : H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n vi\u1ec7n Th\u00e1i y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u00fd th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 ng\u1ef1 y ; Y ch\u00e1nh l\u00e0 \u0110o\u00e0n C\u00f4ng Loan th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n.<\/p>\n<p>D\u00e2n Man \u1edf \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n T\u1ea3 Tr\u1ea1ch ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean nghe th\u1ea5y qu\u1ed1c tang, ch\u1ecdn d\u00e2ng th\u1ee9 g\u1ed7 d\u1ed5i nh\u1edd quan \u1edf ph\u1ee7 ti\u1ebfn l\u00ean. Vua khen l\u00e0 bi\u1ebft qu\u00fd m\u1ebfn vi\u1ec7c ngh\u0129a, th\u01b0\u1edfng cho 10 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Man \u00e1o v\u1ea3i hoa, qu\u1ea7n v\u1ea3i hoa ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u1ec1u 20 ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn 20 \u0111\u1ed3ng, h\u1ea1ng nh\u1ecf 30 \u0111\u1ed3ng, sai quan kinh do\u00e3n ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c \u0111em \u0111i ban cho, \u0111\u1ec3 tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ee9c \u00fd c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p><a>Trong t\u1eadp t\u00e2u th\u1ec9nh an c\u1ee7a \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7u c\u00f3 n\u00f3i : \u201cHai ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean, T\u0129nh Bi\u00ean c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ea5t b\u1ecf kh\u00f4ng. V\u1eady xin : ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1eeb Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam ph\u1ea3i \u00e1n ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n, v\u00e0 b\u1ecdn t\u00f9 ph\u1ea1m b\u1ecb t\u1ed9i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, t\u1ed9i \u0111\u1ed3, t\u1ed9i kh\u1ed5 sai \u1edf t\u1ec9nh An Giang, \u0111\u1ec1u chia giao cho vi\u00ean \u1edf 2 \u0111\u1ed3n qu\u1ea3n th\u00fac, \u0111\u1ec3 khai kh\u1ea9n nh\u1eefng ru\u1ed9ng b\u1ecf kh\u00f4ng \u1ea5y\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho 2 b\u1ed9 H\u1ed9, H\u00ecnh b\u00e0n. Hai b\u1ed9 t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n v\u1ed1n kh\u00f4ng c\u0103n c\u01b0\u1edbc, hu\u1ed1ng chi t\u00f9 \u0111\u1ed3 kh\u1ed5 sai \u0111\u1ec1u c\u00f3 ni\u00ean h\u1ea1n, c\u00f9ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i t\u1ec7 b\u1ecf tr\u1ed1n ! L\u1ea1i, t\u1eeb t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, t\u1eeb t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, nh\u1eefng \u00e1n ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n, nguy\u00ean \u0111\u00e3 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng tu\u1ef3 t\u1eebng n\u01a1i xa n\u01a1i g\u1ea7n, \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, h\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1ea5t kh\u00e1i chia giao cho 2 \u0111\u1ed3n ? Nay xin : t\u1eeb t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 tr\u1edf v\u00e0o Nam, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u00e1n x\u1eed ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n, v\u00e0 binh \u0111inh l\u1eadu ng\u1ee5 \u1edf 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3, c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi can \u00e1n tr\u1ed1n \u0111i l\u1ea1i ra th\u00fa, n\u1ebfu l\u00e0 quan m\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i, th\u00ec v\u1eabn cho l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 vi\u1ec7c sai ph\u00e1i ; c\u00f2n th\u00ec do t\u1ec9nh chia giao vi\u00ean coi \u0111\u1ed3n \u1edf ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean v\u00e0 T\u0129nh Bi\u00ean chi\u1ebfu l\u0129nh. Ai t\u00ecnh nguy\u1ec7n ra s\u1ee9c kh\u1ea9n ru\u1ed9ng th\u00ec l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea5p cho tr\u00e2u c\u00e0y v\u00e0 \u0111\u1ed3 l\u00e0m ru\u1ed9ng, \u0111\u1ec3 cho khai kh\u1ea9n, nh\u01b0ng ph\u1ea3i gia t\u00e2m qu\u1ea3n th\u00fac, n\u1ebfu c\u00f3 k\u1ebb n\u00e0o tr\u1ed1n \u0111i, th\u00ec nh\u1eefng vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m, c\u0169ng b\u1ecb chi\u1ebfu l\u1ec7 x\u1eed ph\u00e2n ; nh\u1eefng qu\u00e2n ph\u00e1t \u0111i m\u00e0 tr\u1ed1n c\u0169ng b\u1ecb ngh\u1ecb x\u1eed. C\u00f2n nh\u1eefng t\u00f9 \u0111\u1ed3 v\u00e0 kh\u1ed5 sai, xin \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu \u00e1n sung \u0111i ph\u00e1t ph\u1ed1i, t\u1eeb t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; nh\u1eefng \u00e1n x\u1eed ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu l\u1ec7 y tr\u01b0\u1edbc thi h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/a><\/p>\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n S\u1eedu, d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 cho \u0110\u1ea1i h\u00e0nh Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu l\u00e0 Thu\u1eadn thi\u00ean H\u01b0ng th\u00e1nh Quang d\u1ee5 Ho\u00e1 c\u01a1 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh \u0110\u1ee9c tr\u1ea1ch Nguy\u00ean c\u00f4ng Cao ho\u00e0ng h\u1eadu. Tr\u01b0\u1edbc kia vua d\u1ee5 cho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, c\u00e1c t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n r\u1eb1ng : t\u1eeb c\u1ed5, c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng hi\u1ebfu ph\u1ee5ng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi l\u1ec5 t\u00f4n \u0111\u1ea5ng th\u00e2n, t\u1ea5t c\u00f3 huy hi\u1ec7u \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd to t\u00e1t, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o r\u00f5 cho mu\u00f4n \u0111\u1eddi, l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t to. K\u00ednh nh\u1edb : Ho\u00e0ng t\u1ed5 \u0110\u1ea1i h\u00e0nh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu ta, nh\u01b0 m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed s\u00e1ng c\u1ee7a tr\u1eddi, thu\u1eadn tr\u1eddi s\u00e1nh v\u1edbi \u0111\u1ea5t, r\u1ed9ng gi\u00fap nh\u1eefng l\u00fac gian nan, c\u00f4ng r\u1ea5t l\u00e0 cao, Ph\u01b0\u1edbc th\u1eeba \u0111\u1ec3 th\u1ecbnh v\u1ec1 sau, \u0111\u1ee9c r\u1ea5t l\u00e0 h\u1eadu, m\u1eb7c \u00e1o vi y ((1) Vi y : \u00e1o l\u1ec5 c\u1ee7a ho\u00e0ng h\u1eadu.1) \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u1ec5 t\u1ebf. \u0110\u1ee9c hi\u1ebfu r\u1ea5t long tr\u1ecdng, khu\u00f4n ph\u00e1p \u0111oan ch\u00ednh nh\u01b0 ng\u1ecdc c\u01b0, ng\u1ecdc v\u0169, cung k\u00ednh d\u1ed1c m\u1ed9t l\u00f2ng : g\u00e0 g\u00e1y d\u1eady s\u1edbm, t\u1ecf \u0111\u1ee9c c\u1ea7n c\u00f9 ; th\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c nu\u00f4i t\u1eb1m, \u01b0\u01a1m t\u01a1, t\u1ecf \u0111\u1ee9c ti\u1ebft ki\u1ec7m, r\u1ed9ng y\u00eau m\u1ecdi v\u1eadt, t\u1ecf \u0111\u1ee9c hi\u1ec1n l\u00e0nh. Ban ra s\u00e1u c\u00f5i, m\u1edf r\u1ed9ng \u00e2n tr\u1ea1ch : cao nh\u01b0 tr\u1eddi, mu\u1ed1n \u0111\u1ec1n \u01a1n m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft \u0111\u00e2u l\u00e0 c\u00f9ng : d\u00e0y nh\u01b0 \u0111\u1ea5t, n\u00ean thu\u1eadt \u0111\u1ee9c l\u00e2u m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f9ng ! [C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i] n\u00ean tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, b\u00e0n vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5, r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. \u0110\u1ebfn khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua nghe theo, sai quan c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu \u0111i\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ec1n Th\u1ecd qu\u1ed1c c\u00f4ng ((2) \u0110\u1ec1n Th\u1ecd qu\u1ed1c c\u00f4ng : \u1edf x\u00e3 Ph\u00fa Xu\u00e2n, b\u00ean t\u00e2y Kinh th\u00e0nh.2), \u0111\u1ec1n h\u1ecd Tr\u1ea7n ((3) \u0110\u1ec1n h\u1ecd Tr\u1ea7n : \u1edf l\u00e0ng V\u0103n X\u00e1, c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ec1n D\u1ee5 Khanh (theo C\u1ef1u nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed).3). Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vua th\u00e2n \u0111em c\u00e1c quan \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ban th\u1edd, d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0 \u1ea5n. S\u00e1ch r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 \u0111\u1ee9c l\u1edbn trong thi\u00ean h\u1ea1, t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfng to trong thi\u00ean h\u1ea1. Cho n\u00ean l\u1ec5 t\u00f4n huy hi\u1ec7u ch\u00e9p \u1edf kinh m\u00e0 v\u0103n thu\u1eadt \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 trong s\u00e1ch. K\u00ednh nh\u1edb Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ef7 \u0110\u1ea1i h\u00e0nh Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh Th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu : n\u00eau \u0111\u1ee9c t\u1ed1t bao h\u00e0m r\u1ed9ng r\u00e3i, n\u1ed1i ti\u1ebfng t\u1ed1t chay k\u00ednh th\u00e2n y\u00eau. \u0110\u1ee9c hi\u1ec7p \u0111\u1ea5t d\u00e0y, gi\u00fap c\u00f4ng th\u00e0nh th\u1ecbnh cho nh\u00e0 H\u1ea1 ((4) H\u1ea1 : v\u1ee3 H\u1ea1 V\u0169 l\u00e0 con g\u00e1i h\u1ecd \u0110\u1ed3 S\u01a1n, gi\u00fap c\u00f4ng nghi\u1ec7p cho H\u1ea1 V\u0169.4), \u1ea5n th\u1ea7n \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t, ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi sinh ra nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng ((5) Th\u01b0\u01a1ng : Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch sinh ra Ti\u1ebft, t\u1ed5 nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng.5). \u0110\u1ee9c s\u00e1ng l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ec3 \u1edf X\u00e3 t\u1eafc ; gi\u00e1o ho\u00e1 g\u00e2y d\u1ef1ng, l\u00e0m ph\u00e9p cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. L\u00f2ng nh\u00e2n r\u1ed9ng y\u00eau ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 ti\u1ebfng th\u00e1nh thi\u1ec7n nghe kh\u1eafp ; \u0111\u1ee9c hi\u1ec1n h\u1ecdp ho\u00e0 kh\u00ed m\u00e0 h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n vinh. H\u1ecdp Ph\u01b0\u1edbc 3 tri\u1ec1u, \u0111\u1ed3ng \u0111\u01b0\u1eddng ng\u0169 \u0111\u1ea1i. \u0110\u1ee9c ban ra kh\u1eafp t\u00e1m ph\u01b0\u01a1ng xa c\u00e1ch ; c\u00f4ng gi\u00fap r\u1eadp ngang \u0111\u1ea5t ch\u1edf tr\u1eddi che. Suy nguy\u00ean \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh Ph\u01b0\u1edbc t\u1ed1t t\u1eeb \u0111\u00e2u, v\u00f4 c\u00f9ng c\u1ea3m m\u1ed9 ; ng\u1eeda tr\u00f4ng \u0111\u1ea1i \u0111\u1ee9c ch\u00ed nh\u00e2n kh\u00f3 n\u00f3i, kh\u00f4n x\u1ee9ng b\u00e1o \u0111\u1ec1n ! Tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng, h\u1ee3p l\u00f2ng c\u00f4ng lu\u1eadn ; th\u1ec9nh m\u1ec7nh c\u00e1c mi\u1ebfu, th\u00e2n \u0111em T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5, k\u00ednh ti\u1ebfn s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng, d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 l\u00e0 : Thu\u1eadn thi\u00ean H\u01b0ng th\u00e1nh Quang d\u1ee5 Ho\u00e1 c\u01a1 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh \u0110\u1ee9c tr\u1ea1ch Nguy\u00ean c\u00f4ng Cao ho\u00e0ng h\u1eadu. C\u00fai xin s\u00e1ng t\u1ecf t\u00f4n hi\u1ec7u to, n\u00eau ra Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh t\u1ed1t. S\u00e1nh tr\u1eddi cao s\u00e1ng, c\u00f9ng d\u00e0i l\u00e2u \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 v\u00f4 ng\u1ea7n ; h\u01b0\u1edfng t\u1ebf c\u1ea3m th\u00f4ng, mong n\u1ed1i d\u00f5i v\u1ec1 sau c\u00f2n m\u00e3i\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y mai, ban chi\u1ebfu cho trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh. L\u1eddi chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTa ngh\u0129 : \u0111\u1ea5ng th\u00e1nh nh\u00e2n tr\u1ecdng \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 h\u1eadu, hi\u1ebfu kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng t\u00f4n \u0111\u1ea5ng th\u00e2n ; b\u1eadc v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 suy l\u00f2ng l\u00e0m con, \u01a1n ph\u1ea3i r\u1ed9ng l\u00ean \u0111\u1ebfn b\u1eadc kh\u00e1c. Cho n\u00ean, l\u1ec5 t\u00f4n t\u00ean thu\u1ef5, \u0111\u1ea1i h\u00e0nh th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i danh ; \u01a1n ra cho d\u00e2n, hu\u1ec7 t\u00e2m h\u1ee3p v\u1edbi hu\u1ec7 \u0111\u1ee9c : \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh m\u00e0 n\u00eau \u0111\u1ee9c l\u1edbn\u201d.<\/p>\n<p>\u201cL\u1edbn thay ! Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ef7 \u0110\u1ea1i h\u00e0nh Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd Khang ninh th\u00e1i ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu : an t\u0129nh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9c hay, \u0111oan trang l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu. Gi\u00fap n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn, thu\u1eadn tr\u1eddi t\u1ecf \u0111\u1ea1o kh\u00f4n trinh ; \u0111i\u1ec1m b\u00e1o \u1ea5n th\u1ea7n, s\u00f4ng trong \u1ee9ng \u0111i\u1ec1m sinh th\u00e1nh. B\u1eaft ngu\u1ed3n xa nh\u01b0 th\u01a1 \u201cTr\u01b0\u1eddng ph\u00e1t\u201d ((1) Tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1t : m\u1ed9t th\u01a1 trong thi\u00ean \u201cTh\u01b0\u01a1ng t\u1ee5ng\u201d Kinh Thi.1), b\u1eadc vua hi\u1ec1n nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng sinh ra m\u1edf \u0111i\u1ec1m. G\u00e2y \u0111\u1ee9c t\u1ed1t nh\u01b0 th\u01a1 \u201cQuan th\u01b0\u201d ((2) Quan th\u01b0 : m\u1ed9t th\u01a1 trong thi\u00ean \u201cChu nam\u201d Kinh Thi.2), thi\u00ean Qu\u1ed1c phong \u0111\u1eddi Chu ch\u00ednh t\u1eeb l\u00fac tr\u01b0\u1edbc. Th\u00e1nh t\u00ednh tr\u1eddi sinh, to\u00e0n l\u00e0 nh\u00e2n h\u1eadu ; tr\u1ea3 l\u1eddi vua h\u1ecfi, t\u1ecf r\u00f5 tuy\u00ean chi\u00eau. \u01a0n l\u00e0nh \u0111\u1ec3 cho con ch\u00e1u d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ebfn nh\u00e2n d\u00e2n ; Ph\u01b0\u1edbc kh\u00e1nh h\u1eadu cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, v\u1ec1 sau th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng. T\u1ef1 tr\u1eddi cho tr\u0103m Ph\u01b0\u1edbc tr\u0103m l\u1ed9c, t\u00ednh tu\u1ed5i th\u1ecd s\u00e1u m\u01b0\u01a1i, b\u1ea3y m\u01b0\u01a1i. C\u00f9ng \u1edf n\u0103m \u0111\u1eddi, su\u1ed1t mu\u00f4n thu\u1edf tr\u0103m vua \u00edt th\u1ea5y ; nh\u00e0 vua h\u1ee3p Ph\u01b0\u1edbc, kh\u1eafp ch\u00edn ch\u00e2u b\u1ed1n bi\u1ec3n c\u00f9ng vui. S\u00e1ng c\u1ea3 r\u1ed9ng dung, \u0111\u1ee9c tr\u1ea1ch \u0111\u1ec3 l\u00e2u mu\u00f4n thu\u1edf ; cao d\u00e0y v\u0129nh vi\u1ec5n, c\u00f4ng to ngang v\u1edbi hai nghi ((3) Ch\u1ec9 Tr\u1eddi, \u0110\u1ea5t.3). Trong s\u1eed s\u00e1ch \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ti\u1ebfng hay, nh\u01b0 vi\u00ean ng\u1ecdc t\u1ecf ra \u0111\u1ee9c t\u1ed1t.<\/p>\n<p>Ta, k\u00ednh noi ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc, h\u1ea7u tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vui. Nh\u1edd l\u1eddi d\u1ea1y th\u01b0\u1eddng m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t long tr\u1ecdng th\u00eam ; \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee9c t\u1eeb \u00e1i, t\u1eeb tr\u1eddi \u0111\u00e3 nh\u01b0 cho s\u1eb5n. Tu\u1ed5i ti\u00ean g\u1ed3m t\u00e1m ch\u1ee5c, nh\u1eefng mong Ph\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u01a1ng th\u00eam l\u00ean ; linh gi\u00e1 b\u1ed5ng l\u00ean tr\u1eddi, kh\u00f4ng ng\u1edd xe ti\u00ean kh\u00f4n k\u00e9o l\u1ea1i ! \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac vui m\u1eebng tu\u1ed5i th\u1ecd, b\u1ed7ng ch\u1eb3ng th\u1ea5y \u0111\u00e2u ! T\u1eeb \u0111\u00e2y, xa th\u1eb3m xe m\u00e2y, k\u00eau g\u00e0o kh\u00f4ng k\u1ecbp. Truy nguy\u00ean lai t\u00edch lu\u1ef9 t\u1eeb \u0111\u00e2u \u0111\u1ebfn, nh\u1edd Ph\u01b0\u1edbc \u1ea5m \u0111\u1ec3 noi theo ; ng\u1eeda tr\u00f4ng l\u00ean nh\u00e2n \u0111\u1ee9c kh\u00f3 n\u00f3i ra, x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 m\u00e0 so\u1ea1n thu\u1eadt.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y 17 th\u00e1ng n\u00e0y, \u0111\u00e3 th\u1ec9nh m\u1ec7nh li\u1ec7t mi\u1ebfu, ng\u00e0y 20, th\u00e2n \u0111em T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00e0n th\u1edd, k\u00ednh c\u1ea9n d\u00e2ng s\u00e1ch v\u00e0ng, \u1ea5n v\u00e0ng, tuy\u00ean d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 r\u1eb1ng \u201cThu\u1eadn thi\u00ean H\u01b0ng th\u00e1nh Quang d\u1ee5 Ho\u00e1 c\u01a1 Nh\u00e2n tuy\u00ean T\u1eeb kh\u00e1nh \u0110\u1ee9c tr\u1ea1ch Nguy\u00ean c\u00f4ng Cao ho\u00e0ng h\u1eadu. Hi\u1ec7u to n\u00ean t\u1ecf, t\u00f4n danh h\u1ee3p v\u1edbi \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng, hi\u1ebfu tr\u1ecb x\u01b0\u01a1ng long : ban Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u cho \u0111\u1ea7m th\u1ea5m. C\u00f3 ban \u01a1n 10 \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 sau :<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c phong, c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng, qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng c\u00f9ng c\u00e1c t\u00f4n t\u01b0\u1edbc, cho \u0111\u1ebfn [c\u00e1c quan] \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n, v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, m\u00e0 d\u01b0\u1edbc ch\u1ed7 bi\u00ean t\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111eo ch\u1eef \u201cb\u1ecb gi\u00e1ng\u201d, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>\u2013 Quan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i tr\u1ea5n, v\u00ec vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u1ea7m l\u1eabn, ai b\u1ecb gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p \u0111\u1ebfn b\u1ecb c\u00e1ch l\u01b0u, cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p l\u01b0u ; ai b\u1ecb gi\u00e1ng 2, 3, 4 c\u1ea5p th\u00ec khai ph\u1ee5c cho 1 c\u1ea5p ; ai b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p \u0111\u1ec1u cho khai ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>\u2013 Quan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i tr\u1ea5n, nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng l\u1ea7m l\u1eabn, \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u1eed ph\u00e2n, \u0111\u1ec1u r\u1ed9ng cho mi\u1ec5n.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh ch\u00ednh ng\u1ea1ch \u1edf Kinh, kh\u00f4ng k\u1ec3 l\u01b0u ban hay h\u1ea1 ban, c\u1ee9 th\u1ef1c s\u1ed1 \u1edf trong qu\u00e2n ng\u0169, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng cho n\u1eeda th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c h\u1ea1ng ng\u1ea1ch th\u1ee3 \u1edf Kinh, c\u1ee9 th\u1ef1c s\u1ed1 hi\u1ec7n t\u1ea1i, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho n\u1eeda th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, nh\u1eefng thu\u1ebf v\u1ec1 ti\u1ec1n, th\u00f3c m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu ho\u1eb7c tri\u1ec3n ho\u00e3n l\u1ea1i, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, s\u1ebd l\u01b0\u1ee3ng cho tha hay gi\u1ea3m.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c quan v\u0103n t\u1eeb tam ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, \u1edf trong Kinh v\u00e0 ngo\u00e0i t\u1ec9nh, n\u1ebfu c\u00f3 cha m\u1eb9 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, th\u00ec quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng s\u1edf t\u1ea1i th\u0103m h\u1ecfi, l\u1ea1i l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec1u gia ban \u00e2n \u0111i\u1ec3n.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c t\u1ec9nh : Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh, m\u00f9a thu n\u0103m nay v\u00e0 v\u1ee5 b\u1ecb h\u1ea1n tr\u01b0\u1edbc, l\u00faa ru\u1ed9ng gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 t\u1ed5n h\u1ea1i, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 x\u00e9t t\u1eebng ph\u00e2n s\u1ed1 \u0111\u00e3 b\u1ecb tai h\u1ea1i, b\u00e0n \u0111\u1ec3 tha thu\u1ebf ho\u1eb7c gi\u1ea3m thu\u1ebf cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>\u2013 C\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u1ebfu c\u00f3 hi\u1ebfu t\u1eed, thu\u1eadn t\u00f4n, ngh\u0129a phu, ti\u1ebft ph\u1ee5, c\u00e1c vi\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n x\u00e9t h\u1ecfi cho r\u00f5, quan t\u1ec9nh l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean, gi\u00e1p b\u1ed9 x\u00e9t b\u00e0n, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 s\u1ebd n\u00eau th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u2013 S\u1edf d\u01b0\u1ee1ng t\u1ebf \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, quan h\u1eefu ty ph\u1ea3i l\u01b0u t\u00e2m b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n<p>Than \u00f4i, tr\u00f4ng t\u1ed1t m\u00e0 x\u01b0ng thu\u1eadt, m\u1ed9t m\u00ecnh ta \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e3i b\u1ee5ng k\u00ednh th\u00e0nh ; r\u1ed9ng \u00e2n tr\u1ea1ch \u0111\u1ec3 ban ra, mu\u00f4n d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng y\u00ean l\u00f2ng \u0111\u1ed9i Ph\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>V\u00ec l\u1ec5 k\u00ednh d\u00e2ng t\u00f4n thu\u1ef5 \u0111\u00e3 xong, th\u01b0\u1edfng kim ti\u1ec1n v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n cho c\u00e1c h\u1ea1ng quan vi\u00ean d\u1ef1 vi\u1ec7c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau ; c\u00f2n t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, t\u01b0 v\u1ee5, ki\u1ec3m th\u1ea3o, \u0111i\u1ec3n h\u1ea1, cung ph\u1ee5ng cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n v\u00e0 th\u1ee3, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 100 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o T\u1ed5ng h\u1ed9 th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cNinh l\u0103ng l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 r\u1ea5t long tr\u1ecdng. Nh\u1eefng vi\u1ec7c khi ti\u1ebfn l\u00ean, khi d\u1eebng l\u1ea1i v\u00e0 treo c\u00e1c hi\u1ec7u c\u1edd ph\u1ea3i n\u00ean nghi\u00eam ch\u1ec9nh c\u00e0ng h\u01a1n th\u00ec m\u1edbi kh\u1ecfi th\u1ea5t l\u1ec5. L\u1ea1i, ch\u1ed7 th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng c\u00f3 h\u01a1i h\u1eb9p, ph\u00e0m nh\u1eefng thuy\u1ec1n \u0111i h\u1ed9 t\u00f9ng, t\u1ea5t ph\u1ea3i tu\u1ef3 theo kh\u00fac s\u00f4ng c\u1ee9 th\u1ee9 t\u1ef1 m\u00e0 \u0111i, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ec1 ch\u1ec9nh v\u00e0 th\u01b0 th\u1ea3.<\/p>\n<p>D\u1eddi c\u00f4ng s\u1ea3nh dinh K\u1ef3 v\u00f5 \u0111\u1ebfn d\u1ef1ng \u1edf ph\u01b0\u1eddng Tr\u1eebng T\u0129nh (tr\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u01b0\u1eddng Nh\u00e2n C\u01a1).<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh b\u1ecb l\u1ee5t. L\u00faa m\u00f9a 10 ph\u1ea7n t\u1ed5n h\u1ea1i m\u1ea5t 5 ph\u1ea7n, ph\u1ee7 huy\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c thi\u00ean tai \u1ea5y b\u00e1o l\u00ean. \u0110\u01b0\u1ee3c h\u01a1n m\u1ed9t th\u00e1ng g\u1ea1o \u0111\u1eaft. D\u00e2n ph\u1ea3i kh\u00f3 kh\u0103n v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u0103n. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Ph\u1ee7, huy\u1ec7n l\u00e0 b\u1ecdn H\u1ed3 M\u1eadu \u0110\u1ee9c 8 ng\u01b0\u1eddi, v\u00ec gi\u1ea5u vi\u1ec7c thi\u00ean tai, b\u1ecb c\u00e1ch b\u1eaft tr\u1ecb, B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u1ea1m Huy, \u00e1n s\u00e1t Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c, duy c\u00f3 \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ed7 M\u1eadu Th\u01b0\u1edfng v\u00ec ti\u1ebfp l\u00e0m vi\u1ec7c v\u1ec1 l\u00fac sau, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n. T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An c\u0169ng n\u01b0\u1edbc m\u01b0a l\u1ee5t l\u00e0m h\u1ea1i l\u00faa m\u00f9a. C\u1ea3 hai h\u1ea1t [Ngh\u1ec7 \u2013 T\u0129nh] s\u1ed1 thu\u1ebf ti\u1ec1n, th\u00f3c ph\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ec1u t\u1ea1m cho ho\u00e3n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt.<\/p>\n<p>C\u1ea5p 6 c\u00e1i b\u00e0i ng\u00e0 cho c\u00e1c \u0111\u1ed9i, ty v\u1ec7 Loan gi\u00e1 (m\u1ed9t m\u1eb7t kh\u1eafc 3 ch\u1eef \u201cLoan gi\u00e1 v\u1ec7\u201d, m\u1ed9t m\u1eb7t kh\u1eafc 5 ch\u1eef su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf ty n\u00e0o).<\/p>\n<p><a>Sai b\u1ecdn H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng, Lang trung Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Ngh\u0129a \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n to hi\u1ec7u B\u1ea3o Long ch\u1ea1y sang Giang L\u01b0u Ba ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng V\u0169 \u0110\u00ecnh \u00fd, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n to hi\u1ec7u Th\u00e1i Loan ch\u1ea1y sang T\u00e2n Gia Ba di\u1ec5n t\u1eadp v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, nh\u00e2n ti\u1ec7n t\u00ecm mua c\u00e1c th\u1ee9 h\u00e0ng ho\u00e1.<\/a><\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n cho nh\u1eefng quan vi\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0m ngh\u0129a\u00a0 t\u1eed khi c\u00f3 tang cha m\u1eb9 nu\u00f4i. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u1ea1y cho hi\u1ebfu \u0111\u1ec3 l\u00e0m trung, l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch tr\u1ecdng y\u1ebfu c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c v\u0103n v\u00f5 quan vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n v\u1ec1 \u0111\u1ec3 tang cha m\u1eb9, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n c\u00f3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh thi h\u00e0nh. C\u00e1i ch\u1ed7 th\u1ec3 t\u1ea5t t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi, tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu, v\u1eabn \u0111\u00e3 chu t\u1ea5t l\u1eafm r\u1ed3i. Nh\u01b0ng t\u1ef1u trung c\u00e1c quan hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u1ee9c, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00e0m con nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi ta, [\u0111\u1ed1i v\u1edbi] cha m\u1eb9 sinh tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 cha m\u1eb9 nu\u00f4i sau, vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tang nguy\u00ean v\u1eabn kh\u00e1c nhau, th\u00ec ch\u1ed7 gi\u1ea3 h\u1ea1n c\u0169ng n\u00ean c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. N\u1ebfu \u0111i l\u00e0m con nu\u00f4i m\u00e0 cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb h\u00e3y c\u00f2n, \u0111\u00e3 v\u1ed9i c\u1ea5p gi\u1ea3 h\u1ea1n theo m\u1ed9t l\u1ec7, th\u00ec con nu\u00f4i v\u00e0 con \u0111\u1ebb ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c ? Hu\u1ed1ng chi, \u0111\u1ec3 tang cha m\u1eb9 nu\u00f4i v\u00e0 cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ec7 c\u1ea5p gi\u1ea3 h\u1ea1n, th\u00ec \u0111\u1ec3 tang c\u00f3 hi\u1ec1m v\u1ec1 hai tr\u1ecdng tang. V\u1eady n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n n\u00f3i, \u0111\u1ec3 t\u1ecf nh\u1ea5t tr\u00ed. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n. B\u1ed9 cho r\u1eb1ng : cha m\u1eb9 nu\u00f4i v\u00e0 cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb h\u01a1i c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u00e0m con nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi ta, l\u1ea5y cha m\u1eb9 nu\u00f4i l\u00e0 tr\u1ecdng, \u0111\u1ed1i v\u1edbi ngh\u0129a v\u1eabn ph\u1ea3i ; nh\u01b0ng h\u1eadu v\u1edbi cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb, c\u0169ng l\u00e0 t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi t\u1ea5t th\u1ebf. Cha m\u1eb9 nu\u00f4i v\u00e0 cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb, h\u1ea1n th\u00e1ng c\u00f9ng cho ngh\u1ec9 nh\u01b0 nhau, m\u1edbi h\u1ebft c\u1ea3 hai \u0111\u01b0\u1eddng t\u00ecnh ngh\u0129a. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t vi\u1ec7c tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1ea1y cho \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu. Chu\u1ea9n giao b\u1ed9 L\u1ea1i b\u00e0n l\u1ea1i\u201d. R\u1ed3i b\u1ed9 L\u1ea1i ngh\u1ecb xin : ph\u00e0m c\u00e1c quan vi\u00ean gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 l\u00e0m con nu\u00f4i ng\u01b0\u1eddi ta, khi g\u1eb7p tang cha m\u1eb9 nu\u00f4i v\u00e0 tang cha m\u1eb9 \u0111\u1ebb th\u00ec nh\u1ea5t ph\u1ea9m cho gi\u1ea3 h\u1ea1n v\u1ec1 qu\u00ea tr\u00f4ng nom \u0111\u1ec1u 3 th\u00e1ng ; t\u1ee9, ng\u0169 ph\u1ea9m cho \u0111\u1ebfn v\u0103n th\u1ea7n l\u1ee5c, th\u1ea5t ph\u1ea9m v\u00e0 h\u00e0nh t\u1ea9u, h\u1eadu b\u1ed5 \u0111\u1ec1u 2 th\u00e1ng ; \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, ph\u1ee7, huy\u1ec7n v\u00e0 gi\u00e1o hu\u1ea5n \u0111\u1ec1u 6 th\u00e1ng. C\u00f2n v\u0103n t\u1eeb b\u00e1t ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec1u cho gi\u1ea3 h\u1ea1n 1 th\u00e1ng. Vua y cho.<\/p>\n<p>Sai : Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 V\u0169 lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 sung ch\u1ee9c T\u1ed5ng h\u1ed9 s\u1ee9 ; H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00e2n l\u1ed9c t\u1eed Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean sung ph\u00f3 T\u1ed5ng h\u1ed9 s\u1ee9, Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u00e0nh dinh ; \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110o\u00e0n Kim sung \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c dinh Ti\u1ec1n, Th\u1ee7y \u0111\u1ea1o ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng sung \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c dinh H\u1eadu, Th\u1ee7y \u0111\u1ea1o ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 sung \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c dinh T\u1ea3, L\u1ee5c b\u1ed9 ; Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Kinh t\u01b0\u1ee3ng L\u00ea T\u1ea5t \u1ee9ng sung \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c dinh H\u1eefu, L\u1ee5c l\u1ed9.<\/p>\n<p>Sai \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u01b0u Kinh ; b\u1ecdn th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh, Tr\u01b0\u1ee3ng ty Kim ng\u00f4 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb, V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Long v\u00f5 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng, Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed v\u00e0 C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u1ec5 khoa T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u0129 \u0111\u1ec1u l\u01b0u tr\u1ef1c L\u1ee5c b\u1ed9 ; c\u00f2n t\u00e1 nh\u1ecb 4 vi\u00ean, qu\u1ea3n v\u1ec7 c\u00e1c dinh 4 vi\u00ean, t\u00fac v\u1ec7 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 4 vi\u00ean, khoa \u0111\u1ea1o vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t 2 vi\u00ean \u0111\u1ec1u theo \u0111i sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t. Sai quan k\u00ednh c\u00e1o c\u00e1c mi\u1ebfu, c\u00e1c \u0111i\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ec1n Th\u1ecd qu\u1ed1c c\u00f4ng, \u0111\u1ec1n h\u1ecd Tr\u1ea7n. L\u1ea1i s\u1eafc cho c\u00e1c quan v\u00e0 qu\u00e2n nh\u00e2n v\u1ec1 l\u1ec5 Ninh l\u0103ng : tr\u01b0\u1edbc 3 ng\u00e0y ng\u00e0y ch\u00ednh l\u1ec5 v\u00e0 sau 1 ng\u00e0y, c\u1ea7m h\u00e0nh h\u00ecnh c\u00e1c t\u1ed9i ph\u1ea1m v\u00e0 gi\u1ebft sinh v\u1eadt, tr\u01b0\u1edbc 5 ng\u00e0y ng\u00e0y ch\u00ednh l\u1ec5 v\u00e0 sau 4 ng\u00e0y, c\u1ea5m s\u1ef1 y\u1ebfn l\u1ea1c, h\u00e1t x\u01b0\u1edbng, m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1ecf, t\u00eda v\u00e0 c\u01b0\u1edbi g\u1ea3.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>B\u00ednh Ng\u1ecd, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 6 [1846], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, m\u1ed3ng 1, ng\u00e0y Nh\u00e2m T\u00fd. Ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c l\u00e0m l\u1ec5 ban l\u1ecbch \u1edf tr\u01b0\u1edbc c\u1eeda Ng\u1ecd M\u00f4n, c\u00f3 \u0111\u1eb7t nh\u00e3 nh\u1ea1c m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ea5u nh\u1ea1c.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd S\u1eedu. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00e0n th\u1edd, l\u00e0m l\u1ec5 \u00e2n ti\u1ebfn (v\u00ec ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 l\u00e0m l\u1ec5 ban l\u1ecbch, n\u00ean ho\u00e3n \u0111\u1ebfn h\u00f4m sau). V\u00ec l\u1ec5 c\u00e1o k\u1ef3 ph\u00e1t d\u1eabn \u0111\u00e3 l\u00e0m r\u1ed3i, c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 n\u01b0\u1edbc ph\u1ee5 thu\u1ed9c l\u00e0 Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 cung k\u00ednh l\u00e0m l\u1ec5 ti\u1ebfn h\u01b0\u01a1ng. Vua b\u1ea3o T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea7n n\u00e0y, ng\u01b0\u01a1i kh\u00e2m m\u1ea1ng l\u01b0u \u1edf Kinh. V\u1ec1 b\u00ean h\u1eefu ho\u00e0ng th\u00e0nh, m\u1edbi m\u1edf ra m\u1ed9t ch\u1ed7 c\u1eeda khuy\u1ebft, ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i d\u1ef1 bi\u1ec7n v\u00f4i g\u1ea1ch tr\u1eef s\u1eb5n \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng 7, khi r\u01b0\u1edbc linh gi\u00e1 ti\u1ebfn ra r\u1ed3i, th\u00ec \u0111\u1ed1c s\u1ee9c s\u1eeda sang l\u1ea1i ngay, sao cho xong s\u1edbm m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i, \u1edf tr\u01b0\u1edbc cung T\u1eeb Th\u1ecd, tr\u1ea7n thi\u1ebft s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, sao cho \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1ea5t lu\u1eadt t\u1ec1 ch\u1ec9nh, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn ng\u00e0y m\u1ed3ng 9, r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 v\u1ec1 cung, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi v\u1ed9i v\u00e0ng khi vi\u1ec7c x\u1ea3y \u0111\u1ebfn\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o H\u00e0 Duy Phi\u00ean r\u1eb1ng : \u201cNg\u00e0y l\u00e0m l\u1ec5 Ninh l\u0103ng, ph\u1ee5ng y\u00ean linh c\u1eefu, ta l\u00fac \u1ea5y kh\u00f4ng xi\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111au, kh\u00f4ng th\u1ec3 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m r\u00f5 r\u00e0ng ch\u1ed7 ph\u00e2n kim l\u1eadp h\u01b0\u1edbng \u0111\u01b0\u1ee3c, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1 v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u1ea3i m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n k\u00ednh c\u1ea9n c\u1ea3 m\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 cho kh\u1ecfi sai l\u1ea7m\u201d. L\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u1ec5 Ninh l\u0103ng, l\u00e0 k\u1ebf v\u1ea1n ni\u00ean, ph\u1ea3i n\u00ean t\u1eebng kho\u1ea3n t\u1eebng kho\u1ea3n chu \u0111\u00e1o r\u00f5 r\u00e0ng. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean b\u00e0n v\u1edbi dinh ki\u1ebfn \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, gia t\u00e2m tr\u00f9 bi\u1ec7n, c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n ch\u1eafc ch\u1eafn m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o t\u1eeb \u0111\u1ec3 r\u01b0\u1edbc linh c\u1eefu \u0111i. Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, tr\u01b0\u1edbc l\u1ec5 Ninh l\u0103ng 2 ng\u00e0y, r\u01b0\u1edbc linh gi\u00e1 \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd ra, vua \u0111i b\u1ed9 theo sau, \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc Kinh th\u00e0nh, r\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n, do \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 r\u01b0\u1edbc \u0111i, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y r\u01b0\u1edbc l\u00ean \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, gi\u1edd T\u1ef5 h\u1ea1 huy\u1ec7t, l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ec1 th\u1ea7n ch\u1ee7 \u1edf \u0111i\u1ec7n Gia Thanh (ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng, ho\u00e0ng th\u00e2n l\u00e0 Di\u00ean Kh\u00e1nh c\u00f4ng T\u1ea5n, Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u v\u00e0o vi\u1ec7c b\u01b0ng th\u1ea7n ch\u1ee7 ; \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf cung \u0111\u1ec1). L\u1ec5 \u0111\u1ec1 ch\u1ee7 xong, r\u01b0\u1edbc an v\u1ecb \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd (ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, l\u00e0m l\u1ec5 S\u01a1 ngu ; ng\u00e0y Qu\u00fd H\u1ee3i l\u00e0m l\u1ec5 T\u00e1i ngu ; ng\u00e0y Gi\u00e1p T\u00fd, l\u00e0m l\u1ec5 Tam ngu ; ng\u00e0y \u1ea5t S\u1eedu, l\u00e0m l\u1ec5 T\u1ee9 ngu ; ng\u00e0y B\u00ednh D\u1ea7n, l\u00e0m l\u1ec5 Ng\u0169 ngu ; ng\u00e0y \u0110inh M\u00e3o, l\u00e0m l\u1ec5 L\u1ee5c ngu ; ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00ecn, l\u00e0m l\u1ec5 Th\u1ea5t ngu ; ng\u00e0y T\u00e2n M\u00f9i, l\u00e0m l\u1ec5 B\u00e1t ngu ; ng\u00e0y Nh\u00e2m Th\u00e2n, l\u00e0m l\u1ec5 C\u1eedu ngu. T\u1eeb l\u1ec5 c\u00e1o t\u1eeb r\u01b0\u1edbc linh c\u1eefu cho \u0111\u1ebfn l\u1ec5 \u0111\u00e0n t\u1ebf, ho\u00e0ng th\u00e2n, qu\u1ed1c th\u00edch, c\u00e1c quan trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u00e0 qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng qu\u00fd huy\u1ec7n \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 t\u00ecnh d\u00e2ng l\u1ec5 ph\u1ea9m). T\u1eeb khi ph\u00e1t d\u1eabn \u0111\u1ebfn khi l\u1ec5 xong, lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y t\u1ea1nh n\u1eafng. Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u1ea5y \u0111\u1ec1u l\u00e0 tinh linh c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5 t\u1ef7 ta \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi \u0111\u00f3. B\u00e1 c\u00e1o trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y h\u00f4m sau, v\u00ec \u0111\u1ea1i l\u1ec5 \u0111\u00e3 xong, b\u00e1 c\u00e1o cho trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, th\u01b0\u1edfng cho quan qu\u00e2n c\u00e1c gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c b\u1ea1c l\u1ea1ng v\u00e0 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau (th\u01b0\u1edfng cho quan \u0110\u1ec1 ch\u1ee7 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf 2 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 3 c\u00e2y sa, 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c) ; quan d\u1ef1 vi\u1ec7c \u0110\u1ec1 ch\u1ee7 l\u00e0 L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh 1 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn, 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba v\u00e0 2 \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng nh\u1ecf ; T\u1ed5ng h\u1ed9 s\u1ee9 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 1 c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 9 l\u1ea1ng b\u1ea1c ; Ph\u00f3 t\u1ed5ng h\u1ed9 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, \u0110\u1ed5ng l\u00fd tang l\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c dinh Ti\u1ec1n l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kim, \u0111\u1ec1u 1 c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng nh\u1ecf, 7 l\u1ea1ng b\u1ea1c, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c c\u00e1c dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng, Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0, L\u00ea T\u1ea5t \u1ee9ng \u0111\u1ec1u 2 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 5 l\u1ea1ng b\u1ea1c, vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khi\u00eang linh c\u1eefu l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch 1 c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Nh\u1ecb nghi ; ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd, th\u1ef1 ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u00e0 hi\u1ec7p qu\u1ea3n 4 vi\u00ean \u0111\u1ec1u 2 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Ng\u0169 Ph\u01b0\u1edbc ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i 8 vi\u00ean \u0111\u1ec1u 1 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c, 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Tam \u0111a ; c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi sung v\u00e0o vi\u1ec7c khi\u00eang linh c\u1eefu v\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh thu\u1ef7 s\u01b0 300 quan ti\u1ec1n ; nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 bi\u1ec7n tang l\u1ec5 v\u00e0 ch\u00e8o ch\u1edf thuy\u1ec1n r\u1ed3ng, quan l\u1ea1i, qu\u00e2n l\u00ednh, th\u1ee3 thuy\u1ec1n 2.000 quan ti\u1ec1n ; ho\u00e0ng th\u00e2n 14 ng\u01b0\u1eddi, theo \u0111i h\u1ed9 gi\u00e1, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n, 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c, t\u1eeb ho\u00e0ng t\u1eed tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u gia k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9. C\u00f2n th\u00ec quan vi\u00ean trong ngo\u00e0i, ai d\u1ef1 c\u00f3 ch\u1ea7u h\u1ea7u ho\u1eb7c \u0111i theo h\u1ea7u, c\u00f9ng l\u01b0u gi\u1eef Kinh th\u00e0nh, v\u00e0 t\u1ed5ng l\u00fd tang l\u1ec5, 2 s\u1edf thuy\u1ec1n r\u1ed3ng, v\u0103n t\u1eeb th\u1ea5t ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p, th\u00ec th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 cho 10.000 quan ti\u1ec1n, giao cho b\u1ed9 ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng, ngh\u1ecb t\u1ef1. D\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u00f9a c\u00f3 \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n chi\u00eam b\u00e1i, th\u01b0\u1edfng cho 2.000 quan ti\u1ec1n. Qu\u00fd h\u01b0\u01a1ng, qu\u00fd huy\u1ec7n, h\u1ecd Tr\u1ea7n, x\u00e3 V\u0103n X\u00e1, h\u1ecd L\u00ea Xu\u00e2n, x\u00e3 Ba Nguy\u1ec7t, th\u01b0\u1edfng 300 quan ti\u1ec1n. D\u00e2n h\u1ea1t Th\u1eeba Thi\u00ean s\u1eeda sang nh\u1eefng ch\u1ed7 c\u1ea7u, \u0111\u1eadp, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1, th\u01b0\u1edfng cho 300 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>V\u00ec l\u1ec5 Ninh l\u0103ng \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, th\u01b0\u1edfng cho \u0111\u1ed5ng l\u00fd \u0110\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, D\u01b0\u01a1ng Thai, Nguy\u1ec5n Do\u00e3n, Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9 \u0111\u1ec1u gia tu\u1ef3 \u0111\u1edbi 1 c\u1ea5p. Chu\u1ea9n cho T\u1ebf M\u1ef9 th\u1ef1c th\u1ee5 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u1ea3n v\u1ec7 khoa \u0111\u1ea1o, b\u1ed9 v\u00e0 t\u1ef1 l\u00e0m tu\u1ef3 bi\u1ec7n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p, k\u1ef7 l\u1ee5c v\u00e0 ti\u1ec1n c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. \u0110\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan Thanh Gi\u1ea3n, L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh v\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi t\u00e1 nh\u1ecb, th\u1ee7 l\u0129nh chuy\u00ean bi\u1ec7n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng 2 th\u1ee9 k\u1ef7 l\u1ee5c ; l\u1ea1i d\u1ecbch \u0111\u1ec1u 3 th\u00e1ng ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 c\u1ee9 h\u1eb1ng th\u00e1ng hai l\u1ea7n ch\u1ecdn ph\u00e1i 1 vi\u00ean ph\u1ea9m quan ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd T\u00f4n th\u1ea5t, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi khoa \u0111\u1ea1o v\u00e0 ty vi\u00ean b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111\u1ec1u 1 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ebfn Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng xem x\u00e9t : t\u1eeb nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1eb7t b\u00e0y \u0111\u1ed3 t\u1ebf \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 tr\u1ed3ng c\u00e2y t\u00f9ng, c\u00e2y th\u1ee5, c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng h\u1ee3p th\u00ec tham t\u1ea5u l\u00ean.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cS\u1ed1 \u0111\u1ed3 th\u1edd b\u00e0y \u1edf \u0111i\u1ec7n Gia Th\u00e0nh c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u, n\u00ean giao cho th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 gia t\u00e2m ki\u1ec3m so\u00e1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c chuy\u00ean giao cho cung nh\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ea7y t\u1edb g\u00e1i gi\u00e0 coi qu\u1ea3n. N\u1ebfu h\u01a1i c\u00f3 ch\u00fat kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o, th\u00ec tr\u00e1ch c\u1ee9 v\u00e0o th\u1ee7 h\u1ed9 s\u1ee9 v\u00e0 ty \u0110i\u1ec3n nghi m\u00e0 h\u1ecfi t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o V\u0103n Minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cChuy\u1ebfn n\u00e0y \u0111\u1ea1i l\u1ec5 Ninh l\u0103ng, tr\u00f4ng nh\u1edd t\u1eeb Ph\u01b0\u1edbc s\u00e2u d\u00e0y, quan qu\u00e2n d\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00e0nh t\u1ea5t c\u1ea3. V\u1ea3 l\u1ea1i, may g\u1eb7p th\u1eddi ti\u1ebft t\u1ea1nh n\u1eafng, c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh b\u1ecb. Ch\u1ec9 ngh\u0129 : lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y t\u1ea1nh n\u1eafng \u1ea5y l\u00e0m cho vi\u1ec7c canh n\u00f4ng c\u00f3 khi k\u00e9m thu\u1eadn ti\u1ec7n m\u00e0 th\u00f4i\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c s\u1eafc sai quan ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean h\u1ecfi kh\u1eafp c\u1ea3 trong h\u1ea1t xem ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ecb kh\u00f4 r\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o. L\u00ea Khi\u00eam Quang t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, tuy h\u01a1i c\u00f3 t\u1ea1nh n\u1eafng, nh\u01b0ng n\u01b0\u01a1ng c\u00e0y c\u1ea5y, vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n\u201d. Vua r\u1ea5t vui l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Tha s\u1ed1 th\u00f3c vay \u1edf kho T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 vay l\u0129nh b\u1ea1c kho \u0111\u1ec3 s\u1eafm s\u1eeda l\u1ec5 v\u1eadt m\u1eebng th\u1ecd : \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y chia ph\u1ea7n ra thu l\u1ea1i \u0111\u1ec3 n\u1ed9p tr\u1ea3 v\u00e0o kho. N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 ki\u1ec3m tra, th\u1ea5y c\u00f3 b\u1ea1c gi\u1ea3, \u0111em b\u1ea1c ra thanh minh, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 d\u00e2ng s\u1edb xin nh\u1eadn t\u1ed9i. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00e1nh ti\u1ebft n\u0103m nay, \u0111\u00e3 d\u1ee5 b\u1eaft ph\u1ea3i s\u1eeda ch\u1eefa nh\u1eefng th\u00f3i xa hoa, theo l\u1ebd ti\u1ebft ki\u1ec7m, ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 t\u1ec9nh gi\u1ea3m. Duy c\u00f3 s\u1ef1 l\u00e0m vui v\u00e0 ban \u00e2n th\u00ec kh\u1eafp c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi m\u1ecdi, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 ch\u1ed7 h\u1ecd th\u00e2n l\u1ea1i c\u00e0ng h\u1eadu h\u01a1n. Kh\u00f4ng ng\u1edd c\u00f3 s\u1ef1 chia nhau \u0111\u00f3ng g\u00f3p nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec3 cho mang ti\u1ebfng, ta th\u1ef1c kh\u00f4ng mu\u1ed1n nghe\u201d. Nh\u1eefng s\u1ed1 b\u1ea1c ti\u1ebfp t\u1ee5c n\u1ed9p v\u00e0o kho \u0111\u1ec1u mang tr\u1ea3 l\u1ea1i.<\/p>\n<p>L\u1ea5y th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9. Tr\u1ea1ch tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 Ch\u1ec9 tuy\u00ean tri\u1ec7u, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y t\u1eeb tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh v\u1ec1, sai do b\u1ea3n ch\u1ee9c, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>Th\u1ee5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Ti\u1ebfn ch\u1ebft.<\/p>\n<p>L\u00e0m th\u00eam kho b\u1eb1ng ng\u00f3i \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Ninh B\u00ecnh (t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean 1 to\u00e0 5 gian 2 ch\u00e1i, t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng 2 to\u00e0 \u0111\u1ec1u 35 gian 2 ch\u00e1i, t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh 1 to\u00e0 19 gian 2 ch\u00e1i).<\/p>\n<p>\u0110\u1eafp \u0111\u00ea c\u00f4ng \u1edf x\u00e3 Ph\u1ee5c L\u1ec5 v\u00e0 x\u00e3 Thi\u1ebft Tr\u1ee5 thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean (x\u00e3 Ph\u1ee5c L\u1ec5 thu\u1ed9c huy\u1ec7n Kim \u0110\u1ed9ng, \u0111\u00ea d\u00e0i h\u01a1n 221 tr\u01b0\u1ee3ng ; x\u00e3 Thi\u1ebft Tr\u1ee5 thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Y\u00ean, \u0111\u00ea d\u00e0i 40 tr\u01b0\u1ee3ng).<\/p>\n<p>Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u01b0\u1eddng ch\u1ebft. Cho th\u00eam 300 quan ti\u1ec1n, 2 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 3 c\u00e2y sa, v\u1ea3i l\u1ee5a \u0111\u1ec1u 15 t\u1ea5m. L\u1ea5y th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n b\u1ed5 sung th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m gia h\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : th\u1ef1 Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 tr\u1ea5n T\u00e2y Ninh l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c b\u1ed5 th\u1ee5 h\u00e0m Th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh, th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh An Giang ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Phan Kh\u1eafc Th\u1eadn th\u0103ng th\u1ef1 Tuy\u00ean ph\u1ee7 s\u1ee9 tr\u1ea5n T\u00e2y Ninh ; \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ba b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 H\u1eadu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n khanh, V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt c\u01b0 tang cha m\u1eb9. L\u1ea5y Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0111\u00f4 th\u1ed1ng, T\u00e2n L\u1ed9c t\u1eed Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eadu qu\u00e2n ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Loan gi\u00e1 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n quy\u1ec1n nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n khanh.<\/p>\n<p>L\u1ea5y H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p b\u1ed5 sang Th\u1ecb lang V\u0169 kh\u1ed1, v\u1eabn ki\u00eam bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m ; Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n duy\u1ec7t \u0111inh tuy\u1ec3n l\u00ednh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh bi\u00ean thu\u1ef3 B\u1eafc K\u1ef3. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1u t\u1ec9nh L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Qu\u1ea3ng Y\u00ean thu\u1ed9c x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a l\u00e0m s\u1ed5 \u0111inh \u0111i\u1ec1n, c\u0169ng nh\u01b0 ch\u01b0a duy\u1ec7t tuy\u1ec3n g\u00ec. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] chu\u1ea9n y l\u1eddi b\u1ed9 b\u00e0n, s\u00e1u t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m l\u1ea1i s\u1ed5 s\u00e1ch. \u0110\u1ebfn n\u0103m sau, l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, sai quan duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, th\u1ef1c \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho bi\u1ebft c\u00e1i ngh\u0129a \u0111\u1ed3ng \u0111i\u1ec1u c\u1ed9ng quan. \u0110\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1 [1841], m\u1edf xem s\u1ed5 to\u00e1t y\u1ebfu \u0111\u1ec7 l\u00ean, th\u1ea5y kh\u00f4ng c\u00f3 bao nhi\u00eau, b\u00e8n gi\u00e1ng Ch\u1ec9 xu\u1ed1ng ngay h\u00e3y \u0111\u00ecnh duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, r\u1ed3i do c\u00e1c t\u1ec9nh vi\u00ean bi\u1ec7n l\u00fd. \u0110\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7 [1847] l\u00e0 n\u0103m \u0110inh M\u00f9i, s\u1ebd theo nh\u01b0 l\u1ec7 thi h\u00e0nh. Sang n\u0103m ch\u00ednh \u0111\u1ebfn k\u1ef3 duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ec9nh bi\u00ean thu\u1ef3, s\u1ed1 \u0111inh hi\u1ec7n t\u1ea1i ch\u01b0a th\u00eam nhi\u1ec1u cho l\u1eafm, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i theo nh\u01b0 l\u1ec7, sai quan duy\u1ec7t, tuy\u1ec3n th\u00ec d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh ch\u1ea7u ch\u1ef1c, ch\u01b0a kh\u1ecfi l\u1ea1i kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n th\u00eam. V\u1eady nay h\u00e3y t\u1ea1m \u0111\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 12 [1852] l\u00e0 n\u0103m Nh\u00e2m T\u00fd s\u1ebd l\u1ea1i y l\u1ec7 thi h\u00e0nh. L\u1ea1i, ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n Bi\u00ean thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 gi\u00e1n h\u1eefu 7 x\u00e3 M\u00e3nh Gia, Ba Man, B\u00ecnh \u0110\u00f4n, N\u00f4ng Hi\u1ec7t, B\u00e1 Cao, Lai S\u00e2m, T\u1ea5u C\u01b0, l\u00e0 nh\u1eefng d\u00e2n x\u00e3 m\u1edbi l\u1eadp, ch\u01b0a c\u00f3 s\u1ed5 \u0111inh, s\u1ed5 \u0111i\u1ec1n ; n\u1ebfu v\u1ed9i b\u1eaft ph\u1ea3i l\u00e0m s\u1ed5 ngay, kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111i l\u1ea1i v\u1ea5t v\u1ea3, c\u0169ng cho t\u1ea1m ho\u00e3n 1 kho\u00e1, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn kho\u00e1 sau, c\u0169ng ph\u1ea3i thi h\u00e0nh ngay nh\u01b0 d\u00e2n c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n.<\/p>\n<p>Ki\u1ebfn T\u01b0\u1eddng qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Quan ch\u1ebft. Cho \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 Cung L\u01b0\u1ee3ng. Sai chi ra v\u00f3c l\u1ee5a trong kho \u0111\u1ec3 tr\u1ecb tang, c\u1ea5p th\u00eam 1.000 quan ti\u1ec1n. Hai con c\u00f2n nh\u1ecf, cho con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 H\u1ed3ng M\u1ee5c theo l\u1ec7 c\u00f4ng t\u1eed 20 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, con th\u1ee9 l\u00e0 H\u1ed3ng H\u00e2n theo l\u1ec7 c\u00f4ng t\u1eed 11 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean m\u00e0 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p><a>T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun sai b\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 b\u1ecdn \u1ed1c Nha L\u1ecbch, Y Gi\u00e1 Non, \u1ed1c Nha B\u00f4, Na \u0110\u1ed1c C\u00f4i, \u1ed1c Nha Th\u00f4n, Na Ti\u1ebfp B\u00e0 \u0110\u00ea \u0110\u1ed9t \u0111em t\u1edd bi\u1ec3u v\u00e0 l\u1ec5 ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y xin d\u00e2ng bi\u1ec3u \u0111\u1ebfn Kinh, x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng. B\u1ecdn Ph\u1ee7 bi\u00ean T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ti\u1ebft ch\u1ebf Tr\u1ea5n T\u00e2y t\u1ed5ng h\u1ea1t V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tuy ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ; T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ebfu ph\u1ee7 qu\u00e2n v\u1ee5 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Do\u00e3n U\u1ea9n, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng d\u1ecbch t\u1edd bi\u1ec3u ra, d\u00e2ng l\u00ean, t\u1edd bi\u1ec3u \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng :<\/a><\/p>\n<p>\u201cT\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Cao Mi\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun r\u1eadp \u0111\u1ea7u c\u00fai \u0111\u1ea7u c\u1ea9n t\u1ea5u, xin mong Thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf chi\u1ebfu gi\u00e1m : T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, \u00f4ng cha y cho \u0111\u1ebfn anh y, \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb, t\u1eeb khi y l\u01b0u l\u1ea1c, n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, c\u0169ng \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m. T\u1eeb khi li\u00eau thu\u1ed9c M\u00ean phi\u00ean [\u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam] xin y tr\u1edf v\u1ec1 cai qu\u1ea3n l\u1ea5y d\u00e2n M\u00ean \u0111\u1ebfn khi quan qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, y t\u1ee9c th\u00ec d\u1eabn m\u00ecnh \u0111em b\u1ed9 l\u1ea1c th\u00fa t\u1ed9i, xin qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u1ec1 t\u00e2u l\u00ean. Qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 t\u00e2u Ch\u1ec9 d\u1ee5 truy\u1ec1n b\u1ea3o, tr\u00ean \u0111\u1ed9i \u01a1n Thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf cho Ph\u01b0\u1edbc ra \u00e2n, v\u00e0 r\u1ed9ng tha cho, m\u1eb9 y c\u00f9ng v\u1ee3 l\u1ebd y, con g\u00e1i y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd gi\u1eef g\u00ecn nu\u00f4i n\u1ea5ng, l\u1ea1i cho v\u1ec1 \u0111o\u00e0n t\u1ee5. Y v\u00e0 phi\u00ean thu\u1ed9c y tr\u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ed9i \u00e2n \u0111\u1ee9c Thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf nh\u01b0 tr\u1eddi nh\u01b0 \u0111\u1ea5t, t\u1eeb y cho \u0111\u1ebfn d\u00e2n M\u00ean, ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn ng\u01b0\u1eddi nh\u1ecf, t\u1eeb \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd b\u00ecnh y\u00ean m\u00e3i m\u00e3i. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u1ea3m kh\u00edch kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 c\u00f9ng, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u1ea5y g\u00ec b\u00e1o \u0111\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1eady xin \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean xa c\u00fai l\u1ea1y, xin gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng trung th\u00e0nh l\u00e0m th\u1ea7n thu\u1ed9c m\u00e3i m\u00e3i. Nay k\u00ednh \u1ee7y li\u00eau thu\u1ed9c M\u00ean phi\u00ean l\u00e0 : th\u1eadp ph\u1ea9m \u1ed1c Nha L\u1ecbch, Y Gi\u00e1 Non, b\u00e1t ph\u1ea9m \u1ed1c Nha B\u00f4, Na \u0110\u1ed1c C\u00f4i, \u1ed1c Nha Th\u00f4n, Na Ti\u1ebfp B\u00e0 \u0110\u00ea \u0110\u1ed9t sung l\u00e0m Ch\u00e1nh ph\u00f3 b\u1ed3i s\u1ee9 v\u00e0 10 ng\u01b0\u1eddi tu\u1ef3 h\u00e0nh, thay y k\u00ednh d\u00e2ng bi\u1ec3u v\u0103n v\u00e0 l\u1ec5 ph\u1ea9m, 2 th\u1edbt voi \u0111\u1ef1c, 2 c\u00e1i ng\u00e0 voi, 2 b\u1ed9 s\u1eebng t\u00ea, 50 c\u00e2n h\u1ea1t sa nh\u00e2n, 50 c\u00e2n \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, 50 c\u00e2n c\u00e1nh ki\u1ebfn, 50 c\u00e2n tr\u1ea7n ho\u00e0ng, 50 c\u00e2n s\u00e1p ong, 20 n\u1ed3i s\u01a1n s\u1ed1ng, \u0111\u1ebfn Kinh, do L\u1ec5 b\u1ed9 \u0111\u01b0\u1eddng kh\u1ea5n b\u1ea9m, nay \u0111\u01b0\u1ee3c chi\u00eam b\u00e1i. Mong c\u00fai x\u00e9t cho ch\u00fat l\u00f2ng th\u00e0nh, \u0111\u1ec3 y \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u00ecn mu\u00f4n ph\u1ea7n x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i ; d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, l\u00e2u nh\u1edd Thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf th\u1ecd kh\u1ea3o mu\u00f4n mu\u00f4n n\u0103m, nh\u01b0 tr\u1eddi nh\u01b0 \u0111\u1ea5t. C\u1ea9n t\u1ea5u\u201d.<\/p>\n<p>Giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 nh\u1eefng vi\u00ean kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i b\u00e0n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u1eddi c\u1ed5 g\u1ecdi l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, ti\u1ebfp gi\u1edbi v\u1edbi ph\u00eda nam [n\u01b0\u1edbc ta], t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m t\u00f4i th\u1edd b\u1ea3n tri\u1ec1u, \u0111\u00e3 tr\u1ea3i \u0111\u1eddi n\u1ecd \u0111\u1eddi kia. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long [1802-1819] b\u1ecb n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u0103ng b\u1ee9c. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sai quan \u0111\u1ebfn b\u1ea3o h\u1ed9, tr\u1ea5n tr\u1ecb c\u00f5i \u0111\u1ea5t, y\u00ean \u0111\u1ecbnh nh\u00e2n d\u00e2n. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m c\u1eed \u0111\u1ed9ng g\u00ec. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ng\u1ea7m m\u01b0u \u0111\u00e1nh \u00fap, Phi\u00ean [M\u00ean] v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ch\u0103n, m\u1ed9t m\u00ecnh ch\u1ea1y l\u1ea1c l\u00f5ng, \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sai qu\u00e2n \u0111\u01b0a v\u1ec1, l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i nghi\u1ec7p cho n\u01b0\u1edbc \u1ea5y. Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ch\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 con trai n\u1ed1i nghi\u1ec7p, ch\u1ec9 sinh \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y con g\u00e1i, chu\u1ea9n cho phong t\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u00e0m ch\u1ee7 vi\u1ec7c t\u00f4ng t\u1ef1, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t quan \u0111\u1ec3 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n ch\u00fang. Th\u1ef1c l\u00e0 c\u00e1i \u01a1n d\u1ef1ng l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t, n\u1ed1i l\u1ea1i t\u00f4ng t\u1ef1\u00a0 \u0111\u00e3 h\u1ebft, c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ea5t nh\u00e2n, r\u1ea5t ngh\u0129a. V\u1eeba \u0111\u00e2y, quan ngo\u00e0i bi\u00ean v\u1ed7 v\u1ec1 ch\u1ebf ng\u1ef1 th\u1ea5t s\u00e1ch, th\u1ed5 d\u00e2n sinh ra s\u1ef1, kh\u00f4ng y\u00ean, \u0111\u1ec3 d\u00f2ng d\u00f5i Mi\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun, v\u00ec c\u00f3 gi\u1eb7c Xi\u00eam xui khi\u1ebfn l\u00e0m b\u1eady, nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e2m nhi\u1ec5u bi\u00ean ph\u01b0\u01a1ng, b\u1ecb quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh ph\u00e1, tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n Ni\u00eam, \u0111\u1ea1p b\u1eb1ng c\u1ea3 8 tr\u1ea1i, qu\u00e2n M\u00ean v\u00e0i v\u1ea1n thua h\u1ebft, kh\u00f4ng c\u00f2n s\u00f3t m\u1ed9t m\u1ed1ng n\u00e0o ! K\u1ebb kia \u0111\u00e3 kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00f4ng th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc ta r\u1ed3i. Ti\u1ebfp \u0111\u1ea5y, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 kh\u00e1t mong vua ta \u0111\u1ebfn c\u1ee9u s\u1ed1ng cho, c\u00f9ng \u0111em nhau quy thu\u1eadn. Quan \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng t\u00e2u xin c\u1ea5t qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn k\u1ebf s\u00e2u, mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh l\u00e2u, th\u00ec ph\u1ea3i ra oai c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft, sai t\u01b0\u1edbng ra qu\u00e2n, tuy\u00ean b\u1ed1 t\u1ed9i tr\u1ea1ng m\u00e0 \u0111\u00e1nh, \u0111\u00e1nh m\u1ed9t tr\u1eadn m\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ea5t nh\u01b0 D\u1ea3o S\u00e1ch, L\u00f4 \u0110\u1ea3n, Ba Nam, \u0110\u1ea1p Ph\u00e1, Thi\u1ebft Th\u1eb1ng \u0111\u1ec1u b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ea7u m\u1ee5c th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri \u00f4m \u0111\u1ea7u ch\u1ea1y tr\u1ed1n. \u0110\u1ea1i binh \u0111u\u1ed5i v\u00e2y s\u00e1t th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng : ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 ra h\u00e0ng, ng\u00e0y k\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n, ta \u0111\u1ec1u tha t\u1ed9i khi\u1ebfn cho \u0111\u1ec1u v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac \u1ea5y, \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 binh oai th\u1eafng tr\u1eadn lu\u00f4n, th\u1eeba th\u1ebf tr\u01b0\u1eddng khu, d\u1ec5 nh\u01b0 l\u00e0 ch\u1ebb tre \u0111\u00f3 th\u00f4i. Nh\u01b0ng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam t\u1ef1 \u0111\u00e3 bi\u1ebft l\u00e0 s\u1ee9c k\u00e9m, ngoe ngo\u1ea3y c\u1ea7u th\u01b0\u01a1ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn k\u00eau van xin \u0111\u1ee3i m\u1ec7nh l\u1ec7nh. T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc M\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun c\u0169ng b\u00f3 m\u00ecnh th\u00fa t\u1ed9i. Quan \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u xin. L\u1ea1i \u0111\u1ed9i \u01a1n ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng m\u1edf 3 m\u1eb7t l\u01b0\u1edbi, cho con \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ef1 \u0111\u1ed5i m\u1edbi, bi\u1ebft \u0103n n\u0103n t\u1ed9i th\u00ec chu\u1ea9n cho \u0111\u1ea7u th\u00fa ; mu\u1ed1n trao \u0111\u1ed5i bu\u00f4n b\u00e1n th\u00ec cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng. M\u1eb9 con quy\u1ebfn thu\u1ed9c Ong Giun c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111o\u00e0n t\u1ee5. R\u1ed3i l\u01b0u quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i chi\u00eau t\u1eadp l\u1ea5y d\u00e2n M\u00ean. T\u01b0\u1edfng hu\u1ec7 tr\u1ea1ch \u0111\u00e3 th\u1ea5m nhu\u1ea7n v\u00e0 \u00e2n uy g\u1ed3m \u0111\u00e3 s\u00e1ng t\u1ecf r\u1ed3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1ea5ng v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 \u0111\u1ed1i v\u1edbi di \u0111\u1ecbch, l\u00e0m ph\u1ea3n th\u00ec ra oai, quy ph\u1ee5c th\u00ec y\u00ean \u1ee7i, \u0111\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng ch\u1ebf ng\u1ef1 nhung \u0111\u1ecbch t\u1eeb x\u01b0a \u0111\u1ebfn gi\u1edd. Nay d\u00f2ng d\u00f5i ng\u01b0\u1eddi M\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun, \u0111\u00e3 bi\u1ebft c\u1ea3m kh\u00edch \u0103n n\u0103n t\u1ed9i, quy th\u00e0nh, d\u00e2ng bi\u1ec3u, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng, c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 v\u00ec y m\u00e0 t\u00e2u xin, ch\u1ec9 n\u00ean theo l\u1eddi xin \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u01b0ng cho, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y \u0111em vi\u1ec7c t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc M\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun kh\u1ea9n xin sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn Kinh xin l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u00e3 ph\u00ea giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m v\u1ec1 Kinh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tho\u1ea3 ngh\u1ecb, ti\u1ebfp c\u1ee9 t\u00e2u l\u00ean, cho l\u00e0 t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc M\u00ean \u0111\u00e3 \u0103n n\u0103n t\u1ed9i, \u0111\u1ea7u th\u00e0nh, sai s\u1ee9 ph\u1ee5ng c\u1ed1ng, t\u00ecnh \u00fd v\u00e0 l\u1eddi l\u1ebd k\u00ednh thu\u1eadn, do \u1edf t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c kh\u1ea9n xin, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn s\u00e2n r\u1ed3ng chi\u00eam b\u00e1i, \u0111\u1ec3 y\u00ean t\u1ea5m l\u00f2ng chi\u00eam ng\u01b0\u1ee1ng, \u0111\u00e3 ph\u00ea chu\u1ea9n y ngh\u1ecb thi h\u00e0nh r\u1ed3i ; nay chu\u1ea9n cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n truy\u1ec1n b\u1ea3o cho t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean bi\u1ebft \u0111\u1ec3 y\u00ean vui. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, quan qu\u00e2n \u0111\u00f3ng l\u00e2u kh\u00f3 nh\u1ecdc, nay \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean n\u1ed9i ph\u1ee5, l\u00e0m t\u00f4i t\u1edb l\u00e2u d\u00e0i, th\u00ec c\u00e1i vi\u1ec7c ph\u00f2ng bi\u00ean \u0111\u00e3 h\u01a1i th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 ph\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c khu x\u1eed x\u1ebfp \u0111\u1eb7t cho \u0111\u01b0\u1ee3c hay m\u00e3i v\u1ec1 sau n\u00ean l\u1ea5y t\u1eebng th\u1eddi k\u1ef3 m\u00e0 ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n, th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 th\u00e1i y\u00ean t\u0129nh l\u00e2u d\u00e0i, bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, th\u00ec ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f9 t\u00ednh m\u00e0 t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t thi h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00f3ng r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng c\u00e1i vui y\u00ean ngh\u1ec9, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00fac \u1ea5n Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng (\u1ea5n b\u1eb1ng ch\u1ea5t b\u1ea1c, c\u00e1i n\u00fam \u1ea5n h\u00ecnh con l\u1ea1c \u0111\u00e0 b\u1ecbt v\u00e0ng, \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh b\u1ec1 m\u1eb7t v\u00e0 cao, d\u00e0y, ph\u00e2n t\u1ea5c \u0111\u1ec1u y nh\u01b0 \u1ea5n c\u0169).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd D\u1eadu, l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng. Sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n \u0111i t\u1ebf thay vua.<\/p>\n<p>Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u1ebf t\u1eedu Ph\u1ea1m V\u0169 Ph\u00e1c ch\u1ebft. L\u1ea5y t\u01b0 nghi\u1ec7p Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ebf t\u1eedu.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Tu\u1ea5t. Vua \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, l\u00e0m l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c. Ng\u00e0y 22 th\u00e1ng \u1ea5y, g\u1eb7p l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng \u1edf c\u00e1c mi\u1ebfu, b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb xin ng\u00e0y \u1ea5y sai quan l\u00e0m l\u1ec5 \u1edf cung T\u1eeb Th\u1ecd, m\u00e0 ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 23 l\u00e0m l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : L\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng \u1edf tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y T\u1ed1t kh\u1ed1c, so t\u00ecnh v\u1edbi l\u1ec5, \u0111\u00e3 l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p ! Hu\u1ed1ng chi, c\u00f9ng k\u1ebf ti\u1ebfp l\u00e0m l\u1ec5, th\u00ec m\u1ea7u \u00e1o m\u1eb7c c\u0169ng l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1ec5 T\u1ed1t kh\u1ed1c xong, m\u00e0 l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng, m\u1edbi h\u1ee3p nghi v\u0103n, r\u1ed3i l\u1ea5y ng\u00e0y 25 l\u00e0 ng\u00e0y B\u00ednh T\u00fd, sai Ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0 Ki\u1ebfn Thu\u1ef5 c\u00f4ng H\u1ed3ng Y \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, thay vua l\u00e0m l\u1ec5 H\u1ee3p h\u01b0\u1edfng ; l\u1ea1i sai Ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0 Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb c\u00f4ng H\u1ed3ng T\u1ed1 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Gia Th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ea9n l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o c\u00e1c quan b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cl\u1ec5 ph\u1ea3i ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc t\u00ecnh v\u00e0 v\u0103n, m\u1edbi l\u00e0 tho\u1ea3 h\u1ee3p. V\u1ea3 l\u1ea1i, ta \u1edf trong cung, \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m, n\u1ebfu g\u1eb7p c\u00e1c \u0111\u1ea1i l\u1ec5 c\u00e1c t\u00f4n l\u0103ng v\u00e0 c\u00e1c mi\u1ebfu, h\u00e1 l\u1ebd \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sau khi 3 n\u0103m h\u1ebft tang m\u1edbi th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5 ? Sang n\u0103m ti\u1ebft Thanh minh, ta \u0111\u1ebfn Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng ((1) Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng : l\u0103ng Th\u1ebf T\u1ed5 Cao ho\u00e0ng h\u1eadu (v\u1ee3 Gia Long).1) l\u00e0m l\u1ec5 ; c\u00f2n Thi\u00ean Th\u1ee5 l\u0103ng ((2) Thi\u00ean Th\u1ee5 l\u0103ng : l\u0103ng Th\u1ebf t\u1ed5 (Gia Long).2), Hi\u1ebfu l\u0103ng ((3) Hi\u1ebfu l\u0103ng : l\u0103ng Th\u00e1nh t\u1ed5 (Minh M\u1ea1ng).3) v\u00e0 Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng ((4) Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng l\u0103ng : l\u0103ng Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu (v\u1ee3 Minh M\u1ea1ng).4) th\u00ec sai quan l\u00e0m l\u1ec5. \u0110\u1ee3i ngo\u00e0i 1 n\u0103m, g\u1eb7p c\u00f3 l\u1ec5 T\u1ec9nh y\u1ebft, s\u1ebd sai quan l\u00e0m l\u1ec5 Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng, ta th\u00e2n \u0111\u1ebfn Hi\u1ebfu l\u0103ng l\u00e0m l\u1ec5. S\u1eafc cho quan \u1edf b\u1ed9 so\u1ea1n s\u1eb5n nghi ti\u1ebft ti\u1ebfn tr\u00ecnh, \u0111\u1ee3i ta t\u00e0i \u0111\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 l\u1ec5 kh\u00e1nh h\u1ea1 ti\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 \u0111\u00fang vi\u1ec7c ban th\u01b0\u1edfng c\u1ee9 chi\u1ebfu l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc thi h\u00e0nh. \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ebfn Kinh, c\u0169ng cho chi\u1ebfu ph\u1ea9m c\u1ea5p ph\u00e1t, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra r\u1eb1ng vi\u1ec7c ban Ph\u01b0\u1edbc l\u00fac \u0111\u1ea7u n\u0103m, ph\u1ea3i nhu\u1ea7n th\u1ea5m kh\u1eafp c\u1ea3 m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i tri\u1ec7u \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cSang n\u0103m, ti\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n, quan \u1edf b\u1ed9 \u0111\u00e3 t\u00e2u xin, ta ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n nh\u1eadn l\u1ec5 m\u1eebng, ta v\u00ec \u0111\u01b0\u01a1ng c\u00f3 qu\u1ed1c tang, trong b\u1ee5ng c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u00e3 ph\u00ea b\u1ea3o \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 r\u1ed3i, nh\u01b0ng v\u00ec \u0111\u1ea7u n\u0103m \u0111\u00f3n \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, c\u00e1c quan m\u1eebng th\u1ecd, ch\u1eafc c\u0169ng do t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc trong ch\u1ed7 \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 cho h\u1ee3p t\u00ecnh v\u00e0 v\u0103n, c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, quan vi\u00ean l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ec1u m\u1eb7c tri\u1ec1u ph\u1ee5c, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ee7 tri\u1ec1u nghi \u1edf tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0. Quan b\u1ed9 L\u1ec5 g\u1eedi t\u1edd t\u00e2u, quan N\u1ed9i c\u00e1c truy\u1ec1n s\u1eafc Ch\u1ec9, mi\u1ec5n l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u thay m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p, \u0111\u1ebfn t\u1ea3 h\u1eefu vu \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh \u0111\u1ee9ng ch\u1ef1c \u0111\u00e1p, \u0111\u1ee3i ta ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh ho\u1eb7c \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, cho ban v\u0103n t\u1eeb khoa \u0111\u1ea1o, vi\u00ean ngo\u1ea1i lang v\u00e0 \u1ee7y vi\u00ean c\u00e1c t\u1ec9nh, ban v\u00f5 t\u1eeb qu\u1ea3n v\u1ec7 tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 chi\u00eam b\u00e1i. \u0110\u00ecnh ch\u1ec9 y\u1ebfn ti\u1ec7c, c\u00f3 ban th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c ti\u1ec1n theo th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 \u0111\u1ed1t \u1ed1ng l\u1ec7nh v\u00e0 \u0111\u1eb7t tri\u1ec1u nghi \u1edf s\u00e2n \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh \u0111\u1ec1u \u0111\u00ecnh ch\u1ec9. \u0110\u00f3 c\u0169ng \u0111\u1ee7 th\u1ea5y tr\u00ean d\u01b0\u1edbi c\u00f9ng tin nhau, c\u00f9ng m\u1eebng th\u1eddi ti\u1ebft t\u1ed1t, b\u1ea5t t\u1ea5t l\u00e0m phi\u1ec1n v\u0103n qu\u00e1, ho\u1eb7c c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ch\u01b0a h\u1ee3p l\u1ec5 \u00fd\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ecnh vi\u1ec7c ki\u1ec3m duy\u1ec7t bi\u1ec1n binh 2 t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 m\u1ed9t l\u1ea7n. Theo l\u1ec7, t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 Kh\u00e1nh Ho\u00e0 c\u1ee9 sang n\u0103m m\u1edbi th\u00ec sai quan ki\u1ec3m duy\u1ec7t bi\u1ec1n binh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y v\u00ec bi\u1ec1n binh 2 t\u1ec9nh \u0111\u00e3 ph\u00e1i v\u00e0o \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam, c\u00f2n \u1edf ch\u1ed7 h\u00e0ng ng\u0169 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y, ra l\u1ec7nh t\u1ea1m \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c ki\u1ec3m duy\u1ec7t. Bi\u1ec1n binh \u1edf 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam\u00a0 v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, c\u0169ng cho \u0111\u00ecnh m\u1ed9t l\u1ea7n vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn kinh di\u1ec5n t\u1eadp, v\u00ec c\u1edb kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u \u1edf ch\u1ed7 qu\u00e2n ng\u0169.<\/p>\n<p>H\u1ed9 \u0111\u1ed1c Nam \u0110\u1ecbnh Ph\u1ea1m Duy Trinh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : C\u1eeda bi\u1ec3n Ba L\u1ea1t th\u1ebf n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7y d\u1eaby, c\u00e1t b\u00f9n b\u1ed3i \u1ee9 l\u00ean th\u00e0nh n\u00f4ng ; thuy\u1ec1n bu\u00f4n kh\u00f3 ra v\u00e0o. C\u00f3 l\u00e1i bu\u00f4n Trung Qu\u1ed1c l\u00e0 \u0110\u1eb7ng Trinh B\u00e1t xin xu\u1ea5t c\u1ee7a ri\u00eang \u0111\u1ec3 \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ng\u0103n n\u01b0\u1edbc \u1edf hai b\u00ean c\u1eeda bi\u1ec3n, khai khu\u1ea9n ru\u1ed9ng b\u1ecf kh\u00f4ng, s\u1ebd n\u1ed9p thu\u1ebf theo nh\u01b0 l\u1ec7\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 quan vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadp \u1ea5m. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTrong thu\u1ed9c h\u1ea1t, c\u00f3 nguy\u00ean Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u1ebf t\u1eedu t\u1eb7ng Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 ch\u1ebft, kh\u00f4ng c\u00f3 con, xin cho ch\u00e1u l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n l\u00e0m h\u1ea1ng quan vi\u00ean t\u1eed, \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng nom vi\u1ec7c th\u1edd c\u00fang\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho 2 b\u1ed9 L\u1ea1i, L\u1ec5 b\u00e0n k\u1ef9. Hai b\u1ed9 \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cX\u00e9t trong lu\u1eadt ch\u00e9p : \u00f4ng cha c\u00f3 c\u00f4ng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc th\u00ec con v\u00e0 em m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eeba \u1ea5m, m\u00e0 chi\u1ebfu l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, ph\u1ea7n quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ebfn ph\u1ea9m tr\u1eadt n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u1edbi \u0111\u00e1ng d\u1ef1 h\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 quan vi\u00ean t\u1eed, m\u00e0 ch\u1ec9 nh\u1eb1m ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 con m\u00e0 n\u00f3i. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, Ng\u00f4 T\u00f2ng Ho\u00e0 (ch\u00e1u h\u1ecd Ninh Ho\u00e0 qu\u1eadn c\u00f4ng Ng\u00f4 T\u00f2ng Chu), T\u1ed1ng H\u1ed3 Thanh (ch\u00e1u h\u1ecd Tu\u00e2n Ngh\u0129a h\u1ea7u T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1m) \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n \u1ea5m th\u1ee5, l\u00e0 do g\u1eb7p khi ra \u0111\u1eb7c \u00e2n, \u0111\u00e2u d\u00e1m vi\u1ec7n v\u00e0o \u0111\u00f3 \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec7 ? C\u00f2n Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u01b0\u1ee3ng h\u00e0nh tr\u1ea1ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng lao g\u00ec, th\u00ec ch\u00e1u l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Tu\u1ea5n kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1eb7c c\u00e1ch h\u00e3nh c\u1ea7u h\u01b0\u1edfng \u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua y l\u1eddi t\u00e2u v\u00e0 \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>Cho th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang C\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 sung th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ee9 v\u1ec7 dinh K\u1ef3 v\u00f5 ; gia th\u1ef1 Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Minh b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u1ed5 oai ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y h\u1eefu t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 \u0110\u00e0o Tr\u00ed b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ti\u1ec1n v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Cai \u0111\u1ed9i Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 L\u00ea Thu\u1eadn th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y ti\u1ec1n t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; Qu\u1ea3n c\u01a1 H\u1eefu c\u01a1 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ea3 t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng mi\u1ebfu, \u0111\u1ec1n, dinh th\u1ef1, c\u1ea7u, \u0111\u1eadp \u1edf trong h\u1ea1t g\u1ed3m 42 s\u1edf, v\u00e0 tr\u01b0\u1eddng thi H\u01b0\u01a1ng thi H\u1ed9i, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec m\u01b0a l\u1ee5t l\u00e0m h\u01b0 h\u1ecfng, xin \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn sang xu\u00e2n, kh\u1edfi c\u00f4ng tu b\u1ed5\u201d. Vua chu\u1ea9n y.<\/p>\n<p>D\u1eddi c\u00f4ng s\u1ea3nh qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng \u1edf \u0111\u00e0i B\u1eafc Thu\u1eadn (tr\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u01b0\u1eddng H\u00e0m Thanh).<\/p>\n<p>(\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u1ea9m tr\u1eadt c\u1ee7a tri b\u1ea1 c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m (tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m). B\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cL\u1ec7 \u0111\u1ecbnh tri b\u1ea1 \u1edf c\u00e1c v\u1ec7 Th\u00e2n binh, C\u1ea5m binh, tr\u1eadt ch\u00e1nh th\u1ea5t ph\u1ea9m, tri b\u1ea1 \u1edf Tinh binh tr\u1eadt ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m, c\u00e1c v\u1ec7 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 Thanh, Ngh\u1ec7 tuy l\u1ec7 thu\u1ed9c 5 dinh m\u00e0 qu\u00e2n th\u00ec do t\u1ec9nh sai ph\u00e1i, ph\u1ea9m tr\u1eadt qu\u1ea3n su\u1ea5t c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u00e3 c\u1ea3i \u0111\u1ecbnh, th\u00ec ph\u1ea9m h\u00e0m c\u1ee7a tri b\u1ea1 n\u00ean theo l\u1ec7 v\u1ec7 binh c\u00e1c t\u1ec9nh, xin \u0111\u1ed5i l\u00e0m ch\u00e1nh b\u00e1t ph\u1ea9m\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i tr\u00ecnh h\u1ea1n phi\u1ebfu ngh\u0129 c\u1ee7a c\u00e1c nha m\u00f4n. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u01b0\u1eddng l\u1ed1i ch\u00ednh tr\u1ecb v\u1eabn c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 cho th\u00edch nghi, m\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ea3i l\u00e0m t\u1ea5t c\u00f3 tr\u00ecnh h\u1ea1n. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, k\u00ednh v\u00e2ng th\u00e1nh d\u1ee5 : ph\u00e0m c\u00e1c b\u1ed9 ti\u1ebfp nh\u1eadn nh\u1eefng s\u1edb t\u1ea5u s\u1ed5 s\u00e1ch, vi\u1ec7c thu\u1ed9c kh\u1ea9n y\u1ebfu v\u00e0 t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng d\u1ec5 l\u00e0m ph\u1ea3i trong 1 ng\u00e0y l\u00e0m phi\u1ebfu ti\u1ebfn tr\u00ecnh. Ngo\u00e0i ra, vi\u1ec7c kh\u00f4ng kh\u00f3 l\u00e0m, nh\u01b0ng c\u1ea7n ph\u1ea3i k\u00ea c\u1ee9u, chu\u1ea9n cho h\u1ea1n 3 ng\u00e0y ; c\u00f2n s\u1ed1 m\u1ee5c h\u01a1i nhi\u1ec1u v\u00e0 ph\u1ea3i t\u01b0 \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho h\u1ea1n 10 ng\u00e0y. N\u1ebfu s\u1ef1 l\u00fd kh\u00f3 kh\u0103n, s\u1ed1 m\u1ee5c qu\u00e1 nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng th\u1ec3 y h\u1ea1n l\u00e0m ngay \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1ee9c th\u00ec \u0111em duy\u00ean do xin ho\u00e3n k\u1ef3 h\u1ea1n l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 c\u00e1c vi\u1ec7c giao cho N\u1ed9i c\u00e1c duy\u1ec7t ngh\u0129, c\u0169ng chi\u1ebfu l\u1ec7 \u00fd thi h\u00e0nh, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i tr\u00ecnh h\u1ea1n tu\u00e2n ph\u1ee5ng m\u00e0 l\u00e0m. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1eadp ra ph\u00e1p \u0111\u1ed9, c\u00e1i ch\u1ed7 c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m ra v\u00e0 x\u00e9t nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e0m, khu\u00f4n m\u1eabu then ch\u1ed1t\u00a0 th\u1ef1c \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u1ea3 r\u1ed3i. Ta t\u1eeb khi th\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u1ebfn nay, tu\u00e2n theo ph\u00e1p \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 s\u1eb5n c\u00f3, m\u1ecdi vi\u1ec7c ch\u0103m lo, ban ng\u00e0y coi ch\u1ea7u \u0111\u1ebfn qu\u00e1 tr\u01b0a, m\u00e3i \u0111\u1ebfn \u0111\u00eam c\u00f2n ph\u00ea t\u1eadp t\u00e2u, kh\u00f4ng d\u00e1m t\u1ef1 m\u00ecnh nh\u00e0n r\u1ed7i. Ph\u00e0m c\u00e1c quan vi\u00ean, d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 th\u1eeba h\u00e0nh, ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng \u0111\u1ec3 cho xong vi\u1ec7c m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1eefng s\u1edb t\u1ea5u c\u1ee7a c\u00e1c nha ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn, c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng t\u1eebng kh\u1ea9n x\u00e9t, m\u00e0 \u0111\u1ec3 ch\u1eadm \u0111\u1ebfn 3 \u2013\u00a0 4 ng\u00e0y, c\u00f3 ch\u1ed7 ch\u1ec9 n\u00f3i l\u00e0 kh\u1ea9n x\u00e9t m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i r\u00f5 h\u1ea1n ng\u00e0y, k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tu\u1ea7n ; \u0111\u1ebfn khi phi\u1ebfu ngh\u0129 Ph\u01b0\u1edbc t\u00e2u l\u00ean, c\u00e1i ch\u1ed7 ng\u00e0y th\u00e1ng \u0111\u1ec3 l\u00e2u xa c\u0169ng kh\u00f4ng ki\u1ec3m x\u00e9t \u0111\u1ebfn ! L\u00e2u ng\u00e0y sinh l\u01b0\u1eddi l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u00f3. Ph\u1ea3i m\u1ed9t phen ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n l\u1ea1i, \u0111\u1ec3 b\u1ecf c\u00e1i th\u00f3i l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng m\u00e0 mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c. Nay chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb gi\u1edd v\u1ec1 sau, ph\u00e0m L\u1ee5c b\u1ed9 ti\u1ebfp nh\u1eadn nh\u1eefng s\u1edb t\u1ea5u s\u1ed5 s\u00e1ch \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c nha m\u00f4n b\u00e0n giao cho N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0m phi\u1ebfu ngh\u0129, tr\u1eeb ra vi\u1ec7c g\u00ec kh\u1ea9n c\u1ea5p, ph\u1ea3i b\u1ea5t k\u1ef3 d\u00e2ng vua xem, ho\u1eb7c \u0111\u1ee3i tr\u1ea3 l\u1eddi ngay tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, ho\u1eb7c t\u00e2u b\u00e0y theo phi\u1ebfu ngh\u0129 c\u1ea7n ph\u1ea3i k\u00ea c\u1ee9u, th\u00ec ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng vi\u1ec7c phi\u1ec1n hay gi\u1ea3n, vi\u1ec7c kh\u00f3 hay d\u1ec5, chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu l\u1ec7 kh\u1ea9n c\u1ee9u, trong t\u1edd t\u00e2u b\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 ng\u00e0y th\u00e1ng n\u00e0o ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 c\u1ea7u xin ho\u00e3n cho bao nhi\u00eau ng\u00e0y, x\u00e9t xong, l\u00e0m phi\u1ebfu t\u00e2u tr\u1ea3 l\u1eddi l\u00ean. \u0110\u1ebfn khi phi\u1ebfu d\u00e2ng l\u00ean m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c Ch\u1ec9 r\u1ed3i, s\u1ebd \u0111\u00f3ng \u1ea5n ; c\u00f2n b\u1ea3n phi\u1ebfu c\u1ee7a L\u1ee5c b\u1ed9 do quan \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c, khoa \u0111\u1ea1o, b\u1ea3n phi\u1ebfu c\u1ee7a N\u1ed9i c\u00e1c do quan \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c v\u00e0 khoa \u0111\u1ea1o, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tra l\u1ea5y b\u1ea3n nguy\u00ean t\u00e2u xem n\u00f3i th\u1ebf n\u00e0o, c\u1ee9u ngay s\u1ed1 ng\u00e0y \u0111\u1ed1i chi\u1ebfu xem c\u00f3 th\u1ef1c \u0111\u00fang h\u1ea1n kh\u00f4ng. N\u1ebfu \u0111\u1ec3 qu\u00e1 h\u1ea1n th\u00ec ph\u1ea3i n\u00eau ngay t\u00e2u h\u1eb7c, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng c\u00e1i t\u1ec7 ch\u1eadm tr\u1ec5 \u1ee9 \u0111\u1ecdng. L\u1ea1i nh\u01b0 khoa \u0111\u1ea1o, ch\u1ee9c gi\u1eef vi\u1ec7c phong ho\u00e1 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i ki\u00eam c\u1ea3 ch\u1ee9c tr\u00e1ch x\u00e9t h\u1ea1ch c\u00e1c nha, c\u00f9ng nh\u1eefng nha c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn, c\u0169ng ph\u1ea3i ki\u1ec3m h\u1ea1ch lu\u00f4n lu\u00f4n, n\u1ebfu x\u00e9t c\u1ed1 t\u00ecnh b\u1ecf gi\u00e2y v\u00e0 vi\u1ec7c kh\u1ea9n c\u1ee9u \u0111\u1ec3 qu\u00e1 h\u1ea1n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef ph\u00e1p lu\u1eadt m\u00e0 tham t\u1ea5u \u0111\u1ec3 tr\u1eebng tr\u1ecb ngay. N\u1ebfu \u0111\u00e3 d\u1ea1y b\u1ea3o r\u1ed3i, m\u00e0 c\u00f2n d\u00e1m n\u1ec3 m\u1eb7t m\u00e0 che gi\u1ea5u, kh\u00f4ng nh\u1eefng tr\u1ef1c th\u1ea7n \u0111\u01b0\u01a1ng \u1edf ban, N\u1ed9i c\u00e1c, khoa \u0111\u1ea1o, ph\u1ea3i giao b\u1ed9 ngh\u1ecb x\u1eed. C\u00f2n khoa \u0111\u1ea1o chuy\u00ean gi\u1eef vi\u1ec7c x\u00e9t h\u1ea1ch c\u0169ng ph\u1ea3i nghi\u00eam ngh\u1ecb. Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng gi\u00eang, sang n\u0103m, b\u1eaft \u0111\u1ea7u thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 M\u00e3o, l\u00e0 ng\u00e0y k\u1ef5 \u1edf \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0. Vua th\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 Ninh \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c huy\u1ec7n Ph\u00fa Xuy\u00ean, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Duy Ti\u00ean, Kim B\u1ea3ng, S\u01a1n Minh, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, Ho\u00e0i An trong h\u1ea1t, \u0111\u1ecba th\u1ebf tr\u0169ng th\u1ea5p, c\u00e1c \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 b\u1ecf \u0111i (kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820 \u2013 1840] c\u00e1c quan coi vi\u1ec7c \u0111\u00ea t\u00e2u xin c\u00e1c h\u1ea1t T\u1eeb Li\u00eam, V\u0129nh Thu\u1eadn, Th\u1ecd X\u01b0\u01a1ng \u1edf th\u01b0\u1ee3ng du, c\u00e1c huy\u1ec7n Nam Sang, Thanh Li\u00eam, B\u00ecnh L\u1ee5c \u1edf h\u1ea1 du, v\u1eabn \u0111\u1ec3 \u0111\u00ea c\u00f4ng ; c\u00f2n c\u00e1c huy\u1ec7n Duy Ti\u00ean, Kim B\u1ea3ng, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Thanh Oai, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, Ho\u00e0i An, S\u01a1n Minh, Ph\u00fa Xuy\u00ean, Thanh Tr\u00ec \u0111\u1eb7t v\u00e0o h\u00e0ng b\u1ecf \u0111\u00ea \u0111i) \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00e0n v\u00e0o, ru\u1ed9ng m\u00f9a c\u0169ng b\u1ecb ng\u1eadp c\u1ea3, ho\u1eb7c kh\u00f4ng c\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1i quan t\u1eeb s\u00f4ng Ch\u00e2n C\u1ea7u \u0111\u1ebfn tr\u1ea1m H\u00e0 H\u1ed3i, s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y x\u00f3i, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u s\u1ee5t l\u1edf, h\u1eb1ng n\u0103m b\u1ed3i \u0111\u1eafp, r\u1ed3i l\u1ea1i s\u1ee5t l\u1edf ngay. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u00ea n\u00ean b\u1ecf hay n\u00ean \u0111\u1eafp ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ngh\u1ecb, xin h\u00e3y tu\u1ef3 nghi tu b\u1ed5 l\u1ea1i\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i b\u00e0n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cXin nh\u01b0 th\u1ebf c\u0169ng l\u00e0 nh\u00e2n l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ta mu\u1ed1n ; duy c\u00f3 c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng theo th\u1ee9 t\u1ef1 ho\u00e3n c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc sau, xin do quan t\u1ec9nh th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i kh\u00e1m, ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng quan y\u1ebfu l\u1eafm, h\u00e3y t\u1ea1m quy\u1ec1n ho\u00e3n l\u1ea1i, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean s\u1eeda th\u00ec b\u1eaft d\u00e2n l\u00e0m\u201d. Vua nghe theo.<\/p>\n<p>Thu\u1ed9c ty b\u1ed9 H\u1ed9 c\u00f3 H\u1ed3 V\u0103n Dung m\u1ea1o l\u0129nh ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Giao b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i, ngh\u0129 cho ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng \u1edf kho l\u00e0 quan tr\u1ecdng. Tr\u01b0\u1edbc kia ph\u00e1t sinh c\u00e1i \u00e1n Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u01b0ng, \u0111\u00e3 l\u1eadp t\u1ee9c tr\u1eebng ph\u1ea1t n\u1eb7ng ; nay V\u0103n Dung c\u00f2n c\u1ed1 ph\u1ea1m nh\u01b0 th\u1ebf, tang v\u1eadt kh\u00f4ng bao nhi\u00eau, nh\u01b0ng t\u1ed9i t\u00ecnh th\u00ec n\u1eb7ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 ph\u1ea1t nh\u01b0 ph\u00e1t \u0111i sung qu\u00e2n !. B\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u1ea3o giam h\u1eadu.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 b\u1ea3n \u00e1n Tr\u1ecbnh Nho tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, l\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o s\u1ef1 tra ngh\u0129 c\u1ee7a ty Tam ph\u00e1p. \u00d4i, \u0111\u1eb7t \u0111\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ec3 \u0111\u00e0n h\u1eb7c, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 khi nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng ra \u0111i, th\u00e1m \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n t\u00ecnh t\u1eadt kh\u1ed5 tai th\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 l\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m c\u00e1c vi\u1ec7c c\u1ee9u ch\u1eefa, th\u1ebf m\u1edbi l\u00e0 x\u1ee9ng ch\u1ee9c. Tr\u00ecnh Nho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi trong khoa \u0111\u1ea1o, th\u1ebf m\u00e0 nh\u00e2n vi\u1ec7c c\u00f4ng, gi\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf \u0111\u1ec3 ch\u1ebf \u00e1p ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ef1c l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebb v\u01a1 \u0111\u1ea7y t\u00fai tham, trong b\u1ee5ng \u0111\u1ea7y nh\u1eefng \u0111en t\u1ed1i nh\u01b0 th\u1ebf, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng gh\u00e9t ! Sau khi tra x\u00e9t, tuy ch\u1ec9 nh\u1eadn tang c\u00f3 2 h\u1ed1t b\u1ea1c, nh\u01b0ng vi\u1ec7c nh\u1eadn 10 h\u1ed1t b\u1ea1c c\u1ee7a Tr\u1ea7n Kim \u0110\u0129nh \u0111\u00fat l\u00f3t, c\u00f3 \u0111\u1ee7 l\u1eddi cung c\u1ee7a nh\u00e2n ch\u1ee9ng minh b\u1ea1ch, chi\u1ebfu lu\u1eadt k\u1ec3 tang m\u00e0 \u0111o\u00e1n t\u1ed9i, th\u00ec t\u1ed9i qu\u00e1 v\u1edbi lu\u1eadt. V\u1eady v\u1ec1 t\u1ed9i Tr\u1ecbnh Nho, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u1ea3o giam h\u1eadu, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam quy ch\u1ebf trong ch\u1ed7 \u0111\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed\u201d.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTrong h\u1ea1t c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i, c\u1ea7n ph\u1ea3i sai ph\u00e1i nhi\u1ec1u \u0111\u01b0\u1eddng. V\u1eady xin l\u01b0u l\u1ea1i nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh v\u00e0 nh\u1eefng l\u00ednh th\u00fa t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1t ng\u01b0\u01a1i tuy l\u00e0 h\u1ea1t \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i binh m\u00e3 \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y c\u00f3 th\u1ec3 nh\u1edd \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u00f2n l\u00ednh th\u00fa c\u1ee7a c\u00e1c t\u1ec9nh, ph\u1ea3i th\u1ea3 cho v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 c\u0169 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1 s\u1ef1 xin l\u01b0u nhi\u1ec1u qu\u00e2n l\u1ea1i \u0111\u1ec3 t\u1ef1 v\u1ec7 l\u00e0m g\u00ec !\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u0129nh Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c M\u1ed9c th\u01b0\u01a1ng \u0110inh V\u0103n Qu\u00fd, Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t T\u1ef5 \u0111\u1ebfn 2 t\u1ec9nh Thanh, Ngh\u1ec7 tr\u00f4ng coi \u0111\u00f3ng 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n l\u1edbn b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng 2 hi\u1ec7u Thu\u1ef5 H\u1ed3ng, T\u01b0\u1eddng Nh\u1ea1n. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 sai b\u1ecdn Qu\u1ea3n v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 L\u00ea C\u00f4ng T\u1ecbch \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ec9 b\u1ea3o ki\u1ec3u m\u1eabu. V\u1ea3 l\u1ea1i, thuy\u1ec1n \u1ea5y r\u1ea5t quan h\u1ec7 cho khi d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c binh, s\u1ee3 c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n chu \u0111\u00e1o, cho n\u00ean l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef \u1edf L\u00fd S\u01a1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng ph\u00e1ch s\u01a1n (th\u00e2n d\u00e0i 3 th\u01b0\u1edbc 1 t\u1ea5c, l\u00f2ng d\u00e0i 2 th\u01b0\u1edbc 6 t\u1ea5c 8 ph\u00e2n, \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh trong l\u00f2ng 1 t\u1ea5c 3 ph\u00e2n). Sai th\u01b0\u1edfng cho 15 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 s\u1eed \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n, Di\u1ec7p Xu\u00e2n Huy\u00ean t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t khoa thi, l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i, v\u1eabn ph\u1ea3i cho tinh, nh\u01b0ng ph\u1ea3i l\u1ea5y ch\u1ed7 h\u01a1n b\u00f9 ch\u1ed7 k\u00e9m, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ea7u cho \u0111\u1ee7 c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf th\u00ec nh\u00e2n t\u00e0i ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u1eb7t c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 thi H\u01b0\u01a1ng : 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec1u \u01b0u l\u00e0 h\u01a1n c\u1ea3, th\u1ee9 \u0111\u1ebfn 2 \u01b0u 1 li\u1ec7t, l\u1ea1i th\u1ee9 \u0111\u1ebfn 2 b\u00ecnh 1 li\u1ec7t v\u00e0 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec1u th\u1ee9, c\u0169ng l\u1ea5y 2 k\u1ef3 \u01b0u b\u00ecnh b\u1ed5 cho 1 k\u1ef3 li\u1ec7t ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, 2 tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean, Ngh\u1ec7 An, nh\u1eefng c\u1eed nh\u00e2n l\u1ea5y \u0111\u1ed7, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 li\u1ec7t, m\u00e0 2 k\u1ef3 kh\u00e1c v\u0103n l\u00fd c\u0169ng t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh xu\u1ed1ng h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i, th\u1ef1c l\u00e0 trong ch\u1ed7 r\u1ed9ng r\u00e3i m\u00e0 ng\u1ee5 \u00fd tinh s\u00e1t. Duy c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta, \u00edt ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ed3m \u0111\u1ee7, t\u1ef1u trung 3 k\u1ef3 tuy c\u00f3 1 li\u1ec7t m\u00e0 2 k\u1ef3 kh\u00e1c v\u0103n l\u00fd xu\u1ea5t s\u1eafc so v\u1edbi 3 k\u1ef3 \u0111\u1ec1u th\u1ee9 c\u0169ng kh\u00f4ng k\u00e9m m\u1ea5y, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i v\u00ec 1 li\u1ec7t m\u00e0 \u0111\u1ec3 xu\u1ed1ng h\u1ea1ng t\u00fa t\u00e0i, s\u1ee3 kh\u00f4ng \u0111\u00e1p l\u1ea1i c\u00e1i \u00fd hay [c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh] v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea5t nh\u1eafc nh\u00e2n t\u00e0i. V\u1eady xin s\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n r\u00f5, \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cV\u0103n h\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00ed ((1) V\u0103n h\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00ed : ch\u1ea5m quy\u1ec3n th\u00ec c\u00e2n nh\u1eafc, quy\u1ec3n n\u00e0o hay th\u00ec ph\u00ea l\u1ea5y \u0111\u1ed7, quy\u1ec3n n\u00e0o k\u00e9m th\u00ec \u0111\u00e1nh h\u1ecfng, theo l\u1ebd c\u00f4ng b\u1eb1ng.1), \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1ec7. B\u1ecdn kia n\u00f3i, ki\u1ebfn th\u1ee9c c\u00f2n th\u1ea5p, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng n\u01a1i quan t\u00e2n ((1) Quan t\u00e2n ; nh\u1eefng n\u01a1i thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1eadu \u0111\u00f4ng, bu\u00f4n b\u00e1n s\u1ea7m u\u1ea5t, c\u00f3 \u0111\u1eb7t ra s\u1edf tu\u1ea7n ty \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf h\u00e0ng ho\u00e1.1) \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t ra, c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn thu\u1ebf kho\u00e1. Quan t\u00e2n \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 th\u00ec l\u1ea5y ho\u00e1 gi\u00e1 m\u00e0 \u0111\u1ecbnh, quan t\u00e2n \u1edf Nam K\u1ef3 th\u00ec l\u1ea5y thuy\u1ec1n b\u00e8 l\u00e0m chu\u1ea9n \u0111\u00edch. Duy t\u1eeb Th\u1eeba Thi\u00ean tr\u1edf v\u00e0o Nam \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, tr\u1edf ra B\u1eafc \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, nguy\u00ean \u0111\u1eb7t ra c\u00e1c s\u1edf tu\u1ea7n ty \u1edf nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf c\u00e1c h\u00e0ng bu\u00f4n, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh ; nay ph\u1ee5ng ngh\u0129 5 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, c\u00e1c ch\u1ed7 \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, ho\u1eb7c do nh\u1eefng t\u00ean l\u0129nh mua t\u1ef1 bi\u1ec7n ho\u00e1 v\u1eadt trao \u0111\u1ed5i n\u1ed9p thu\u1ebf, ho\u1eb7c do d\u00e2n Mi\u00ean c\u1ee9 thu\u1ebf l\u1ec7 v\u1eabn ph\u1ea3i n\u1ed9p \u0111\u1ec7 n\u1ed9p chi\u1ebfu thu, v\u1eabn kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf thu thu\u1ebf, xin y l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc thi h\u00e0nh. Ngo\u00e0i ra, c\u00e1c h\u1ea1t nh\u01b0 Th\u1eeba Thi\u00ean, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Ph\u00fa Y\u00ean, Bi\u00ean Ho\u00e0, c\u00e1c s\u1edf tu\u1ea7n \u0111\u1ec1u \u1edf n\u01a1i \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, ph\u00e0m d\u00e2n \u0111i bu\u00f4n h\u00e0ng ho\u00e1 ch\u1edf t\u1eeb \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n xu\u1ed1ng \u0111i qua c\u00e1c s\u1edf tu\u1ea7n, c\u00f3 \u0111em g\u1ea1o v\u00e0 c\u00e1c v\u1eadt t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, th\u00ec tha kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh thu\u1ebf, c\u00f2n mua c\u00e1c ho\u00e1 h\u1ea1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00ean ho\u1eb7c s\u1ea3n v\u1eadt \u1edf r\u1eebng, \u0111\u1ec1u c\u1ee9 t\u1eebng th\u1ee9 h\u00e0ng m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n thu m\u1ed9t, n\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n n\u1ed9p ti\u1ec1n c\u0169ng cho ; h\u00e0ng ho\u00e1 t\u1eeb h\u1ea1 l\u01b0u ch\u1edf l\u00ean \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, xin kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh thu\u1ebf cho r\u00f5 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf [ trong c\u00f3 nh\u1eefng b\u00e0i] l\u1ec5 t\u1ebf Giao, l\u1ec5 Ning l\u0103ng, cung, \u0111\u1ec1n, v\u01b0\u1eddn, n\u01b0\u01a1ng, cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c lo\u00e0i chim, mu\u00f4ng, s\u00e2u, c\u00e1, n\u00ean ph\u00e2n bi\u1ec7t t\u1eebng m\u00f4n, t\u1eebng lo\u1ea1i, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n khi m\u1edf xem, cho kh\u1ecfi ch\u1ed3ng ch\u1eadp\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ebfn sang n\u0103m thi H\u1ed9i, c\u0169ng cho gi\u00e1o, hu\u1ea5n \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 thi, s\u1ed1 s\u0129 t\u1eed t\u0103ng g\u1ea5p \u0111\u00f4i kho\u00e1 tr\u01b0\u1edbc. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2, c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi v\u1eadn m\u1ec7nh kh\u00f4ng may thi m\u00e3i kh\u00f4ng \u0111\u1ed7 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eed nh\u00e2n ! Th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0 c\u1ed1t c\u1ea5t nh\u1eafc nh\u00e2n t\u00e0i, ph\u1ea3i n\u00ean l\u1ea5y c\u1ea3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng t\u00e0i n\u1eefa.<\/p>\n<p>Hu\u1ed1ng chi, gi\u00e1o, hu\u1ea5n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c thi H\u1ed9i, v\u00ec \u0111\u1ea5y m\u00e0 h\u1ecdc, l\u1ea1i v\u00ec \u0111\u1ea5y m\u00e0 d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi, h\u00e1 ch\u1eb3ng n\u00ean khuy\u1ebfn kh\u00edch v\u0103n phong cho s\u0129 phu hay sao ?. L\u1ea1i n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p thi c\u1ee7a nh\u00e0 Thanh, khoa n\u00e0o c\u0169ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7 c\u1ea3 tr\u1ea1ng nguy\u00ean, b\u1ea3ng nh\u00e3n, th\u00e1m hoa, cho th\u1ebf l\u00e0 th\u01b0\u1eddng. \u0110\u1ea1i kh\u00e1i, qu\u00e1n tr\u01b0\u1eddng ((2) Qu\u00e1n tr\u01b0\u1eddng : nh\u01b0 \u201cqu\u00e1n qu\u00e2n\u201d. \u0110\u00e2y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 tr\u1ed9i nh\u1ea5t tr\u01b0\u1eddng thi.2) l\u00e0 tr\u1ea1ng nguy\u00ean \u0111\u00f3 th\u00f4i. Ta th\u01b0\u1eddng xem v\u0103n tr\u1ea1ng nguy\u00ean nh\u00e0 Thanh c\u0169ng r\u1ea5t ho\u1ea1t b\u00e1t, \u0111\u00e1ng l\u1ea5y \u0111\u1ed7\u201d. \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cH\u1ea1 th\u1ea7n c\u0169ng thi\u1ebft t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u l\u00e0 tr\u1ea1ng, ch\u1ec9 v\u00ec v\u1ec1 \u0111\u1eddi c\u1ed1 L\u00ea c\u1ee9 t\u00e2ng b\u1ed1c l\u1eabn nhau, m\u1edbi cho l\u00e0 kh\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y th\u00f4i\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXIV \u2013 64<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847] (n\u0103m th\u1ee9 27 \u0110\u1ea1o Quang nh\u00e0 Thanh) m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh, c\u00e1c quan m\u1eb7c c\u00e1t ph\u1ee5c, x\u1ebfp h\u00e0ng l\u1ea1y. L\u1ec5 xong, ban th\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. Quan \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean t\u00e2u l\u00faa m\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c xanh t\u1ed1t ; 2 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh t\u00e2u d\u00e2n gian \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTh\u00f3c l\u00e0 c\u1ee7a b\u00e1u s\u1ed1ng l\u00e2u, d\u00e2n l\u00e0 c\u0103n b\u1ea3n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ea7u n\u0103m c\u1ea7u Ph\u01b0\u1edbc, \u0111i\u1ec3m t\u1ed1t n\u00e0o l\u1edbn h\u01a1n th\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d. Ch\u1ed1c l\u00e1t, t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn n\u00f3i : \u201cN\u0103m ngo\u00e1i, 4 ph\u1ee7, 9 huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to t\u1ea5t c\u1ea3, so v\u1edbi n\u0103m th\u01b0\u1eddng h\u01a1n g\u1ea5p \u0111\u00f4i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 n\u0103m n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a t\u1ed1t nh\u01b0 th\u1ebf\u201d. Vua xem t\u1edd t\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ee7i v\u00e0 vui m\u1eebng, b\u1ea3o h\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cNam K\u1ef3 kh\u1ed5 v\u00ec vi\u1ec7c chinh chi\u1ebfn \u0111\u00e3 l\u00e2u, 4 \u2013 5 n\u0103m nay, gi\u00e1 g\u1ea1o qu\u00e1 cao, nay \u0111\u01b0\u1ee3c tin hay, m\u1ed9t h\u1ea1t nh\u01b0 th\u1ebf, h\u1ea1t kh\u00e1c c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, ta r\u1ea5t m\u1eebng cho d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>C\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m cho Duy\u00ean Ph\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00faa T\u0129nh H\u1ea3o. L\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee7a c\u00f4ng ch\u00faa, l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh 300 quan ti\u1ec1n, 240 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, T\u0129nh H\u1ea3o l\u00e0 con g\u00e1i tr\u01b0\u1edfng nh\u00e0 vua, cho n\u00ean \u0111\u1eb7c c\u00e1ch c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng n\u0103m 600 quan ti\u1ec1n, 300 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, ngang v\u1edbi 4 ng\u01b0\u1eddi th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa((1) Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : c\u00f4 vua.1), l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00faa, tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa((2) Tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : em g\u00e1i vua.2) l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ed3ng ni\u00ean 300 quan ti\u1ec1n, 240 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, trong \u0111\u00f3 24 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1eafng. Duy c\u00f3 : B\u00ecnh Th\u00e1i, B\u00ecnh H\u00f9ng, B\u1ea3o L\u1ed9c, B\u1ea3o Thu\u1ea7n 4 ng\u01b0\u1eddi th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 11 [ 1830] c\u1ea5p th\u00eam 100 quan ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ebfn n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 3 [ 1843] l\u1ea1i c\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng n\u0103m 600 quan ti\u1ec1n, 300 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1eb7c c\u00e1ch.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i h\u1ed3 T\u0129nh T\u00e2m gi\u1ea3ng v\u00f5, l\u00ean l\u1ea7u Tr\u1eebng Luy\u1ec7n ngh\u1ec9 m\u1ed9t ch\u00fat, sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1 l\u00e0m 4 b\u00e0i th\u01a1.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh l\u00e0m th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh ; th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Trung l\u00e0m th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i ; nguy\u00ean th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u01b0ng Ho\u00e1, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch l\u00e0m H\u1eefu tham tri H\u1ed9 b\u1ed9 ; B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 V\u0169 Tu\u1ea5n l\u00e0m T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c. T\u00e2n do v\u00f5 bi\u1ec1n xu\u1ea5t th\u00e2n, g\u1eb7p vi\u1ec7c c\u1ee9 n\u00f3ng n\u1ea3y l\u00e0m li\u1ec1u, tr\u01b0\u1edbc \u1edf t\u1ec9nh l\u1ef5 d\u00e2ng s\u1edb c\u1eed l\u1ea1i d\u1ecbch l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Duy\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c kinh l\u1ecbch, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho ; \u0111\u1ebfn sau \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m v\u1ec1 Kinh, T\u00e2n l\u1ea1i b\u1ea7u c\u1eed Duy\u00ean l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, b\u1ecb b\u1ed9 L\u1ea1i tham h\u1eb7c. Vua giao vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t ngh\u1ecb x\u1eed, T\u00e2n b\u1ecb gi\u00e1ng b\u1ed5 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p>L\u1ea5y Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n b\u1ed5 \u0111i Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n b\u1ed5 th\u1ee5 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u2013 Ng\u00e3i ; quy\u1ec1n h\u1ed9 \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An l\u00e0 L\u00ea Tr\u01b0\u1eddng Danh l\u1ea1i l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Tr\u1ecb \u2013 B\u00ecnh ; quy\u1ec1n bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb l\u1ea1i l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i \u2013 An.<\/p>\n<p>D\u1ee5 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c h\u00e0 ph\u00f2ng \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, l\u00e0 vi\u1ec7c l\u1ee3i h\u1ea1i l\u1edbn, quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn d\u00e2n sinh. S\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c l\u1ea1i thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, g\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u00e0n khai s\u00e2u xu\u1ed1ng, ch\u01b0a bi\u1ebft c\u00f3 h\u1eb3n \u0111\u01b0\u1ee3c thu\u1eadn ti\u1ec7n kh\u00f4ng ? M\u1ed9t phen d\u1edf c\u00f4ng vi\u1ec7c ra, kh\u00f3 nh\u1ecdc ph\u00ed t\u1ed5n r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean gia t\u00e2m x\u00e9t h\u1ecfi, \u0111em nh\u1eefng ph\u00e2n s\u1ed1 l\u1ee3i h\u1ea1i nhi\u1ec1u hay \u00edt, l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Kinh s\u1ebd c\u00f3 ph\u00e1i vi\u00ean \u0111\u1ebfn h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng kh\u00e1m bi\u1ec7n\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i b\u1ecb \u0111au m\u1eaft, b\u1ec7nh t\u00ecnh g\u1ea7n \u0111\u00e2y th\u1ebf n\u00e0o ? Ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u01a1i v\u1eeba \u0111\u1ee9ng tu\u1ed5i, th\u1ebf m\u00e0 c\u00f3 b\u1ec7nh \u1ea5y, \u1edf Kinh khi lui khi t\u1edbi c\u00f3 \u0111i\u1ec1u h\u01a1i nh\u1ecdc m\u1ec7t, cho n\u00ean \u0111\u1ec3 \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y ((1) \u0110\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y : ch\u1ec9 Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i n\u00f3i tr\u00ean.1) \u0111\u1ec3 gi\u00fap v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u d\u01b0\u1ee1ng, \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y phong t\u1ee5c thu\u1ea7n h\u1eadu, n\u1eb1m \u0111\u1ea5y m\u00e0 cai tr\u1ecb c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec ; duy c\u00f3 c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng l\u00e0 n\u01a1i quan y\u1ebfu bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u1edf m\u1eb7t bi\u1ec3n, ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u00f3, \u0111\u1ec3 cho x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi l\u00f2ng ta, m\u00e0 ng\u01b0\u01a1i c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng th\u1eb9n v\u1edbi thanh danh nh\u00e0\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i ch\u1ea5t ph\u00e1c th\u00e0nh th\u1ef1c, trong s\u1ea1ch, ch\u0103m ch\u1ec9, ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft n\u00ean m\u1edbi l\u1ef1a ch\u1ecdn, duy g\u1ea7n \u0111\u00e2y tr\u1ea3i qua nhi\u1ec1u c\u00f4ng vi\u1ec7c, ng\u01b0\u01a1i ch\u01b0a ki\u1ebfn minh \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c g\u00ec. Nay giao cho tr\u1ecdng tr\u1ea5n ((1) Tr\u1ecdng tr\u1ea5n : ch\u1ec9 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng n\u00f3i tr\u00ean.1) \u1ea5y, c\u1ed1t ph\u1ea3i gi\u00e3i t\u1ecf m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c l\u00e0m m\u1ecdi vi\u1ec7c, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 th\u00e0nh t\u00edch\u201d.<\/p>\n<p>Cho Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 th\u0103ng th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; V\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn quy\u1ec1n l\u0129nh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Kinh th\u00e0nh, ki\u00eam l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung b\u1ed5 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 H\u1ed3 H\u1eadu b\u1ed5 th\u1ee5 L\u00e3nh binh V\u0129nh Long ; th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng L\u00ea Vi\u00ean th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i Phan T\u0129nh b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. T\u0129nh tr\u01b0\u1edbc \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh, h\u1ed9i tra c\u00e1i \u00e1n gi\u1eb7c, kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ebf n\u00e0o l\u00e0 ph\u1ea3i tr\u00e1i, b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c. L\u1ea5y th\u1ef1 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i. L\u1ea5y : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng ki\u00eam quy\u1ec1n H\u1eefu t\u00f4n khanh T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p sung l\u00e0m S\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh ki\u00eam nhi\u1ebfp H\u1eefu t\u00f4n khanh T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>D\u1ee5 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u01a1i ra l\u00e0m quan \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u n\u0103m, ch\u01b0a t\u1eebng b\u1ed5 ra c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, nay l\u00e0m quan \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y ((2) \u0110\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y : ch\u1ec9 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, n\u01a1i b\u1ed5 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng \u0111i l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh n\u00f3i tr\u00ean.2), t\u00e0i ho\u00e1 t\u1ee5 c\u1ea3 \u1edf \u0111\u1ea5y, b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 m\u1eaft v\u00e0o. Ng\u01b0\u01a1i danh gia l\u00e0 khoa gi\u00e1p, do quan N\u1ed9i c\u00e1c \u0111i l\u00e0m quan m\u1ed9t t\u1ec9nh to, ph\u1ea3i c\u1ed1 g\u1eafng l\u00ean, kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c m\u00e0 ta \u1ee7y d\u1ee5ng, m\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1eb9n v\u1edbi khoa danh, ch\u1eb3ng c\u0169ng qu\u00fd \u01b0 !\u201d<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m t\u00e2u n\u00f3i : \u201cS\u1ed1 g\u1ed7 lim b\u1ed9 C\u00f4ng t\u01b0 mua nhi\u1ec1u, m\u00e0 3 ph\u1ee7 huy\u1ec7n Qu\u1ef3 Ch\u00e2u, T\u01b0\u01a1ng D\u01b0\u01a1ng, Ngh\u0129a \u0110\u01b0\u1eddng l\u00e0 n\u01a1i s\u1ea3n ra, \u0111\u00e3 ph\u1ea3i ch\u1ecbu thu\u1ebf qu\u1ebf v\u00e0 g\u1ed7 lim, l\u1ea1i c\u00f3 nh\u1eefng th\u1ee9 nh\u01b0 s\u00e1p ong v\u00e0 v\u1ea3i to, m\u00e0 ph\u1ea7n ph\u1ea3i g\u1ecdi l\u00ednh v\u00e0 \u0111\u00f3ng thu\u1ebf th\u00e2n c\u0169ng nh\u01b0 huy\u1ec7n kh\u00e1c. V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ed1 \u0111inh \u00edt, s\u1ed1 g\u1ed7 nhi\u1ec1u, nh\u1eefng n\u01a1i g\u1ea7n n\u00fai r\u1eebng ch\u1eb7t \u0111i g\u1ea7n h\u1ebft, \u1edf n\u01a1i xa th\u00ec kh\u00f3 v\u1eadn t\u1ea3i. Xin do 3 huy\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, Thanh Ch\u01b0\u01a1ng, Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u \u1edf g\u1ea7n s\u01a1n c\u01b0\u1edbc v\u00e0 2 huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, La S\u01a1n, chi\u1ebfu s\u1ed1 san b\u1ed5, \u0111\u1ec3 cho kh\u1ecfi ri\u00eang g\u00e1nh l\u1ec7ch, r\u1ed3i b\u1eaft c\u00e1c d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i \u1edf v\u1ea1n ((3) V\u1ea1n : \u0111\u01a1n v\u1ecb h\u00e0nh ch\u00ednh c\u00e1c d\u00e2n ch\u00e0i \u1edf tr\u00ean s\u00f4ng, nh\u01b0 th\u00f4n, x\u00e3 tr\u00ean b\u1ed9.3) d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng, m\u1ed7i v\u1ea1n 1 \u2013 2 ng\u01b0\u1eddi h\u01b0\u1edbng d\u1eabn \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, ng\u00e0y c\u1ea5p cho ti\u1ec1n thu\u1ebf\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng g\u1ed7 lim \u0111\u1eb7t mua, do quan cho gi\u00e1, v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eaft \u1ee9c g\u00ec d\u00e2n. N\u1ebfu nh\u01b0 l\u1eddi t\u00e2u, th\u00ec 3 ph\u1ee7, huy\u1ec7n \u1ea5y c\u00f3 c\u00e1c h\u1ea1ng thu\u1ebf kho\u00e1 kh\u00e1c ; v\u1ea3 l\u1ea1i \u0111\u1eb7t gi\u00e1 mua l\u00e0 tu\u1ef3 ch\u1ed7 th\u1ed5 s\u1ea3n, kh\u00f4ng c\u00f3 li\u00ean quan g\u00ec v\u1edbi binh thu\u1ebf ch\u00ednh cung, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y th\u1ee9 n\u1ecd m\u00e0 tr\u1eeb cho th\u1ee9 kia. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, t\u1eeb \u0111i mua, kh\u00f4ng c\u00f3 chuy\u00ean ch\u1ec9 h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh v\u00e0o ph\u1ee7, huy\u1ec7n, x\u00e3, th\u00f4n n\u00e0o. Th\u1ebf th\u00ec ph\u00e0m nh\u1eefng n\u01a1i c\u00f3 s\u1ea3n g\u1ed7 l\u1ea1t, ph\u1ea3i ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng chia ra cho mua, l\u00e0 ch\u1ee9c s\u1ef1 c\u1ee7a quan t\u1ec9nh \u1ea5y. Nay l\u1ea1i cho l\u00e0 ch\u1ed7 n\u00e0y n\u1eb7ng ch\u1ed7 kia nh\u1eb9, coi l\u00e0 th\u01b0\u1eddng m\u00e0 n\u00f3i ra c\u00e1i thuy\u1ebft san b\u1ed5, mu\u1ed1n \u0111em c\u00e1i s\u1ed1 v\u1ec1 ph\u1ea7n m\u00ecnh ph\u1ea3i cho mua, chia nh\u1edd h\u1ea1t kh\u00e1c l\u00e0m thay, g\u1eb7p vi\u1ec7c c\u1ee9 \u0111\u00f9n cho ng\u01b0\u1eddi, c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? L\u1eddi xin \u1ea5y \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh. Duy \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn 2 huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n, La S\u01a1n c\u0169ng c\u00f3 th\u1ee9 s\u1ea3n v\u1eadt \u1ea5y, th\u00ec chu\u1ea9n cho do b\u1ed9 C\u00f4ng t\u01b0 mua \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 d\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p l\u00e0m H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 C\u00f4ng ; Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Phan l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Phan Tr\u1ee9 v\u00e0 L\u00e3nh binh Tr\u1ea7n Tr\u00ed h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa.<\/p>\n<p>Ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 L\u00ea Khi\u00eam Quang ch\u1ebft. C\u1ea5p th\u00eam cho 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n (nguy\u00ean t\u00ean l\u00e0 Hi\u1ebfn) b\u1ed5 \u0111i Ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 S\u0129 th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u01a1, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan \u0111\u1ed5ng l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c thanh tra V\u0169 kh\u1ed1.<\/p>\n<p>Ng\u1ef1 ch\u1ebf b\u1ed9 L\u1ecbch \u0111\u1ea1i s\u1eed t\u1ed5ng lu\u1eadn in xong. Ban cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n v\u00e0 h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u 1 b\u1ed9.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTa, tr\u01b0\u1edbc nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, m\u1edf s\u00e1ch ra t\u00ecm t\u00f2i nh\u1eefng tr\u1ecb \u0111\u1ea1o [c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1eddi], ch\u1ee3t nh\u1edb l\u1ea1i nh\u1eefng ng\u00e0y ta h\u1ecdc trong khi ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, gi\u1ea3ng \u0111\u1ecdc s\u1eed s\u00e1ch, nh\u1edb qua loa \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea1i kh\u00e1i, tr\u00edch l\u1ea5y nh\u1eefng \u0111\u1ea1i c\u01b0\u01a1ng, vi\u1ebft ch\u1ea1y b\u00fat th\u00e0nh c\u00e1c b\u00e0i lu\u1eadn, nhan s\u00e1ch \u0111\u1ec1 l\u00e0 Ng\u1ef1 ch\u1ebf l\u1ecbch \u0111\u1ea1i t\u1ed5ng lu\u1eadn. Quan N\u1ed9i c\u00e1c xin gi\u00e1ng Ch\u1ec9 cho kh\u1eafc in. Nay \u0111\u00e3 xong, chu\u1ea9n ban cho ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng th\u00e2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f2n \u0111\u1ebfn nghe gi\u1ea3ng s\u00e1ch \u1edf to\u00e0 Kinh Di\u00ean c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u00ednh h\u1ecdc \u1edf tr\u01b0\u1eddng Qu\u1ed1c h\u1ecdc v\u00e0 c\u00e1c h\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1c ph\u1ee7, huy\u1ec7n \u1edf tr\u1ef1c t\u1ec9nh, m\u1ed7i n\u01a1i 1 b\u1ed9, \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u00edch cho c\u00f3 s\u00e1ch xem\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 t\u1eeb quan l\u1ea1i \u0111\u1ebfn t\u00f9 ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea chung d\u01b0\u1ee1ng((1) Chung d\u01b0\u1ee1ng : v\u1ec1 qu\u00ea \u0111\u1ec3 nu\u00f4i cho tr\u1ecdn \u0111\u1ea1o khi c\u00f3 cha m\u1eb9 gi\u00e0 y\u1ebfu.1).<\/p>\n<p>(- Quan vi\u00ean v\u1ec1 chung d\u01b0\u1ee1ng \u0111\u00e3 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1ecbnh, b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m c\u00f3 cha m\u1eb9 gi\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh, c\u0169ng chi\u1ebfu l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc cho v\u1ec1 qu\u00ea chung d\u01b0\u1ee1ng ; c\u1eed nh\u00e2n, t\u00fa t\u00e0i, gi\u00e1m sinh, \u1ea5m sinh t\u00f2ng s\u1ef1 \u1edf b\u1ed9 ho\u1eb7c \u1edf t\u1ec9nh, m\u00e0 \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c chung d\u01b0\u1ee1ng, c\u0169ng nh\u01b0 quan ch\u1ee9c).<\/p>\n<p>(- V\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 \u00f4ng, b\u00e0, cha m\u1eb9, hay \u0111\u00edch m\u1eabu, tu\u1ed5i \u0111\u00e3 qu\u00e1 70 m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 con th\u1ee9, \u0111\u1ec1u do ch\u1ed7 th\u01b0\u1ee3ng ty s\u1edf thu\u1ed9c tr\u00ecnh b\u00e0y, x\u00e9t ra l\u00e0 s\u1ef1 th\u1ef1c, th\u00ec cho v\u1ec1 qu\u00ea th\u0103m nu\u00f4i cho \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ecdn \u0111\u1ea1o, xong th\u00ec cho \u1edf l\u1ea1i qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 ch\u1ecbu sai d\u1ecbch).<\/p>\n<p>(- Nh\u1eefng t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i ph\u00e1t l\u01b0u trong qu\u00e2n v\u00e0 ph\u00e1t ph\u1ed1i \u0111i l\u1eadp d\u1ecbch, sau \u0111\u00e2y ph\u00e0m c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh, k\u1ebft nh\u1eefng \u00e1n ph\u00e1t l\u01b0u trong qu\u00e2n, ph\u00e1t ph\u1ed1i \u0111i l\u1eadp d\u1ecbch v\u00e0 sung l\u00e0m qu\u00e2n, n\u1ebfu cha m\u1eb9 gi\u00e0 m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh, l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i \u0111\u1ec3 nu\u00f4i cha m\u1eb9, x\u00e9t c\u00f3 s\u1ef1 th\u1ef1c, th\u00ec ph\u00e1t giao v\u1ec1 b\u1ea3n h\u1ea1t ph\u1ed1i d\u1ecbch. L\u1ea1i, ph\u00e0m c\u00e1c nha \u1edf trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh tra k\u1ebft nh\u1eefng t\u1eed t\u1ed9i, n\u1ebfu \u00e1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 ph\u1ea1m t\u1ed9i to trong m\u01b0\u1eddi \u0111i\u1ec1u \u00e1c, m\u00e0 cha m\u1eb9 gi\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 m\u1ed9t m\u00ecnh, l\u1ec7 \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf nh\u00e0 nu\u00f4i, th\u00ec trong \u00e1n ph\u1ea3i n\u00f3i c\u1ea3 r\u1eb1ng s\u1ebd t\u00e2u l\u00ean xin Ch\u1ec9 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t. H\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1t t\u01b0 tra h\u1ecfi vi\u1ec7c \u00e1n, n\u1ebfu c\u00f3 nh\u1eefng lo\u1ea1i \u1ea5y, th\u00ec l\u00e0m v\u00e0o b\u1ea3n danh s\u00e1ch c\u00f3 t\u00ecnh \u0111\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1ng ng\u1edd. Duy c\u00f3 h\u1ea1ng gi\u1ea3m binh khi t\u1ea1i ng\u0169 c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 qu\u00ea, v\u00e0 h\u1ea1ng m\u1ed9 binh c\u00f3 nhi\u1ec1u k\u1ebb ch\u1ec9 li\u1ec1u qu\u00ea qu\u00e1n, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng n\u00ean b\u00e0n \u0111\u1ebfn).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu T\u00fd, l\u00e0m l\u1ec5 Xu\u00e2n h\u01b0\u1edfng. Sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n thay vua l\u00e0m ch\u1ee7 t\u1ebf v\u00e0 th\u1eeba t\u1ebf.<\/p>\n<p>C\u00f9ng c\u00e1c quan b\u00e0n \u0111\u1ebfn c\u00f4ng nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng, vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cCh\u00ednh bi\u00ean, \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t k\u1ef7, \u0111\u01b0\u1ee3c bao nhi\u00eau quy\u1ec3n ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cGia Long n\u0103m th\u1ee9 nh\u1ea5t [1802] tr\u1edf v\u1ec1 sau, trong kho\u1ea3ng 18 n\u0103m, x\u01b0\u1edbng minh ch\u1ebf t\u00e1c, nh\u1eefng ch\u1ed7 k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng l\u1edbn, ph\u00e1p \u0111\u1ed9 l\u1edbn, \u0111\u1ec1u c\u00f3 v\u0103n t\u1ef1 c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c. Duy t\u1eeb n\u0103m T\u00e2n D\u1eadu [1801] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, l\u00fac bu\u1ed5i m\u1edbi kinh dinh, v\u0103n t\u1ef1 c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t, \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u l\u1ea7n bi\u00ean so\u1ea1n, hi\u1ec7n th\u00e0nh b\u1ea3n th\u1ea3o 60 quy\u1ec3n, t\u1eeb quy\u1ec3n th\u1ee9 1 \u0111\u1ebfn quy\u1ec3n th\u1ee9 17, \u0111\u00e3 d\u00e2ng l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, sau \u0111\u00f3 \u0111\u00e3 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e1m \u0111\u1ecbnh, nh\u01b0ng c\u00f2n mu\u1ed1n t\u00ecm ki\u1ebfm cho r\u1ed9ng ra, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng chu \u0111\u00e1o th\u00eam, th\u1ebf cho n\u00ean \u0111\u00e3 ch\u1eadm l\u1ea1i ch\u1eadm, v\u00ec c\u00f2n c\u00f3 ch\u1ed7 ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i kh\u1ea3o\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cS\u00e1ch s\u1eed v\u00e0 ph\u00e9p l\u00e0m s\u1eed, c\u1ed1t \u1edf ch\u1ed7 t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t, r\u00f5 r\u00e0ng, r\u1ed9ng m\u00e0 c\u00f3 y\u1ebfu \u01b0\u1edbc. V\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1eed th\u1ea7n c\u00f3 t\u00ean \u1edf trong s\u00e1ch, th\u1ef1c l\u00e0 ti\u1ebfng hay ngh\u00ecn \u0111\u1eddi. V\u1eady n\u00ean truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c quan \u1edf S\u1eed qu\u00e1n : ph\u1ea3i h\u1ebft l\u00f2ng bi\u00ean ch\u00e9p, kh\u00f4ng th\u1ec3 cho r\u1eb1ng v\u00ec b\u1ea1c \u0111\u1ea7u v\u1eabn c\u00f2n ph\u1ea3i h\u1ecdc m\u00e0 ng\u00e0y sinh l\u01b0\u1eddi bi\u1ebfng !\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 L\u01b0u \u0110\u1ea1t l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i T\u00fac tr\u1ef1c ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Sinh l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai.<\/p>\n<p>\u00a0Cho Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, quy\u1ec1n gi\u1eef \u1ea5n quan ph\u00f2ng Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>Gi\u00e1ng b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh l\u00e0 Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m Lang trung ty L\u01b0\u1ee1ng k\u1ef3 \u1edf b\u1ed9 H\u1ed9. L\u1ea5y th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, l\u0129nh s\u1ef1 v\u1ee5 B\u1ed1 ch\u00ednh. Khi Huy \u1edf l\u1ef5 s\u1edf, c\u00f4ng s\u1ea3nh b\u1ecb ch\u00e1y, d\u00e2ng s\u1edb xin c\u1ee7a kho ra \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5, t\u1ef1 m\u00ecnh kh\u00f4ng xin l\u1ed7i. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cTu\u1ea7n ph\u1ee7 l\u00e0 quan to m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ; v\u1ec1 th\u00e0nh tr\u00ec, kho t\u00e0ng, ch\u1ee9c tr\u00e1ch r\u1ea5t quan h\u1ec7. Huy kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u00f2ng ho\u1ea3, \u0111\u1ec3 l\u1eeda ph\u00e1t ra t\u1eeb nh\u00e0 m\u00ecnh ch\u00e1y lan \u0111\u1ebfn nh\u00e0 c\u00f4ng. H\u1ecfa ho\u1ea1n do ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 g\u00e2y ra, \u0111\u1ed5 cho sao H\u1ed3i L\u1ed9c ((1) H\u1ed3i l\u1ed9c : sao H\u1ecfa.1), c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ! Tr\u01b0\u1edbc kia, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh b\u1ecb ho\u1ea3 tai ch\u1ec9 l\u00e0 v\u00ec b\u1ebfp ri\u00eang nh\u00e0 B\u1ed1 ch\u00ednh, Nguy\u1ec5n T\u1ef1 do \u0111\u1ea5y ph\u1ea3i gi\u00e1ng l\u01b0u\u201d. Huy ph\u1ea3i gi\u00e1ng \u0111\u1ed5i \u0111i ch\u1ed7 kh\u00e1c. L\u1ea5y \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh b\u1ed5 thay v\u00e0o. Khi \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh v\u00e0o b\u1ec7 t\u1eeb ((2) B\u1ec7 t\u1eeb : v\u00e0o tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua, c\u00e1o t\u1eeb, xin \u0111i nh\u1eadn ch\u1ee9c.2), vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh g\u1ea7n \u0111\u00e2y, d\u00e2n kh\u1ed5 v\u1ec1 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c l\u1ea1i b\u1ecb tai h\u1ea1i lu\u00f4n ! Quan t\u1ec9nh t\u1ea5u b\u00e1o, l\u1ea1i m\u1ea5t s\u1ef1 th\u1ef1c. Ta th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y \u0111\u00eam b\u1eadn l\u00f2ng v\u1ec1 d\u00e2n con ! Ng\u01b0\u01a1i ch\u1ea7u ch\u1ef1c b\u00ean c\u1ea1nh, h\u00e1 l\u1ebd kh\u00f4ng bi\u1ebft ? Nay \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, n\u00ean x\u00e9t nh\u1eefng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n gian, gia t\u00e2m \u0111i\u1ec1u t\u1ec5, n\u1ebfu c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec n\u00ean t\u00e2u, th\u00ec tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1eebng c\u00f3 gi\u1ea5u gi\u1ebfm m\u00e0 n\u00f3i v\u0103n v\u1ebb ra ch\u00fat n\u00e0o !\u201d.<\/p>\n<p>Cho : T\u00f4n Th\u1ea5t Cung l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 ; Ng\u00f4 V\u0103n Nha l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng ; Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh ; Ph\u1ea1m Gia K\u1ef7 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 ; \u0110inh V\u0103n Minh l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; T\u1ea1 V\u1ef1c l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh ; L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; V\u0169 M\u1eabn l\u00e0m Lang trung ty Nghi v\u0103n b\u1ed9 L\u1ec5 ; Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u1ed9i l\u00e0m Lang trung ty V\u0169 tuy\u1ec3n b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 l\u00e0 L\u00ea Nguy\u00ean Trung th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u1ea5y, ki\u00eam l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; nguy\u00ean th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 Phan T\u0129nh gi\u00e1ng b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb th\u0103ng th\u1ef1 Quang l\u1ed9c t\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9 ; Lang trung ty Th\u00f9 \u1ee9ng \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea3ng b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i ; L\u1ec5 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u0129 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung ty Th\u00f9 \u1ee9ng b\u1ed9 L\u1ec5, ki\u00eam nhi\u1ebfp H\u1eefu t\u00e1 l\u00fd T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Cho : Ng\u00f4 Ngh\u00ea l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ho\u00e0ng D\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Tu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Long v\u00f5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng b\u1ed5 sung T\u1ea3 ch\u1ea5p Kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng C\u00e1t th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Long v\u00f5 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 t\u01b0\u1edbc T\u00edn V\u0169 t\u1eed l\u00e0 Ph\u1ea1m V\u0103n Huy th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd Trung v\u1ec7 dinh Ti\u1ec1n phong. Cho : Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd H\u1eadu v\u1ec7 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 l\u00e0 Mai C\u00f4ng C\u1ea9n th\u0103ng th\u1ee5 V\u1ec7 \u00fay v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 thu\u1ed9c dinh Ti\u1ec1n phong ; Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Trung v\u0169 l\u00e0 L\u00ea V\u0103n L\u00fd th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung v\u0169 thu\u1ed9c dinh Ti\u1ec1n phong ; Qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n Th\u1eeba \u00e2n u\u00fd v\u1ec7 Qu\u1ea3ng v\u0169 l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc H\u1ea1nh \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Qu\u1ea3ng v\u0169 thu\u1ed9c dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ki\u00eam gi\u1eef \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong, t\u01b0\u1edbc B\u00ecnh th\u1eafng nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111\u1ebfn ngay 3 t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m duy\u1ec7t bi\u1ec1n binh, xem ai l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c th\u00ec th\u01b0\u1edfng cho, ai y\u1ebfu \u0111u\u1ed1i th\u00ec b\u00e3i b\u1ecf.<\/p>\n<p>Sai : T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Ti\u1ec1n phong ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Thai ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 (\u1ea5n tri\u1ec7n dinh K\u1ef3 v\u00f5 tr\u01b0\u1edbc Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh ki\u00eam qu\u1ea3n) ; \u0111\u1ee3i Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1 s\u1ebd \u0111\u1ec1u cung ch\u1ee9c c\u0169.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, duy\u1ec7t binh. Sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu qu\u00e2n Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng Thai sung Ch\u00e1nh ph\u00f3 t\u1ed5ng duy\u1ec7t ; \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ra l\u1ec7nh. Th\u01b0\u1edfng t\u1eeb \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn binh \u0111inh ch\u00ednh ng\u1ea1ch m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 quan ti\u1ec1n, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1ea1p ng\u1ea1ch th\u00ec m\u1ed9t n\u1eeda. L\u1ea1i sai c\u00e1c th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf Kinh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i thao di\u1ec5n bi\u1ec1n binh thu\u1ed9c d\u01b0\u1edbi c\u1edd m\u00ecnh.<\/p>\n<p>\u0110\u00fac \u1ea5n quan ph\u00f2ng b\u1eb1ng b\u1ea1c cho \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 4 \u0111i\u1ec7n : C\u1ea7n Ch\u00ednh, V\u0103n Minh, V\u0169 Hi\u1ec3n, \u0110\u00f4ng C\u00e1c, m\u1ed7i \u0111i\u1ec7n m\u1ed9t qu\u1ea3 (ki\u1ec3u m\u1eabu \u0111\u1ec1u theo nh\u01b0 \u1ea5n quan ph\u00f2ng c\u1ee7a \u0111\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 c\u00e1c qu\u00e2n).<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp v\u1ec1 Kinh. L\u1ea5y V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, tr\u00fa ph\u00f2ng 4 \u0111\u00e0i th\u00e0nh l\u00e0 \u0110i\u1ec7n, An, \u0110\u1ecbnh, Ph\u00f2ng, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. V\u00ec \u0110\u1ee9c T\u1eadp v\u1edbi Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n l\u00e0 th\u00f4ng gia, cho n\u00ean \u0111em \u0110\u1ee9c Chung thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>Cho Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 L\u1ea1c Bi\u00ean qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Khoan, An B\u00ecnh Mi\u00ean Ngung l\u00e0m ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 \u1edf ph\u01b0\u1eddng Tuy\u00ean Ho\u00e1 trong th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Sai quan duy\u1ec7t binh tuy\u1ec3n l\u00ednh \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean. L\u1ea5y T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Hanh, T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng S\u01a1n l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e3m, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Ninh B\u00ecnh l\u00e0 Ng\u00f4 Kim L\u00e2n, B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o sung v\u00e0o vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cho : Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u00e1i y Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u00e1t th\u0103ng th\u1ef1 Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh, v\u1eabn l\u0129nh Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u00e1i y ; Ph\u00f3 ng\u1ef1 y \u0110\u1eb7ng V\u0103n Ch\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 Ng\u1ef1 y ; Nguy\u1ec5n \u00fd l\u00e0m Ph\u00f3 ng\u1ef1 y. Kh\u00f4i ph\u1ee5c V\u0169 Qu\u00fdnh l\u00e0m Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, l\u0129nh T\u1ea3 vi\u1ec7n ph\u00e1n vi\u1ec7n Th\u00e1i y. Cho Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ec7 l\u00e0m Ch\u00e1nh y.<\/p>\n<p>C\u00f3 b\u1ecdn Man L\u00e0o ng\u1ea7m xu\u1ed1ng tr\u1ea1i Thanh Lang thu\u1ed9c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ed1t nh\u00e0, b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ed5 h\u00e0o Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Thu\u1ef5 \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n d\u00e2n \u0111u\u1ed5i theo, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 6 \u0111\u1ea7u qu\u00e2n Man, c\u01b0\u1edbp \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi c\u1ee7a ch\u00fang, \u0111u\u1ed5i theo l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n [b\u1ecb b\u1eaft] \u0111em v\u1ec1. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho Thu\u1ef5 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn, \u00e1o qu\u1ea7n \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; nh\u1eefng qu\u00e2n d\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh chuy\u1ebfn \u1ea5y, th\u01b0\u1edfng t\u1ea5t c\u1ea3 30 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh (2 huy\u1ec7n Ch\u00e2n \u0110\u1ecbnh, Th\u01b0 Tr\u00ec), t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh (huy\u1ec7n Th\u1ea1ch H\u00e0) v\u00e0 t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 c\u00f3 b\u1ec7nh d\u1ecbch. \u0110\u1ec1u sai \u0111em thu\u1ed1c \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb ; ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh, gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Sai l\u1ea5y th\u00f3c kho ra b\u00e1n cho d\u00e2n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y b\u00e1t ph\u1ea9m h\u00e0nh nh\u00e2n \u1edf ty H\u00e0nh nh\u00e2n l\u00e0 L\u00fd Th\u00e1i th\u0103ng b\u1ed5 Ch\u1ee7 s\u1ef1 ngo\u1ea1i ng\u1ea1ch ty C\u1ea9n t\u00edn, v\u1eabn l\u0129nh ty H\u00e0nh nh\u00e2n. Th\u00e1i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i bu\u00f4n Trung Qu\u1ed1c \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1i sang Trung Qu\u1ed1c ch\u1ecdn mua c\u00e1c ho\u00e1 v\u1eadt, \u0111\u1eafc l\u1ef1c, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c t\u00f9 ph\u1ea1m tr\u01b0\u1edbc b\u1ecb ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ec3 h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i, nay vi\u1ec7c \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u00e3 y\u00ean, xin thu nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tinh nhanh kho\u1ebb m\u1ea1nh v\u00e0o \u0111\u1ed9i H\u01b0\u1edbng d\u0169ng, ai gi\u00e0 y\u1ebfu tha cho v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh ki\u1ec3u m\u1eabu l\u00e1 c\u1edd vu\u00f4ng \u1edf c\u00e1c n\u01a1i trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh (trong l\u00f2ng l\u00e1 c\u1edd tr\u00ean \u0111\u00ednh ngang 2 ch\u1eef qu\u00e2n hi\u1ec7u, d\u01b0\u1edbi \u0111\u00ednh th\u1eb3ng 2 ch\u1eef t\u00ean v\u1ec7 ho\u1eb7c t\u00ean c\u01a1).<\/p>\n<p>Th\u1ed1ng qu\u1ea3n qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Kim, Hi\u1ec7p l\u00fd l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n t\u00e2u xin \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 c\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng cho v\u1ec7 binh \u1edf v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cBinh \u0111inh \u1edf v\u1ec7 n\u00e0y ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i nh\u1eefng vi\u1ec7c t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 v\u1ec7 Kim Ng\u00f4, v\u1ec7 C\u1ea9m y ng\u00e0y \u0111\u00eam \u1ee9ng tr\u1ef1c, sao l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n l\u1ec7 m\u00e0 mong \u01a1n ?\u201d B\u1ecdn Kim \u0111\u1ec1u b\u1ecb truy\u1ec1n Ch\u1ec9 nghi\u00eam qu\u1edf.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed3n H\u01b0ng B\u00ecnh \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, c\u00f3 d\u00e2n thu\u1ebf Man ((1) Thu\u1ebf Man : d\u00e2n Man \u0111\u00e3 n\u1ed9p thu\u1ebf v\u1ec1 ta.1) t\u00ean l\u00e0 L\u01b0u Di, v\u00ec bi\u1ec7n l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 Qu\u00fd l\u0103ng ng\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u1eeba c\u01a1 ban \u0111\u00eam \u0111\u00e2m ch\u1ebft t\u00ean Qu\u00fd v\u00e0 gi\u1ebft 4 t\u00ean qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n. Qu\u1ea3n \u0111\u1ed3n l\u00e0 \u0110\u00e0o V\u0103n N\u1ed9i nghe tin b\u00e1o, \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ed3n \u0111\u00e1nh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ean L\u01b0u Di, \u0111em gi\u1ebft \u0111i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua sai Ph\u1ee7 th\u1eeba Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 \u0111em bi\u1ec1n binh dinh K\u1ef3 v\u00f5, \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i, x\u00e9t h\u1ecfi cho ra duy\u00ean c\u1edb, bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng, sai \u0111em t\u00ean L\u01b0u Di phanh th\u00e2y b\u00eau \u0111\u1ea7u. \u0110\u00e0o V\u0103n N\u1ed9i, l\u00fac b\u00ecnh nh\u1eadt, cai qu\u1ea3n kh\u00f4ng nghi\u00eam, gi\u00e1ng b\u1ed5 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng. L\u1ea1i sai truy\u1ec1n b\u1ea3o cho bi\u1ebft uy \u0111\u1ee9c c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, r\u1ed3i k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u00ecnh t\u00e2u : \u201cSau khi \u0111\u00e3 b\u00e3i c\u1ea5m, c\u00f3 7 t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea1m ph\u1ea3i gi\u1ebft\u201d. Sai tr\u00edch ra [nh\u1eefng t\u00ean n\u00e0o] t\u00ecnh t\u1ed9i h\u01a1i n\u1eb7ng th\u00ec gi\u1ebft \u0111i, c\u00f2n th\u00ec ho\u00e3n l\u1ea1i ch\u01b0a gi\u1ebft, \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thu th\u1ea9m ((2) Thu th\u1ea9m : c\u00e1c vi\u1ec7c \u00e1n \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu x\u00e9t l\u1ea1i.2), s\u1ebd bi\u00ean v\u00e0o danh s\u00e1ch th\u1ef1c t\u00ecnh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh T\u1ef5, h\u1ea1t huy\u1ec7n Phong \u0110i\u1ec1n (2 t\u1ed5ng Ph\u00f9 Ninh v\u00e0 Hi\u1ec1n L\u01b0\u01a1ng) thu\u1ed9c ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, l\u00fac gi\u1edd D\u1eadu, c\u00f3 m\u1ed9t lu\u1ed3ng gi\u00f3 m\u1ea1nh n\u1ed5i l\u00ean, m\u01b0a nh\u01b0 tr\u00fat n\u01b0\u1edbc xu\u1ed1ng. Nh\u00e0 c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n b\u1ecb \u0111\u1ed5 h\u1ea1i \u0111\u1ebfn 21 h\u1ed9, 1 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u0111\u00e8 ch\u1ebft. Sai quan s\u1edf t\u1ea1i x\u00e9t h\u1ecfi v\u00e0 c\u1ea5p cho ti\u1ec1n tu\u1ea5t.<\/p>\n<p>D\u00e2n \u00e1c Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e9n xu\u1ed1ng \u0111\u1ecba di\u1ec7n 5 c\u01a1, c\u01b0\u1edbp ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt. Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng V\u0103n Tuy\u1ec3n b\u1ecf \u0111\u1ed3n v\u1ec1 qu\u00ea. \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng [m\u1edbi c\u00f3] b\u1eb1ng c\u1ea5p l\u00e0 \u0110o\u00e0n V\u0103n Long \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh, b\u1eafn ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean Man, l\u1ea5y l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt m\u00e0 ch\u00fang \u0111\u00e3 c\u01b0\u1edbp b\u1eaft. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Tuy\u1ec3n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u1ea3i h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i, Long \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 th\u1ee5 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng th\u00ed sai Ch\u00e1nh \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, gia th\u01b0\u1edfng 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn. L\u1ea1i d\u1ee5 cho \u00e1n s\u00e1t Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn ngay m\u00e0 d\u1eb9p y\u00ean d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Th\u1ecb lang Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n \u0110\u0103ng Ch\u00ed ch\u1ebft. Ch\u00ed l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 khi nh\u00e0 vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i. \u0110\u1eb7c c\u00e1ch chu\u1ea9n cho th\u1ef1c th\u1ee5, gia c\u1ea5p cho 300 quan ti\u1ec1n, 1 b\u1ed9 tri\u1ec1u ph\u1ee5c.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n hoang Man, t\u00ean l\u00e0 Ch\u1ea5n, xa m\u1ebfn uy \u0111\u1ee9c, \u0111em 1 th\u1edbt voi \u0111\u1ef1c, 2 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng\u201d. Vua cho l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7, sai kh\u01b0\u1edbc \u0111i ; l\u1ea1i sai l\u1ea5y l\u1eddi n\u00f3i kh\u00e9o v\u1ed7 v\u1ec1 cho y\u00ean l\u00f2ng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 B\u1ea1ch \u0110\u00f4ng \u00d4n b\u1ecb b\u1ec7nh, kh\u1ea9n xin v\u1ec1 qu\u00ea. Gi\u00e1ng xu\u1ed1ng Ch\u1ee7 s\u1ef1, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u.<\/p>\n<p>Truy t\u1eb7ng Lang trung b\u1ed9 Binh Cung V\u0103n \u0110\u1ea1t h\u00e0m Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh, gia c\u1ea5p 200 quan ti\u1ec1n, 1 b\u1ed9 tri\u1ec1u ph\u1ee5c. \u0110\u1ea1t l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169 khi nh\u00e0 vua ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, n\u00ean \u00e2n \u0111i\u1ec3n c\u1ea5p tu\u1ea5t c\u00f3 kh\u00e1c.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0, T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Ph\u1ea1m Qu\u1ef9 di\u1ec5n t\u1eadp bi\u1ec1n binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb \u1edf ngo\u00e0i th\u00e0nh. Th\u01b0\u1edfng cho Qu\u1ea3n v\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nhu\u1eadn k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9, \u00e1o qu\u1ea7n \u0111\u1ec1u m\u1ed9t chi\u1ebfc ; t\u1eeb su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ebfn binh \u0111inh \u0111\u1ec1u 1 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Phan Thanh Gi\u1ea3n ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n v\u1ee5 ty T\u00e0o ch\u00ednh.<\/p>\n<p>Sai T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 ph\u00e2n ph\u00e1i ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng v\u00e0 ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, m\u1ed7i ban 2 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f9ng v\u1edbi khoa, \u0111\u1ea1o, b\u1ed9 m\u1ed7i ty 1 ng\u01b0\u1eddi, c\u1ee9 m\u1ed7i th\u00e1ng 3 l\u1ea7n chia nhau \u0111\u1ebfn cung T\u1eeb Th\u1ecd, c\u1ea9n th\u1eadn ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m c\u00e1c \u0111\u1ed3 th\u1edd. C\u00f3 ch\u1ebf ra b\u00e0i ng\u00e0 \u201ctu\u1ea7n tra\u201d \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh c\u00f3 t\u1ed9i b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Ninh, l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, c\u00f3 \u0111i l\u1ec5 [c\u00e1c n\u01a1i] ch\u00f9a c\u1ed5, \u0111\u1ec1n thi\u00eang, nghe n\u00f3i c\u00f3 m\u1ed9t chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed7 \u1edf ngo\u00e0i b\u1ec3, trong thuy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ed9 16 ng\u01b0\u1eddi, Ninh b\u1ea3o thu\u1ed9c h\u1ea1 r\u1eb1ng : \u201cTa nghe n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng r\u1ea5t c\u00f3 l\u00f2ng t\u1ed1t, kh\u00f4ng ng\u1ea1i g\u00ec, nh\u00e2n ti\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i\u201d. Ninh m\u1edbi \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm ch\u00fang l\u00ean b\u1edd, t\u1eb7ng cho m\u1ed9t thanh \u0111o\u1ea3n ki\u1ebfm, r\u1ed3i cho thuy\u1ec1n v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc. K\u1ebf \u0111\u00f3 Ninh c\u00f9ng v\u1edbi th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd V\u0169 Th\u00e0nh, Tri huy\u1ec7n huy\u1ec7n V\u0129nh X\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0ng Minh v\u00e0 h\u01a1n 20 ng\u01b0\u1eddi vi\u00ean bi\u1ec1n, c\u00f9ng xu\u1ed1ng thuy\u1ec1n. V\u1eeba ng\u1ed3i y\u00ean, ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng th\u1ed1t nhi\u00ean c\u1ea7m dao s\u00fang s\u1ea5n \u0111\u1ebfn tr\u00f3i c\u1ea3 l\u1ea1i, tra kh\u1ea3o \u0111\u00f2i ti\u1ec1n b\u1ea1c, l\u00e0m \u0111\u1ee7 m\u1ecdi th\u1ee9 kh\u1ed5 nh\u1ee5c. Ninh th\u1ebf kh\u00f4ng l\u00e0m sao \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e2m \u0111\u1ea7u xu\u1ed1ng bi\u1ec3n t\u1ef1 t\u1eadn. Ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i c\u1ee9u s\u1ed1ng l\u1ea1i, gi\u1eef h\u01a1n 10 ng\u00e0y, y\u00eau s\u00e1ch kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u1edbi tha cho v\u1ec1. [Thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng] l\u1ea1i gi\u01b0\u01a1ng bu\u1ed3m m\u00e0 \u0111i. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua than r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3, ch\u1ec9 l\u00e0 ki\u1ebfm c\u1ee7i l\u1ea5y n\u01b0\u1edbc m\u00e0 th\u00f4i. Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean quan to \u1edf t\u1ec9nh, kh\u00f4ng c\u00f3 duy\u00ean c\u1edb g\u00ec m\u00e0 khinh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn, \u0111\u1ec3 m\u1eafc m\u01b0u ch\u00fang ! Th\u00e2n danh c\u1ee7a Ninh v\u1eabn kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3, nh\u01b0ng c\u00f2n qu\u1ed1c th\u1ec3 th\u00ec sao ?\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai b\u1eaft Ninh kho\u00e1 tay, gi\u1ea3i v\u1ec1, giao cho b\u1ed9 H\u00ecnh tr\u1ecb t\u1ed9i. \u0110\u1ebfn khi \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, Ninh v\u00e0 V\u0169 Th\u00e0nh, Ho\u00e0ng Minh \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111\u1ebfn 2 th\u00e0nh \u0110i\u1ec7n H\u1ea3i, An H\u1ea3i sung l\u00e0m qu\u00e2n. B\u1ed1 ch\u00ednh Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch, L\u00e3nh binh \u0110\u1ed7 Ti\u1ec7m kh\u00f4ng ng\u0103n ng\u1eeba tr\u01b0\u1edbc khi x\u1ea3y vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p. B\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 Binh \u0110\u1eb7ng B\u00e1 V\u0103n l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An gi\u00e1 g\u1ea1o \u0111\u1eaft. Sai ph\u00e1t th\u00f3c kho 37.000 h\u1ed9c v\u1eeba b\u00e1n v\u1eeba cho d\u00e2n vay. L\u1ea1i ph\u00e1i Ng\u1ef1 s\u1eed Di\u1ec7p Xu\u00e2n Huy\u00ean \u0111\u1ebfn ngay h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m vi\u1ec7c \u1ea5y.<\/p>\n<p>L\u00e0m th\u00eam h\u00e0ng c\u1ed9t \u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh. Sai th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh H\u1ed5 oai Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed1c c\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c n\u00e0y.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m g\u1eb7p tang m\u1eb9, chu\u1ea9n cho v\u1ec1 qu\u00ea trong nom vi\u1ec7c tang 3 th\u00e1ng. M\u1eb9 \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Ng\u1eef, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], v\u00ec trinh ti\u1ebft, \u0111\u01b0\u1ee3c gia \u00e2n n\u00eau th\u01b0\u1edfng (ho\u00e0nh bi\u1ec3n \u1edf c\u1eeda \u0111\u1ec1 4 ch\u1eef \u201c\u0110\u1ed3ng qu\u1ea3n ph\u01b0\u01a1ng ti\u00eau\u201d((1) \u0110\u1ed3ng qu\u1ea3n ph\u01b0\u01a1ng ti\u00eau : \u201c\u0110\u1ed3ng qu\u1ea3n\u201d l\u00e0 c\u00e1i qu\u1ea3n \u0111\u1ecf, v\u00ed v\u1edbi \u0111\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n b\u00e0 \u0111em t\u1ea5m l\u00f2ng son \u0111\u1ec3 n\u00eau g\u01b0\u01a1ng m\u1eabu ch\u00ednh \u0111\u00ednh cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. \u201cPh\u01b0\u01a1ng ti\u00eau\u201d l\u00e0 n\u00eau t\u1ecf \u0111\u1ee9c t\u1ed1t.1). \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y gia c\u1ea5p 200 quan ti\u1ec1n, 1 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 5 t\u1ea5m sa nam, v\u1ea3i l\u1ee5a \u0111\u1ec1u 10 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>Cho T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ea1nh quy\u1ec1n h\u1ed9 \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u b\u00e0n r\u00f5 v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t c\u00e1c s\u00f4ng \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y quy\u1ec1n l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u n\u00f3i : \u201c\u0110\u00ea \u0111i\u1ec1u c\u00e1c huy\u1ec7n S\u01a1n Minh, Ho\u00e0i An, Thanh Oai, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, Thanh Tr\u00ec, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Ph\u00fa Xuy\u00ean, Duy Ti\u00ean, Kim B\u1ea3ng thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, n\u00ean b\u1ecf \u0111i hay n\u00ean \u0111\u1eafp, g\u1ea7n \u0111\u00e2y ch\u01b0a c\u00f3 ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ec3 l\u00faa ru\u1ed9ng th\u01b0\u1eddng b\u1ecb ng\u1eadp m\u1ea5t, nh\u00e2n d\u00e2n sinh ra v\u1ea5t v\u1ea3. Nay nh\u1eefng d\u00e2n trong h\u1ea1t xin l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u00ea c\u00f4ng, c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o m\u1edbi \u0111\u1eafp hay b\u1ed3i \u0111\u1eafp th\u00eam l\u00ean, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho ti\u1ec1n c\u00f4ng\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cH\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ec9nh to trong x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, \u0111\u1ecba h\u00ecnh \u0111\u00e3 r\u1ed9ng, \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t s\u00f4ng l\u1ea1i d\u00e0i, nh\u1eefng h\u1ea1t \u1edf g\u1ea7n s\u00f4ng to nh\u01b0 3 huy\u1ec7n Thanh Tr\u00ec, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Ph\u00fa Xuy\u00ean, nh\u1eefng h\u1ea1t \u1edf g\u1ea7n s\u00f4ng, v\u1eeba nh\u01b0 6 huy\u1ec7n Thanh Oai, S\u01a1n Minh, Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ee9c, Ho\u00e0i An, Kim B\u1ea3ng, Duy Ti\u00ean, \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u quanh qu\u1eaft, l\u1ea1i nhi\u1ec1u ch\u1ed7 s\u1ee5t th\u1ea5p xu\u1ed1ng, ho\u1eb7c khi g\u1eb7p k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc l\u0169 to, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 1 \u2013 2 ch\u1ed7 th\u1ea9m l\u1eadu, c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay l\u1ea1i s\u1eeda \u0111\u1eafp nh\u01b0 c\u0169, n\u1ebfu c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i, vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean h\u00e0n v\u1eefng ch\u1eafc, tuy ti\u00eau c\u1ee7a kho \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n, h\u00e0ng ngh\u00ecn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc g\u00ec. Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0, c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u \u1ea5y, c\u00f9ng m\u1ed9t nh\u00e2n d\u00e2n \u1ea5y, tr\u01b0\u1edbc th\u00ec c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1eddi xin b\u1ecf \u0111\u00ea, nay l\u1ea1i xin b\u1ed3i \u0111\u1eafp l\u1ea1i nh\u01b0 c\u0169, tr\u01b0\u1edbc sau tr\u00e1i ng\u01b0\u1ee3c, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0 nh\u01b0 th\u1ebf n\u00e0o ! Vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i d\u00e2n sinh, chu\u1ea9n cho l\u1ea1i th\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i m\u00e0 kh\u00e1m x\u00e9t, r\u1ed3i s\u1ebd tr\u00f9 ngh\u0129, t\u00e2u l\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u0103ng Giai l\u1ea1i d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ea7u ngu\u1ed3n s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, \u1edf t\u1ec9nh Tuy\u00ean Qu\u1ea3ng th\u00ec c\u00f3 s\u00f4ng L\u00f4, s\u00f4ng Tr\u00f4i ((1) T\u1ee9c l\u00e0 s\u00f4ng Ch\u1ea3y.1), \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1 th\u00ec c\u00f3 s\u00f4ng Thao, s\u00f4ng \u0110\u00e0, \u1edf t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean th\u00ec c\u00f3 s\u00f4ng \u0110\u00e1y ((2) H\u00e1n v\u0103n ch\u00e9p l\u00e0 \u0110\u1ec3 giang.2) ; g\u1ed3m 5 ng\u1ecdn s\u00f4ng, ch\u1ea3y r\u00f3t xu\u1ed1ng kho\u1ea3ng gi\u1eefa t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, h\u1ee3p v\u00e0o s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, \u0111i qua c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean, Nam \u0110\u1ecbnh m\u00e0 \u0111\u1ed5 ra bi\u1ec3n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, b\u00ean h\u1eefu s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 th\u00ec c\u00f3 2 con s\u00f4ng h\u01a1i nh\u1ecf l\u00e0 s\u00f4ng H\u00e1t M\u00f4n v\u00e0 s\u00f4ng T\u00f4 L\u1ecbch ch\u1ea3y qua c\u00e1c huy\u1ec7n T\u1eeb Li\u00eam, Thanh Oai, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, S\u01a1n Minh, Ho\u00e0i An, Kim B\u1ea3ng, Duy Ti\u00ean, Thanh Li\u00eam, m\u00e0 chia d\u00f2ng \u0111\u1ed5 ra 6 c\u1eeda bi\u1ec3n thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh ; b\u00ean t\u1ea3 s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 th\u00ec c\u00f3 s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c, s\u00f4ng Nguy\u1ec7t \u0110\u1ee9c, s\u00f4ng H\u00e0m Long, s\u00f4ng Ngh\u0129a Tr\u1ee5, s\u00f4ng V\u0103n Giang, c\u00e1c ng\u1ecdn nh\u1ecf v\u1eeba v\u1eeba n\u00e0y \u0111i qua c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, H\u01b0ng Y\u00ean, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng m\u00e0 \u0111\u1ed5 ra 5 c\u1eeda bi\u1ec3n thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng. Tr\u1ea3i t\u1eeb \u0111\u1eddi L\u1ea1c Long \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi nh\u00e0 L\u00fd tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, c\u00f3 \u0111\u1ebfn h\u00e0ng tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m, ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u, m\u00e0 x\u00e9t trong qu\u1ed1c s\u1eed truy\u1ec1n l\u1ea1i, ch\u01b0a th\u1ea5y c\u00f3 n\u1ea1n s\u00f4ng l\u00e0m l\u1ee5t ! Ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n ch\u1ec9 l\u1ea5y \u00fd ri\u00eang xuy\u00ean t\u1ea1c, m\u1edbi \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u0110\u1ec9nh Nh\u0129, c\u00f3 \u0111\u00ea l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y. Nh\u01b0ng, x\u00e9t ra, \u0111\u1eddi b\u1ea5y gi\u1edd ch\u1ec9 v\u00ec m\u1ed9t vi\u1ec7c v\u1ec7 n\u00f4ng \u0111\u00ea, kh\u00f4ng cao r\u1ed9ng g\u00ec m\u1ea5y. K\u1ebf \u0111\u00f3, nh\u00e0 L\u00ea 300 n\u0103m, c\u1ee9 nh\u00e2n theo \u0111\u00f3 m\u00e0 l\u00e0m, c\u0169ng kh\u00f4ng b\u1ecf \u0111\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u00e3i \u0111\u1ebfn Ngu\u1ef5 T\u00e2y : l\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea1o ngh\u1ecbch, ch\u1ec9 bi\u1ebft c\u00f3 \u0111\u00ea m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 s\u00f4ng, \u0111\u1eafp t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u su\u1ed1t m\u1ed9t d\u1ea3i s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 ; t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c c\u1eeda c\u1ed1ng \u1edf s\u00f4ng nh\u1ecf \u0111em l\u1ea5p \u0111i h\u1ebft. Cho n\u00ean n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u1ea7y l\u00ean, \u0111\u00ea c\u00e0ng cao th\u00ec n\u01b0\u1edbc l\u1ea1i c\u00e0ng l\u00ean to, m\u1edbi th\u00e0nh ra xung kh\u00edch. T\u1eeb \u0111\u1ea5y, th\u1ebf n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng \u0111\u1ed5 sang ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ec9 do s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 v\u00e0 s\u00f4ng H\u00e1t M\u00f4n \u0111\u1ed5 c\u1ea3 v\u1ec1 ph\u00eda nam. C\u00e1c huy\u1ec7n Thanh Tr\u00ec, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Ph\u00fa Xuy\u00ean, Duy Ti\u00ean, Kim B\u1ea3ng, Thanh Li\u00eam, Ch\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c, S\u01a1n Minh, Ho\u00e0i An thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, d\u01b0\u1edbi b\u1ed1n b\u00ean \u0111\u1ec1u b\u1ecb xung kh\u00edch, l\u00e0m c\u00e1i ch\u1ed7 ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc cho c\u00e1c s\u00f4ng ! Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, bi\u1ebft c\u00e1i tr\u00e1i l\u1ebd c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc tranh kh\u00ed v\u1edbi s\u00f4ng, th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1eafp \u0111\u00ea l\u00e0 kh\u1ed5, \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i b\u00e0n r\u00f5 ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean b\u1ecf \u0111\u00ea, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean \u0111\u1eafp \u0111\u00ea. \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i th\u00ec th\u1eed b\u1ecf \u0111\u00ea v\u1ec1 c\u00e1c huy\u1ec7n Thanh Oai, \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean th\u00ec th\u1eed khai \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng C\u1eedu An, \u0111\u1ecbnh b\u1ecf c\u00e1i vi\u1ec7c l\u00e0m tr\u00e1i l\u1ebd \u0111\u00e3 v\u00e0i tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m, m\u00e0 g\u00e2y n\u00ean c\u00e1i l\u1ee3i tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m kh\u00f4ng c\u00f9ng.<\/p>\n<p>Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u nh\u01b0 : n\u01a1i mong m\u01b0a, n\u01a1i mong gi\u00f3, nguy\u1ec7n v\u1ecdng kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau ; l\u1ea1i nh\u01b0 : chim \u1edf n\u00fai, c\u00e1 \u1edf s\u00f4ng, \u201ctri th\u1ee9c\u201d m\u1ed7i \u0111\u1eb1ng m\u1ed7i kh\u00e1c. Trong ch\u1ed7 ngh\u1ecb lu\u1eadn, hai \u0111\u1eb1ng kh\u00f4ng h\u1ee3p v\u1edbi nhau, cho n\u00ean vi\u1ec7c \u1ea5y ch\u01b0a thi h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, c\u00e1c t\u1ec9nh th\u1ea7n, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n b\u1ecf \u0111\u00ea, c\u0169ng l\u00e0 ch\u00e1n s\u1ef1 \u0111\u1eafp \u0111\u00ea kh\u00f3 nh\u1ecdc ; c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u00e0n \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, c\u0169ng ch\u1ec9 ph\u00f2ng c\u00e1i tai n\u1ea1n n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t \u1ee9 l\u00ean. C\u1ea3 hai \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ki\u1ebfn th\u1ee9c. Nh\u01b0ng xem ngay trong h\u1ea1t t\u00f4i, c\u00e1c huy\u1ec7n Thanh Tr\u00ec, Th\u01b0\u1ee3ng Ph\u01b0\u1edbc, Ph\u00fa Xuy\u00ean, Duy Ti\u00ean, Kim B\u1ea3ng, Thanh Oai, S\u01a1n Minh, Ho\u00e0i An, ch\u1ed7 \u1edf ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 tr\u0169ng th\u1ea5p. N\u1ebfu b\u00e0n b\u1ecf \u0111\u00ea, th\u00ec nh\u1eefng n\u01b0\u1edbc \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u c\u00e1c t\u1ec9nh t\u1ea5t l\u1ea5y c\u00e1c huy\u1ec7n \u1ea5y l\u00e0m c\u00e1i v\u1ef1c ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc ; n\u1ebfu cho l\u00e0 n\u00ean \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, th\u00ec \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng c\u00e1c huy\u1ec7n ch\u1ea3y \u0111i nhi\u1ec1u ng\u1ea3, ch\u1ec9 v\u00e0i tr\u0103m tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec1u \u0111\u1eafp m\u1ed9t con \u0111\u00ea, s\u1ee9c d\u00e2n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng kham \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u01b0a \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng ti\u00eau tho\u00e1t, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u01b0a ti\u1ec7n c\u1ea3. Mu\u1ed1n t\u00ednh m\u01b0u k\u1ebf cho c\u00e1c huy\u1ec7n n\u1ebfu kh\u00f4ng khai c\u00e1c s\u00f4ng \u1edf t\u1ea3 ng\u1ea1n Nh\u1ecb H\u00e0 \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng, th\u00ec c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1ch g\u00ec h\u01a1n n\u1eefa. Tr\u1ed9m x\u00e9t : nguy\u00ean s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 : nh\u1eefng s\u00f4ng v\u1ec1 b\u00ean h\u1eefu ng\u1ea1n th\u00ec chia d\u00f2ng \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng nam ; nh\u1eefng s\u00f4ng b\u00ean t\u1ea3 ng\u1ea1n th\u00ec chia d\u00f2ng \u0111\u1ed5 sang \u0111\u00f4ng. S\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 ch\u1eb3ng qua l\u00e0 \u1edf kho\u1ea3ng gi\u1eefa ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc r\u1ed3i chia d\u00f2ng \u0111i m\u00e0 th\u00f4i. Th\u1ebf m\u00e0 ng\u0103n \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169 trung giang \u1edf h\u1ea1 l\u01b0u, l\u1ea1i \u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u0111\u1ec3 ng\u0103n th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u \u0111\u1ea1i h\u00e0, th\u00ec th\u1ebf t\u1ea5t kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c. Nh\u00e2n t\u00e2u b\u00e0y vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea c\u00f3 12 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng ti\u1ec7n, n\u1ebfu \u0111\u00ea \u1ea5y kh\u00f4ng b\u1ecf \u0111i, th\u00ec nh\u1eefng d\u00e2n c\u00f3 ph\u1ea7n \u0111\u00ea \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, h\u1eb1ng n\u0103m kh\u00f3 nh\u1ecdc, mong cho \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00faa t\u1ed1t, d\u00e2n gi\u00e0u, n\u01b0\u1edbc y\u00ean, s\u00f3ng l\u1eb7ng, \u00f4i c\u0169ng kh\u00f3 l\u1eafm ! Nay l\u1ea5y m\u1ed9t d\u00f2ng s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc Nh\u1ecb H\u00e0 chia \u0111\u1ed5 \u0111i c\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u00e0 N\u1ed9i, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, H\u01b0ng Y\u00ean, Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ea5t vu\u00f4ng \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn d\u1eb7m, c\u0169ng v\u00ed nh\u01b0 l\u1ea5y 1 ch\u00e9n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 l\u00ean 1 c\u00e1i m\u00e2m, th\u00ec \u1edf ch\u00e9n s\u00e2u m\u00e0 \u1edf m\u00e2m n\u00f4ng, c\u00e1i th\u1ebf l\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady. Hu\u1ed1ng chi n\u01b0\u1edbc \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng h\u1ea1 l\u01b0u, \u0111\u1ed5 xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, ti\u00eau ngay \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, t\u1ea5t kh\u00f4ng nh\u01b0 ch\u00e9n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 ra m\u1eb7t m\u00e2m, tr\u00e0n kh\u1eafp c\u1ea3 \u0111i. L\u1ebd \u1ea5y, r\u00f5 r\u00e0ng l\u1eafm : th\u01a1 c\u1ed5 c\u00f3 c\u00e2u : \u201cC\u00f3 \u0111\u00ea, kh\u00f4ng b\u1eb1ng kh\u00f4ng \u0111\u00ea th\u00ec l\u1ee3i ; \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00ea r\u1ed3i, kh\u00f4ng th\u1ec3 b\u1ecf\u201d. \u00d4i, \u0111\u00e3 n\u00f3i r\u1eb1ng kh\u00f4ng \u0111\u00ea l\u1ee3i sao l\u1ea1i n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00ea ? Th\u1ef1c c\u0169ng ch\u01b0a x\u00e9t \u0111\u1ebfn c\u00e1i ngu\u1ed3n l\u1ee3i h\u1ea1i, m\u00e0 n\u00f3i ra c\u00e1i thuy\u1ebft c\u1ee9 \u0111\u1ec3 l\u1ea7n l\u1eefa m\u00e0 theo nguy\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i !<\/p>\n<p>T\u00f4i tr\u1ed9m ngh\u0129 : ng\u01b0\u1eddi kh\u00e9o tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng tranh \u0111\u01b0\u1eddng v\u1edbi n\u01b0\u1edbc, m\u00e0 l\u00e0m v\u00e0o c\u00e1i ch\u1ed7 nh\u01b0 l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, th\u00ec c\u00f4ng d\u1ec5 th\u00e0nh. V\u1eady ngh\u0129 : n\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111em s\u00f4ng Nguy\u1ec7t \u0110\u1ee9c, s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c v\u00e0 c\u00e1c s\u00f4ng nh\u1ecf nh\u01b0 s\u00f4ng H\u00e0m Long, s\u00f4ng Ngh\u0129a Tr\u1ee5, s\u00f4ng V\u0103n Giang, \u0111\u1ec1u theo \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng c\u0169, kh\u1edfi c\u00f4ng t\u1eeb h\u1ea1 l\u01b0u, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00f4ng h\u1eb9p th\u00ec khai cho s\u00e2u r\u1ed9ng ra, ch\u1ed7 n\u00e0o b\u1ed3i l\u1ea5p th\u00ec n\u1ea1o v\u00e9t \u0111i, \u0111em t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1eafp \u0111\u00ea, \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u00e0o vi\u1ec7c kh\u01a1i s\u00f4ng c\u0169, kh\u00f4ng c\u1ea7n ph\u1ea3i th\u00eam c\u00f4ng c\u1ee7a g\u00ec to t\u00e1t, nh\u1eefng \u0111\u1ea5t c\u00e1t kh\u01a1i \u0111\u00e0o l\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5 r\u1ea3i ra hai b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng ngo\u00e0i v\u00e0i m\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec7 n\u00f4ng, h\u1ea1n trong 2 n\u0103m, \u0111o\u1ea1n n\u00e0o \u0111\u00e3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng v\u1ec7 n\u00f4ng xong, th\u00ec \u0111em nh\u1eefng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u c\u0169 v\u1ec1 c\u00e1c ph\u1ea7n s\u00f4ng, tu\u1ef3 t\u1eebng c\u1eeda s\u00f4ng m\u00e0 khai ph\u00e1 \u0111i, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 n\u01b0\u1edbc l\u0169, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng t\u1eeb \u0111\u1ea5y d\u1ea7n d\u1ea7n ch\u1ea3y r\u00f3t v\u1ec1 c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n ph\u00eda \u0111\u00f4ng v\u00e0 ph\u00eda nam, n\u1ebfu n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t c\u00f3 h\u01a1i to tr\u00e0n ng\u1eadp c\u1ea3 nh\u1eefng \u0111\u00ea v\u1ec7 n\u00f4ng, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 1 \u2013 2 ng\u00e0y r\u1ed3i c\u0169ng t\u1ef1 r\u00fat xu\u1ed1ng nh\u01b0 c\u00e1c h\u1ea1t t\u1eeb t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh tr\u1edf xu\u1ed1ng nam m\u00e0 th\u00f4i. Trong kho\u1ea3ng v\u00e0i n\u0103m, n\u01b0\u1edbc ph\u00f9 sa tr\u00e0n kh\u1eafp \u0111i, ch\u1ed7 n\u00e0o cao th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0u m\u1ee1, ch\u1ed7 n\u00e0o s\u00e2u th\u00ec b\u1ed3i l\u00ean, c\u00f3 th\u1ec3 th\u00e0nh ru\u1ed9ng, m\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n ng\u00e0y m\u1ed9t s\u00e2u r\u1ed9ng ra d\u1ea7n d\u1ea7n. Nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u00ea kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u1eafp m\u00e0 l\u00e0m ru\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n l\u1ee3i, n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng ph\u1ea3i ph\u00f2ng h\u1ed9 m\u00e0 d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1edf, b\u1edbt t\u1ed1n c\u1ee7a kho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, m\u00e0 th\u1eeba c\u1ee7a cho d\u00e2n, c\u00e1i l\u1ee3i \u0111\u00f3 n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1ec3 h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201c\u0110\u1eddi c\u1ed5 tr\u1ecb thu\u1ef7, l\u00e0m v\u00e0o c\u00e1i ch\u1ed7 nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Tr\u1ea7n \u0111\u1eafp \u0111\u00ea ng\u0103n s\u00f4ng tranh l\u1ee3i v\u1edbi n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 l\u00e0 th\u1ea5t s\u00e1ch. Duy thu\u1ef7 th\u1ebf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n c\u00f3 s\u00f4ng L\u00f4, s\u00f4ng Ch\u1ea3y thu\u1ed9c t\u1ec9nh Tuy\u00ean Quang, s\u00f4ng Thao, s\u00f4ng \u0110\u00e0 thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u01b0ng Ho\u00e1, s\u00f4ng \u0110\u00e1y thu\u1ed9c t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean, c\u00e1c s\u00f4ng chia t\u1eebng d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ea3 v\u00e0o s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 \u1edf kho\u1ea3ng gi\u1eefa, m\u00e0 \u0111\u1ed5 t\u1ea5t c\u1ea3 v\u1ec1 c\u1eeda Li\u00eau l\u00e0 ch\u1ed7 cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u00e1c ng\u1ecdn s\u00f4ng t\u1ee5 c\u1ea3 v\u00e0o \u1edf t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng \u0111i quanh co, c\u1eeda bi\u1ec3n xa ra, ti\u00eau tho\u00e1t h\u01a1i ch\u1eadm, kh\u00f4ng kh\u1ecfi v\u00ec \u0111\u00f3 m\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u1ee9 \u0111\u1ea7y l\u00ean. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u00ea, v\u1eabn c\u00f3 th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u00ea, t\u1eeb sau khi \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u00ea, nh\u00e2n \u0111\u00f3 m\u00e0 tu b\u1ed5 l\u00ean, l\u00e0 c\u00e1i th\u1ebf kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c \u1ea5y thi h\u00e0nh \u0111\u00e3 g\u1ea7n tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m nay, cho l\u00e0 ch\u00ednh s\u00e1ch c\u1ed1t y\u1ebfu v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00e0 ph\u00f2ng. D\u00e2n sinh \u1edf trong kho\u1ea3ng \u1ea5y, ch\u1ed7 cao ch\u1ed7 th\u1ea5p kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ef1 v\u1ec7 l\u1ea5y c\u1ea3. M\u1ed9t khi b\u1ecf \u0111\u00ea, ph\u00f3 m\u1eb7c cho n\u01b0\u1edbc l\u1edbn tr\u00e0n kh\u1eafp : ch\u1ed7 cao th\u00ec \u0111i thuy\u1ec1n, \u1edf s\u00e0n, ch\u1ed7 th\u1ea5p th\u00ec \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e0m c\u00e1i hang ch\u1ee9a n\u01b0\u1edbc. Kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00e1i thuy\u1ebft \u0111\u1ed5 ch\u00e9n n\u01b0\u1edbc ra m\u00e2m \u0111\u00e3 h\u1eb3n l\u00e0 l\u1eddi b\u00e0n x\u00e1c \u0111\u00e1ng ch\u01b0a ? C\u00f2n vi\u1ec7c n\u00f3i v\u1ec1 kh\u01a1i v\u00e9t l\u00f2ng s\u00f4ng ; n\u1ebfu qu\u1ea3 c\u00f3 l\u1ee3i cho d\u00e2n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ec7, m\u1ed9t l\u1ea7n kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 y\u00ean ngh\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u ; ph\u00ed t\u1ed5n qua loa m\u00e0 y\u00ean \u1ed5n m\u00e3i m\u00e3i, th\u00ec ch\u1ea5t \u0111\u1ebfn h\u00e0ng v\u1ea1n h\u00e0ng ngh\u00ecn, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 th\u1ebf n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 v\u1eabn ch\u1ea3y v\u1ec1 ph\u00eda nam, nay mu\u1ed1n \u1ee9c \u00e1t c\u00e1i t\u00ednh n\u01b0\u1edbc, b\u1eaft ph\u1ea3i ch\u1ea3y v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng, th\u00ec c\u00e1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 v\u1ec1 ph\u00eda nam ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 r\u00fat b\u1edbt, m\u00e0 c\u00e1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5 v\u1ec1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng, s\u00f4ng nh\u1ecf kh\u00f4ng ch\u1ea3y m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u00e0m tr\u00e0n \u0111\u1ea7y d\u1eaby, \u0111\u00ea v\u1ee1 t\u1ee9 tung, t\u1ec7 l\u1ea1i c\u00e0ng qu\u00e1, h\u00e1 ch\u1eb3ng \u0111\u00e1ng lo xa \u01b0 ? V\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c h\u00e0 ph\u00f2ng, \u0111\u00e3 ph\u1ee5ng Th\u00e1nh d\u1ee5 ((1) Th\u00e1nh d\u1ee5 : ch\u1ec9 l\u1eddi d\u1ee5 c\u1ee7a Minh M\u1ec7nh tr\u01b0\u1edbc.1) r\u1ed9ng t\u00ecm c\u00e1c l\u1eddi n\u00f3i, nh\u1eefng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u n\u00e0o n\u00ean b\u1ecf, n\u00ean \u0111\u1eafp, nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng n\u00e0o n\u00ean khai, n\u00ean l\u1ea5p, \u0111\u00e3 gi\u1ea3ng thuy\u1ebft chu t\u1ea5t c\u1ea3 r\u1ed3i. Ta tu\u00e2n theo ph\u00e1p \u0111\u1ed9 \u0111\u00e3 s\u1eb5n c\u00f3, lo \u0111\u01b0\u1eddng sinh ho\u1ea1t c\u1ee7a d\u00e2n, th\u01b0\u1eddng ngh\u0129 : v\u1ec1 ph\u00e9p t\u1ed1t tr\u1ecb h\u00e0, kh\u00f4ng nh\u1eefng ng\u00e0y nay cho l\u00e0 kh\u00f3, m\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc c\u0169ng \u0111\u00e3 kh\u00f3 r\u1ed3i. Tr\u01b0\u1edbc kia, nh\u00e2n khi B\u1eafc tu\u1ea7n, ta \u0111\u00e3 d\u1ee5 cho c\u00e1c quan h\u1ed7 gi\u00e1 v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111i kh\u1eafp c\u1ea3 m\u00e0 kh\u00e1m x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf s\u00f4ng C\u1eedu An, x\u00e9t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng, ngh\u0129 r\u00f5 r\u00e0ng ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng y\u00ean s\u00f3ng, n\u0103m ch\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, th\u1ef1c nh\u1edd tr\u1eddi gi\u00fap, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng lo ng\u1ea1i g\u00ec. Nay T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh tr\u00ecnh b\u00e0y nh\u01b0 th\u1ebf, mu\u1ed1n l\u00e0m vi\u1ec7c qu\u1ea3 quy\u1ebft, kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng. Vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn t\u00e0i, l\u1ef1c c\u1ee7a d\u00e2n, nh\u1ea5t c\u1eed nh\u1ea5t \u0111\u1ed9ng ph\u1ea3i r\u1ea5t th\u1eadn tr\u1ecdng. T\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 chung tr\u00ed h\u1ee3p l\u1ea1i m\u1edbi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 m\u1edbi mong \u0111\u01b0\u1ee3c chu \u0111\u00e1o. Chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng duy\u1ec7t l\u1ea1i. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : \u201cC\u00e1i thuy\u1ebft \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u b\u00e0y v\u1ec1 vi\u1ec7c b\u1ecf \u0111\u00ea, \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u00fd ki\u1ebfn ri\u00eang c\u1ee7a m\u1ed9t m\u00ecnh, quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c. Hu\u1ed1ng chi c\u00e1c s\u00f4ng H\u00e0m Long, Ngh\u0129a Tr\u1ee5, V\u0103n Giang, thu\u1ed9c t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh, \u0111\u00e3 g\u1ea7n v\u1edbi hai b\u00ean b\u1edd h\u1ea1 l\u01b0u \u0111\u1ea1i h\u00e0, l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u c\u0169, nay n\u1ebfu khai c\u00e1c s\u00f4ng \u1ea5y, th\u00ec khai th\u00eam ra m\u1ed9t \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, l\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00eam ra m\u1ed9t con \u0111\u00ea, kh\u00f4ng nh\u1eefng kh\u00f4ng \u00edch g\u00ec m\u00e0 l\u1ea1i c\u00f3 h\u1ea1i. Xin b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i khai. Duy c\u00f3 s\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c ho\u1eb7c n\u00ean tu\u1ef3 th\u1ebf m\u00e0 khai, xin ph\u00e1i quan Kinh h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, kh\u00e1m cho \u0111\u00edch x\u00e1c t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7nh xu\u1ed1ng, th\u00ec \u0110\u1ed1c ph\u1ee7 m\u1edbi t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n l\u1ea1i t\u00e2u n\u00f3i : \u201cS\u00f4ng Thi\u00ean \u0110\u1ee9c tuy c\u00f9ng ti\u1ebfp gi\u00e1p v\u1edbi s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, nh\u01b0ng l\u00e2u ng\u00e0y c\u00e1t b\u1ed3i, l\u00f2ng s\u00f4ng \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 n\u00f4ng h\u1eb9p, cho n\u00ean trong kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, Minh M\u1ec7nh, h\u1ec5 khai ra r\u1ed3i l\u1ea1i b\u1ecb l\u1ea5p, n\u00ean vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u1ea3i \u0111\u00ecnh ch\u1ec9. Nay n\u1ebfu l\u1ea1i khai ra, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng c\u00e1i do \u0111\u00f3 sung kh\u00edch, m\u1edf 1 \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng, l\u1ea1i \u0111\u1eafp th\u00eam 1 con \u0111\u00ea, d\u00f2ng s\u00f4ng C\u00e1i tuy c\u00f3 h\u01a1i r\u00fat b\u1edbt, nh\u01b0ng c\u00e1i n\u1ea1n s\u00f4ng con l\u1ea1i th\u00eam ra, chung quy c\u0169ng ch\u01b0a ph\u1ea3i \u0111\u00e3 \u1ed5n tho\u1ea3 v\u00e0 t\u1ed1t. L\u1ea1i, m\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ea5t \u1edf c\u1eeda s\u00f4ng con, n\u1ebfu c\u00f3 kh\u01a1i cho l\u01b0u th\u00f4ng ngay \u0111i b\u00e2y gi\u1edd, c\u0169ng kh\u00f3 gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c sau kh\u00f4ng b\u1ed3i l\u1ea5p\u201d. Vua cho l\u00e0 ph\u1ea3i, m\u1edbi chu\u1ea9n \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c ph\u00e1i kh\u00e1m.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111\u1eb7t c\u1eeda tu\u1ea7n ((1) C\u1eeda tu\u1ea7n : m\u1ed9t s\u1edf tu\u1ea7n ty \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t \u1edf nh\u1eefng n\u01a1i thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1eadu nhi\u1ec1u, bu\u00f4n b\u00e1n \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac s\u1ea7m u\u1ea5t, \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf h\u00e0ng ho\u00e1.1) M\u1ef9 C\u1ea3nh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 \u0111\u1ebfn x\u00e3 Thi\u00ean Linh, \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda tu\u1ea7n Thi\u00ean Linh.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u1eafc Ninh kh\u00f4ng m\u01b0a. Sai \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1eadn th\u00e0nh c\u1ea7u \u0111\u1ea3o. Sau \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o m\u01b0a lu\u00f4n.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam : ph\u00e0m c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed7 \u1edf v\u1ee5ng t\u00e0u Tr\u00e0 S\u01a1n ph\u1ea3i l\u1eadp t\u1ee9c tu\u1ef3 ti\u1ec7n d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c. L\u1ea1i s\u1ee9c cho bi\u1ec1n binh chia nhau coi gi\u1eef thuy\u1ec1n : ph\u1ea3i s\u1eeda sang kh\u00ed gi\u1edbi, s\u1eafm \u0111\u1ee7 bu\u1ed3m, d\u00e2y, n\u1ebfu gi\u00f3 im, t\u1ea1nh n\u1eafng, th\u00ec m\u1ed7i th\u00e1ng 1 \u2013 2 l\u1ea7n ra bi\u1ec3n thao di\u1ec5n, c\u1ed1t cho r\u00e8n luy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh th\u1ee5c. Khi n\u01b0\u1edbc l\u0169 d\u00e2ng l\u00ean, th\u00ec thu v\u1ec1, \u0111\u1ed7 \u1edf v\u1ee5ng, ph\u1ea3i che \u0111\u1eady th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea9n m\u1eadt.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXV \u2013 65<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00ecn. Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. S\u1ee9 Cao Mi\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 tri\u1ec1u c\u1ed1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, d\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean t\u1eeb khi l\u1eadp qu\u1ed1c, \u0111\u00e3 truy\u1ec1n 12 \u0111\u1eddi, th\u1ea7n ph\u1ee5c tri\u1ec1u ta. T\u1eeb Th\u00e1i t\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, m\u1edbi ban cho t\u01b0\u1edbc v\u00e0 \u1ea5n phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng. T\u1eeb Ho\u00e0ng t\u1ed5, Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta, m\u1edbi l\u00e0m cho n\u01b0\u1edbc \u0111ang nguy l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f2n. Tri\u1ec1u ta th\u1ef1c c\u00f3 c\u00f4ng to x\u00e2y d\u1ef1ng cho M\u00ean L\u1ea1p. \u0110\u1ed3n Tr\u1ea5n T\u00e2y \u0111\u1eb7t ra, x\u1ebfp \u0111\u1eb7t l\u00e2u n\u0103m, bi\u1ebfn c\u1ed1 g\u1ea7n \u0111\u00e2y l\u00e0 c\u00e1i t\u1ed9i c\u1ee7a bi\u00ean th\u1ea7n D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong v\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng \u0111\u00f3. T\u1eeb khi sinh ra vi\u1ec7c binh, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 7 \u2013 8 n\u0103m, l\u00e0m n\u00e1o \u0111\u1ed9ng d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean ta, nh\u1ecdc m\u1ec7t t\u01b0\u1edbng s\u0129 ta, \u0103n gi\u00f3 n\u1eb1m s\u01b0\u01a1ng, \u00e1o gi\u00e1p m\u0169 tr\u1ee5 ch\u1ea5y r\u1eadn sinh ra, l\u00f2ng ta r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng. Nay t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0103n n\u0103n t\u1ed9i, quy thu\u1eadt v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nh\u00e2n ch\u00fang \u0111\u1ebfn m\u00e0 ti\u1ebfp nh\u1eadn ch\u00fang, \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i, c\u00e1i lo \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u00f3 th\u1ec3 h\u01a1i th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c. \u00d4i, khi c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec tr\u00f4ng v\u00e0o vi\u00ean t\u01b0\u1edbng, khi kh\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec tr\u00f4ng v\u00e0o s\u1ee9 th\u1ea7n. S\u1ee9 th\u1ea7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, m\u1eaft tr\u00f4ng tai nghe c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi xa quan h\u1ec7 \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3. T\u1eeb ch\u1ed7 qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111\u1ebfn Kinh, s\u1ef1 kho\u1ea3n c\u1ea5p \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i n\u00ean h\u1eadu \u0111\u00e3i, \u0111\u1ec3 tr\u1ecdng qu\u1ed1c th\u1ec3 m\u00e0 y\u00ean l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng xa, \u0111\u1ebfn nh\u01b0 l\u1ec5 nghi tri\u1ec1u c\u1ed1ng, c\u0169ng ph\u1ea3i tham kh\u1ea3o \u0111i\u1ec3n l\u1ec7, ngh\u0129 so\u1ea1n ra nghi ti\u1ebft d\u00e2ng l\u00ean. Khi s\u1ee9 \u0111\u1ebfn, t\u1edbi s\u00e2n r\u1ed3ng, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, ch\u1ea7u m\u1eebng \u0111\u00fang nh\u01b0 nghi ti\u1ebft.<\/p>\n<p>L\u1ec5 xong, vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea3o \u0111\u1ea3o, \u0111i\u00ean \u0111i\u00ean, l\u00e0 th\u00f3i th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi M\u00ean L\u1ea1p ; h\u01b0 h\u01b0, th\u1ef1c th\u1ef1c, l\u00e0 quy\u1ec1n thu\u1eadt c\u1ee7a nh\u00e0 d\u1ee5ng binh. Cho n\u00ean \u1edf xa ngh\u00ecn d\u1eb7m, khi m\u00e0 l\u01b0\u1eddng \u0111o\u00e1n. M\u1ed9t l\u1ea7n m\u1eaft th\u1ea5y h\u01a1n h\u1eb3n tr\u0103m l\u1ea7n tai nghe. M\u01b0u vi\u1ec7c g\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o, h\u1ecfi \u0111i\u1ec1u g\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng h\u1ecfi cho r\u00f5 r\u00e0ng. T\u00ecnh h\u00ecnh n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, nh\u00e2n c\u00f3 s\u1ee9 Cao Mi\u00ean \u1edf \u0111\u00f3, n\u00ean h\u1ecfi t\u1eebng vi\u1ec7c cho bi\u1ebft h\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 : S\u00e1 Ong Giun ph\u1ea3n anh, b\u1ecf n\u01b0\u1edbc, ch\u1ea1y tr\u1ed1n sang Xi\u00eam, m\u1ed9t khi tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc quy ph\u1ee5 ngay, c\u00f3 qu\u1ea3 l\u00e0 th\u1ef1c t\u00ecnh kh\u00f4ng ? Hay l\u00e0 s\u1ee3 c\u00e1i oai d\u1eef c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ? N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam vi\u1ec7n tr\u1ee3 cho n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, t\u1ea5t mong \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu l\u1ee3i ; n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, t\u1ea5t c\u00f3 h\u1eadu b\u00e1o. C\u00e1i n\u00fai \u0110\u1eadu Kh\u1ea5u [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Phnom_Kravanh\">Phnom Kravanh<\/a>] l\u00e0 \u0111\u1ecba s\u1ea3n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, ph\u00eda t\u00e2y b\u1eafc n\u00fai \u1ea5y gi\u00e1p v\u1edbi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, ph\u00eda \u0111\u00f4ng nam n\u00fai \u1ea5y gi\u00e1p v\u1edbi ta, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam th\u00e8m thu\u1ed3ng \u0111\u00e3 l\u00e2u r\u1ed3i, nay n\u00fai \u1ea5y v\u1eabn c\u00f2n l\u00e0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p hay l\u00e0 \u0111\u00e3 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam r\u1ed3i ? Giun \u0111\u00e3 v\u00ec ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc quy thu\u1eadn, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0m qu\u00e2n tr\u01b0\u1edfng, c\u00f2n Ng\u1ecdc V\u00e2n, con phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc, tuy l\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0 nh\u01b0ng \u0111\u00e3 t\u1eebng l\u00e0m qu\u1eadn ch\u00faa, gi\u1eefa m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kia v\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y, d\u00e2n theo ai ? N\u1ebfu ng\u00e0y nay phong t\u01b0\u1edbc, chu\u1ea9n cho c\u00f9ng tr\u00f4ng coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u00fang s\u1ebd chia \u0111\u1ea5t ra m\u00e0 \u1edf, m\u1ed9t \u0111\u1eb1ng \u1edf \u00d4 \u0110\u00f4ng, m\u1ed9t \u0111\u1eb1ng \u1edf Ba Nam, hay l\u00e0 c\u0169ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng chi\u1ebfu qu\u1ea3n nh\u01b0 vi\u1ec7c c\u1ee7a c\u00e1c Ph\u1eadt v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc ? N\u1eb7c Ong Y\u1ebfm l\u00e0 anh Giun \u0111\u00f3, con Y\u1ebfm l\u00e0 B\u01b0\u1edbm, t\u1ee9c l\u00e0 ch\u00e1u Giun \u0111\u00f3. M\u1ed9t khi Giun \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp l\u00ean, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi cha con t\u00ean Y\u1ebfm, c\u00f3 qu\u1ea3 l\u00e0 c\u00f9ng gi\u1eef g\u00ecn cho nhau, c\u00f9ng y\u00eau th\u01b0\u01a1ng nhau \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 s\u1ef1 ghen gh\u00e9t g\u00ec kh\u00f4ng ? \u0110\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri v\u1ed1n l\u1ea5y vi\u1ec7c l\u1eadp Giun l\u00ean l\u00e0m danh ngh\u0129a ; Giun \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp th\u00ec Ch\u1ea5t Tri c\u00f3 s\u1ebd v\u1ec1 Xi\u00eam kh\u00f4ng ? Hay l\u00e0 c\u0169ng c\u1ee9 \u1edf l\u1ea1i L\u1ea1p m\u00e0 n\u00f3i th\u00e1c l\u00e0 b\u1ea3o h\u1ed9 ? \u0110\u1ea1i \u00fd nh\u01b0 th\u1ebf, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ngay cho b\u1ed9 L\u1ec5, ph\u00e1i thu\u1ed9c vi\u00ean ra, ai kh\u00e9o l\u1eddi l\u1ebd h\u1ecfi han, n\u1ebfu h\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c t\u00ecnh, th\u00ec k\u1ebb kia c\u00f3 l\u00f2ng th\u1ebf n\u00e0o, ta c\u0169ng d\u00f2 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ebfu n\u00f3i d\u1ed1i th\u00ec l\u1eddi l\u1ebd s\u1ebd \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00ed t\u1eafc.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, h\u1ecfi \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, s\u1ee9 Cao Mi\u00ean n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y. Kh\u00f4ng ng\u1ea7n ng\u1ea1i ch\u00fat n\u00e0o, \u0111\u1ea1i kh\u00e1i n\u00f3i : chuy\u1ebfn n\u00e0y \u0111\u00e3 \u0111\u1ed9i \u01a1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i cho, l\u1eadp n\u01b0\u1edbc nh\u01b0 c\u0169, th\u00ec c\u00e1i \u01a1n che ch\u1edf sinh th\u00e0nh \u0111\u1ea7m th\u1ea5m \u0111\u1ebfn c\u00e2y c\u1ecf, g\u00f3c r\u1eebng, b\u00e3i bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u ng\u1eeda tr\u00f4ng \u0111\u1ee9c ho\u00e1, kh\u00f4ng nh\u1eefng may cho S\u00e1 Ong Giun, m\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch kh\u00f4ng c\u00f9ng c\u1ee7a th\u1ea7n d\u00e2n c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>L\u1ec5 b\u1ed9 d\u1ecbch \u0111\u1ec3 t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cX\u00e9t l\u1eddi l\u1ebd c\u1ee7a ch\u00fang, do t\u1ea5m l\u00f2ng ch\u00e2n th\u00e0nh, ng\u01b0\u1eddi M\u00ean \u0111\u00e3 th\u1ea3n nhi\u00ean kh\u00f4ng ng\u1edd g\u00ec n\u1eefa r\u1ed3i. Qua h\u01a1n 10 ng\u00e0y, xa gi\u00e1 ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh. L\u1ec5 b\u1ed9 d\u1eabn b\u1ed3i th\u1ea7n [n\u01b0\u1edbc M\u00ean] c\u00fai l\u1ea1y \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, th\u1ec9nh an, v\u00e0 xin v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Vua sai b\u1ed9 L\u1ec5 truy\u1ec1n Ch\u1ec9 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cThi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u00ecnh y\u00ean kho\u1ebb m\u1ea1nh, v\u1ec1 b\u1ea3o d\u00f2ng d\u00f5i n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun bi\u1ebft : ph\u1ea3i g\u1eafng s\u1ee9c ngh\u0129 \u0111\u1ec3 tr\u1ecb an n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i, ta s\u1ebd cho m\u1ec7nh l\u1ec7nh m\u1edbi kh\u00e1c, ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c phong nh\u01b0 c\u0169, k\u00ednh tu\u00e2n l\u1ec5 \u0111\u1ed9 ch\u01b0 h\u1ea7u, v\u0129nh vi\u1ec5n l\u00e0m ph\u00ean gi\u1eadu cho n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta !\u201d.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 \u0111i qua, s\u1eafc sai th\u01b0\u1edfng cho qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng [Cao Mi\u00ean] v\u00e0 b\u1ed3i th\u1ea7n c\u00f9ng b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo c\u00e1c ph\u1ea9m v\u1eadt c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Duy c\u00f3 quan ph\u1ee5c ban cho Qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n th\u00ec do th\u1ecb v\u1ec7 mang \u0111\u1ebfn ban c\u1ea5p.<\/p>\n<p>(- Th\u01b0\u1edfng cho 1 vi\u00ean ch\u00e1nh s\u1ee9 : nhi\u1ec5u nam m\u00e0u \u0111en 1 cu\u1ed1n, \u00e1o d\u00e0i r\u1ed9ng tay b\u1eb1ng th\u1ee9 l\u01b0\u01a1ng sa to\u00e0n tuy\u1ebfn 3 hoa c\u00fac m\u00e0u quan l\u1ee5c v\u00e0 m\u00e0u tuy\u1ebft b\u1ea1ch \u0111\u1ec1u 1 ; chi\u1ebfc \u00e1o ng\u1eafn h\u1eb9p tay b\u1eb1ng th\u1ee9 sa m\u00ecnh b\u0103ng d\u1ec7t hoa m\u1eabu \u0111\u01a1n c\u1ea3 c\u00e0nh to\u00e0n t\u01a1 m\u00e0u lam nh\u1ea1t v\u00e0 b\u1eb1ng v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng ba, tr\u1eafng nh\u01b0 tuy\u1ebft, \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; qu\u1ea7n b\u1eb1ng nhi\u1ec5u nam th\u1eadt t\u01a1 hoa \u0111\u1ecf 1 chi\u1ebfc ; qu\u1ea7n b\u1eb1ng tr\u1eebu hoa nam h\u00e0ng Ch\u00e2u Lan 1 chi\u1ebfc. Hai vi\u00ean ph\u00f3 b\u1ed3i s\u1ee9 : nhi\u1ec5u nam th\u1eadt t\u01a1 m\u00e0u \u0111en 1 cu\u1ed1n, \u00e1o d\u00e0i r\u1ed9ng tay b\u1eb1ng th\u1ee9 sa d\u1ec7t d\u00e0y phi\u1ebfu tr\u00e1ch nhu\u1ed9m m\u00e0u lam s\u1eabm d\u1ec7t d\u00e2y d\u01b0a con b\u01b0\u1edbm s\u1ee3i ch\u00ecm s\u1ee3i n\u1ed5i 1 chi\u1ebfc, \u00e1o ng\u1eafn h\u1eb9p tay b\u1eb1ng th\u1ee9 sa tho\u00e1ng 3 hoa c\u00fac to\u00e0n t\u01a1 nhu\u1ed9m m\u00e0u lam nh\u1ea1t v\u00e0 th\u1ee9 v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng ba tr\u1eafng nh\u01b0 tuy\u1ebft \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc, qu\u1ea7n nhi\u1ec5u nam th\u1eadt t\u01a1 m\u00e0u c\u00e1nh ki\u1ebfn 1 chi\u1ebfc, qu\u1ea7n tr\u1eebu hoa nam m\u00e0u c\u00e1nh ki\u1ebfn 1 chi\u1ebfc.<\/p>\n<p>\u2013 \u00c2n th\u01b0\u1edfng cho S\u00e1 Ong Giun : 1 \u0111\u1ea1o s\u1eafc d\u1ee5 ; g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n Trung Qu\u1ed1c m\u00e0u \u0111\u1ecf, m\u00e0u quan l\u1ee5c, chen hoa m\u1eabu \u0111\u01a1n v\u00e0ng, \u0111\u1ec1u 1 c\u00e2y ; nhi\u1ec5u hoa nam, m\u00e0u hoa \u0111\u1ecf, m\u00e0u ng\u1ecdc lam, \u0111\u1ec1u 1 cu\u1ed1n ; sa hoa nam c\u00e1c m\u00e0u, h\u1ea1ng t\u1ed1t, 10 t\u1ea5m ; sa hoa nam c\u00e1c m\u00e0u, 10 t\u1ea5m ; tr\u1eebu nam, hoa ch\u00f9m \u0111\u1ecf, ch\u00f9m tr\u1eafng, \u0111\u1ec1u 5 t\u1ea5m ; l\u1ee5a Cao B\u1ed9 20 t\u1ea5m ; v\u1ea3i hoa c\u00e1c m\u00e0u c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng 10 t\u1ea5m, v\u1ea3i hoa T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng m\u00e0u \u0111\u1ecf 5 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>\u2013 Th\u01b0\u1edfng th\u00eam : \u0111o\u1ea1n n\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1, c\u00e1c m\u00e0u, 2 t\u1ea5m ; v\u1ea3i b\u00f4ng hoa in c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng 2 t\u1ea5m, n\u1ec9 c\u00e1c m\u00e0u 2 t\u1ea5m ; v\u1ea3i b\u00f4ng m\u00e0u quan l\u1ee5c, hi\u1ec7u Da lang, 1 t\u1ea5m ; sa l\u1ee5a nam, hoa \u0111\u1ecf, 5 t\u1ea5m ; tr\u1eebu hoa sen, m\u00e0u tuy\u1ebft b\u1ea1ch, 5 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>\u2013 \u00c2n th\u01b0\u1edfng, 1 vi\u00ean ch\u00e1nh s\u1ee9 : b\u1ea1c ki\u1ec3u m\u1edbi 1 l\u1ea1ng, b\u1ea1c \u0111\u0129nh 10 \u0111\u0129nh ; nhi\u1ec5u nam th\u1eadt t\u01a1, hoa \u0111\u1ecf, 1 cu\u1ed1n ; sa nam t\u1ed1t, \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u, 2 t\u1ea5m ; tr\u1eebu hoa, ch\u00f9m \u0111\u1ecf, ch\u00f9m tr\u1eafng, \u0111\u1ec1u 1 t\u1ea5m ; tr\u1eebu nam, hoa sen \u0111\u1ecf v\u00e0 tr\u1eafng, \u0111\u1ec1u 1 t\u1ea5m ; sa l\u1ee5a nam, \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u, 10 t\u1ea5m ; v\u1ea3i hoa T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng m\u00e0u lam 1 t\u1ea5m, v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng hoa \u0111\u1ecf 1 t\u1ea5m ; gia th\u01b0\u1edfng : v\u1ea3i b\u00f4ng, m\u00e0u quan l\u1ee5c, 1 t\u1ea5m ; 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn hi\u1ec7u Thi\u1ec7u Tr\u1ecb hai con r\u1ed3ng, ng\u00e2n ti\u1ec1n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf hi\u1ec7u Phi long \u0111\u1ec1u 2 \u0111\u1ed3ng. Hai vi\u00ean ph\u00f3 b\u1ed3i s\u1ee9 ; b\u1ea1c ki\u1ec3u m\u1edbi 1 l\u1ea1ng, b\u1ea1c \u0111\u0129nh 8 \u0111\u0129nh ; sa nam th\u1eadt t\u01a1, m\u00e0u ng\u1ecdc lam, 1 cu\u1ed1n ; sa hoa nam, c\u00e1c m\u00e0u, 2 t\u1ea5m ; tr\u1eebu hoa nam, m\u00e0u \u0111\u1ecf m\u00e0u tr\u1eafng, \u0111\u1ec1u 1 t\u1ea5m, tr\u1eebu nam, hoa sen tr\u1eafng nh\u01b0 tuy\u1ebft, 2 t\u1ea5m ; sa l\u1ee5a nam \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u 10 t\u1ea5m ; v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng hoa \u0111\u1ecf 2 t\u1ea5m ; gia th\u01b0\u1edfng : v\u1ea3i b\u00f4ng m\u00e0u lam 1 t\u1ea5m, ng\u00e2n ti\u1ec1n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb h\u1ea1ng l\u1edbn hai con r\u1ed3ng 1 \u0111\u1ed3ng, ng\u00e2n ti\u1ec1n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb l\u1edbn nh\u1ecf hi\u1ec7u Phi long \u0111\u1ec1u 2 \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>\u2013 \u00c2n th\u01b0\u1edfng cho 10 t\u00ean qu\u00e2n \u0111i theo : m\u1ed7i t\u00ean v\u1ea3i \u0111\u1ecf 1 t\u1ea5m, \u00e1o ng\u1eafn h\u1eb9p tay b\u1eb1ng n\u1ec9, m\u00e0u lam, trong v\u1ea3i \u0111\u1ecf, 1 chi\u1ebfc ; qu\u1ea7n b\u1eb1ng s\u1ea1i nam, m\u00e0u c\u00e1nh ki\u1ebfn, 1 chi\u1ebfc ; ng\u00e2n ti\u1ec1n Thi\u1ec7u Tr\u1ecb h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf hi\u1ec7u Phi long \u0111\u1ec1u 1 \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>\u2013 \u00c2n th\u01b0\u1edfng cho 2 t\u00ean th\u00f4ng d\u1ecbch : m\u1ed7i t\u00ean 1 c\u00e1i \u00e1o ng\u1eafn h\u1eb9p tay, b\u1eb1ng th\u1ee9 to\u00e0n t\u01a1, d\u1ec7t d\u00e2y d\u01b0a con b\u01b0\u1edbm, m\u00e0u lam nh\u1ea1t, v\u00e0 th\u1ee9 sa tho\u00e1ng, hoa ch\u00ecm, hoa n\u1ed5i ; 1 c\u00e1i \u00e1o h\u1eb9p tay b\u1eb1ng th\u1ee9 v\u1ea3i nh\u1ecf c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, m\u00e0u tuy\u1ebft b\u1ea1ch, h\u1ea1ng 6 ; qu\u1ea7n b\u1eb1ng tr\u1eebu hoa nam, m\u00e0u c\u00e1nh ki\u1ebfn, 1 chi\u1ebfc ; ti\u1ec1n 20 quan. C\u00f2n th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 binh l\u01b0u \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh : th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i t\u00ean th\u1ed5 m\u1ee5c \u0111\u1ec1u 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf ; \u00e1o v\u1ea3i, ngo\u00e0i n\u1ec9 \u0111\u1ecf, trong m\u00e0u lam, \u0111\u1ec1u 1 chi\u1ebfc ; v\u1ea3i \u0111\u1ecf \u0111\u1ec1u 2 t\u1ea5m. Th\u1ed5 binh m\u1ed7i t\u00ean \u0111\u1ec1u 2 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng nh\u1ecf ; v\u1ea3i \u0111\u1ecf \u0111\u1ec1u 1 t\u1ea5m. L\u1ea1i h\u1eadu ban cho m\u1ed9t ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u th\u1ecbt \u0103n u\u1ed1ng).<\/p>\n<p>Phong t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun \u8a6b\u8789\ud85d\udc52 [S\u00e1 Ong \u0110u\u00f4ng] l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, M\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc M\u00ean \u1edf xa n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, \u00f4ng cha c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m t\u00f4i con tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u00e2y d\u1ef1ng cho, v\u1ed7 y\u00ean cho, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t ng\u00e0y. T\u1eeb khi N\u1eb7c Ong Ch\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 con trai, \u0111\u1ec3 con g\u00e1i n\u1ed1i ng\u00f4i, trong n\u01b0\u1edbc v\u00ec \u0111\u00f3 sinh ra nhi\u1ec1u vi\u1ec7c. Tr\u01b0\u1edbc kia, d\u00f2ng d\u00f5i ng\u01b0\u1eddi M\u00ean c\u00f2n \u0111\u1ec3 b\u1ee5ng ng\u1edd v\u1ef1c s\u1ee3 h\u00e3i, sinh ra nhi\u1ec1u vi\u1ec7c. Ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y. Kh\u00f4ng n\u1ee1 coi th\u01b0\u1eddng nh\u01b0 m\u1ed9t c\u00f5i \u0111\u1ea5t b\u1ecf hoang, cho n\u00ean sai t\u01b0\u1edbng \u0111em qu\u00e2n, tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra l\u00e0 ta v\u00e2ng m\u1ec7nh tr\u1eddi m\u00e0 \u0111\u00e1nh, v\u1ed7 y\u00ean bi\u00ean d\u00e2n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 h\u00e1m l\u1ee3i v\u00ec \u0111\u1ea5t \u0111ai. Nay d\u00f2ng d\u00f5i ng\u01b0\u1eddi M\u00ean \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0103n n\u0103n t\u1ed9i, quy thu\u1eadn, \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, ch\u00ednh n\u00ean r\u1ed9ng tha cho nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u c\u0169 \u0111\u00e3 qua \u0111\u1ec3 cho t\u1ef1 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed5i m\u1edbi. \u00d4i, d\u1ef1ng l\u1ea1i cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t, n\u1ed1i l\u1ea1i cho d\u00f2ng \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t, l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ch\u00ed nh\u00e2n c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng y\u00eau n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf. Cho \u0111\u1ea5t l\u00e0m l\u1ec5 phong, t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u1ea5y ch\u00ednh danh v\u1ecb l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc nh\u1ea5t. D\u00f2ng d\u00f5i M\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e0 h\u1ec7 thu\u1ed9c d\u00e2n M\u00ean, v\u1ea3 l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc m\u1edbi \u0111\u1ecbnh, n\u00ean nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u00f3 m\u00e0 trao n\u01b0\u1edbc cho, ch\u00ednh danh hi\u1ec7u \u0111\u1ec3 cho cai qu\u1ea3n l\u1ea5y d\u00e2n, y\u00ean c\u00e1i l\u00f2ng mong mu\u1ed1n quy ph\u1ee5 v\u1edbi m\u00ecnh. S\u00e1 Ong Giun chu\u1ea9n phong l\u00e0 Qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Cao Mi\u00ean, ban cho s\u1eafc v\u00e0 \u1ea5n. L\u1ea1i, con g\u00e1i Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 phong cho l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, r\u1ed3i v\u00ec trong n\u01b0\u1edbc c\u00f3 cu\u1ed9c, cho n\u00ean \u0111\u1ed5i phong l\u00e0m M\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa. Nay tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1eb9p y\u00ean n\u01b0\u1edbc cho, chu\u1ea9n cho l\u1ea1i phong Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi S\u00e1 Ong Giun cai qu\u1ea3n th\u1ed5 d\u00e2n, l\u00e0m ch\u01b0 h\u1ea7u ngo\u00e0i phi\u00ean l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y c\u01a1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, sai B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u1ed9i sung l\u00e0m Ch\u00e1nh, ph\u00f3 s\u1ee9 ; B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu sung l\u00e0m Kh\u00e2m s\u1ee9, l\u00e0m hi\u1ec7u c\u1edd \u201ct\u00edch phong\u201d. S\u1ee9 b\u1ed9 \u0111i th\u00ec gi\u01b0\u01a1ng c\u1edd l\u00ean. T\u1eeb ch\u00e1nh ph\u00f3 s\u1ee9 \u0111\u1ebfn vi\u00ean bi\u1ec1n, binh \u0111inh \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n. (Ch\u00e1nh s\u1ee9 1 vi\u00ean, kh\u00e2m s\u1ee9 1 vi\u00ean \u0111\u1ec1u 200 quan ti\u1ec1n ; ph\u00f3 s\u1ee9 1 vi\u00ean, 100 quan ti\u1ec1n ; 1 vi\u00ean th\u1ecb v\u1ec7 s\u1eafc \u1ea5n v\u00e0 c\u1edd hi\u1ec7u, 30 quan ti\u1ec1n ; tuy\u00ean \u0111\u1ed9c, h\u1ed9 ph\u1ee7ng 6 vi\u00ean, ph\u00e1i quan tri ph\u1ee7, t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m 25 quan ti\u1ec1n, ph\u00e1i quan tri huy\u1ec7n, th\u00f4ng ph\u00e1n t\u00f2ng l\u1ee5c ph\u1ea9m 15 quan ti\u1ec1n ; kinh l\u1ecbch, 10 quan ti\u1ec1n ; ch\u1ec9 th\u1ecb tr\u1ea7n thi\u1ebft vi\u00ean bi\u1ec1n 2 ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u 6 quan ti\u1ec1n ; th\u00f4ng ng\u00f4n 3 vi\u00ean, \u0111\u1ec1u 4 quan ti\u1ec1n ; nh\u1eefng vi\u00ean bi\u1ec1n qu\u1ea3n v\u1ec7 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh \u0111i h\u1ed9 t\u1ed1ng, 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 4 bi\u1ec1n binh, 100 quan ti\u1ec1n ; nh\u1eefng qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 \u1edf t\u1ec9nh An Giang ch\u1ecdn ph\u00e1i \u0111i tu\u1ef3 h\u1eadu, 3 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 6 bi\u1ec1n binh, 300 quan ti\u1ec1n ; l\u1ea1i qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 ph\u00e2n ph\u00e1i \u0111i h\u1ed9 t\u1ed1ng, 3 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 14 bi\u1ec1n binh, 700 quan ti\u1ec1n ; qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u1ec1u 20 quan, qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u1ec1u 10 quan ; su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u 8 quan, bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec1u 1 quan).<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng, l\u00e0m l\u1ec5 tuy\u00ean phong, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng c\u1ea5p c\u00e1c th\u1ee9 v\u1eadt h\u1ea1ng, s\u1eafc phong cho S\u00e1 Ong Giun r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTa ngh\u0129 : ph\u01b0\u01a1ng xa gi\u1eef l\u1ec5 ch\u1ea7u h\u1ea7u, gi\u00e3i b\u00e0y l\u00f2ng \u0111\u1ecf ; v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 suy \u00e2n d\u01b0\u1ee1ng d\u1ee5c, kh\u00f4ng n\u1ec7 c\u00e1ch th\u01b0\u1eddng. Ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u00e2y, d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc cho l\u00e0m ph\u00ean gi\u1eadu ; l\u00f2ng tr\u1eddi c\u00f3 g\u00ec l\u1ea1, s\u1ee3 tr\u1eddi gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c giang s\u01a1n. K\u00ednh thu\u1eadn \u0111\u00e1ng khen, \u00e2n quang n\u00ean r\u1ed9ng. H\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi, S\u00e1 Ong Giun, d\u00f2ng d\u00f5i n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean : ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi m\u1ed9t g\u00f3c, \u0111\u1ea5t Man \u1edf xa, \u00f4ng cha ng\u01b0\u01a1i 200 n\u0103m d\u00e2ng c\u1ed1ng k\u00ednh th\u00e0nh ; d\u00e2n \u0111\u1ea5t \u1ea5y ngo\u00e0i ngh\u00ecn d\u1eb7m l\u00e2u d\u00e0i \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee9c. \u0110\u1ea5t ki\u00eam thu\u1ef7 l\u1ee5c, \u0111i ch\u1ea7u c\u1ed1ng s\u1eb5n c\u00f3 thuy\u1ec1n xe ; bi\u00ean gi\u00e1p t\u00e2y nam, \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh vui tr\u00f4ng c\u00e2y c\u1ecf. Tr\u01b0\u1edbc v\u00ec anh ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea1m t\u1ef1((1) Ph\u1ea1m t\u1ef1 : thi\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u1ed1i d\u00f5i, \u00fd n\u00f3i kh\u00f4ng c\u00f3 con trai k\u1ebf t\u1ef1.1), con g\u00e1i n\u1ed1i ng\u00f4i. \u0110\u1ebfn n\u1ed7i, \u0111\u1ea5t L\u1ea1p g\u1eb7p ph\u1ea3i lo\u1ea1n ly, bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 b\u1ecb n\u1ecdc \u0111\u1ed9c. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng lo\u1ea1n l\u1ea1c, t\u00ecm k\u1ebf d\u1eb9p y\u00ean, ra oai ch\u00edn tr\u1eadn x\u00f4ng pha, ch\u00fac cho kh\u1ecfi n\u1ea1n. T\u1eeb khi \u00d4 \u0110\u00f4ng theo m\u1ec7nh, c\u1eeda b\u1eafc quy th\u00e0nh, gang t\u1ea5c nh\u01b0 g\u1ea7n s\u00e2n vua. C\u1ed1ng hi\u1ebfn nh\u01b0 \u0111\u1ed3 v\u01b0\u01a1ng h\u1ed9i. X\u00e9t cho l\u00f2ng th\u1ef1c, th\u1edd n\u01b0\u1edbc l\u1edbn \u0111\u00e3 t\u1ecf k\u00ednh th\u00e0nh ; tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i ch\u00ednh danh, l\u1ec5 t\u00edch phong l\u00e0m cho tr\u1ecdng th\u1ec3. Nh\u01b0 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t sinh th\u00e0nh mu\u00f4n v\u1eadt, vun tr\u1ed3ng che ch\u1edf v\u1ed1n l\u00e0 v\u00f4 t\u00e2m ; m\u00e0 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh khuy\u00ean nh\u1ee7 ph\u01b0\u01a1ng xa, c\u1eed \u0111\u1ed9ng quanh m\u00ecnh v\u1eabn c\u00f2n ngh\u0129a l\u1edbn. Nay \u0111\u1eb7c c\u00e1ch phong cho ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, ban cho ch\u1ebf \u1ea5n, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, cai qu\u1ea3n th\u1ed5 d\u00e2n. V\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p m\u1ec7nh l\u1edbn, nh\u1edd c\u1eady uy linh. Theo l\u1ec5 \u0111\u1ed9 ch\u01b0 h\u1ea7u, mong y\u00ean h\u00e0n cho n\u01b0\u1edbc. C\u1ecf tranh, n\u0103m \u0111\u1ea5t, c\u01a1 nghi\u1ec7p gi\u1eef m\u00e3i \u0111\u1ebfn l\u00e2u d\u00e0i ; non n\u01b0\u1edbc v\u1eefng b\u1ec1n, con ch\u00e1u mu\u00f4n \u0111\u1eddi kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i ; k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u1eebng b\u1ecf m\u1ec7nh ta !\u201d<\/p>\n<p>(- \u00c2n th\u01b0\u1edfng : g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n Trung Qu\u1ed1c hoa m\u1eabu \u0111\u01a1n chen v\u00e0ng 1 c\u00e2y, tr\u1eebu nam c\u00e1c m\u00e0u 10 t\u1ea5m, sa l\u1ee5a c\u00e1c m\u00e0u 10 t\u1ea5m, l\u1ee5a Cao B\u1ed9 gi\u00e3 nh\u01b0 tuy\u1ebft tr\u1eafng 10 t\u1ea5m, v\u1ea3i T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng in hoa \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u 3 t\u1ea5m, v\u1ea3i t\u00e2y hoa \u0111\u1ecf 3 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>\u2013 Gia th\u01b0\u1edfng : \u0111o\u1ea1n n\u0103m \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1 1 t\u1ea5m, v\u1ea3i b\u00f4ng T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng in hoa 1 t\u1ea5m, v\u1ea3i b\u00f4ng m\u00e0u quan l\u1ee5c 1 t\u1ea5m, tr\u1eebu nam hoa \u0111\u1ecf 2 t\u1ea5m).<\/p>\n<p>Phong cho Ng\u1ecdc V\u00e2n, s\u1eafc d\u1ee5 r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cM\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n, l\u00e0 con g\u00e1i Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng N\u1eb7c Ong Ch\u0103n tr\u01b0\u1edbc. Ti\u1ec1n nh\u00e2n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m th\u1ea7n thu\u1ed9c thi\u00ean tri\u1ec1u \u0111\u00e3 l\u00e2u, v\u00e0o h\u00e0ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng gi\u1eef ch\u1ee9c c\u1ed1ng. Cha ng\u01b0\u01a1i kh\u00f4ng may ph\u1ea1m t\u1ef1, ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 \u0111\u00e0n b\u00e0, hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u0129a l\u1edbn, l\u00fac sinh b\u00ecnh, cha ng\u01b0\u01a1i r\u1ea5t qu\u00fd y\u00eau. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta y\u00eau n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf, th\u01b0\u01a1ng k\u1ebb m\u1ed3 c\u00f4i, \u0111o\u00e1i ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u l\u1eafm. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 s\u1eafc phong cho ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, r\u1ed3i v\u00ec n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u01a1i nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, sinh ra m\u1ed1i hi\u1ec1m, v\u1eady \u0111\u1ed5i phong cho ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m M\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa. Nay qu\u00e2n nh\u00e0 vua k\u00e9o sang ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u01a1i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. Ch\u00fa ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun \u0111\u00e3 \u0103n n\u0103n t\u1ed9i ; quy th\u00e0nh \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng. Ta x\u00e9t t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh, \u0111\u1eb7c m\u1ec7nh phong l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf cho bi\u1ebft t\u1ea5m l\u00f2ng nh\u00e2n \u0111\u1ee9c [c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ta] x\u00e2y d\u1ef1ng cho n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t, n\u1ed1i cho d\u00f2ng d\u00f5i \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t, m\u1edf r\u1ed9ng c\u00e1i ngh\u0129a v\u1ed7 v\u1ec1 y\u00eau m\u1ebfn \u0111\u00f3. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn 2 ch\u1eef \u201c Cao Mi\u00ean\u201d l\u00e0 hi\u1ec7u c\u0169 c\u1ee7a ti\u00ean t\u1ed5 nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee5 phong. C\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i t\u00ean hay ng\u01b0\u01a1i m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c phong, n\u01b0\u1edbc h\u1ea7u phi\u00ean \u0111\u00e3 \u0111\u1ec3 c\u00f2n l\u1ea1i t\u1eeb x\u01b0a, t\u01b0\u1edbc t\u1eebng \u0111\u1eddi c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u1ea1i t\u1eeb l\u00fac tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1eb7c m\u1ec7nh cho \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00e1c x\u1ee9 t\u1ec9nh An Giang, Th\u1eeba tuy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh ty B\u1ed1 ch\u00ednh Ho\u00e0ng Thu sung Kh\u00e2m s\u1ee9 mang ch\u1ebf c\u00e1o l\u1ea1i phong cho ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, nh\u01b0ng chu\u1ea9n cho hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun, cai qu\u1ea3n th\u1ed5 d\u00e2n, \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y c\u01a1 nghi\u1ec7p c\u1ee7a cha ng\u01b0\u01a1i. V\u1eady gia s\u1eafc gi\u00e1ng d\u1ee5 v\u00e0 \u00e2n th\u01b0\u1edfng c\u00e1c th\u1ee9, ph\u1ea3i n\u00ean nh\u1eadn \u01a1n m\u1edbi n\u00e0y, gi\u1eef l\u1ea5y d\u00e2n y\u00eau m\u1ebfn \u1ea5y, ho\u00e0 n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m v\u1eefng b\u1ec1n cho ph\u00ean gi\u1eadu n\u01b0\u1edbc ta, gi\u1eef m\u00e3i l\u00f2ng cung k\u00ednh kh\u00f4ng d\u00e1m tr\u00e1i m\u1ec7nh, v\u00e2ng n\u1ed1i c\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng c\u00f9ng. Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u00f3 !\u201d.<\/p>\n<p>(- \u00c2n\u00a0 th\u01b0\u1edfng c\u00e1c th\u1ee9 to\u00e0n t\u01a1 : sa m\u00ecnh b\u0103ng hoa nh\u1ecf 30 hoa ch\u00e9o 3 c\u00e2y, l\u0129nh hoa c\u00fac d\u1ec7t con b\u01b0\u1edbm c\u00e0nh m\u1eabu \u0111\u01a1n m\u00e0u quan l\u1ee5c 1 t\u1ea5m, l\u0129nh hoa r\u1eadm 4 hoa ch\u00e9o m\u00e0u ng\u1ecdc lam 1 t\u1ea5m, l\u00e0 l\u1ee5a nam \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u 15 t\u1ea5m, sa nam d\u1ec7t d\u00e0y hoa nh\u1ecf \u0111\u1ee7 c\u00e1c m\u00e0u 15 t\u1ea5m).<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5, ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00e1o tr\u1ee5c t\u00edch phong, t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, t\u01b0\u1edbc h\u1ea7u d\u00f9ng \u0111o\u1ea1n 8 \u0111\u01b0\u1eddng t\u01a1, t\u01b0\u1edbc b\u00e1, t\u01b0\u1edbc t\u1eed, t\u01b0\u1edbc nam d\u00f9ng th\u1ee9 l\u0129nh nam th\u1ef1c t\u01a1 \u0111\u1ec1u c\u00f3 hoa ng\u0169 s\u1eafc, duy c\u00f3 m\u00e0u \u0111en th\u00ec l\u1ea5y m\u00e0u lam, m\u00e0u l\u1ee5c thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, \u0111\u00e3 \u1ee7y cho c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i vi\u00ean \u1edf c\u00e1c h\u1ea1t An Giang, H\u00e0 Ti\u00ean h\u1ed9i b\u00e0n v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 tr\u00f9 t\u00ednh, \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng l\u00e0m xong, phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, tr\u00f4ng v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng Nam l\u00e0m cho b\u1eadn l\u00f2ng ! R\u1ed3i \u0111\u00f3 l\u1ef1a sai V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1eb7c th\u1ee5 Ph\u1ee7 bi\u00ean T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, th\u1ed1ng quy\u1ec1n c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9. Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Do\u00e3n U\u1ea9n, th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf s\u00f4ng Ti\u1ec1n Giang, ph\u00e1 lu\u00f4n \u0111\u1ea5t Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, v\u00e2y s\u00e1t \u0111\u1ebfn th\u00e0nh \u00d4 \u0110\u00f4ng : Xi\u00eam v\u00e0 L\u1ea1p \u0111\u1ec1u s\u1ee3 h\u00e3i, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c ph\u1ea3i v\u00e2ng l\u1eddi ho\u00e0 \u01b0\u1edbc, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u1ea7u h\u00e0ng. Li\u1ec1n ph\u00e1i L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa t\u1ed5ng th\u1ed1ng vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, th\u01b0\u01a1ng hi\u1ec7p v\u1edbi c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, m\u1ed9t l\u00f2ng m\u1ed9t \u0111\u1ee9c, v\u1ed7 v\u1ec1, y\u00ean \u1ee7i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi. Man di th\u1ea7n ph\u1ee5c, \u0111\u1ebfn c\u1eeda quan d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, ph\u1ee5ng t\u1edd bi\u1ec3u \u0111\u1ebfn s\u00e2n vua. R\u1ea5t l\u00e0 c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, \u0111\u00e1ng n\u00ean ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>\u201cNay tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng cho V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Do\u00e3n U\u1ea9n, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa : 1 c\u1ea5p tr\u00e1c d\u1ecb ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng : 1 c\u1ea5p tu\u1ef3 \u0111\u1edbi. L\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng cho V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn b\u1eb1ng ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng to, chung quanh kh\u1ea3m ng\u1ecdc tr\u00e2n ch\u00e2u b\u1ecbt v\u00e0ng c\u1ee7a nh\u00e0 vua v\u1eabn d\u00f9ng, 1 chi\u1ebfc b\u00e0i \u0111eo c\u00f3 d\u00e2y tua x\u00e2u ng\u1ecdc tr\u00e2n ch\u00e2u, san h\u00f4 th\u1ee9 t\u1ed1t, c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc th\u1ecd tr\u00f9ng vi\u00ean\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y tua \u0111eo c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d ; Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng l\u1edbn, chung quanh kh\u1ea3m ng\u1ecdc tr\u00e2n ch\u00e2u b\u1ecbt v\u00e0ng c\u1ee7a nh\u00e0 vua th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng, 1 c\u00e1i b\u00e0i \u0111eo c\u00f3 d\u00e2y tua x\u00e2u ng\u1ecdc san h\u00f4 t\u1ed1t, c\u00f3 ch\u1eef \u201cC\u00e1t t\u01b0\u1eddng Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn c\u00f3 d\u00e2y tua c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba, c\u00f3 d\u00e2y tua c\u00f3 ch\u1eef \u201cLong v\u00e2n kh\u1ebf h\u1ed9i\u201d ; L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng l\u1edbn b\u1ecbp v\u00e0ng, 1 c\u00e1i b\u00e0i \u0111eo c\u00f3 d\u00e2y tua x\u00e2u ng\u1ecdc san h\u00f4 t\u1ed1t c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u01b0\u1edbc kh\u00e1nh\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba c\u00f3 d\u00e2y tua c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cTam th\u1ecd\u201d c\u00f3 d\u00e2y tua ; Do\u00e3n U\u1ea9n 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng l\u1edbn b\u1ecbt v\u00e0ng, 1 c\u00e1i b\u00e0i \u0111eo c\u00f3 d\u00e2y tua x\u00e2u ng\u1ecdc san h\u00f4 t\u1ed1t, c\u00f3 ch\u1eef \u201cB\u00ecnh an\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng v\u1eeba c\u00f3 d\u00e2y tua c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n \u201cNh\u1ecb nghi\u201d c\u00f3 d\u00e2y tua ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng 1 chi\u1ebfc nh\u1eabn ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng h\u1ea1ng v\u1eeba b\u1ecbt v\u00e0ng, 1 c\u00e1i b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng ng\u1ecdc san h\u00f4 t\u1ed1t c\u00f3 d\u00e2y tua, c\u00f3 ch\u1eef \u201c\u01afng d\u01b0\u01a1ng\u201d, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n c\u00f3 d\u00e2y tua, c\u00f3 ch\u1eef \u201cT\u1ee9 m\u0129\u201d. L\u1ea1i n\u1eefa, V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i : nguy\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1eadn tai nghe l\u1eddi vua truy\u1ec1n d\u1ea1y ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, quy\u1ec1n tr\u1ecdng ri\u00eang m\u1ed9t qu\u00e2n dinh, nh\u00e2n c\u00f3 b\u1ecb b\u1ec7nh, tuy kh\u00f4ng x\u00f4ng ra tr\u1eadn ti\u1ec1n, nh\u01b0ng g\u01b0\u1ee3ng \u0111au \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 qu\u00e2n dinh, h\u1ebft l\u00f2ng \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, h\u1ee3p v\u1edbi c\u01a1 nghi, ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng V\u1ecbnh Long. V\u00e2y s\u00e1t \u00d4 \u0110\u00f4ng, khi\u1ebfn cho gi\u1eb7c M\u00ean th\u1ebf c\u00f9ng, l\u1ef1c khu\u1ea5t, k\u00eau van xin ho\u00e0, nh\u01b0 ng\u1ed3i tr\u00ean tr\u01b0\u1edbng, nh\u1eadn gi\u1eb7c \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n th\u00f9 m\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh ; g\u1eb7p s\u1ef1 c\u01a1 d\u00f9ng quy\u1ec1n bi\u1ebfn, \u0111\u1eb7t y\u00ean cho bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 kh\u00f4ng lo, th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng trung h\u1eadu v\u00f5 l\u01b0\u1ee3c. S\u1eafc cho 1 c\u00e1i b\u00e0i b\u1eb1ng ng\u1ecdc t\u1ed1t, c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cAn t\u00e2y trung v\u00f5 t\u01b0\u1edbng\u201d. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng : trong tr\u00f9 t\u00ednh qu\u00e2n c\u01a1, ngo\u00e0i \u0111\u1ed1c s\u1ee9c qu\u00e2n l\u00ednh, tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, do m\u01b0u \u0111\u1ea7u, th\u1eeba th\u1ebf th\u1eafng, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ngay th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, ti\u1ebfn s\u00e1t \u0111\u1ebfn \u00d4 \u0110\u00f4ng. M\u00ecnh \u1edf n\u01a1i h\u00e0ng ng\u0169, \u0111i \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y, c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 tr\u00ed d\u0169ng g\u1ed3m \u0111\u1ee7. S\u1eafc cho 1 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cAn t\u00e2y tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d. Do\u00e3n U\u1ea9n : nhi\u1ec1u l\u1ea7n nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf Th\u00f4ng B\u00ecnh, S\u00e1ch S\u00f4, tr\u01b0\u1edbc l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng \u0111\u1ea7u, cho \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, \u0111\u1ecbnh Tr\u1ea5n T\u00e2y, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn V\u1ecbnh Long, s\u00e1t \u0111\u1ebfn \u00d4 \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ec1u b\u1ea7y m\u01b0u ch\u01b0\u1edbc l\u1ea1, n\u1eafm ph\u1ea7n th\u1eafng. S\u1eafc cho 1 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cAn t\u00e2y m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng\u201d. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng : \u0111i \u0111\u00e1nh nhi\u1ec1u tr\u1eadn, m\u00ecnh \u0111i tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n l\u00ednh, x\u00f4ng pha m\u0169i t\u00ean h\u00f2n \u0111\u1ea1n, gi\u1ebft gi\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng, v\u1eabn c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 th\u00f4ng minh kho\u1ebb m\u1ea1nh. S\u1eafc cho 1 c\u00e1i b\u00e0i v\u00e0ng c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef \u201cAn t\u00e2y tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng\u201d, cho \u0111eo v\u00e0o m\u00ecnh \u0111\u1ec3 n\u00eau qu\u00e2n c\u00f4ng.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u01b0\u1edbng nh\u1eadn ph\u1ea7n th\u01b0\u1edfng r\u1ed3i, vua l\u1ea1i nh\u1edb \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4 th\u1ed1ng dinh Long v\u00f5, t\u01b0\u1edbc Long B\u00ecnh t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec3 vi\u1ebfng. D\u1ee5 r\u1eb1ng : Ngh\u1ecb l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i th\u00e2n thu\u1ed9c, trong vi\u1ec7c sang \u0111\u00e1nh ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, kh\u1ea3ng kh\u00e1i xin \u0111i. T\u1eeb khi b\u00ecnh \u0111\u1ea5t L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t Ba Xuy\u00ean cho \u0111\u1ebfn ph\u00e1 th\u00e0nh \u0111\u1ed3ng, m\u1edf lu\u1ef9 s\u1eaft, c\u00f4ng lao r\u1ea5t nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng may g\u1eb7p n\u01a1i quan \u1ea3i lam ch\u01b0\u1edbng, b\u1ecb phong s\u01b0\u01a1ng l\u00e0m h\u1ea1i \u0111\u1ebfn th\u00e2n, ng\u00e0y nay th\u01b0\u1edfng c\u00f4ng, duy c\u00f3 Ngh\u1ecb kh\u00f4ng c\u00f2n, b\u1ed3i h\u1ed3i t\u01b0\u1edfng nh\u1edb, khi\u1ebfn cho ng\u01b0\u1eddi ta \u0111em l\u00f2ng nh\u1edb \u0111\u1ebfn t\u01b0\u1edbng m\u1ea1nh.<\/p>\n<p>C\u00f3 2 chi\u1ebfc qu\u00e2n thuy\u1ec1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u1eadt Lan T\u00e2y \u5488\u3613\u54c2 [Ph\u1eadt Lan S\u1ea9n, Ph\u00e1p] \u0111\u1eadu \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, c\u00f3 5 \u2013 6 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng nhi\u00ean \u0111eo ch\u1eef \u201cth\u1eadp\u201d, \u0111i l\u1ea1i \u1edf n\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n. Quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam x\u00e9t ra, ch\u00fang \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3 c\u00f3 \u00fd ki\u00eau ng\u1ea1o, \u0111em vi\u1ec7c phi t\u1ea5u l\u00ean. Vua sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c \u0111i \u0111\u1ebfn ngay, l\u00e0m T\u00e1c vi \u0111\u1ea1i vi\u00ean t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung tu\u1ef3 bi\u1ec7n \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p. Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 g\u1ecdi v\u1ec1 Kinh, c\u0169ng chu\u1ea9n cho t\u1ea1m l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u00e0n v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c. Khi Ph\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n, b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y c\u00f9ng h\u1ed9i v\u1edbi nhau. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng l\u00e0 L\u1ea1p Bi\u1ec7t Nh\u0129 [<a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bombardment_of_Tourane_(1847)\">\u0110\u1ea1i t\u00e1 Augustin de Lapierre<\/a>] \u0111em v\u00e0i m\u01b0\u01a1i t\u00ean \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng, \u0111eo g\u01b0\u01a1m, \u0111eo s\u00fang, \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng ngay c\u00f4ng qu\u00e1n ; ng\u0103n l\u1ea1i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00fang \u0111\u01b0a ra m\u1ed9t l\u00e1 th\u01b0 c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ch\u00fang b\u1eb1ng ch\u1eef H\u00e1n, l\u1eddi l\u1ebd ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ng\u00f4ng c\u00e0n. Ph\u1ee9c kh\u00f4ng ch\u1ecbu ti\u1ebfp nh\u1eadn, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng qu\u00e1t to \u0111\u1ec3 do\u1ea1 n\u1ea1t, \u0111\u1eb7t l\u00e1 th\u01b0 l\u00ean tr\u00ean gh\u1ebf r\u1ed3i \u0111i. Ph\u1ee9c v\u00e0 \u0110\u00ecnh T\u00e2n b\u00e0n v\u1edbi nhau r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eadn l\u1ea5y th\u01b0 l\u00e0 c\u00f3 t\u1ed9i, m\u00e0 \u0111\u1ed1t th\u01b0 \u0111i c\u0169ng c\u00f3 t\u1ed9i, kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng cho ch\u1ea1y tr\u1ea1m v\u1ec1 \u0111\u1ec7 t\u00e2u l\u00ean\u201d. Ph\u1ee9c c\u0169ng v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i t\u1ed9i. Vua gi\u1eadn l\u00e0 l\u00e0m m\u1ea5t qu\u1ed1c th\u1ec3, sai v\u1ec7 C\u1ea9m y \u0111\u00f3ng g\u00f4ng \u0111em giam \u1edf T\u1ea3 \u0111\u00e3i l\u1eadu, b\u1eaft gi\u1ea3i ch\u1ee9c, giao cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n.<\/p>\n<p>Khi Ph\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111i [kh\u1ecfi c\u1eeda bi\u1ec3n], b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i c\u00e0ng r\u00f4ng c\u00e0n, ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng l\u00ean b\u1edd, \u0111i l\u1ea1i ch\u1ed7 l\u00e0ng x\u00f3m. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc ta v\u1eabn theo t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u \u0111i l\u1ea1i nom d\u00f2m, th\u00f4ng tin t\u1ee9c k\u00edn. Nh\u1eefng thuy\u1ec1n qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n bi\u1ec3n b\u1ecb ch\u00fang b\u1eaft gi\u1eef l\u1ea1i \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n. C\u00f3 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i Nam (Kim \u01afng, Ph\u1ea5n B\u1eb1ng, Linh Ph\u01b0\u1ee3ng, Th\u1ecd H\u1ea1c, V\u00e2n B\u1eb1ng) ch\u01b0a ra bi\u1ec3n, c\u00f2n \u0111\u1eadu l\u1ea1i \u1edf v\u1ee5ng Tr\u00e0 S\u01a1n c\u00f9ng \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, c\u0169ng b\u1ecb ch\u00fang s\u1ea5n \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp l\u1ea5y bu\u1ed3m thuy\u1ec1n v\u00e0 d\u00e2y bu\u1ed9c thuy\u1ec1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00f4ng coi c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n l\u00e0 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd L\u00ea V\u0103n Ph\u00e1p, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Tri, Nguy\u1ec5n Quy\u1ebfn, Nguy\u1ec5n Hy, L\u00ea T\u1ea7n, \u0111\u1ec1u b\u1ecf neo gi\u1eef ch\u1eb7t, b\u00e1o \u0111\u1ebfn Kinh.<\/p>\n<p>Vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0169 Hi\u1ec3n, sai ngay \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eefu qu\u00e2n Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa \u0111em bi\u1ec1n binh 3 v\u1ec7 V\u0169 l\u00e2m, H\u1ed5 oai, H\u00f9ng nhu\u1ec7 \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn ngay ch\u1ed7 c\u1eeda bi\u1ec3n, t\u1eeb tu\u1ea7n ph\u1ee7 tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghe l\u1ec7nh \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n c\u1ee7a Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n. L\u1ea1i v\u00ec quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n th\u01b0\u01a1ng bi\u1ec7n, th\u1ebf kh\u00f3 qu\u1ea3n c\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 vi\u1ec7c \u1edf t\u1ec9nh, sai T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c, Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh quy\u1ec1n l\u0129nh Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh Ti\u1ec1n phong Mai \u0110i\u1ec1n b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb H\u1eefu b\u1ea3o \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n, Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y Ph\u1ea1m D\u0169ng th\u0103ng th\u1ee5 Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Nh\u1ecb H\u1eefu b\u1ea3o \u1edf H\u1eefu qu\u00e2n, theo Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 C\u1ea9m y V\u0169 Khoa th\u0103ng th\u1ee5 Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 C\u1ea9m y, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Ng\u00f4 Kh\u00e1nh, theo Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi \u0111\u1ebfn ngay t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00e1ch l\u01b0u, theo Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. L\u1ea1i sai th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 Th\u1ee7y s\u01b0 Ph\u1ea1m X\u00edch, th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh V\u0169 Duy Ninh qu\u1ea3n l\u0129nh 4 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn ngay ph\u1eadn b\u1ec3 Tr\u00e0 S\u01a1n, \u0111\u1ec3 xa l\u00e0m thanh \u1ee9ng.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n v\u00e0 \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng n\u1ebfu \u0111\u00e3 s\u1ee3 uy, thu h\u00ecnh, th\u00ec ta kh\u00f4ng n\u00ean t\u1ef1 \u0111\u1ed9ng th\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc ; n\u1ebfu ch\u00fang sinh chuy\u1ec7n tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec \u0111\u1ed1c s\u1ee9c th\u00e0nh \u0111\u00e0i c\u00f9ng bi\u1ec1n binh c\u00e1c hi\u1ec7u thuy\u1ec1n v\u00e0 thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng do Kinh ph\u00e1i \u0111i, ngo\u00e0i h\u1ee3p, trong \u1ee9ng, l\u1eadp t\u1ee9c \u0111\u00e1nh gi\u1ebft kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 s\u00f3t m\u1ed1ng n\u00e0o. Nh\u1eefng n\u01a1i ven v\u1ee5ng thuy\u1ec1n, ph\u1ea3i nghi\u00eam gia ph\u00f2ng th\u1ee7, kh\u00f4ng cho t\u1ef1 ti\u1ec7n v\u00e0o c\u00e1c th\u00f4n x\u00e3 ; l\u1ea1i nghi\u00eam c\u1ea5m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Gia t\u00f4 \u1edf h\u1ea1t s\u1edf t\u1ea1i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i l\u1ea1i d\u00f2m ng\u00f3 \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t t\u0103m h\u01a1i\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u00f3 \u00fd g\u00ec ? B\u1ecdn Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111i chuy\u1ebfn n\u00e0y, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i li\u1ec7u xem ra th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cNg\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng s\u1edf c\u1ea7u, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 b\u1ecf \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m m\u00e0 th\u00f4i, kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ebd ch\u1ec9 c\u00f3 2 c\u00e1i thuy\u1ec1n m\u00e0 d\u00e1m t\u1eeb xa \u0111\u1ebfn g\u00e2y vi\u1ec7c, \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa quen bi\u1ebft Man t\u00ecnh, c\u00f9ng ch\u00fang \u0111\u1ed1i \u0111\u00e1p, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00f9ng \u0111\u1ebfn qu\u00e2n. N\u1ebfu ch\u00fang sinh chuy\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc, th\u00ec ch\u00fang tr\u00e1i, ta ph\u1ea3i ti\u00eau di\u1ec7t c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00f3 g\u00ec\u201d. H\u00e0 Duy Phi\u00ean th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n c\u1ee7a T\u00e2y di kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng lo, duy c\u00f3 thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng c\u1ee7a ta \u0111\u00f3ng ch\u1eb7t \u1edf n\u01a1i v\u1ee5ng thuy\u1ec1n, ch\u1ed7 \u1ea5y l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u1ec3 t\u00e2m lo ngh\u0129 !\u201d Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cNguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n kh\u00f4ng n\u1eafm v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh h\u00ecnh, trong b\u1ee5ng v\u1eabn run s\u1ee3, tuy l\u1eddi t\u00e2u kh\u00f4ng kh\u1ecfi hoang mang, nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Ng\u1ecd, g\u1eb7p ti\u1ebft Thanh minh. Tr\u01b0\u1edbc ng\u00e0y \u1ea5y, xa gi\u00e1 do \u0111\u01b0\u1eddng thuy\u1ec1n kh\u1edfi h\u00e0nh, \u0111\u1ed7 \u1edf h\u00e0nh cung \u0110\u1ecbnh M\u00f4n. Thu\u1eadn \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ebfn s\u0103n \u1edf ngu\u1ed3n T\u1ea3 Tr\u1ea1ch, d\u00f9ng s\u00fang th\u1ea7n t\u1eadp b\u1eafn, \u0111\u01b0\u1ee3c 1 con d\u00edm, 2 con nai. Khi \u0111\u00e3 th\u00f4i s\u0103n r\u1ed3i, c\u00f3 con nai ch\u1ea1y r\u00f4ng t\u1ef1 \u0111\u00e2m m\u00ecnh v\u00e0o l\u01b0\u1edbi ; d\u00e2n theo \u0111i s\u0103n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em d\u00e2ng. Vua m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u01b0\u1edbi m\u1edf ra 3 m\u1eb7t, l\u00e0 cho \u0111\u1ec3 c\u00f9ng s\u1ed1ng ; ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2m \u0111\u1ea7u v\u00e0o l\u01b0\u1edbi, l\u00e0 t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ch\u1ebft \u0111\u00f3. V\u00ed nh\u01b0 nh\u1eefng b\u1ecdn gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp tuy \u1ea9n n\u1ea5p \u1edf n\u01a1i hang h\u1ed1, c\u0169ng kh\u00f3 tr\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0\u1edbi t\u1ed9i. L\u01b0\u1edbi tr\u1eddi th\u01b0a m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ecdt, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i \u0111u\u1ed5i con th\u00fa \u0111\u1ebfn c\u00f9ng r\u1eebng !\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y [Thanh minh], vua \u0111\u1ebfn Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng ((1) Thi\u00ean Th\u1ee5 h\u1eefu l\u0103ng : l\u0103ng Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng h\u1eadu (v\u1ee3 Gia Long).1) l\u00e0m l\u1ec5 ; l\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Minh th\u00e0nh ((2) \u0110i\u1ec7n Minh Th\u00e0nh : \u0111i\u1ec7n \u1edf trong l\u0103ng Thi\u00ean Th\u1ee5 l\u00e0 l\u0103ng Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Gia Long).2), \u0111i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n ((3) \u0110i\u1ec7n S\u00f9ng \u00c2n : \u0111i\u1ec7n \u1edf trong Hi\u1ebfu l\u0103ng l\u00e0 l\u0103ng Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Minh M\u1ec7nh).3), l\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng ((4) L\u0103ng Hi\u1ebfu \u0110\u00f4ng : l\u0103ng Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng h\u1eadu (v\u1ee3 Minh M\u1ec7nh).4) chi\u00eam b\u00e1i. L\u1ec5 xong, xa gi\u00e1 quay v\u1ec1. Th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n cho quan qu\u00e2n \u0111i h\u1ed7 gi\u00e1 v\u00e0 cung nh\u00e2n th\u1ee7 h\u1ed9 c\u1ee7a ti\u00ean tri\u1ec1u c\u00f9ng vi\u00ean bi\u1ec1n binh \u0111inh c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec1 th\u01a1 12 c\u1ea3nh \u1edf cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh. Sai v\u0103n th\u1ea7n \u1ee9ng ch\u1ebf.<\/p>\n<p>1.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cung khai phi\u00ean \u00fd (Trong cung m\u1edf ti\u1ec7c phi\u00ean y\u1ebfn).<\/p>\n<p>2.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110i\u1ec7n h\u1ed9i t\u1eeb th\u1ea7n (Trong \u0111i\u1ec7n h\u1ed9i h\u1ecdp c\u00e1c v\u0103n th\u1ea7n).<\/p>\n<p>3.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 C\u00e1c th\u01b0\u1edfng h\u1ed3 s\u01a1n (Tr\u00ean c\u00e1c th\u01b0\u1edfng c\u1ea3nh non n\u01b0\u1edbc)<\/p>\n<p>4.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u1ea1 l\u00e2m thi\u00ean thu\u1ef7 (\u0110\u1ee9ng \u1edf ch\u00f2i, tr\u00f4ng th\u1ea5y tr\u1eddi, n\u01b0\u1edbc).<\/p>\n<p>5.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Hi\u00ean \u0111\u00e0m kinh s\u1eed (Ng\u1ed3i trong hi\u00ean, b\u00e0n kinh s\u1eed).<\/p>\n<p>6.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Lang n\u1ea1p y\u00ean h\u00e0 (Kh\u00f3i v\u00e0 r\u00e1ng l\u1ecdt v\u00e0o h\u00e0nh lang).<\/p>\n<p>7.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nam y cung khuy\u1ebft (Ph\u00eda nam t\u1ef1a v\u00e0o cung khuy\u1ebft).<\/p>\n<p>8.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u1eafc ti\u1ebfp vi\u00ean tr\u00ec (Ph\u00eda b\u1eafc g\u1ea7n v\u1edbi v\u01b0\u1eddn, h\u1ed3).<\/p>\n<p>9.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u00f4ng quan v\u1ea1n t\u1ec9nh (Ph\u00eda \u0111\u00f4ng xem mu\u00f4n c\u00e1i gi\u1ebfng).<\/p>\n<p>10.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 T\u00e2y l\u00e3m thi\u00ean phong (Ph\u00eda t\u00e2y v\u01a1 l\u1ea5y ngh\u00ecn ng\u1ecdn n\u00fai).<\/p>\n<p>11.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u1ea1m t\u0129nh kh\u00e1n hoa (\u0110\u1ee9ng \u1edf bao l\u01a1n y\u00ean t\u0129nh \u0111\u1ec3 xem hoa).<\/p>\n<p>12.\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Song thanh to\u1ea1 nguy\u1ec7t (Ng\u1ed3i c\u1eeda s\u1ed5 th\u01b0\u1edfng tr\u0103ng trong).<\/p>\n<p>Nh\u00e2n \u0111\u00f3 vua b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, Phan Thanh Gi\u1ea3n, r\u1eb1ng : \u201cNh\u00e0 l\u00e0m th\u01a1 c\u00f3 th\u1ec3 \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d, c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi xem ra th\u1ebf n\u00e0o ?\u201d. H\u1ecd \u0111\u1ec1u th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p l\u00e0m th\u01a1 c\u1ee7a nh\u00e0 th\u01a1 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, ch\u00fang t\u00f4i ch\u01b0a ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cTh\u1ec3 th\u01a1 \u1ea5y t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n \u0111\u00e3 l\u00e2u r\u1ed3i, nh\u01b0ng t\u00ecm \u0111\u1ebfn ngu\u1ed3n ch\u01b0a r\u00f5 t\u1ef1 \u0111\u00e2u ra. Ta nh\u00e2n c\u00e1i t\u00edn m\u00e0 t\u00ecm \u0111\u1ebfn c\u00e1i ngh\u0129a, tra Truy\u1ec7n Ch\u1ee7 nh\u1ea1 trong T\u1ec1 th\u01b0\u00a0 n\u00f3i : \u0111\u1ee9c c\u1ee7a h\u1eadu phi r\u00e0ng r\u1ecbt c\u1ea3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, th\u00f4ng minh c\u1ee7a vua ch\u00faa nh\u01b0 m\u1eb7t tr\u1eddi m\u1eb7t tr\u0103ng \u0111i li\u1ec1n\u201d. Th\u01a1 c\u1ee7a Th\u1ea9m \u0110\u00f4ng M\u1ef9 n\u00f3i : \u201cNg\u1ecdc kha \u00e1nh s\u00e1ng ra v\u1ecf, ph\u1ea5t \u0111\u1ecf b\u00f3ng \u0111\u1eb9p k\u00e9o li\u1ec1n\u201d. D\u01b0 Ph\u1ee5c Chi \u0111\u1eddi H\u00e1n n\u00f3i : \u201cM\u0169 v\u00e0ng c\u1ee7a trung th\u01b0\u1eddng th\u1ecb th\u00eau th\u00eam con ve v\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u00e0m v\u0103n hoa, c\u1eafm c\u00e1i \u0111u\u00f4i con \u0111i\u00eau v\u00e0o \u0111\u1ec3 trang s\u1ee9c\u201d. Truy\u1ec7n D\u01b0\u01a1ng H\u00f9ng n\u00f3i : \u201cNh\u00e0 H\u1eefu Chu nh\u01b0 con ve ph\u00f4 v\u1ebb \u0111\u1eb9p\u201d. Th\u01a1 c\u1ee7a M\u1ed9ng \u0110\u1eafc n\u00f3i : \u201cMu\u1ed1n bi\u1ebft con chim s\u1ebb nh\u1ea3y l\u00e0 b\u1ee5ng n\u00f3 th\u00edch, ch\u00ednh n\u00ean y\u00eau con ve nh\u01b0 n\u00f3i m\u00e3i kh\u00f4ng th\u00f4i\u201d. Nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec ch\u1eef \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 hay \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f9ng n\u1ed1i ti\u1ebfp \u0111\u00f3. Ta xem ra, th\u1ec3 th\u01a1 \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d, n\u00ean \u0111em nh\u1eefng ch\u1eef c\u00f3 v\u1ea7n \u1edf b\u1ed9 V\u1eadn ph\u1ee7 tr\u01b0\u1edbc, tu\u1ef3 th\u1ee9 t\u1ef1 m\u00e0 v\u1eadn v\u00e0o th\u01a1 (nh\u01b0 v\u1ea7n th\u1ea5t d\u01b0\u01a1ng, ch\u1eef d\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef d\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef h\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , ch\u1eef h\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 , 5 v\u1ea7n c\u00f9ng \u0111i li\u1ec1n v\u1edbi nhau), kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn kh\u00f3 d\u1ec5, \u0111\u1ed5i ch\u00e1c \u0111\u1ea3o l\u00ean \u0111\u1ea3o xu\u1ed1ng. T\u00ecm \u0111\u1ebfn c\u00e1i ngh\u0129a \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d, c\u00f3 l\u1ebd g\u1ea7n \u0111\u00fang. Ch\u01b0a r\u00f5 nh\u1eefng b\u1eadc qu\u00e2n t\u1eed s\u00e1ng su\u1ed1t cho l\u00e0 th\u1ebf n\u00e0o. L\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ec3 th\u01a1 \u1edf \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c c\u00e2u d\u01b0\u1edbi l\u00ean tr\u00ean, c\u00e2u tr\u00ean xu\u1ed1ng d\u01b0\u1edbi, c\u0169ng ch\u01b0a r\u00f5 xu\u1ea5t hi\u1ec7n t\u1ef1 bao gi\u1edd. \u0110\u1eddi g\u1ea7n \u0111\u00e2y, t\u1eadp th\u01a1 tri\u1ec1u C\u00e0n Long nh\u00e0 Thanh, c\u00f3 2 b\u00e0i \u201cNg\u1ecdc Lan \u0111\u01b0\u1eddng\u201d, d\u00f9ng th\u1ec3 th\u01a1 v\u1ea7n \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d ; t\u1eadp th\u01a1 tri\u1ec1u Gia Kh\u00e1nh c\u00f3 2 b\u00e0i th\u01a1 \u201cThi\u00ean tr\u00ec\u201d, d\u00f9ng theo \u0111\u1ea3o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 v\u1ea7n c\u1ea3 c\u00e2u. Nay xem th\u01a1 c\u1ee7a hai vua \u1ea5y l\u00e0m ra, d\u00f9ng v\u1ea7n th\u00ec c\u00f9ng m\u1ed9t ph\u00e9p, m\u00e0 v\u1ec1 th\u1ec3 c\u00e1ch l\u1ea1i kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, ho\u1eb7c gi\u1ea3 \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1edf ki\u1ebfn \u1edf ch\u1ed7 n\u00e0o, r\u1ea5t ch\u01b0a th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c !<\/p>\n<p>L\u1ea1i b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNh\u1eefng th\u01a1 3 ch\u1eef, 4 ch\u1eef, 5 ch\u1eef, 6 ch\u1eef, 7 ch\u1eef, 8 ch\u1eef, 9 ch\u1eef v\u00e0 th\u1ec3 c\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u00e9t r\u00f5 ch\u01b0a ?\u201d. Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u00fang t\u00f4i ch\u01b0a h\u1ecdc th\u01a1. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y s\u1eafc sai ch\u00fang t\u00f4i x\u00e9t r\u00f5 th\u1ec3 c\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 th\u01a1 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1eddi, ch\u00fang t\u00f4i h\u01a1i bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t, hai \u0111i\u1ec1u, ch\u1ee9 ch\u01b0a bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua ung dung b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 t\u00ecnh th\u00ec c\u00f3 n\u00f3i ra, c\u00f3 n\u00f3i ra th\u00ec c\u00f3 th\u01a1. Th\u01a1, kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb 300 thi\u00ean [trong Kinh Thi], nh\u01b0ng c\u1ee9 trong 300 thi\u00ean m\u00e0 n\u00f3i, th\u00ec c\u00e2u \u201cch\u00e2n ch\u00e2n l\u1ed9\u201d, th\u01a1 3 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cquan quan th\u01b0 c\u01b0u\u201d, th\u01a1 4 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cthu\u1ef3 v\u1ecb t\u01b0\u1edbc v\u00f4 gi\u00e1c\u201d, th\u01a1 5 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cng\u01b0 l\u1ec7 vu l\u1ef1u ph\u01b0\u1eddng l\u00fd\u201d, th\u01a1 6 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cgiao giao ho\u00e0ng \u0111i\u1ec3u ch\u1ec9 vu c\u00fac\u201d, th\u01a1 7 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cng\u00e3 b\u1ea5t c\u1ea3m hi\u1ec7u ng\u00e3 h\u1eefu t\u1ef1 d\u1eadt\u201d, th\u01a1 8 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y ; c\u00e2u \u201cqu\u00fdnh ch\u1ee9c b\u1ec9 h\u00e0nh l\u1ea1o \u1ea5p b\u1ec9 ch\u00fa t\u01b0\u201d, th\u01a1 9 ch\u1eef tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb \u0111\u1ea5y. Nh\u1eb1m v\u00e0o ch\u1ed7 tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a c\u00f3 th\u01a1 v\u00e0 sau khi th\u01a1 \u0111\u00e3 m\u1ea5t m\u00e0 n\u00f3i, th\u00ec t\u1eeb b\u00e0i \u201cHo\u00e0ng nga ca\u201d c\u1ee7a m\u1eb9 Thi\u1ebfu Hi\u1ec7u \u0111\u1ebfn b\u00e0i \u201cNg\u01b0 ph\u1ee7 t\u1eeb\u201d c\u1ee7a Tr\u1ea7n K\u1ebf nh\u00e0 Minh, th\u01a1 \u201cthuy\u1ec1n li\u00ean\u201d g\u1ed3m 57 th\u1ec3, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u01a1 \u01b0 ? Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 th\u1ec3 c\u00e1ch th\u01a1 \u01b0 ? (b\u00e0i \u201cHo\u00e0ng nga ca\u201d c\u1ee7a m\u1eb9 Thi\u1ebfu Hi\u1ec7u, \u201cBinh ph\u00e1p t\u1ee9 ng\u00f4n th\u1ec3\u201d c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u201cKh\u00e1nh v\u00e2n ca\u201d c\u1ee7a \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau r\u0103n b\u1ea3o Ngu Thu\u1ea5n, \u201cCh\u00fa \u0111\u1ec9nh do th\u01b0\u01a1ng minh\u201d c\u1ee7a H\u1ea1 V\u0169, \u201cQu\u00e1n b\u00e0n minh\u201d c\u1ee7a Chu V\u0169 v\u01b0\u01a1ng, \u201cTh\u1ee7y ti\u00ean th\u1ea3o\u201d c\u1ee7a B\u00e1 Nha, \u201cVi\u1ec7t nh\u00e2n ca\u201d, th\u1ec3 \u201ctam ng\u00f4n\u201d c\u1ee7a L\u1ed7 Li\u00eau T\u1eed. \u201c\u0110\u1ea1i phong ca\u201d c\u1ee7a H\u00e1n Cao \u0111\u1ebf, \u201cB\u00e1ch l\u01b0\u01a1ng\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a V\u0169 \u0111\u1ebf, \u201cL\u00e2m h\u00e0 ca\u201d c\u1ee7a Chi\u00eau \u0111\u1ebf, \u201cNg\u0169 ng\u00f4n c\u1ed5 th\u1ec3\u201d c\u1ee7a T\u00f4 V\u0169, \u201cT\u1eedu b\u00e0n minh\u201d c\u1ee7a \u00c2u Tr\u1ecdng Kh\u00e2m nh\u00e0 T\u1ea5n, \u201cT\u1ea1p s\u1ed1\u201d th\u1ec3, \u201cM\u00ea t\u1ef1\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a B\u00e0o Minh Vi\u1ec5n nh\u00e0 T\u1ed1ng, \u201cT\u1ee9 kh\u00ed\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Vi, \u0111i\u1ec7u kh\u00fac v\u00e0 \u201cC\u1eedu ng\u00f4n\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a D\u1eefu Ng\u00f4n Th\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 B\u1eafc Chu, \u201cH\u1ed3i v\u0103n\u201d th\u1ec3, \u201cT\u1ee9 s\u1eafc\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Sinh nh\u00e0 T\u1ec1, \u201cQu\u00e1i danh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Gi\u1ea3n V\u0103n \u0111\u1ebf nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng, \u201cC\u00fa c\u00fa d\u1ee5ng t\u1eed\u201d th\u1ec3, \u201cCung \u0111i\u1ec7n danh\u201d th\u1ec3, \u201cTh\u1ee5 danh\u201d th\u1ec3, \u201c\u0110i\u1ec3u danh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Nguy\u00ean \u0111\u1ebf, \u201cKi\u1ebfn tr\u00f9\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tuy\u00ean \u0111\u1ebf, \u201cQu\u1eadn huy\u1ec7n danh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Ph\u1ea1m V\u00e2n, \u201cKh\u1ea9u t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cB\u00e1t \u00e2m\u201d th\u1ec3, \u201cL\u1ee5c ph\u1ee7\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tr\u1ea7n Th\u1ea9m Qu\u00fdnh, \u201cTam ng\u0169, th\u1ea5t ng\u00f4n\u201d th\u1ec3, \u201cH\u1ed5 l\u00f4 v\u1eadn\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a L\u00fd B\u1ea1ch nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, \u201cC\u00f4 nh\u1ea1n nh\u1eadp qu\u1ea7n\u201d, \u201cC\u00f4 nh\u1ea1n xu\u1ea5t qu\u1ea7n\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7, \u201cChi\u1ebft t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cTr\u00e0ng \u0111o\u1ea3n c\u00fa\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a B\u1ea1ch L\u1ea1c Thi\u00ean ; \u201cL\u1ee5c ng\u00f4n\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a C\u1ed1 Hu\u1ed1ng ; \u201c\u0110i\u1ec7p v\u1eadn\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a B\u00ec Nh\u1eadt H\u01b0u ; \u201cTo\u00e0n b\u00ecnh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a L\u1ee5c Quy M\u00f4ng ; \u201cD\u01b0\u1ee3c danh ly h\u1ee3p\u201d th\u1ec3, \u201cCh\u01b0\u01a1ng ki\u1ec7t song v\u1eadn\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ecbch, \u201cTh\u1ee7 v\u0129 ng\u00e2m\u201d c\u1ee7a Thi\u1ec7u Nghi\u00eau Phu nh\u00e0 T\u1ed1ng, \u201cPhi\u1ebfn \u0111\u1ed1i c\u00e1ch\u201d c\u1ee7a T\u00f4 \u0110\u00f4ng Pha, \u201cTr\u00e0ng t\u1ef1 h\u1ed3i v\u0103n\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a T\u1ea7n Quan, \u201cTo\u00e0n tr\u1eafc\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Mai Nghi\u00eau Th\u1ea7n, \u201cDi\u1ec7p t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cS\u01b0 trung ti\u1ebfn tho\u00e1i\u201d c\u00e1ch c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Th\u1eadp B\u1eb1ng, \u201cTr\u00f9ng \u0111i\u1ec7p t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cV\u0103n \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t t\u1ef1 ch\u00ed th\u1eadp t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cH\u1ecfa di\u1ec7m\u201d th\u1ec3, \u201cPhi nh\u1ea1n\u201d th\u1ec3, \u201cPh\u1eadt \u1ea5n di\u1ec7p v\u1eadn\u201d, \u201cTr\u00e0ng ca\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tri\u1ec7u C\u00e1t S\u0129, \u201cNg\u01b0 ph\u1ee7 t\u1eeb\u201d c\u1ee7a Tr\u1ea7n K\u1ebf nh\u00e0 Minh, th\u1ec3 \u0111\u1ea3o c\u00fa v\u00e0 th\u1ec3 thuy\u1ec1n li\u00ean, 57 th\u1ec3).<\/p>\n<p>\u201cNgo\u00e0i ra, l\u1ea1i c\u00f3 46 th\u1ec3 c\u00e1ch, nh\u01b0ng kh\u00f4ng ngo\u00e0i th\u01a1 4 ch\u1eef, 5 ch\u1eef, 7 ch\u1eef, m\u00e0 tr\u00f9ng ph\u1ee9c khi\u00ean c\u01b0\u1ee1ng, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u01b0a c\u00f3 nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu, c\u1ee9 ghi ch\u00e9p \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3 c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c (\u201cNh\u1ecb c\u00fa ca\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Kinh Kha, \u201cNh\u1ea5t c\u00fa ca\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a H\u00e1n th\u01b0, \u201cH\u1eadu ch\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 ti\u1ebfp ti\u1ec1n ch\u01b0\u01a1ng\u201d c\u1ee7a T\u00e0o T\u1eed Ki\u1ebfn, \u201cT\u0103ng t\u1ef1\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a D\u1eefu T\u00edn nh\u00e0 B\u1eafc Chu, \u201cDi\u00ean \u0111\u1ea3o v\u1eadn\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Gi\u1ea3n V\u0103n \u0111\u1ebf nh\u00e0 L\u01b0\u01a1ng, \u201cT\u01b0\u1edbng qu\u00e2n quan\u201d th\u1ec3, \u201cSa danh\u201d th\u1ec3, \u201cThuy\u1ec1n danh\u201d th\u1ec3, \u201cTh\u1ea3o danh\u201d th\u1ec3, \u201cTh\u00fa danh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Nguy\u00ean \u0111\u1ebf ; \u201cDanh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Ph\u1ea1m V\u00e2n Ch\u00e2u, \u201cL\u1ee5c gi\u00e1p\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tr\u1ea7n Th\u1ea9m Qu\u00fdnh, \u201cGi\u1ea3m t\u1ef1\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng Duy, \u201c\u0110o\u1ea1n c\u00fa\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a L\u00fd B\u1ea1ch ; \u201cTh\u1ee7 v\u0129 \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3, \u201cT\u1ef1u c\u00fa \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3, \u201cL\u1ed9c l\u01b0\u201d th\u1ec3, \u201cTr\u00e0ng xu\u00e2n\u201d th\u1ec3, \u201cPh\u00e2n tri\u1ec7t\u201d th\u1ec3, \u201cDao \u0111\u00ednh\u201d th\u1ec3, \u201cH\u01b0 th\u1ef1c t\u01b0\u01a1ng gi\u00e1n\u201d th\u1ec3, \u201cXong kh\u1edfi \u0111an k\u1ebft\u201d th\u1ec3, \u201c\u0110an kh\u1edfi xong k\u1ebft\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a \u0110\u1ed7 Ph\u1ee7 ; \u201cTam v\u1eadn thi\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a L\u00fd \u00edch ; \u201cTh\u1ee7 v\u0129 b\u1ea5t \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3, \u201cT\u00e1 \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a M\u1ea1nh Hi\u1ec7u Nhi\u00ean ; \u201cTh\u01b0\u1ee3ng to\u00e0n b\u00ecnh, h\u1ea1 to\u00e0n tr\u1eafc\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a L\u1ee5c Quy M\u00f4ng\u201d ; \u201cT\u1ee9 thanh thi\u201d th\u1ec3, \u201cT\u00ednh danh\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Kh\u1ed5ng B\u00ecnh Tr\u1ecdng nh\u00e0 T\u1ed1ng ; \u201cD\u01b0\u1ee3c danh thi\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a D\u1edbi B\u00ednh ; \u201cL\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1ea7u ti\u00eam ti\u00eam\u201d th\u1ec3, \u201cC\u1ed5 ng\u0169 t\u1ea1p t\u1ed5 thi\u201d th\u1ec3, \u201cT\u1ed1ng thi giao c\u1ed5 \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3, \u201cB\u1ed3i giai\u201d th\u1ec3, \u201cS\u00fac c\u00fa\u201d th\u1ec3, \u201cC\u1ea5m ho\u00e1n\u201d th\u1ec3, \u201cTr\u1eafc kh\u1edfi\u201d th\u1ec3, \u201cPhong y\u00eau\u201d th\u1ec3, \u201c\u0110o\u1ea1n huy\u1ec1n\u201d th\u1ec3, \u201cSong thanh \u0111i\u1ec7p v\u1eadn\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng Thu\u1ea5n D\u00e2n, \u201cDao \u0111\u1ed1i\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a Tr\u1ecbnh \u0110\u00f4 Quan ; \u201cB\u00e0n trung\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a v\u1ee3 T\u00f4 B\u00e1 Ng\u1ecdc ; \u201cTh\u1eadp nh\u1ecb th\u1eddi th\u1ea7n\u201d th\u1ec3, \u201cNh\u1ea5t t\u1ef1 ch\u00ed th\u1ea5t t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cNh\u1ea5t t\u1ef1 ch\u00ed c\u1eedu t\u1ef1\u201d th\u1ec3, \u201cTh\u1eadp t\u1ef1\u201d th\u1ec3 c\u1ee7a H\u1ed3 Nghi\u1ec5m nh\u00e0 Minh, g\u1ed3m 46 th\u1ec3).<\/p>\n<p>C\u00e1c quan \u0111\u1ec1u \u0111\u1ee9ng ra l\u1ea1y t\u1ea1. Vua l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u00e0y, th\u01a1 : \u1edf trong b\u1ee5ng l\u00e0 ch\u00ed, n\u00f3i ra l\u00e0 th\u01a1, th\u01a1 \u0111\u1ec3 t\u1ea3 t\u00ednh t\u00ecnh, ch\u00ednh gi\u00e1o ho\u00e1, l\u00e0 l\u00f2ng c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3. Th\u00e1nh nh\u00e2n n\u00f3i kh\u00f4ng h\u1ecdc Thi kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. V\u1eady, th\u01a1, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng h\u1ecdc, l\u00e0 r\u00f5 r\u00e0ng l\u1eafm. Nh\u01b0ng thi \u1edf trong thi, tuy g\u1ed1c \u1edf t\u00ednh t\u00ecnh, m\u00e0 th\u1ec3 c\u00e1ch thi c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5, n\u1ebfu th\u1ec3 c\u00e1ch kh\u00f4ng bi\u1ebft r\u00f5, th\u00ec gi\u1ecfi \u0111\u1ebfn 8 l\u1ea7n xoa tay l\u00e0m th\u00e0nh b\u00e0i ph\u00fa ((1) T\u00e1m l\u1ea7n xoa tay l\u00e0m xong b\u00e0i ph\u00fa : \u00d4n \u0110\u00ecnh Qu\u00e2n m\u1ed7i khi v\u00e0o thi c\u1ee9 8 l\u1ea7n xoa tay th\u00ec l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c 1 b\u00e0i ph\u00fa (theo V\u1eadn ph\u1ee7, b\u1ed9 xoa).1), t\u00e0i r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn 7 b\u01b0\u1edbc l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0i th\u01a1 ((2) B\u1ea3y b\u01b0\u1edbc l\u00e0m xong b\u00e0i th\u01a1 : T\u00e0o Th\u1ef1c con T\u00e0o Th\u00e1o, \u0111\u1eddi Tam qu\u1ed1c, c\u00f3 t\u00e0i m\u1eabn ti\u1ec7p, th\u1ea5t b\u1ed9 th\u00e0nh thi.2), c\u0169ng kh\u00f3 th\u1ed1 tr\u00ed \u0111\u01b0\u1ee3c, t\u1eeb \u0111\u1eddi x\u01b0a c\u00e1c b\u1eadc \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 to t\u00e1t kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 nhi\u1ec1u, c\u00e1c nh\u00e0 thi h\u00e0o l\u00e0m ra th\u01a1 c\u0169ng kh\u00f4ng \u00edt, m\u1ed9t \u0111\u1eddi c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e1ch m\u1ed9t \u0111\u1eddi, m\u1ed9t nh\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e1ch m\u1ed9t nh\u00e0, m\u00e0 th\u1ea5y \u1edf th\u01a1 C\u1ed5 tuy\u1ec3n ((3) C\u1ed5 tuy\u1ec3n : v\u1ec1 Chi\u00eau Minh th\u00e1i t\u1eed m\u00e0 c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 C\u1ed5 tuy\u1ec3n (theo T\u1eeb nguy\u00ean).3) s\u00e1ch Ng\u1ecdc h\u1ea3i ((4) Ng\u1ecdc h\u1ea3i : l\u00e0 b\u1ed9 s\u00e1ch qu\u00fd c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng L\u00e2n nh\u00e0 T\u1ed1ng l\u00e0m ra, tra \u1edf b\u1ed9 h\u1ea3i : trong T\u1eeb nguy\u00ean.4) \u0111\u1ed9 ch\u00e2m c\u0169ng \u00edt. Ta l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, \u0111\u1ecdc s\u00e1ch xong l\u1ea1i l\u00e0m th\u01a1 k\u1ef7 s\u1ef1, kh\u00f4ng ng\u1edd ng\u00e0y th\u00e1ng k\u1ebf ti\u1ebfp m\u00e3i, t\u00edch th\u00e0nh m\u1ed9t pho s\u00e1ch, nh\u1eefng ngh\u0129a m\u1ea7u nhi\u1ec7m c\u1ee7a th\u01a1, ng\u00e0y hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e0ng s\u00e2u, suy nguy\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ed1c ngu\u1ed3n, th\u1ef1c l\u00e0 xem \u0111\u1ebfn bi\u1ec3n th\u00ec n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng k\u1ec3 v\u00e0o \u0111\u00e2u c\u1ea3, nh\u01b0ng xem n\u01b0\u1edbc, t\u1ea5t ph\u1ea3i xem \u0111\u1ebfn s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc. H\u00e3y mong b\u01b0\u1edbc l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec1m nh\u00e0 m\u1edbi v\u00e0o trong nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1eddng tu\u00e2n ph\u1ee5ng m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 th\u00e1nh ch\u1ebf n\u00f3i v\u1ec1 t\u00ednh th\u1ecb, suy cho r\u1ed9ng ra, theo ngu\u1ed3n d\u00f2ng t\u1eeb \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi nay, x\u00e9t \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 gi\u1ed1ng nhau ch\u1ed7 kh\u00e1c nhau c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0, t\u00ecm h\u1ebft c\u1ea3 ch\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p, ph\u00e2n bi\u1ec7t th\u1ec3 t\u00e0i, c\u00f3 b\u00e0i theo th\u1ec3 c\u1ed5, c\u00f3 b\u00e0i m\u1edbi l\u00e0m ra, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 bi\u00ean v\u00e0o c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf r\u1ed3i. L\u1ea1i ngh\u0129 : nh\u00e0 l\u00e0m th\u01a1 c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e1ch c\u0169ng nh\u01b0 nh\u00e0 d\u1ee5ng binh c\u00f3 tr\u1eadn ch\u00ednh, tr\u1eadn k\u1ef3, tham kh\u1ea3o c\u1ea3 \u0111i m\u00e0 c\u00f9ng nh\u00ecn c\u1ea3 hai \u0111\u1eb1ng, kh\u00f4ng b\u1eb1ng h\u1ee3p c\u1ea3 l\u00e0m m\u1ed9t m\u00e0 t\u1ed5ng qu\u00e1t l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n xem x\u00e9t \u0111\u1ec3 r\u00f5 l\u00e0 l\u00e0m m\u1edbi hay l\u00e0 thu\u1eadt c\u0169. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean x\u00e9t r\u00f5 ngay trong c\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn th\u1ec3 c\u00e1ch \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u00e0 \u0111\u1eddi nay, \u0111\u1ec1u n\u00ean theo tr\u01b0\u1edbc sau m\u00e0 l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t bi\u00ean v\u00e0o, ta s\u1ebd gia \u00e2n ban v\u00e0o ch\u1ed7 v\u0103n th\u01b0 c\u1ee7a s\u0129 phu, c\u0169ng \u0111\u1ec3 gi\u00fap cho vi\u1ec7c mu\u1ed1n xem cho r\u1ed9ng. \u0110\u1ebfn khi t\u1eadp th\u01a1 bi\u00ean xong ti\u1ebfn l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m, nhan s\u00e1ch \u0111\u1ec1 l\u00e0 Ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u1ed5 kim th\u1ec3 c\u00e1ch thi ph\u00e1p t\u1eadp (g\u1ed3m h\u01a1n 70 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c 157 b\u00e0i th\u01a1) : qu\u1ea7n th\u1ea7n xin cho kh\u1eafc in. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Vua th\u01b0\u1eddng b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cPh\u00e9p l\u00e0m th\u01a1 c\u1ee7a \u0111\u1eddi x\u01b0a, \u0111\u1eddi nay, nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn 120 th\u1ec3, th\u1ec3 n\u00e0o l\u00e0 d\u1ec5, th\u1ec3 n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f3 ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u1ef1 ch\u00fang t\u00f4i xem ra, \u0111\u1ec1u l\u00e0 kh\u00f3 c\u1ea3 !\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u1ed5 th\u1ec3, kh\u00f4ng d\u1ec5 h\u1ecdc. \u0110\u1ea1i \u0111\u1ec3, t\u1eeb \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, th\u1ec3 c\u00e1ch \u0111\u1ec1u kh\u00f3 ; t\u1eeb \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 sau, xem ra h\u01a1i d\u1ec5. \u0110\u1eddi c\u00e0ng v\u1ec1 sau, th\u1ec3 c\u00e1ch th\u01a1 c\u00e0ng y\u1ebfu \u0111i ! Nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u00e0 H\u00e1n, nh\u00e0 T\u1ed1ng kh\u00f4ng b\u1eb1ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng\u201d. L\u1ea1i h\u1ecfi : \u201cTh\u01a1 c\u00f3 th\u1ec3 c\u1ea5m, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb bao gi\u1edd ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c\u00c2u D\u01b0\u01a1ng Tu x\u01b0\u1edbng ra, T\u00f4 \u0110\u00f4ng Pha ho\u1ea1 theo. Vua C\u00e0n Long nh\u00e0 Thanh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u d\u00f9ng th\u1ec3 \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Kh\u00e2m m\u1ec7nh \u0111i\u1ec3m duy\u1ec7t bi\u1ec1n binh 3 h\u1ea1t Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An v\u00e0 H\u00e0 T\u0129nh. Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n v\u1ec1 Kinh ph\u1ee5c m\u1ec7nh. Vua h\u1ecfi : \u201cBi\u1ec1n binh 3 t\u1ec9nh, so s\u00e1nh ra, h\u1ea1t n\u00e0o h\u01a1n ?\u201d. L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 nhi\u1ec1u l\u00ednh m\u1edbi tuy\u1ec3n ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh th\u1ea1o. Ngh\u1ec7 An, H\u00e0 T\u0129nh h\u01a1i h\u01a1n\u201d. Vua sai b\u1ed9 Binh tra l\u1ec7 ph\u00e2n ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t. L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi v\u00f5 bi\u1ec1n, ti\u1ebfn lui c\u00f3 khi m\u1ea5t th\u1ee9 t\u1ef1, vua b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u1eb1ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cL\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n c\u0169ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, nh\u01b0ng t\u00ednh v\u1eabn khinh nh\u1eddn, l\u00e0 v\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 h\u1ecdc. V\u1ea3 l\u1ea1i, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 d\u00f9ng c\u00e2y g\u1ed7, b\u1ecf ch\u1ed7 k\u00e9m m\u00e0 l\u1ea5y ch\u1ed7 h\u01a1n ; n\u1ebfu t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u1ea7u t\u00e0i \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec1u gi\u1ecfi c\u1ea3 th\u00ec ch\u01b0a d\u1ec5 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. L\u1ea5y t\u1eebng ti\u1ebft m\u1ed9t, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u00c2m v\u1eadn l\u00e0 qu\u1ea3n h\u1ea1t c\u1ee7a b\u00e0i th\u01a1, t\u1eadp v\u1eadn l\u00e0 v\u0103n s\u1ee9c c\u1ee7a b\u00e0i th\u01a1. B\u1ed9 s\u00e1ch V\u0103n quy s\u1ebd \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung nh\u1eefng ch\u1ed7 khuy\u1ebft l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a b\u1ed9 V\u1eadn ph\u1ee7. S\u00e1ch V\u0103n quy l\u00e0m xong th\u00ec h\u1ecdc gi\u1ea3 c\u00f3 ch\u1ed7 b\u1eb1ng c\u1ee9 m\u00e0 tra x\u00e9t, b\u1ea5t t\u1ea5t t\u00ecm \u1edf c\u00e1c s\u00e1ch T\u1ef1 \u0111i\u1ec3n v\u00e0 V\u1eadn ph\u1ee7, m\u00e0 \u00e2m v\u1eadn ch\u1eef ngh\u0129a c\u0169ng bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, l\u00e0 b\u1edd b\u1ebfn cho h\u1eadu h\u1ecdc, gi\u00fap \u00edch \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1eafm. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i n\u00ean gia t\u00e2m d\u1ed1c s\u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi ch\u0103m th\u00ec khen, ng\u01b0\u1eddi l\u01b0\u1eddi th\u00ec th\u00fac \u0111\u1ea9y, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 s\u1ef1 khuy\u00ean r\u0103n\u201d. R\u1ed3i sai \u0111em b\u1ea3n th\u1ea3o m\u1ed9t v\u1ea7n \u201cnh\u1ea5t \u0111\u00f4ng\u201d ti\u1ebfn tr\u00ecnh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u1ea5y l\u00e0 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f3, t\u1ef1u trung c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o c\u00f2n thi\u1ebfu s\u00f3t th\u00ec ph\u1ea3i b\u1ed5 th\u00eam, n\u1ebfu phi\u1ec1n nh\u0169ng th\u00ec b\u1ecf b\u1edbt \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9, N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 s\u1edf Th\u1ecb v\u1ec7 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi N\u1ed9i v\u1ee5 ph\u1ee7 k\u00ea khai v\u00e0 t\u00e2u l\u00ean nh\u1eefng th\u1ee9 b\u1ea1c \u0111\u0129nh v\u1ec1 c\u00e1c n\u0103m Gia Long, Minh M\u1ec7nh v\u00e0 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb, ph\u1ea3i cho \u0111\u1ee7 100 v\u1ea1n l\u1ea1ng \u0111\u1ec3 v\u00e0o c\u00e1i qu\u1ef9 \u0111\u1ef1ng v\u00e0ng cho c\u1ea9n th\u1eadn (n\u0103m Gia Long kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 b\u1ea1c \u0111\u0129nh 5 v\u1ea1n \u0111\u0129nh n\u1eb7ng 40 000 l\u1ea1ng, \u0111\u0129nh 1 l\u1ea1ng 3 v\u1ea1n \u0111\u0129nh n\u1eb7ng 30.000 l\u1ea1ng, \u0111\u0129nh 5 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n 2 v\u1ea1n \u0111\u0129nh, n\u1eb7ng 10.000 l\u1ea1ng. N\u0103m Minh M\u1ec7nh kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh : b\u1ea1c \u0111\u0129nh 2.915 d\u1eadt \u0111\u0129nh, n\u1eb7ng 6.000 l\u1ea1ng 92 ; b\u1ea1c ki\u1ec3u c\u0169 \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh : th\u1ee9 \u0111\u0129nh kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh : \u0111\u0129nh b\u1ea1c 29.360 d\u1eadt \u0111\u0129nh, n\u1eb7ng 200.000 l\u1ea1ng ; b\u1ea1c c\u00e1c t\u1ec9nh ; th\u1ee9 \u0111\u0129nh 10 l\u1ea1ng 6 v\u1ea1n d\u1eadt, n\u1eb7ng 600.000 l\u1ea1ng, ki\u1ec3u b\u1ea1c m\u1edbi 3 v\u1ea1n d\u1eadt, n\u1eb7ng 300.000 l\u1ea1ng, h\u1ee3p c\u1ed9ng 1.000.000 l\u1ea1ng 9 \u0111\u1ed3ng 2 ph\u00e2n. L\u1ea1i l\u1ea5y 40 \u0111\u0129nh (n\u1eb7ng 400 l\u1ea1ng) ti\u1ebfn v\u00e0o n\u1ed9i cung.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tam tu\u1ed5i gi\u00e0, v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed. L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00f4ng thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean c\u00f3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n th\u01b0\u1eddng \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n c\u1ea5t l\u1ebbn \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi t\u00f4m. Bang tr\u01b0\u1edfng L\u01b0 C\u1ea5p H\u1ec9 \u0111\u1ed1c su\u1ea5t th\u1ee7 h\u1ea1 d\u00e2n phu v\u00e2y b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 5 t\u00ean gi\u1eb7c Thanh, v\u00e0 thuy\u1ec1n b\u00e8 kh\u00ed gi\u1edbi. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho C\u1ea5p H\u1ec9 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn ; th\u1ee7 h\u1ea1, d\u00e2n phu 30 quan ti\u1ec1n. Nh\u1eefng t\u00ean ph\u1ea1m b\u1ecb b\u1eaft gi\u1ea3i giao cho Kh\u00e2m ch\u00e2u nh\u1eadn x\u00e9t.<\/p>\n<p>B\u00ecnh Th\u00e1i th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Ch\u00e2u, B\u1ea3o Thu\u1eadn th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Xuy\u1ebfn t\u00e2u : \u201cC\u00f3 \u0111\u1ec1n th\u1edd m\u1eb9 \u0111\u1ebb \u1edf l\u00e0ng Ph\u00f9 Tr\u1ea1ch, ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean, xin tr\u00edch 10 t\u00ean d\u00e2n phu s\u1edf t\u1ea1i mi\u1ec5n tr\u1eeb cho binh dao, \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o vi\u1ec7c coi gi\u1eef \u0111\u1ec1n\u201d. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c xin \u0111\u00e2y c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7, nh\u01b0ng v\u00ec 2 c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 con, n\u00ean t\u1ea1m chu\u1ea9n y cho l\u1eddi xin. Sau n\u00e0y kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec7\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Sinh v\u00ec m\u1ecfi m\u1ec7t, gi\u00e1ng b\u1ed5 Cai \u0111\u1ed9i ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u01b0\u1eddng b\u1ecb b\u1ec7nh, chu\u1ea9n cho \u1edf ch\u1ed7 tr\u1ecd d\u01b0\u1ee1ng b\u1ec7nh. Cho Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 dinh Ti\u1ec1n phong l\u00e0 Mai C\u00f4ng C\u1ea9n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai ; Cai \u0111\u1ed9i c\u01a1 Trung t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u00e0n b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ph\u1ea5n v\u0169 dinh Ti\u1ec1n phong ; Cai \u0111\u1ed9i v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh Th\u1ea7n c\u01a1. Sai c\u00e1c b\u1ea3o c\u1ea5m binh qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m v\u00e0 th\u1ed1ng qu\u1ea3n \u0111\u1ea1i vi\u00ean c\u00e1c qu\u00e2n dinh K\u1ef3 v\u00f5, Th\u01b0\u1ee3ng t\u1ee9, ch\u1ecdn c\u1eed cai \u0111\u1ed9i v\u00e0 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u1edf d\u01b0\u1edbi c\u1edd : ai th\u00e2n th\u1ec3 kho\u1ebb m\u1ea1nh, sai ph\u00e1i \u0111\u1eafc l\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00fac v\u1ec7 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u1eed ra 1 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>Quan \u1edf Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p theo l\u1ec7 s\u00e1t h\u1ea1ch c\u00e1c gi\u00e1m sinh h\u1ecdc \u1edf Gi\u00e1m, l\u00e0m danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean. L\u1ea1i sai Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u00eam s\u1ef1 sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi, H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n Nguy\u1ec5n Du ((1) Nguy\u1ec5n Du n\u00e0y kh\u00e1c v\u1edbi Nguy\u1ec5n Du (1765 \u2013 1820), t\u00e1c gi\u1ea3 Truy\u1ec7n Ki\u1ec1u.1) sung ch\u00e1nh ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o, Lang trung Ph\u1ea1m Chi H\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n H\u1eefu \u0110\u1ed9, Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 V\u0169 C\u00f4ng \u0110\u1ed9, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n Th\u1ecd sung ph\u00e2n kh\u1ea3o, \u0111\u1ebfn Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m chi\u1ebfu y nh\u01b0 ph\u00e9p thi, duy\u1ec7t l\u1ea1i 3 ng\u00e0y : ai tr\u00fang th\u00ec chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 thi H\u1ed9i.<\/p>\n<p>Hai ng\u01b0\u1eddi con ch\u00e1u nh\u00e0 L\u00ea b\u1ecb an s\u00e1p \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, v\u00ec ngh\u00e8o, tr\u1ed1n v\u1ec1 nguy\u00ean qu\u00e1n, b\u1ecb b\u1eaft, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed3. H\u1ebft h\u1ea1n, l\u1ea1i sai an s\u00e1p nh\u01b0 c\u0169. Quan t\u1ec9nh v\u00e0 ph\u1ee7 huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef \u0111\u00e8o H\u1ea3i V\u00e2n v\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00ec kh\u00f4ng ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m ch\u1eb7t ch\u1ebd, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tra h\u1ecfi, ghi ch\u1ee9c v\u1ee5 v\u00e0 t\u00ean, ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng v\u00e0 ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXVI \u2013 66<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3. \u00e1c Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ed3n B\u00ecnh B\u1ea3o. Th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t Mai \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng \u0111i ngay \u0111\u1ebfn t\u1eadn ch\u1ed7 \u1ea5y, \u0111\u1ed1c qu\u00e2n \u0111\u1ec3 b\u1eaft. H\u01a1n 10 t\u00ean Man \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y tr\u1ed1n. B\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean \u0111\u1ea7u m\u1ee5c l\u00e0 Duy. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho \u0110\u1ee9c Th\u01b0\u1eddng k\u1ef7 l\u1ee5c m\u1ed9t th\u1ee9. Nh\u1eefng qu\u00e2n d\u00e2n \u0111i chuy\u1ebfn \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 30 quan ti\u1ec1n. T\u00ean Duy ph\u1ea3i giam c\u1ea5m l\u1ea1i, b\u1eaft ph\u1ea3i d\u1eabn d\u1ee5 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng b\u1ecdn ra th\u00fa. Sau \u0111\u00f3 Duy c\u1ea5t l\u1ebbn tr\u1ed1n tho\u00e1t. Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 th\u01b0 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi coi ng\u1ee5c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i.<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bombardment_of_Tourane_(1847)\">Qu\u00e2n thuy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng sinh s\u1ef1 \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng<\/a> [t\u1ee9c 2 chi\u1ebfc qu\u00e2n thuy\u1ec1n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Ph\u1eadt Lan T\u00e2y \u5488\u3613\u54c2 \u0111\u00e3 n\u00f3i \u1edf quy\u1ec3n 65.]. T\u1eeb khi Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n, b\u1ed1 tr\u00ed qu\u00e2n thu\u1ef7, qu\u00e2n l\u1ee5c \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i th\u1ebf d\u1ef1a nhau. Qu\u00e2n dung r\u1ea5t l\u1ed9ng l\u1eaby. Ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng ch\u1ef1c mu\u1ed1n l\u00ean b\u1edd, b\u1ecb bi\u1ec1n binh \u1edf thuy\u1ec1n Ph\u1ea5n B\u1eb1ng ng\u0103n l\u1ea1i ; ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng bi\u1ebft l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ec3 x\u00e2m ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea1i v\u1ec1 ch\u1ed7 \u0111\u1ed7 thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>Vua khen l\u00e0 bi\u1ebft l\u00e0m c\u01a1 \u1ee9ng bi\u1ebfn, th\u01b0\u1edfng cho vi\u00ean qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c \u1edf thuy\u1ec1n 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n Tam th\u1ecd, c\u00e1c su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Song long h\u1ea1ng l\u1edbn, bi\u1ec1n binh 100 quan ti\u1ec1n. B\u1ecdn C\u00f4ng Ng\u00f4n m\u1eb7t ngo\u00e0i th\u00e2n thi\u1ec7n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng [nh\u01b0ng b\u1ec1 trong] m\u1eadt l\u1ec7nh cho c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u00ednh ng\u00e0y h\u1ed9i \u0111\u00e1nh. C\u00f3 1 t\u00ean ti\u1ec3u bi\u1ec1n l\u00e0 V\u0169 V\u0103n \u0110i\u1ec3m b\u1ecb b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u00fang t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3n \u01b0\u1edbc th\u00fac c\u1ee7a qu\u00e2n c\u01a1, v\u00ec th\u1ebf hi\u1ec3u ng\u1ea7m t\u00ecnh tr\u1ea1ng trong qu\u00e2n th\u1ee9. G\u1eb7p ngay thuy\u1ec1n \u1edf Kinh ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i bi\u1ec3n, ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn ngay ch\u1ed7 qu\u00e2n \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa, gi\u1ea3 c\u00e1ch xin ho\u00e0, Tr\u00ed Ph\u00fa c\u0169ng tin, \u0111\u00f3ng qu\u00e2n kh\u00f4ng h\u00e0nh \u0111\u1ed9ng g\u00ec. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, gi\u1edd Ng\u1ecd, b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nhi\u00ean n\u1ed5 s\u00fang \u1ea7m \u1ef9, d\u1ed3n b\u1eafn c\u1ea3 v\u00e0o thuy\u1ec1n quan. Quan qu\u00e2n gi\u1edf tay kh\u00f4ng k\u1ecbp, 5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng ch\u1ed1c l\u00e1t \u0111\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1eafm m\u00e0 v\u1ee1 c\u1ea3. L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung, Hi\u1ec7p qu\u1ea3n L\u00fd \u0110i\u1ec3n \u0111\u1ec1u ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn, bi\u1ec1n binh ch\u1ebft h\u01a1n 40 ng\u01b0\u1eddi, b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng h\u01a1n 90 ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n 104 ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft tr\u00f4i gi\u1ea1t \u0111i \u0111\u00e2u ; s\u00fang v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi ch\u00ecm m\u1ea5t r\u1ea5t nhi\u1ec1u (10 c\u1ed7 s\u00fang Chu y b\u1eb1ng gang, 3 c\u1ed7 s\u00fang Ch\u1ea5n h\u1ea3i b\u1eb1ng gang, 15 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00e1 s\u01a1n b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, c\u00e1c kh\u00ed gi\u1edbi ch\u00ecm m\u1ea5t r\u1ea5t nhi\u1ec1u). H\u00f4m sau thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng gi\u01b0\u01a1ng bu\u1ed3m ch\u1ea1y \u0111i. Kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111u\u1ed5i theo!<\/p>\n<p>Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua than th\u1edf r\u1eb1ng : \u201c5 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ed3ng l\u1ea1i b\u1ecb gi\u1eb7c T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng b\u1eafn, kh\u00f4ng ng\u1edd quan qu\u00e2n h\u00e8n y\u1ebfu \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u1eafm, b\u1ecdn C\u00f4ng Ng\u00f4n kh\u00f4ng nghi\u00eam qu\u00e2n lu\u1eadt \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn ti\u1ebft l\u1ed9 qu\u00e2n c\u01a1, l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ed9i ; sau khi \u0111\u00e3 l\u1ee1 vi\u1ec7c, kh\u00f4ng \u0111\u1ed1c th\u00fac quan qu\u00e2n h\u1ebft s\u1ee9c m\u00e0 \u0111\u00e1nh, d\u00f9ng c\u00e1c s\u00fang to \u1edf th\u00e0nh \u0111\u00e0i, \u0111\u00e1nh d\u1eef gi\u1ebft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 gi\u00e3i l\u00f2ng c\u00f4ng ph\u1eabn, th\u1ebf l\u00e0 hai t\u1ed9i ; thuy\u1ec1n gi\u1eb7c tr\u1ed1n \u0111i r\u1ed3i m\u00e0 hai ph\u00e1o \u0111\u00e0i Ph\u00f2ng H\u1ea3i, \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i l\u1eb7ng y\u00ean, kh\u00f4ng b\u1eafn m\u1ed9t ph\u00e1t n\u00e0o \u0111\u1ec3 ch\u1eb7n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u1ee7a gi\u1eb7c, th\u1ebf l\u00e0 ba t\u1ed9i !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai Bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang, C\u1ea5p s\u1ef1 trung l\u00e0 Tr\u1ea7n Gia \u0111i ngay thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 tra h\u1ecfi, bi\u1ebft h\u1ebft nh\u1eefng t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n th\u1ea5t s\u00e1ch v\u00e0 bi\u1ec1n binh nh\u00fat nh\u00e1t. V\u0169 V\u0103n \u0110i\u1ec3m ph\u1ea3i ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u, L\u00ea V\u0103n Ph\u00e1p, Nguy\u1ec5n Tri, Nguy\u1ec5n Quy\u1ebfn, Nguy\u1ec5n Hi, L\u00ea T\u1ea7n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea3m giam h\u1eadu, th\u1ef1 L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u1eadp ph\u1ea3i ph\u00e1t v\u00e3ng \u0111i n\u01a1i th\u00e0nh t\u1ea5n \u0111\u1ec3 ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ed9c t\u1ed9i, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u00f4n Th\u1ea5t N\u0103ng, Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd V\u0169 L\u1ef1c, Nguy\u1ec5n Li\u00eau b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t v\u1ec1 ty H\u1ed9 v\u1ec7, ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c. Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n gi\u00e1ng xu\u1ed1ng ch\u1ee9c Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 ; \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa gi\u00e1ng xu\u1ed1ng ch\u1ee9c Lang trung ; L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh t\u00e2n \u0111\u1ec1u c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf dinh K\u1ef3 v\u00f5. Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Chung, t\u1eb7ng Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, c\u1ea5p tu\u1ea5t 30 l\u1ea1ng b\u1ea1c, l\u1ea1i cho \u1ea5m m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con l\u00e0m C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9 ; L\u00fd \u0110i\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c truy t\u1eb7ng Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd thu\u1ed9c Th\u1ee7y s\u01b0, c\u1ea5p cho 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, l\u1ea1i cho \u1ea5m m\u1ed9t con l\u00e0m C\u1ea9m y b\u00e1 h\u1ed9 ; 5 ng\u01b0\u1eddi su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, \u0111\u1ec1u truy t\u1eb7ng v\u00e0 c\u1ea5p b\u1ea1c cho c\u00f3 kh\u00e1c nhau ; binh \u0111inh th\u00ec chi\u1ec3u l\u1ec7 c\u1ea5p tu\u1ea5t, l\u1ea1i tha cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi con ho\u1eb7c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eaft l\u00ednh ; \u0111\u1ebfn ban t\u1ebf m\u1ed9t \u0111\u00e0n \u1edf b\u00e3i bi\u1ec3n. Ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng th\u00ec c\u1ea5p cho ti\u1ec1n. T\u1ea3 v\u1ec7 u\u00fd dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t Chu r\u1ed3i ch\u1ebft v\u00ec b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng, t\u1eb7ng cho h\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>T\u1eeb sau khi c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng b\u1ecb l\u1ee1 vi\u1ec7c, vua r\u1ea5t t\u1ee9c gi\u1eadn, b\u1ee5ng th\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng vui. M\u1ed9t \u0111\u00eam, \u0111\u1ebfn ch\u01a1i Duy\u1ec7t Th\u1ecb \u0111\u01b0\u1eddng. Qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, Hi\u1ec7p l\u0129nh V\u0169 V\u0103n Tr\u00ed \u0111\u1ec1u m\u1ea3i ng\u1ee7 qu\u00ean m\u1ea5t ; ph\u1ea1t Tr\u00ed 80 tr\u01b0\u1ee3ng, gi\u00e1ng T\u00ednh m\u1ed9t c\u1ea5p. L\u1ea1i h\u1ecfi vi\u1ec7c tu b\u1ed5 thuy\u1ec1n b\u00e8, Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 C\u00f4ng \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Trinh kh\u00f4ng th\u01b0a l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, sai \u0111\u00e1nh \u0111au 100 tr\u01b0\u1ee3ng. C\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i phi\u1ebfu ngh\u0129 kh\u00f4ng h\u1ee3p \u00fd Ch\u1ec9, sai H\u00ecnh b\u1ed9 Tham tri B\u00f9i Qu\u1ef9 truy\u1ec1n Ch\u1ec9 \u0111\u00e1nh 40 roi, m\u1ed9t l\u00e1t l\u1ea1i tha. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ea1m \u0111\u1ec3 g\u1ecdi t\u1ec9nh \u0111\u00f3 th\u00f4i !\u201d\u00a0 Thu\u1ed9c vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Si\u00eau v\u00ec l\u00e0m phi\u1ebfu l\u1ea7m l\u1eddi n\u00f3i trong Ch\u1ec9 d\u1ee5, ph\u1ea1t 80 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1eddng khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111\u00ecnh Do\u00e3n V\u0169, di\u1ec5n t\u1eadp b\u1eafn s\u00fang. Sai c\u00e1c qu\u00e2n b\u00f3 c\u1ecf v\u00e0o l\u00e0m h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, ai b\u1eafn tr\u00fang th\u00ec th\u01b0\u1edfng cho kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>Vua \u0111\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u, h\u1ecfi \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, ch\u1ec9 c\u1ea7n c\u00f3 hai vi\u1ec7c l\u00e0 b\u1ecf c\u1ea5m [\u0111\u1ea1o Gia t\u00f4] v\u00e0 th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 th\u00f4i. Th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ea5m [\u0111\u1ea1o], c\u00f3 th\u1ec3 b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u00fang \u0111\u00e3 sinh chuy\u1ec7n ra tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea1i mong khoan \u0111i\u1ec3n !\u201d. Vua n\u00f3i : ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng l\u00f2ng v\u1ed1n gi\u1ea3o tr\u00e1, n\u1ebfu b\u1ecf c\u1ea5m [\u0111\u1ea1o] th\u00ec Anh C\u00e1t L\u1ee3i \u82f1\u54ad\u550e [Anh Khi\u1ebft L\u1ee3i, Anh C\u1eadt L\u1ee3i, Anh K\u00ea L\u1ee3i] nghe th\u1ea5y, c\u0169ng s\u1ebd c\u1ea7u xin b\u1ecf c\u1ea5m thu\u1ed1c phi\u1ec7n. Nhung \u0110\u1ecbch l\u00e0 gi\u1ed1ng s\u00e0i lang, kh\u00f4ng th\u1ec3 tho\u1ea3 m\u00e3n n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ! L\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng theo g\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 ch\u00fang s\u1edf c\u1ea7u ? V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1ea1o Gia t\u00f4 l\u00e0 t\u00e0 gi\u00e1o, c\u00e1i h\u1ea1i r\u1ed3i \u0111\u1ebfn b\u1edbi chuy\u1ec7n ngo\u00e0i bi\u00ean, m\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng chinh chi\u1ebfn. Thu\u1ed1c phi\u1ec7n l\u00e0 th\u1ee9 thu\u1ed1c m\u00ea, c\u00e1i h\u1ea1i r\u1ed3i \u0111\u1ebfn khuynh gia b\u1ea1i s\u1ea3n, h\u1ea1i t\u00ednh m\u1ec7nh ng\u01b0\u1eddi. Hai vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111i\u1ec1u nghi\u00eam c\u1ea5m \u1edf trong n\u01b0\u1edbc, ta s\u1ebd gi\u00e1ng d\u1ee5 \u0111\u1ec3 v\u00e0o qu\u1ed1c s\u1eed truy\u1ec1n l\u1ea1i \u0111\u1eddi sau, \u0111\u1ec3 nghi\u00eam tuy\u1ec7t xa \u0111i m\u00e0 ng\u0103n ch\u1eb7n m\u1ed1i lo \u1edf ngo\u00e0i\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cT\u00e2y d\u01b0\u01a1ng v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc Ph\u1eadt Lan T\u00e2y \u5488\u3613\u54c2 [Ph\u1eadt Lan S\u1ea9n], t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay c\u0169ng ch\u01b0a nghe th\u1ea5y c\u00f3 c\u00e1i t\u00ean T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u1ea5y, xem th\u01b0 c\u1ee7a ch\u00fang \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn, \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1ef1 qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng ra, m\u00e0 hi\u1ec7u c\u1edd c\u0169ng l\u00e0 c\u1edd m\u1edbi ch\u1ebf, hay l\u00e0 ch\u00fang t\u1ef1 l\u1eadp ra b\u1ed9 l\u1ea1c, c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Ph\u00fa L\u00e3ng Sa \u5bcc\u6d6a\u6c99 [Ph\u00e1p] t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay c\u00f3 ph\u1ea1m c\u1ea5m, nhi\u1ec1u l\u1ea7n \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c tha cho v\u1ec1, y \u0111\u00e1ng \u01a1n ta, c\u00f3 th\u1ea5t v\u1ecdng g\u00ec m\u00e0 sinh ra \u00fd kh\u00e1c. Vi\u1ec7c \u0111\u00f3 h\u00e3y \u0111\u1ee3i thuy\u1ec1n quan ph\u00e1i ra bi\u1ec3n v\u1ec1, \u0111\u1ec3 h\u1ecfi xem t\u00ecnh \u00fd c\u1ee7a ch\u00fang th\u1ebf n\u00e0o. N\u1ebfu b\u1ecdn Nhung \u0110\u1ecbch qu\u1ea3 sinh b\u1ee5ng d\u1ea1 g\u00ec, th\u00ec t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 H\u1ea3i Ph\u00f2ng c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ed7 quan y\u1ebfu, kh\u00f4ng ri\u00eang \u0110\u00e0 N\u1eb5ng m\u00e0 th\u00f4i !\u201d [C\u1ea3 2 t\u00ean g\u1ecdi Ph\u1eadt Lan T\u00e2y v\u00e0 Ph\u00fa L\u00e3ng Sa \u0111\u1ec1u ch\u1ec9 chung m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ph\u00e1p, nh\u01b0ng vua Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u00e0o l\u00fac \u1ea5y (1847) kh\u00f4ng bi\u1ebft. S\u1eed quan ho\u00e0n th\u00e0nh b\u1ed9 \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 n\u00e0y v\u00e0o n\u0103m 1877 c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5y ghi ch\u00fa. \u0110\u1ebfn b\u1ed9 \u0110\u1ec7 t\u1ee9 k\u1ef7 ho\u00e0n th\u00e0nh n\u0103m 1894 m\u1edbi th\u1ea5y s\u1eed quan ghi ch\u00fa chuy\u1ec7n c\u1ea3 2 t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1ec9 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc Ph\u00e1p (xem \u0110\u1ec7 t\u1ee9 k\u1ef7, quy\u1ec3n 7.).]<\/p>\n<p>Chi\u1ebfu truy\u1ec1n c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y : xong vi\u1ec7c binh r\u1ed3i, k\u00e9o qu\u00e2n chuy\u1ec3n v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n ta t\u1eeb sau khi b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea5n T\u00e2y, nh\u00e2n c\u00e1i \u0111\u1ea5t \u1ea5y \u0111\u00f3ng \u0111\u1ea1i binh, \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p v\u00e0 v\u1ed7 y\u00ean [nh\u00e2n d\u00e2n], nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u tu\u1ef3 th\u1ebf \u0111\u1eb7t ra \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i. Nh\u1eefng nh\u00e0 c\u00f4ng \u1edf ch\u1ed7 n\u00fai \u0111\u1ea5t c\u00f3 nhi\u1ec1u, c\u00f2n c\u00e1i th\u00e0nh x\u00e2y b\u1eb1ng g\u1ea1ch m\u00e0 h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u0169ng tu b\u1ed5 th\u00eam v\u00e0o \u0111\u1ec3 ch\u1ee9a qu\u00e2n nhu. Ch\u1ed7 Ti\u1ec1n Giang, H\u1eadu Giang, t\u1eeb T\u1ea7m Vu, s\u00e1ch C\u1ea7n \u0110a [<a href=\"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/#_Hlk187859201\">Kandal<\/a>] tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u0169ng li\u00ean l\u1ea1c \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n, l\u01b0u qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1eef. Nay ch\u00fang \u0111\u00e3 xin l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, th\u00ec qu\u00e2n ta k\u00e9o v\u1ec1. C\u00f2n \u1edf b\u00ean ngo\u00e0i \u0111\u1ed3n tr\u1ea5n, nguy\u00ean tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t ra 3 \u0111\u1ed3n, tri\u1ec7t hu\u1ef7 \u0111i m\u1ed9t s\u1edf ph\u00e1o \u0111\u00e0i x\u00e2y b\u1eb1ng g\u1ea1ch \u0111\u00e1, xin giao cho phi\u00ean th\u1ea7n S\u00e1 Ong Giun \u0111i l\u1ea1i \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y ; \u0111\u1ebfn nh\u01b0 c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i : Ti\u1ec1n Giang t\u1eeb S\u00e1ch C\u1ea7n cho \u0111\u1ebfn Vi\u1ec7t Giang, H\u1eadu Giang t\u1eeb T\u1ea7m Vu cho \u0111\u1ebfn Long S\u01a1n, r\u1ed3i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t c\u0169ng tri\u1ec7t hu\u1ef7 \u0111i. Duy c\u00f3 t\u1ec9nh An Giang ti\u1ebfp li\u1ec1n v\u1edbi c\u1ea3nh th\u1ed5 Ch\u00e2n L\u1ea1p, ch\u1ed7 H\u1eadu Giang xin l\u1ea5y <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%B4ng_B%C3%ACnh_Di\">\u0111\u1ed3n B\u00ecnh Di<\/a> l\u00e0m \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u, ch\u1ed7 Ti\u1ec1n Giang l\u1ea5y b\u00e3i s\u00f4ng th\u00f4n Ti\u1ebfn An [<a href=\"https:\/\/diabaangiang.wordpress.com\/2024\/12\/14\/tan-an-thon\/\">T\u1ea5n An<\/a>] l\u00e0m \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u, c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i nguy\u00ean \u0111\u1eb7t \u1edf duy\u00ean bi\u00ean c\u00e1c t\u1ec9nh An Giang, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, \u0110\u1ecbnh Bi\u00ean, n\u00ean s\u1eeda sang cho th\u00eam r\u1ed9ng ra \u0111\u1ec3 l\u01b0u qu\u00e2n ph\u00f2ng th\u1ee7. C\u00f2n c\u00e1c v\u1ec7 c\u01a1 c\u1ee7a qu\u00e2n Kinh v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa th\u00ec cho v\u1ec1 \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i\u201d.<\/p>\n<p>Vua \u01b0ng cho l\u1eddi xin, sai h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi t\u1ec9nh An Giang th\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. Sau \u0111\u00f3 quan t\u1ec9nh An Giang t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTrong h\u1ea1t c\u00f3 8 \u0111\u1ed3n nh\u01b0 T\u00e2n Ch\u00e2u, An L\u1ea1c, V\u0129nh Th\u00e0nh, C\u1ea7n Th\u0103ng [C\u1ea7n Th\u0103ng \u1780\u17d2\u179a\u179f\u17b6\u17c6\u1784 Krasang l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t x\u00e3 c\u1ee7a Campuchia, gi\u00e1p v\u1edbi x\u00e3 V\u0129nh H\u1ed9i \u0110\u00f4ng, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang], Trung Khoan [r\u1ea1ch Trung Khoan ng\u00e0y nay \u1edf g\u1ea7n m\u01b0\u01a1ng s\u1ed1 6, \u1ea5p Ph\u00fa Ngh\u0129a, x\u00e3 Ph\u00fa H\u1ed9i, huy\u1ec7n An Ph\u00fa, t\u1ec9nh An Giang.], T\u00e1i Xu\u1ea5t, H\u01b0ng Nh\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 Ba Xuy\u00ean, ho\u1eb7c b\u1ee9c g\u1ea7n v\u1edbi \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, ho\u1eb7c xa c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u1ed7 quan y\u1ebfu, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111\u1ebfn, ngh\u0129 n\u00ean c\u1ee9 \u1edf nguy\u00ean \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. C\u00f2n 3 \u0111\u1ed3n B\u00ecnh Thi\u00ean [c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 khu v\u1ef1c <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/B%C3%BAng_B%C3%ACnh_Thi%C3%AAn\">B\u00fang B\u00ecnh Thi\u00ean<\/a>, huy\u1ec7n An Ph\u00fa?], Long S\u01a1n v\u00e0 Th\u1ea3o Tham, kh\u00f4ng quan y\u1ebfu g\u00ec l\u1eafm, c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u1edf m\u1ed9t gi\u1ea3i s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf hi\u1ec7n \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ea1o qu\u00e2n tr\u1ea5n \u00e1p, bi\u1ec1n binh tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111\u1ebfn xin li\u1ec7u cho r\u00fat b\u1edbt \u0111i. L\u1ea1i, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i tu\u1ea7n ti\u1ec5u \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng v\u00e0 tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf \u0111\u1ed3n \u0110a Ph\u01b0\u1edbc, xin cho tri\u1ec7t v\u1ec1\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Qu\u00e2n th\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ; Tham t\u00e1n Do\u00e3n U\u1ea9n, \u0110\u1ec1 d\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng v\u00ec vi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 xong, l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTh\u00e1nh nh\u00e2n b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ho\u1ea1 lo\u1ea1n, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p c\u00f3 c\u00f4ng t\u1ed1t \u0111\u1ec3 ch\u00ednh \u0111\u1ecbnh n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ; V\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 ch\u1ebf ng\u1ef1 Man di, k\u1ebb ph\u1ea3n \u0111\u00e3 quy th\u00e0nh, th\u00ec v\u1ed7 v\u1ec1 \u00e2n \u0111\u1ee9c. B\u1ea3y \u0111\u1ee9c v\u0169 n\u00f3i \u0111\u1ebfn y\u00ean ho\u00e0 d\u00e2n ch\u00fang, th\u00f4i c\u1ea3 vi\u1ec7c binh \u0111ao ; ch\u00edn \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng n\u00f3i \u0111\u1ebfn y\u00ean \u1ee7i ph\u01b0\u01a1ng xa, ch\u00ednh \u1edf trong ph\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch. N\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean kia \u1edf ph\u00eda t\u00e2y n\u01b0\u1edbc ta. Ngo\u00e0i thanh gi\u00e1o m\u00e0 l\u00e0m t\u00f4i, l\u1eb7n su\u1ed1i non \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng. \u0110\u00e3 gi\u1eef ch\u1ee9c ph\u1eadn, l\u1ea1i l\u00e0m phi\u00ean th\u1ea7n. Tuy ph\u1ea3n Ph\u01b0\u1edbc v\u00f4 th\u01b0\u1eddng, v\u1eabn th\u00f3i c\u0169 c\u1ee7a b\u1ecdn Di \u0110\u1ecbch, m\u00e0 sinh th\u00e0nh kh\u00f4ng s\u00f3t, l\u00e0 ch\u00ed nh\u00e2n c\u1ee7a \u0111\u1ea5ng cao d\u00e0y.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh v\u00e2ng Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : x\u00e9t b\u1ee5ng th\u1ef1c quy th\u00e0nh r\u1ed9ng ra \u01a1n y\u00ean \u1ee7i. Tr\u1eeb gi\u1eb7c Xi\u00eam \u0111\u1ec3 y\u00ean cho n\u01b0\u1edbc. L\u1eadp phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho c\u00f2n. C\u1ea5p th\u00f3c kho cho \u0111\u1ee7 d\u00f9ng, \u0111\u1eb7t quan qu\u00e2n \u0111\u1ec3 b\u1ea3o h\u1ed9, x\u00e2y d\u1ef1ng cho n\u01b0\u1edbc phi\u00ean kia \u0111\u00e3 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u1eafm. Nh\u01b0ng m\u00e0, gi\u1eb7c Xi\u00eam l\u1ea1i k\u00e9o sang, n\u01b0\u1edbc M\u00ean kh\u00f4ng gi\u1eef n\u1ed5i. Khi phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ch\u0103n ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh V\u0129nh Long, n\u01b0\u1edbc \u1ea5y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 n\u01b0\u1edbc r\u1ed3i.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh v\u00e2ng Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : Nh\u00e2n \u00e2n r\u1ed9ng kh\u1eafp, gi\u00e1o ho\u00e1 th\u1ea7n minh. Ngh\u0129 \u0111\u1ebfn phi\u00ean thu\u1ed9c v\u1eabn \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i, ng\u0103n k\u1ebb ngo\u1ea1i x\u00e2m m\u00e0 \u0111\u01b0a v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i ph\u00e1i quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn t\u1ed5ng nhi\u1ebfp \u0111\u1ea5t \u1ea5y. B\u1edd c\u00f5i ch\u1ea5n ch\u1ec9nh l\u1ea1i, nh\u00e2n d\u00e2n v\u1ed7 v\u1ec1 cho. \u0110\u1ebfn khi Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ch\u0103n ch\u1ebft \u0111i, c\u00f2n v\u00e0i con g\u00e1i c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u00e2n phong, c\u1ea3 \u0111\u1ebfn Man th\u1ea7n c\u0169ng gia quan t\u01b0\u1edbc. L\u1ea1i cho b\u1ed5ng l\u1ed9c \u0111\u1ec3 c\u1ee9u n\u1ea1n \u0111\u00f3i, cho t\u00ean h\u1ecd \u0111\u1ed5i ch\u00ednh s\u1ef1 phi\u1ec1n h\u00e0. D\u00e2n Th\u1ed5 Man nh\u1edd \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, t\u00f4n t\u1ef1 Man nh\u1edd \u0111\u00f3 kh\u00f4ng tuy\u1ec7t. Tr\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 x\u00e2y d\u1ef1ng c\u1ee7a tri\u1ec1u ta, l\u00f2ng h\u1eadu bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o !<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u00e2y, d\u00f2ng d\u00f5i n\u01b0\u1edbc kia l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun : l\u01b0u l\u1ea1c t\u1eeb thu\u1edf nh\u1ecf, n\u01b0\u01a1ng m\u00ecnh \u1edf c\u00f5i xa. V\u00ec b\u1ecdn Man xu\u1ea9n ngu, v\u00f4 c\u1ed1 m\u1edf c\u1eeda cho gi\u1eb7c, b\u1ecb gi\u1eb7c Xi\u00eam c\u00e0n r\u1ee1, d\u1ef1a ch\u1ed7 b\u1ee5i r\u1eadm n\u1ea5p qu\u00e2n, khi\u1ebfn cho \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed1i ren, l\u00e0m cho b\u1eeba b\u00e3i ! L\u00e9n chi\u1ebfm \u0111\u1ea5t Man, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n ch\u00fang !<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta : khi m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, c\u00f2n b\u1eadn b\u1ee5ng vi\u1ec7c qu\u00e2n d\u00e2n, m\u01b0u xa ch\u01b0a k\u1ecbp ngh\u0129 t\u1edbi, c\u0169ng l\u00e0 quy\u1ec1n nghi m\u1ed9t th\u1eddi, \u0111\u1ec3 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c tr\u01b0\u1edbc, vi\u1ec7c sau, vi\u1ec7c g\u1ed1c vi\u1ec7c ng\u1ecdn. Cho n\u00ean, c\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, l\u00e0m tr\u1ecdn c\u00f4ng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, ngh\u1ec9 qu\u00e2n y\u00ean d\u00e2n, mong h\u01b0\u1edfng th\u00e1i b\u00ecnh th\u1ecbnh h\u1ed9i ; l\u00e0 c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i v\u1ec1 sau \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ec7 h\u1ea1 : gi\u1eefa tr\u1eddi c\u1ea7m v\u1eadn, th\u01b0\u1ee3ng th\u00e1nh th\u00f4ng t\u00e0i. M\u01b0u tr\u01b0\u1edbc k\u00ednh v\u00e2ng, \u0111\u1ee9c \u0111\u1eddi mong k\u1ecbp. V\u1eadn d\u1ee5ng g\u1ed3m hai v\u0103n v\u00f5, c\u00f3 c\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 nhu ; kinh lu\u00e2n tri c\u1ea3 trong ngo\u00e0i, c\u00f3 uy, c\u00f3 t\u00edn. B\u1edd c\u00f5i thanh minh g\u1eb7p h\u1ed9i, mu\u00f4n d\u00e2n vui v\u1ebb ph\u1ee5 th\u00e0nh ; bi\u00ean tr\u00f9 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t s\u1ef1 nghi, ch\u00ed hi\u1ebfu ph\u1ea3i c\u1ea7n k\u1ebf thu\u1eadt.<\/p>\n<p>\u201cN\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t, th\u1ee9 hai [1841-1842], b\u1ecdn cu\u1ed3ng H\u1ed3 kh\u00f4ng l\u01b0\u1ee3ng l\u1ef1c, k\u00e9o c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn x\u00e2m l\u0103ng, xui gi\u1ee5c th\u1ed5 d\u00e2n, n\u1ed5i l\u00ean nhi\u1ec5u lo\u1ea1n, th\u01b0\u1eddng b\u1ecb qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh ri\u1ebft : L\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u1edf t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, l\u1ea7n sau \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u1edf s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf. Hai h\u00f2n \u0111\u1ea3o, b\u1ea3y ng\u1ecdn n\u00fai ((1) B\u1ea3y ng\u1ecdn n\u00fai : thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang, \u0111\u00e3 chua \u1edf tr\u00ean.1) b\u1ecb \u0111\u00e1nh t\u01a1i b\u1eddi, \u0111\u1ea5t L\u1ea1c Ho\u00e1, \u0111\u1ea5t Ba Xuy\u00ean, d\u1eb9p y\u00ean l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t. N\u1ebfu \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac qu\u00e2n uy l\u1eebng l\u1eaby, c\u00f3 th\u1ec3 l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng \u0111\u00e3ng b\u00ecnh. Duy l\u00f2ng vua ng\u1ea1i phi\u1ec1n d\u00e2n l\u1ef1c, ch\u1ec9 mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, n\u00ean qu\u00e2n tr\u1eddi kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u0111u\u1ed5i c\u00f9ng, lui cho 3 x\u00e1 ((2) Ba x\u00e1 : hai b\u00ean \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u0111\u1ed1i di\u1ec7n \u0111\u00e1nh nhau, sau khi \u0111i\u1ec1u \u0111\u00ecnh, m\u1ed9t b\u00ean b\u1eb1ng l\u00f2ng r\u00fat qu\u00e2n lui xa m\u1ed9t kho\u1ea3ng c\u1ef1 ly nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh.2). Nh\u01b0ng m\u00e0 d\u00e2n Man kia kh\u1ed5 v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam t\u00e0n ng\u01b0\u1ee3c, th\u00edch ch\u00ednh s\u00e1ch ta khoan h\u1ed3ng, kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ea7u, ng\u00e0y mong cho qu\u00e2n vua \u0111\u1ebfn c\u1ee9u. Th\u1ed5 m\u1ee5c th\u00ec c\u00f9ng \u0111\u1ebfn xin c\u1ee9u vi\u1ec7n, th\u1ed5 d\u00e2n th\u00ec \u0111em gia quy\u1ebfn quy th\u00e0nh. Vua \u0111\u1ebfn, \u0111em l\u1ea1i cu\u1ed9c s\u1ed1ng cho d\u00e2n, nh\u01b0 \u0111\u1ea1i h\u1ea1n mong m\u01b0a r\u00e0o xu\u1ed1ng ; tr\u1eddi \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i, qu\u00e2n nh\u00e2n ngh\u0129a k\u00e9o \u0111\u1ebfn k\u1ecbp th\u1eddi.<\/p>\n<p>\u201cM\u1edbi t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845], th\u1eafng to\u00e1n ban t\u1ef1 c\u1eedu tr\u00f9ng, h\u00f9ng binh ti\u1ebfn \u0111i ba l\u1ed9. C\u00f3 oai quy\u1ec1n, c\u00f3 \u00e2n tr\u1ea1ch, v\u1eeba \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, v\u1eeba v\u1ed7 y\u00ean. H\u1ea1 tr\u1ea1i gi\u1eb7c \u1edf T\u1ea7m B\u00f4n, Ba Nam, qu\u00e2n thanh l\u1eebng l\u1eaby tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed3n gi\u1eb7c \u1edf Chi \u0110am, V\u1ecbnh B\u00edch, th\u1ebf th\u1eafng kh\u00f4ng ai \u0111\u01b0\u01a1ng. Thuy\u1ec1n t\u00e0u nh\u01b0 ng\u1ef1a ch\u1ea1y \u1edf \u0111\u1ea7m s\u00f4ng, s\u00fang \u1ed1ng nh\u01b0 s\u1ea5m vang \u1edf hang n\u00fai. M\u1ed9t qu\u00e2n th\u1eb3ng tr\u1ecf, \u0111\u1ed3n \u0110\u00e0m Lu\u1ef9 \u0111u\u1ed5i h\u1ebft t\u1ed5 chim ; hai \u0111\u1ea1o gi\u00e1p c\u00f4ng, \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ebfn l\u1ed7 ki\u1ebfn. Lu\u00f4n m\u1ea5y tu\u1ea7n, ta \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c ; d\u1ef1a ch\u1ed7 hi\u1ec3m, ch\u00fang c\u00f2n k\u00e9o d\u00e0i. \u0110\u1ed3n lu\u1ef9 thuy\u1ec1n b\u00e8 k\u00e9o li\u1ec1n v\u00e0i d\u1eb7m ; Lao, C\u00f4i, Xi\u00eam, L\u1ea1p t\u1ee5 h\u1ecdp nh\u01b0 r\u1eebng ! Kho\u00e1 s\u1eaft ngang s\u00f4ng, t\u1ef1 ngh\u0129 Th\u1ea1ch \u0110\u1ea7u ((3) Th\u1ea1ch \u0110\u1ea7u : ch\u1ed7 Ng\u00f4 T\u00f4n Quy\u1ec1n \u0111\u00f3ng \u0111\u00f4 tr\u01b0\u1edbc. \u0110\u1ebfn \u0111\u1eddi T\u00f4n Hi\u1ec7u, V\u01b0\u01a1ng Tu\u1ea5n nh\u00e0 T\u1ea5n \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e1nh, T\u00f4n Hi\u1ec7u sai \u0111\u1eb7t kho\u00e1 s\u1eaft \u1edf l\u00f2ng s\u00f4ng, t\u01b0\u1edfng l\u00e0 v\u1eefng ch\u1eafc, nh\u01b0ng V\u01b0\u01a1ng Tu\u1ea5n c\u0169ng \u0111\u00e1nh tan.3) \u0111\u00e3 v\u1eefng ch\u1eafc ; T\u1ea7m T\u00f2ng ((4) T\u1ea7m T\u00f2ng : t\u00ean m\u1ed9t vua n\u01b0\u1edbc Th\u1ee5c v\u1ec1 th\u1eddi c\u1ed5, vua \u1edf \u0111\u00e2u th\u00ec chia \u0111\u1ea5t cho d\u00e2n \u1edf x\u00fam x\u00edt xung quanh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0o Th\u1ee5c nh\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng chim, \u00edt ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c.4) chia \u0111\u1ea5t, l\u1ea1i khoe \u0111\u01b0\u1eddng Th\u1ee5c kh\u00f3 \u0111\u00e1nh v\u00e0o.<\/p>\n<p>\u201cPh\u1ee5ng m\u1ec7nh ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta, ch\u1ec9 b\u1ea3o c\u01a1 nghi, \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c t\u01b0\u1edbng s\u0129. Th\u1ebf r\u1ed3i, ba qu\u00e2n g\u1eafng s\u1ee9c, b\u00e1ch th\u1ea7n hi\u1ec3n linh. N\u01b0\u1edbc thu \u0111\u1ea7y, chi\u1ebfn thuy\u1ec1n ti\u1ebfn nhanh ; gi\u00f3 \u0111\u00f4ng thu\u1eadn, bu\u1ed3m thuy\u1ec1n \u0111i ch\u00f3ng. Ch\u00fang \u0111\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn tho\u00e1i, ta \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh gi\u00e1p tr\u01b0\u1edbc sau. S\u00fang l\u1edbn vang \u0111\u1ebfn tr\u1eddi, s\u00f3ng to s\u00f4i c\u1ea3 \u0111\u1ea5t. M\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ea1p b\u1eb1ng lu\u1ef9 s\u1eaft, th\u1ebf nh\u01b0 \u0111\u1ed1t n\u1eafm l\u00f4ng ; m\u1ed9t bu\u1ed5i s\u00e1ng h\u1ea1 lu\u00f4n th\u00e0nh \u0111\u1ed1ng, binh kh\u00ed kh\u00f4ng gi\u00e2y m\u00e1u. Thu \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00ed gi\u1edbi, ch\u1ea5t nh\u01b0 n\u00fai cao H\u00f9ng Nh\u0129 ; b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n qu\u00e2n, ch\u1ee9a \u1edf s\u00f4ng Giang L\u0103ng ch\u1eadt. B\u1ecdn gi\u1eb7c n\u1ed9p \u0111\u1ea7u h\u01a1n 600 \u0111\u1ee9a, x\u00e1c ch\u1ebft ch\u00f4n \u0111\u1ea7y n\u1ea5m, \u0111\u1ea7y m\u1ed3 ; Man th\u1ed5 quy th\u00e0nh h\u01a1n hai v\u1ea1n d\u00e2n, tranh nhau \u0111\u00f3n d\u00e2ng c\u01a1m, d\u00e2ng r\u01b0\u1ee3u. K\u1ec3 t\u1eeb khi ra qu\u00e2n ch\u01b0a qua m\u1ed9t th\u1eddi, l\u1ea5y 5.000 qu\u00e2n th\u00fa ngo\u00e0i bi\u00ean, ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ea1n qu\u00e2n Xi\u00eam, L\u1ea1p. Kh\u00f4ng ph\u1ea3i g\u1ecdi qu\u00e2n, \u0111\u00e3 b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c. V\u00f5 c\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng ph\u1ea3i s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi. Th\u1ef1c nh\u1edd oai li\u1ec7t Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1eabn hi\u1ec3n linh \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi, m\u00e0 ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta tr\u00ed \u0111o\u00e1n m\u01b0u s\u00e2u c\u0169ng h\u1ee3p v\u1edbi \u0111\u1eddi c\u1ed5, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ebfn khi ti\u1ebfn \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t S\u00e0 N\u0103ng, \u0111\u1ea5t L\u01b0 Vi\u1ec7t, v\u00e2y s\u00e1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t V\u1ecbnh Long, \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng. Gi\u1eb7c nh\u01b0 con c\u1ecdp b\u1ecb \u0111\u00f3i, ve v\u1ea3y \u0111u\u00f4i \u0111\u1ec3 ch\u1ef1c k\u00eau van ; ch\u00fang t\u1ef1a con th\u1ecf gian ngoan, mu\u1ed1n l\u00e1nh m\u00ecnh m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ea5t ! Ng\u01b0\u1eddi Man s\u1ee3 h\u00e3i, \u0111\u01b0a th\u01b0 xin ho\u00e3n chi\u1ebfn cho ; qu\u00e2n ta ti\u1ebfng t\u0103m vang l\u1eebng, t\u1eeb\u00a0 tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 nh\u1eadn cho gi\u1eb7c xin h\u00e0ng. Th\u1ebf l\u00e0 thi\u00ean h\u1ea1 kh\u00f4ng ai \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c, n\u1ed5i ti\u1ebfng ch\u00edn l\u1ea7n \u0111\u00e1nh c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng L\u01b0. Kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, th\u1ef1c di\u1ec7u k\u1ebf v\u1ea1n to\u00e0n c\u1ee7a b\u1eadc th\u00e1nh v\u00f5. Th\u1ebf cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam La xin c\u1ea7u ho\u00e0 tr\u01b0\u1edbc, c\u00fai \u0111\u1ea7u s\u1ee3 uy ; t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man nh\u1eadn t\u1ed9i \u0111\u01b0a th\u01b0, k\u00eau tr\u1eddi c\u1ea3m \u0111\u1ee9c.<\/p>\n<p>Trong th\u00e1ng 12 n\u0103m ngo\u00e1i, S\u00e1 Ong Giun k\u00ednh \u1ee7y s\u1ee9 th\u1ea7n mang t\u1edd bi\u1ec3u v\u00e0 l\u1ec5 ph\u1ea9m \u0111\u1ebfn Kinh xin l\u00e0m t\u00f4i v\u00e0 d\u00e2ng c\u1ed1ng, xin vua ban \u00e2n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng ng\u1ecdc cung, ng\u1ecdc c\u1ea7u, \u0111\u1eddi l\u00e0m th\u1ea7n thu\u1ed9c. Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ngh\u0129a th\u1eddi tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 thu\u1ed9c phi\u00ean, suy l\u00f2ng nh\u00e2n c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho s\u1ee9 th\u1ea7n ti\u1ebfn Kinh chi\u00eam b\u00e1i. L\u1ea1i ban lu\u00f4n \u00e2n d\u1ee5, phong S\u00e1 Ong Giun l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, ban cho s\u1eafc \u1ea5n ; con g\u00e1i Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n, phong cho l\u00e0m Qu\u1eadn ch\u00faa, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng nom cai qu\u1ea3n th\u1ed5 d\u00e2n, gi\u1eef l\u1ea5y nghi\u1ec7p c\u1ee7a Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Ch\u0103n, m\u00e0 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m h\u1ea7u ph\u1ee5c \u1edf ngo\u00e0i phi\u00ean.<\/p>\n<p>\u201cNg\u00e0y 30 th\u00e1ng n\u00e0y, b\u1ecdn kh\u00e2m s\u1ee9 ch\u00fang t\u00f4i ph\u1ee5ng m\u1ec7nh nh\u00e0 vua \u0111i \u0111\u1ebfn tuy\u00ean phong, kh\u00e2m ban s\u1eafc \u1ea5n v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c th\u1ee9. Ch\u00fang t\u00f4i th\u1ea5y s\u1eafc m\u1ec7nh v\u1eeba ban ra, bi\u00ean thu\u1ef3 \u0111\u1ec1u vui v\u1ebb, t\u1eeb t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn d\u00e2n Mi\u00ean \u0111\u1ec1u gi\u01a1 tay l\u00ean tr\u00e1n x\u01b0ng t\u1ee5ng, \u0111\u1ec1u n\u00f3i : r\u1ea5t l\u1edbn thay thi\u00ean ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, \u00e2n \u0111\u1ee9c nh\u01b0 tr\u1eddi nh\u01b0 \u0111\u1ea5t ! Th\u1ef1c \u0111\u1ee7 th\u1ea5y oai vua l\u1eebng l\u1eaby, th\u1ebf n\u01b0\u1edbc t\u00f4n nghi\u00eam, ngh\u0129a l\u1edbn r\u00f5 r\u00e0ng, bi\u00ean d\u00e2n y\u00ean \u1ed5n. T\u1eeb \u0111\u00e2y, \u0111\u1ed3 th\u00eau d\u1ec7t, \u00e1o b\u1eb1ng c\u1ecf, \u0111\u1ed3 b\u1eb1ng da theo nh\u01b0 trong thi\u00ean \u201cV\u0169 c\u1ed1ng\u201d((1) V\u0169 c\u1ed1ng : m\u1ed9t thi\u00ean trong Kinh Th\u01b0.1) ; ng\u1ecdc minh ch\u00e2u, c\u00e1nh chim ph\u00ed, c\u00e1nh chim thu\u00fd, \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi v\u00e2ng ph\u1ee5c ch\u1ebf \u0111\u1ed9 qu\u00e2n \u0111\u00e0i. L\u1ea1i \u0111\u1ed9i \u01a1n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ec7 h\u1ea1 : th\u1ea7n v\u00f5 kh\u00f4ng gi\u1ebft, \u0111\u1ee9c tr\u1eddi hi\u1ebfu sinh. \u0110\u00e1nh d\u1eb9p b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, ra oai cho k\u1ebb kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ho\u00e0n \u0111\u1ecbnh an t\u1eadp ; n\u1ed1i \u0111\u1eddi \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t, nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n l\u1ec5 \u0111\u00e3 b\u1ecf, kh\u00f4ng tham th\u1ed5 \u0111\u1ecba nh\u00e2n d\u00e2n. Khu x\u1eed thu\u1ed9c phi\u00ean, th\u1ef1c h\u1ebft l\u00f2ng nh\u00e2n ngh\u0129a ; ch\u1ebf ph\u1ee5c ngo\u1ea1i l\u1ed7, \u0111\u1ec1u c\u00f3 c\u1ea3 \u00e2n uy. Cho n\u00ean, \u0111\u1ee9c vua ban ra m\u00e0 H\u1eefu mi\u00eau ((1) H\u1eefu mi\u00eau : m\u1ed9t t\u1ed9c \u1edf th\u1eddi c\u1ed5 Trung Qu\u1ed1c, tr\u01b0\u1edbc ch\u1ed1ng l\u1ea1i Ngu Thu\u1ea5n, sau v\u00ec c\u1ea3m \u0111\u1ee9c ho\u00e1 c\u1ee7a Vua Thu\u1ea5n m\u00e0 th\u1ea7n ph\u1ee5c.1) xa \u0111\u1ebfn ; m\u01b0u vua tin th\u1ef1c m\u00e0 T\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng ((2) T\u1eeb ph\u01b0\u01a1ng : m\u1ed9t h\u1ea7u qu\u1ed1c v\u1ec1 \u0111\u1eddi Chu.2) l\u1ea1i ch\u1ea7u. S\u1ebd th\u1ea5y ti\u1ebfng ngh\u0129a truy\u1ec1n ra, n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i nghe kh\u1eafp ; ph\u01b0\u01a1ng xa tri\u1ec1u c\u1ed1ng, t\u1eadp h\u1ecdp minh \u0111\u01b0\u1eddng. R\u1ed3i th\u00ec, ng\u1eeda tr\u00f4ng \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, n\u00eau t\u1ecf c\u00f4ng to, th\u00eam r\u1ef1c r\u1ee1 trong s\u00e1ch Ti\u1ec5u b\u00ecnh ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c ; m\u00e0 ngh\u0129a c\u1ea3, nh\u00e2n to, c\u00f4ng l\u1edbn, \u0111\u1ee9c th\u1ecbnh, kh\u1eafc v\u00e0o v\u00e0ng \u0111\u00e1, ghi \u1edf S\u1eed th\u01b0, \u0111\u1ec3 t\u1ecf b\u1ea3o \u0111\u1ebfn \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m l\u00e2u d\u00e0i. Th\u00f4i \u00f4i, t\u1ed1t l\u1eafm thay !<\/p>\n<p>\u201cCh\u00fang t\u00f4i, ch\u1ebf kh\u1ed5n kh\u00f4ng t\u00e0i, chuy\u00ean ch\u00ednh c\u00f3 m\u1ec7nh. V\u00e2ng l\u1eddi ph\u1ea1t t\u1ed9i, uy tr\u1eddi chuy\u1ec3n \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng xa ; thu qu\u00e2n k\u00e9o v\u1ec1, Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c to\u00e0n nh\u1edd tri\u1ec1u th\u00e1nh. Xe nguy\u00ean nhung m\u01b0\u1eddi c\u1ed7, th\u01a1 \u201cTh\u1ee5 ch\u1ec9\u201d ((3) Th\u1ee5 ch\u1ec9 : m\u1ed9t th\u01a1 \u1edf trong Kinh Thi.3) h\u00e1t theo \u2013 tu\u1ed5i thi\u00ean t\u1eed mu\u00f4n n\u0103m, t\u1ee5ng c\u00e1o th\u00e0nh k\u00ednh ch\u00fac\u201d. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u1ea5u v\u00e0 khen th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Th\u1ecb \u0111\u1ed9c h\u1ecdc s\u0129 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u0129nh Kh\u00e2m thi\u00ean gi\u00e1m l\u00e0 Ho\u00e0ng C\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft (c\u1ea5p cho 100 quan ti\u1ec1n).<\/p>\n<p>M\u1edf r\u1ed9ng 2 vi\u00ean tr\u1ea1ch D\u01b0\u1ee1ng Thi\u1ec7n, C\u1ea9n Thi\u1ec7n (\u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng Kinh th\u00e0nh, \u1ea5p Xu\u00e2n L\u1ed9c, An H\u1ed9i), x\u00e2y d\u1ef1ng ph\u1ee7 \u0111\u1ec7. N\u01a1i n\u00e0o m\u1edf v\u00e0o nh\u00e0 c\u1eeda c\u1ee7a nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u c\u1ea5p cho ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>D\u1eddi \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n \u0110\u1ecbnh An \u1edf t\u1ec9nh V\u0129nh Long. \u0110\u1ed3n c\u0169 tr\u01b0\u1edbc g\u1ea7n s\u00e1t s\u00f4ng to, b\u1ecb n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y x\u00f3i. Quan t\u1ec9nh l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Nhai xin di sang ch\u1ed7 b\u00ean h\u1eefu, li\u1ec7u m\u1edf th\u00eam cho r\u1ed9ng. Vua y cho. (\u0110\u1ed3n c\u0169 4 m\u1eb7t \u0111\u1ec1u d\u00e0i 7 tr\u01b0\u1ee3ng 2 th\u01b0\u1edbc, cao 4 th\u01b0\u1edbc 5 t\u1ea5c, ch\u00e2n r\u1ed9ng 6 th\u01b0\u1edbc ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y gia th\u00eam ra \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb1ng sau hai m\u1eb7t \u0111\u1ec1u d\u00e0i 12 tr\u01b0\u1ee3ng, b\u00ean t\u1ea3 b\u00ean h\u1eefu hai m\u1eb7t \u0111\u1ec1u d\u00e0i 10 tr\u01b0\u1ee3ng).<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nam \u2013 Ng\u00e3i v\u00e0 b\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Nam. Tr\u01b0\u1edbc kia, Nam \u2013 Ng\u00e3i \u0111\u1eb7t m\u1ed9t vi\u00ean tu\u1ea7n ph\u1ee7, ki\u00eam l\u0129nh b\u1ed1 ch\u00ednh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y vua th\u1ea5y h\u1ea1t \u1ea5y, tr\u00ean ti\u1ebfp v\u1edbi d\u00e2n Man \u1edf n\u01a1i n\u00fai r\u1eebng, d\u01b0\u1edbi li\u1ec1n v\u1edbi \u0111\u1ed3n c\u1eeda bi\u1ec3n, c\u00f4ng vi\u1ec7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, m\u1edbi b\u1edbt ch\u1ee9c danh tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ed5i \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nam \u2013 Ng\u00e3i, ch\u1ee9c b\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ec1u m\u1ed9t vi\u00ean. Ph\u00e0m nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c v\u1ec1 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng v\u00e0 m\u1eb7t bi\u1ec3n, th\u00ec t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ed1 ch\u00ednh, l\u00e3nh binh, h\u1ebft l\u00f2ng tr\u00f9 t\u00ednh m\u00e0 l\u00e0m ; c\u00f2n t\u1eadp t\u1ea5u th\u00ec chuy\u1ec3n d\u00f9ng \u1ea5n quan ph\u00f2ng t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, c\u00e1c vi\u00ean b\u1ed1 ch\u00ednh, l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u k\u00fd t\u00ean \u1edf b\u00ean d\u01b0\u1edbc t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c. C\u00f2n t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c trong t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo l\u1ec5 c\u0169 thi h\u00e0nh.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00e2n L\u1ed9c t\u1eed Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Nam \u2013 Ng\u00e3i, Lang trung \u0110\u00e0o Tr\u00ed Ph\u00fa th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Nam ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb H\u1eefu b\u1ea3o Mai \u0110i\u1ec1n \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea5m binh, gia h\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, qu\u1ea3n chi\u1ebfu th\u00e0nh \u0111\u00e0i qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 v\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ed3n c\u1eeda \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Nh\u00e2n sai b\u1ecdn Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd, th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 V\u0169 Duy Ninh xem x\u00e9t ch\u1ed7 v\u1ee5ng Tr\u00e0 S\u01a1n, ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean d\u1ef1ng ph\u00e1o \u0111\u00e0i, lu\u1ef9 \u0111\u00e0i \u0111\u1eb7t c\u1ed7 s\u00fang, m\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ebf ng\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, th\u00ec nh\u1ea5t nh\u1ea5t v\u1ebd th\u00e0nh b\u1ea3n \u0111\u1ed3, n\u00f3i cho minh b\u1ea1ch, d\u00e1n k\u00edn l\u1ea1i. \u0110\u1ebfn khi b\u1ea3n \u0111\u1ed3 d\u00e2ng l\u00ean, vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cC\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng l\u00e0 n\u01a1i thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng ra v\u00e0o, vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb r\u1ea5t ph\u1ea3i nghi\u00eam m\u1eadt. N\u1ebfu \u0111\u1eafp m\u1ed9t c\u00e1i lu\u1ef9 d\u00e0i \u1edf v\u1ee5ng Tr\u00e0 S\u01a1n, ch\u1ec9 t\u1ed1n c\u00f4ng kh\u00f4ng, kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u n\u00fai \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c b\u1eafn s\u00fang l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. V\u1ea3 l\u1ea1i, nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc kia, thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng tr\u1ed1n \u0111i, ph\u00e1o \u0111\u00e0i ph\u00f2ng m\u1eb7t bi\u1ec3n c\u00e1ch nhau kh\u00f4ng xa g\u00ec, n\u1ebfu cho th\u00eam thu\u1ed1c s\u00fang v\u00e0o m\u00e0 b\u1eafn, h\u00e1 kh\u00f4ng b\u1eafn tr\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u00e1t ? th\u1ebf m\u00e0 b\u1ecdn Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n m\u1eadt tr\u00e1t cho c\u00e1c ph\u00e1o \u0111\u00e0i, ch\u00f4n gi\u1ea5u thu\u1ed1c s\u00fang, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u00e2m th\u1eddi kh\u00f4ng k\u1ecbp b\u1eafn \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u00e1t n\u00e0o, \u0111\u1ec3 l\u1ee1 m\u1ea5t c\u01a1 h\u1ed9i \u1ea5y, r\u1ea5t \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc !\u201d<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u T\u1ea3 Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n c\u00f4ng vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c quy\u1ec1n l\u0129nh B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 quy\u1ec1n l\u0129nh Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh, th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch v\u1ec1 Kinh cung ch\u1ee9c. V\u1ec7 binh dinh K\u1ef3 v\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec7t v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 c\u0169.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c H\u1ed9 \u0111\u00e3 70 tu\u1ed5i, d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 h\u01b0u. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c70 tu\u1ed5i v\u1ec1 h\u01b0u l\u00e0 h\u1eadu \u0111\u00e3i nh\u1eefng b\u1ec1 t\u00f4i tu\u1ed5i gi\u00e0. H\u1ed9 tuy \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ni\u00ean l\u1ec7, nh\u01b0ng s\u1ee9c ch\u01b0a y\u1ebfu, c\u00f2n g\u1eafng g\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u00f3 th\u1ec3 l\u01b0u l\u1ea1i \u1edf ch\u1ee9c, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i vi\u1ec7n v\u00e0o l\u1ec7 ?\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt Phan Thanh Gi\u1ea3n ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n v\u1ee5 Th\u00e1i th\u01b0\u1eddng ; Lang trung ty T\u00e2n h\u01b0ng \u1edf b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan Huy V\u1ecbnh th\u0103ng th\u1ef1 Quang l\u1ed9c t\u1ef1 khanh, bi\u1ec7n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ec5.<\/p>\n<p>Sai Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1 ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eefu qu\u00e2n ; T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ninh L\u1ea1c t\u1eed Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n H\u1eadu qu\u00e2n, \u0111\u1ee3i T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt h\u1ebft h\u1ea1n, l\u1ea1i cung ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169. L\u1ea1i chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u1ec1 ban v\u00f5 : ph\u00e0m c\u00f3 vi\u00ean c\u1eed v\u00f5 n\u00e0o th\u00ec \u0111\u00f3ng \u1ea5n \u0111\u00ecnh th\u1ea7n nh\u01b0 ban v\u0103n.<\/p>\n<p>Sai Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u01b0u, V\u1ec7 u\u00fd l\u00e0 Nguy\u1ec5n T\u00f4, Nguy\u1ec5n V\u0103n K\u00fd \u0111\u1ed1c su\u1ea5t thuy\u1ec1n quan v\u00e0 thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i, ch\u1edf c\u00e1c ho\u00e1 h\u1ea1ng \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 v\u00e0o Kinh, ch\u1ee3t c\u00f3 thuy\u1ec1n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 Thanh \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n sinh s\u1ef1. L\u1ea1i th\u00f4ng s\u1ee9c cho nh\u1eefng qu\u00e2n thuy\u1ec1n \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n do Kinh ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gia t\u00e2m ph\u00f2ng v\u1ec7, \u0111\u1ec3 gi\u1eef cho kh\u00f4ng x\u1ea3y vi\u1ec7c g\u00ec.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u1ea5y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Song, th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh quan ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u1ed5 oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n Minh b\u1ed5 \u0111i Ph\u00f3 l\u00e3nh binh quan t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh. Ti\u1ebfn v\u00ec ng\u00e0y kh\u00e1nh ti\u1ebft, sai ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed1t \u1ed1ng l\u1ec7nh, nh\u1ea7m \u0111\u1ec3 ph\u00e1 ra, l\u00e0m ch\u1ebft ng\u01b0\u1eddi. Ti\u1ebfn s\u1ee3 t\u1ed9i, \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh b\u00e1o man. Quan t\u1ec9nh c\u0169ng d\u1ef1a theo. Khi \u00e1n \u0111\u01b0a l\u00ean b\u1ecb b\u00e1c. Giao b\u1ed9 Binh x\u00e9t l\u1ea1i, bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ebft c\u1ea3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng. Ti\u1ebfn b\u1ecb c\u00e1ch, ph\u00e1t \u0111i l\u00e0m qu\u00e2n \u1edf \u0111\u1ed3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. Ch\u01b0\u1edbc b\u1ecb ph\u00e1t l\u01b0u h\u1ebft b\u1eadc, b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n ti\u1ec1n mai t\u00e1ng cho ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft l\u00e0 10 l\u1ea1ng b\u1ea1c. Quan t\u1ec9nh l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh, T\u1ea1 Kim V\u1ef1c \u0111\u1ec1u b\u1ecb c\u00e1ch, l\u01b0u.<\/p>\n<p>Ho\u00e3n vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n s\u1ed5 \u0111inh cho t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An v\u00e0 t\u1ec9nh H\u00e0 T\u0129nh. Nh\u00e2n d\u00e2n hai h\u1ea1t b\u1ecb \u0111au kh\u1ed5 m\u00e3i ch\u01b0a t\u1ec9nh l\u1ea1i, quan t\u1ec9nh xin ho\u00e3n \u0111\u1ebfn kho\u00e1 sau. Vua y cho.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 quan vi\u00ean \u0111em m\u0169 \u00e1o tri\u1ec1u ph\u1ee5c theo v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi. D\u1ee5 r\u1eb1ng ch\u1ebf \u0111\u1ed9 quan ph\u1ee5c, \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c, s\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ebb vang, ch\u1ebft th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 c\u1ea3 l\u00fac vui l\u00fac th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 t\u1ecf ra c\u00e1i \u0111\u1ea1o \u01b0u \u0111\u00e3i. N\u1ebfu kh\u00f4ng l\u1eadp r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 th\u00ec quan vi\u00ean \u1edf Kinh, \u0111\u1ebfn k\u00fd t\u1ea5u s\u1edb hay l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, c\u00f2n c\u00f3 th\u1ec3 k\u1ecbp vi\u1ec7c ; c\u00f2n nh\u01b0 quan \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng ngo\u00e0i, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 h\u01a1i xa, n\u1ebfu \u0111\u1ee3i t\u1ea5u b\u00e1o tr\u1edf \u0111i tr\u1edf l\u1ea1i, k\u00e9o d\u00e0i ng\u00e0y th\u00e1ng, th\u00ec \u0111\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1i t\u00ecnh th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft th\u1eadt l\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u00e1ng. Duy quan ph\u1ea9m c\u00f3 cao th\u1ea5p, nh\u00e2n ph\u1ea9m c\u00f3 h\u01a1n k\u00e9m, b\u1ed9 tri\u1ec1u ph\u1ee5c m\u00e0 c\u1ea5p cho \u0111\u00f3, l\u1ea1i c\u00f3 c\u00f4ng c\u1ea5p v\u00e0 bi\u1ec7t c\u1ea5p kh\u00e1c nhau, kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u1ea5t lu\u1eadt coi nh\u01b0 nhau \u0111\u01b0\u1ee3c. N\u1ebfu vi\u00ean n\u00e0o tri\u1ec1u ph\u1ee5c \u0111\u00e3 l\u00e0 c\u1ea5p cho ri\u00eang, m\u00e0 khi l\u00e0m quan, coi vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, gi\u1eef m\u00ecnh thanh b\u1ea1ch, v\u00ec n\u01b0\u1edbc l\u1eadp c\u00f4ng, ghi c\u00f4ng v\u00e0o l\u00e1 c\u1edd, ti\u1ebfng t\u0103m c\u00f4ng tr\u1ea1ng h\u01a1n m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi theo th\u01b0\u1eddng gi\u1eef ph\u1eadn, tuy kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c l\u00e0m \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u1ed7i l\u1ea1c, m\u00e0 c\u0169ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng c\u00f3 l\u1ed7i, th\u1ebf th\u00ec cho \u0111em theo tri\u1ec1u ph\u1ee5c v\u1eabn l\u00e0 ph\u1ea3i r\u1ed3i. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi khi ti\u1ebfn khi lui, kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfng t\u1ed1t, n\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i cho \u0111em theo tri\u1ec1u ph\u1ee5c, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra kh\u00f4ng t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u01b0 ? \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 l\u1edbn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, t\u1ef1u trung ti\u1ebft m\u1ee5c c\u00f2n nhi\u1ec1u, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n cho r\u00f5. \u0110\u1ebfn khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, chu\u1ea9n theo nh\u01b0 ngh\u1ecb thi h\u00e0nh (\u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u0103n v\u00f5 \u1edf Kinh v\u00e0 v\u0103n t\u1eeb t\u1ee9 ph\u1ea9m \u1ea5n quan, bi\u1ec7n l\u00fd vi\u1ec7c B\u1ed9, Vi\u1ec7n, C\u00e1c v\u00e0 v\u0103n t\u1eeb ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m, v\u00f5 t\u1eeb t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean c\u00f9ng \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 do\u00e3n, ph\u1ee7 th\u1eeba \u1edf ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean ; \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i th\u00ec c\u00e1c vi\u00ean t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, tu\u1ea7n ph\u1ee7, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, tuy\u00ean ph\u1ee7, b\u1ed1 ch\u00ednh, \u00e1n s\u00e1t, ch\u00e1nh ph\u00f3 l\u00e3nh binh, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 khuy\u1ebft xu\u1ea5t, m\u00e0 d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 t\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng lu\u00f4n t\u1eeb 5 b\u1eadc cho \u0111\u1ebfn c\u00e1ch l\u01b0u, v\u00e0 b\u1ecb ki\u1ec7n c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft tham tang, th\u00ec tri\u1ec1u ph\u1ee5c nguy\u00ean c\u1ea5p cho tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi ; c\u00f2n vi\u00ean n\u00e0i d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 t\u00ean c\u00f3 \u0111\u1edbi gi\u00e1ng t\u1eeb 1 c\u1ea5p \u0111\u1ebfn 3 \u2013 4 c\u1ea5p m\u00e0 v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c l\u01b0u ch\u1ee9c v\u00e0 giao ngh\u1ecb t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, th\u00ec tri\u1ec1u ph\u1ee5c c\u1ea5p cho tr\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi. T\u1eeb \u0111\u00e2y tr\u1edf l\u00ean th\u1ef1 h\u00e0m v\u00e0 ch\u00ednh h\u00e0m c\u0169ng nh\u01b0 nhau ; \u0111\u1ebfn nh\u01b0 v\u0103n t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, v\u00f5 ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng, kh\u00f4ng d\u1ef1 v\u00e0o \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb v\u00e0 quan vi\u00ean t\u1eadp \u1ea5m, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 quan ph\u1ee5c c\u1ea5p cho ri\u00eang, v\u1eabn cho \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi, ngo\u00e0i ra \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em theo. L\u1ea1i nh\u01b0 quan vi\u00ean v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed h\u1eefu d\u01b0\u1ee1ng, th\u00ec tri\u1ec1u ph\u1ee5c nguy\u00ean c\u1ea5p kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u1ea5p ri\u00eang, ho\u1eb7c \u0111em n\u1ed9p v\u00e0o kho, ho\u1eb7c l\u01b0u \u1edf c\u00f4ng s\u1edf, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111em v\u1ec1).<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u : Ph\u1ee7 bi\u00ean T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n ti\u1ebft ch\u1ebf t\u1ed5ng h\u1ea1t, Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, An t\u00e2y trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n tr\u00f9 bi\u1ec7n trong ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y ; th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 An t\u00e2y tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ; T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u qu\u00e2n v\u1ee5 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa ; An Giang \u0110\u1ec1 d\u1ed1c, Bang bi\u1ec7n Tr\u1ea5n T\u00e2y qu\u00e2n v\u1ee5, An t\u00e2y tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng ; nguy\u00ean L\u00e3nh binh qu\u00e2n th\u1ee9 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn ; L\u00e3nh binh V\u0129nh Long l\u00e0 H\u1ed3 H\u1eadu ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00ea Vi\u00ean, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i do \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m v\u1ec1 Kinh ch\u1ea7u h\u1ea7u.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y bi\u00ean thu\u1ef3 m\u1edbi \u0111\u1ecbnh ; c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1eb7t ph\u1ea3i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u1ecdng th\u1ea7n \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n t\u0129nh, m\u1edbi l\u1ea5y tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n h\u1ed9i l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c ninh t\u1eadp Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, An t\u00e2y m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng Do\u00e3n U\u1ea9n b\u1ed5 \u0111i T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 ; L\u00e3nh binh An Giang L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, v\u1eabn th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ; th\u1ef1 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Trung b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng ; T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng Ng\u00f4 V\u0103n Nhai b\u1ed5 \u0111i T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ee3i vi\u1ec7c s\u00e1ch phong Cao Mi\u00ean xong, v\u1ec1 Kinh ph\u1ee5c m\u1ec7nh ; B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 H\u00e0 Th\u00fac L\u01b0\u01a1ng b\u1ed5 \u0111i B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t Bi\u00ean Ho\u00e0 V\u0169 \u0110\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n Thu\u1eadn b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd t\u00e1c vi Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 T\u1ed1ng Bi\u1ec7n b\u1ed5 l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh V\u0129nh Long, l\u1ea5y th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh b\u1ed5 d\u1ee5ng \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00e2y Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u1ec1u tr\u1edf v\u1ec1 n\u01a1i c\u0169 cung ch\u1ee9c. Qu\u00e2n \u1edf Kinh v\u00e0 bi\u1ec1n binh c\u00e1c t\u1ec9nh tr\u01b0\u1edbc ph\u00e1i \u0111i, l\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng gi\u1eef, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 ngh\u1ec9 ng\u01a1i.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n \u0111\u00f3, d\u1ee5 c\u00e1c t\u01b0\u1edbng t\u00e2y chinh r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u1eddi l\u00e0m phi\u00ean ph\u1ee5, m\u1ed9t th\u1eddi gian v\u00ec bi\u00ean th\u1ea7n v\u1ed7 v\u1ec1 kh\u00f4ng kh\u00e9o, d\u00e2n Mi\u00ean t\u1ef1 l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c nhi\u1ec5u lo\u1ea1n kh\u00f4ng y\u00ean, \u0111\u1ed9ng phi\u1ec1n \u0111\u1ebfn tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh ph\u1ea3i sai t\u01b0\u1edbng, ra qu\u00e2n, k\u1ec3 t\u1ed9i m\u00e0 \u0111\u00e1nh, tr\u01b0\u1edbc h\u1ea1 \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4, r\u1ed3i ph\u00e1 \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, \u0111\u1ecbnh ngay th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, ti\u1ebfn s\u00e1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng. Qu\u00e2n vua \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, th\u1ebf nh\u01b0 ch\u1ebb tre, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri c\u00fai \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec3 c\u1ea7u ho\u00e0, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n m\u00e0 th\u00fa ph\u1ee5c. \u00d4i ! qu\u00e2n nh\u00e2n ngh\u0129a c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1eddng ch\u00ednh ch\u00ednh, l\u00e0m ph\u1ea3n th\u00ec \u0111\u00e1nh \u0111\u1ec3 ra oai cho k\u1ebb kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, ph\u1ee5c th\u00ec tha cho, kh\u00f4ng truy l\u1ea1i nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua, \u0111em l\u00f2ng nh\u00e2n m\u1edf ba m\u1eb7t l\u01b0\u1edbi ((1) Ba m\u1eb7t l\u01b0\u1edbi : x\u01b0a Th\u00e0nh Thang \u0111i \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi chim, v\u00ec c\u00f3 l\u00f2ng nh\u00e2n \u0111\u1ee9c, n\u00ean m\u1edf ra ba m\u1eb7t l\u01b0\u1edbi \u0111\u1ec3 con n\u00e0o mu\u1ed1n bay ch\u1ea1y \u0111i \u0111\u1eb1ng n\u00e0o th\u00ec \u0111i.1) \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng cho \u0111\u01b0\u1eddng c\u1ea3i qu\u00e1 t\u1ef1 t\u00e2u. Nay t\u1eeb S\u00e1 Ong Giun cho \u0111\u1ebfn b\u1ecdn th\u1ed5 m\u1ee5c, th\u1ed5 d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 s\u1ee3 uy m\u1ebfn \u0111\u1ee9c, k\u00ednh thu\u1eadn m\u1ed9t l\u00f2ng, sai s\u1ee9 t\u1ecf l\u00f2ng th\u00e0nh, xin l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, tr\u00e8o non v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ebfn c\u1eeda \u1ea3i, \u0111\u01b0a l\u1ec5 c\u1ed1ng \u0111\u1ebfn s\u00e2n vua. Nh\u00e2n x\u00e9t \u0111\u1ebfn l\u00f2ng th\u00e0nh, ng\u1eeda tr\u00f4ng tr\u1eddi cao v\u00e0 m\u1eb7t tr\u1eddi s\u00e1ng, l\u00e0m vi\u1ec7c ngh\u0129a, d\u1ef1ng l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t, n\u1ed1i l\u1ea1i d\u00f2ng d\u00f5i \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t, m\u1edbi sai kh\u00e2m s\u1ee9 \u0111em ch\u1ebf c\u00e1o, t\u01b0\u1edbc \u1ea5n, s\u1eafc d\u1ee5, \u0111\u1ebfn ngay tuy\u00ean phong cho S\u00e1 Ong Giun l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i phong cho Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, chu\u1ea9n cho \u0111o\u00e0n t\u1ee5, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau m\u00e0 chi\u1ebfu qu\u1ea3n d\u00e2n Mi\u00ean, k\u00ednh v\u00e2ng ch\u1ee9c c\u1ed1ng, l\u00e0m ph\u00ean gi\u1eadu \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi. T\u1eeb \u0111\u00f3 bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c. Nh\u00e2n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ea7m qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf\u00a0 ngo\u00e0i ; \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 ba n\u0103m cho \u0111\u1ebfn t\u01b0\u1edbng bi\u1ec1n binh d\u00f5ng, h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 th\u1eeba s\u1ee9c ; tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 gi\u00e1ng d\u1ee5 s\u1eafc cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng an t\u00e2y c\u00e1i b\u00e0i \u0111eo b\u1eb1ng v\u00e0ng b\u1eb1ng ng\u1ecdc v\u00e0 th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ph\u1ea9m v\u1eadt qu\u00fd b\u00e1u c\u1ee7a vua d\u00f9ng, gia \u0111\u1eb3ng c\u1ea5p \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t, ph\u00e1i th\u1ecb v\u1ec7 mang \u0111i ban c\u1ea5p ; l\u1ea1i ph\u1ea3i l\u00e0m b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng c\u00f4ng tr\u1ea1ng t\u1eeb l\u00e3nh binh tr\u1edf xu\u1ed1ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i ban \u00e2n, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh n\u00ean th\u01b0\u1edfng cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng n\u0103ng, v\u1ed1n kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng n\u0103ng n\u00e0o nh\u1ecf m\u00e0 kh\u00f4ng ghi \u0111\u1ebfn. Nay m\u1eebng bi\u00ean ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 theo ch\u00ednh ho\u00e1, c\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00e3 c\u00e1o th\u00e0nh, chu\u1ea9n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n An t\u00e2y l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, h\u1ec5 ti\u1ebfp kh\u00e2m s\u1ee9 \u0111\u1ebfn tuy\u00ean phong, sau khi l\u00e0m l\u1ec5 xong, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 hi\u1ec3u th\u1ecb ngay cho Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng, qu\u1eadn ch\u00faa v\u00e0 b\u1ecdn phi\u00ean m\u1ee5c, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng nay \u0111\u00e3 th\u1ef1c l\u00f2ng quy ph\u1ee5, l\u1ea1i \u0111\u1ed9i \u01a1n tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1eadu gia phong \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i con tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nh\u1eefng c\u1ea3nh th\u1ed5 nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng ban cho m\u00e0 giao tr\u1ea3 l\u1ea1i, khi\u1ebfn cho hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi nhau m\u00e0 coi qu\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi l\u1edbn ng\u01b0\u1eddi nh\u1ecf m\u1ed9t l\u00f2ng, \u0111\u1eebng c\u00f3 nghi ng\u1edd nhau, k\u00ednh tu\u00e2n ch\u1ebf \u0111\u1ed9, ph\u1ee5ng c\u1ed1ng l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec3 nh\u1edd m\u00e3i \u01a1n Ph\u01b0\u1edbc. B\u1ea3n qu\u00e2n m\u00f4n s\u1ebd \u0111\u00ednh ng\u00e0y k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 ch\u1ea7u h\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i \u00fd n\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u00e0m vi\u1ec7c ch\u00ednh \u0111\u1ea1i quang minh, phi\u00ean ph\u1ee5 th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u1ec1u nh\u1edb c\u1ea3m \u00e2n \u0111\u1ed9i \u0111\u1ee9c. R\u1ed3i l\u1eadp t\u1ee9c ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, \u0111em \u0111\u1ea1i \u0111\u1ed9i quan qu\u00e2n h\u00e1t b\u00e0i th\u1eafng tr\u1eadn, k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang y\u00ean ngh\u1ec9 ; \u0111\u1ee3i ph\u1ee5ng Ch\u1ec9 tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1 Kinh, m\u1edf ti\u1ec7c \u0103n m\u1eebng ghi ch\u00e9p c\u00f4ng tr\u1ea1ng, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1n c\u00f4ng lao, r\u1ed3i th\u00ec \u0111\u1ea1i qu\u00e2n k\u00e9o v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, ph\u01b0\u01a1ng t\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, t\u00ecnh gi\u1eb7c h\u01b0, th\u1ef1c, thay b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed5i h\u00ecnh, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho qu\u00e2n th\u1ee9 c\u1ee9 5 ng\u00e0y m\u1ed9t l\u1ea7n t\u00e2u b\u00e1o ; nay Xi\u00eam La, Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 theo ph\u1ee5c, vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean h\u01a1i th\u01b0. Duy c\u00f3 d\u00e2n L\u1ea1p m\u1edbi quy ph\u1ee5, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean m\u1edbi l\u1eadp l\u00ean, bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u ho\u00e0n \u0111\u1ecbnh an t\u1eadp, n\u00ean ph\u1ea3i c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef m\u00e0 soi x\u00e9t c\u1ea3 \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u1ec7c \u1ea9n vi, \u0111\u1eebng cho l\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 \u0111\u1ec3 ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Gia t\u00e2m ph\u00f2ng s\u00e1t t\u1eeb Ch\u1ea5t Tri, S\u00e1 Ong Giun cho \u0111\u1ebfn qu\u1eadn ch\u00faa v\u00e0 b\u1ecdn phi\u00ean li\u00eau hi\u1ec7n nay l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c g\u00ec v\u00e0 t\u00ecnh tr\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 theo hay ph\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, ng\u01b0\u1eddi L\u00e0o \u0111i l\u1ea1i th\u1ebf n\u00e0o, c\u1ed1t cho \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, m\u1ed7i th\u00e1ng hai l\u1ea7n t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft h\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh ngo\u00e0i bi\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y nhi\u1ec5u lo\u1ea1n kh\u00f4ng y\u00ean, c\u00f3 4 ng\u01b0\u1eddi li\u00eau thu\u1ed9c phi\u00ean, theo quan qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, \u0111\u1ebfn khi quan qu\u00e2n k\u00e9o v\u1ec1 An Giang, \u0111\u1ec1u xin theo v\u1ec1 \u0111\u1ec3 sai ph\u00e1i. Vua khen l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc sau h\u01b0\u1edbng thu\u1eadn, \u0111\u1ec1u cho quan ch\u1ee9c, gia th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o qu\u1ea7n ti\u1ec1n b\u1ea1c. Nh\u1eefng th\u1ed5 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p v\u1eabn an s\u00e1p \u1edf \u0111\u1ed3n C\u00f4n L\u00f4n tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng s\u1ee9c cho quan t\u1ec9nh V\u0129nh Long gi\u1ea3i v\u1ec1 t\u1ec9nh h\u1ea1t tu\u1ef3 n\u01a1i cho \u1edf, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 cho b\u01a1 v\u01a1.<\/p>\n<p>D\u1ee5 : chu\u1ea9n cho T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch b\u1ed5 \u0111i T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa. L\u1ea5y : Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t T\u1ea3 b\u1ea3o T\u1ea3 qu\u00e2n l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u1eafc B\u1eb1ng b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb Trung b\u1ea3o Trung qu\u00e2n l\u00e0 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t T\u1ea3 b\u1ea3o T\u1ea3 qu\u00e2n l\u00e0 H\u1ed3 B\u00edch b\u1ed5 l\u00e0m th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>Vua b\u00e0n \u0111\u1ebfn c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf Nam K\u1ef3, b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 h\u00e0ng ph\u1ee5c, h\u01a1i th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ef1 lo ngh\u0129 \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean. Nh\u01b0ng h\u00e3y \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3 r\u1ed3i s\u1ebd t\u00ednh v\u1ec1 sau th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ee9 g\u1ea1t ra ngo\u00e0i \u00fd ngh\u0129 th\u00ec kh\u00f4ng n\u00ean. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 mu\u1ed1n tr\u1ecb ngo\u00e0i t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u1ecb trong n\u01b0\u1edbc. Nay Nam K\u1ef3 sau khi tr\u1ea3i qua cu\u1ed9c binh, nh\u1eefng v\u1ebft \u0111au th\u01b0\u01a1ng c\u00f2n ch\u01b0a h\u1ed3i ph\u1ee5c, v\u00ed nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1ec7nh li\u00ean mi\u00ean \u0111au \u0111\u1ebfn t\u1eadn x\u01b0\u01a1ng, thu\u1ed1c t\u1ea5t ph\u1ea3i cho u\u1ed1ng \u0111\u1ebfn tr\u1ecdng t\u1ec5. Nu\u00f4i d\u00e2n \u0111\u1ec3 m\u1ea1nh qu\u00e2n, y\u00ean trong \u0111\u1ec3 ch\u1ebf ng\u1ef1 ngo\u00e0i ; \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c \u0111\u00e1ng c\u1ea7n k\u00edp. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u1ec3 \u00fd lo xa, t\u1eebng vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00e0m. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u1eed tr\u00ed \u0111\u00e3 c\u00f3 s\u1eb5n c\u01a1 nghi, ho\u00e3n c\u1ea5p tr\u01b0\u1edbc sau. Xin \u0111\u1ee3i s\u1ee9 \u0111i tuy\u00ean phong v\u1ec1, xem t\u00ecnh \u00fd b\u1ecdn kia th\u1ebf n\u00e0o, s\u1ebd tu\u1ef3 c\u01a1 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng -Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai t\u00e2u c\u1eed : Tri ph\u1ee7 ph\u1ee7 Qu\u1ed1c Oai l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu B\u00ecnh tra x\u00e9t ra m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n, ch\u00ednh t\u00edch \u0111\u00e1ng khen ; \u0111\u1ed3ng Tri ph\u1ee7 V\u0129nh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Ng\u00f4 L\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1eabn c\u00e1n. Sai \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn b\u1ed9, d\u1eabn l\u00ean y\u1ebft ki\u1ebfn. B\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea1t b\u1ed5 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n, th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh, r\u1ed3i \u0111\u1ed5i sang th\u1ef1 Lang trung ty Kinh ch\u01b0\u01a1ng b\u1ed9 H\u00ecnh. L\u01b0\u1ee3ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea1t b\u1ed5 c\u1ea5p s\u1ef1 trung H\u00ecnh khoa. \u0110\u0103ng Giai v\u00ec b\u1ea3o c\u1eed \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, th\u01b0\u1edfng cho 3 t\u1ea5m \u0111o\u1ea1n m\u00e0u. Nguy\u00ean Lang trung ty Kinh ch\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Ph\u1ea1m Chi H\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3i b\u1ed5 Lang trung ty Ki\u1ec3m duy\u1ec7t \u1edf b\u1ed9 Binh.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho Tri ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh l\u00e0 B\u00f9i Huy Phan 1 t\u1ea5m l\u1ee5a, 20 l\u1ea1ng b\u1ea1c, gia h\u00e0m Tri ph\u1ee7, v\u1eabn l\u0129nh vi\u1ec7c \u1edf ch\u00e2u. Phan l\u00e0m vi\u1ec7c thanh li\u00eam, c\u00f4ng b\u1eb1ng, l\u00e0m cho d\u00e2n tin y\u00eau. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n n\u00f3i v\u1ec1 t\u00e0i n\u0103ng c\u1ee7a Phan, n\u00ean m\u1edbi c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t Th\u00e1i Nguy\u00ean Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb c\u01b0 tang cha m\u1eb9. L\u1ea5y \u00e1n s\u00e1t Ngh\u1ec7 An V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean ; \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 Thi\u1ebfu khanh Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, r\u1ed3i v\u00ec c\u00e1c b\u1ea3n \u00e1n \u1edf Ph\u00e1p ty giao cho tra x\u00e9t ph\u1ea7n nhi\u1ec1u ch\u01b0a xong, l\u1ea1i gi\u1eef l\u1ea1i cung ch\u1ee9c ch\u1ed7 c\u0169.<\/p>\n<p>Cho D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Sung l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; Nguy\u1ec5n Th\u1ec3 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; Mai Vi\u1ebft l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ea3 t\u1ec9nh H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng ; \u0110o\u00e0n C\u01a1 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y h\u1eefu t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd, t\u1ebf tr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u1edf \u0111\u00e0n Nam Giao.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn trai cung, ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Th\u1ed1ng ch\u1ebf Nguy\u1ec5n Do\u00e3n, Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng ki\u1ec3m s\u1ee9c s\u1eafp \u0111\u1eb7t s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, qu\u00ean m\u1ea5t kh\u00f4ng t\u1ea5u \u201ctrung nghi\u00eam\u201d ((1) Trung nghi\u00eam : khi ng\u1ef1 gi\u00e1 s\u1eafp \u0111i \u0111\u00e2u, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta t\u00e2u r\u1eb1ng \u201ctrung nghi\u00eam, ngo\u1ea1i bi\u1ec7n\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 trong ph\u1ea3i nghi\u00eam ch\u1ec9nh, ngo\u00e0i ph\u1ea3i s\u1eeda so\u1ea1n.1) th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd T\u1ea1 Quang Tri (con Trung qu\u00e2n T\u1ea1 Quang C\u1ef1) c\u1ed1 \u00fd l\u00e0m d\u00f9ng d\u1eb1ng \u0111\u1ec3 ch\u1eadm vi\u1ec7c, Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1eb7ng S\u1edf tr\u01b0\u1ee3t ch\u00e2n \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t vua, b\u1ecb khoa \u0111\u1ea1o tham h\u1eb7c. B\u00e8n \u0111\u1ed5i ph\u00e1i \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, Th\u1ed1ng ch\u1ebf Ph\u00f9ng H\u1eefu Ho\u00e0 sung b\u1ed3i li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Do\u00e3n v\u00e0 Ph\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p ; Quang Tri ph\u1ea3i gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, \u0111\u1ed5i \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c ; S\u1edf ph\u1ea3i gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u. L\u1ec7 c\u0169 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ea5p s\u1ef1 \u0111i theo h\u1ed7 gi\u00e1 v\u00e0 c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n b\u00e1i v\u1ecdng \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u01b0\u1edfng ; n\u0103m nay, v\u00ec vi\u1ec7c \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, cho n\u00ean \u00e2n \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 ti\u1ebfn t\u1ea5u \u201ctrung nghi\u00eam\u201d. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay khi ng\u1ef1 gi\u00e1 kh\u1edfi h\u00e0nh, tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 \u1ea5y c\u00e1c nh\u00e0 ch\u1ee9c tr\u00e1ch s\u1eeda so\u1ea1n nghi tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00f2n vi\u1ec7c ti\u1ebfn t\u1ea5u \u201ctrung nghi\u00eam\u201d, ho\u1eb7c do ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, ho\u1eb7c do c\u00e1c vi\u00ean v\u1ec1 ban v\u00f5, ch\u01b0a c\u00f3 quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : sau n\u00e0y ph\u00e0m c\u00f3 c\u00e1c l\u1ec5 to nh\u01b0 t\u1ebf Giao, t\u1ebf X\u00e3, c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, sai chu\u1ea9n b\u1ecb xa gi\u00e1 c\u1eed h\u00e0nh, th\u00ec c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 r\u00f5 r\u00e0ng, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn ph\u00e1i v\u00e0o ch\u00e2n ph\u00f9 li\u1ec5n, ph\u1ea3i chi\u1ebfu l\u1ec7 t\u1ea5u l\u00ean. C\u00f2n khi xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu, th\u00e2n l\u00e0m c\u00e1c l\u1ec5 ti\u1ebft h\u01b0\u1edfng t\u1ef1 v\u00e0 ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n ch\u1ea7u m\u1eebng, c\u00e1c s\u1ef1 nghi n\u00ean \u0111\u1eb7t \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u hay th\u01b0\u1eddng tri\u1ec1u, \u0111\u1ec1u do \u0111\u01b0\u01a1ng tr\u1ef1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ban v\u00f5 2 vi\u00ean th\u01b0\u1ee3ng ban ti\u1ebfp ban t\u00e1c vi, ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ph\u1ea3i ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m nghi tr\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0\u1edbc, ti\u1ebfn t\u1ea5u trung nghi\u00eam, \u0111\u1ec3 c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam n\u01a1i giao d\u1ecbch \u1edf ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh. Quan \u1edf ph\u1ee7 d\u00e2ng s\u1edb l\u00ean n\u00f3i, th\u1ed5 d\u00e2n ph\u1ea7n nhi\u1ec1u mu\u1ed1n \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n trao \u0111\u1ed5i mua b\u00e1n, xin \u0111\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t s\u1edf Giao d\u1ecbch \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t th\u00f4n V\u0129nh C\u1ee9. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : B\u1ed1 ch\u00ednh Ninh B\u00ecnh \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean ; H\u1ed9 \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>Thi H\u1ed9i : Sai : th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Phan Thanh Gi\u1ea3n sung ch\u1ee9c Ch\u1ee7 kh\u1ea3o ; th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng l\u00e0m Ph\u00f3 ch\u1ee7 kh\u1ea3o ; Sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n l\u00e0m Tri c\u1ed1ng s\u1eed. C\u00f2n \u1ea5n tri\u1ec7n b\u1ed9 L\u1ec5 th\u00ec l\u1ea5y Th\u00e1i b\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ki\u00eam qu\u1ea3n, \u0111\u1ee3i Phan Thanh Gi\u1ea3n \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1, s\u1ebd \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu cung ch\u1ee9c c\u0169. Khoa \u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch 8 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n V\u0103n Hi\u1ec3n, Tr\u1ecbnh L\u00fd Hanh, Phan Th\u00fac Tr\u1ef1c, V\u0169 V\u0103n Hi\u1ec7u, Tr\u1ecbnh Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng, Ho\u00e0ng Thi\u1ec7u Tr\u01b0\u1eddng, \u0110\u1eb7ng Huy Tr\u1ee9, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u01b0 ; Ph\u00f3 b\u1ea3ng 4 ng\u01b0\u1eddi ; Tr\u01b0\u01a1ng \u00fd, Nguy\u1ec5n Huy Dao, Ho\u00e0ng H\u1ecdc, Tr\u1ea7n M\u1eadu ; Tr\u1ee9 l\u00e0 ch\u00e1u T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t ki\u00eam tr\u1ecb [ kinh ngh\u0129a] c\u1ea3 5 kinh, v\u0103n l\u00fd \u0111\u00e1ng l\u1ea5y ; k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, \u0111\u1ec7 tam d\u00f9ng ch\u1eef khi\u1ebfm nh\u00e3, b\u1ecb quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00e1nh h\u1ecfng. Vua sai d\u00e2ng nguy\u00ean quy\u1ec3n l\u00ean xem, kh\u00f4ng n\u1ee1 v\u00ec m\u1ed9t ch\u00fat t\u00ec v\u1ebft m\u00e0 b\u1ecf, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch chu\u1ea9n cho d\u1ef1 tr\u00fang, v\u00e0o \u0111\u00ecnh th\u00ed \u0111\u1ec3 tr\u1ed5 h\u1ebft t\u00e0i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 c\u1eed nh\u00e2n to\u1ea1 Gi\u00e1m l\u00e0 Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Th\u1ef1c, V\u0169 Duy Quang, \u0111\u00e3 \u00e1n b\u1ed5 Ki\u1ec3m th\u1ea3o vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m, sung vi\u1ec7c bi\u00ean t\u1eadp Thi\u1ec7u Tr\u1ecb v\u0103n quy, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 thi c\u0169ng k\u00eau xin v\u00e0o thi. Ph\u00e1p ty c\u1ee9 t\u00ecnh \u0111\u1ec1 c\u1eed thay cho. Nh\u00e0 vua h\u1ecfi ch\u1ee9c quan v\u00e0o thi c\u00f3 l\u1ec7 kh\u00f4ng ? N\u1ed9i c\u00e1c L\u00ea Ch\u00e2n g\u01b0\u1ee3ng v\u00ec tr\u1ea7n th\u1ec9nh bi\u1ec7n b\u1ea1ch. Vua gi\u1eadn qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cCh\u1ee9c quan v\u00e0o thi kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ec7. B\u1ecdn Th\u1ef1c n\u1ebfu qu\u1ea3 th\u1ef1c quy\u1ebft ch\u00ed h\u1ecdc \u0111\u1ec3 chi\u1ebfm \u0111\u1ea1i khoa, sao kh\u00f4ng n\u00f3i \u1edf tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a b\u1ed5, nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn nh\u1eadn ch\u1ee9c, th\u1ebf m\u00e0 nh\u00e2n c\u1edb \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh vi\u1ec7c, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 b\u1ee5ng l\u00e0m x\u1ea3o tr\u00e1 ! C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 ta m\u1ed9t b\u1ee5ng y\u00eau qu\u00fd nh\u00e2n t\u00e0i, m\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u01b0\u1eddng khoa c\u1eed, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u00f3 ti\u1ebfc g\u00ec !\u201d. L\u1eadp t\u1ee9c sai b\u1ecf ch\u1ee9c h\u00e0m ki\u1ec3m th\u1ea3o, lui v\u1ec1 nguy\u00ean ng\u1ea1ch to\u1ea1 Gi\u00e1m, chu\u1ea9n cho n\u1ed9p quy\u1ec3n v\u00e0o thi. [Vua l\u1ea1i n\u00f3i ti\u1ebfp] : \u201cV\u1ea3 l\u1ea1i, vi\u1ec7c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ec7, Ph\u00e1p ty \u0111\u00e3 kh\u00f4ng chi\u1ebfu l\u00fd m\u00e0 h\u1ea1ch b\u00e1c \u0111i ; c\u00f2n N\u1ed9i c\u00e1c ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef m\u1ec7nh l\u1ec7nh nh\u00e0 vua, \u0111\u1ebfn khi ta h\u1ecfi \u0111\u1ebfn, L\u00ea Ch\u00e2n l\u1ea1i d\u00e1m g\u01b0\u1ee3ng g\u1ea1o chi\u1ebft bi\u1ec7n \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ta, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra l\u1edd m\u1edd m\u00e0 che ch\u1edf cho \u01b0 ? Ph\u00e1p quan l\u00e0 B\u00f9i Qu\u1ef9, Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Uy\u1ec3n, V\u0169 Tu\u1ea5n, V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang, Ng\u00f4 B\u1ec9nh \u0110\u1ee9c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf. L\u00ea Ch\u00e2n ph\u1ea3i gi\u00e1ng 2 c\u1ea5p, kh\u00f4ng chu\u1ea9n cho ta x\u00e9t \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u00e3i l\u1ea1i. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i \u1edf trong ban, kh\u00f4ng gi\u1eef l\u1ebd \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc th\u1eb3ng, c\u0169ng ph\u1ea1t l\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t n\u0103m\u201d. \u0110\u1ebfn khi y\u1ebft b\u1ea3ng, Th\u1ef1c v\u00e0 Quang \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u1ed7. Sai c\u00e1ch c\u1ea3 c\u1eed nh\u00e2n, \u00e1n b\u1ed5 v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n.<\/p>\n<p>Sai c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh th\u1ef1c b\u00e1o nh\u1eefng s\u1ed1 th\u00f3c l\u00faa \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a hay m\u1ea5t m\u00f9a. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u00e2n l\u00e0 g\u1ed1c n\u01b0\u1edbc, \u0103n l\u00e0 vi\u1ec7c sinh s\u1ed1ng c\u1ee7a d\u00e2n. ta t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, \u0111i xem phong t\u1ee5c, x\u00e9t t\u00ecnh tr\u1ea1ng h\u1eb1ng n\u0103m, ho\u1eb7c cho gi\u1ea3m thu\u1ebf, ho\u1eb7c tha cho nh\u1eefng ch\u1ed7 thi\u1ebfu, th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 t\u00e2m v\u00e0o vi\u1ec7c d\u00e2n. Khi c\u00e1c h\u1ea1t \u0111em th\u00f3c \u0111i n\u1ed9p thu\u1ebf, ti\u1ebfp \u0111\u1ebfn t\u1eadp t\u1ea5u c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00f3i v\u1ec1 ph\u00e2n s\u1ed1 th\u00f3c khi thu th\u00e0nh \u1edf trong h\u1ea1t, ta t\u1ea5t ph\u1ea3i hai ba l\u1ea7n m\u1edf xem, th\u1ef1c cho r\u1eb1ng d\u00e2n sinh qu\u00fd nh\u1ea5t l\u00e0 th\u00f3c, \u0111\u1ec3 m\u00e0 nu\u00f4i s\u1ed1ng d\u00e2n \u0111\u00f3. Th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00e1c h\u1ea1t t\u1ea5u b\u00e1o, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 h\u1ea1t n\u00f3i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng, th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1ea3 l\u1ea1i, th\u01b0\u1eddng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a hay m\u1ea5t m\u00f9a, nh\u00e2n d\u00e2n \u0103n d\u00f9ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 hay thi\u1ebfu th\u1ed1n, \u0111\u1ec1u quan h\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3. T\u1ea5u b\u00e1o ph\u1ea3i r\u00f5 r\u00e0ng m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n, \u0111\u1ec3 nghi\u1ec7m x\u00e9t c\u00f4ng vi\u1ec7c trong t\u1eebng n\u0103m. Nay chu\u1ea9n cho b\u1ed9 H\u1ed9 ph\u1ea3i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho b\u1ecdn \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh : sau \u0111\u00e2y h\u1ec5 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 t\u1ea5u b\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c l\u00faa thu g\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i x\u00e9t nghi\u1ec7m r\u00f5 r\u00e0ng, n\u1ebfu c\u00e1c d\u00e2n x\u00e3 \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n trong to\u00e0n h\u1ea1t \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c phong thu, th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a ; n\u1ebfu ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u2013 9 ph\u1ea7n th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 8 \u2013 9 ph\u1ea7n ; n\u1ebfu c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1ec9nh h\u1ea1t m\u00e0 m\u1ea5y ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ph\u1ea7n phong thu, m\u1ea5y ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u01b0\u1ee3c 8 \u2013 9 ph\u1ea7n phong thu ((1) \u0110\u01b0\u1ee3c m\u00f9a.1), c\u00f9ng ph\u1ee7 huy\u1ec7n n\u00e0o c\u00f3 bao nhi\u00eau x\u00e3 th\u00f4n th\u1ef1c c\u00f3 t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn 4 \u2013 5 ph\u1ea7n, ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn t\u1eadn n\u01a1i m\u00e0 kh\u00e1m, c\u0169ng c\u1ee9 s\u1ef1 th\u1ef1c n\u00f3i r\u00f5 t\u1eebng n\u01a1i \u1edf trong t\u1eadp t\u1ea5u, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3i h\u00e0m h\u1ed7n, l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o cho ng\u01b0\u1eddi tr\u00ean bi\u1ebft h\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng n\u00f4ng d\u00e2n, \u0111\u1ec3 y\u00ean t\u1ea5m l\u00f2ng ta y\u00ean d\u00e2n v\u00e0 tr\u1ecdng vi\u1ec7c l\u00e0m ru\u1ed9ng\u201d.<\/p>\n<p>Khoa \u0111\u1ea1o l\u00e0 b\u1ecdn \u0110\u1eb7ng Minh Tr\u00e2n, Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Qu\u1ebf, V\u0169 V\u0103n Tr\u1ecb t\u00e2u xin c\u1ea5m ch\u1ec9 \u0111\u1ea1o Gia t\u00f4, n\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o th\u1ef1c b\u1ee5ng b\u1ecf \u0111\u1ea1o th\u00ec gia c\u00e1ch th\u01b0\u1edfng. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ecdn \u1ea5y n\u1ebfu m\u1ed9t m\u1ef1c ch\u1ea5p m\u00ea, lu\u1eadt ph\u00e1p n\u00ean \u0111\u1ec3 v\u00e0o t\u1ed9i n\u1eb7ng, n\u1ebfu b\u1ecf \u0111\u1ea1o th\u00ec tha t\u1ed9i ch\u1ea5t cho, \u0111\u00e3 l\u00e0 may l\u1eafm r\u1ed3i, h\u00e1 l\u1ea1i mong \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ?\u201d<\/p>\n<p>Nh\u00e2n xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u1eb1ng : Gia t\u00f4 l\u00e0 t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, t\u1eeb T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn. C\u00e1i \u0111\u1ea1o c\u1ee7a ch\u00fang kh\u00f4ng th\u1edd cha m\u1eb9, kh\u00f4ng k\u00ednh qu\u1ef7 th\u1ea7n, th\u00e1c ra c\u00e1i thuy\u1ebft Gi\u00ea-su v\u1edbi th\u1eadp t\u1ef1 gi\u00e1 \u0111\u1ec3 m\u00ea ho\u1eb7c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi, \u0111\u1eb7t ra thuy\u1ebft thi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 n\u01b0\u1edbc ph\u00e9p, \u0111\u1ec3 ng\u01b0\u1eddi ta nghe \u0111\u1ebfn th\u00ec m\u00ea. T\u1ea3 \u0111\u1ea1o \u1ea5y r\u1ea5t h\u1ea1i cho phong ho\u00e1 ! Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840] nghi\u00eam c\u1ea5m, ph\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u n\u00ean c\u1ea5m, l\u1ea1i do qua \u0111\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed b\u00e0n r\u00f5 l\u1ee5c t\u1ed1ng thi h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 cho r\u00f5 ch\u00ednh \u0111\u1ea1o m\u00e0 tuy\u1ec7t d\u1ecb \u0111oan, ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ed1i m\u00e0 b\u1ecf t\u1ee5c ch\u01b0\u1edbng, ph\u00f2ng vi\u1ec7c l\u1edbn, ch\u1ebf vi\u1ec7c nh\u1ecf, t\u00e1ch t\u1eebng m\u1ed1i, chia t\u1eebng \u0111i\u1ec1u, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 nh\u1ea5t nh\u1ea5t chu \u0111\u00e1o, r\u00f5 r\u1ec7t, kh\u00f4ng s\u00f3t m\u1ed9t ch\u00fat n\u00e0o. Ch\u1ec9 ngh\u0129 : t\u1ea3 \u0111\u1ea1o \u1ea5y \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i v\u00e0o \u0111\u00e3 s\u00e2u, ti\u1ec3u d\u00e2n ngu mu\u1ed9i, d\u1ec5 m\u00ea ho\u1eb7c m\u00e0 kh\u00f3 hi\u1ec3u bi\u1ebft. K\u1ebb theo \u0111\u1ea1o \u1ea5y ho\u1eb7c u m\u00ea kh\u00f4ng t\u1ec9nh, cam ch\u1ecbu h\u00ecnh ph\u1ea1t, ho\u1eb7c ngo\u00e0i theo m\u00e0 trong kh\u00f4ng theo, ch\u01b0a th\u1ef1c l\u00f2ng h\u1ed1i c\u1ea3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, l\u1eadp gi\u00e1o ho\u00e1, t\u1ea5t ph\u1ea3i mong \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u m\u1edbi n\u00ean ; tr\u1eeb m\u1ea7m \u00e1c ph\u1ea3i mong cho h\u1ebft s\u1ea1ch. Nay ho\u00e0ng phong truy\u1ec1n kh\u1eafp, th\u00e1nh gi\u00e1o tuy\u00ean minh, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i bu\u1ed5i n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ho\u00e1 d\u00e2n th\u00e0nh t\u1ee5c, m\u00e0 l\u00e0 c\u00e1i ng\u00e0y d\u00e2n ta h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o h\u1ed3i t\u00e2m. Ph\u1ea3i n\u00ean ra hi\u1ec7u l\u1ec7nh lu\u00f4n, \u0111\u1ec3 m\u00e0 r\u0103n b\u1ea3o. Nay th\u00f4ng d\u1ee5 c\u00e1c nha m\u00f4n l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00ednh tu\u00e2n \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan ph\u1ea3i d\u00f9ng nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p hi\u1ec3u th\u1ecb m\u00e0 ki\u1ec3m so\u00e1t lu\u00f4n lu\u00f4n, kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00e2n vi\u1ec7c b\u1edbi nhi\u1ec5u, \u0111\u1ec3 sinh ra s\u1ef1 \u0111oan. K\u1ebb l\u00e0m d\u00e2n ph\u1ea3i t\u1ea9y tr\u1eeb nh\u1eefng th\u00f3i c\u0169, bi\u1ebfn \u00e1c, tr\u1edf l\u1ea1i l\u00e0m l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u1ee9 m\u1ed9t m\u1ef1c ngu t\u1ed1i ngoan ng\u1ea1nh \u0111\u1ec3 ph\u1ea1m v\u00e0o ph\u00e1p lu\u1eadt. N\u1ebfu c\u00f3 \u0111\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng Gia t\u00f4 c\u00f2n ng\u1ea5m ng\u1ea7m \u1ea9n gi\u1ea5u \u1edf \u0111\u1ecba h\u1ea1t n\u00e0o, th\u00ec quan s\u1edf t\u1ea1i ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng gia ki\u1ec3m s\u00e1t ; n\u01a1i n\u00e0o g\u1ea7n b\u00ean c\u1ea1nh, bi\u1ebft th\u00ec ph\u1ea3i ph\u00e1t gi\u00e1c ngay, \u0111\u1ec3 cho thi h\u00e0nh ph\u00e1p lu\u1eadt, l\u1eadp n\u00ean gi\u00e1o ho\u00e1, m\u1ed9t n\u1ec1n \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, m\u1ed9t l\u1ed1i phong t\u1ee5c, k\u00e9o l\u1ea1i th\u00f3i thu\u1ea7n m\u1ef9, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc th\u00e1i b\u00ecnh, h\u00e1 ch\u1eb3ng t\u1ed1t l\u1eafm thay ! N\u1ebfu c\u00f2n k\u1ebb n\u00e0o ph\u1ea1m ph\u00e1p, t\u1ea5t b\u1eaft t\u1ed9i kh\u00f4ng tha \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>Ph\u00e2n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Oai l\u00e0 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Dao ng\u1ea7m theo t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, kh\u00f4ng lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang m\u1eb9, b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi ta c\u00e1o gi\u00e1c. Vua giao vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 tra x\u00e9t. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n t\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai ngh\u1ecb ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch ch\u1ee9c. Vua n\u00f3i : \u201cNg\u1ecdc Dao kh\u00f4ng lo li\u1ec7u \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c tang m\u1eb9, r\u00f5 l\u00e0 \u0111\u00e3 m\u1ea5t h\u1ebft l\u01b0\u01a1ng t\u00e2m. Kh\u00f4ng n\u00ean x\u1eed t\u1ed9i nh\u1eb9, ph\u1ea3i \u0111\u1ed5i ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng c\u00e1ch ch\u1ee9c l\u00e0m ph\u1ea1t \u0111\u1ed3 1 n\u0103m. \u0110\u0103ng Giai tra ngh\u1ecb kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ebd, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ban qu\u1edf\u201d.<\/p>\n<p>Cho Ph\u00f3 qu\u1ea3n c\u01a1 sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 H\u1eadu dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Ph\u1ea1m \u0110\u00e0m th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh \u1ea5y.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013\u00a0 Ph\u00fa m\u1edbi b\u1ed5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ea1ch ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc B\u1ea1ch \u1edf t\u1ec9nh An Giang, b\u1ecb b\u1ec7nh, d\u00e2ng s\u1edb xin v\u1ec1 Kinh. D\u1ee5 l\u01b0u l\u1ea1i, l\u1ea5y s\u00e2m qu\u1ebf trong kho ban cho ; sai con B\u1ea1ch l\u00e0 Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang l\u01b0\u1ee3ng \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m [\u0111em \u0111i] ban c\u1ea5p. \u0110\u1ebfn khi B\u1ea1ch ch\u1ebft, l\u1ea1i ban cho 3 c\u00e2y g\u1ea5m Trung Qu\u1ed1c, 1 t\u1ea5m l\u1ee5a tr\u01a1n, 10 t\u1ea5m l\u1ee5a, 200 quan ti\u1ec1n. C\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00e2n h\u1eadu do t\u1ec9nh An Giang tr\u00f4ng nom. H\u00f4m thuy\u1ec1n [\u0111\u01b0a \u0111\u00e1m] v\u1ec1, cho t\u1ebf m\u1ed9t l\u1ea7n ; khi \u0111\u1ebfn nh\u00e0 tr\u1ecd \u1edf Kinh, gia c\u1ea5p 300 quan ti\u1ec1n ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y an t\u00e1ng, l\u1ea1i sai quan cho t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc v\u1ec1 Kinh. L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ngh\u0129a Th\u1ecbnh th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Tr\u1ea7n L\u1ee5c \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y v\u1ec1, ch\u1ebft d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng. Truy t\u1eb7ng cho th\u1ef1c h\u00e0m.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c l\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam. L\u1ec7 c\u0169 : t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1eb7t l\u00e3nh binh v\u00e0 ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u m\u1ed9t vi\u00ean, ph\u00f3 l\u00e3nh binh tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf t\u1ec9nh th\u00e0nh, l\u00e3nh binh tr\u00fa ph\u00f2ng \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec vi\u1ec7c \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n r\u1ea5t nhi\u1ec1u, n\u00ean \u0111\u1eb7t th\u00eam m\u1ed9t l\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0, c\u00f2n l\u00e3nh binh th\u00ec chuy\u00ean coi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf th\u00e0nh \u0110i\u1ec7n H\u1ea3i, ph\u00e1o \u0111\u00e0i \u0110\u1ecbnh H\u1ea3i v\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng ; L\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0 th\u00ec chuy\u00ean coi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u1edf th\u00e0nh An H\u1ea3i, v\u00e0 ph\u00e1o \u0111\u00e0i Ph\u00f2ng H\u1ea3i. L\u1ea5y V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n b\u1ed5 \u0111i L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng nam ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd gia h\u00e0m L\u00e3nh binh l\u00e0 Mai \u0110i\u1ec1n l\u00e0m Th\u1ee7y s\u01b0 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n<p>C\u00f3 t\u00ean \u0111\u1ea7y t\u1edb c\u00f4ng \u1edf Gi\u00e1m vi\u1ec7n l\u1ea5y tr\u1ed9m v\u00e0ng l\u00e0 c\u1ee7a trong cung c\u1ea5m, \u0111em b\u00e1n \u0111i, chia c\u1ee7a v\u1edbi nhau. H\u1ea1 l\u1ec7nh \u0111\u1ec1u ch\u00e9m b\u00eau \u0111\u1ea7u. Cai \u0111\u1ed9i, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i tr\u00f4ng coi \u1edf c\u1eeda T\u1ea3 D\u1ecbch c\u1eeda Hi\u1ec3n Nh\u00e2n, v\u00ec s\u1ef1 kh\u00e1m x\u00e9t s\u01a1 h\u1edf, \u0111\u1ec1u ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, cho lui v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m qu\u00e2n. Qu\u1ea3n v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t H\u00e0n kh\u00f4ng c\u1ea5m tr\u1ea5p \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n, b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>L\u1ea1i h\u1ea1 l\u1ec7nh r\u0103n b\u1ea3o c\u00e1c qu\u00e2n dinh v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u1ea7m c\u1ed1 nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a quan. C\u00f3 \u0110\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng Nghi\u1ec7m \u0111em c\u1ea7m c\u1ed1 chi\u1ebfc \u00e1o qu\u00e2n ph\u1ee5c c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ea5p cho. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c. Vua n\u00f3i : \u201cC\u1ea7m c\u1ed1 nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 tu\u1ef3 t\u1eebng vi\u1ec7c m\u00e0 r\u0103n b\u1ea3o r\u1ed3i. Kh\u00f4ng ng\u1edd b\u1ecdn tham l\u1ee3i c\u00f2n d\u00e1m khinh th\u01b0\u1eddng ph\u1ea1m ph\u00e1p, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111\u00e1ng gh\u00e9t ! Nghi\u1ec7m ph\u1ea3i t\u1ed9i \u0111\u1ed3 h\u1ebft b\u1eadc. Nh\u00e2n truy\u1ec1n d\u1ee5 cho dinh th\u1ef1 c\u00e1c qu\u00e2n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i nghi\u00eam s\u1ee9c cho thu\u1ed9c h\u1ea1 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea7m c\u1ed1 nh\u1eefng v\u1eadt h\u1ea1ng c\u1ee7a Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu k\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m c\u1ed1 ph\u1ea1m, th\u00ec ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7m c\u1ed1 ho\u1eb7c l\u1ea5y \u0111i \u0111\u1ec1u b\u1ecb gia b\u1eadc tr\u1ecb t\u1ed9i ; vi\u00ean th\u1ed1ng qu\u1ea3n c\u0169ng ph\u1ea3i giao ngh\u1ecb, kh\u00f4ng tha\u201d.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 v\u1ec1 vi\u1ec7c quan vi\u00ean th\u1eeba tr\u1ecdng ((1) Th\u1eeba tr\u1ecdng : n\u00f3i ng\u01b0\u1eddi ch\u00e1u ph\u1ea3i thay cha \u0111\u00e3 ch\u1ebft tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 l\u00e0m tang ch\u1ee7 trong vi\u1ec7c tang \u00f4ng hay b\u00e0 n\u1ed9i.1) m\u00e0 \u0111inh gian ((2) \u0110inh gian nh\u01b0 \u0111inh \u01b0u : G\u1eb7p s\u1ef1 \u0111au bu\u1ed3n v\u00ec c\u00f3 tang cha, m\u1eb9 ho\u1eb7c \u00f4ng b\u00e0 m\u00e0 m\u00ecnh ph\u1ea3i th\u1eeba tr\u1ecdng, t\u1ee9c l\u00e0 c\u00f3 \u0111\u1ea1i tang.2). B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ed3ng Khoa g\u1eb7p tang b\u00e0 n\u1ed9i ! S\u1edb t\u00e2u xin c\u1ea5p h\u1ea1n v\u1ec1 qu\u00ea lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang. B\u1ed9 L\u1ea1i \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1ea5y hi\u1ebfu tr\u1ecb thi\u00ean h\u1ea1, kh\u00f4ng ki\u1ec7t t\u00ecnh, kh\u00f4ng c\u01b0\u1edbp tang c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ta, l\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 \u0111\u1ea1o hi\u1ebfu \u0111\u00f3. Vi\u1ec7c n\u00e0y tuy ch\u01b0a c\u00f3 quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh, nh\u01b0ng \u0111\u00e3 n\u00f3i l\u00e0 th\u1eeba tr\u1ecdng, th\u00ec n\u00ean theo t\u00ecnh ch\u1ebf l\u1ec5, \u0111\u1ec3 thu\u1eadn t\u1ea5m l\u00f2ng con th\u1ea3o ch\u00e1u hi\u1ec1n. V\u1eady c\u1ea5p cho [Khoa] ngh\u1ec9 h\u1ea1n 3 th\u00e1ng. \u0110i\u1ec1u n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u00e0m l\u1ec7 (ph\u00e0m quan vi\u00ean c\u00f3 th\u1eeba tr\u1ecdng g\u1eb7p tang \u00f4ng b\u00e0, quan nh\u1ea5t ph\u1ea9m cho h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, nh\u1ecb ph\u1ea9m cho h\u1ea1n 5 th\u00e1ng, tam ph\u1ea9m cho h\u1ea1n 3 th\u00e1ng, t\u1ee9 ng\u0169 ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng cho \u0111\u1ebfn v\u0103n th\u00e2n l\u1ee5c th\u1ea5t ph\u1ea9m v\u00e0 h\u00e0nh t\u1ea9u, h\u1eadu b\u1ed5 nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u1ec1u cho h\u1ea1n 2 th\u00e1ng, \u0111\u1ed1c h\u1ecdc ph\u1ee7, huy\u1ec7n, gi\u00e1o hu\u1ea5n nh\u00e2n vi\u00ean cho h\u1ea1n 6 th\u00e1ng, v\u0103n b\u00e1t ph\u1ea9m, v\u00f5 l\u1ee5c ph\u1ea9m tr\u1edf xu\u1ed1ng cho h\u1ea1n 1 th\u00e1ng).<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXVII \u2013 67<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847] m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t. L\u00e0m l\u1ec5 H\u1ea1 h\u01b0\u1edfng. Sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n chia \u0111i t\u1ebf thay vua.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa ; Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nam \u0110\u1ecbnh h\u1ed9 l\u00fd T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh b\u1ed5 \u0111i Tu\u1ea7n ph\u1ee7 B\u1eafc Ninh, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ninh \u2013 Th\u00e1i ; Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh T\u1ed5ng d\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam b\u1ed5 \u0111i l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 An ; t\u01b0\u1edbc V\u0169 Kh\u00ea t\u1eed l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt th\u1ef1c th\u1ee5 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eadu qu\u00e2n, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u \u0110\u1ed1c h\u1ecdc An Giang B\u00f9i Tr\u1ea9n \u0110\u00e0n v\u1ec1 Kinh h\u1eadu b\u1ed5. L\u1ea5y th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh H\u1ed3 Quang b\u1ed5 \u0111i th\u1ef1 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc An Giang ; v\u00ec \u0111\u1ed3ng Tri ph\u1ee7 Qu\u1ed1c Oai c\u00f3 Ch\u1ec9 b\u1ed5 \u0111i \u0110\u1ed1c h\u1ecdc, H\u1ed3 Ch\u00ednh L\u00fd \u00e1n b\u1ed5 \u0110\u1ed1c h\u1ecdc B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 gi\u00e1o th\u1ee5, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u1edf nh\u1eefng t\u1ec9nh duy\u00ean bi\u00ean nh\u01b0 Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n v\u00e0 Th\u00e1i Nguy\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua d\u1ee5 cho 2 b\u1ed9 L\u1ec5, L\u1ea1i r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c d\u1ea1y h\u1ecdc l\u00e0 ch\u00ednh s\u1ef1 tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, cho n\u00ean c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc, khi\u1ebfn cho d\u1ea1y d\u1ed7 h\u1ecdc tr\u00f2 \u0111\u1ec3 l\u00e0m c\u00e1i k\u1ebf hay v\u1ec1 vi\u1ec7c t\u00e1c th\u00e0nh nh\u00e2n t\u00e0i. Duy c\u00f3 c\u00e1c t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Kh\u00e1nh Ho\u00e0 \u1edf t\u1ea3 k\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh duy\u00ean bi\u00ean \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, ch\u01b0a t\u1eebng \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c \u1ea5y, th\u1ebf l\u00e0 c\u00f2n \u0111\u1ec3 tu\u1ef3 theo th\u1eddi c\u01a1 m\u00e0 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t cho v\u1eeba ph\u1ea3i. Nay v\u0103n phong ng\u00e0y m\u1ed9t ch\u1ea5n kh\u1edfi, n\u00ean m\u1edf r\u1ed9ng vi\u1ec7c t\u00e1c th\u00e0nh nh\u00e2n t\u00e0i, h\u1ea1t n\u00e0o n\u00ean \u0111\u1eb7t ho\u1eb7c ch\u01b0a n\u00ean \u0111\u1eb7t, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo s\u1ed1 h\u1ecdc tr\u00f2 nhi\u1ec1u \u00edt tho\u1ea3 ngh\u1ecb t\u00e2u l\u00ean. \u0110\u1ebfn khi ngh\u1ecb d\u00e2ng l\u00ean, b\u00e8n b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean (r\u1ed3i \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u0111\u1ea1o Ph\u00fa Y\u00ean, \u0111\u1eb7t 1 gi\u00e1o th\u1ee5, nh\u01b0ng b\u1edbt ch\u1ee9c \u0111\u1ed1c h\u1ecdc) ; c\u00f2n 2 ph\u1ee7 Ho\u00e0 An, Tr\u01b0\u1eddng Kh\u00e1nh \u1edf hai t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng, L\u1ea1ng S\u01a1n \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t m\u1ed7i ph\u1ee7 m\u1ed9t ch\u1ee9c gi\u00e1o th\u1ee5 ; hai huy\u1ec7n B\u00ecnh Xuy\u00ean, Ph\u1ed5 Y\u00ean thu\u1ed9c t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t m\u1ed7i huy\u1ec7n m\u1ed9t ch\u1ee9c hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o.<\/p>\n<p><a>Vua b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt r\u1eb1ng : n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 xin phong, th\u00ec vi\u1ec7c \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean r\u1ed3i, v\u00ec c\u1edb g\u00ec qu\u00e2n th\u1ee9 ch\u01b0a xin k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, hay l\u00e0 c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec c\u00f2n ph\u1ea3i ch\u1edd \u0111\u1ee3i ? Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u00f4i nghe c\u00f3 Ch\u1ec9 d\u1ee5 tuy\u00ean phong \u0111\u1ebfn, th\u00ec c\u1ea3 vua v\u00e0 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc kia \u0111\u1ec1u vui m\u1eebng nh\u1ea3y nh\u00f3t. Tuy \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri c\u0169ng ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn m\u00e0 xem, nh\u00e2n t\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam xui khi\u1ebfn ch\u00fang sao \u0111\u01b0\u1ee3c ? Ho\u1eb7c gi\u1ea3 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n v\u00e0 tham t\u00e1n mu\u1ed1n \u0111\u1ee3i sau khi xong l\u1ec5 t\u00edch phong, S\u00e1 Ong Giun th\u00e2n \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9 m\u00e0 nh\u1eadn s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n \u0111\u1ec3 cho tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u1ec3 \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d.<\/a><\/p>\n<p>L\u1ea5y : V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 V\u0169 Huy D\u1ee5ng c\u1ea3i th\u1ee5 Nh\u1ea5t \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7, v\u1eabn sung Hi\u1ec7p l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban, ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i D\u1ef1c v\u0169, H\u00f9ng v\u0169 v\u00e0 Th\u01b0\u1ee3ng thi\u1ec7n.<\/p>\n<p>Ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 l\u00e0 b\u1ecdn H\u1eefu t\u00f4n ch\u00ednh Th\u1ecd Xu\u00e2n c\u00f4ng Mi\u00ean \u0110\u1ecbnh, T\u1ea3 t\u00f4n nh\u00e2n Ninh Thu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean Nghi v\u00e0 H\u1eefu t\u00f4n nh\u00e2n Ph\u00fa B\u00ecnh c\u00f4ng Mi\u00ean An t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u0103m tr\u01b0\u1edbc, k\u00ednh v\u00e2ng th\u00e1nh d\u1ee5 \u0111\u1eb7t ra th\u00e2n \u0111\u00e0i((1) Th\u00e2n \u0111\u00e0i : t\u1ee9c T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.1) \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi ho\u00e0ng t\u1ed9c, nay xin ch\u1ecdn ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u1ec3 ki\u00eam nhi\u1ebfp vi\u1ec7c ph\u1ee7, c\u00f2n th\u00ec xin lui v\u1ec1 \u1edf n\u01a1i phi\u00ean ph\u1ee5c \u0111\u1ec3 ch\u1ef1c h\u1ea7u ch\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng t\u1eed ki\u00eam nhi\u1ebfp ch\u00ednh s\u1ef1, th\u1ef1c l\u00e0 th\u00e1nh t\u00e2m ngh\u0129 \u0111\u1ebfn m\u01b0u m\u00f4 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con ch\u00e1u. Khi \u1ea5y anh em ch\u00fang ta 4 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c nghe l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o, ph\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u nh\u1edd ch\u1ec9 gi\u00e1o, k\u00ednh c\u1ea9n th\u1eeba h\u00e0nh ; \u0111\u1ebfn nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u1ecf nh\u1eb7t t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, c\u0169ng \u0111\u1ec1u b\u00e0n b\u1ea1c v\u1edbi nhau m\u00e0 l\u00e0m, kh\u00f4ng ph\u1ea3i m\u1ed9t m\u00ecnh ta t\u1ef1 \u0111\u1ed9c chuy\u00ean. Duy c\u00f3 nh\u1eefng b\u1ea3n \u00e1n c\u1ee7a \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t v\u1ec1 m\u00f9a thu t\u00e2u l\u00ean, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o sai ta v\u00e0 ba th\u00e2n c\u00f4ng duy\u1ec7t v\u00e0 th\u1ea9m l\u1ea1i, \u0111em nh\u1eefng s\u1edf ki\u1ebfn d\u00e2ng l\u00ean. Ba th\u00e2n c\u00f4ng cho ta l\u00e0 \u0111\u1ea7u h\u00e0ng anh em, n\u00ean \u0111\u1ec1u khi\u00eam nh\u01b0\u1ee3ng. Ta v\u00e2ng ng\u1ecdc d\u1ee5, kh\u00f4ng d\u00e1m kh\u00f4ng gi\u00e3i b\u00e0y h\u1ebft s\u1edf ki\u1ebfn, b\u00ecnh t\u0129nh chu\u1ea9n l\u00fd, \u0111em vi\u1ec7c \u0111\u1ec7 l\u00ean. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta di\u1ec7n d\u1ee5 x\u00e9t ngh\u0129 y hay b\u00e1c \u0111i \u0111\u00e3 h\u1ee3p l\u00fd, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean l\u1ea5y ng\u1ef1 b\u00fat ph\u00ea thay \u0111\u1ec3 cho xong c\u00e1c b\u1ea3n \u00e1n. Ta s\u1ee3 to\u00e1t m\u1ed3 h\u00f4i, l\u1ea1y xin l\u1ea5y b\u00fat \u0111\u1ecf ph\u00ea v\u00e0o, \u0111\u00e2u c\u00f3 d\u00e1m nh\u1eddn v\u1edbi \u01a1n c\u1eady l\u00e0 y\u00eau. C\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u00e3 t\u1eebng d\u1ef1 th\u1ea5y m\u00e0 bi\u1ebft, c\u1ea3 c\u00e1c quan trong tri\u1ec1u ai c\u0169ng th\u1ea5y Ho\u00e0ng kh\u1ea3o quy\u1ebfn ch\u00fa \u0111\u1ebfn ta, y\u00eau m\u1ebfn c\u00f3 kh\u00e1c h\u01a1n c\u00e1c con. V\u1ea3 l\u1ea1i \u00fd th\u00e1nh nh\u00e2n l\u1eadp gi\u00e1o, qu\u1ed1c ch\u00ednh th\u00ec c\u00f3 ch\u1ed7 s\u1edf do, m\u00e0 gia hu\u1ea5n c\u0169ng c\u00f3 ch\u1ed7 s\u1edf t\u1ea1i. C\u00e1c c\u00e1ch Hi\u1ec7u h\u00e0n, Uy\u00ean h\u00e0n v\u00e0 Tr\u1eafc l\u00e3i kh\u00f4ng th\u1ec3 nh\u00f2m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n trong mu\u00f4n ph\u1ea7n. Hu\u1ed1ng chi, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, th\u00f4ng minh nh\u01b0 tr\u1eddi, Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh h\u01a1n \u0111\u1eddi c\u1ed5, tr\u0103m con trai c\u00f3 ti\u1ebfng, ch\u00fac t\u1ee5ng, h\u1ee3p Ph\u01b0\u1edbc tam \u0111a, sinh ra ta v\u00e0 c\u00e1c em trai, em g\u00e1i 142 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ti\u00eau bi\u1ec3u, \u0111\u1ec3 d\u1ea1y d\u1ed7 anh em trong ch\u1ed7 t\u00f4n nh\u00e2n. Ta noi theo ph\u00e9p l\u1edbn l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i cao, k\u00ednh v\u00e2ng Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, l\u1ea5y t\u00e2m ph\u00e1p l\u00e0m l\u00f2ng, l\u1ea5y tr\u1ecb ph\u00e1p l\u00e0m tr\u1ecb, y\u00eau t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n tr\u01b0\u1edbc, k\u00ednh t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc, t\u1ec1 gia tr\u1ecb qu\u1ed1c, m\u1edf ti\u1ec7c vui trong gia \u0111\u00ecnh. Ba th\u00e2n c\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 tr\u00f4ng nom ho\u00e0ng t\u1ed9c, d\u1ea1y b\u1ea3o con em, n\u00ean c\u1ea9n th\u1eadn, n\u00ean ch\u0103m ch\u1ec9, ho\u00e0 v\u1edbi anh em, ch\u1ec9 d\u1eabn \u0111i\u1ec1u l\u00e0nh, r\u0103n \u0111i\u1ec1u tr\u00e1i, \u0111\u1ec3 tu\u00e2n gi\u1eef l\u1ea5y gia ph\u00e1p, ta r\u1ea5t mong m\u1ecfi l\u1eafm ! Th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn s\u1ef1 kh\u00edch khuy\u1ebfn, l\u1ea1i th\u00e1c c\u1edb lui v\u1ec1 n\u01a1i an nh\u00e0n. L\u1eddi n\u00f3i \u1ea5y, ta th\u1ef1c kh\u00f4ng mu\u1ed1n nghe. C\u00f2n c\u00e1i vi\u1ec7c xin cho ho\u00e0ng t\u1eed ki\u00eam nhi\u1ebfp vi\u1ec7c th\u00e2n \u0111\u00e0i, h\u00e3y \u0111\u1ee3i ho\u00e0ng t\u1eed h\u1ecdc th\u1ee9c ng\u00e0y m\u1ed9t ti\u1ebfn th\u00eam l\u00ean, t\u1ef1 kh\u1eafc c\u00f3 m\u1ec7nh l\u1ec7nh tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. B\u1ecdn ho\u00e0ng t\u1eed c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u1eafm ph\u1ea7n s\u1eb5n. Chu\u1ea9n cho c\u00e1c th\u00e2n c\u00f4ng \u0111\u1ec1u cung ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169, c\u00e0ng th\u00eam c\u1ed1 g\u1eafng \u0111\u1ec3 x\u01b0\u1edbng su\u1ea5t con em, ng\u00f5 h\u1ea7u mong \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ph\u1ee5 \u01a1n c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edfng \u00e2n vinh c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 ta ph\u1ea3i n\u00f3i nhi\u1ec1u\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t 7 \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng \u1edf ven bi\u1ec3n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam. T\u1eeb khi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng g\u00e2y chuy\u1ec7n, vua ch\u00fa \u00fd \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u1eb7t bi\u1ec3n, sai quan t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 b\u1ecdn Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf ch\u1ed7 v\u1ee5ng Tr\u00e0 S\u01a1n, \u0111\u1eb7t th\u00eam n\u1eef t\u01b0\u1eddng \u1edf \u0111\u00e0i th\u00e0nh, khen b\u1eafn s\u00fang \u1edf ph\u00e1o \u0111\u00e0i ; l\u1ea1i \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu n\u01a1i Di\u00ean Chu\u1ef7 v\u00e0 Tr\u00e0 S\u01a1n, x\u00e2y d\u1ef1ng 7 \u0111\u1ed3n, sai b\u1ecdn L\u00e3nh binh Gi\u00e1p V\u0103n T\u00e2n v\u00e0 Mai \u0110i\u1ec1n chuy\u00ean \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c \u1ea5y, C\u1ea5p s\u1ef1 trung Nguy\u1ec5n Th\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m bi\u1ec7n. T\u1eeb l\u00e3nh binh, qu\u1ea3n v\u1ec7, qu\u1ea3n c\u01a1 \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 huy\u1ec7n v\u00e0 bi\u1ec1n binh, ai ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng l\u00e2u \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng ti\u1ec1n. \u0110\u1ed3n x\u00e2y d\u1ef1ng xong t\u1eeb \u0111\u1ed3n th\u1ee9 1 \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed3n th\u1ee9 7 k\u00e9o li\u1ec1n \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1eddng b\u1ea3o c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eddi sinh ra 5 h\u00e0nh, binh \u0111\u1eb7t ra \u0111\u00e3 l\u00e2u. N\u0103m th\u1ee9 binh kh\u00ed \u0111\u1eddi c\u1ed5 ch\u01b0a d\u00f9ng \u0111\u1ebfn s\u00fang. T\u1eeb khi l\u00e0m ra s\u00fang, th\u00ec 5 th\u1ee9 binh kh\u00ed m\u00e0 th\u00eam ra m\u1ed9t th\u1ee9 n\u1eefa, 5 h\u00e0nh m\u00e0 d\u00f9ng c\u00f3 3 h\u00e0nh, \u0111\u00e1nh nhau kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 tr\u1eadn n\u00e0o m\u1ea1nh \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e1nh th\u00e0nh kh\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 th\u00e0nh n\u00e0o gi\u1eef v\u1eefng \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u1eadt m\u00e0 c\u00f3 th\u1ea7n, t\u1ecf uy danh \u1edf thi\u00ean h\u1ea1 l\u00e2u r\u1ed3i. N\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta b\u1edd c\u00f5i r\u1ea5t r\u1ed9ng, c\u00e1c h\u1ea1t tr\u1edf v\u00e0o Nam, \u0111\u1ea5t li\u1ec1n v\u1edbi bi\u1ec3n l\u1edbn. C\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n l\u1edbn nh\u01b0 \u0110\u00e0 N\u1eb5ng, Thi N\u1ea1i, C\u1ea7n Gi\u1edd \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u01a1i tr\u1ecdng \u0111\u1ecba quan y\u1ebfu. Nay s\u1ed1 \u0111\u1ed3ng v\u00e0 gang c\u00f2n ch\u1ee9a nhi\u1ec1u \u1edf kho, ta mu\u1ed1n \u0111\u00fac th\u00eam th\u1ee9 s\u00fang h\u1ea1ng l\u1edbn : 9 kh\u1ea9u b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, 9 kh\u1ea9u b\u1eb1ng gang. L\u1ea1i s\u1ebd \u0111\u00fac 3 kh\u1ea9u s\u00fang \u0111\u1ed3ng th\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng, chia ra \u0111\u1ec3 \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u1edf m\u1eb7t bi\u1ec3n, truy\u1ec1n \u0111\u1ec3 l\u00e2u d\u00e0i, \u0111\u1ec3 v\u1eefng v\u00e0ng vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7 \u1edf m\u1eb7t bi\u1ec3n m\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00f5 b\u1ecb. T\u1ee9c th\u00ec sai m\u1ed9t vi\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 H\u1ed9 v\u00e0 T\u1ea3 \u0111\u00f4 ng\u1ef1 s\u1eed vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ebf Hi\u1ec3n, \u0111\u1ebfn ngay V\u0169 kh\u1ed1, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ecdn Kh\u00e2m ph\u00e1i thanh tra \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1ee9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan, L\u00ea \u0110\u1ee9c, Gi\u00e1m l\u00e2m Nguy\u1ec5n Danh Gi\u00e1p, khai qu\u1eadt c\u00e1i h\u1ea7m \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed3ng, \u0111\u1ec3 gang, c\u00e2n l\u1ea5y ba h\u1ea1ng \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ecf \u0111\u00e3 l\u00e0m gi\u1ea3 nh\u01b0 h\u00ecnh c\u00e1i l\u1ec1u b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng 14 v\u1ea1n c\u00e2n, c\u00e1c t\u1ea5m gang 177.000 c\u00e2n, giao cho kho ch\u1ee9a ri\u00eang m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 v\u1eadt li\u1ec7u m\u00e0 \u0111\u00fac. C\u00f2n th\u1ee9 hi\u1ec7n c\u00f2n \u1edf d\u01b0\u1edbi h\u1ea7m, c\u0169ng h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng c\u00e2n \u0111\u1ec3 ki\u1ec3m l\u1ea1i, r\u1ed3i l\u1ea5p \u0111i nh\u01b0 c\u0169, \u0111\u1ec3 y\u00ean \u0111\u00fang ph\u00e9p. L\u1ea1i sai 2 b\u1ed9 Binh, C\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u0111em \u0111o nh\u1eefng chi\u1ec1u d\u00e0i chi\u1ec1u ngang v\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh trung t\u00e2m kh\u1ea9u s\u00fang l\u1edbn, v\u1ebd th\u00e0nh \u0111\u1ed3 h\u00ecnh, ti\u1ebfn l\u00ean ng\u1ef1 l\u00e3m. (Tr\u01b0\u1edbc \u0111em s\u00fang b\u1eb1ng gang \u0111\u00fac th\u1eed kh\u00f4ng th\u00e0nh, \u0111\u1ed5i \u0111\u00fac \u0111\u1ea1n gang th\u1ee9 \u201cch\u1ea5n \u0111\u1ecba l\u00f4i\u201d 150 vi\u00ean, giao cho c\u00e1c \u0111\u1ed3n ch\u00f2i \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam d\u1ef1 b\u1ecb \u0111\u1ec3 d\u00f9ng).<\/p>\n<p>L\u1ea1i th\u00f4ng d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Ph\u1eadt Lan T\u00e2y m\u1ecdi r\u1ee3, ng\u00f4ng cu\u1ed3ng, t\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng khoan x\u00e1, n\u1ebfu ch\u00fang l\u1ea1i \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 thuy\u1ec1n bu\u00f4n hay thuy\u1ec1n qu\u00e2n, c\u00e1c ph\u1eadn c\u1eeda bi\u1ec3n n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i l\u1eadp t\u1ee9c ph\u1ea3i \u0111u\u1ed5i \u0111i, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c cho ch\u00fang b\u1ecf neo. T\u1ef1u trung t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea5n l\u1edbn \u1edf Nam K\u1ef3, xa ti\u1ebfp v\u1edbi c\u01b0\u01a1ng gi\u1edbi n\u01b0\u1edbc M\u00ean, g\u1ea7n t\u1edbi bi\u1ec3n l\u1edbn ; c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n n\u01a1i ng\u00e3 ba nh\u01b0 C\u1ea7n Gi\u1edd, Ph\u00fa M\u1ef9, c\u00e0ng l\u00e0 quan y\u1ebfu. Quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i n\u00ean x\u00e9t r\u00f5 h\u00ecnh th\u1ebf, \u0111\u1eb7t th\u00eam \u0111\u00e0i th\u00e0nh, chia \u0111\u1eb7t c\u00e1c th\u1ee9 s\u00fang l\u1edbn, \u0111\u1ec3 nghi\u00ean c\u1ee9u d\u1ef1 b\u1ecb\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u gian gi\u1ea3o, \u0111em t\u00e0 gi\u00e1o m\u00ea ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi ta. Nay vi\u1ec7c \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u0111\u00e3 nh\u01b0 th\u1ebf, xin t\u1eeb nay, nh\u1eefng thuy\u1ec1n c\u00f4ng ph\u00e1i ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u0111\u1ec1u n\u00ean \u0111\u00ecnh ch\u1ec9. \u0110\u1ea1o tr\u01b0\u1edfng Gia t\u00f4 n\u1ebfu b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u1ec3 x\u00e9t x\u1eed th\u00ec nh\u1ea5t thi\u1ebft theo ph\u00e1p lu\u1eadt x\u1eed tr\u00ed, kh\u00f4ng th\u1ec3 khoan t\u00fang cho ch\u00fat n\u00e0o\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf c\u0169ng c\u00f3 l\u00fd, ch\u1ec9 c\u00f3 v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0110\u00e0 N\u1eb5ng m\u00e0 v\u1ed9i \u0111\u00ecnh ch\u1ec9 ngay \u0111\u01b0\u1eddng ra bi\u1ec3n th\u00ec ch\u01b0a kh\u1ecfi t\u1ecf ra l\u00e0 y\u1ebfu th\u1ebf. Hu\u1ed1ng chi Gia t\u00f4 l\u00e0 t\u00e0 \u0111\u1ea1o, l\u00e0m m\u00ea ho\u1eb7c [l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi] \u0111\u00e3 s\u00e2u, c\u1ed1t ph\u1ea3i nhi\u1ec1u ph\u01b0\u01a1ng di\u1ec7n m\u1edf b\u1ea3o, c\u1ee9 t\u1eeb t\u1eeb \u0111\u1ec3 m\u1eb7c k\u1ec7 ch\u00fang, \u0111\u1ec3 cho l\u00e0m \u0111i\u1ec1u l\u00e0nh, \u0111\u1ed5i \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i. N\u1ebfu nh\u1ea5t kh\u00e1i v\u1ed9i gia ngay h\u00ecnh ph\u00e1p, ch\u1eb3ng h\u1ea7u nh\u01b0 th\u00eam vi\u1ec7c ra \u01b0 ?\u201d.<\/p>\n<p><a>B\u1ed9 H\u1ed9 d\u00e2ng nh\u00e2n s\u1ed1 v\u1ec1 n\u0103m nay : 1.024.388 ng\u01b0\u1eddi.<\/a><\/p>\n<p>Vua l\u00e0m b\u00e0i k\u00fd r\u1eb1ng : \u201c\u00d4i, ki\u1ec3m duy\u1ec7t h\u1ed9 kh\u1ea9u, sai l\u01b0\u1ee3ng s\u01b0u thu\u1ebf, l\u00e0 m\u1ed1i tr\u1ecb c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, c\u01b0\u01a1ng k\u1ef7 l\u1edbn c\u1ee7a d\u00e2n, cho n\u00ean vua ch\u00faa th\u1eddi c\u1ed5, cung ki\u1ec7m c\u00f3 ti\u1ebft \u0111\u1ed9 th\u00ec h\u1ed9 kh\u1ea9u sinh s\u00f4i ra, thu\u1ebf kho\u00e1 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eebng, th\u00ec s\u1ed5 h\u1ed9 kh\u1ea9u s\u00fat k\u00e9m. N\u00f3i nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u00f3. Ph\u00e9p duy\u1ec7t tuy\u1ec3n [h\u1ed9 kh\u1ea9u] b\u1ea3n tri\u1ec1u, x\u00e9t c\u00e1i ch\u1ed7 ph\u1ed3n th\u1ecbnh, chia \u0111\u1ec1u ch\u1ed7 nhi\u1ec1u, ch\u1ed7 \u00edt, th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1ec3 \u00fd v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh thu\u1ebf. Xem Th\u1ef1c l\u1ee5c ti\u1ec1n bi\u00ean v\u1ec1 th\u1eddi c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf, t\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o Nam, \u0111\u1ec1u nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng lu\u00f4n lu\u00f4n. Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : trung h\u01b0ng nghi\u1ec7p l\u1edbn, m\u1edf mang d\u01b0 \u0111\u1ed3, non s\u00f4ng nh\u1ea5t th\u1ed1ng, v\u0103n qu\u1ef9 ((1) V\u0103n qu\u1ef9 : v\u0103n l\u00e0 v\u0103n t\u1ef1, qu\u1ef9 l\u00e0 v\u1ebft b\u00e1nh xe \u0111i.1) c\u00f9ng nh\u01b0 nhau. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 nh\u1ea5t [1802] l\u00e0 n\u0103m Nh\u00e2m Tu\u1ea5t, m\u1edbi l\u00e0m s\u1ed5 \u0111inh bi\u00ean k\u00ea h\u1ed9 kh\u1ea9u, ph\u00e0m 722.590 ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 18 [1819] l\u00e0 n\u0103m K\u1ef7 M\u00e3o, 613.912 ng\u01b0\u1eddi. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : noi l\u00e0m th\u00f4ng s\u00e1ng, tr\u1ecb gi\u00e1o m\u1edf mang, \u0111\u1eb7t ra quan ch\u1ea5n ch\u1ec9nh m\u1ecdi vi\u1ec7c, chia t\u1ec9nh h\u1ea1t l\u00e0m 31 \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, y\u00ean \u1ee7i ph\u01b0\u01a1ng xa, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau d\u00e2n ch\u00fang, d\u00e2n Tr\u1ea5n Ninh ph\u1ee5 thu\u1ed9c, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 \u0111\u1ea5t ng\u00e0y m\u1ed9t th\u00eam ra, n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 nh\u1ea5t [1820] l\u00e0 n\u0103m Canh Th\u00ecn, s\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u \u0111\u00e3 bi\u00ean v\u00e0o s\u1ed5 : 620.246 ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 21 [1840] l\u00e0 n\u0103m Canh T\u00fd, 970.516 ng\u01b0\u1eddi. Ta \u0111\u1ee9c b\u1ea1c l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, s\u1ed5 \u0111inh ch\u1ec9 c\u00f3 925.184 ng\u01b0\u1eddi. \u0110\u00f3 v\u00ec cu\u1ed1i m\u00f9a thu n\u0103m Canh T\u00fd, \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng y\u00ean, \u0111\u1ebfn n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, c\u0169ng ch\u01b0a b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u1eeb s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y 49.165 ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u00eau h\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 l\u1ed7i c\u1ee7a ta. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n, m\u1ed9t t\u1ea5c \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec1u do Ho\u00e0ng t\u1ed5, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho. Ta l\u00fac m\u1edbi n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111\u1ee9c ho\u00e1 ch\u01b0a ban, \u00e2n uy ch\u01b0a kh\u1eafp, s\u1ee3 to\u00e1t m\u1ed3 h\u00f4i, ng\u01b0\u1ee3ng m\u1eb7t h\u1ed5 th\u1eb9n kh\u00f4n xi\u1ebft ! Ta l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 7 n\u0103m, ch\u1ec9 ngh\u0129 n\u1ed1i nghi\u1ec7p gia \u0111\u00ecnh, l\u00f2ng hi\u1ebfu th\u1ea3o kh\u00f4ng bao gi\u1edd h\u1ebft, c\u00e0ng g\u1eafng ch\u0103m lo, t\u1eebng c\u00f9ng v\u1edbi nguy\u00ean l\u00e3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c bi\u00ean \u0111\u00ecnh, ch\u0103m lo \u0111\u1ebfn ch\u00ednh th\u1ec3. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu, \u1ea5t t\u1ecb, n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845], sai t\u01b0\u1edbng v\u1ed7 y\u00ean bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e1nh l\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n L\u1ea1p \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y. D\u00f2ng d\u00f5i Cao Mi\u00ean, em Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng N\u1eb7c Ch\u0103n l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec trong nh\u00e0 kh\u00f4ng ho\u00e0, ch\u1ea1y sang n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c, r\u1ed3i l\u1ea1i v\u00ec N\u1eb7c Ch\u0103n kh\u00f4ng c\u00f3 con trai, ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3n v\u1ec1, d\u1ef1a d\u1eabm v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam La, sinh s\u1ef1 ra t\u1eeb n\u0103m Canh T\u00fd. N\u0103m ngo\u00e1i l\u00e0 n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd, quan qu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u00f5i, l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t \u0111ai, gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi trong th\u00e0nh. \u0110\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam c\u1ea7u c\u1ed1ng, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean th\u00fa t\u1ed9i, d\u00e2ng t\u1edd bi\u1ec3u, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng, th\u1ea7n ph\u1ee5c ch\u1ea7u h\u1ea7u. Tuy kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u0111\u1eb7t qu\u1eadn huy\u1ec7n \u1edf \u0111\u1ea5t \u1ea5y, \u0111em nh\u00e2n d\u00e2n bi\u00ean v\u00e0o h\u1ed9 t\u1ecbch c\u1ee7a ta, nh\u01b0ng ch\u00fang \u0111em c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 d\u00e2ng, sung v\u00e0o h\u00e0ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, gi\u1eef ch\u1ee9c c\u1ed1ng, c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u00e0 phi\u00ean tr\u1ea5n \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean. Th\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 tu\u00e2n ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u0169, b\u00e8n c\u1eed h\u00e0nh l\u1ea1i c\u00e1i l\u1ec7 phi\u00ean phong cho Cao Mi\u00ean, chu\u1ea9n cho li\u1ec7t v\u00e0o h\u00e0ng ch\u01b0 h\u1ea7u. V\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng t\u1ec9nh bi\u00ean thu\u1ef3 B\u1eafc K\u1ef3 nh\u01b0 c\u00e1c h\u1ea1t L\u1ea1ng S\u01a1n, Cao B\u1eb1ng, Tuy\u00ean Quang, Th\u00e1i Nguy\u00ean, H\u01b0ng Ho\u00e1, Qu\u1ea3ng Y\u00ean, tr\u01b0\u1edbc kia th\u1ed5 ty chen l\u1eabn v\u00e0o, l\u00e0m \u0111\u1ebfn n\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi sinh ra kh\u00f4ng k\u1ec3, ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111i kh\u00f4ng tr\u1eeb, c\u1ee9 theo nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng m\u00e0 l\u00e0m s\u1ed5 ! \u0110\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], n\u0103m Canh T\u00fd, b\u1ed9 th\u1ea7n t\u1ea5u ngh\u1ecb, xin l\u00e0m l\u1ea1i s\u1ed5 \u0111inh \u0111i\u1ec1n, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra qu\u00e2n b\u00ecnh. B\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb n\u0103m T\u00e2n s\u1eedu, li\u1ec7t v\u00e0o ng\u1ea1ch thu thu\u1ebf, g\u1ea7n xa nh\u1ea5t tr\u00ed \u0111\u1ec1u tu\u00e2n. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 1 [1841], n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, ta chu\u1ea9n cho t\u1ef1 tu l\u1ea5y s\u1ed5 \u0111inh, b\u1ea5t t\u1ea5t sai quan duy\u1ec7t tuy\u1ec3n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n. N\u0103m nay \u0111\u1ebfn kho\u00e1, c\u0169ng l\u1ea1i chu\u1ea9n cho nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, h\u00e3y khoan gi\u1ea3 cho. Nay l\u1ea1i g\u1eb7p l\u1ec7 tuy\u1ec3n duy\u1ec7t [s\u1ed5 \u0111inh], \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh l\u1edbn B\u1eafc K\u1ef3 \u0111\u00e3 xong, s\u1ed1 h\u1ed9 kh\u1ea9u th\u00eam nhi\u1ec1u l\u00ean \u0111\u1ec1u do \u1edf \u0111\u00f3, tra \u1edf cu\u1ed1i n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd l\u00e0 n\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c 986.231 ng\u01b0\u1eddi ; n\u0103m nay th\u00eam l\u00ean 38.157 ng\u01b0\u1eddi. K\u1ec3 ra c\u00e1c t\u1ec9nh :<\/p>\n<p>Th\u1eeba Thi\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 42.751 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Qu\u1ea3ng Nam\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 65.468 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 25.766 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 52.110 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Ph\u00fa Y\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 9.596 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Kh\u00e1nh Ho\u00e0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 10.426 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>B\u00ecnh Thu\u1eadn\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 17.570 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bi\u00ean Ho\u00e0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 16.949 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Gia \u0110\u1ecbnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 51.788 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 26.799 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>V\u0129nh Long\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 41.336 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 An Giang\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 22.998 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>H\u00e0 Ti\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 5.728 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 33.169 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Qu\u1ea3ng B\u00ecnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 22.438 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u00e0 T\u0129nh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 45.678 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Ngh\u1ec7 An\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 56.870 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Thanh Ho\u00e1\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 63.353 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Ninh B\u00ecnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 30.350 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 H\u00e0 N\u1ed9i\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 64.201 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 49.475 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 S\u01a1n T\u00e2y\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u00a051.304 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>B\u1eafc Ninh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 63.774 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Nam \u0110\u1ecbnh\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 78.268 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>H\u01b0ng Y\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 20.584 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Tuy\u00ean Quang\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 6.734 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>H\u01b0ng Ho\u00e1\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 11.219 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Qu\u1ea3ng Y\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 3.639 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>L\u1ea1ng S\u01a1n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 11.224 ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Cao B\u1eb1ng\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 11.013 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Th\u00e1i Nguy\u00ean\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 11.710 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>T\u1ed5ng s\u1ed1 n\u0103m nay s\u1ed5 \u0111inh h\u1ed9 kh\u1ea9u hi\u1ec7n \u0111ang 100 v\u1ea1n linh 24.388 ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec n\u0103m th\u1ee9 1, tr\u1eeb x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y 49.165 ng\u01b0\u1eddi, nay c\u0169ng \u0111em \u0111\u1ea5t d\u00e2ng n\u1ed9p \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, kh\u00f4ng c\u1ea7n tr\u00edch ra, m\u00e0 \u0111\u00e3 h\u01a1n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Nh\u01b0 v\u1eady ch\u1eafc c\u00f3 th\u1ec3 h\u01a1i chu\u1ed9c \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc, c\u00e0ng n\u00ean l\u01b0u \u00fd t\u00ednh \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c hay v\u1ec1 sau. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u1edd tr\u1eddi ban Ph\u01b0\u1edbc cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0, nh\u00e2n d\u00e2n sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf, th\u1eddi ti\u1ebft thu\u1eadn, n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, \u0111\u01b0\u1ee3c no \u1ea5m, d\u00e2n y\u00ean, n\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh, c\u00f9ng h\u01b0\u1edfng ho\u00e0 vui. C\u0169ng l\u00e0 nh\u1edd uy li\u1ec7t c\u1ee7a t\u1ed5 kh\u1ea3o ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, nh\u00e2n s\u00e2u, \u00e2n h\u1eadu, bi\u00ean c\u1ea3nh y\u00ean \u1ed5n, h\u1ed9 kh\u1ea9u sinh s\u00f4i, b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng ngh\u1ec9 ng\u01a1i, y\u00ean vui th\u01b0 th\u00e1i. C\u00f4ng \u0111\u00f3 l\u00e0 do th\u00e1nh nh\u00e2n tr\u1ecb \u0111\u1ea1o l\u00e2u m\u00e0 gi\u00e1o ho\u00e1 th\u00e0nh, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf. Ta c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng g\u00ec \u0111\u00e2u, ch\u1ec9 duy \u0111\u00e3 c\u1ed1 g\u1eafng l\u1ea1i c\u00e0ng c\u1ed1 g\u1eafng h\u01a1n, \u0111\u00e3 y\u00ean l\u1ea1i c\u1ea7u y\u00ean th\u00eam ; lo tr\u01b0\u1edbc vi\u1ec7c lo c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1, vui sau vi\u1ec7c vui c\u1ee7a thi\u00ean h\u1ea1 ; \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n m\u00e3i \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, c\u00f9ng d\u00e2n ta vui h\u01b0\u1edfng th\u0103ng b\u00ecnh h\u1ea1nh Ph\u01b0\u1edbc\u201d.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Thu\u1eadn, \u00e1n s\u00e1t L\u00ea \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3n b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00f3 t\u00ean t\u00f9 ph\u1ea3i giam l\u00e0 Phan V\u0103n Ph\u01b0\u1ee3ng, gi\u00e0 m\u00e0 nh\u00e0 gi\u00e0u, ng\u01b0\u1eddi coi ng\u1ee5c \u0111\u1ec3 l\u1ecfng kho\u00e1 cho \u0111\u01b0\u1ee3c ra v\u00e0o ; L\u00ea \u0110\u00ecnh Kh\u1ea3n kh\u00f4ng n\u1ee1 ph\u00e1t. Ho\u00e0ng \u0110\u0103ng Th\u1eadn th\u01b0\u1eddng c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n \u0103n ti\u1ec1n c\u1ee7a Ph\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec3 b\u1ee5ng, t\u1ee9c th\u00ec \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y ph\u00e1t gi\u00e1c ra. Vua sai khoa \u0111\u1ea1o Nguy\u1ec5n C\u01b0 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra h\u1ecfi. Kh\u1ea3n v\u1edbi Th\u1eadn c\u00f9ng gi\u00e8m ch\u00ea l\u1eabn nhau. Kh\u1ea3n tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 Ch\u1ec9 b\u1ed5 \u0111i \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, ch\u01b0a \u0111i nh\u1eadn ch\u1ee9c, ph\u1ea3i tri\u1ec7t l\u01b0u l\u1ea1i, c\u00f9ng v\u1edbi Th\u1eadn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1ea3i ch\u1ee9c, \u0111\u1ed5i giao ty Tam ph\u00e1p h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra x\u00e9t. Khi \u00e1n xong, Th\u1eadn b\u1ecb gi\u00e1ng 3 c\u1ea5p, b\u1eaft v\u1ec1 h\u01b0u ; Kh\u1ea3n b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c, theo v\u00e0o b\u1ed9 ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u00ea Danh Tr\u01b0\u1eddng v\u00ec kh\u00f4ng x\u00e9t ra vi\u1ec7c \u1ea5y b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p.<\/p>\n<p>B\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 Binh L\u00ea V\u0103n V\u1ef9 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 Qu\u1ea3ng Ninh c\u00f4ng Mi\u00ean B\u1eadt ch\u1ebft. Mi\u00ean B\u1eadt th\u00f4ng minh s\u1edbm. Vua r\u1ea5t ti\u1ebfc, cho t\u00ean thu\u1ef5 l\u00e0 \u0110\u00f4n Ho\u00e0, sai h\u1eefu t\u01b0 ((1) H\u1eefu t\u01b0 : quan vi\u00ean n\u00e0o ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec.1) chi c\u1ee7a c\u00f4ng ra \u0111\u1ec3 lo vi\u1ec7c tang, l\u1ea1i cho th\u00eam 3.000 quan ti\u1ec1n, ng\u00e0y an t\u00e1ng t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng m\u1ed9t chi\u1ebfc qu\u00e2n thuy\u1ec1n l\u1edbn hi\u1ec7u B\u1eb1ng \u0110o\u00e0n (t\u1eeb m\u0169i thuy\u1ec1n \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 b\u00e1nh l\u00e1i \u0111\u1eb1ng sau d\u00e0i 8 tr\u01b0\u1ee3ng 1 th\u01b0\u1edbc, ngang 1 tr\u01b0\u1ee3ng 2 th\u01b0\u1edbc 3 t\u1ea5c, s\u00e2u 1 tr\u01b0\u1ee3ng 5 th\u01b0\u1edbc 3 t\u1ea5c, \u0111\u1eb7t 32 c\u1ed7 s\u00fang c\u00e1c lo\u1ea1i : s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u Ph\u1ea5n uy t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n 9 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u Ch\u1ea5n h\u1ea3i 2 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u K\u00edch vi\u1ec5n 2 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u Oanh s\u01a1n 19 kh\u1ea9u. Thuy\u1ec1n v\u00e1n nh\u1ecf b\u1eb1ng g\u1ed7 sam 2 chi\u1ebfc.<\/p>\n<p>\u0110\u00f3ng l\u1ea1i thuy\u1ec1n Phi V\u1ee5, \u0111\u1ed5i l\u00e0m qu\u00e2n thuy\u1ec1n Chu\u1ea9n K\u00edch (t\u1eeb m\u0169i thuy\u1ec1n \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn b\u00e1nh l\u00e1i \u0111\u1eb1ng sau d\u00e0i 6 tr\u01b0\u1ee3ng 7 th\u01b0\u1edbc, ngang 1 tr\u01b0\u1ee3ng 5 th\u01b0\u1edbc, s\u00e2u 1 tr\u01b0\u1ee3ng 1 th\u01b0\u1edbc 1 t\u1ea5c, \u0111\u1eb7t 22 c\u1ed7 s\u00fang c\u00e1c lo\u1ea1i : s\u00fang gang hi\u1ec7u Oanh s\u01a1n 8 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u K\u00edch vi\u1ec5n 2 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u Kho\u00e1 h\u1ea3i 2 kh\u1ea9u, s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u Qu\u00e1 s\u01a1n 10 kh\u1ea9u. Thuy\u1ec1n v\u00e1n nh\u1ecf b\u1eb1ng g\u1ed7 sam 2 chi\u1ebfc). Sai \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110o\u00e0n Kim tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y. Ph\u00e0m t\u1eeb Kinh tr\u1edf v\u00e0o Nam hay tr\u1edf ra B\u1eafc, khi n\u00e0o \u0111i tu\u1ea7n \u0111\u1ec3 do th\u00e1m th\u00ec d\u00f9ng thuy\u1ec1n \u1ea5y. L\u1ea1i \u0111\u00f3ng m\u1ed9t chi\u1ebfc qu\u00e2n thuy\u1ec1n hi\u1ec7u \u0110i\u00eau Phi b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n<p>Quan \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u1ec1 ban v\u0103n t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean, ai c\u00f3 cha m\u1eb9 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho s\u00e2m, qu\u1ebf, b\u1ea1c v\u00e0 l\u1ee5a g\u1ed3m 12 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cD\u1ea1y cho \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u trung, l\u00e0 \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 l\u1edbn c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Cha m\u1eb9 c\u00f2n k\u1ecbp nu\u00f4i, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m con ai c\u0169ng l\u1ea5y l\u00e0m vinh h\u1ea1nh. N\u0103m ngo\u00e1i nh\u00e2n g\u1eb7p l\u1ec5 suy t\u00f4n l\u00e0 l\u1ec5 l\u1edbn, kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng, n\u00ean ph\u1ea3i v\u01b0\u1ee3t c\u00e1ch suy \u00e2n, \u0111\u1ec3 tr\u1ecdng vi\u1ec7c hi\u1ebfu tr\u1ecb. Th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, cha l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea3ng ; th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, cha l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c Hi\u1ec1n ; T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 Binh Nguy\u1ec5n Qu\u1ed1c Hoan, cha l\u00e0 Nguy\u1ec5n Danh \u00e1n ; B\u1ed1 ch\u00ednh B\u1eafc Ninh quy\u1ec1n ch\u01b0\u1edfng B\u1ed1 ch\u00ednh H\u01b0ng Y\u00ean \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0, cha l\u00e0 \u0110\u1ed7 \u0110\u00ecnh Th\u1eef ; Tr\u1ef1c h\u1ecdc s\u0129 sung bi\u1ec7n C\u00e1c v\u1ee5 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i , cha l\u00e0 V\u0169 Ph\u1ea1m \u0110\u00e0m ; th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n, cha l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh \u00c2n ; th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, m\u1eb9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb \u0110\u1ed9 ; th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 L\u1ea1ng S\u01a1n Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc L\u00e2m, m\u1eb9 l\u00e0 L\u00ea Th\u1ecb Thi\u1ec3m ; B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang Ho\u00e0ng Thu, m\u1eb9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ecb B\u1ea9m ; B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, m\u1eb9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1ecb Th\u1ee5c ; sung bi\u1ec7n C\u00e1c v\u1ee5 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, m\u1eb9 l\u00e0 Ph\u1ea1m Th\u1ecb N\u1eefu ; \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban cho 3 phi\u1ebfn qu\u1ebf Thanh, 8 l\u1ea1ng s\u00e2m nam, 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n Phi long h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf, 2 t\u1ea5m sa m\u00e0u, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00fd t\u1ed1t qu\u00fd m\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi tu\u1ed5i gi\u00e0\u201d.<\/p>\n<p>\u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Nguy\u00ean l\u00fac m\u1edbi \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh, c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n Qu\u00fdnh l\u00e0 Ng\u1ef1 s\u1eed \u1edf Kinh ph\u00e1i \u0111i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra c\u00e1i \u00e1n v\u1ec1 vi\u1ec7c g\u1ed7 l\u1ea1t. C\u00f3 2 ng\u01b0\u1eddi su\u1ea5t \u0111\u1ed9i t\u1ef1 ti\u1ec7n tha t\u00ean t\u00f9 b\u1ecb giam ; Nguy\u00ean gh\u00e9t l\u00e0 chuy\u00ean quy\u1ec1n, b\u00e8n kho\u00e1 tay \u0111\u1ec3 qu\u1edf tr\u00e1ch, r\u1ed3i l\u1ea1i th\u1ea3. L\u1ea1i nh\u00e2n c\u00f3 tang v\u1ee3, Nguy\u00ean thu\u00ea m\u01b0\u1ee3n c\u00e1c \u0111\u1ed3 binh tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m ma ra kh\u1ecfi c\u1ea3nh gi\u1edbi, th\u00e2n bi\u1ec1n trong t\u1ec9nh ho\u1eb7c \u0111\u01b0a l\u1ec5 v\u1eadt ph\u00fang vi\u1ebfng ho\u1eb7c \u0111i \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m. Qu\u00fdnh c\u0169ng d\u1ef1 v\u00e0o \u0111\u00e1m \u1ea5y. Sau b\u1ea5t b\u00ecnh v\u1edbi Nguy\u00ean, Qu\u00fdnh m\u1edbi b\u00ed m\u1eadt tham h\u1eb7c v\u1ec1 vi\u1ec7c \u0111\u00f3. Vua sai Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u00ecnh V\u0169 Tu\u1ea5n tra h\u1ecfi. Khi \u00e1n \u0111\u1ec7 l\u00ean, vua n\u00f3i : \u201cNguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Nguy\u00ean th\u00e2n l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft ph\u00e1p lu\u1eadt, th\u1ebf m\u00e0 d\u00e1m t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u1ea5y \u0111\u1ed3 binh tr\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a \u0111\u00e1m ma v\u1ee3, \u0111\u00e3 l\u00e0m c\u00e0n b\u1eady ; hu\u1ed1ng chi su\u1ea5t \u0111\u1ed9i c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t ch\u1ee9c quan, mu\u1ed1n giam th\u00ec giam, mu\u1ed1n th\u1ea3 th\u00ec th\u1ea3, ch\u1ea3 ho\u00e1 ra t\u1ef1 ti\u1ec7n l\u00e0m uy Ph\u01b0\u1edbc \u01b0 ?\u201d. R\u1ed3i Nguy\u00ean ph\u1ea3i x\u1eed tr\u1ea3m giam h\u1eadu. B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n V\u0103n Thai v\u00e0 th\u00e2n bi\u1ec1n trong t\u1ec9nh, v\u00ec ch\u1ec9 ng\u1ed3i nh\u00ecn m\u00e0 g\u01b0\u1ee3ng theo \u00fd Nguy\u00ean, b\u1ecb gi\u00e1ng ph\u1ea1t h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. Nguy\u00ean l\u00e0m quan h\u01a1i nghi\u00eam kh\u1eafc, cho n\u00ean b\u1ecb gi\u00e8m ch\u00ea nhi\u1ec1u \u0111\u1ec3 \u0111\u1ebfn h\u1ea1i vi\u1ec7c. Sau \u0111\u00f3 Nguy\u00ean v\u00ec lo b\u1ef1c m\u00e0 ch\u1ebft. B\u1ed5 Lang trung b\u1ed9 Binh Ph\u1ea1m Huy l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u1eadp \u0111i\u1ebfm tu\u1ea7n An L\u01b0\u01a1ng \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean. X\u00e3 An L\u01b0\u01a1ng gi\u00e1p v\u1edbi nh\u00e0 Thanh, n\u0103m \u1ea5y ch\u00e2u Kh\u00e2m, ch\u00e2u Li\u00eam b\u1ecb \u0111\u00f3i, c\u00f3 nhi\u1ec1u b\u1ecdn c\u00f4n \u0111\u1ed3 \u0111\u00f3n \u0111\u01b0\u1eddng \u0103n c\u01b0\u1edbp. Quan t\u1ec9nh xin ch\u1ecdn m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 h\u00e0o \u0111\u1ed1c su\u1ea5t d\u00e2n phu 50 ng\u01b0\u1eddi, l\u1eadp \u0111i\u1ebfm \u0111\u1ec3 tu\u1ea7n ph\u00f2ng. Vua \u01b0ng cho (x\u00e3 An L\u01b0\u01a1ng thu\u1ed9c ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh).<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c Loan gi\u00e1 khanh, tr\u1eadt ch\u00e1nh tam ph\u1ea9m. L\u1ea5y th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh Long v\u00f5 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1eadp b\u1ed5 sang th\u1ef1 Loan gi\u00e1 khanh, hi\u1ec7p \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Qu\u1ea3n v\u1ec7 v\u1ec7 \u1ea5y \u0111\u1ed1c su\u1ea5t c\u00e1c ty H\u1ed9 v\u1ec7, C\u1ea3nh t\u1ea5t, Loan gi\u00e1 v\u00e0 K\u1ef3 c\u1ed5 trong v\u1ec7 m\u00ecnh.<\/p>\n<p>S\u00e1 Ong Giun n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u00e3 nh\u1eadn phong, \u1ee7y c\u00e1c phi\u00ean m\u1ee5c (th\u1eadp ph\u1ea9m 1 ng\u01b0\u1eddi, b\u00e1t ph\u1ea9m 1 ng\u01b0\u1eddi) \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 qu\u00e2n th\u1ee9 d\u00e2ng bi\u1ec3u xin v\u00e0o Kinh \u0111\u1ec3 t\u1ea1 \u00e2n. Qu\u1eadn ch\u00faa Ng\u1ecdc V\u00e2n c\u0169ng s\u1ebd d\u00e2ng bi\u1ec3u tr\u1ea7n t\u1ea1. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ecbnh, qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng m\u1edbi th\u1ee5 phong, m\u1ecdi vi\u1ec7c c\u00f2n thu\u1ed9c v\u1ec1 bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u s\u00e1ng l\u1eadp. Tuy tr\u00f4ng \u0111\u00e1m m\u00e2y h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 m\u1eb7t tr\u1eddi, l\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng c\u00e1c n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf ph\u1ee5ng th\u1edd n\u01b0\u1edbc l\u1edbn, nh\u01b0ng suy t\u1ea5c th\u00e0nh, th\u01b0\u01a1ng cho c\u1ea3nh kh\u00f3, l\u00e0 c\u00e1i ngh\u0129a \u0111\u1ea5ng v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 y\u00eau m\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng xa. V\u1ec1 \u0111i\u1ec1u xin sai s\u1ee9 t\u1ea1 \u00e2n \u0111\u00e3 x\u00e9t t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh r\u1ed3i, chu\u1ea9n y nh\u01b0 l\u1eddi xin m\u00e0 l\u00e0m. Duy c\u00f3 k\u1ef3 h\u1ea1n c\u1ed1ng v\u00e0 l\u1ec5 c\u1ed1ng, giao b\u1ed9 L\u1ec5 b\u00e0n r\u1ed3i t\u00e2u l\u00ean. Khi ngh\u1ecb \u0111\u1ec7 l\u00ean, \u0111\u1ecbnh 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n c\u1ed1ng, b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n (t\u1ea1 \u00e2n v\u00e0 l\u1ec5 ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u do s\u1ee9 c\u1ed1ng c\u00f9ng ti\u1ebfn m\u1ed9t th\u1ec3). L\u1ea1i c\u1ea5p cho quan l\u1ecbch v\u00e0 d\u00e2n l\u1ecbch 100 n\u0103m, do t\u1ec9nh An Giang chuy\u1ec3n giao.<\/p>\n<p>(- L\u1ec5 c\u1ed1ng, l\u1ec5 ph\u1ea9m c\u00f3 : 2 th\u1edbt voi \u0111\u1ef1c, 2 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi, 2 b\u1ed9 t\u00ea gi\u00e1c, sa nh\u00e2n, \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, tr\u1ea7n ho\u00e0ng, c\u00e1nh ki\u1ebfn, s\u00e1p ong \u0111\u1ec1u 50 c\u00e2n, s\u01a1n \u0111en 20 v\u00f2.<\/p>\n<p>\u2013 L\u1ec5 ph\u1ea9m t\u1ea1 \u00e2n c\u00f3 : 2 chi\u1ebfc ng\u00e0 voi, 2 b\u1ed9 t\u00ea gi\u00e1c, \u0111\u1eadu kh\u1ea5u, sa nh\u00e2n, tr\u1ea7n ho\u00e0ng, c\u00e1nh ki\u1ebfn v\u00e0 s\u00e1p ong \u0111\u1ec1u 50 c\u00e2n, s\u01a1n \u0111en 20 v\u00f2.<\/p>\n<p>\u2013 S\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi trong s\u1ee9 b\u1ed9 : ch\u00e1nh s\u1ee9, ph\u00f3 s\u1ee9 \u0111\u1ec1u m\u1ed9t vi\u00ean, th\u00f4ng ng\u00f4n 2 vi\u00ean, th\u1ea7y thu\u1ed1c 2 vi\u00ean, qu\u00e2n \u0111i theo 9 t\u00ean, r\u1ed3i do quan t\u1ec9nh An Giang tr\u01b0\u1edbc b\u00e1o nh\u1eadt k\u1ef3 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng ; \u0111\u1ebfn trung tu\u1ea7n th\u00e1ng hai \u0111\u1ebfn An Giang, quan t\u1ec9nh x\u00e9t th\u1ef1c l\u1ec5 ph\u1ea9m, r\u1ed3i tr\u00edch ra ng\u00e0 voi, t\u00ea gi\u00e1c v\u00e0 \u0111\u1eadu kh\u1ea5u 3 h\u1ea1ng, cho theo \u0111i c\u00f9ng s\u1ee9 b\u1ed9, do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 ph\u00e1t \u0111\u1ec7 ; c\u00f2n c\u00e1c h\u1ea1ng kh\u00e1c cho tu\u1ef3 ti\u1ec7n v\u1eadn t\u1ea3i : th\u1edbt voi giao cho t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ch\u0103n nu\u00f4i. L\u01b0\u1ee3ng cho 2 vi\u00ean ch\u00e1nh ph\u00f3 s\u1ee9, 1 vi\u00ean th\u00f4ng ng\u00f4n, 1 vi\u00ean th\u00e0y thu\u1ed1c, 3 t\u00ean qu\u00e2n theo \u0111i, c\u00f9ng v\u1edbi t\u1ec9nh ph\u00e1i th\u00f4ng ph\u00e1n ho\u1eb7c kinh l\u1ecbch 1 vi\u00ean sung ch\u1ee9c tr\u01b0\u1edfng t\u1ed1ng ((1) Tr\u01b0\u1edfng t\u1ed1ng : tr\u01b0\u1edfng \u0111o\u00e0n d\u1eabn c\u1ed1ng b\u1ed9 Cao Mi\u00ean v\u00e0o Kinh.1) v\u00e0 1 vi\u00ean th\u00f4ng ng\u00f4n, \u0111\u1ec1u c\u00f9ng v\u1edbi s\u1ee9 b\u1ed9 nh\u1ea5t t\u1ec1 kh\u1edfi h\u00e0nh, do \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 l\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng : trung tu\u1ea7n th\u00e1ng t\u01b0 \u0111\u1ebfn Kinh, h\u1ea1 tu\u1ea7n l\u00e0m l\u1ec5 tri\u1ec1u c\u1ed1ng. R\u1ed3i l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ee3i hai kh\u00e1nh ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng v\u00e0 V\u1ea1n th\u1ecd, tu\u1ef3 ban chi\u00eam b\u00e1i. Khi l\u1ec5 xong, s\u1ebd do b\u1ed9 t\u00e2u xin cho v\u1ec1).<\/p>\n<p>Vua y l\u1eddi t\u00e2u, chu\u1ea9n cho quan \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 An \u2013 H\u00e0 truy\u1ec1n d\u1ee5 cho qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng [Cao Mi\u00ean] bi\u1ebft.<\/p>\n<p>Thi \u0110\u00ecnh. Sai : Th\u1ed1ng ch\u1ebf T\u1ea3 d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh sung l\u00e0m gi\u00e1m th\u00ed ; Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, sung vi\u1ec7c \u0111\u1ecdc quy\u1ec3n ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp sung vi\u1ec7c truy\u1ec1n l\u00f4 ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0\u0110\u1ed7 Quang, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang sung duy\u1ec7t quy\u1ec3n. Vua tr\u1ef1c ti\u1ebfp ra \u0111\u1ea7u b\u00e0i v\u0103n s\u00e1ch. Ch\u1ebf s\u00e1ch r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cTa nghe : ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng xem \u0111\u1ebfn d\u00e2n m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra gi\u00e1o ho\u00e1, d\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u00e0i tr\u00ed thi\u00ean h\u1ea1, gi\u00fap \u0111\u1ee1, v\u1ed7 y\u00ean, l\u1ea1i ch\u1ea5n kh\u1edfi \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, phong ho\u00e1 \u0111\u1ec3 c\u1ed5 \u0111\u1ed9ng, d\u1ea1y d\u1ed7 \u0111\u1ec3 ho\u00e1 \u0111i. Sinh nu\u00f4i tho\u1ea3 m\u00e3n th\u00ec gi\u00e1o ho\u00e1 m\u1edbi thi h\u00e0nh, m\u00e0 phong t\u1ee5c t\u1ed1t. C\u00e1i \u0111\u1ea1o tr\u1ecb d\u00e2n qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3. Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n qu\u00fd \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, nh\u00e0 H\u1ea1 qu\u00fd c\u00f4ng, nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng qu\u00fd ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, nh\u00e0 Chu qu\u00fd c\u00f9ng h\u1ecd, nh\u00e0 T\u1ea5n qu\u00fd k\u1ebb l\u1ea1i gi\u1eef ph\u00e9p, nh\u00e0 T\u00e2y H\u00e1n qu\u00fd t\u00e0i m\u01b0u, nh\u00e0 \u0110\u00f4ng H\u00e1n qu\u00fd kinh thu\u1eadt, nh\u00e0 Ngu\u1ef5 qu\u00fd v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, nh\u00e0 T\u1ea5n qu\u00fd danh l\u00fd, nh\u00e0 Chu, nh\u00e0 Tu\u1ef3 qu\u00fd h\u1ecd h\u00e0ng. Xem ch\u1ed7 qu\u00fd th\u00ec bi\u1ebft tr\u1ecb th\u1ec3 h\u01a1n hay l\u00e0 k\u00e9m. Nh\u01b0ng \u0111i s\u00e2u \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 vi\u1ec7c l\u00e0m, c\u00f3 th\u1ec3 ch\u1ec9 ra t\u1eebng vi\u1ec7c m\u00e0 n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Th\u1ebf th\u00ec tr\u1ecb \u0111\u1ea1o c\u1ee7a \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i, th\u1ef1c t\u1ecf r\u00f5 nh\u01b0 \u0111\u1ed1t s\u1eebng con t\u00ea m\u00e0 soi th\u1ea5u v\u1eady. L\u1edbn thay, Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta ; n\u00ean \u0111\u1ea1o c\u1ee7a tr\u1eddi l\u1ea5y t\u00e0i c\u1ee7a \u0111\u1ea5t, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n kh\u00f4ng c\u00e2u n\u1ec7 v\u00e0o l\u1ec1 l\u1ed1i n\u00e0o, ho\u00e0 d\u00e2n th\u00ec th\u1eddi th\u01b0\u1eddng thu n\u0103m Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 ban cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, h\u1ed7n h\u1ee3p c\u1ea3 d\u01b0 \u0111\u1ed3 th\u1ed1ng nh\u1ea5t, m\u1edf mang v\u1eadn h\u1ed9i th\u1ecbnh v\u01b0\u1ee3ng cho n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam. Ta k\u00ednh v\u00e2ng nghi\u1ec7p l\u1edbn, noi \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0u m\u00f4, ch\u1ec9 ngh\u0129 m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u0103m lo, d\u00f9ng nh\u00e2n t\u00e0i l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1, c\u1ea9n th\u1eadn nh\u01b0 c\u1ea7m d\u00e2y c\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 m\u1ee5c m\u00e0 dong s\u00e1u ng\u1ef1a, l\u1eadp gi\u00e1o ho\u00e1 nu\u00f4i d\u1ea1y d\u00e2n, s\u1edbm chi\u1ec1u s\u1ee3 h\u00e3i, g\u1eafng tinh th\u1ea7n \u0111\u1ec3 lo toan ch\u00ednh tr\u1ecb, c\u00f3 th\u1ec3 mong cho ch\u00ednh s\u1ef1 m\u1edf mang, m\u00e0 th\u00eam r\u1ea1ng v\u1ebb cho \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc. \u00d4i, Nghi\u00eau h\u1ecfi quan t\u1ee9 nh\u1ea1c, Thu\u1ea5n c\u1ea5t nh\u1eafc 8 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n b\u00e1 n\u0103m gi\u00e1o cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng. V\u0169 L\u1ec5 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, m\u1ed9t l\u1ea7n g\u1ed9i \u0111\u1ea7u ba l\u1ea7n v\u1ea9y t\u00f3c, m\u1ed9t b\u1eefa \u0103n ba l\u1ea7n \u0111\u1ee9ng d\u1eady, Th\u00e0nh Thang g\u1eafng s\u00e1ng \u0111\u1ee9c \u1edbn, l\u1eadp \u0111\u1ea1o trung cho d\u00e2n, l\u1ea5y ngh\u0129a x\u1eed vi\u1ec7c, l\u1ea5y l\u1ec5 c\u1ea7m l\u00f2ng ; V\u0103n V\u01b0\u01a1ng k\u00ednh ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0, y\u00eau ng\u01b0\u1eddi tr\u1ebb, coi ch\u1ea7u \u0111\u1ebfn mu\u1ed9n m\u00e0 kh\u00f4ng \u0103n, \u0111\u1ec3 t\u00ecm nh\u00e2n t\u00e0i b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng ; V\u0169 V\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t ra 5 t\u01b0\u1edbc, chia ra 3 \u0111\u1ea5t, \u0111\u1eb7t quan ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 t\u00e0i, tr\u1ecdng 5 \u0111i\u1ec1u d\u1ea1y cho d\u00e2n. \u0110\u00f3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n d\u1ea1y d\u00e2n, m\u1edf m\u1ecdi v\u1eadt l\u00e0m n\u00ean m\u1ecdi vi\u1ec7c. Th\u1ebf m\u00e0 c\u00f2n c\u00f3 H\u1ee9a Do, S\u00e0o Ph\u1ee7, Tr\u00f9ng Quang, Di, T\u1ec1, \u0111\u00f3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o ? C\u00e1c r\u1ee3 m\u1ecdi nh\u01b0 H\u1eefu Mi\u00eau, Phong Phong, C\u00f4n Ng\u00f4, Hi\u1ec3m Do\u00e3n, \u0111\u00f3 bi\u1ebft l\u00e0 d\u00e2n n\u00e0o ? T\u1eeb \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u00e1c nh\u00e0 H\u00e1n, T\u1ed1ng, Nguy\u00ean, Minh, Thanh, vua ch\u00faa hi\u1ec1n, t\u01b0\u1edbng v\u0103n t\u01b0\u1edbng v\u00f5 gi\u1ecfi, \u0111\u1eddi n\u00e0o m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3, h\u00e1 kh\u00f4ng tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, \u0111\u1eb7t gi\u00e1o ho\u00e1 \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0a ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 th\u1ecbnh tr\u1ecb ? Th\u1ebf m\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i c\u00f2n b\u1ecf s\u00f3t, k\u1ebb kh\u00f4ng h\u01b0\u1edbng ho\u00e1, d\u00e2n c\u00f2n ngu si, c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng \u0111\u00e2y kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00f3i h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c : n\u00e0o b\u00ean \u0111\u00f4ng t\u01b0\u1eddng, b\u00ean b\u1eafc b\u1ebfp, ng\u01b0\u1eddi \u0111i c\u00e2u, ng\u01b0\u1eddi u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u say, ng\u01b0\u1eddi m\u1eb7c \u00e1o b\u1eb1ng b\u00f4ng lau, ng\u01b0\u1eddi \u0103n b\u1eb1ng qu\u1ea3 c\u00e2y t\u00f9ng, ng\u01b0\u1eddi \u1ea9n \u1edf ch\u1ee3 ph\u00eda nam th\u00e0nh, ch\u00ed s\u0129 kh\u00f4ng thi\u1ebfu g\u00ec, m\u00e0 chung quy kh\u00f4ng c\u00f3 ti\u1ebfng g\u00ec \u1edf \u0111\u1eddi, th\u1ef1c \u0111\u00e1ng ti\u1ebfc l\u1eafm !<\/p>\n<p>\u201cN\u1eb1m m\u1ed9ng th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi v\u00e0ng m\u00e0 \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt v\u00e0o Trung Qu\u1ed1c ; cho ph\u00e1p hi\u1ec7u l\u00e0 Ng\u1ed9 s\u1ee9 m\u00e0 \u0110\u1ea1o gi\u00e1o b\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi ; \u0111\u1ea1o D\u01b0\u01a1ng, M\u1eb7c \u0111\u00e3 n\u1ed5i l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ea1o Ph\u1eadt, l\u1ea1i n\u1ed1i theo v\u1ec1 sau. Th\u1eadm ch\u00ed \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c Ho\u00e0ng C\u00e2n, ph\u01b0\u01a1ng thu\u1eadt c\u1ee7a x\u00e3 ((1) X\u00e3 : m\u1ed9t \u0111\u1ea3ng b\u00ed m\u1eadt ho\u1ea1t \u0111\u1ed9ng ch\u00ednh tr\u1ecb.1) B\u1ea1ch Li\u00ean, l\u1eabn l\u1ed9n v\u00e0o trong kho\u1ea3ng \u1ea5y, nh\u01b0 l\u00e0 l\u00faa m\u00e0 c\u00f3 c\u1ecf n\u0103n, \u0111\u1ec1u b\u1edfi \u0111\u1ec3 l\u1ee1 vi\u1ec7c ra, kh\u00f4ng ng\u0103n ng\u1eeba \u0111i tr\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i kh\u00f4ng lo li\u1ec7u s\u1edbm \u0111\u1ec3 tr\u1eeb c\u00e1i h\u1ea1i v\u1ec1 sau. \u0110\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng l\u00fac \u1ea5y th\u00ec l\u1ea5y g\u00ec m\u00e0 tr\u1eeb b\u1ecf t\u00e0 thuy\u1ebft \u0111\u1ec3 m\u1edf c\u1eeda cho ch\u00ednh \u0111\u1ea1o, ph\u00e1 ch\u1ed7 ngu mu\u1ed9i m\u00e0 quy v\u1ec1 \u0111\u1ea1i \u0111\u1ea1o \u0111\u01b0\u1ee3c ? B\u1ea3n tri\u1ec1u s\u00f9ng Nho, tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o , h\u1eadu \u0111\u00e3i s\u0129 phu, th\u00e2n c\u1eadn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, l\u1eadp gi\u00e1o \u0111\u1ec3 ho\u00e1 d\u00e2n, m\u1edf khoa thi \u0111\u1ec3 l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i, d\u1ef1ng tr\u01b0\u1eddng h\u1ecdc \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh. Khoa thi m\u1edf ra c\u00f3 ch\u00ednh khoa, \u00e2n khoa ; xu\u1ed1ng chi\u1ebfu c\u1ea5t nh\u1eafc nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n t\u00e0i, gi\u00e1ng d\u1ee5 c\u1ea7u t\u00ecm nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea9n d\u1eadt. Th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb khi m\u1edf ra khoa thi H\u1ed9i, thi \u0110\u00ecnh \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1i ng\u00f4i \u0111\u00ecnh nguy\u00ean ((2) \u0110\u00ecnh nguy\u00ean : ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u thi \u0110\u00ecnh, t\u1ee9c tr\u1ea1ng nguy\u00ean.2) c\u00f2n \u0111\u1eb7t kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i! Th\u1ef1c l\u00e0 s\u1ee3 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n c\u00f2n s\u00f3t \u1edf ch\u1ed7 th\u00f4n qu\u00ea, nh\u00e2n t\u00e0i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn \u0111\u1ea1t, th\u00ec l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o m\u00e0 thu nh\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ecdi h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi, hi\u1ec1n t\u00e0i h\u1ecdp c\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng minh \u1edf ch\u1ed7 quan tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 d\u00f9ng ?.<\/p>\n<p>\u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc b\u00ean ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, t\u00e0 gi\u00e1o Gia t\u00f4 ng\u1ea5m ng\u1ea7m l\u1ea5n l\u01b0\u1edbt, v\u00ec \u0111\u00e2u m\u00e0 \u0111\u1ebfn n\u1ed7i m\u00ea ho\u1eb7c, c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i cho nghe \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? Tuy ph\u00e1p l\u1ec7nh r\u1ea5t nghi\u00eam, \u0111\u1ec3 d\u1eabn ng\u01b0\u1eddi ta v\u00e0o con \u0111\u01b0\u1eddng l\u00e0m l\u00e0nh, \u0111\u1ed5i l\u1ed7i, nh\u01b0ng m\u00e0 nh\u01b0 c\u00e1i ch\u00e9n \u0111\u1ec3 r\u1ec9 n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e1y h\u1ed3 c\u00f2n s\u00f3t c\u1eb7n, b\u1ec1 ngo\u00e0i th\u00ec thu\u1eadn, b\u1ec1 trong th\u00ec kh\u00f4ng theo, ch\u01b0a kh\u1ecfi c\u00f3 m\u1ed9t hai n\u01a1i th\u00f4n qu\u00ea, k\u1ebb ti\u1ec3u d\u00e2n ngu m\u00ea ngoan c\u1ed1, \u0111\u1eb7t m\u00ecnh ra ngo\u00e0i \u0111\u1ee9c ho\u00e1 sinh th\u00e0nh, c\u00f2n m\u00ea m\u00e0 kh\u00f4ng t\u1ec9nh ! V\u1eady th\u1ebf n\u00e0o \u0111\u1ec3 m\u1eb7t \u0111\u1ed5i, l\u00f2ng theo , \u0111\u1eb7t v\u00e0o n\u01a1i ch\u0103n chi\u1ebfu, tr\u1edf l\u1ea1i thu\u1ea7n ph\u00e1c, vui \u1edf c\u1ea3nh xu\u00e2n \u0111\u00e0i, \u0111\u1ec1u l\u00e0m l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh, c\u00f9ng l\u00ean c\u00f5i ho\u00e0 vui ?<\/p>\n<p>\u201cB\u1ecdn s\u0129 phu c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, c\u00f3 s\u1eb5n t\u00e0i h\u1ecdc, th\u00ec b\u00e0y t\u1ecf c\u00e1c m\u01b0u m\u00f4, \u0111i\u1ec1u tr\u1ea7n t\u00e0i kinh t\u1ebf, ta l\u01b0u \u00fd x\u00e9t ch\u1ecdn \u0111\u1ec3 d\u00f9ng\u201d.<\/p>\n<p>Bu\u1ed5i h\u00f4m chi\u1ec1u h\u00f4m \u1ea5y, g\u1eb7p m\u01b0a d\u1ea7m, \u0111\u1eb7c \u00e2n cho \u0111\u1ed1t \u0111\u00e8n \u0111u\u1ed1c, \u0103n c\u01a1m \u0111\u00eam, \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u00e3i b\u00e0y t\u00e0i h\u1ecdc m\u00e0 th\u01b0a l\u1ea1i. C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi \u1edf m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u1eeda \u0111\u00eam m\u1edbi ra, ban cho c\u00e1i b\u00e0i \u201cra c\u1eeda\u201d, m\u1edf kho\u00e1 \u0111\u01b0a v\u1ec1. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n t\u1ee5ng l\u00e0 m\u1ed9t chuy\u1ec7n hay. \u0110\u1ebfn khi quy\u1ec3n thi \u0111\u1ec7 l\u00ean, vua m\u1edf xem 2 \u2013 3 l\u1ea7n, b\u1ea3o c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c s\u0129 t\u1eed \u0111\u1ed1i s\u00e1ch, \u0111\u1ec1u ch\u01b0a h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd \u0111\u1ea7u b\u00e0i ; nh\u01b0ng \u1edf trong ch\u1ed7 k\u00e9m m\u00e0 t\u00ecm l\u1ea5y ch\u1ed7 h\u01a1n, th\u00ec c\u00f3 nh\u1eefng ti\u1ebfng k\u00eau xoang xo\u1ea3ng \u1edf trong \u0111\u00e1m s\u1eaft kh\u00f4ng ? \u0110\u1eb7c \u00e2n cho Phan Th\u00fac Tr\u1ef1c \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t gi\u00e1p Ti\u1ebfn s\u0129 c\u1eadp \u0111\u1ec7 \u0111\u1ec7 tam danh ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Hi\u1ec3n, Tr\u1ecbnh L\u00fd Hanh \u0111\u1ec7 nh\u1ecb gi\u00e1p Ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n ; Ho\u00e0ng Thi\u1ec7n L\u01b0\u01a1ng, Tr\u1ecbnh Xu\u00e2n Th\u01b0\u1edfng, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c T\u01b0, V\u0169 V\u0103n Hi\u1ec7u \u0111\u1ec7 tam gi\u00e1p \u0110\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n. Duy c\u00f3 \u0110\u1eb7ng Huy Tr\u1ee9 l\u1eddi n\u00f3i c\u00f3 ph\u00f3ng \u0111\u00e3ng, l\u00e0m v\u0103n l\u1ea1i ph\u1ea1m tr\u01b0\u1eddng quy (kim v\u0103n c\u00f3 c\u00e2u \u201ch\u1eefu h\u1ea1i gia mi\u00eau\u201d ngh\u0129a l\u00e0 \u201cc\u1ecf n\u0103n l\u00e0m h\u1ea1i cho l\u00faa t\u1ed1t\u201d. Gia mi\u00eau l\u00e0 l\u00e0ng vua). Vua \u0111em b\u1ea3o c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ee9 \u1edf H\u1ed9i th\u00ed \u0111\u00e3 b\u1ecb tru\u1ea5t, thi \u0110\u00ecnh l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf ! Quy\u1ec3n thi c\u00e2n nh\u1eafc m\u00e0 l\u1ea5y, l\u00e0 c\u00e1i l\u1ebd c\u00f4ng b\u1eb1ng, l\u1ebd \u0111\u00e2u phi\u1ebfm l\u1ea1m nh\u01b0 th\u1ebf !\u201d. B\u00e8n \u0111\u00e1nh h\u1ecfng tu\u1ed9t, l\u1ea1i c\u00e1ch lu\u00f4n c\u1ea3 danh t\u1ecbch ((1) Danh t\u1ecbch : t\u00ean ghi trong s\u1ed5 thi \u0111\u1ed7. Ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc, c\u1eed nh\u00e2n hay ti\u1ebfn s\u0129, ngo\u00e0i danh s\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00eau tr\u00ean b\u1ea3ng treo t\u1ea1m th\u1eddi sau khi \u0111\u1ed7, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c ghi t\u00ean trong s\u1ed5 khoa thi, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u00e1t v\u0103n b\u1eb1ng.1) c\u1eed nh\u00e2n c\u1ee7a Tr\u1ee9, \u0111u\u1ed5i v\u1ec1 h\u1ecdc l\u1ea1i. Thi \u0110\u00ecnh b\u1ecb \u0111\u00e1nh h\u1ecfng l\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb Tr\u1ee9 (n\u0103m sau Tr\u1ee9 l\u1ea1i thi \u0111\u1ed7 Gi\u1ea3i nguy\u00ean).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi \u0111\u1ed7 l\u00e0m bi\u1ec3u t\u1ea1. L\u1ec7 c\u0169, h\u1ed9i t\u1eadp t\u1ea5u c\u1ee7a ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi t\u1ea1 \u00e2n, do b\u1ed9 tr\u00ecnh ti\u1ebfn ; khoa n\u00e0y chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i l\u00e0m bi\u1ec3u d\u00e2ng l\u00ean. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 l\u00fac b\u00ecnh nh\u1eadt, s\u1edf h\u1ecdc kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau ; \u0111\u1ebfn khi \u0111\u1ed7, c\u0169ng \u0111\u1ec1u kh\u00e1c. Hu\u1ed1ng chi, l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1ecf c\u00e1i \u00e1o v\u1ea3i, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng bi\u1ec3u tr\u1ea7n t\u1ea1 ngay, th\u1ebf l\u00e0 c\u00e1i \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh h\u1eadu \u0111\u00e3i khoa gi\u00e1p, n\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tr\u1ea7n t\u00ecnh, \u0111\u1ec3 xem h\u1ecdc thu\u1eadt th\u1ebf n\u00e0o. T\u1eeb nay, ph\u00e0m khi vi\u1ec7c thi \u0110\u00ecnh xong, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed7 ti\u1ebfn s\u0129 c\u1eadp \u0111\u1ec7, ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n v\u00e0 \u0111\u1ed3ng ti\u1ebfn s\u0129 xu\u1ea5t th\u00e2n, \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u00e0i bi\u1ec3u t\u1ea1 \u00e2n, do b\u1ed9 ph\u1ee7ng ti\u1ebfn, nh\u01b0ng ph\u1ea3i d\u1eabn \u0111\u1ebfn s\u00e2n r\u1ed3ng chi\u00eam b\u00e1i. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7.<\/p>\n<p>L\u1ea1i, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, thi \u0110\u00ecnh, chu\u1ea9n cho \u1edf hai d\u00e3y h\u00e0nh lang b\u00ean \u0111\u00f4ng, b\u00ean t\u00e2y \u0111\u1ea1i \u0111\u00ecnh C\u1ea7n Ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n. Ta ngh\u0129 \u0111i\u1ec7n \u0111\u00ecnh l\u00e0 n\u01a1i ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00ednh ch\u00ednh, c\u00e1c quan ra v\u00e0o ch\u1ea7u h\u1ea7u d\u1ef1 v\u1ec7 ph\u1ee5ng th\u1eeba chi\u1ebfu s\u1eafc ; g\u1eb7p ng\u00e0y thi \u0111\u00ecnh, kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 tr\u00ecnh h\u1ea1n c\u1ea5m ch\u1ec9. Nay cung m\u1edbi B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 l\u00e0m xong, ch\u1ec9nh t\u00fac \u0111oan nghi\u00eam, h\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed9ng r\u00e3i ch\u1ec9nh \u0111\u1ed1n, sang n\u0103m g\u1eb7p k\u1ef3 thi H\u1ed9i khoa M\u1eadu Th\u00e2n, chu\u1ea9n cho b\u1ed9 ghi nh\u1edb l\u1ea5y : nh\u1eefng t\u00ean tr\u00fang c\u00e1ch, chu\u1ea9n cho thi \u1edf 2 d\u00e3y h\u00e0nh lang b\u00ean \u0111\u00f4ng b\u00ean t\u00e2y cung \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i ngay ki\u1ec3u m\u1eabu b\u1ed5 t\u1eed cho 3 gi\u00e1p [ti\u1ebfn s\u0129] (nh\u1ea5t gi\u00e1p : th\u00eau con h\u1ea1c v\u00e0 \u0111\u00e1m m\u00e2y ; nh\u1ecb gi\u00e1p : th\u00eau con chim \u1edf n\u01b0\u1edbc, m\u00e0u tr\u1eafng ; tam gi\u00e1p : th\u00eau con c\u00f2 ho\u1eb7c con chim \u1edf n\u01b0\u1edbc).<\/p>\n<p>Vua xem quy\u1ec3n thi c\u1ee7a c\u00e1c ti\u1ebfn s\u0129 m\u1edbi \u0111\u1ed7. D\u1ee5 cho b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi Tam \u0111\u1ea1i tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i t\u1ea5t ph\u1ea3i do khoa m\u1ee5c, nh\u01b0ng khoa m\u1ee5c c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 l\u1ea5y h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e2n t\u00e0i. V\u1ea3 l\u1ea1i nh\u01b0 ph\u00e9p thi, th\u00f4ng qu\u00e1n c\u1ea3 4 k\u1ef3, \u0111\u01b0\u1ee3c 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean l\u00e0 ch\u00e1nh b\u1ea3ng ; 8 \u2013 9 ph\u00e2n tr\u1edf xu\u1ed1ng, l\u00e0 ph\u00f3 b\u1ea3ng. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c ch\u00e1nh b\u1ea3ng \u0111\u1ec1u tr\u00fang c\u1ea3 4 k\u1ef3 m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7 ph\u00e2n s\u1ed1 nh\u01b0 th\u1ebf, ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 m\u1ed9t hai ng\u01b0\u1eddi, ngo\u00e0i ra ho\u1eb7c ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c 4, 5 ph\u00e2n. C\u00f2n nh\u01b0 ph\u00f3 b\u1ea3ng s\u1edf tr\u00fang, tuy ch\u1ec9 2 \u2013 3 k\u1ef3, m\u00e0 x\u00e9t ph\u00e2n s\u1ed1 ra, c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1ebfn 8 \u2013 9 \u2013 10 ph\u00e2n tr\u1edf l\u00ean. Ngay trong m\u1ed9t vi\u1ec7c \u1ea5y \u0111\u00e3 kh\u00f3 chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh, m\u1edbi bi\u1ebft khoa c\u1eed v\u0103n t\u1ef1 c\u0169ng c\u00f3 v\u1eadn m\u1ec7nh, tuy qu\u00e2n t\u01b0\u1edbng c\u0169ng kh\u00f4ng xoay l\u1ea1i s\u1ed1 m\u1ec7nh cho \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 c\u00f3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n c\u01b0\u1edbp nh\u1eefng thuy\u1ec1n bu\u00f4n. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc ta \u1edf li\u1ec1n v\u1edbi nh\u00e0 Thanh. G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nhi\u1ec1u gi\u1eb7c Thanh v\u01b0\u1ee3t b\u1edd c\u00f5i sang sinh vi\u1ec7c : v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 th\u00ec d\u00e2n \u0111\u00f3i \u1edf Kh\u00e2m Ch\u00e2u h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ebfn 600 \u2013 700 ng\u01b0\u1eddi ; v\u1ec1 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 th\u00ec thuy\u1ec1n gi\u1eb7c \u0111i l\u1ea1i \u0111\u1ebfn 15 \u2013 16 chi\u1ebfc. Tr\u01b0\u1edbc kia c\u00e1c thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u1edf h\u1ea3i ph\u1eadn c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, Ngh\u1ec7 An, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u1eabn l\u1ea5y l\u00e0m kh\u1ed5 ; nay t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn, t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u1ea1i th\u1ea5y k\u00eau l\u00ean ! Th\u1ebf th\u00ec nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi coi gi\u1eef c\u1eeda bi\u1ec3n \u0111\u00e3 kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec, m\u00e0 nh\u1eefng thuy\u1ec1n qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n do t\u1ec9nh ph\u00e1i ; Kinh ph\u00e1i \u0111i c\u0169ng ch\u1ec9 h\u01b0 \u1ee9ng \u0111\u00f3 th\u00f4i !\u201d. T\u1ee9c th\u00ec truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng theo m\u1eb7t bi\u1ec3n, ph\u00e0m c\u00e1c thuy\u1ec1n qu\u00e2n do Kinh ph\u00e1i \u0111i v\u00e0 c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n, n\u1ebfu g\u1eb7p thuy\u1ec1n gi\u1eb7c th\u00ec t\u1ee9c kh\u1eafc ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p ngay, \u0111\u1ec3 cho h\u1ebft nh\u1eefng gi\u1eb7c bi\u1ec3n ; n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec, th\u00ec s\u1ebd b\u1ecb tra x\u00e9t ch\u1ee9c v\u1ee5 v\u00e0 t\u00ean ng\u01b0\u1eddi, ph\u00e2n bi\u1ec7t nghi\u00eam ngh\u1ecb \u0111\u1ec3 cho qu\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u00eam.<\/p>\n<p>Sai ty Tam ph\u00e1p duy\u1ec7t l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 b\u1ea3n tri\u1ec1u. Tr\u01b0\u1edbc kia, kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, sai quan hi\u1ec7u ch\u00ednh m\u1ed9t b\u1ed9 s\u00e1ch lu\u1eadt l\u1ec7, vi\u1ebft th\u00e0nh b\u1ea3n th\u1ea3o ti\u1ebfn tr\u00ecnh, l\u1ea1i giao B\u1ed9 v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c chia nhau ra m\u00e0 duy\u1ec7t, \u0111\u00e3 l\u00e2u m\u00e3i ch\u01b0a xong ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u1ed9 H\u00ecnh l\u1ea1i t\u00e2u, xin v\u1eabn do B\u1ed9, C\u00e1c duy\u1ec7t l\u1ea1i.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cH\u00ecnh l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 gi\u00fap v\u1ec1 ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u1ec3 m\u00e0 c\u1ea5m k\u1ebb gian b\u1ea1o, y\u00ean \u1ee7i l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n. Nh\u1eefng ch\u1ed7 ho\u1eb7c th\u00eam ra ho\u1eb7c b\u1edbt \u0111i, t\u1ea5t ph\u1ea3i tham kh\u1ea3o \u0111\u1ebfn c\u00f4ng lu\u1eadn. Th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c quan \u1edf B\u1ed9, C\u00e1c c\u1ee9 nh\u1ea5t v\u1ecb b\u1ecf b\u1ec5 c\u00f4ng vi\u1ec7c, th\u00ec nh\u01b0 l\u00e0m c\u00e1i nh\u00e0 \u1edf b\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng, kh\u00f4ng bao gi\u1edd l\u00e0m xong ! Ph\u1ea3i \u0111em m\u1ed9t b\u1ed9 b\u1ea3n th\u1ea3o lu\u1eadt l\u1ec7 \u1ea5y, \u0111\u1ed5i giao cho ty Tam ph\u00e1p h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng ki\u1ec3m x\u00e9t cho r\u00f5 r\u00e0ng, th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u00e1ng ; c\u00f2n ngo\u00e0i ra c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o n\u00ean th\u00eam, c\u0169ng chu\u1ea9n cho bi\u00ean c\u1ea3 v\u00e0o, \u0111\u1ec3 cho kh\u1ecfi thi\u1ebfu s\u00f3t, h\u1ea1n 3 th\u00e1ng l\u00e0m xong, t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau, Ph\u00e1p ty v\u00ec \u0111\u1ea7u m\u1ed1i phi\u1ec1n ph\u1ee9c, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng xin ho\u00e3n l\u1ea1i. B\u1ed9 lu\u1eadt r\u1ed3i c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ty Qu\u1ea3ng Minh. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y 3 \u0111\u01b0\u1eddng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) Qu\u1ea3ng H\u1ecdc, Qu\u1ea3ng Thi\u1ec7n v\u00e0 Minh Thi\u1ec7n, \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t vi\u00ean d\u1ecbch ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y h\u1ee3p \u0111\u1eb7t l\u00e0m ty Qu\u1ea3ng Minh (t\u01b0 v\u1ee5 1 ng\u01b0\u1eddi ; b\u00e1t c\u1eedu ph\u1ea9m \u0111\u1ec1u 1 ng\u01b0\u1eddi, v\u1ecb nh\u1eadp l\u01b0u th\u01b0 l\u1ea1i 15 ng\u01b0\u1eddi) tr\u00edch s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi \u1edf 3 \u0111\u01b0\u1eddng (\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 ) sung v\u00e0o, th\u1eeba s\u1ed1 th\u00ec tri\u1ec7t v\u1ec1, do b\u1ed9 \u00e1n b\u1ed5, li\u1ec7u l\u01b0u 30 t\u00ean bi\u1ec1n binh, chia ban \u1ee9ng tr\u1ef1c cho \u0111\u1ee7 sai ph\u00e1i.<\/p>\n<p>N\u00eau th\u01b0\u1edfng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n th\u1ecd 100 tu\u1ed5i \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh (Th\u1eeba Thi\u00ean 1 ng\u01b0\u1eddi, H\u00e0 T\u0129nh 3 ng\u01b0\u1eddi, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh 5 ng\u01b0\u1eddi, S\u01a1n T\u00e2y 1 ng\u01b0\u1eddi).<\/p>\n<p>L\u00e0ng H\u01b0\u01a1ng C\u1ea7n ((1) H\u01b0\u01a1ng C\u1ea7n : \u1edf l\u00e0ng n\u00e0y (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Qu\u1ef3nh L\u01b0u) c\u00f3 \u0111\u1ec1n C\u1ea7n H\u1ea3i th\u1edd T\u1ed1ng h\u1eadu v\u00e0 c\u00f4ng ch\u00faa.1) thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An b\u1ecb ho\u1ea3 tai, ch\u00e1y lan \u0111\u1ebfn 856 h\u1ed9, nh\u00e2n d\u00e2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft ch\u00e1y ! Sai quan t\u1ec9nh chi ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>Cho nguy\u00ean L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn chuy\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7 Trung dinh Th\u1ea7n c\u01a1.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n V\u0103n Minh coi ch\u00ednh s\u1ef1, ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u00e0 th\u00e2n binh, c\u1ea5m binh, nh\u1eefng qu\u1ea3n v\u1ec7 \u0111\u01b0\u01a1ng ban \u1ee9ng tr\u1ef1c, chi\u1ebfu nh\u01b0 l\u1ec7 t\u00fac v\u1ec7 qu\u1ea3n v\u1ec7 theo v\u00e0o ban ch\u1ea7u h\u1ea7u.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXVIII<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5. <a>B\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u00e0 t\u01b0\u1edbng su\u00fd \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y, ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m qu\u00e2n s\u0129 k\u00e9o v\u1ec1 Kinh. B\u1ecdn V\u0103n Gi\u1ea3i kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u00e2u \u1edf ngo\u00e0i, khi s\u1eafp \u0111\u1ebfn Kinh, vua sai N\u1ed9i c\u00e1c v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ec1u m\u1ed9t vi\u00ean, ch\u1ef1c s\u1eb5n \u1edf Nam Tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n ti\u1ebfp, truy\u1ec1n Ch\u1ec9 u\u00fd l\u1ea1o. Khi \u0111\u1ebfn Kinh, tri\u1ec7u ngay v\u00e0o ch\u1ed7 \u0111i\u1ec7n th\u01b0\u1eddng, tr\u01b0\u1edbc th\u01b0\u1edfng cho \u00e1o d\u00e0i m\u1eb7c m\u00e1t v\u00e0 qu\u1ea1t ng\u1ef1, \u0111\u1ec1 b\u00e0i th\u01a1 \u201cT\u00e2y chinh s\u1ef1 b\u00ecnh\u201d ((1) T\u00e2y chinh s\u1ef1 b\u00ecnh : vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y \u0111\u00e3 y\u00ean.1) \u0111\u1ec3 ban th\u01b0\u1edfng cho kh\u00e1c v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.<\/a><\/p>\n<p>Vua nh\u00e2n b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cKhi qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c v\u1ec1, c\u00e1o nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu, l\u00e0m ti\u1ec7c u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ec3 ghi c\u00f4ng, \u0111\u00f3 l\u00e0 l\u1ec5 \u0111\u1eddi c\u1ed5. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], sai t\u01b0\u1edbng ra qu\u00e2n, \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c xong k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, nh\u01b0 T\u00e2n Long h\u1ea7u Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n, T\u00e2n Ph\u01b0\u1edbc h\u1ea7u Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00e2m, T\u00edn V\u0169 h\u1ea7u Ph\u1ea1m V\u0103n \u0110i\u1ec3n, V\u0169 Lao h\u1ea7u T\u1ea1 Quang C\u1ef1, \u00c2n Quang t\u1eed L\u00ea V\u0103n \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ng\u1ef1 ra c\u1eeda, cho l\u00e0m l\u1ec5 \u00f4m ch\u00e2n, \u00e2n l\u1ec5 h\u1eadu gia ; nay n\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 tr\u1ecdng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1p l\u1ea1i t\u01b0\u1edbng gi\u1ecfi c\u00f3 c\u00f4ng, nh\u01b0ng v\u00ec ta c\u00f2n \u1edf trong 27 th\u00e1ng((2) 27 th\u00e1ng : \u00fd n\u00f3i c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ea1i tang, \u0111ang \u0111\u1ec3 tr\u1edf b\u00e0 n\u1ed9i.2), ch\u01b0a ti\u1ec7n \u0111\u00f3ng m\u0169 \u00e1o, ra ng\u1ef1 \u1edf c\u1eeda, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc nghi v\u0103n m\u00e0 l\u00e0m c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ec1 chi, c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh l\u1ec5 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, vua ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh, b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i \u0111\u1ebfn s\u00e2n r\u1ed3ng, ph\u1ee5c m\u1ec7nh, n\u1ed9p l\u1ea1i t\u01b0\u1edbng \u1ea5n. Vua sai b\u1ed9 L\u1ec5 v\u00e0 Th\u1ecb v\u1ec7 tuy\u00ean tri\u1ec7u V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa \u0111\u1ebfn ng\u1ef1 ti\u1ec1n, th\u00e2n r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u ban cho \u0111\u1ec3 u\u00fd l\u1ea1o. H\u1ed3i l\u00e2u, l\u1ea1i tri\u1ec7u th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, L\u00e3nh binh Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, H\u1ed3 H\u1eadu, Ph\u00f3 l\u00e3nh binh L\u00ea Vi\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 t\u1ea5u s\u1ef1, sai ho\u00e0ng t\u1eed l\u00e0 Gia H\u01b0ng c\u00f4ng H\u1ed3ng H\u1ef1u, Ho\u1eb1ng Tr\u1ecb qu\u1eadn c\u00f4ng H\u1ed3ng T\u1ed1 r\u00f3t r\u01b0\u1ee3u ban cho. R\u1ed3i \u0111\u1ec1u gia th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c th\u1ee9 v\u00e0ng v\u00e0 ng\u1ecdc t\u1ed1t. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, m\u00ecnh nh\u1eadn mao vi\u1ec7t ((1) Mao : c\u1edd l\u1ec7nh. Vi\u1ec7t : c\u00e1i b\u00faa l\u1edbn.1), v\u00e2ng m\u1ec7nh chuy\u00ean ch\u00ednh, th\u1ef1c l\u00e0 t\u00fac t\u01b0\u1edbng can th\u00e0nh ((2) Can : c\u00e1i m\u1ed9c. Th\u00e0nh : th\u00e0nh lu\u1ef9. \u00fd n\u00f3i l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o v\u1ec7 h\u00f9ng m\u1ea1nh.2), h\u1ed5 th\u1ea7n ((3) H\u1ed5 th\u1ea7n : ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i m\u1ea1nh nh\u01b0 con h\u1ed5) d\u1ef1c v\u1ec7, ban cho 1 c\u00e1i ch\u00e9n b\u1eb1ng ng\u1ecdc t\u1ed1t, 1 con h\u1ed5 d\u1eef b\u1eb1ng v\u00e0ng, t\u1ecf ra uy thanh m\u1ea1nh nh\u01b0 h\u1ed5 g\u1ea7m. Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, tr\u00e2n tr\u1ecdng v\u00e2ng m\u1ec7nh, \u0111i gi\u1eef bi\u00ean kh\u1ed5n, l\u1ea5y tr\u00ed m\u01b0u m\u00e0 \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y, th\u1ef1c l\u00e0 c\u00f3 t\u00e0i g\u00e1nh v\u00e1c vi\u1ec7c n\u1eb7ng, khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng xa, ban cho m\u1ed9t c\u00e1i ch\u00e9n b\u1eb1ng ng\u1ecdc t\u1ed1t, 1 con l\u1ea1c \u0111\u00e0 b\u1eb1ng v\u00e0ng, t\u1ecf ra tr\u00ed l\u1ef1c ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi, t\u1ee9c l\u00e0 Ba \u0110\u00e0 \u5df4\u99dd (Ch\u00e2n L\u1ea1p Phong T\u1ee5c K\u00fd: ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p g\u1ecdi ch\u1ee7 nh\u00e2n l\u00e0 Ba \u0110\u00e0) [S\u00e1ch Ch\u00e2n L\u1ea1p Phong Th\u1ed5 K\u00fd c\u1ee7a Ch\u00e2u \u0110\u1ea1t Quan: \u201c\u00f4ng ch\u1ee7 l\u00e0 Ba \u0110\u00e0 (\u5df4\u99de), b\u00e0 ch\u1ee7 l\u00e0 M\u1ec3 (\u7c73); Ba \u0110\u00e0 ngh\u0129a l\u00e0 cha, M\u1ec3 l\u00e0 m\u1eb9\u201d. Xem <a href=\"https:\/\/www.otofun.net\/threads\/dich-sach-co-chan-lap-phong-tho-ky.1677149\/#post-55294045\">otofun<\/a>; <a href=\"https:\/\/www.mr-angkor.com\/%E7%9C%9F%E8%87%98%E9%A2%A8%E5%9C%9F%E8%A8%98-%E7%99%BD%E8%A9%B1%E7%BF%BB%E8%AD%AF-%E7%AC%AC%E4%BA%8C%E9%9B%86\/\">mr-angkor<\/a>]. T\u1ed5ng th\u1ed1ng L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, g\u1ecdi qu\u00e2n k\u1ebf ti\u1ebfp, ng\u1ef1a \u0111\u1ebfn th\u00ec th\u00e0nh c\u00f4ng, ban cho 1 c\u00e1i ch\u00e9n b\u1eb1ng ng\u1ecdc t\u1ed1t, m\u1ed9t con ng\u1ef1a kho\u1ebb b\u1eb1ng v\u00e0ng, t\u1ecf ra c\u00e1i c\u00f4ng c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a \u0111\u00e1ng ghi ch\u00e9p. \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh d\u1eef d\u1ed9i \u1edf Ti\u1ec1n Giang, l\u00e0m n\u1ed5i b\u1eadt qu\u00e2n thanh, th\u1ef1c l\u00e0 h\u0103ng h\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc, h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c, c\u1ea3m \u00e2n m\u00e0 c\u1ed1 g\u1eafng, ban cho m\u1ed9t c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t \u0111\u00e1 qu\u00fd, 1 con g\u1ea5u m\u1ea1nh b\u1eb1ng v\u00e0ng, t\u1ecf ra nh\u01b0 con g\u1ea5u m\u1ea1nh \u0111i nh\u01b0 bay \u0111\u00e1ng khen. Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, H\u1ed3 H\u1eadu, L\u00ea Vi\u00ean \u0111\u1ec1u ban cho 1 c\u00e1i b\u00e0i \u201cTh\u01b0\u1edfng c\u00f4ng\u201d b\u1eb1ng v\u00e0ng, m\u1ed9t c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh, t\u1ecf ra l\u00e0 t\u1ef3 t\u01b0\u1edbng m\u00e0 \u0111ua chen s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 bi\u00ean c\u1ea3nh \u0111\u01b0\u1ee3c thanh b\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u1ea1i sai trung s\u1ee9 \u0111i \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u0111\u1ebfn ban th\u01b0\u1edfng cho th\u1ef1 \u0110\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n : 1 c\u00e1i qu\u1ea1t ng\u1ef1, 1 chu\u1ed7i ng\u1ecdc san h\u00f4, 1 b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 l\u00e0 \u201cB\u00ecnh \u0111\u1ecbnh Xi\u00eam L\u1ea1p\u201d, 1 t\u1eadp gi\u1ea5y r\u1ed3ng ng\u1ef1 ch\u1ebf \u201cT\u00e2y chinh k\u1ef7 ti\u1ec7p\u201d ((4) T\u00e2y chinh k\u1ef7 ti\u1ec7p : \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y, ghi c\u00f4ng th\u1eafng tr\u1eadn.4), 1 ch\u00e9n \u0111\u1ef1ng r\u01b0\u1ee3u b\u1eb1ng th\u1ee9 ng\u1ecdc t\u1ed1t, t\u1ecf ra quang nhu\u1eadn c\u1ee9ng r\u1eafn \u00f4n ho\u00e0 nh\u01b0 h\u00f2n ng\u1ecdc, 1 con b\u00e1o c\u00f3 v\u1eb1n b\u1eb1ng v\u00e0ng, \u0111\u1ec3 n\u00eau ra l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 b\u1ea3n l\u0129nh, c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, bi\u1ebft c\u1ea3 v\u0103n l\u1eabn v\u00f5. L\u1ea1i cho 3 b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, chu\u1ea9n cho theo v\u1ea7n ho\u1ea1 l\u1ea1i. L\u1ea1i th\u01b0\u1edfng cho quy\u1ec1n l\u0129nh \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd 1 c\u00e1i b\u00e0i \u201cTh\u01b0\u1edfng c\u00f4ng\u201d b\u1eb1ng v\u00e0ng, 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng li\u00ean ch\u00e2u, 1 \u0111\u1ed3ng kim ti\u1ec1n h\u1ea1ng hai c\u00f3 ch\u1eef \u201cV\u1ea1n th\u1ebf v\u0129nh l\u1ea1i\u201d c\u00f3 d\u00e2y thao \u0111eo. L\u1ea1i c\u1ea5p tr\u1ea3 l\u1ea1i cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh T\u00e2y Ninh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n 1 c\u00e1i b\u00e0i b\u1eb1ng v\u00e0ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cH\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng\u201d, gia ban cho 1 c\u00e1i nh\u1eabn v\u00e0ng m\u1eb7t thu\u1ef7 tinh ; c\u1ea5p tr\u1ea3 l\u1ea1i cho Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 H\u1ed3 \u0110\u1ee9c T\u00fa 1 c\u00e1i b\u00e0i b\u1eb1ng v\u00e0ng. (C\u00f4ng Nh\u00e0n v\u00e0 \u0110\u1ee9c T\u00fa tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 chi\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng b\u00e0i v\u00e0ng, sau b\u1ecb t\u1ed9i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i truy thu l\u1ea1i, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i c\u1ea5p tr\u1ea3 cho). T\u01b0\u1edbng hi\u1ec7u v\u00e0 binh d\u00f5ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1n ch\u1ea5n, Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 T\u1ea1 Quang C\u1ef1 cho l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c, m\u1edbi \u0111\u1ec1 c\u1eed l\u00ean. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y, vua cho Quang C\u1ef1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTi\u1ebfn c\u1eed ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 th\u1edd vua l\u00e0 ch\u1ee9c tr\u00e1ch c\u1ee7a quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. Ti\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng, l\u00e0 l\u1ebd th\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u1ebf \u0111\u1ed9 trong n\u01b0\u1edbc. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh [1820-1840], Quang C\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ed1 H\u1eadu qu\u00e2n Ph\u1ea1m [Phan] V\u0103n Thu\u00fd c\u1eed l\u00ean, \u0111\u1ebfn khi Quang C\u1ef1 th\u01b0\u1eddng l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n c\u00f4ng, V\u0103n Thu\u00fd c\u0169ng v\u00ec ti\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng. Nay Quang C\u1ef1 c\u1eed V\u0103n Ho\u00e0ng, ch\u00ednh g\u1ecdi l\u00e0 c\u1ea5t nh\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng l\u00e0 c\u00e1i hay c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, c\u00f3 th\u1ec3 theo l\u1ec7 th\u01b0\u1edfng V\u0103n Thu\u00fd m\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho [Quang C\u1ef1]\u201d. R\u1ed3i ban cho Quang C\u1ef1 the v\u00e0 \u0111o\u1ea1n m\u1ed7i th\u1ee9 3 t\u1ea5m.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n phi\u00ean, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 th\u1ea5y v\u00f5 c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00e1o th\u00e0nh, xin thi\u1ebft tri\u1ec1u nh\u1eadn m\u1eebng. Vua th\u00e2n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cC\u00f5i xa \u1edf ph\u00eda t\u00e2y nam, \u0111\u1eddi c\u1ed5 g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1ee7y Ch\u00e2n L\u1ea1p, L\u1ee5c Ch\u00e2n L\u1ea1p, sau h\u1ee3p l\u00e0m m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn 12 \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec1u l\u00e0m t\u00f4i th\u1edd b\u1ea3n tri\u1ec1u. [B\u1ea3n tri\u1ec1u] h\u1eadu gia vun tr\u1ed3ng cho, kh\u00f4ng vi\u1ec7c g\u00ec l\u00e0 kh\u00f4ng chu \u0111\u00e1o. Hu\u1ed1ng chi, khi n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La \u0103n hi\u1ebfp, th\u00ec [quan qu\u00e2n] \u0111u\u1ed5i \u0111i cho ; khi n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ed3 B\u00e0 l\u1ea1i x\u00e2m l\u1ea5n, v\u00e0 nh\u1eefng khi c\u00e1c t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi M\u00ean \u0111\u1ebfn Nam K\u1ef3 n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a, th\u00ec c\u00e1c ti\u00ean \u0111\u1ebf ta r\u1ed9ng ra \u01a1n hu\u1ec7, x\u00e2y d\u1ef1ng l\u1ea1i cho v\u00e0 t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i \u0111\u1ee9c v\u1ed7 y\u00ean c\u00e1c n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf. R\u1ed3i \u0111\u1ebfn N\u1eb7c Ong Ch\u0103n m\u1ed9t l\u00f2ng k\u00ednh thu\u1eadn, ngh\u00ecn d\u1eb7m l\u1eb7n su\u1ed1i tr\u00e8o non, Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta phong cho l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1eddi gi\u1eef ch\u1ee9c c\u1ed1ng. N\u0103m Gia Long T\u00e2n M\u00f9i [1811], n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La l\u1ea1i c\u1eady m\u1ea1nh hi\u1ebfp y\u1ebfu, Ong Ch\u0103n s\u1ee3 ch\u1ea1y, \u0111\u1ebfn n\u01b0\u01a1ng n\u00e1u \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, mang c\u00e1i roi \u0111\u1ebfn xin ch\u1ecbu t\u1ed9i, ng\u1eadm c\u1ecf c\u1ea7u \u01a1n. Ho\u00e0ng t\u1ed5 ta sai Th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0 b\u1ed9 Binh Ng\u00f4 Nh\u00e2n T\u0129nh \u0111em v\u1ea1n qu\u00e2n \u0111\u1ebfn s\u00e1t c\u00f5i, truy\u1ec1n h\u1ecbch \u0111\u1ea9y l\u00f9i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ; Ong Ch\u0103n l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc c\u0169. N\u0103m Minh M\u1ec7nh Qu\u00fd T\u1ef5 [1833], ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam La 3 l\u1ea7n l\u1ea1i xua \u0111u\u1ed5i ; Ong Ch\u0103n b\u00f4n ba \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh V\u0129nh Long, chi\u1ebfc th\u00e2n n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sai b\u1ecdn B\u00ecnh kh\u1ea5u t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n L\u01b0\u01a1ng T\u00e0i h\u1ea7u Tr\u1ea7n V\u0103n N\u0103ng \u0111\u00e1nh tan ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam La, \u0111\u00f3n phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, Ong Ch\u0103n ch\u1ebft, ch\u1ec9 c\u00f3 con g\u00e1i l\u00e0 Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00ean n\u1ed1i ng\u00f4i nh\u01b0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00f4ng coi \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Li\u00eau thu\u1ed9c phi\u00ean xin m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n vua phong Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa \u0111\u1ec3 gi\u1eef l\u1ea5y c\u01a1 nghi\u1ec7p. R\u1ed3i [Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta] sai Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng l\u01b0u tr\u1ea5n \u0111\u1ea5t \u1ea5y, \u0111\u1ec3 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n M\u00ean. C\u00e1c con g\u00e1i phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m huy\u1ec7n qu\u00e2n ; c\u00e1c ng\u01b0\u1eddi Phi\u00ean m\u1ee5c c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 cho quan ch\u1ee9c. Li\u00eau thu\u1ed9c Phi\u00ean l\u1ea1i xin \u0111\u1ed5i th\u1ed5 quan m\u00e0 b\u1ed5 l\u01b0u quan \u0111\u1ebfn. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y. Khi \u1ea5y \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f3 n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean r\u1ed3i, m\u1edbi \u0111\u1ed5i phong Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0 M\u1ef9 L\u00e2m qu\u1eadn ch\u00faa. \u00c2n tr\u1ea1ch c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh chu chu\u00e2n bi\u1ebft l\u00e0 ch\u1eebng n\u00e0o ! Th\u1ebf m\u00e0 quan ngo\u00e0i bi\u00ean l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Minh Gi\u1ea3ng v\u00e0 D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Phong l\u1ea1i ch\u1ea5p nh\u1eb7t nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u1ecf trong t\u1edd th\u01b0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, g\u00e2y ra m\u1ed1i hi\u1ec1m kh\u00edch. Kh\u00f4ng ng\u1edd c\u00e1i t\u00ednh c\u1ea7m th\u00fa kh\u00f3 d\u1ea1y, c\u00e1i th\u00f3i r\u1ee3 m\u1ecdi hung t\u1ee3n, c\u1eafn tr\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u01b0a \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 m\u1edf c\u1eeda r\u01b0\u1edbc gi\u1eb7c, c\u00f9ng b\u1ecdn gi\u1eb7c Xi\u00eam d\u1ef1a d\u1eabm nhau ! N\u0103m Canh T\u00fd [1840], sinh s\u1ef1 \u1edf ch\u1ed1n bi\u00ean thu\u1ef3, gi\u1edf gi\u00e1o can ph\u1ea1m m\u1ec7nh l\u1ec7nh, ch\u1ee3t l\u1ea1i x\u1ea3y ra vi\u1ec7c to ! V\u1eeba l\u00fac ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ee9c ho\u00e1 ch\u01b0a ban, \u00e2n uy ch\u01b0a kh\u1eafp, ngo\u00e0i th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p ch\u01b0a b\u1ecb t\u1ed9i c\u1ee9 n\u1ea5p qu\u00e2n n\u01a1i b\u1ee5i r\u1eadm, trong th\u00ec ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean, ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc m\u00e0 \u0111\u1ec3 qu\u00e2n trong r\u1eebng ? S\u1ee3 h\u00e3i kh\u00f4n xi\u1ebft, ta t\u1ef1 x\u00e9t m\u00ecnh \u0111\u1ec3 tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c, k\u00edp lo toan c\u00f4ng vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean. B\u1ecdn Minh Gi\u1ea3ng gi\u1eef kh\u00f4ng m\u1ed9t ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t hoang, kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o, d\u00e2ng s\u1edb t\u1ef1 k\u1ec3 t\u1ed9i m\u00ecnh, xin r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n. H\u1ecd \u0111\u1ec1u n\u00f3i : h\u00e3y t\u1ea1m cho y\u00ean, xin tri\u1ec7t qu\u00e2n v\u1ec1 \u0111\u1ec3 ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Ta ngh\u0129 : l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00f3, tr\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i t\u00ednh vi\u1ec7c d\u1ec5, y\u00ean m\u00ecnh r\u1ed3i m\u1edbi lo \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi. Hai ph\u1ee7 Ba Xuy\u00ean, L\u1ea1c Ho\u00e1 th\u1ee9 \u0111\u1ec7 d\u1eb9p y\u00ean, n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y l\u1ea1i m\u1edf mang ra c\u0169ng ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m mu\u1ed9n. H\u00e3y t\u1ea1m y l\u1eddi xin, tri\u1ec7t qu\u00e2n \u1edf An Giang v\u1ec1, r\u1ed3i l\u1ea1i tr\u00f9 t\u00ednh s\u1ebd b\u00e0n. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb Nh\u00e2m D\u1ea7n [1842], gi\u1eb7c Xi\u00eam d\u00e1m b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 v\u00e0o c\u01b0\u1edbp t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean, b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 l\u1ea1i l\u1ea5n khu v\u1ef1c s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf ! Ta sai Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch b\u1eafn lui \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c thanh b\u00ecnh ; sai H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n \u0111\u00e1nh gi\u1ebft \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, n\u01a1i V\u0129nh T\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n. N\u0103m th\u1ee9 5 [1845] n\u0103m \u1ea4t T\u1ef5, \u0111\u1ea5t T\u00e2y Ninh \u0111\u1ee3i nh\u00e0 vua \u0111\u1ebfn, \u0111em l\u00f2ng th\u1ef1c h\u01b0\u1edbng theo \u0111\u1ee9c ho\u00e1. Nh\u00e2n c\u01a1 h\u1ed9i n\u00e0y, ta m\u1edbi c\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbch, b\u00e8n cho \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng H\u1eadu qu\u00e2n l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n qu\u00e2n c\u01a1, ph\u00e1t ngay l\u00ednh th\u00fa t\u1ec9nh An Giang ; sai Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Do\u00e3n U\u1ea9n v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng \u0111\u1ec1 ti\u00eau Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, L\u00e3nh binh Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n chia l\u00e0m ba \u0111\u01b0\u1eddng, c\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. Ba tr\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c lu\u00f4n, c\u00e1c \u0111\u1ed3n Ba Nam, V\u1ecbnh B\u00edch, \u0110\u00e0m Lu\u1ef9, S\u00e1ch S\u00f4, qu\u00e2n uy l\u1eebng l\u1eaby. Nh\u01b0ng \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ea5t r\u1ed9ng r\u00e3i, \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng l\u00e0 n\u01a1i \u00e1ch y\u1ebfu, quan qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p loanh quanh ! Thi\u00ean th\u1eddi th\u1ef1c kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 l\u1ee1, n\u1eafm \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eafng to\u00e1n ((1) Th\u1eafng to\u00e1n : s\u1ef1 m\u01b0u t\u00ednh t\u00e0i gi\u1ecfi c\u1ee7a c\u1ea5p tr\u00ean.1) ; tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh c\u01b0\u01a1ng quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t, ch\u1ed7 sa m\u1ea1c \u0111\u00e3 chi\u1ebfm \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecba l\u1ee3i, \u0111\u00f3n \u0111\u01b0a c\u01a1m r\u01b0\u1ee3u, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi ho\u00e0, t\u1ee9c th\u00ec phi d\u1ee5 gi\u1ee5c T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i truy\u1ec1n Ch\u1ec9 ph\u00e1i \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c V\u0129nh Long T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb, h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn c\u00f4ng, quy\u1ebft kh\u00f4ng tr\u1eadn n\u00e0o l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. M\u1ed9t d\u1ea3i \u0111\u1ed3n Tr\u01b0\u1eddng Lu\u1ef9, L\u1ea1p M\u00ean \u0111\u00e0o h\u00e0o s\u00e2u \u0111\u1ec3 gi\u1eef v\u1eefng ngang s\u00f4ng \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, gi\u1eb7c Xi\u00eam d\u1ef1a n\u01a1i hi\u1ec3m \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng qu\u00e2n. Quan qu\u00e2n ra s\u1ee9c m\u1ea1nh, t\u01b0\u1edbng s\u0129 c\u00f9ng c\u0103m th\u00f9. Thuy\u1ec1n b\u00e8 nh\u01b0 x\u00e2u c\u00e1 \u0111\u00e0n chim, s\u00fang \u1ed1ng s\u1ea5m vang mu\u00f4n d\u1eb7m ; qu\u00e2n ng\u0169 nh\u01b0 \u0111\u00e0n ve h\u00e0ng nh\u1ea1n, tinh k\u1ef3 m\u00e2y ph\u1ee7 ngh\u00ecn non. M\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u1ea1p tan, ru\u1ed5i sang ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc ; ba qu\u00e2n \u0111\u00e1nh ph\u00e1, b\u00ecnh ngay Tr\u1ea5n T\u00e2y. L\u1eadp t\u1ee9c cho V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u00e0m Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111\u1ed5i th\u0103ng \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ti\u1ec1n qu\u00e2n, ti\u1ebft ch\u1ebf c\u1ea3 to\u00e0n h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y ; l\u1ea1i cho Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, tuy ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y bi\u00ean v\u1ee5 ; l\u1ea1i cho Do\u00e3n U\u1ea9n l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh, h\u1ed9i b\u00e0n \u0111\u1ec3 d\u1eb9p y\u00ean c\u00f4ng vi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y ; l\u1ea1i cho Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng th\u1ef1 \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang, tr\u00fa ph\u00f2ng bang bi\u1ec7n qu\u00e2n v\u1ee5 \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y ; l\u1ea1i cho th\u00eam T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u ph\u1ee7 qu\u00e2n v\u1ee5 : \u0111\u1ebfn ngay h\u1ed9i b\u00e0n, tu\u1ef3 c\u01a1 ti\u1ec5u ph\u1ee7. \u0110\u1ea1o qu\u00e2n l\u1edbn nh\u01b0 m\u00e2y k\u00e9o \u0111\u1ebfn, ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng V\u1ecbnh Long [g\u1ea7n \u00d4 \u0110\u00f4ng, V\u1ecbnh Long \u6cf3\u9686 (kh\u00e1c v\u1edbi t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686)]; \u0111\u00e1nh b\u1ed1n m\u1eb7t nh\u01b0 sao t\u1eebng h\u00e0ng, th\u1ecdc v\u00e0o s\u00e0o huy\u1ec7t. \u0110\u1ebfn g\u1ea7n \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng l\u00e0 n\u01a1i th\u00e0nh gi\u1eb7c t\u1ee5 h\u1ecdp, ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, L\u1ea1p ph\u1ea3i s\u1ee3, n\u00ean gi\u1eb7c H\u1ed3 r\u00e3 tan. H\u00e0ng mu\u00f4n s\u0129 t\u1ed1t \u0111\u1ec1u \u0111\u1ea7u h\u00e0ng ; m\u1edf l\u01b0\u1edbi ba m\u1eb7t, kh\u00f4ng tr\u1ecb nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb \u00e9p theo. \u0110\u1ea1i \u0111\u1ea7u m\u1ee5c gi\u1eb7c Xi\u00eam l\u00e0 Phi Nh\u00e3 Ch\u1ea5t Tri s\u1ee3 l\u01b0\u1edbi tr\u1eddi kh\u00f3 tr\u1ed1n, \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n k\u00eau van xin l\u1ed7i. T\u00f9 tr\u01b0\u1edfng M\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun, em ru\u1ed9t N\u1eb7c Ch\u0103n, \u0111\u00f3n qu\u00e2n nh\u00e0 vua m\u00e0 ph\u1ee7 ph\u1ee5c, d\u1eabn li\u00eau thu\u1ed9c th\u00fa t\u1ed9i v\u1ec1 h\u00e0ng, \u0111ang t\u1edd bi\u1ec3u xin l\u00e0m t\u00f4i, sai s\u1ee9 n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng. T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n l\u00ean tr\u01b0\u1edbng, thu nh\u1eadn nh\u1eefng th\u01b0 xin h\u00e0ng. T\u1edd l\u1ed9 b\u1ed1, tr\u1ea1m truy\u1ec1n \u0111i, th\u1ec9nh c\u1ea7u thay cho \u0111\u1ec3 xin s\u1eafc Ch\u1ec9. Th\u01b0\u01a1ng anh em ng\u01b0\u01a1i v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n c\u1eadn v\u1ec1 d\u00f2ng d\u00f5i M\u00ean, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng h\u00e1m l\u1ee3i v\u00ec th\u1ed5 \u0111\u1ecba, nh\u00e2n d\u00e2n ; \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u1ec3 y\u00ean l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n m\u00e0 tr\u1eeb k\u1ebb t\u00e0n b\u1ea1o, c\u1ea5t qu\u00e2n nh\u00e2n ngh\u0129a, y\u00eau m\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi xa. Nh\u00e0 H\u00e1n l\u00ean \u0111\u00e0i Thuy\u1ec1n Vu ((1) Thuy\u1ec1n Vu : ch\u00faa Hung n\u00f4 th\u01b0\u1eddng v\u00e0o qu\u1ea5y nhi\u1ec5u nh\u00e0 H\u00e1n.1), v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e1o ph\u1ee5c. Nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ecbnh \u0111\u1ea5t Cao Ly, nguy\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u1edf ch\u1ed7 c\u00f3 hay kh\u00f4ng. [M\u00ean \u0111\u00e3] s\u1ee3 uy m\u1ebfn \u0111\u1ee9c m\u00e0 l\u1ea1i ch\u1ea7u \u0111\u1ed5i l\u1ed7i s\u1eeda m\u00ecnh m\u00e0 h\u01b0\u1edbng ho\u00e1, [ta b\u00e8n] k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 \u0111\u1ec3 cho d\u00e2n y\u00ean ch\u0103n chi\u1ebfu, kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi. Chu\u1ea9n cho s\u1ee9 b\u1ed9 ti\u1ebfn Kinh, x\u00e9t l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c c\u00f3 th\u1ec3 cho t\u1eadp phong, m\u1edbi theo l\u1ec5 ch\u1ebf c\u0169, sai tuy\u00ean phong Ong Giun l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, truy ni\u1ec7m nghi\u1ec7p nh\u00e0 ; l\u1ea1i nguy\u00ean phong Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa. N\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u1eddi d\u1ef1ng l\u1ea1i, tr\u1ea3 c\u1ea3 th\u1ed5 \u0111\u1ecba, nh\u00e2n d\u00e2n. Phi\u00ean thu\u1ed9c phong cho v\u00e0o h\u00e0ng Y\u00ean, Hoang, H\u1eadu, Di\u1ec7n ((2) Y\u00ean, Hoang, H\u1eadu, Di\u1ec7n : c\u00e1c c\u00f5i ch\u01b0 h\u1ea7u \u1edf n\u01a1i xa.2). L\u00e0m vi\u1ec7c ngh\u0129a, d\u1ef1ng l\u1ea1i m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t ; ra c\u00e1i \u01a1n, n\u1ed1i l\u1ea1i t\u00f4n ti kh\u00f4ng c\u00f2n. [Cho Cao Mi\u00ean] l\u00e2u gi\u1eef c\u00f5i xa, k\u00ednh d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng. M\u1edbi xu\u1ed1ng chi\u1ebfu k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1 t\u00e2u kh\u00fac nh\u1ea1c kh\u1ea3i ho\u00e0n, m\u1edf ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u m\u1eebng \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p c\u00f4ng tr\u1ea1ng. Ban t\u01b0\u1edbc vinh phong, u\u00fd l\u1ea1o qu\u00e2n t\u01b0\u1edbng : s\u1eafc cho An t\u00e2y Trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, An t\u00e2y Tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, An t\u00e2y M\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng Do\u00e3n U\u1ea9n, An t\u00e2y Tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, cho \u0111\u1ebfn T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa v\u00e0 l\u00e3nh binh, t\u00ec t\u01b0\u1edbng, s\u0129 t\u1ed1t, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u h\u1eadu th\u01b0\u1edfng l\u1ea1o. \u0110\u00f3 l\u00e0 to\u00e0n nh\u1edd tr\u1eddi \u0111\u1ea5t cho Ph\u01b0\u1edbc, n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n, b\u1edd c\u00f5i thanh b\u00ecnh, nh\u00e2n d\u00e2n y\u00ean ngh\u1ec9. Nh\u1edd T\u1ed5 kh\u1ea3o \u0111\u1ec3 cho uy li\u1ec7t, mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ee9c th\u00e1nh v\u0169 tuy\u00ean ra ; g\u1ed9i nh\u00e2n \u00e2n ng\u1ea5m \u0111\u1ebfn th\u1ecbt x\u01b0\u01a1ng, ngh\u00ecn thu\u1edf c\u00f4ng th\u00e1nh th\u1ea7n c\u00f2n m\u00e3i. Cho n\u00ean, y\u00ean d\u00e2n, ho\u00e0 ch\u00fang, gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng to, v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ; d\u01b0\u1edbi th\u00ec t\u01b0\u1edbng su\u00fd t\u00e0i m\u01b0u, qu\u00e2n l\u1eef d\u0169ng c\u1ea3m, \u0111\u00e1nh \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5y, r\u1ef1c r\u1ee1 oai linh, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u c\u0169ng t\u1ea5n c\u00f4ng, y\u00ean bi\u00ean c\u1ea3nh, ph\u1ee5c ph\u01b0\u01a1ng xa, v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng g\u00ec \u0111\u00e2u, nh\u00e2n nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u01b0a xong, m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00eau ng\u01a1i b\u1ee5ng ngh\u0129 ; nh\u1edb \u0111\u1ebfn c\u00f4ng ch\u01b0a tr\u1ecdn, 3 n\u0103m may \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1o th\u00e0nh. Ta ch\u1ec9 tr\u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, n\u00eau t\u1ecf c\u00f4ng to, ch\u0103m lo h\u01a1n n\u1eefa, ng\u00f5 h\u1ea7u m\u01b0u t\u00ednh vi\u1ec7c sau, chu\u1ed9c l\u1ea1i l\u1ed7i tr\u01b0\u1edbc, tr\u01b0a s\u1edbm c\u00e0ng ch\u0103m, s\u1ee3 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ee9c \u0111\u1ec3 c\u1ea3m c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec1n nh\u00e2n, ch\u01b0a \u0111\u1ee7 th\u00ec gi\u1edd ch\u0103m lo c\u1ed1 g\u1eafng, \u0111\u00e2u d\u00e1m t\u1ef1 khoe khoang m\u00e0 l\u00e0m nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u r\u1ed7i r\u00e3i vui m\u1eebng. V\u1ec1 vi\u1ec7c xin thi\u1ebft tri\u1ec1u kh\u00e1nh h\u1ea1, chu\u1ea9n cho \u0111\u00ecnh mi\u1ec5n \u0111i.<\/p>\n<p>C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 c\u00f4ng h\u1ea7u khanh t\u1ec3, t\u01b0 m\u1ee5c tu\u1ea7n l\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u n\u00ean gi\u00e3i t\u1ecf t\u00e0i m\u01b0u, lo vi\u1ec7c d\u00e2n, gi\u00fap ch\u00ednh s\u1ef1, \u0111\u00e3 y\u00ean l\u1ea1i c\u1ea7u y\u00ean h\u01a1n, c\u1ed1 g\u1eafng l\u1ea1i c\u1ed1 g\u1eafng th\u00eam, khi\u1ebfn cho b\u1ed1n bi\u1ec3n th\u0103ng b\u00ecnh, mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng vui v\u1ebb, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u l\u00ean c\u00f5i nh\u00e2n th\u1ecd, c\u00f9ng vui c\u1ea3nh ho\u00e0 b\u00ecnh,mong cho mu\u00f4n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i vui l\u1ea5y m\u1ed9t m\u00ecnh. Chu\u1ea9n cho \u0111em l\u1eddi d\u1ee5 n\u00e0y b\u00e1 c\u00e1o cho trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u nghe bi\u1ebft\u201d.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft \u0110oan d\u01b0\u01a1ng. V\u00ec c\u00f3 qu\u1ed1c tang, mi\u1ec5n l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng. Cho c\u00e1c quan : qu\u1ea1t, kh\u0103n tay, ch\u00e8, hoa qu\u1ea3, nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cR\u1ed9ng ban b\u1ed1 nh\u00e2n phong, l\u00e0 vi\u1ec7c c\u0169 c\u1ee7a V\u0103n ho\u00e0ng nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u00f3\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea7u s\u1ecf gi\u1eb7c l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u00ednh h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc Ninh, Th\u00e1i Nguy\u00ean, x\u01b0ng ri\u00eang ngu\u1ef5 ch\u1ee9c, r\u00e8n luy\u1ec7n kh\u00ed gi\u1edbi, t\u1ed1ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, b\u1eaft d\u00e2n phu. T\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean \u0111em qu\u00e2n \u0111i d\u1eb9p, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1edd v\u00e0 \u1ea5n c\u1ee7a gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua n\u00f3i : \u201cH\u1ea1t \u1ea5y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, nay m\u1edbi c\u00f3 b\u1ecdn r\u00f4ng c\u00e0n, m\u01b0u l\u00e0m vi\u1ec7c phi ph\u00e1p, kh\u00f4ng ng\u1edd d\u01b0\u1edbi b\u00f3ng s\u00e1ng m\u1eb7t tr\u1eddi, b\u1ecdn ma qu\u1ef7 c\u00f2n d\u00e1m l\u1ea9n h\u00ecnh, r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 !\u201d. B\u1ed1 ch\u00ednh Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0, \u00e1n s\u00e1t V\u0169 Tr\u1ecdng B\u00ecnh \u0111\u00f3n tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 c\u01a1 m\u00e0 th\u00e1m b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng cho gia c\u1ea5p k\u1ef7 l\u1ee5c ; ng\u01b0\u1eddi \u0111i t\u1ed1 gi\u00e1c v\u00e0 nh\u1eefng qu\u00e2n \u0111i b\u1eaft, th\u01b0\u1edfng cho 100 quan ti\u1ec1n. Sai bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh l\u00e0 V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang c\u00f9ng \u0111i v\u1edbi khoa \u0111\u1ea1o, b\u1ed9, ty, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra h\u1ecfi \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i, \u0111\u1ebfn khi V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c th\u00ec \u0111\u1ed5i ph\u00e1i B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Tr\u1ea7n Quang Chung thay th\u1ebf. L\u00fac \u00e1n \u0111\u00e3 th\u00e0nh, t\u1ed9i ph\u1ea1m r\u1ea5t tr\u1ecdng y\u1ebfu l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ch\u00ednh 10 t\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i l\u0103ng tr\u00ec ; b\u1ecdn y\u1ebfu ph\u1ea1m 7 t\u00ean \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i tr\u1ea3m giam h\u1eadu. Quan t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh v\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn b\u1eaft gi\u1eb7c ngay, \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u00e1ng ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>B\u1ed5 : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i ; nguy\u00ean H\u1eefu th\u1ecb lang \u0110\u1ed7 Quang chuy\u1ec3n sang T\u1ea3 th\u1ecb lang, v\u1eabn sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n. Nh\u01b0\u1ee3ng sau khi \u0111i l\u00e0m tuy\u00ean phong s\u1ee9 tr\u1edf v\u1ec1, \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e2ng m\u1ec7nh vua h\u1ecfi v\u1ec1 t\u00ecnh h\u00ecnh Xi\u00eam, L\u1ea1p ; Nh\u01b0\u1ee3ng l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean tr\u00ecnh l\u00e3m.<\/p>\n<p>K\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf ((1) \u0110\u1ea1i k\u1ebf : K\u1ef3 x\u00e9t th\u00e0nh t\u00edch quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 th\u0103ng th\u01b0\u1edfng sau m\u1ed9t h\u1ea1n l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u0103m hay v\u00e0i n\u0103m.1) quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cBa n\u0103m m\u1ed9t k\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf, x\u00e9t c\u00f4ng tr\u1ea1ng cho c\u00e1c quan l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00ednh s\u1ef1 l\u1edbn c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. K\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf n\u0103m nay, b\u1ed9 L\u1ea1i, b\u1ed9 Binh l\u00e0m danh s\u00e1ch ti\u1ebfn l\u00e3m ; ta \u0111\u00e3 duy\u1ec7t l\u1ea1i k\u1ef9 c\u00e0ng : Trung qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 T\u1ea1 Quang C\u1ef1, \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 hu\u00e2n c\u1ef1u lao n\u0103ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 thu\u1ea7n th\u00e0nh luy\u1ec7n \u0111\u1ea1t, \u0111\u1ec1u tu\u1ed5i \u0111\u00e3 70 \u2013 80, lui t\u1edbi ch\u0103m vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u th\u01b0\u1edfng m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t qu\u1ea3 b\u00e0n \u0111\u00e0o b\u1eb1ng v\u00e0ng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111i\u1ec1m c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi hay \u1edf tri\u1ec1u th\u1ecbnh tr\u1ecb. V\u0103n minh \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 Binh Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, ra s\u1ee9c tr\u00f9 t\u00ednh c\u01a1 m\u01b0u ; h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5 ch\u00ednh, th\u01b0\u1edfng cho con linh th\u00fa s\u1eebng th\u1eb3ng b\u1eb1ng v\u00e0ng \u0111\u1ec3 n\u00eau l\u00ean l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng ngay th\u1eb3ng. Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, cho l\u00e0m Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9 qu\u00e2n c\u01a1, c\u00f3 c\u00f4ng kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i b\u1edd c\u00f5i, chuy\u00ean \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng xa. Th\u1ef1 Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1edbc giao cho chuy\u00ean m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, y\u00ean \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c 2 ph\u1ee7 L\u1ea1c Ho\u00e1 v\u00e0 Ba Xuy\u00ean, l\u1ea1i cho l\u00e0m Kh\u00e2m sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, gi\u1eef y\u00ean ngo\u00e0i bi\u00ean, ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi xa. Nguy\u00ean T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, tri\u1ec7u cho l\u00e0m T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5, tuy vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn l\u00fac g\u1ea7n xong, m\u00e0 c\u00f2n tr\u00f9 t\u00ednh m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 cho b\u1ecdn m\u1ecdi r\u1ee3 \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, trong vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh Tr\u1ea5n T\u00e2y, cho l\u00e0m Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, c\u1ea5t ngay qu\u00e2n \u0111i, l\u00e0m vang d\u1eady ti\u1ebfng t\u0103m qu\u00e2n s\u0129, h\u1ebft gi\u1eb7c th\u00ec v\u1ec1, chi\u00eau h\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c n\u01b0\u1edbc ngo\u00e0i. Th\u1ef1 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng, th\u00e2n tr\u1ea3i n\u01a1i h\u00e0ng tr\u1eadn, bu\u1ed9c v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 gi\u1ebft gi\u1eb7c, c\u1ea5t nh\u1eafc cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi thu\u1ed9c quy\u1ec1n, \u0111i \u0111\u1ea7u qu\u00e2n s\u0129, ra s\u1ee9c \u0111\u00e1nh kho\u1ebb. C\u1ea3 5 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y v\u00e2ng m\u1ec7nh \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf mi\u1ec1n t\u00e2y, th\u1ebf m\u00e0 tuy\u00ean y ph\u1ee7 ng\u1ef1, \u0111\u1eb7t bi\u00ean c\u1ea3nh v\u00e0o ch\u1ed7 kh\u00f4ng lo, ghi c\u00f4ng to v\u00e0o l\u00e1 c\u1edd. V\u1eady th\u01b0\u1edfng th\u1ee5 : V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i l\u00e0m Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, sung Th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng, sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa l\u00e0m \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 sung qu\u1ea3n l\u0129nh Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Do\u00e3n U\u1ea9n l\u00e0m T\u1ed5ng d\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 ; Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang. Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng sung qu\u1ea3n l\u0129nh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1ecb v\u1ec7 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 Phan Thanh Gi\u1ea3n : th\u1eeba ph\u1ee5ng nh\u1eefng vi\u1ec7c c\u01a1 y\u1ebfu, b\u00e0n b\u1ea1c tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, h\u1ed9 v\u1ec7 n\u01a1i c\u1ea5m \u0111\u00ecnh, xong xu\u00f4i c\u00e1c vi\u1ec7c c\u00f4ng c\u00e1n. V\u1eady th\u01b0\u1edfng H\u00e0 Duy Phi\u00ean, gia h\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, v\u1eabn sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt ; L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, gia 1 c\u1ea5p, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5, v\u1eabn sung qu\u1ea3n l\u0129nh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n th\u1ecb v\u1ec7 ; Phan Thanh Gi\u1ea3n, th\u0103ng th\u1ee5 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u00ecnh, v\u1eabn sung \u0111\u1ea1i th\u1ea7n vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt. H\u1eefu d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf n\u01a1i bi\u00ean thu\u1ef3, m\u00ecnh gi\u1eef th\u00e2n binh, cho th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng dinh Ti\u1ec1n phong. Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai, nh\u1eadn ch\u1ee9c \u1edf bi\u00ean phi\u00ean ((1) Bi\u00ean phi\u00ean : \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1edf bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, l\u00e0m b\u00ecnh phong che \u0111\u1ee1 cho n\u1ed9i \u0111\u1ecba.1), ch\u00ednh thanh r\u00f5 r\u1ec7t \u0111\u00e3 l\u00e2u ; T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m, T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n Giai, l\u00e0m T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i, quy\u1ec1n h\u1ed9 \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ecb, H\u1eefu tham tri b\u1ed9 Binh Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p : \u0111\u1ec1u c\u1ea3m kh\u00edch c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m, ch\u0103m ch\u1ec9 ch\u1ee9c ph\u1eadn ; v\u1eady \u0111\u1ec1u giao b\u1ed9 b\u00e0n \u0111\u1ec3 x\u00e9t c\u00f4ng. T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 sung bi\u1ec7n s\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang, ng\u00e0y d\u1ef1 b\u00e0n vi\u1ec7c qu\u00e2n, v\u1eadn t\u1ea3i qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng, ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ee7, \u0111\u1ebfn khi v\u00e0o N\u1ed9i c\u00e1c, v\u00e2ng l\u1eddi s\u1eafc d\u1ee5, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1eddng t\u1ea5t c\u1ea9n th\u1eadn : th\u01b0\u1edfng cho l\u01b0\u01a1ng theo t\u00f2ng nh\u1ecb ph\u1ea9m. Th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Th\u00e1i Nguy\u00ean Ph\u1ea1m B\u1ea1ch Nh\u01b0, ph\u00e1t gi\u00e1c k\u1ebb gian, tr\u00edch ra nh\u1eefng k\u1ebb c\u00f2n \u1ea9n n\u1ea5p \u0111\u00e1o \u00e1n \u0111\u1ec3 nghi\u00eam tr\u1ecb, chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5. C\u00f2n th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n, ng\u01b0\u1eddi l\u1ed7 \u0111\u1ed9n, kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00e0i n\u0103ng, l\u00e0m vi\u1ec7c \u01b0\u01a1n h\u00e8n, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd, giao b\u1ed9 \u00e1n b\u1ed5. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n, gi\u00e0 y\u1ebfu suy \u0111\u1ed3i, l\u00e0m vi\u1ec7c hay l\u1ea7m, d\u01b0\u1edbi ch\u1ed7 t\u00ean \u0111eo gi\u00e1ng 7 c\u1ea5p, chu\u1ea9n cho chi\u1ebfu nh\u1eefng c\u1ea5p ph\u1ea3i gi\u00e1ng, b\u1eaft ph\u1ea3i v\u1ec1 h\u01b0u tr\u00ed. \u00e1n s\u00e1t \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i, b\u1ec7nh c\u0169 ch\u01b0a ch\u1eefa \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng th\u1ec3 kham \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ee9c \u0111\u1ec1 h\u00ecnh, tri\u1ec7t ngay v\u1ec1 b\u1ed9, s\u1ebd x\u00e9t b\u1ed5 cho ch\u1ee9c t\u00e1 nh\u1ecb \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n. C\u00f2n c\u00e1c quan trong quan ngo\u00e0i tu\u1ef3 vi\u1ec7c m\u00e0 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, vi\u1ec7c g\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1ee3i \u0111\u1ebfn 3 n\u0103m, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu theo nh\u01b0 c\u0169 \u0111\u1ec3 cung ch\u1ee9c\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ee5 \u0111\u00e3 ban ra, l\u1ea1i sai N\u1ed9i c\u00e1c \u0111em b\u00e0i th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf \u201cCh\u00ed s\u1ef1\u201d \u0111\u1ec3 tuy\u00ean \u0111\u1ecdc, b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201cK\u1ef3 \u0111\u1ea1i k\u1ebf n\u0103m nay, t\u1eeb c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n trong Kinh cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c quan gi\u1eef ch\u1ee9c c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 th\u01b0\u1edfng 23 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n \u1edf T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt, T\u00f4n Th\u1ea5t Cung, Tr\u1ea7n V\u0103n Trung, Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ch\u00ednh 5 ng\u01b0\u1eddi, ho\u1eb7c l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf ch\u1ed1n c\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, ho\u1eb7c thanh c\u1ea7n ch\u00ednh t\u00edch, x\u00e9t nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m, ti\u1ebfng hay c\u0169ng n\u00ean ghi ch\u00e9p, \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u00e0o s\u1ed5 \u201c4 l\u1ea7n 7\u201d ((1) 4 x 7 : 4 l\u1ea7n 7 l\u00e0 28. Vua ch\u00faa \u0111\u1eddi c\u1ed5 l\u1ea5y c\u00e1c quan v\u0103n th\u1ea7n ho\u1eb7c c\u00f4ng th\u1ea7n 28 ng\u01b0\u1eddi li\u1ec7t v\u00e0o Tao \u0111\u00e0n ho\u1eb7c v\u1ebd h\u00ecnh v\u00e0o c\u00e1c, g\u1ecdi l\u00e0 4 l\u1ea7n 7 l\u00e0 28 v\u00ec sao.1). \u0110\u1ed1i v\u1edbi c\u00e1c quan m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng b\u1ed5 th\u0103ng th\u1ee5, \u0111\u00e2y ta gi\u1eef m\u1ed9t l\u00f2ng ch\u00ed c\u00f4ng, kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec \u01a1n ri\u00eang m\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho lu\u00f4n. \u0110\u00e1ng ti\u1ebfc r\u1eb1ng c\u00f3 k\u1ebb tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o \u0111\u00e1m th\u1ed5i k\u00e8n \u1edf c\u1eeda vua T\u1ec1 ((2) Th\u1ed5i k\u00e8n : ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc vua T\u1ec1 cho thi th\u1ed5i k\u00e8n, c\u00f3 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ed5i c\u0169ng tr\u00e0 tr\u1ed9n v\u00e0o trong \u0111\u00e1m \u1ea5y, sau b\u1eaft ai n\u1ea5y ph\u1ea3i th\u1ed5i ri\u00eang,th\u00ec ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng bi\u1ebft th\u1ed5i tr\u1ed1n m\u1ea5t.2), c\u00f2n c\u00f3 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n, Tr\u1ea7n V\u0103n Tu\u00e2n, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i 3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i kia. Cho n\u00ean \u0111\u1eddi c\u1ed5 c\u00f3 c\u00e2u n\u00f3i : \u201cM\u1ed9t vi\u1ec7c bi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n c\u00f2n l\u1ea5y l\u00e0m kh\u00f3\u201d, ch\u00ednh l\u00e0 th\u1ebf. (Trong b\u00e0i th\u01a1 [ng\u1ef1 ch\u1ebf] c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eed th\u1ee9 tr\u1ea5p tam giai m\u1eadu th\u01b0\u1edfng, B\u1ea3n \u01b0ng t\u1ee9 th\u1ea5t t\u1ecbnh ph\u01b0\u01a1ng danh\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 Chuy\u1ebfn n\u00e0y h\u0103m ba \u00e2n th\u01b0\u1edfng kh\u1eafp : \u0110\u00e1ng n\u00ean b\u1ed1n b\u1ea3y ti\u1ebfng th\u01a1m \u0111\u1ec1u).<\/p>\n<p>L\u1ea1i v\u00ec c\u00e1c quan ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, l\u00e3nh binh \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, ho\u1eb7c t\u1ea1i ch\u1ee9c 3 n\u0103m, ho\u1eb7c 1 \u2013 2 n\u0103m kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, sai b\u1ed9 Binh \u0111em c\u00e1c t\u1eadp tr\u1ea7n b\u00e0y, chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng, ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh s\u1ef1 th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t, h\u1ea1ng \u01b0u th\u01b0\u1edfng gia m\u1ed9t c\u1ea5p, h\u1ea1ng b\u00ecnh k\u1ef7 l\u1ee5c 2 th\u1ee9, h\u1ea1ng th\u1ee9 chi\u1ebfu ch\u1ed7 c\u0169 cung ch\u1ee9c. Duy c\u00f3 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 cai qu\u1ea3n \u0111\u1ed9i Kinh t\u01b0\u1ee3ng L\u00ea T\u1ea5t \u1ee9ng, th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 sung qu\u1ea3n bi\u1ec7n th\u1ecb v\u1ec7 L\u00ea Ch\u1ec9 T\u00edn, th\u1ef1 ch\u00e1nh Ph\u00f3 l\u00e3nh binh l\u00e0 b\u1ecdn Ph\u1ea1m Phi, \u0110\u1ed7 Ti\u1ec7m, Nguy\u1ec5n V\u0103n Do \u0111\u1ec1u \u1edf h\u1ea1ng li\u1ec7t, ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, l\u01b0u l\u1ea1i 3 n\u0103m, \u0111\u00ecnh vi\u1ec7c th\u0103ng ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Xa gi\u00e1 ch\u01a1i c\u1eeda b\u1ec3 Thu\u1eadn An, l\u00ean l\u1ea7u L\u01b0\u1ee1ng Ki\u00eam, \u0111\u1ec3 xem nh\u1eefng thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng c\u00f3 m\u00e1y \u0111\u1ed1t l\u1eeda x\u1ebfp th\u00e0nh t\u1eebng \u0111\u1ed9i ch\u1ea1y thi ; \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, xa gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u1ecbnh l\u1ec5 ch\u1ebf cho c\u00f4ng ch\u00faa \u0111\u1ec3 tang b\u1ed1 m\u1eb9 ch\u1ed3ng. D\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cPh\u00f2 m\u00e3 \u0110\u00f4 u\u00fd Nguy\u1ec5n Ninh l\u1ea5y Duy\u00ean Ph\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00faa T\u0129nh H\u1ea3o, nay Ninh g\u1eb7p tang m\u1eb9, c\u00f4ng ch\u00faa ph\u1ea3i v\u00ec m\u1eb9 Ninh \u0111\u1ec3 tang, tuy th\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00fd, nh\u01b0ng l\u1ec5 b\u1edfi \u1edf t\u00ecnh, ta l\u00e0m ch\u1ee7 thi\u00ean h\u1ea1, d\u1ea1y ng\u01b0\u1eddi \u0111em \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu l\u00e0m \u0111i\u1ec1u trung, \u0111\u1ec3 cho h\u1eadu phong ho\u00e1, n\u00ean tra k\u1ef9 \u0111i\u1ec3n l\u1ec5, t\u00e2u l\u00ean\u201d. B\u1ed9 L\u1ec5 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201c\u1edf trong l\u1ec5, c\u00f4ng ch\u00faa \u0111i l\u1ea5y ch\u1ed3ng, v\u00ec b\u1ed1 m\u1eb9 ch\u1ed3ng, \u0111\u1ec3 tang theo 1 n\u0103m, \u0111\u1ec3 tang theo l\u00e0 ch\u1ed3ng \u0111\u1ec3 tang cha m\u1eb9 3 n\u0103m, m\u00e0 theo ch\u1ed3ng \u0111\u1ec3 tang th\u00ec l\u00e0 1 n\u0103m. M\u1eb9 sinh ra Nguy\u1ec5n Ninh l\u00e0 v\u1ee3 th\u1ee9 Ho\u00e0ng Ninh h\u1ea7u Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u1ecdng, ph\u1eadn k\u00e9m v\u1ee3 c\u1ea3. Duy\u00ean Ph\u01b0\u1edbc c\u00f4ng ch\u00faa l\u00e0 con g\u00e1i tr\u01b0\u1edfng nh\u00e0 vua, c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t v\u1edbi con g\u00e1i th\u1ee9 nh\u00e0 vua ; xin n\u00ean v\u00ec m\u1eb9 sinh ra Ph\u00f2 m\u00e3 Nguy\u1ec5n Ninh m\u00e0 \u0111\u1ec3 tang t\u01b0 th\u00f4i 5 th\u00e1ng (khi ch\u1ea7u ch\u1ef1c trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, d\u00f9ng c\u00e1t ph\u1ee5c ; l\u1ec5 ti\u1ebft, kh\u00e1nh h\u1ea1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ban. Duy l\u00fac \u1edf nh\u00e0 ri\u00eang th\u00ec d\u00f9ng th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, kh\u00f4ng m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1ecf, \u00e1o t\u00eda, h\u1ebft 5 th\u00e1ng l\u1ea1i chi\u1ec3u nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng).<\/p>\n<p>L\u00e0ng B\u00ecnh Ng\u00f4 t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh b\u1ecb ch\u00e1y, lan 113 nh\u00e0. Sai quan t\u1ec9nh chi ti\u1ec1n c\u00f4ng c\u1ea5p cho (l\u00e0ng B\u00ecnh Ng\u00f4 thu\u1ed9c huy\u1ec7n Gia B\u00ecnh).<\/p>\n<p>Khai m\u1ecf s\u1eaft B\u00e1 S\u01a1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh.<\/p>\n<p>Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh t\u00edch phong \u1ea5p \u0103n l\u1ed9c cho c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00edch phong, ho\u1eb7c l\u1ea5y t\u00ean ph\u1ee7 huy\u1ec7n, ho\u1eb7c l\u1ea5y t\u00ean t\u1ed5ng, x\u00e3, th\u00f4n, ch\u01b0a t\u1eebng ch\u00e9p ra quy t\u1eafc nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y vua d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra 5 t\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 c\u00f3 c\u00f4ng, h\u1ea7u, b\u00e1, t\u1eed, nam kh\u00e1c nhau, th\u00ec \u1edf trong \u0111\u00f3 l\u1ea5y t\u00ean \u0111\u1ea5t l\u00e0m \u0111\u1ea7u, c\u0169ng n\u00ean c\u00f3 t\u00ean ph\u1ee7, huy\u1ec7n, t\u1ed5ng, x\u00e3, th\u00f4n \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t. Chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh : T\u1eeb nay v\u1ec1 sau, t\u00ednh phong cho c\u00e1c c\u00f4ng th\u1ea7n, t\u01b0\u1edbc qu\u1ed1c c\u00f4ng, qu\u1eadn c\u00f4ng th\u00ec l\u1ea5y t\u00ean ph\u1ee7, t\u01b0\u1edbc h\u1ea7u l\u1ea5y t\u00ean huy\u1ec7n, t\u01b0\u1edbc b\u00e1 l\u1ea5y t\u00ean t\u1ed5ng, t\u01b0\u1edbc t\u1eed l\u1ea5y t\u00ean x\u00e3, t\u01b0\u1edbc nam l\u1ea5y t\u00ean th\u00f4n, \u0111\u1ec3 cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. N\u1ebfu c\u00f3 ti\u1ebfn phong l\u00ean, c\u0169ng v\u1eabn d\u00f9ng t\u00ean \u0111\u1ea5t l\u00fac m\u1edbi phong, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n c\u1edb xin \u0111\u1ed5i phong l\u1ea1i\u201d<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c l\u00e3nh binh Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh. T\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c l\u00e3nh binh v\u00e0 ph\u00f3 l\u00e3nh binh \u0111\u1ec1u 1 vi\u00ean ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec s\u1ed1 qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 h\u01a1i nhi\u1ec1u, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t th\u00eam ch\u1ee9c l\u00e3nh binh \u0111\u1ec3 chia nhau cai qu\u1ea3n (l\u00e3nh binh cai qu\u1ea3n 5 c\u01a1 Gia trung, Gia ti\u1ec1n, Gia t\u1ea3, Gia h\u1eefu, Gia h\u1eadu trong qu\u00e2n ch\u00ednh ti\u00eau c\u1ea3 to\u00e0n h\u1ea1t ; l\u00e3nh binh quan Th\u1ee7y s\u01b0 cai qu\u1ea3n 2 v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ea3, Th\u1ee7y h\u1eefu trong Th\u1ee7y s\u01b0 ti\u00eau binh to\u00e0n h\u1ea1t v\u00e0 2 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh trung, \u0110\u1ecbnh ti\u1ec1n ; ph\u00f3 l\u00e3nh binh quan cai qu\u1ea3n 3 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh t\u1ea3, \u0110\u1ecbnh h\u1eefu, \u0110\u1ecbnh h\u1eadu trong ph\u00f3 ti\u00eau binh to\u00e0n h\u1ea1t v\u00e0 \u0111\u1ed9i Gia t\u01b0\u1ee3ng). L\u1ea5y L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7m b\u1ed5 \u0111i L\u00e3nh binh quan Th\u1ee7y s\u01b0 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 L\u00ea Vi\u00ean th\u0103ng th\u1ee5 L\u00e3nh binh quan t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf th\u00eam c\u00e1c \u1ea5n : \u201cKh\u00e2m ph\u00e1i tra ngh\u1ecb \u00e1n ki\u1ec7n quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKinh ph\u00e1i quan ph\u00f2ng\u201d, v\u00e0 \u201cKh\u00e2m ph\u00e1i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng tra ngh\u1ecb quan ph\u00f2ng\u201d, \u0111\u1ec1u b\u1eb1ng ng\u00e0 (ki\u1ec3u m\u1eabu \u0111\u1ec1 theo nh\u01b0 Kh\u00e2m ph\u00e1i quan ph\u00f2ng : d\u00e0i 1 t\u1ea5c 5 ph\u00e2n, ngang 1 t\u1ea5c 5 li). Ph\u00e0m nh\u00e2n vi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i sai ph\u00e1i, g\u1eb7p c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u1ea3i t\u00e2u, ph\u1ea3i t\u01b0, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng.<\/p>\n<p>Cho : Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai b\u1ed5 \u0111i Th\u1ed1ng ch\u1ebf H\u1eefu d\u1ef1c dinh V\u0169 l\u00e2m ; th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc th\u1ef1c th\u1ee5 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n l\u0129nh \u1ea5n v\u1ee5 dinh Th\u1ea7n c\u01a1, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 T\u1ea3 t\u00f4n khanh ; nguy\u00ean qu\u00e2n th\u1ee9 L\u00e3nh binh Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh Long v\u00f5 ; nguy\u00ean L\u00e3nh binh V\u0129nh Long H\u1ed3 H\u1eadu, th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh K\u1ef3 v\u00f5, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb ; l\u1ea5y Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 sung Th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i cai qu\u1ea3n c\u00e1c b\u1ecdn th\u00e1i gi\u00e1m \u1edf vi\u1ec7n, cung, gi\u00e1m. Cho : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i Ho\u00e0ng L\u00fd th\u0103ng th\u1ee5 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Minh b\u1ed5 \u0111i Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m Ng\u00f4 Ngh\u00ea b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n c\u00e1c \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y t\u1ea3 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Ho\u00e0ng Chi\u1ebfn b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n nh\u1ecb dinh V\u0169 l\u00e2m ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd sung Hi\u1ec7p qu\u1ea3n v\u1ec7 Nh\u1ea5t, H\u1eadu b\u1ea3o Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ti\u1ec1n doan Th\u1ea7n c\u01a1. Gi\u00e1ng b\u1ed5 nguy\u00ean th\u1ef1 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Long v\u00f5 Nguy\u1ec5n Do\u00e3n l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t, H\u1eadu b\u1ea3o.<\/p>\n<p>Ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd. Qu\u1ea3 \u1ea5n b\u1eb1ng ng\u1ecdc kh\u1eafc xong. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 [1846], g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd \u0111\u1ea1i kh\u00e1nh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ecnh d\u00e2ng m\u1ed9t vi\u00ean ng\u1ecdc qu\u00fd r\u1ea5t to, sai th\u1ee3 ng\u1ecdc gi\u0169a kh\u1eafc th\u00e0nh qu\u1ea3 \u1ea5n. N\u0103m nay, ng\u00e0y l\u1ec5 t\u1ebf Giao, vua \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y m\u1eadt c\u00e1o, l\u1ea5y ngay ng\u00e0y \u1ea5y b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u00e0m, kh\u1eafc m\u1ea5y ch\u1eef \u201c\u0110\u1ea1i Nam th\u1ee5 thi\u00ean v\u0129nh m\u1ec7nh truy\u1ec1n qu\u1ed1c t\u1ef7\u201d ((1) Qu\u1ea3 \u1ea5n truy\u1ec1n qu\u1ed1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi ban cho l\u00e2u d\u00e0i.1). Qua th\u00e1ng sau th\u00ec qu\u1ea3 \u1ea5n kh\u1eafc xong, N\u1ed9i c\u00e1c t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cVi\u00ean ng\u1ecdc t\u1ed1t hi\u1ec7n ra, \u1ee9ng v\u00e0o n\u0103m t\u1ed1t, qu\u1ea3 \u1ea5n th\u1ea7n kh\u1eafc xong, l\u1ea1i g\u1eb7p kh\u00e1nh \u0111i\u1ec3n, l\u00e0m t\u1eadp t\u1ea5u b\u01b0ng l\u00ean ti\u1ebfn tr\u00ecnh\u201d. Vua khen v\u00e0 h\u00e0i l\u00f2ng, b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cQu\u1ea3 \u1ea5n n\u00e0y, n\u0103m v\u1ebb r\u1ef1c r\u1ee1, ch\u00edn tri\u1ec7u th\u00e0nh v\u0103n, nay kh\u1eafc xong, g\u1eb7p ng\u00e0y v\u1ea1n th\u1ecd kh\u00e1nh ti\u1ebft c\u1ee7a ta, m\u00e0 vi\u1ec7c \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y \u0111\u00e3 t\u00e2u th\u1eafng tr\u1eadn, k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, l\u1ea1i ch\u00ednh g\u1eb7p th\u1eddi, \u0111\u00e3 h\u1ee3p v\u1edbi l\u1eddi ch\u00fac 3 l\u1ea7n tung h\u00f4 ((2) Tung h\u00f4 : khi c\u00f3 vi\u1ec7c ch\u00fac m\u1eebng nh\u00e0 vua, th\u00ec quan d\u00e2n \u0111\u1ec1u ch\u00fac mu\u00f4n tu\u1ed5i 3 l\u1ea7n, ti\u1ebfng hoan h\u00f4 vang v\u00e0o \u0111\u1ebfn n\u00fai.2), l\u1ea1i b\u00e0y \u0111\u1ee7 c\u1ea3 7 \u0111\u1ee9c ((3) B\u1ea3y \u0111\u1ee9c : nh\u1ea1c V\u0169 c\u00f3 7 \u0111\u1ee9c t\u1ed1t l\u00e0 c\u1ea5m b\u1ea1o, tr\u1ea5p binh, b\u1ea3o \u0111\u1ea1i, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng, an d\u00e2n, ho\u00e0 ch\u00fang, phong t\u00e0i, ch\u00e9p trong T\u1ea3 truy\u1ec7n \u0111\u1eddi L\u1ed7 Tuy\u00ean c\u00f4ng n\u0103m th\u1ee9 12.3) c\u1ee7a Nh\u1ea1c V\u0169. Nh\u1edd tr\u1eddi, nh\u1edd T\u1ed5 kh\u1ea3o, gi\u00fap cho n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta, c\u00e1i Ph\u01b0\u1edbc thi\u00eang li\u00eang l\u00e2u d\u00e0i b\u00e1o \u0111i\u1ec1m \u1edf \u0111\u1ea5y. V\u1ea3 l\u1ea1i, b\u00e1u l\u1edbn c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t l\u00e0 t\u00f4n tr\u1ecdng, l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m, ta \u0111\u00e3 m\u1eadt c\u00e1o v\u1edbi tr\u1eddi ; \u0111\u1ebfn khi l\u00e0m xong, l\u1ea1i ph\u1ea3i k\u00ednh c\u00e1o nh\u00e0 T\u00f4n mi\u1ebfu, l\u00e0 l\u1ebd \u0111\u00f3. V\u1eady sai quan th\u00e1i s\u1eed ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, b\u1ed9 L\u1ec5 tra x\u00e9t \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 \u0111\u1ec3 t\u00e2u l\u00ean\u201d. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, mi\u1ec5n l\u1ec5 ch\u1ea7u m\u1eebng, v\u00ec c\u00f3 qu\u1ed1c tang. Tr\u01b0\u1edbc khi \u1ea5y, b\u1ed9 L\u1ec5 t\u1ea5u ngh\u1ecb : tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Hi\u1ebfu T\u01b0, k\u00ednh c\u00e1o ; c\u00e1c quan m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c, \u0111\u1ee9ng ch\u1ef1c. Ch\u00ednh ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, vi\u1ec7c ban y\u1ebfn xin \u0111\u00ecnh. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cS\u1ef1 th\u1ec3 n\u0103m nay tuy c\u00f9ng v\u1edbi n\u0103m th\u01b0\u1eddng c\u00f3 h\u01a1i kh\u00e1c, duy c\u00f3 ti\u1ebft l\u1ec7nh \u0111\u1ea3n ng\u00e0y sinh, l\u1ec5 tr\u1ecdng k\u00ednh c\u00e1o, ta nh\u1edb \u0111\u1ebfn \u0111\u1ee9c l\u1edbn, c\u1ea3m c\u00e1ch k\u00ednh c\u1ea9n, n\u00ean theo l\u1ec5 th\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng n\u0103m ; hu\u1ed1ng chi th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c v\u1edbi \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u c\u0169ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 c\u00e1t ph\u1ee5c, ch\u1ed7 kia ch\u1ed7 \u1ea5y c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c \u0111\u00e2u. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y (t\u1ee9c l\u00e0 tr\u01b0\u1edbc m\u1ed9t ng\u00e0y), ta th\u00e2n ng\u1ef1 \u0111\u1ebfn l\u00e0m l\u1ec5, c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u m\u0169 \u00e1o \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u, ch\u1ef1c s\u1eb5n, nh\u01b0 l\u00e0 l\u1ec5 c\u00e1c n\u0103m th\u01b0\u1eddng. C\u00f2n vi\u1ec7c ban y\u1ebfn \u1edf \u0111\u1ea1i \u0111\u00ecnh, tuy kh\u00f4ng m\u1edf ti\u1ec7c, nh\u01b0ng chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u ban ti\u1ec1n b\u1ea1c thay cho ban y\u1ebfn \u0111\u1ec3 t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh. Quan vi\u00ean trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh, ai b\u1ecb gi\u00e1ng 5 c\u1ea5p cho \u0111\u1ebfn c\u00e1ch l\u01b0u, \u0111\u1ed5i l\u00e0m gi\u00e1ng 4 c\u1ea5p ; ai b\u1ecb gi\u00e1ng 2, 3, 4 c\u1ea5p th\u00ec cho khai ph\u1ee5c m\u1ed9t c\u1ea5p ; ai b\u1ecb gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p v\u00e0 ph\u1ea1t b\u1ed5ng th\u00ec khoan mi\u1ec5n cho. Qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c tr\u1ef1c t\u1ec9nh v\u00e0 c\u00e1c nh\u00e0 tr\u1ea1m c\u0169ng \u0111\u1ec1u c\u1ea5p th\u00eam cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam cho l\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ti\u1ec1n, \u0111\u1ec3 c\u00f9ng vui kh\u1eafp c\u1ea3\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 c\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, g\u1eb7p ng\u00e0y sinh nh\u1eadt c\u1ee7a ta, \u0111\u1ed9i \u01a1n Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, chu\u1ea9n cho \u1edf trong n\u1ed9i \u0111\u00ecnh, b\u00e0y ti\u1ec7c ng\u1ef1 y\u1ebfn, m\u1eb7c \u00e1o \u0111\u1eb9p m\u00faa \u0111\u1ec3 mua vui, c\u1ea5t ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u ch\u00fac m\u1eebng, th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ec7. \u0110\u1ebfn khi ta \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed9i \u01a1n phong cho nhi\u1ebfp ch\u00ednh \u1edf T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, th\u00ec ch\u1ec9nh t\u1ec1 m\u0169 \u00e1o, \u0111\u1ebfn c\u1eeda Kim M\u00f4n l\u1ea1y t\u00e2u, \u0111\u01b0\u1ee3c [Ho\u00e0ng kh\u1ea3o] th\u01b0\u01a1ng y\u00eau v\u1ebb vang, ban cho c\u00e1c v\u1eadt h\u1ea1ng, d\u1ea1y b\u1ea3o \u00e2n c\u1ea7n. Trong kho\u1ea3ng vua t\u00f4i, cha con, t\u00ecnh l\u1ec5 chu \u0111\u00e1o, th\u01b0\u01a1ng y\u00eau kh\u00e1c h\u1eb3n. B\u00f3ng m\u1eb7t tr\u1eddi qua tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, \u0111\u00e3 chia ra \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1eddi nay, n\u00f3i \u0111\u1ebfn ph\u1ea3i r\u01a1i n\u01b0\u1edbc m\u1eaft, k\u1ec3 sao cho xi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ! Duy c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 g\u1eb7p n\u0103m t\u1ed1t n\u00e0y, l\u1ea1i g\u1eb7p kh\u00e1nh ti\u1ebft, n\u1ebfu ban \u01a1n r\u1ed9ng kh\u1eafp, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf \u01a1n tr\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ea5y c\u00e1i ng\u00e0y cha, m\u1eb9 kh\u00f3 nh\u1ecdc m\u00e0 b\u00e0y ra s\u1ef1 y\u1ebfn l\u1ea1c\u201d.<\/p>\n<p>H\u1ed3 \u0111\u1eb1ng sau, sen 3 hoa n\u1edf \u0111\u1ea7y c\u1ea3. Vua b\u1ea3o th\u1ecb th\u1ea7n r\u1eb1ng : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u1edf ch\u1ed7 h\u1ed3 sau l\u1ea7u V\u00f4 H\u1ea1n \u00fd c\u00f3 3 hoa sen c\u00f9ng m\u1ed9t gi\u00f2, ta theo h\u1ea7u gi\u00e1, \u0111i ch\u01a1i. C\u00e1c ng\u01b0\u1eddi \u1edf b\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u1ec1u cho r\u1eb1ng kh\u00ed ho\u00e0 sinh ra \u0111i\u1ec1m hay l\u00e0 \u0111i\u1ec1m tr\u00f9ng hoa. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta di\u1ec7n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a mu\u00f4n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c say no \u00e2n tr\u1ea1ch, th\u1ebf m\u1edbi l\u00e0 c\u00e1i \u0111i\u1ec1m hay c\u1ee7a ta. C\u1ecf linh chi v\u00e0 c\u1ecf \u0111\u1ecf c\u00f3 \u00edch g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c m\u00e0 cho l\u00e0 \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh ! \u0110\u00f3 l\u00e0 l\u1eddi n\u1ecbnh h\u00f3t kh\u00f4ng \u0111\u00e1ng k\u1ec3 !\u201d. Tr\u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ee9c khi\u00eam quang c\u1ee7a Ho\u00e0ng kh\u1ea3o, 72 v\u1ecb vua hi\u1ec1n \u1edf c\u00e1c \u0111\u1eddi c\u0169ng ch\u01b0a th\u1ea5y n\u00f3i \u0111i\u1ec1m \u1ea5y l\u00e0 \u0111i\u1ec1m hay. Nh\u01b0ng c\u00e1i \u0111i\u1ec1m hoa sen nh\u01b0 th\u1ebf c\u0169ng \u00edt khi th\u1ea5y, c\u0169ng sai \u0111em ph\u01a1i kh\u00f4 c\u00e1i ch\u00f9m sen \u0111i, \u0111\u1ec3 xem r\u1ed9ng v\u1ec1 \u0111\u1ecba l\u00fd. Hi\u1ec7n nay c\u00f2n \u0111\u1ec3 \u1edf \u0111i\u1ec7n Cao Minh trung ch\u00ednh. Ta th\u01b0\u1eddng xem \u0111\u1ebfn, c\u00e0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn s\u1ef1 n\u1ed1i d\u00f5i ti\u1ec1n nh\u00e2n, h\u00e1 c\u00f3 ph\u1ea3i l\u1ea5y ba c\u00e1i hoa, ngh\u00ecn c\u00e1i l\u00e1, h\u00ecnh th\u00e1i xinh \u0111\u1eb9p l\u00e0m \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh m\u00e0 kh\u00f4ng khuy\u00ean r\u0103n cho k\u1ebb hi\u1ebfu s\u1ef1 \u0111\u00e2u ?\u201d.<\/p>\n<p>Cho : T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i \u0110\u1ed7 Quang th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu tham tri b\u1ed9 L\u1ec5, v\u1eabn sung To\u1ea3n tu S\u1eed qu\u00e1n ; H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh b\u1ed5 T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i, ki\u00eam nhi\u1ebfp T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 H\u1eefu t\u00f4n khanh ; H\u1ed3ng l\u00f4 T\u1ef1 khanh bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p th\u0103ng th\u1ef1T\u1ea3 th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng.<\/p>\n<p>Cho : th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n b\u1ed5 th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u00e1n s\u00e1t H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u00e2n h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Y\u00ean ; Ph\u1ee7 th\u1eeba ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean ; th\u1ef1 Lang trung Tr\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng L\u00ea B\u00e1 \u0110\u0129nh th\u0103ng th\u1ee5 Ph\u1ee7 th\u1eeba Th\u1eeba Thi\u00ean ; B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 b\u1ed5 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1eadn th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh ; th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Xu\u00e2n B\u1ea3ng b\u1ed5 th\u1ee5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u00ean H\u1eefu T\u1ed1 b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t S\u01a1n T\u00e2y ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 Binh l\u00e0 V\u0169 Duy Ninh b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi \u0110\u1ed7 Kh\u1eafc Th\u01b0 h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi B\u1ed1 ch\u00ednh Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ; L\u1ec5 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung L\u00ea Quang Nguy\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>Cho V\u0169 \u0110\u00ecnh \u00fd l\u00e0m Lang trung b\u1ed9 C\u00f4ng, \u0110\u1ed7 Danh Thi\u1ebfp l\u00e0m L\u1ec5 khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; L\u00ea \u0110\u1ee9c l\u00e0m C\u00f4ng khoa Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n C\u1ea5p s\u1ef1 trung ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 Phan B\u00e1 Ng\u1ea1n b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung Th\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng ; Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0110\u1ed7 Tu\u1ea5n \u0110\u1ea1i th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Mai Anh Tu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ee5 Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129, v\u1eabn sung H\u00e0nh t\u1ea9u s\u1edf b\u00ed th\u01b0 to\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c.<\/p>\n<p>Cho : \u0110\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn chuy\u00ean qu\u1ea3n T\u00fac tr\u1ef1c c\u00e1c \u0111\u1ed9i ; Ch\u1ec9 huy s\u1ee9 v\u1ec7 C\u1ea9m y l\u00e0 Tr\u1ea7n Kim th\u0103ng th\u1ef1 \u0110\u00f4 ch\u1ec9 huy s\u1ee9, v\u1eabn chuy\u00ean qu\u1ea3n Tr\u01b0\u1eddng tr\u1ef1c c\u00e1c \u0111\u1ed9i, ki\u00eam qu\u1ea3n ty Tr\u1ea5n ph\u1ee7 ; Kim ng\u00f4 tr\u01b0\u1ee3ng ty H\u1eefu ch\u1ea5p kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, v\u1eabn l\u0129nh Kim ng\u00f4 tr\u01b0\u1ee3ng ty H\u1eefu ch\u1ea5p kim ng\u00f4 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd, Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 b\u1ea3o l\u00e0 Ho\u00e0ng B\u00e1 B\u1eb1ng \u0111\u1ec1u th\u0103ng th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd.<\/p>\n<p>Cho : \u0110\u1ed7 Ph\u00f3 l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m, v\u1eabn ki\u00eam l\u0129nh vi\u1ec7n khanh vi\u1ec7n V\u0169 b\u1ecb, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u00ecnh l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh H\u1ed5 oai ; H\u1ed3 B\u00edch l\u00e0m V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Nguy\u1ec5n Nh\u00e2m l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0 l\u00e0 L\u00ea C\u00f4ng \u0110\u1ee9c th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u00d4 b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh Bi\u00ean Ho\u00e0, ngay sau \u0111\u00f3 \u00d4 ch\u1ebft. L\u1ea5y Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Vi\u1ebft Ng\u00f4n thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Gi\u00e1p Ng\u1ecd. Vua ch\u01a1i c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, l\u00ean l\u1ea7u L\u01b0\u1ee1ng Ki\u00eam, xem duy\u1ec7t thu\u1ef7 tr\u1eadn, xa gi\u00e1 v\u1ec1 ngay h\u00f4m \u1ea5y. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, ra 8 b\u00e0i th\u01a1 8 c\u1ea3nh \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n Thu\u1eadn An, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i :<\/p>\n<p>1. Vi\u00ean th\u00e0nh tr\u1ea5n h\u1ea3i (B\u1ee9c th\u00e0nh tr\u00f2n tr\u1ea5n ngo\u00e0i bi\u1ec3n).<\/p>\n<p>2. Ki\u1ec1u c\u00e1c quan lan (Tr\u00ean g\u00e1c cao xem s\u00f3ng n\u01b0\u1edbc).<\/p>\n<p>3. Cao l\u00e2u l\u01b0\u1ee1ng \u0111\u1eafc (L\u1ea7u cao th\u01b0\u1edfng ngo\u1ea1n c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc v\u00e0 tr\u0103ng)<\/p>\n<p>4. H\u00e0nh \u0111i\u1ec7n song thanh (Hai b\u00ean h\u00e0nh \u0111i\u1ec7n trong m\u00e1t)<\/p>\n<p>5. C\u00e1p ch\u00e2u bi\u1ec3u t\u1ea5n (B\u00e3i n\u01b0\u1edbc c\u00f3 gi\u1ed1ng s\u00f2 t\u1ecf ra l\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n).<\/p>\n<p>6. Gi\u1ea3i ch\u1eed nh\u00e0n d\u00e2n (D\u00e2n nh\u00e0n r\u1ed7i ra b\u1ebfn n\u01b0\u1edbc b\u1eaft cua)<\/p>\n<p>7. Sa c\u01b0\u01a1ng b\u1ea3o ch\u01b0\u1edbng (C\u1ed3n c\u00e1t nh\u01b0 c\u00e1i \u0111\u1ed3n ch\u1eafn ngang)<\/p>\n<p>8. Da th\u1ee5 thanh \u00e2m. (Nh\u1eefng c\u00e2y d\u1eeba xanh um).<\/p>\n<p>Ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n. Sai quan Kinh do\u00e3n l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n.<\/p>\n<p>Sai th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u00e0m, H\u1ed9 khoa C\u1ea5p s\u1ef1 trung T\u00f4n Th\u1ea5t Qu\u00e1n thanh tra c\u00e1c th\u1ee9 c\u1ee7a kho \u1edf c\u1eeda Ti\u00ean Th\u1ecd m\u00f4n.<\/p>\n<p>C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2ng con ng\u1ef1a h\u1ea1ng l\u1edbn ng\u00e0y ch\u1ea1y ngh\u00ecn d\u1eb7m c\u1ee7a T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, cho \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea1i uy\u1ec3n Long m\u00f4i\u201d (hai ch\u1eef \u201cLong m\u00f4i\u201d th\u1ea5y \u1edf b\u00e0i \u201cThi\u00ean m\u00e3 ca\u201d trong s\u00e1ch H\u00e1n ch\u00ed).<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y, B\u1eafc Ninh, H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh, \u0111\u1ec1u t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cThu\u1ebf ch\u00ednh cung v\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m nay v\u00e0 thu\u1ebf th\u00f3c n\u0103m tr\u01b0\u1edbc c\u00f2n thi\u1ebfu, \u0111\u1ec1u xin cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>L\u1ea1i d\u1ee5 b\u1ed9 H\u1ed9 r\u1eb1ng : \u201cV\u1ee5 h\u1ea1 n\u0103m nay c\u00e1c t\u1ec9nh \u1edf B\u1eafc K\u1ef3 c\u00f3 n\u01a1i 10 ph\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, c\u00f3 n\u01a1i 8 \u2013 9 ph\u1ea7n, h\u01a1n k\u00e9m tuy c\u00f3 kh\u00e1c nhau, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ecdi l\u00e0 n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u1ee9 4 t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh, H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 S\u01a1n T\u00e2y t\u00e2u xin cho d\u00e2n chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 cho nh\u01b0 l\u1eddi xin, khi\u1ebfn d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1c l\u1ee3i, ch\u1ee9 kh\u00f4ng k\u1ec3 \u0111\u1ebfn ph\u00e2n s\u1ed1 thu g\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u hay \u00edt. Nh\u00e2n ngh\u0129 : ti\u1ec1n d\u00e2n kh\u00f4ng bi\u1ebft g\u00ec, \u0111\u1ec1u c\u00f9ng tr\u00f4ng ng\u00f3ng v\u1ec1 t\u01b0\u01a1ng lai, ho\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb gi\u1ea5u gi\u1ebfm ph\u00e2n s\u1ed1 \u0111i, \u0111\u1ec3 mong \u00e2n c\u00e1ch kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng hu\u1ea5n s\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc. V\u1eady truy\u1ec1n d\u1ee5 cho th\u01b0\u1ee3ng ty c\u00e1c t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u chuy\u1ec3n s\u1ee9c cho d\u00e2n trong h\u1ea1t : t\u1eeb nay h\u1ec5 \u0111\u1ebfn m\u00f9a g\u1eb7t th\u00f3c l\u00faa v\u1ec1, ph\u1ea3i c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o ph\u00e2n s\u1ed1 hi\u1ec7n thu g\u1eb7t \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ee9 th\u1ef1c khai b\u00e1o, ph\u1ee7 huy\u1ec7n s\u1edf t\u1ea1i theo l\u1ec7 \u0111i kh\u00e1m, c\u00e1c quan t\u1ec9nh l\u1ea1i x\u00e9t nghi\u1ec7m cho \u0111\u01b0\u1ee3c minh x\u00e1c, l\u00e0m t\u1eadp t\u1ea5u \u0111\u1ec7 l\u00ean, \u0111\u1ec3 cho b\u1ec1 tr\u00ean bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng nh\u00e0 n\u00f4ng, \u0111\u1ec1n \u0111\u00e1p l\u00f2ng t\u1ed1t y\u00eau d\u00e2n tr\u1ecdng n\u00f4ng c\u1ee7a ta\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Th\u00e1i b\u1ed9c T\u1ef1 khanh l\u0129nh Vi\u1ec7n s\u1ee9 vi\u1ec7n Th\u00e1i y Tr\u1ea7n Vi\u1ebft C\u1eadt ch\u1ebft. Truy t\u1eb7ng th\u1ef1c h\u00e0m, cho th\u00eam 200 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>L\u1ea1i cho \u0110\u1eb7ng \u0110\u1ee9c Thi\u1ec7m th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 T\u0129nh. Thi\u1ec7m tr\u01b0\u1edbc \u0111inh gian((1) \u0110inh gian : nh\u01b0 \u201c\u0111inh \u01b0u\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 g\u1eb7p tang cha m\u1eb9.1), v\u1ec1 qu\u00ea. Sai T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t thay. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y Thi\u1ec7m h\u1ebft h\u1ea1n ngh\u1ec9 ph\u00e9p, ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 ch\u1ee9c c\u0169 ; Ho\u1ea1t l\u1ea1i v\u1ec1 b\u1ed9 cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Phan Tr\u1ee9 v\u1ec1 Kinh \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i l\u1ef1a b\u1ed5. L\u1ea5y th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng b\u1ed5 l\u00e0m B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh An Giang Ho\u00e0ng Thu th\u0103ng th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, ki\u00eam l\u0129nh \u1ea5n tri\u1ec7n B\u1ed1 ch\u00ednh ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang Tr\u1ea7n V\u0103n Tri\u1ec7n th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh \u1ea5y ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb b\u1ed5 th\u1ef1 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh An Giang.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : th\u1ef1 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng dinh Ti\u1ec1n Phong, t\u01b0\u1edbc B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n b\u1ed5 th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ; An t\u00e2y Tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n V\u0103n Ho\u00e0ng (\u0111\u1ed5i l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng) b\u1ed5 th\u1ee5 Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Ti\u1ec1n phong ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c t\u1ec9nh \u1ea5y ; L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Vi\u00ean b\u1ed5 th\u1ef1 L\u00e3nh binh t\u1ec9nh An Giang ; Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n th\u0103ng th\u1ef1 L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh Tr\u1ea7n Ho\u1eb1ng b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m Phan Thai b\u1ed5 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu thu\u1ef7 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, Phi k\u1ef5 u\u00fd Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c b\u1ed5 th\u1ee5 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m ; th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 C\u1ea9m y Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 l\u0129nh H\u1eefu ch\u1ea5p kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u01b0\u1eddng b\u1ed5 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 s\u1ef1 v\u1ec7 C\u1ea9m y, chuy\u00ean qu\u1ea3n T\u00fac tr\u1ef1c c\u00e1c \u0111\u1ed9i ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 \u0110o\u00e0n V\u0103n Th\u1ecd (\u0111\u1ed5i l\u00e0 \u0110o\u00e0n Th\u1ecd) b\u1ed5 th\u1ef1 H\u1eefu ch\u1ea5p kim ng\u00f4 v\u1ec7 Kim ng\u00f4 ; th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y h\u1eefu V\u0129nh Long Tr\u1ea7n Kh\u1ea3 b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eadu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai b\u1ecdn Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang \u0110\u1ed7 V\u0103n H\u1ea3i v\u00e0 Nh\u1ecb \u0111\u1eb3ng th\u1ecb v\u1ec7 H\u1ed3 \u0110\u1eafc Tuy\u00ean chi\u1ebfu l\u0129nh c\u1ee7a c\u00f4ng, \u0111\u00e1p thuy\u1ec1n bu\u00f4n Trung Qu\u1ed1c \u0111i sang Trung Qu\u1ed1c \u0111\u1ec3 t\u00ecm mua c\u00e1c h\u00e0ng ho\u00e1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean c\u00f3 v\u00e0i m\u01b0\u01a1i t\u00ean gi\u1eb7c Thanh c\u01b0\u1edbp b\u00f3c ph\u1ed1 An L\u01b0\u01a1ng (thu\u1ed9c ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh). Tri ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh l\u00e0 B\u00f9i Huy Phan \u0111\u00e1nh l\u00f9i \u0111\u01b0\u1ee3c. Gi\u1eb7c Thanh l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp \u1edf \u1ea3i Long L\u00e2m (thu\u1ed9c \u0111\u1ecba gi\u1edbi Kh\u00e2m Ch\u00e2u) v\u00e0i tr\u0103m t\u00ean toan c\u01b0\u1edbp ph\u1ed1 Cha Mang (thu\u1ed9c ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh). Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Vua h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng theo \u0111\u1ecba h\u1ea1t m\u00e0 ph\u00f2ng tri\u1ec7t ; l\u1ea1i t\u01b0 cho Kh\u00e2m Ch\u00e2u hi\u1ec7p l\u1ef1c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 cho y\u00ean n\u01a1i ngo\u00e0i bi\u00ean.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXIX<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, m\u1ed3ng 1 ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n. Vua \u0111\u1ebfn Th\u1ebf mi\u1ebfu l\u00e0m l\u1ec5 c\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5n ng\u1ecdc \u0111\u00e3 ch\u1ebf xong. L\u1ea1i sai ho\u00e0ng t\u1eed, h\u00e0ng th\u00e2n chia nhau \u0111\u1ebfn c\u00e1c mi\u1ebfu, k\u00ednh c\u00e1o v\u1ec1 vi\u1ec7c \u1ea5y. L\u1ec5 xong, th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c quan kh\u00e1nh v\u00e0ng v\u00e0 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Nh\u00e2n \u0111\u00f3 c\u00e1c quan xin thi\u1ebft l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng. Vua th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i v\u0103n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eddi Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf c\u00f3 r\u1ed3ng v\u00e0ng \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed3, trong c\u00f3 d\u1ea5u nh\u01b0 c\u00e1i \u1ea5n, c\u00f3 ch\u1eef \u201cThi\u00ean v\u01b0\u01a1ng ph\u00f9 t\u1ef7\u201d. T\u1ef7 l\u00e0 \u1ea5n c\u1ee7a thi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3. Cho n\u00ean ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eddi c\u1ed5, \u1ea5n l\u1edbn c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng c\u00f3 6 th\u1ee9, \u1ea5n th\u01b0\u1eddng c\u00f3 8 th\u1ee9, L\u1ec5 nh\u00e0 H\u00e1n, thi\u00ean t\u1eed c\u00f3 \u1ea5n l\u1edbn truy\u1ec1n qu\u1ed1c v\u00e0 8 th\u1ee9 \u1ea5n th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u1eb1ng ng\u1ecdc. \u1ea5n th\u1ea7n \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n truy qu\u1ed1c, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3 m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn. Nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng kh\u1eafc ng\u1ecdc t\u1ef7 r\u1eb1ng : \u201cHo\u00e0ng thi\u00ean c\u1ea3nh m\u1ec7nh, h\u1eefu \u0111\u1ee9c gi\u1ea3 x\u01b0\u01a1ng\u201d ((1) Tr\u1eddi cho m\u1ec7nh l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01b0ng th\u1ecbnh.1) ; l\u1ea1i c\u00f3 \u1ea5n th\u01b0\u1eddng vi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201cTh\u1eeba thi\u00ean \u0111\u1ea1i b\u1ea3o\u201d ((2) Ng\u00f4i b\u00e1u v\u00e2ng ch\u1ecbu t\u1eeb tr\u1eddi.2). Nh\u00e0 T\u1ed1ng ch\u1ebf qu\u1ea3 \u1ea5n c\u00f3 ch\u1eef \u201cHo\u00e0ng \u0111\u1ebf cung \u01b0ng thi\u00ean m\u1ec7nh\u201d ((3) Vua ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi.3) ; l\u1ea1i c\u00f3 b\u1ea3o tri\u1ec7n c\u00f3 ch\u1eef \u201cPh\u1ea1m vi thi\u00ean \u0111\u1ecba, u t\u00e1n qu\u1ef7 th\u1ea7n, b\u1ea3o h\u1ee3p th\u00e1i ho\u00e0, v\u1ea1n th\u1ecd v\u00f4 c\u01b0\u01a1ng\u201d ((4) Ph\u1ea1m vi bao g\u1ed3m c\u1ea3 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, gi\u00fap ng\u1ea7m qu\u1ef7 th\u1ea7n, gi\u1eef l\u1ea5y th\u00e1i ho\u00e0, s\u1ed1ng l\u00e2u mu\u00f4n tu\u1ed5i kh\u00f4ng ng\u1ea7n.4). Nh\u00e0 Minh l\u00e0m 24 th\u1ee9, nh\u00e0 Thanh l\u00e0m 25 th\u1ee9, b\u1ea3o t\u1ef7 truy\u1ec1n n\u1ed1i nhau, \u0111\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1eddi \u1ea5y, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u l\u00e0 b\u1ea3o, t\u1ec9 c\u00f9ng d\u00f9ng, truy\u1ec1n m\u00e3i \u0111\u1ebfn l\u00e2u \u0111\u1eddi. L\u1edbn thay n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta ! Tr\u00ean tr\u1eddi gi\u00e1ng Ph\u01b0\u1edbc, ph\u00e1t ra \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc. Th\u00e1i t\u1ed5 Gia D\u1ee5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : v\u00e2ng ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi, \u0111\u1ec3 v\u1ed7 y\u00ean trong n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ee9c s\u00e1nh v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, c\u00f3 c\u00f4ng g\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean n\u01b0\u1edbc nh\u00e0. C\u00e1c th\u00e1nh n\u1ed1i nhau, nh\u01b0 tr\u1eddi v\u1eadn h\u00e0nh \u0111i m\u1ea1nh. Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu Minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : ch\u1ebf ra \u1ea5n v\u00e0ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cQu\u1ed1c tri\u1ec1u v\u0129nh tr\u1ea5n\u201d, ban cho thi\u00ean h\u1ea1, l\u00e0m tin cho quan d\u00e2n, r\u1ed9ng ban nh\u00e2n hu\u1ec7, d\u1ef1ng n\u00ean \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c, m\u1edf n\u00ean lu\u1ef9 h\u1ee3p \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nghi\u1ec7p tr\u00f9ng hi. Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : t\u1eeb tr\u1eddi ban m\u1ec7nh, c\u00f3 c\u1ea3 b\u1ed1n bi\u1ec3n, m\u1edf nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng, tr\u1ea3i nhi\u1ec1u c\u00f4ng to, l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u00f4i b\u00e1u, m\u1ec7nh tr\u1eddi h\u01b0\u1edbng v\u1ec1, ch\u00edn ch\u00e2u theo ph\u1ee5c, ng\u00f4i b\u00e1u quy v\u1ec1, mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh. Nam, b\u1eafc c\u00f9ng m\u1ed9t v\u0103n t\u1ef1 v\u00e0 l\u1ed1i b\u00e1nh xe ; \u0111\u00f4ng, t\u00e2y \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u00e0o h\u00e0ng h\u1ea7u u\u00fd. C\u1ee9u v\u1edbt d\u00e2n sinh, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u00edch l\u1ee3i ; d\u1ef1ng n\u00ean \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, c\u00f3 l\u1eafm c\u00f4ng to. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta : h\u01b0\u1edfng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00f2ng tr\u1eddi, ch\u1ecbu m\u1ec7nh s\u00e1ng c\u1ee7a tr\u1eddi, s\u1eeda sang l\u1ec5 nh\u1ea1c, l\u00e0m c\u1ea3 vi\u1ec7c tr\u1eddi, vi\u1ec7c ng\u01b0\u1eddi ; ch\u1ebf tr\u1ecb gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t quan coi ch\u00ednh s\u1ef1 ; th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y m\u1ed9t \u0111\u1ee9c, thi th\u1ed1 m\u1ecdi vi\u1ec7c l\u00e0m. V\u0169 uy l\u1eebng l\u1eaby, \u0111\u1ecbnh ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c 2 k\u1ef3, \u0111i\u1ec3n ch\u01b0\u01a1ng v\u0103n v\u1eadt, l\u00e0m n\u00ean tr\u1ecb ph\u00e1p cho mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Ch\u00edn v\u1ea1c kh\u1eafc c\u00f4ng, mu\u00f4n n\u01b0\u1edbc th\u00e0nh t\u00edch. Gi\u1eef g\u00ecn \u1ea5n v\u00e0ng, \u0111\u1eb7t l\u00e2u c\u01a1 nghi\u1ec7p. Ph\u01b0\u1edbc tr\u1eddi \u0111\u1ed9i l\u00e2u, truy\u1ec1n l\u1ea1i qu\u1ed1c b\u1ea3o. Ch\u00ednh h\u1ee3p nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ed5 ng\u1eef \u0111\u00e3 n\u00f3i : th\u00e1nh nh\u00e2n ra \u0111\u1eddi, mu\u00f4n v\u1eadt tr\u00f4ng v\u00e0o, th\u1ea7n linh th\u00eam Ph\u01b0\u1edbc, tr\u0103m th\u1ee9 b\u00e1u \u0111\u1ec1u d\u00f9ng, th\u1ebf l\u00e0 c\u00f4ng hi\u1ec7u. V\u1eadn n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta, th\u1ecbnh l\u1edbn ho\u00e0 vui, \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m r\u1ed9ng l\u1edbn. Ta v\u00e2ng thu\u1eadn m\u1ec7nh tr\u1eddi, v\u1ed7 y\u00ean b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, m\u00f4 li\u1ec7t v\u00e0ng noi T\u1ed5 kh\u1ea3o \u0111\u1ec3 l\u1ea1i ; n\u1ed1i nghi\u1ec7p kh\u00f4ng d\u00e1m \u0111\u1ec3 thi\u1ebfu ch\u1ee9c ph\u1eadn, gi\u1eef m\u00e3i l\u00f2ng hi\u1ebfu. May sao ! M\u1ecdi c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u s\u00e1ng t\u1ecf, to\u00e0n nh\u1edd hi\u1ebfn ph\u00e1p \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho tu\u00e2n theo. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 6 [1846], B\u00ednh Ng\u1ecd, ta \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 tu\u1ea7n, b\u1edbt s\u1ef1 xa x\u1ec9, gi\u1eef \u0111\u1ee9c ti\u1ebft ki\u1ec7m, \u0111\u1ecdc \u0111i \u0111\u1ecdc l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec3n th\u01b0\u1eddng ; thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea7n d\u00e2n, c\u00e1c n\u01b0\u1edbc phi\u00ean thu\u1ed9c \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u th\u1ea5y nghe m\u00e0 c\u0169ng bi\u1ebft c\u1ea3. Nh\u01b0ng v\u1eabn gi\u1eef t\u00ednh th\u01b0\u1eddng, t\u00f4n th\u00e2n m\u1ed9t d\u1ea1, tr\u00e8o non v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, l\u1ec5 v\u1eadt gi\u1eef ch\u1ee9c c\u1ed1ng. Nay c\u00f3 vi\u00ean ng\u1ecdc t\u1ed1t r\u1ea5t to m\u00e0 \u0111\u1eb9p, ch\u1eafc l\u00e0 s\u1ea3n v\u1eadt \u1edf n\u00fai ng\u1ecdc thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ho\u00e0 \u0110i\u1ec1n, m\u1edbi sai quan h\u1eefu t\u01b0 gi\u0169a l\u00e0m th\u00e0nh qu\u1ea3 \u1ea5n, n\u0103m nay th\u1ee3 l\u00e0m xong, \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c vu\u00f4ng 3 t\u1ea5c 1 ph\u00e2n. Th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1ec3 chi\u1ec1u b\u1eb1ng, c\u00f2n b\u1ec1 cao t\u1eeb t\u1ea7ng th\u1ee9 hai li\u1ec1n l\u00ean \u0111\u1ebfn c\u00e1i n\u00fam c\u00f3 con r\u1ed3ng u\u1ed1n kh\u00fac, th\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c 3 t\u1ea5c, 2 ph\u00e2n, k\u1ec3 c\u1ea3 b\u1ec1 vu\u00f4ng v\u00e0 b\u1ec1 cao l\u00e0 ki\u1ec3u m\u1eabu nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Th\u1ebf l\u00e0 c\u00e1i t\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean th\u00e0nh \u0111\u1ecba b\u00ecnh. Xem k\u1ef9 qu\u1ea3 \u1ea5n, c\u1ee9ng r\u1eafn, \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, \u00f4n nhu\u1eadn s\u00e1ng s\u1ee7a. Th\u1ef1c l\u00e0 th\u1ee9 ng\u1ecdc t\u1ed1t, l\u00e0 v\u1eadt \u00edt khi th\u1ea5y, m\u00e0 l\u00e0 c\u1ee7a qu\u00fd trong n\u01b0\u1edbc, nh\u00e2n ngh\u0129 kh\u1eafc v\u00e0ng l\u00e0m b\u1ea3o, kh\u1eafc ng\u1ecdc l\u00e0m t\u1ef7, ban m\u1ec7nh cho ch\u01b0 h\u1ea7u, ban b\u1ed1 cho thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ec1u d\u00f9ng truy\u1ec1n m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i, l\u00e0m \u0111i\u1ec1u hay tr\u00ean \u0111\u1eddi. B\u00e8n ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u1ea5y m\u00f9a xu\u00e2n th\u00e1ng 3 ng\u00e0y 15, ta th\u00e2n l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ea1i t\u1ef1, th\u1ec9nh m\u1ec7nh tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, gi\u00fap n\u1ec1n n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 v\u00f4 c\u00f9ng, k\u00ednh y\u1ebft T\u1ed5 kh\u1ea3o, gi\u00fap v\u1eadn n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 l\u00e2u d\u00e0i, xin kh\u1eafc ch\u1eef v\u00e0o qu\u1ea3 \u1ea5n l\u1edbn r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1i Nam th\u1ee5 thi\u00ean v\u0129nh m\u1ec7nh truy\u1ec1n qu\u1ed1c t\u1ef7\u201d ((1) Qu\u1ea3 \u1ea5n truy\u1ec1n qu\u1ed1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi l\u00e2u d\u00e0i.1) \u0111\u1ec3 t\u1ecf s\u1ef1 gi\u00fap \u0111\u1ee1 r\u1ea1ng v\u1ebb \u1edf \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho c\u00f4ng nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 l\u1ea1i l\u00e2u d\u00e0i v\u1ec1 sau. Nay g\u1eb7p ti\u1ebft V\u1ea1n th\u1ecd, \u1ea5n ng\u1ecdc ch\u1ebf xong, qu\u1ebb Ki\u1ec1n h\u1ee3p \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh, c\u1eeda Kim M\u00f4n hi\u1ec7p kh\u00e1nh ; qu\u1ebb Ch\u1ea5n h\u1ecdp nhi\u1ec1u Ph\u01b0\u1edbc, ch\u00ednh b\u00e1o \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p s\u1ee3 uy m\u1ebfn \u0111\u1ee9c, \u0111i\u1ec1m \u1ee9ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, nh\u00e2n d\u00e2n l\u00e0m ru\u1ed9ng, nh\u1edd \u00e2n tr\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c no n\u00ea. Kh\u00e1nh ti\u1ebft \u0111\u1ebfn m\u00e0 l\u1ec5 V\u1ea1n th\u1ecd l\u00e0m xong ; v\u00f5 c\u00f4ng \u0111\u1ecbnh m\u00e0 v\u0103n \u0111\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh t\u1ef1u, c\u00e0ng th\u1ea5y r\u00f5 ho\u00e0ng thi\u00ean gi\u00fap m\u1ec7nh, li\u1ec7t th\u00e1nh \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc cho. K\u00ednh c\u1ea9n l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng n\u00e0y, sai ch\u1ec9nh b\u1ecb l\u1ec5 v\u0103n, ta th\u00e2n b\u01b0ng ng\u1ecdc t\u1ec9, k\u00ednh c\u00e1o mi\u1ebfu li\u1ec7t th\u00e1nh, \u0111\u1ec3 c\u1ea9n th\u1eadn \u1edf cung C\u00e0n Th\u00e0nh, c\u00f9ng coi tr\u1ecdng nh\u01b0 truy\u1ec1n qu\u1ed1c b\u1ea3o, \u0111\u1ec3 mong ng\u1ef1 tr\u1ecb l\u00e2u d\u00e0i m\u00e3i m\u00e3i. Con ch\u00e1u tr\u0103m \u0111\u1eddi ta, n\u00ean ngh\u0129 s\u00e1ng nghi\u1ec7p r\u1ea5t kh\u00f3, c\u00e0ng s\u1ee3 th\u1ee7 th\u00e0nh kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ec5. Lo toan t\u00e1c thu\u1eadn, c\u1ed1 g\u1eafng k\u1ebf th\u1eeba. C\u1ea9n th\u1eadn l\u00fac tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 tr\u1ecdn v\u1eb9n l\u00fac sau, g\u00ecn gi\u1eef l\u00fac \u0111\u1ea7y cho \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u0111\u1ecbnh. Nh\u01b0 v\u1eady m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 gi\u1eef m\u00e3i c\u01a1 nghi\u1ec7p l\u1edbn m\u00e0 truy\u1ec1n l\u00e2u v\u1ec1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi. Than \u00f4i ! T\u1ed1t l\u1eafm thay ! Nay l\u1ec5 l\u1edbn kh\u00e1nh th\u00e0nh, t\u00ecnh d\u00e2n hoan h\u1ee3p, ho\u00e0ng t\u1eed, th\u00e2n phi\u00ean, c\u00e1c c\u00f4ng h\u1ea7u v\u00e0 tr\u0103m quan \u0111\u1ed3ng thanh c\u00f9ng t\u00e2u, li\u00ean danh h\u1ee3p h\u00e0m ((1) C\u00f9ng k\u00fd t\u00ean v\u00e0o m\u1ed9t b\u1ea3n t\u00e2u v\u00e0 \u0111\u1ec3 chung trong m\u1ed9t h\u1ed9p.1), kh\u1ea9n xin thi\u1ebft tri\u1ec1u, d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u0111\u1ee9c t\u1ed1t \u1edf tri\u1ec1u th\u1ecbnh tr\u1ecb v\u00e0 n\u00eau l\u1ec5 th\u1ecbnh \u1edf \u0111\u1eddi nay. Ta r\u1ea5t mu\u1ed1n n\u00eau t\u1ecf Ph\u01b0\u1edbc n\u01b0\u1edbc, c\u00f9ng y\u00ean \u1ee7i nh\u00e2n t\u00ecnh, l\u1ec5 ph\u1ea3i n\u00ean l\u00e0m, vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u tho\u1ea3 thi\u1ec7n, nh\u01b0ng ta ch\u00ednh \u1edf l\u00fac ch\u0103m lo, nh\u1eefng mong \u0111\u1eddi b\u00ecnh n\u01b0\u1edbc tr\u1ecb, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn trong khi r\u0103n s\u1ee3, c\u1ea7u cho n\u01b0\u1edbc th\u1ecbnh, d\u00e2n y\u00ean. L\u1ea7n n\u00e0y c\u00e1c quan vi\u00ean xin thi\u1ebft tri\u1ec1u d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng, ta \u0111\u00e3 x\u00e9t t\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh th\u1ef1c r\u1ed3i. C\u00e1c kho\u1ea3n \u0111\u1eb7t l\u1ec5 \u0111\u1ea1i tri\u1ec1u, ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n Th\u00e1i Ho\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u00e1c quan d\u00e2ng bi\u1ec3u ch\u00fac m\u1eebng, \u0111\u1ec1u mi\u1ec5n cho c\u1ea3 \u0111\u1ec3 b\u1edbt phi\u1ec1n v\u0103n. Chu\u1ea9n cho \u0111em l\u1eddi d\u1ee5 n\u00e0y chia vi\u1ebft ra 3 b\u1ea3n, c\u1ea9n th\u1eadn \u0111\u1ec3 \u1edf n\u01a1i b\u1ea3o t\u1ef7 trong \u0111i\u1ec7n C\u00e0n th\u00e0nh v\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c c\u00f9ng S\u1eed qu\u00e1n. L\u1ea1i sao l\u1ee5c ra ban c\u1ea5p cho \u0111\u1ea1i vi\u00ean c\u00e1c nha trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh gi\u1eef c\u1ea9n th\u1eadn l\u1ea5y, \u0111\u1ec3 cho bi\u1ebft Ph\u01b0\u1edbc to c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 \u0111\u1ebfn tr\u0103m ngh\u00ecn n\u0103m, Ph\u01b0\u1edbc to c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi\u201d.<\/p>\n<p>Ban 10 b\u00e0i th\u01a1 th\u1eadp th\u00e0nh cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y vi\u1ec7c ch\u1ebf ng\u1ecdc t\u1ef7 xong, vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111\u00e3 th\u1eafng tr\u1eadn k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, nh\u00e2n g\u1eb7p l\u00fac c\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3 t\u00e2u l\u00ean b\u00e1o l\u00faa chi\u00eam thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u, vua nh\u00e2n l\u00e0m 10 b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 k\u00fd s\u1ef1 :<\/p>\n<p>1. Ph\u00fa \u0111\u1eafc ((2) Ph\u00fa \u0111\u1eafc : m\u1ed9t l\u1ed1i th\u01a1 H\u00e1n v\u0103n. B\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng 2 ch\u1eef \u201cPh\u00fa \u0111\u1eafc\u201d, r\u1ed3i l\u1ea5y c\u00e2u th\u01a1 c\u00f3 s\u1eb5n ho\u1eb7c t\u1ef1 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 b\u00e0i th\u01a1 m\u1edbi ra.2) : \u201cNg\u1ecdc t\u1ef7 th\u1eadp th\u00e0nh tr\u01b0ng c\u00e1t thu\u1ef5. Dao \u0111\u1ed3 v\u1ea1n th\u1ebf \u1ee9ng gia t\u01b0\u1eddng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : \u1ea5n ng\u1ecdc m\u01b0\u1eddi th\u00e0nh b\u00e1o cho \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t. Dao \u0111\u1ed3 mu\u00f4n \u0111\u1eddi \u1ee9ng v\u1edbi \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh.<\/p>\n<p>2. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cThi\u00ean ho\u00e0 th\u1eddi nh\u01b0\u1ee3c ph\u1ed3n vinh to\u1ea1i\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : Th\u1eddi tr\u1eddi ho\u00e0 thu\u1eadn, ph\u1ed3n vinh tho\u1ea3 m\u00e3n.<\/p>\n<p>3. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201c\u0110\u1ecba l\u1ee3i ni\u00ean phong ph\u00fa th\u1ee9 ch\u01b0\u01a1ng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : L\u1ee3i \u0111\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a : r\u00f5 l\u00e0 gi\u00e0u v\u00e0 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>4. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cH\u00e0 thu\u1eadn h\u01b0\u01a1ng th\u00f4n h\u00e2n \u00e1n \u0111\u1ed5\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : N\u01b0\u1edbc s\u00f4ng thu\u1eadn d\u00f2ng, ch\u1ed1n h\u01b0\u01a1ng th\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n.<\/p>\n<p>5. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cH\u1ea3i \u0111i\u1ec1m chu ti\u1ebfp l\u1ea1c th\u01b0\u01a1ng d\u01b0\u01a1ng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : Bi\u1ec3n y\u00ean, thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u01b0\u1ee3c vui v\u1ebb nh\u1edfn nh\u01a1.<\/p>\n<p>6. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cLu\u00e2n t\u00e0i kh\u1ea3o t\u00edch x\u00e2m hi\u1ec1n ph\u1ee5\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : K\u00e9n ch\u1ecdn nh\u00e2n t\u00e0i v\u00e0 x\u00e9t c\u00f4ng quan ch\u1ee9c th\u00ec nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n ph\u1ee5.<\/p>\n<p>7. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cC\u1ea3m ho\u00e1 l\u1ea1i t\u00e2n ph\u1ee7 L\u1ea1p Kh\u01b0\u01a1ng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : C\u1ea3m ho\u00e1 l\u1ea1i ch\u1ea7u, v\u1ed7 y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c M\u00ean L\u1ea1p.<\/p>\n<p>8. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ecbnh v\u00f5 c\u00f4ng thanh vi\u1ec5n du\u1ec7\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : B\u1ea3o \u0111\u1ecbnh v\u00f5 c\u00f4ng qu\u00e9t s\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng xa.<\/p>\n<p>9. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cCh\u1ea5n h\u01b0ng v\u0103n tr\u1ecb ng\u1ef1 qu\u00e2n ph\u01b0\u01a1ng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : Ch\u1ea5n h\u01b0ng v\u0103n tr\u1ecb, ch\u1ebf ng\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c mu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>10. Ph\u00fa \u0111\u1eafc : \u201cD\u00e2n khang h\u1ed9 t\u1ecbch t\u0103ng ph\u1ed3n th\u1ecbnh ; qu\u1ed1c th\u00e1i bang c\u01a1 v\u0129nh c\u1eedu tr\u01b0\u1eddng\u201d. Ngh\u0129a l\u00e0 : D\u00e2n y\u00ean, h\u1ed9 kh\u1ea9u th\u00eam ph\u1ed3n th\u1ecbnh, n\u01b0\u1edbc tr\u1ecb c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e2u d\u00e0i.<\/p>\n<p>L\u1ea1i t\u1ed5ng \u0111\u1ec1 m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 (ch\u00e9p r\u00f5 \u1edf 4 t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf) sai l\u1ee5c t\u1ed1ng c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u bi\u1ebft c\u1ea3.<\/p>\n<p>Ph\u00f3 s\u1ee9 to\u00e0 Th\u00f4ng ch\u00ednh sung bi\u1ec7n vi\u1ec7c N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 L\u00ea Ch\u00e2n c\u00f3 t\u1ed9i, b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, vua ng\u1ef1 ch\u1ebf c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 8 c\u1ea3nh \u0111\u1eb9p, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ec1 v\u1ecbnh. Ch\u00e2n t\u1ef1 ti\u1ec7n \u0111em \u00fd ri\u00eang thay \u0111\u1ed5i th\u1ee9 t\u1ef1 ch\u01b0\u01a1ng n\u1ecd c\u00e2u kia. Vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, vua gh\u00e9t c\u00e1i th\u00f3i chuy\u00ean quy\u1ec1n, khinh nh\u1eddn, sai \u0111\u00e1nh \u0111au 100 tr\u01b0\u1ee3ng, c\u00e1ch ch\u1ee9c, ph\u00e1t giao v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac s\u00fang, ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i.<\/p>\n<p><a>Ghi c\u00f4ng c\u00e1c t\u01b0\u1edbng v\u1ec1 vi\u1ec7c Tr\u1ea5n T\u00e2y, phong t\u01b0\u1edbc cho c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cNay n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u1ea1i ch\u1ea7u, v\u00f5 c\u00f4ng c\u00e1o th\u00e0nh, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y, th\u1eafng tr\u1eadn, k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 h\u1eadu gia ban th\u01b0\u1edfng. Nh\u00e2n ngh\u0129 : vi\u1ec7c bi\u00ean vi\u1ec5n \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u n\u0103m, t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 3 n\u0103m, c\u00f3 c\u00f4ng to th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng l\u1edbn, t\u1ea5t ph\u1ea3i ghi c\u00f4ng v\u00e0o l\u00e1 c\u1edd, ban \u01a1n cho l\u00e2u d\u00e0i nh\u01b0 s\u00f4ng n\u00fai, m\u1edbi t\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7c \u00e2n. Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u1ee7a ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eb7t t\u01b0\u1edbc c\u00f3 5 b\u1eadc((1) T\u01b0\u1edbc 5 b\u1eadc : c\u00f4ng, h\u1ea7u, b\u00e1, t\u1eed, nam. \u0110\u1ea5t ba h\u1ea1ng : t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, t\u01b0\u1edbc h\u1ea7u th\u00ec phong cho 100 d\u1eb7m\u00a0 t\u01b0\u1edbc b\u00e1 th\u00ec phong cho 70 d\u1eb7m ; t\u01b0\u1edbc t\u1eed, t\u01b0\u1edbc nam th\u00ec phong cho 50 d\u1eb7m (Thi\u00ean \u201cV\u01b0\u01a1ng ch\u1ebf\u201d Kinh L\u1ec5).1), chia \u0111\u1ea5t ra 3 h\u1ea1ng, t\u01b0\u1edbc cao hay th\u1ea5p l\u00e0 tu\u1ef3 theo c\u00f4ng to hay nh\u1ecf m\u00e0 chia b\u1eadc kh\u00e1c nhau. An t\u00e2y Trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i : m\u00ecnh nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u1ecdng \u0111\u1ea1i, g\u01b0\u1ee3ng b\u1ec7nh \u0111\u1ec3 coi qu\u00e2n, \u0111\u1eb7t bi\u00ean c\u1ea3nh v\u00e0o ch\u1ed7 kh\u00f4ng ph\u1ea3i lo, kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 khu\u1ea5t ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n ng\u01b0\u1eddi, chuy\u00ean chinh, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh ph\u01b0\u01a1ng xa, ch\u1ea5n ph\u1ee5c c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p, th\u1ef1c c\u00f3 c\u00f4ng to, t\u1ea5n phong t\u01b0\u1edbc An Vi\u1ec5n b\u00e1. An t\u00e2y Tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng : m\u1edbi nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m k\u00fd th\u00e1c bi\u00ean kh\u1ed5n, l\u1ecbch duy\u1ec7t n\u01a1i c\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1eddng, m\u1ed9t l\u1ea7n c\u1ea5t qu\u00e2n m\u00e0 b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Lu\u1ef9. V\u00e2y 2 l\u1ea7n, ti\u1ebfn s\u00e1t \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, khi\u1ebfn cho t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man m\u1ea5t v\u00eda, c\u00f5i xa quy th\u00e0nh. Th\u1ef1c l\u00e0 v\u0103n th\u1ea7n, m\u1ea1nh thay c\u00f4ng v\u00f5 ! \u0110\u00e1ng phong cho t\u01b0\u1edbc Tr\u00e1ng Li\u1ec7t t\u1eed. An t\u00e2y M\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng Do\u00e3n U\u1ea9n : m\u00ecnh \u1edf \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edbc, l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng \u0111\u1ea7u, ph\u00e1 \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, h\u1ea1 \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t V\u1ecbnh Long, v\u00e2y s\u00e1t \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, \u0111\u1ec1u ra m\u01b0u l\u1ea1, n\u1eafm ph\u1ea7n th\u1eafng, v\u1ed7 v\u1ec1 bi\u00ean c\u1ea3nh, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh n\u01a1i xa, ra s\u1ee9c r\u1ea5t nhi\u1ec1u. \u0110\u00e1ng phong cho t\u01b0\u1edbc Tuy T\u0129nh t\u1eed. An t\u00e2y Tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng : xu\u1ea5t th\u00e2n t\u1eeb ch\u1ed7 qu\u00e2n ng\u0169, th\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, tr\u1eadn \u0111\u00e1nh gian kh\u1ed5 \u1edf Ti\u1ec1n Giang, tr\u1ed5 s\u1ee9c m\u1ea1nh nh\u01b0 g\u1ea5u, ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh \u0111\u1ea5t L\u1ea1p, m\u00ecnh \u0111i tr\u01b0\u1edbc qu\u00e2n h\u00f9m, l\u1eadp c\u00f4ng b\u00ecnh nhung. \u0110\u00e1ng khen l\u00e0 t\u01b0\u1edbng m\u1ea1nh, n\u00ean phong t\u01b0\u1edbc V\u0169 X\u00e1 t\u1eed. T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u ph\u1ee7 qu\u00e2n v\u1ee5 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa : gi\u1eef l\u00e2u tr\u00e1ch nhi\u1ec7m \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, nhi\u1ec1u l\u1ea7n g\u1ecdi qu\u00e2n, g\u1ecdi l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u ti\u1ebfp t\u1ebf \u0111\u01b0\u1ee3c ; tuy l\u00ean ng\u1ef1a \u0111i \u00d4 \u0110\u00f4ng, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 g\u1ea7n xong, nh\u01b0ng h\u1ed9i bi\u1ec7n d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111\u00fang kh\u1edbp, h\u1ebft l\u00f2ng trung, ra s\u1ee9c [v\u00ec n\u01b0\u1edbc], c\u0169ng \u0111\u00e1ng khen. \u0110\u00e1ng phong t\u01b0\u1edbc V\u0129nh Trung nam. Nguy\u00ean L\u00e3nh binh, nay th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh Long v\u00f5 l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh K\u1ef3 v\u00f5 l\u00e0 H\u1ed3 H\u1eadu, Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 h\u1ed9 l\u00fd \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c An Giang l\u00e0 L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd, L\u00e3nh binh Th\u1eeba \u00e2n u\u00fd l\u00e0 Tr\u1ea7n Tri, L\u00e3nh binh An Giang l\u00e0 L\u00ea Vi\u00ean, L\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n : ho\u1eb7c tr\u01b0\u1edbc sau theo \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, ho\u1eb7c l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1i \u0111i, \u0111\u1ec1u \u0111i \u0111\u1ea7u qu\u00e2n s\u0129, ra s\u1ee9c m\u1ea1nh ti\u1ebfn l\u00ean tr\u01b0\u1edbc, l\u00e0m vang qu\u00e2n thanh nh\u01b0 s\u1ea5m s\u00e9t, bi\u00ean t\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean ; l\u00e0m m\u1ea1nh s\u0129 kh\u00ed nh\u01b0 h\u00f9ng bi, c\u00f5i xa s\u1ee3 m\u00e3i. C\u00f4ng lao c\u0169ng ngang nhau, n\u00ean phong : Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn t\u01b0\u1edbc V\u0169 D\u0169ng nam, H\u1ed3 H\u1eadu t\u01b0\u1edbc B\u00ecnh \u0110i\u1ec7n nam, L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd t\u01b0\u1edbc Th\u1eafng C\u00f4ng nam, Tr\u1ea7n Tri t\u01b0\u1edbc An Kh\u01b0\u01a1ng nam, L\u00ea Vi\u00ean t\u01b0\u1edbc Ki\u00eau D\u0169ng nam, Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n t\u01b0\u1edbc Tr\u00ed Th\u1eafng nam. L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n S\u00e1ng, nh\u1eefng tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, V\u1ecbnh B\u00edch cho \u0111\u1ebfn S\u00e1ch S\u00f4, \u0111\u1ec1u d\u1ef1 c\u00f3 qu\u00e2n c\u00f4ng, n\u00ean cho 1 con \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea5m C\u1ea9m y thi\u00ean h\u1ed9. Th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng Kinh th\u00e0nh \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c T\u00f4n Th\u1ea5t M\u1eadu, th\u1ef1 Ph\u00f3 l\u00e3nh binh Gia \u0110\u1ecbnh \u0110o\u00e0n Quang M\u1eadt : tuy kh\u00f4ng thu\u1ef7 chung trong vi\u1ec7c, nh\u01b0ng \u0111\u1ec1u d\u1ef1 theo qu\u00e2n th\u1ee9, c\u00f3 ch\u00fat c\u00f4ng lao, \u0111\u1ec1u cho th\u1ef1c th\u1ee5.<\/a><\/p>\n<p>Ng\u00e0y m\u1ed3ng 10, xa gi\u00e1 ch\u01a1i cung B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh, khao th\u01b0\u1edfng cho t\u1ea5t c\u1ea3 t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cV\u0169 c\u00f4ng c\u00e1o th\u00e0nh, nh\u00e2n \u00e2n ban ra, tuy s\u1ef1 th\u1ec3 n\u0103m nay c\u00f3 kh\u00e1c v\u1edbi n\u0103m th\u01b0\u1eddng, nh\u01b0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u00e2u n\u0103m \u1edf ngo\u00e0i, c\u0169ng n\u00ean \u0111\u1eb7t m\u1ed9t ti\u1ec7c to \u0111\u1ec3 cho c\u00f9ng vui, t\u1eeb t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, tham t\u00e1n, m\u1ed9t t\u01b0\u1edbc b\u00e1, 3 t\u01b0\u1edbc t\u1eed, 7 t\u01b0\u1edbc nam cho \u0111\u1ebfn su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ban \u0103n m\u1ed9t l\u1ea7n \u1edf nh\u00e0 V\u0169 V\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc cung. Gia th\u01b0\u1edfng kh\u00e1nh v\u00e0ng, kim ti\u1ec1n, nh\u1eabn v\u00e0ng, v\u00e0 ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc. V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng, H\u1ed3 H\u1eadu \u0111\u1ec1u v\u00ec b\u1ecb b\u1ec7nh, kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn d\u1ef1 \u0111\u01b0\u1ee3c. Sai cho b\u1ea1c ti\u1ec1n thay v\u00e0o ti\u1ec7c y\u1ebfn, l\u1ea1i th\u01b0\u1edfng th\u00eam kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n c\u00f3 d\u00e2y tua \u0111eo v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng s\u00e2m, qu\u1ebf, ph\u00e1i vi\u1ec7n Th\u00e1i y chia \u0111i ch\u1eefa cho. Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, nh\u00e0 c\u00f3 cha m\u1eb9 gi\u00e0, chu\u1ea9n cho ngh\u1ec9 gi\u1ea3 h\u1ea1n 10 ng\u00e0y \u0111\u1ec3 v\u1ec1 qu\u00ea th\u0103m h\u1ecfi ; l\u1ea1i cho th\u00eam 3 chi nh\u00e2n s\u00e2m hi\u1ec7u Kh\u00e1nh tr\u1ef1c c\u1ee7a nh\u00e0 vua d\u00f9ng. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, nh\u1eefng ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n, c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1, v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean nh\u00e2n t\u00e1 nh\u1ecb \u1edf t\u00fac v\u1ec7, b\u1ed9, c\u00e1c, vi\u1ec7n, t\u1ef1 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng h\u00e0 bao b\u1eb1ng g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n, \u1edf s\u1ea3nh V\u0103n Tr\u1ef1c.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau, sai \u0111\u1ea1i th\u1ea7n 3 b\u1ed9 H\u1ed9, L\u1ec5, Binh truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho c\u00e1c qu\u00e2n \u1edf Kinh \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y th\u1eafng tr\u1eadn v\u1ec1, \u0111\u1ec1u h\u1ecdp c\u1ea3 \u1edf x\u01b0\u1edfng T\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, ban m\u1ed9t ti\u1ec7c to v\u00e0 th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1c ti\u1ec1n b\u1ea1c c\u1ee7a kho. C\u00e1c qu\u00e2n lu\u00f4n m\u1ea5y ng\u00e0y b\u00e1i \u00e2n, vui v\u1ebb nh\u1ea3y m\u00faa, \u0111\u1ec1u h\u00f4 mu\u00f4n tu\u1ed5i, l\u1ea1i truy\u1ec1n d\u1ee5 cho c\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Ph\u00fa Y\u00ean, Kh\u00e1nh Ho\u00e0, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Bi\u00ean Ho\u00e0, Gia \u0110\u1ecbnh, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, V\u0129nh Long, H\u00e0 Ti\u00ean, An Giang, g\u1ed3m 13 t\u1ec9nh, c\u00e1c bi\u1ec1n binh \u0111\u00e3 \u0111i d\u1ef1 tr\u1eadn, \u0111\u1ec1u t\u1ec1 t\u1eadp c\u1ea3 \u1edf t\u1ec9nh th\u00e0nh, ban cho \u0103n ti\u1ec7c m\u1ed9t l\u1ea7n. L\u1ea1i s\u1eafc cho 2 b\u1ed9 L\u1ea1i, Binh : t\u1eeb nay, quan h\u00e0m c\u1ee7a c\u00e1c t\u01b0\u1edbng \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y b\u1edbt \u0111i 2 ch\u1eef \u201cAn t\u00e2y\u201d.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf th\u00e2n cho d\u00e2n d\u00f5ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 c\u00f3 kh\u00e1c nhau. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc v\u00ec th\u1ed5 d\u00e2n x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y t\u1ef1 l\u00e0m nhi\u1ec5u lo\u1ea1n, quan qu\u00e2n chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, c\u00e1c t\u1ec9nh V\u0129nh Long, \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, An Giang, Gia \u0110\u1ecbnh, Bi\u00ean Ho\u00e0 ph\u1ea3i \u0111\u00f2i g\u1ecdi h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng, ho\u1eb7c ph\u00e1i \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 cho d\u00e0y qu\u00e2n l\u1ef1c, ho\u1eb7c v\u1eabn l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 nh\u1eefng khi g\u1ecdi \u0111\u1ebfn, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c quy\u1ec1n nghi kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c ; g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam La xin ho\u00e0, t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Cao Mi\u00ean nh\u1eadn t\u1ed9i, c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf qu\u00e2n th\u1ee9 h\u01a1i th\u01b0, \u0111\u00e3 cho [h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng] v\u1ec1 y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n ngay. Hi\u1ec7n nay n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean l\u1ea1i ch\u1ea7u, ngo\u00e0i bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng y\u00ean t\u0129nh ; t\u01b0\u1edbng su\u00fd \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y, \u0111\u00e3 tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u ghi c\u00f4ng, c\u00e1c h\u1ea1ng bi\u1ec1n binh c\u0169ng \u0111\u00e3 h\u1eadu gia y\u1ebfn l\u1ea1o. S\u1eeda \u0111\u1ed3 binh kh\u00ed \u1edf s\u00f4ng, ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e1i ng\u00e0y m\u00e0 qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n c\u00f9ng vui ngh\u1ec9 ng\u01a1i. B\u1ecdn h\u01b0\u01a1ng d\u00f5ng c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, b\u1ecf c\u00e0y b\u1eeba m\u00e0 \u0111\u1ebfn n\u01a1i gi\u00e1o m\u00e1c, l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n kho\u1ebb m\u1ea1nh \u1edf trong l\u00e0ng, chuy\u1ebfn \u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00f2i g\u1ecdi, nh\u1eadt k\u1ef3 tuy kh\u00f4ng bao nhi\u00eau, nh\u01b0ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 \u0111i l\u1ea1i c\u0169ng h\u01a1i kh\u00f3 nh\u1ecdc. V\u1eady n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng gia \u00e2n c\u00e1ch \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edb \u01a1n. Thu\u1ebf th\u00e2n n\u0103m nay chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh : ai c\u00f3 \u0111i qu\u00e2n th\u1ee9 th\u00ec 10 ph\u1ea7n mi\u1ec5n cho 7 ph\u1ea7n, ai l\u01b0u \u1edf t\u1ec9nh th\u00ec 10 ph\u1ea7n mi\u1ec5n cho 5 ph\u1ea7n. C\u00e1c \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7, b\u1ed1, \u00e1n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i kh\u00e9o th\u1ec3 t\u1ea5t m\u00e0 l\u00e0m, c\u1ed1t sao cho danh v\u00e0 th\u1ef1c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00f9 h\u1ee3p v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 mong cho \u00e2n tr\u1ea1ch xu\u1ed1ng \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi\u201d.<\/p>\n<p>M\u1edbi \u0111\u00fac 9 c\u1ed7 s\u00fang b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng, \u0111\u1eb7t hi\u1ec7u l\u00e0 \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d ((1) Th\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n : Vi\u00ean \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng c\u00f3 oai th\u1ea7n ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng xa.1).<\/p>\n<p>(1. C\u1ed7 th\u1ee9 nh\u1ea5t n\u1eb7ng 10.312 c\u00e2n 8 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>2. C\u1ed7 th\u1ee9 hai, n\u1eb7ng 10.222 c\u00e2n 12 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>3. C\u1ed7 th\u1ee9 ba, n\u1eb7ng 10.389 c\u00e2n 6 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>4. C\u1ed7 th\u1ee9 t\u01b0, n\u1eb7ng 10.380 c\u00e2n 10 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>5. C\u1ed7 th\u1ee9 n\u0103m, n\u1eb7ng 10.495 c\u00e2n<\/p>\n<p>6. C\u1ed7 th\u1ee9 s\u00e1u, n\u1eb7ng 10.509 c\u00e2n.<\/p>\n<p>7. C\u1ed7 th\u1ee9 b\u1ea3y, n\u1eb7ng 10.706 c\u00e2n linh.<\/p>\n<p>8. C\u1ed7 th\u1ee9 t\u00e1m, n\u1eb7ng 10.510 c\u00e2n.<\/p>\n<p>9. C\u1ed7 th\u1ee9 ch\u00edn, n\u1eb7ng h\u01a1n 10.504 c\u00e2n.<\/p>\n<p>C\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 n\u1eb7ng 93.829 c\u00e2n 4 l\u1ea1ng, c\u1ed7 s\u00fang d\u00e0i 8 th\u01b0\u1edbc 6 t\u1ea5c, b\u1ec1 tr\u00f2n m\u00e0 to \u1edf ngo\u00e0i 5 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c 1 ph\u00e2n, l\u00f2ng s\u00fang d\u00e0i 7 th\u01b0\u1edbc 2 t\u1ea5c, mi\u1ec7ng s\u00fang r\u1ed9ng 4 t\u1ea5c 2 ph\u00e2n).<\/p>\n<p>Ba c\u1ed7 s\u00fang hi\u1ec7u \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d ((1) B\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n : vi\u00ean th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng nghi\u1ec7p, y\u00ean d\u00e2n, ho\u00e0 vui m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi.1).<\/p>\n<p>(1. C\u1ed7 th\u1ee9 nh\u1ea5t n\u1eb7ng 14.560 c\u00e2n.<\/p>\n<p>2. C\u1ed7 th\u1ee9 hai n\u1eb7ng 14.540 c\u00e2n.<\/p>\n<p>3. C\u1ed7 th\u1ee9 ba n\u1eb7ng 14.520 c\u00e2n.<\/p>\n<p>C\u1ed9ng t\u1ea5t c\u1ea3 n\u1eb7ng 43.620 c\u00e2n, th\u00e2n s\u00fang \u0111\u1ec1u d\u00e0i 10 th\u01b0\u1edbc 4 t\u1ea5c, l\u00f2ng s\u00fang d\u00e0i 8 th\u01b0\u1edbc 9 t\u1ea5c 4 ph\u00e2n, mi\u1ec7ng s\u00fang \u0111\u01b0\u1eddng k\u00ednh 4 t\u1ea5c 7 ph\u00e2n).<\/p>\n<p>D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean \u1edf x\u1ee9 Tr\u1ea5n T\u00e2y, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u00e3 t\u1eebng x\u1ebfp \u0111\u1eb7t, \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1 \u0111\u1ec1u l\u00e0m c\u1ea3 hai \u0111\u01b0\u1eddng. Qu\u00e2n nh\u00e0 vua \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u, oai thanh l\u1eebng l\u1eaby, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri s\u1ee9c y\u1ebfu ph\u1ea3i c\u1ea7u ho\u00e0 ; d\u00f2ng d\u00f5i Cao Mi\u00ean l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun b\u00f3 m\u00ecnh xin gi\u1eef ph\u1ee5c, x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng, \u0111\u1ee9ng v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ee9c c\u1ed1ng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e2u d\u00e0i. T\u1eeb \u0111\u00e2y, bi\u00ean c\u1ea3nh thanh b\u00ecnh, c\u00f9ng y\u00ean v\u1edbi nhau kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec. Th\u1ef1c nh\u1edd T\u00f4n mi\u1ebfu x\u00e3 t\u1eafc thi\u00eang li\u00eang, oai vua r\u1ed9ng kh\u1eafp, n\u00ean m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf. Ta \u0111\u00e3 h\u1ea1 chi\u1ebfu cho c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u0111i \u0111\u00e1nh \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y, th\u1eafng tr\u1eadn, k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, l\u00e0m ti\u1ec7c r\u01b0\u1ee3u m\u1eebng, ghi c\u00f4ng tr\u1ea1ng, v\u0169 c\u00f4ng c\u00e1o th\u00e0nh r\u1ed3i. Nh\u00e2n ngh\u0129 : \u0111\u1eddi c\u1ed5 khi \u0111\u00e3 \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, t\u1ea5t \u0111\u1eb7t t\u00ean cho c\u00e1c v\u0169 kh\u00ed, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o cho \u0111\u1eddi sau kh\u00f4ng qu\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f5 c\u00f4ng. Th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 : c\u1edd ti\u1ebft mao nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng, ph\u1ee7 vi\u1ec7t nh\u00e0 Chu, g\u01b0\u01a1m nh\u00e0 H\u00e1n, cung nh\u00e0 \u0110\u01b0\u1eddng, c\u00e1c th\u1ee9 tuy kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau m\u00e0 c\u00e1i \u00fd b\u1ea3o cho kh\u00f4ng qu\u00ean th\u00ec l\u00e0 m\u1ed9t. Tr\u01b0\u1edbc kia Ho\u00e0ng t\u1ed5 Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta t\u1ecf r\u00f5 \u0111\u1ee9c th\u00e0nh v\u00f5 c\u00f4ng, g\u00e2y d\u1ef1ng n\u00ean nghi\u1ec7p l\u1edbn, sau n\u0103m Gia Long \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh [1802], \u0111\u00e3 sai \u0111\u00fac 9 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng hi\u1ec7u \u201cTh\u1ea7n uy v\u00f4 \u0111\u1ecbch th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. \u0110\u1ebfn kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta sai \u0111\u00fac 3 c\u1ed7 s\u00fang hi\u1ec7u \u201cB\u1ea3o qu\u1ed1c an d\u00e2n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 v\u00e0o trong nh\u00e0 l\u1edbn, \u0111\u1ec3 ghi nh\u1edb l\u00e2u d\u00e0i oai linh c\u1ee7a nh\u00e0 vua. Nay ta noi uy li\u1ec7t \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f5 c\u00f4ng, ph\u1ea3i n\u00ean b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 l\u00e0m \u0111\u1ec3 l\u01b0u l\u1ea1i cho \u0111\u1eddi sau. Chu\u1ea9n cho quan th\u00e1i s\u1eed ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, quan h\u1eefu t\u01b0 t\u00ecm th\u1ee3 kh\u1edfi c\u00f4ng l\u00e0m, ch\u1ecdn ch\u1ed7 r\u1ed9ng r\u00e3i \u1edf \u0111\u1ea5t n\u00fai D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n l\u00e0m tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac s\u00fang, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00fac 9 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng h\u1ea1ng l\u1edbn, s\u1eafc cho t\u00ean l\u00e0 \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d, r\u1ed3i \u0111\u00fac th\u00eam 3 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng th\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1ng, s\u1eafc cho t\u00ean l\u00e0 \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. Bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u kh\u1edfi c\u00f4ng \u0111\u00fac, c\u00f4ng tr\u00ecnh r\u1ea5t n\u1eb7ng, chu\u1ea9n cho th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 quy\u1ec1n \u1ea5n v\u1ee5 dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 C\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p \u0111\u00f4n \u0111\u1ed1c vi\u1ec7c \u1ea5y, 3 b\u1ed9 H\u1ed9, Binh, C\u00f4ng v\u00e0 vi\u1ec7n \u0110\u00f4 s\u00e1t \u0111\u1ec1u ph\u00e1i s\u1edf thu\u1ed9c lang trung khoa \u0111\u1ea1o l\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi vi\u1ec7c, h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi b\u1ecdn gi\u00e1m c\u00f4ng, gi\u00e1m \u0111\u1ed1c, \u0111\u00fac \u0111\u00fang nh\u01b0 ki\u1ec3u m\u1eabu. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n 3 b\u1ed9 c\u0169ng ph\u1ea3i th\u1eddi th\u01b0\u1eddng \u0111i l\u1ea1i xem x\u00e9t qu\u1ea3n \u0111\u1ed1c th\u1ee3 thuy\u1ec1n ch\u1ed7 l\u00e0m vi\u1ec7c, chu\u1ea9n cho th\u00eam gi\u00e1 m\u00e0 thu\u00ea m\u01b0\u1ee3n ng\u01b0\u1eddi, cho k\u1ecbp l\u00e0m vi\u1ec7c. B\u00ean ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac s\u00fang, \u0111\u1eb7t m\u1ed9t c\u00e1i v\u1ecdng l\u00e2u, \u0111\u1ee3i khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, ta s\u1ebd sai s\u1eeda so\u1ea1n xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn xem.<\/p>\n<p>L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u00e2u n\u00f3i : \u201cC\u00e1c ph\u1ee7 thu\u1ed9c h\u1ea1t, m\u1ed7i ph\u1ee7 nguy\u00ean ph\u00e1i 1 qu\u1ea3n c\u01a1, 3 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 20 gi\u1ea3n binh, 100 m\u1ed9 binh theo ph\u1ee7 \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n coi gi\u1eef. Hi\u1ec7n nay \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng y\u00ean \u1ed5n, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, \u0111\u1ed5i ph\u00e1i 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i gi\u1ea3n binh, 50 t\u00ean binh \u0111inh, do vi\u00ean tri ph\u1ee7 \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 cai qu\u1ea3n, c\u00f2n c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n c\u01a1 nguy\u00ean ph\u00e1i, cho tri\u1ec7t v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh. L\u1ea1i thu\u1ed9c h\u1ea1t nguy\u00ean \u0111\u1eb7t 6 \u0111\u1ed3n, ph\u00e1i binh \u0111i \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n coi gi\u1eef, chi ph\u00ed qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i l\u00e0m ng\u0103n tr\u1edf cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u1ea1i. V\u1eady 2 \u0111\u1ed3n Bi\u1ec1n H\u00e0n, S\u01a1n Ph\u00e1n \u0111\u1ec1u ti\u1ebfp gi\u00e1p nh\u1eefng n\u01a1i \u00e1ch y\u1ebfu, xin c\u1ee9 \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 nh\u01b0 c\u0169, c\u00f2n 4 \u0111\u1ed3n \u0110\u1ed9c B\u1ed9, Li\u00eau \u0110\u00f4ng, V\u1ecb L\u1ea1i v\u00e0 Ninh C\u00e1ch, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh nguy\u00ean ph\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u cho tri\u1ec7t v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh\u201d. Vua y cho.<\/p>\n<p>X\u00e2y d\u1ef1ng tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n<p>C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, H\u00e0 T\u0129nh kh\u00f4ng m\u01b0a, th\u00f3c l\u00faa thu ho\u1ea1ch \u0111\u01b0\u1ee3c \u00edt. Sai \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i kh\u00e1m th\u1ef1c t\u00e2u b\u00e1o. \u0110\u1ebfn khi t\u1ea5u l\u00ean, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh thu\u1ebf ch\u00ednh cung n\u0103m nay v\u00e0 thu\u1ebf th\u00f3c thi\u1ebfu n\u0103m ngo\u00e1i, \u0111\u1ec1u cho chi\u1ebft n\u1ed9p b\u1eb1ng ti\u1ec1n ; duy c\u00f3 h\u1ea1t H\u00e0 T\u0129nh, \u0111au kh\u1ed5 \u0111\u00e3 l\u00e2u, ch\u01b0a t\u1ec9nh l\u1ea1i, s\u1ed1 thu\u1ebf ph\u1ea3i n\u1ed9p v\u1ec1 n\u0103m nay, cho tri\u1ec3n ho\u00e3n l\u1ea1i 2 n\u0103m v\u00e0 nh\u1eefng s\u1ed1 \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u tha cho v\u1ec1.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u00ea v\u1ee1 ( \u0111\u00ea c\u00f4ng 2 huy\u1ec7n Thanh Li\u00ean, Thanh Oai, \u0111\u00ea t\u01b0 2 huy\u1ec7n Ph\u00fa Xuy\u00ean, Duy Ti\u00ean) : ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt b\u1ecb ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i nhi\u1ec1u. Sai chi th\u00f3c g\u1ea1o ra \u0111\u1ec3 ph\u00e1t ch\u1ea9n v\u00e0 b\u00e1n cho d\u00e2n. L\u1ea1i sai C\u1ea5p s\u1ef1 trung Ph\u1ea1m Xu\u00e2n Qu\u1ebf \u0111\u1ebfn ngay \u0111\u1ec3 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng m\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh B\u1eafc Ninh c\u0169ng v\u1ee1 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u0111\u00ea t\u01b0. T\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh c\u0169ng b\u1ecb n\u01b0\u1edbc l\u00ean to, l\u00faa ru\u1ed9ng b\u1ecb ng\u1eadp m\u1ea5t c\u1ea3 ! Sai tu\u1ef3 th\u1ebf m\u00e0 kh\u01a1i cho n\u01b0\u1edbc ti\u00eau \u0111i. L\u00fac tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00ea v\u1ee1, quan s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u b\u1ecb ph\u00e2n bi\u1ec7t gi\u00e1ng ch\u1ee9c ho\u1eb7c c\u00e1ch ch\u1ee9c. Khi \u0111\u00e3 h\u1ea1p long \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u1ec1u khai ph\u1ee5c cho, l\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n d\u00e2n \u1ee9ng d\u1ecbch.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t th\u00eam \u0111\u1ea1i th\u1ea7n x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7. X\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7 nguy\u00ean \u0111\u1eb7t 1 th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, 2 qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, v\u00ec c\u00f4ng vi\u1ec7c r\u1ea5t nhi\u1ec1u, \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. L\u1ea5y : Trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng An Vi\u1ec5n b\u00e1 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i v\u1eabn sung Th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ec5 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u1eabn sung qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. L\u1ea1i l\u1ea5y : \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 V\u0129nh Trung nam L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa sung Th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 L\u1ea1i Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t th\u0103ng th\u1ef1 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i sung qu\u1ea3n l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ; nguy\u00ean l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 L\u1ea1i V\u00f5 Xu\u00e2n C\u1ea9n h\u00e0m Th\u00e1i t\u1eed Thi\u1ebfu b\u1ea3o, \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129, qu\u1ea3n l\u00fd c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 L\u1ea1i, v\u1eabn sung T\u1ed5ng t\u00e0i S\u1eed qu\u00e1n, ki\u00eam qu\u1ea3n Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m, s\u1ebd ch\u1ebf \u1ea5n quan ph\u00f2ng \u0110\u00f4ng c\u00e1c \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 v\u00e0 b\u00e0i \u0111eo c\u1ea5p cho.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng th\u0103ng th\u1ef1 T\u1ea3 tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 ; Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb c\u1ea3i th\u1ee5 Ph\u00f3 s\u1ee9 ty Th\u00f4ng ch\u00ednh, v\u1eabn bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u1ed9, Phan Huy V\u1ecbnh th\u1ef1c th\u1ee5 Quang l\u1ed9c T\u1ef1 khanh, v\u1eabn bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 L\u1ec5 ; \u00e1n s\u00e1t Ninh B\u00ecnh Ph\u1ea1m B\u00e1 Thi\u1ec1u b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An ; Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 V\u0169 M\u1eabn b\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh ; th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9 Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Di\u1ec5m b\u1ed5 th\u1ee5 Lang trung b\u1ed9 L\u1ec5 ; Th\u1ecb gi\u1ea3ng h\u1ecdc s\u0129 H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n sung Bi\u00ean tu S\u1eed qu\u00e1n V\u0169 C\u00f4ng \u0110\u1ed9 th\u0103ng th\u1ef1 Lang trung b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>H\u1eefu th\u1ecb Lang b\u1ed9 L\u1ea1i L\u00ea Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y nguy\u00ean B\u1ed1 ch\u00ednh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Phan Tr\u1ee9 b\u1ed5 v\u00e0o H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i. Nh\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0\u1edbc \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, ri\u00eang \u1ee7y cho thu\u1ed9c l\u1ea1i chuy\u00ean \u0111i thu thu\u1ebf thu\u1ef7 l\u1ee3i, ti\u00eau m\u1ea5t 1.000 quan ti\u1ec1n thu\u1ebf, Nh\u01b0\u1ee3ng m\u1eadt sai \u0111em \u0111\u1ec1n v\u00e0o, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, vi\u1ec7c ph\u00e1t gi\u00e1c, Nh\u01b0\u1ee3ng b\u1ecb c\u00e1ch ch\u1ee9c giao \u0111\u00ecnh ngh\u1ecb. Sau, \u00e1n t\u00e2u l\u00ean, Nh\u01b0\u1ee3ng kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh ti\u1ebft quan th\u00f4ng g\u00ec, \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi ph\u1ee5c ch\u1ee9c Ch\u1ee7 s\u1ef1.<\/p>\n<p>Cho : B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng b\u1ed5 H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 sung bi\u1ec7n S\u1ef1 v\u1ee5 N\u1ed9i c\u00e1c ; Thi\u1ebfu thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u00eam s\u1ef1 bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh V\u01b0\u01a1ng H\u1eefu Quang th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh H\u00e0 N\u1ed9i.<\/p>\n<p>B\u1ed5 \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh L\u00ea Quang Nguy\u00ean l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t V\u0129nh Long Nguy\u1ec5n Ba b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t Gia \u0110\u1ecbnh ; \u00e1n s\u00e1t B\u00ecnh Thu\u1eadn T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t V\u0129nh Long. Quang Nguy\u00ean v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng v\u1ee3, d\u00e2ng s\u1edb xin h\u1ed3i t\u1ecb, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh n\u00e0y.<\/p>\n<p>Cho : V\u0169 Tr\u00ed l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb T\u1ea3 b\u1ea3o v\u1eabn sung Hi\u1ec7p l\u0129nh th\u1ecb v\u1ec7 tr\u1ef1c ban ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ch\u1ea5n v\u0169 dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 Phan B\u00e1ch th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu nh\u1ea5t dinh V\u0169 l\u00e2m.<\/p>\n<p><a>\u0110\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng cho d\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u1eddi l\u00e0m t\u00f4i con tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, nh\u1edd \u01a1n vun tr\u1ed3ng cho \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u01b0\u1edbc kia nh\u1eefng thuy\u1ec1n ri\u00eang c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng d\u00e2n Kinh \u0111i l\u1ea1i th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, duy c\u00f3 mu\u1ed1i v\u00e0 g\u1ea1o l\u00e0 th\u1ee9 c\u1ea7n d\u00f9ng c\u1ee7a d\u00e2n, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra l\u1ec7nh c\u1ea5m. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean ch\u1ee3t b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam La x\u00e2m nhi\u1ec5u, \u0103n d\u00f9ng kh\u00f4ng nh\u1edd v\u00e0o \u0111\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c ! Ho\u00e0ng kh\u1ea3o Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta suy r\u1ed9ng l\u00f2ng nh\u00e2n, coi v\u1edbi [d\u00e2n ta] nh\u01b0 m\u1ed9t, kh\u00f4ng n\u1ee1 \u0111\u1ec3 d\u00e2n m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y quay v\u00e0o x\u00f3 t\u1ed1i m\u1ed9t m\u00ecnh, chu\u1ea9n cho r\u1ed9ng b\u1ecf \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m tr\u01b0\u1edbc, thuy\u1ec1n bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edf g\u1ea1o mu\u1ed1i \u0111i trao \u0111\u1ed5i, \u0111\u1ec3 cho nh\u00e2n d\u00e2n n\u01b0\u1edbc Mi\u00ean \u0111\u1ec1u c\u00f3 ch\u1ed7 n\u01b0\u01a1ng nh\u1edd. M\u1edbi \u0111\u00e2y, gi\u1eb7c Xi\u00eam phi\u1ebfn d\u1ee5 th\u1ed5 d\u00e2n, t\u1ef1 l\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c r\u1ed1i lo\u1ea1n, \u0111\u00e3 gi\u00e1ng d\u1ee5 cho 6 t\u1ec9nh \u1edf Nam K\u1ef3 nghi\u00eam c\u1ea5m nh\u1eefng d\u00e2n bu\u00f4n trong h\u1ea1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1edf ri\u00eang g\u1ea1o mu\u1ed1i \u0111i trao \u0111\u1ed5i v\u1edbi nhau, r\u1ed3i chu\u1ea9n cho \u1edf \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u ph\u1ee7 T\u00e2y Ninh thu\u1ed9c t\u1ec9nh An Giang \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1eddng giao d\u1ecbch, cho th\u1ed5 d\u00e2n \u0111i l\u1ea1i th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 thu l\u1ea5y l\u00f2ng m\u00e0 v\u1ed7 v\u1ec1 d\u00e2n. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c quy\u1ec1n nghi m\u1ed9t th\u1eddi, kh\u00f4ng \u0111\u1eebng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 ph\u1ea3i l\u00e0m. R\u1ed3i d\u00e2n n\u01b0\u1edbc Mi\u00ean kh\u1ed5 v\u1ec1 s\u1ef1 b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam, m\u1ebfn nh\u00e2n \u0111\u1ee9c \u00e2n tr\u1ea1ch c\u1ee7a ta, th\u1ed5 m\u1ee5c th\u00ec \u0111em l\u00f2ng th\u00e0nh \u0111\u1ec3 c\u1ea7u vi\u1ec7n, th\u1ed5 d\u00e2n th\u00ec \u0111em gia quy\u1ebfn \u0111\u1ec3 quy th\u00e0nh. Ta b\u00e8n sai t\u01b0\u1edbng \u0111em qu\u00e2n tu\u1ef3 c\u01a1 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p v\u00e0 v\u1ed7 y\u00ean, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra l\u00e0 \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i, v\u1ed7 y\u00ean d\u00e2n ngo\u00e0i bi\u00ean c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc kia, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u00f2m l\u1ee3i v\u1ec1 \u0111\u1ea5t \u0111ai. Nay S\u00e1 Ong Giun \u0111\u00e3 sai s\u1ee9 \u0111em l\u00f2ng th\u00e0nh, x\u01b0ng l\u00e0m t\u00f4i, d\u00e2ng l\u1ec5 c\u1ed1ng. M\u1ed9t phen khu x\u1eed, ch\u1eafc ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc kia kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean nghi\u1ec7p. Duy ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n M\u00ean m\u1edbi sum h\u1ecdp l\u1ea1i, sinh k\u1ebf ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ed3i d\u00e0o, nay chu\u1ea9n cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng d\u00e2n Kinh th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i \u0111\u1ea1o l\u00e0m cho t\u00e0i ho\u00e1 l\u01b0u th\u00f4ng, nh\u00e2n d\u00e2n d\u01b0 d\u1eadt.Duy c\u00f3 n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, ng\u01b0\u1eddi Kinh ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, ho\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb sinh x\u1eb1ng b\u1eady ra trong \u1ea5y, m\u00e0 nh\u1eefng b\u1ecdn du th\u1ee7 du th\u1ef1c, nh\u00f2m th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc Mi\u00ean r\u1eebng r\u00fa thung l\u0169ng nhi\u1ec1u l\u1ed1i ngang t\u1eaft, d\u1ec5 cho s\u1ef1 tr\u1ed1n tr\u00e1nh, kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111\u1ebfn t\u1ee5 ng\u1ee5 \u1edf \u0111\u1ea5y, \u0111\u1ec3 mong cho kh\u1ecfi ch\u1ecbu binh dao. Ph\u1ea3i n\u00ean n\u00eau r\u00f5 \u01b0\u1edbc c\u1ea5m \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng k\u1ebb gian. B\u00e8n sai b\u1ecdn T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c An \u2013 H\u00e0 l\u00e0 Do\u00e3n U\u1ea9n, Tu\u1ea7n ph\u1ee7 An Giang l\u00e0 Cao H\u1eefu D\u1ef1c, ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Kinh, ng\u01b0\u1eddi Th\u1ed5 l\u1ea1i th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 c\u0169 (ph\u00e0m b\u1ecdn d\u00e2n M\u00ean, cho \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f9ng d\u00e2n Kinh th\u00f4ng th\u01b0\u01a1ng nh\u01b0 c\u0169. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Kinh \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n \u1edf th\u00e0nh Nam Vang, ph\u1ea3i l\u0129nh t\u1edd b\u1eb1ng ch\u1ee9ng do quan t\u1ec9nh s\u1edf t\u1ea1i c\u1ea5p cho, h\u1ebft h\u1ea1n ph\u1ea3i \u0111em n\u1ed9p ; n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u1ed1 \u00fd y\u00eam l\u01b0u th\u00ec \u00e1n qu\u00e1n tr\u1ecb t\u1ed9i. N\u1ebfu d\u00e2n Kinh c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u01b0u l\u1ea1i li\u00ean k\u1ebft, th\u00ec quan t\u1ec9nh An Giang chi\u1ebfu h\u1ed9i v\u1edbi qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng Cao Mi\u00ean, s\u1ebd b\u1eaft giao \u0111\u1ec3 tr\u1eebng tr\u1ecb. \u0110\u1ee3i 1 \u2013 2 n\u0103m sau, l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh r\u00f5 \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 c\u1ea5m v\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc quy \u0111\u1ecbnh thu\u1ebf l\u1ec7 cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i bu\u00f4n).<\/a><\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ed5 m\u1ee5c l\u00e0 b\u1ecdn t\u00ean Cao, t\u00ean K\u1ebf 6 ng\u01b0\u1eddi \u0111em gia quy\u1ebfn \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh An Giang. Quan t\u1ec9nh xin c\u1ea5p cho l\u01b0\u01a1ng th\u00e1ng. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cL\u1ea5y l\u01b0\u01a1ng \u1edf kho c\u1ea5p cho, l\u00e0 \u0111\u1ec3 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng v\u1edbi vi\u1ec7c l\u00e0m. Kh\u00f4ng l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec m\u00e0 c\u00f3 \u0103n, c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ? B\u1ecdn kia \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn v\u1edbi ta th\u00ec \u0111\u1ec3 cho \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ea5t kh\u00f4ng kho\u00e1ng, khi\u1ebfn cho h\u1ebft s\u1ee9c l\u00e0m \u0103n, l\u00e0m l\u1ea5y m\u00e0 s\u1ed1ng. Ng\u01b0\u1eddi sinh t\u1ee5 \u0111\u00f4ng m\u00e0 \u0111\u1ea5t m\u1edf r\u1ed9ng, h\u00e1 ch\u1eb3ng thu\u1eadn ti\u1ec7n c\u1ea3 hai \u0111\u01b0\u1eddng ? N\u1ebfu tr\u00f4ng v\u00e0o c\u1ee7a c\u00f4ng m\u00e0 \u0103n, th\u00ec h\u01b0 ph\u00ed m\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u00ec kh\u00f3 k\u1ebf ti\u1ebfp \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e3i. Nh\u01b0ng quan \u1edf b\u00ean t\u1ec9nh \u0111\u00e3 v\u00ec ch\u00fang m\u00e0 xin, th\u00ec h\u00e3y l\u01b0\u1ee3ng cho 200 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u00ea t\u01b0 \u1edf 2 huy\u1ec7n M\u1ef9 L\u1ed9c v\u00e0 Th\u01b0 Tr\u00ec thu\u1ed9c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh b\u1ecb v\u1ee1. V\u00e0i ng\u00e0y h\u1ea1p long \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam m\u1edbi \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean, b\u1ecb b\u1ed9 C\u00f4ng tham h\u1eb7c. Vua n\u00f3i : \u201cB\u1ed9 tham h\u1eb7c l\u00e0 ph\u1ea3i r\u1ed3i. Vi\u1ec7c h\u00e0 ph\u00f2ng quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn l\u1ee3i h\u1ea1i v\u1ec1 d\u00e2n sinh, tuy \u0111\u00ea t\u01b0, c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ebf s\u00e1ch v\u1ec7 n\u00f4ng. N\u0103m nay n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng to h\u01a1n c\u00e1c n\u0103m th\u01b0\u1eddng, ta \u0111\u00e3 lo tr\u01b0\u1edbc cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng c\u00f3 s\u00f4ng to, \u0111\u00e3 \u00e2n c\u1ea7n hu\u1ea5n s\u1ee9c ngay, mu\u1ed1n h\u1ebft s\u1ee9c gi\u1eef cho v\u1eefng ch\u1eafc. Kh\u00f4ng ng\u1edd quan s\u1edf t\u1ea1i coi l\u00e0 th\u01b0\u1eddng, b\u1ecf tr\u1ec5 bi\u1ebfng : \u0110\u01b0\u01a1ng khi \u0111\u00ea ch\u01b0a v\u1ee1, kh\u00f4ng \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng s\u1eb5n tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ebfn khi \u0111\u00ea \u0111\u00e3 v\u1ee1, l\u1ea1i kh\u00f4ng phi t\u1ea5u l\u00ean ngay, tr\u01b0\u1edbc sau l\u1ea7m l\u1ed7i, \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u1ed9i c\u1ee7a ph\u1ee7 huy\u1ec7n, l\u1ed7i c\u1ee7a quan t\u1ec9nh \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Tuy ngay b\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u00e3 ra s\u1ee9c sang h\u1ed9 h\u1ea1p long \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1edbm, nh\u1eefng d\u00e2n b\u1ecb l\u1ee5t, nh\u00e0 c\u1eeda, s\u00fac s\u1ea3n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i b\u1ecb thi\u1ec7t h\u1ea1i nh\u01b0 H\u00e0 N\u1ed9i, nh\u01b0ng tr\u1ea3i qua c\u1ea3nh l\u1ee5t, nh\u1eefng d\u00e2n \u0111inh b\u1ea7n c\u00f9ng kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh gieo neo v\u1ea5t v\u1ea3 ! Quan t\u1ec9nh ph\u1ea3i th\u00e2n \u0111\u1ebfn, xem x\u00e9t t\u1eadn n\u01a1i, ph\u00e2n bi\u1ec7t b\u1ecb h\u1ea1i nhi\u1ec1u hay b\u1ecb h\u1ea1i v\u1eeba, r\u1ed3i \u0111em ti\u1ec1n g\u1ea1o \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p cho. V\u1ec1 nh\u1eefng vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng h\u1ee3p ph\u00e9p tr\u01b0\u1edbc, ta gia \u00e2n mi\u1ec5n cho kh\u00f4ng ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n\u201d. D\u1ee5 \u0111\u00e3 ph\u00e1t \u0111i, g\u1eb7p t\u1eadp t\u00e2u c\u1ee7a t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh \u0111\u1ebfn n\u00f3i n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng \u0111\u00e3 r\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c 2 \u2013 3 th\u01b0\u1edbc r\u1ed3i. Vua r\u1ea5t m\u1eebng n\u00f3i : \u201cB\u1eafc Ninh nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Ninh B\u00ecnh c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c. R\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m may cho d\u00e2n ta !\u201d.<\/p>\n<p>Vua l\u01b0u \u00fd v\u00e0o v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng s\u00e1ch v\u1edf, xem r\u1ed9ng c\u00e1c s\u00e1ch c\u1ed5 kim, tuy \u1edf trong ch\u1ed1n cung c\u1ea5m, tay c\u0169ng ch\u01b0a t\u1eebng b\u1ecf quy\u1ec3n s\u00e1ch. M\u1ed7i ng\u00e0y ra coi ch\u1ea7u t\u00e2u vi\u1ec7c xong, l\u1ea1i c\u00f9ng c\u00e1c Nho th\u1ea7n gi\u1ea3ng b\u00e0n ngh\u0129a s\u00e1ch, b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1ch ngo\u00e0i c\u00f3 n\u00f3i Th\u1ea7n n\u00f4ng c\u00f3 thi ca, ng\u01b0\u01a1i c\u00f3 t\u00ecm th\u1ea5y kh\u00f4ng ?\u201d. \u0110\u0103ng Qu\u1ebf th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cCh\u01b0a !\u201d. Vua n\u00f3i : \u201cC\u00e2u \u1ea5y ta c\u0169ng th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y l\u00e0m ng\u1edd. N\u00e0y, Thu\u1ea5n v\u00e0 Cao Dao canh ca l\u00e0 khu\u00f4n m\u1eabu tr\u01b0\u1edbc cho 300 thi\u00ean [c\u1ee7a Kinh Thi]. V\u1ec1 v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a \u0110\u1ebf Nghi\u00eau, c\u0169ng ch\u1ec9 nghe th\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t thi\u00ean \u201cNghi\u00eam gi\u1edbi\u201d ; hu\u1ed1ng chi l\u1ea1i \u1edf tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng \u0111\u1eddi Ngu ? \u0110\u00f3 ch\u1eafc l\u00e0 do ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi sau hi\u1ebfu s\u1ef1 l\u00e0m ra, c\u0169ng nh\u01b0 lo\u1ea1i s\u00e1ch thu\u1ed1c n\u00f3i l\u1eddi c\u1ee7a Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, H\u1ee9a H\u00e0nh \u0111\u1eb7t ra l\u1eddi n\u00f3i c\u1ee7a Th\u1ea7n N\u00f4ng \u0111\u00f3 th\u00f4i\u201d. L\u1ea1i b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cV\u1ec1 n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 trong\u201d, c\u00f3 hai thuy\u1ebft : s\u00e1ch Th\u1eadp di k\u00fd n\u00f3i \u201cngh\u00ecn n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n trong\u201d ; Kh\u00e1nh Thu\u1ef5 \u0110\u1ed3 n\u00f3i : \u201c500 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n trong\u201d. Thuy\u1ebft n\u00e0o l\u00e0 ph\u1ea3i ? Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi c\u1ed5 ch\u00e9p ng\u00e0y, t\u1ea5t ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi can chi, hay l\u00e0 d\u00f9ng l\u1ebb m\u1ed9t can ho\u1eb7c m\u1ed9t chi, c\u00f3 minh v\u0103n kh\u00f4ng ? 12 tr\u1ef1c((1) 12 tr\u1ef1c : trong \u00e2m l\u1ecbch, ng\u00e0y n\u00e0o c\u0169ng c\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn tr\u1ef1c nh\u01b0 tr\u1ef1c khai, tr\u1ef1c b\u1ebf, tr\u1ef1c b\u00ecnh, tr\u1ef1c th\u00e0nh\u20261) \u1edf trong l\u1ecbch, kh\u1edfi \u0111\u1ea7u t\u1ef1 \u0111\u1eddi n\u00e0o ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cS\u00e1ch c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 n\u00f3i, c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00e1c nhau, c\u00f3 ch\u1ed7 gi\u1ed1ng nhau ; ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 h\u1ea1ng t\u1ee5c h\u1ecdc, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 bi\u1ebft \u0111\u1ebfn nh\u1eefng ch\u1ed7 \u1ea5y. L\u1ea5y Kinh s\u00e1ch m\u00e0 x\u00e9t, M\u1ea1nh T\u1eed n\u00f3i \u201c500 n\u0103m c\u00f3 v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 ra \u0111\u1eddi\u201d ; c\u00e1i ch\u1ed7 l\u1ecbch thu\u1eadt \u0111\u1ea1o th\u1ed1ng c\u1ee7a \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng, t\u1eeb Nghi\u00eau \u0111\u1ebfn Thang, t\u1eeb Thang \u0111\u1ebfn V\u0103n v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec1u 500 n\u0103m ! Thi\u1ebft ngh\u0129 Kh\u00e1nh Thu\u1ef5 \u0110\u1ed3 n\u00f3i, ch\u1eebng b\u1eaft g\u1ed1c \u1edf \u0111\u00f3. C\u00f2n n\u0103m v\u00e0 ng\u00e0y ch\u00e9p c\u1ea3 can chi, th\u00ec Tr\u01b0\u01a1ng Th\u01b0 v\u00e0 Xu\u00e2n Thu \u0111\u1ec1u th\u1ebf, ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u1eefng lo\u1ea1i nh\u01b0 thi\u00ean Nguy\u1ec7t l\u1ec7nh trong L\u1ec5 k\u00fd n\u00f3i \u201cng\u00e0y \u1ea5y l\u00e0 ng\u00e0y Gi\u00e1p, \u1ea5t\u201d, thi\u00ean Ti\u1ec3u nh\u00e3 trong Kinh Thi n\u00f3i \u201cng\u00e0y t\u1ed1t l\u00e0 ng\u00e0y M\u1eadu\u201d, th\u00ec l\u1ea5y ri\u00eang m\u1ed9t can m\u00e0 n\u00f3i. C\u00e1i thuy\u1ebft 12 tr\u1ef1c ch\u01b0a r\u00f5 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u00e2u, nh\u01b0ng Truy\u1ec7n Tri\u1ec7u Sung qu\u1ed1c v\u00e0 truy\u1ec7n V\u01b0\u01a1ng M\u00e3ng trong H\u00e1n th\u01b0 c\u00f3 n\u00f3i tr\u1ef1c th\u00e0nh, tr\u1ef1c b\u00ecnh, ch\u00fang t\u00f4i ng\u1edd r\u1eb1ng, ph\u00e9p \u1ea5y ch\u00ednh \u1edf v\u00e0o cu\u1ed1i \u0111\u1eddi \u0110\u00f4ng Chu v\u00e0 kho\u1ea3ng T\u1ea7n, H\u00e1n\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cN\u01b0\u1edbc s\u00f4ng Ho\u00e0ng H\u00e0 trong, th\u00e1nh nh\u00e2n ra \u0111\u1eddi\u201d, l\u00e0 n\u00f3i c\u00e1i l\u00fd \u0111\u00f3 th\u00f4i, m\u1ed9t ngh\u00ecn, n\u1eeda ngh\u00ecn, c\u0169ng c\u1eed ra \u0111\u1ea1i s\u1ed1 nh\u01b0 th\u1ebf. C\u00f2n vua t\u00f4i nh\u01b0 Nghi\u00eau, Thu\u1ea5n, V\u0169, cha con nh\u01b0 V\u0103n, V\u0169, Chu, c\u00f9ng m\u1ed9t nh\u00e0, c\u00f9ng m\u1ed9t \u0111\u1eddi, c\u00f3 c\u00e2u n\u1ec7 g\u00ec v\u00e0o s\u1ed1 n\u0103m \u0111\u00e2u. Danh ngh\u0129a can chi, trong s\u00e1ch H\u00e1n th\u01b0 ph\u1ea7n \u201cLu\u1eadt l\u1ecbch ch\u00ed\u201d v\u00e0 s\u00e1ch Ho\u00e0i Nam t\u1eed n\u00f3i r\u00f5 r\u1ed3i, can l\u00e0 g\u1ed1c, chi l\u00e0 c\u00e0nh, tr\u1eddi l\u1ea5y s\u1ed1 5 l\u00e0m h\u1ea1n \u0111\u1ecbnh, \u0111\u1ea5t l\u1ea5y s\u1ed1 6 l\u00e0m ti\u1ebft \u0111\u1ed9, 5 v\u00e0 6 l\u00e0 ch\u1ed7 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t h\u1ee3p l\u1ea1i ; c\u00f9ng l\u1ea5y c\u1ea3 can chi l\u00e0 ch\u00ednh, ch\u1ec9 l\u1ea5y c\u00f3 m\u1ed9t b\u00ean l\u00e0 l\u1ea5y ngh\u0129a t\u01b0\u01a1ng giao \u0111\u00f3 th\u00f4i. \u0110\u1eddi g\u1ea7n \u0111\u00e2y, Tr\u1ea7n Th\u1ea9m Qu\u00fdnh c\u00f3 \u0111\u1eb7t ra th\u1ec3 \u201cL\u1ee5c gi\u00e1p\u201d, to\u00e0n d\u00f9ng thi\u00ean can m\u00e0 kh\u00f4ng d\u00f9ng \u0111\u1ecba chi. Ph\u00e9p xem b\u00f3i D\u00e3 H\u1ea1c l\u1ea1i tr\u1ecdng \u1edf \u0111\u1ecba chi. Xem ra c\u00f3 ch\u1ed7 nghi\u1ec7m, c\u00f3 ch\u1ed7 kh\u00f4ng nghi\u1ec7m, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 l\u1ebd ch\u00ednh trong kinh s\u1eed. 12 tr\u1ef1c \u1edf trong quy\u1ec3n l\u1ecbch c\u00f2n c\u00f3 thuy\u1ebft kh\u00e1c nh\u01b0 : H\u1ed3 Nghi\u1ec5m nh\u00e0 Minh \u0111\u1eb7t ra th\u1ec3 12 gi\u1edd, l\u1ea5y con chu\u1ed9t l\u00e0m gi\u1edd T\u00fd, con tr\u00e2u l\u00e0m gi\u1edd S\u1eedu, con h\u1ed5 l\u00e0m gi\u1edd D\u1ea7n, con th\u1ecf l\u00e0m gi\u1edd M\u00e3o, con r\u1ed3ng l\u00e0m gi\u1edd Th\u00ecn, con r\u1eafn l\u00e0m gi\u1edd T\u1ef5, con ng\u1ef1a l\u00e0m gi\u1edd Ng\u1ecd, con d\u00ea l\u00e0m gi\u1edd M\u00f9i, con kh\u1ec9 l\u00e0m gi\u1edd Th\u00e2n, con g\u00e0 l\u00e0m gi\u1edd D\u1eadu, con ch\u00f3 l\u00e0m gi\u1edd Tu\u1ea5t, con l\u1ee3n l\u00e0m gi\u1edd H\u1ee3i. Th\u1ebf l\u00e0 l\u00fd g\u00ec ? T\u1ef1 c\u1ed5 \u0111\u1ebfn gi\u1edd th\u01a1 v\u0103n \u00edt n\u00f3i \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng n\u00ean d\u00f9ng. C\u00e1i thuy\u1ebft 12 c\u1ea7m tinh c\u1ee7a nh\u00e0 \u0111\u1ecba l\u00fd ch\u00ednh c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf. S\u00e1ch Lu\u1eadn ng\u1eef n\u00f3i : \u201cTuy c\u00e1i \u0111\u1ea1o nh\u1ecf c\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 quan s\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c. Tuy x\u00e9t m\u00e3i \u0111\u1ebfn ngh\u0129a xa, s\u1ee3 th\u00e0nh ra c\u00e2u n\u1ec7. M\u1ea1nh T\u1eed c\u0169ng n\u00f3i : \u201cS\u00e1ch n\u00e0o c\u0169ng tin, kh\u00f4ng b\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 s\u00e1ch\u201d, l\u00e0 n\u00f3i v\u1ec1 nh\u1eefng lo\u1ea1i s\u00e1ch \u1ea5y. N\u00e0y, h\u1ecdc c\u1ed1t ph\u1ea3i r\u1ed9ng r\u00e3i, m\u00e0 \u0111\u1ecdc s\u00e1ch tr\u1ecdng \u1edf ch\u1ed7 bi\u1ebft l\u1ebd, \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn v\u0103n m\u00e0 r\u00f5 \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u0129a th\u00ec l\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta mu\u00f4n vi\u1ec7c \u1edf m\u00ecnh, d\u00f9 l\u00fac m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 x\u1ebf b\u00f3ng, hay ban \u0111\u00eam, ch\u01b0a l\u00fac n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u00e0n r\u1ed7i, c\u00f2n \u1edf nh\u1eefng l\u00fac ch\u00ednh s\u1ef1 th\u01b0 th\u1ea3, kh\u00f4ng l\u00fac n\u00e0o b\u1ecf vi\u1ec7c h\u1ecdc, hu\u1ed1ng chi c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ? Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a h\u1ecdc s\u00e1ch c\u1ed5 r\u1ed3i ra l\u00e0m quan, nghi\u00ean c\u1ee9u kinh \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ebfn c\u00f9ng \u0111\u1ec3 s\u1ebd d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u1eddi. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i n\u00ean g\u1eafng s\u1ee9c, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng khi ta c\u00f3 h\u1ecfi \u0111\u1ebfn\u201d. C\u00e1c quan b\u00e1i t\u1ea1, r\u1ed3i lui v\u1ec1.<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh \u2013 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia, th\u1ed5 ph\u1ec9 xu\u1ea9n \u0111\u1ed9ng, c\u00e1c \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i trong h\u1ea1t \u0111\u1ec1u c\u00f3 ph\u00e1i binh ph\u00f2ng tri\u1ec7t ; nay ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean h\u01a1i th\u01b0, nh\u1eefng bi\u1ec1n binh nguy\u00ean ph\u00e1i \u0111i tr\u01b0\u1edbc, xin l\u01b0\u1ee3ng cho l\u01b0u l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u tri\u1ec7t v\u1ec1 h\u00e0ng ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh\u201d. Vua \u01b0ng cho (t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh : 2 tr\u1ea1i T\u00e2y Ninh v\u00e0 \u0110\u1ea1i Li\u00eau, 2 \u0111\u1ed3n Quang Phong v\u00e0 \u0110\u00f4n Thu\u1eadn ; t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng : 5 \u0111\u1ed3n Th\u00f4ng B\u00ecnh, C\u1eedu Y\u00ean, H\u00f9ng Ng\u1ef1, Tr\u1ea5n Nguy\u00ean, v\u00e0 Tuy\u00ean Oai).<\/p>\n<p>D\u1ed3n 2 c\u01a1 \u0110\u1ecbnh t\u1ea3, \u0110\u1ecbnh h\u1eefu t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u00e0m c\u01a1 Nam \u0110\u1ecbnh ; thu nh\u1eefng binh \u0111inh m\u1edbi tuy\u1ec3n l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i \u0110\u1ecbnh oai T\u1ee9, Ng\u0169, L\u1ee5c. L\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1ecbnh \u2013 Y\u00ean l\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u00e2u n\u00f3i : c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n trong t\u1ec9nh c\u00f3 36 \u1ea5p, l\u00fd, tr\u1ea1i, gi\u00e1p (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Giao Th\u1ee7y 15, thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ti\u1ec1n H\u1ea3i 21) tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 cho ho\u00e3n ni\u00ean h\u1ea1n, ch\u01b0a ph\u1ea3i tuy\u1ec3n l\u00ednh, nay h\u1ebft h\u1ea1n, xin chi\u1ec3u s\u1ed1 d\u00e2n trong s\u1ed5 \u0111inh, c\u1ee9 7 su\u1ea5t \u0111inh l\u1ea5y 1 l\u00ednh, chi\u1ebft v\u00e0o s\u1ed1 binh \u0111inh tuy\u1ec3n ra l\u00e0 175 t\u00ean, thu v\u00e0o l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i r\u1ed3i theo nh\u01b0 l\u1ec7 tuy\u1ec3n l\u00ednh 10 c\u01a1 chia l\u00e0m 3 ban, th\u00e1ng c\u1ea5p cho ti\u1ec1n, g\u1ea1o, \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o s\u1ed5 qu\u00e2n. L\u1ea1i d\u1ed3n 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, \u0111\u1ed9i Nh\u1ecb t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1 l\u1ea1i l\u00e0m c\u01a1\u00a0 Thanh Ho\u00e1.<\/p>\n<p>T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 t\u00e2u h\u1eb7c ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 l\u00e0 Tr\u1ea5n T\u0129nh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean D\u1ea7n ch\u01a1i b\u1eddi c\u1edd b\u1ea1c, l\u1ea1i c\u00f9ng v\u1edbi H\u1ea3i Ninh qu\u1eadn c\u00f4ng Mi\u00ean T\u0103ng c\u00f9ng \u1edf m\u00e0 b\u1ea5t ho\u00e0 v\u1edbi nhau. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cMi\u00ean D\u1ea7n n\u0103m tr\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 ch\u01a1i b\u1eddi ph\u00f3ng \u0111\u00e3ng, \u0111\u00e3 b\u1ecb l\u1ed9t c\u1ea3 m\u0169 \u00e1o ; nh\u01b0ng ngh\u0129 khi \u1ea5y c\u00f2n l\u00e0 tu\u1ed5i tr\u1ebb, ho\u1eb7c gi\u1ea3 \u0111\u1ebfn khi tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh, c\u00f3 h\u1ed1i c\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u0103ng. N\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u00e3 c\u1ea5p tr\u1ea3 l\u1ea1i m\u0169 \u00e1o, cho \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 ban tri\u1ec1u tham. Th\u1ebf l\u00e0 ta nghi\u00eam l\u1ea5y ph\u00e9p m\u00e0 r\u1ed9ng l\u1ea5y \u01a1n, b\u1ecf nh\u1eefng vi\u1ec7c \u0111\u00e3 qua m\u00e0 khuy\u1ebfn mi\u1ec5n cho v\u1ec1 sau. Kh\u00f4ng ng\u1edd nh\u01b0 c\u00e2y g\u1ed7 m\u1ee5c kh\u00f3 ch\u1ea1m tr\u1ed5 \u0111\u01b0\u1ee3c, h\u1eafn kh\u00f4ng ngh\u0129 x\u00e9t m\u00ecnh \u0111\u1ec3 r\u0103n ch\u1eeba, cam t\u00e2m c\u00f9ng b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i t\u1ee5 h\u1ecdp c\u1edd b\u1ea1c ch\u01a1i b\u1eddi, l\u1ea1i kh\u00f4ng ho\u00e0 thu\u1eadn v\u1edbi anh em. H\u1ea1nh ki\u1ec3m thi\u1ebfu s\u00f3t, r\u1ea5t l\u00e0 tr\u00e1i v\u1edbi ph\u00e9p nh\u00e0. V\u1eady c\u00e1ch b\u1ecf ngay t\u01b0\u1edbc Qu\u1eadn c\u00f4ng, gi\u00e1ng l\u00e0m K\u1ef3 n\u1ed9i h\u1ea7u, kh\u00f4ng cho theo v\u00e0o ban ch\u1ea7u, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng c\u1eeda \u1edf nh\u00e0 m\u00e0 x\u00e9t l\u1ea1i nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u l\u1ed7i. Nh\u1eefng k\u1ebb thu\u1ed9c h\u1ea1 trong ph\u1ee7 d\u1ee5 d\u1ed7 ra ngo\u00e0i l\u00e0m s\u1ef1 phi ph\u00e1p v\u00e0 kh\u00f4ng c\u0103n ng\u0103n, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i. Ng\u00e2n s\u00e1ch v\u1eabn c\u1ea5p cho tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 m\u0169 \u00e1o \u0111\u1ec1u thu l\u1ea1i giao cho h\u1eefu t\u01b0 gi\u1eef l\u1ea5y, c\u1ea5t \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXX \u2013 70<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, <a>ng\u00e0y m\u1ed3ng m\u1ed9t, l\u00e0m l\u1ec5 Thu h\u01b0\u1edfng.<\/a><\/p>\n<p>12 c\u1ed7 s\u00fang qu\u00fd \u0111\u00e3 \u0111\u00fac xong. \u0110\u1ea1i th\u1ea7n 3 b\u1ed9 H\u1ed9, Binh, C\u00f4ng l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf d\u00e2ng bi\u1ec3u t\u00e2u l\u00ean. Vua ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u, l\u1ea1i d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cKho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, \u0111\u00fac 9 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng, l\u00e0 ngh\u0129a c\u1eedu h\u1eef ((1) C\u1eedu h\u1eefu : nh\u00e0 vua c\u00f3 9 ch\u00e2u.1) ; kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, \u0111\u00fac 3 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng, l\u00e0 ngh\u0129a tam \u0111\u1ed3ng ((2) Tam \u0111\u1ed3ng : ch\u1eef \u1edf s\u00e1ch Trung Dung : \u201cXa \u0111\u1ed3ng qu\u1ef9\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1nh xe c\u00f9ng l\u1ed1i \u0111i, \u201cTh\u01b0 \u0111\u1ed3ng v\u0103n\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 vi\u1ebft c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ed1i ch\u1eef, \u201cH\u1ea1nh \u0111\u1ed3ng lu\u00e2n\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ee9c h\u1ea1nh c\u00f9ng gi\u1eef th\u1ee9 b\u1eadc nh\u01b0 nhau.2). Nay g\u1ed3m c\u1ea3 ngh\u0129a 9 v\u00e0 3 r\u1ed3i. \u0110\u1eddi c\u1ed5 ghi ch\u00e9p v\u00e0o c\u1edd, v\u1ebd \u0111\u1ed3 v\u00e0o c\u00e1c, \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng, kh\u1eafc v\u00e0o thi\u1ebft kho\u1ea3n ((3) Thi\u1ebft kho\u1ea3n : kho\u1ea3n \u01b0\u1edbc b\u1eb1ng s\u1eaft.3), vi\u1ebft v\u00e0o \u0111an th\u01b0 ((4) \u0110an th\u01b0 : quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u1ecf \u0111\u1ec3 ghi ch\u00e9p c\u00f4ng tr\u1ea1ng.4), \u0111\u1ec3 n\u00eau t\u1ecf v\u00f5 c\u00f4ng, c\u00f3 \u0111\u00e3 t\u1eeb l\u00e2u r\u1ed3i. M\u01b0\u1eddi hai c\u1ed7 s\u00fang qu\u00fd n\u00e0y \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i c\u00f3 b\u00e0i ng\u1ef1 minh ghi ch\u00e9p v\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ef7 ni\u1ec7m.<\/p>\n<p>(- S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d, s\u1eafc r\u1eb1ng : Ta ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi \u0111\u1ea5t T\u1ed5 kh\u1ea3o, cai tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam. N\u0103m tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ea5t mi\u1ec1n T\u00e2y ch\u01b0a m\u1edf mang ra, th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y l\u00e0m th\u1eb9n. N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb, \u1ea4t T\u1ef5 [1845], c\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u00e1nh n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c ; n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd, ta l\u00ean th\u1ecd 40 tu\u1ed5i, \u0111\u1ebfn 30 l\u1ea7n \u00e2n d\u1ee5 ban ra, n\u0103m \u1ea5y n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam ph\u1ee5c, n\u01b0\u1edbc Mi\u00ean h\u00e0ng, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng, ch\u1ea7u h\u1ea7u. N\u0103m nay t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, t\u00e2u th\u1eafng tr\u1eadn, th\u00f4i kh\u00f4ng \u0111i \u0111\u00e1nh, v\u00f5 c\u00f4ng c\u00e1o th\u00e0nh. B\u1ea3y \u0111\u1ee9c ((1) B\u1ea3y \u0111\u1ee9c : Ch\u1eef trong T\u1ea3 truy\u1ec7n : v\u0169 c\u00f3 7 \u0111\u1ee9c l\u00e0 : c\u1ea5m b\u1ea1o, tr\u1ea5p binh, b\u1ea3o \u0111\u1ea1i, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng, an d\u00e2n, ho\u00e0 ch\u00fang. Phong t\u00e0i ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ea5m s\u1ef1 b\u1ea1o ng\u01b0\u1ee3c, ngh\u1ec9 vi\u1ec7c binh \u0111ao, gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ecbnh v\u0169 c\u00f4ng, y\u00ean d\u00e2n ho\u00e0 v\u1edbi m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi, l\u00e0m cho gi\u00e0u c\u1ee7a.1) v\u00f5 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 y\u00ean th\u1ecbnh, h\u1ea1 con t\u00ednh, n\u1eafm ph\u1ea7n th\u1eafng, sai c\u00f4ng th\u1ea7n tr\u00f4ng nom ch\u1ebf ra 3 c\u1ed7 s\u00fang \u0111\u1ed3ng th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn con ch\u00e1u, gi\u1eef th\u1ee9 b\u1ea3o kh\u00ed \u1ea5y l\u00e2u d\u00e0i, kh\u00f4ng say m\u00ea t\u1eedu s\u1eafc, ngh\u0129 l\u00e0m vi\u1ec7c m\u1edbi, noi vi\u1ec7c c\u0169, theo noi m\u01b0u m\u00f4 c\u00f4ng li\u1ec7t, tr\u1ecdng v\u0103n, t\u1ea1p v\u0169, \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m l\u00e0m m\u1ea1nh n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam ta. V\u1ea3 l\u1ea1i, ng\u1ef1 ban cho c\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n, Th\u00e1i b\u1ea3o, Tuy Th\u1ecbnh b\u00e1 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, tr\u01b0\u1edbc kia v\u00e2ng c\u1ed1 m\u1ec7nh c\u1ee7a ti\u00ean \u0111\u1ebf khi g\u1ea7n th\u0103ng h\u00e0 \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, c\u00f9ng ta tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, r\u1ed3i th\u00e0nh t\u1ef1u \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 c\u00f4ng, gi\u00fap r\u1eadp \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ee5 \u01a1n to tri ng\u1ed9. V\u1eady cho kh\u1eafc v\u00e0o v\u00e0ng.<\/p>\n<p>(- S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 hai l\u00e0 \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : R\u1ef1c r\u1ee1 r\u00f5 r\u00e0ng, m\u1ea1nh cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi truy v\u0169. N\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean b\u1ea5t k\u00ednh, ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00e1nh, mang ph\u1ee7 vi\u1ec7t, c\u1ea7m ti\u1ebft mao, c\u1ea5t qu\u00e2n nh\u00e2n ngh\u0129a, th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i, linh thanh l\u1eebng l\u1eaby, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n qu\u00e2n c\u01a1, l\u1eadp \u0111\u1ecbnh T\u00e2y th\u00e0nh, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn s\u00e0o huy\u1ec7t, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1eddng s\u1ed1ng, b\u00e8n l\u00ean qu\u00e2n tr\u01b0\u1edbng, nh\u1eadn cho ra h\u00e0ng, khi\u1ebfn cho l\u1ea1i ch\u1ea7u, s\u1ee3 uy m\u1ebfn \u0111\u1ee9c, th\u1ea7n ph\u1ee5c d\u00e2ng n\u1ed9p l\u00f2ng th\u00e0nh, kh\u00f4ng ph\u1ee5 ch\u1ee9c tr\u00e1ch ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, phong cho t\u01b0\u1edbc An Vi\u1ec5n b\u00e1 v\u1ebb vang, tr\u1ecdng ng\u01b0\u1eddi kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u1ed3 v\u1eadt, \u0111an th\u01b0, thi\u1ebft kho\u1ea3n, ti\u1ebfng th\u01a1m truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn mu\u00f4n \u0111\u1eddi, mu\u00f4n n\u0103m n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 l\u00e2u h\u01b0\u1edfng th\u0103ng b\u00ecnh. S\u1eafc cho An t\u00e2y Trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng, An Vi\u1ec5n b\u00e1 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i.<\/p>\n<p>(- S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 3 l\u00e0 \u201cB\u1ea3o \u0111\u1ea1i \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng an d\u00e2n ho\u00e0 ch\u00fang th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : \u201cN\u01b0\u1edbc L\u1ea1p M\u00ean qu\u00ean \u01a1n, t\u1ef1 \u0111\u1eb7t m\u00ecnh ra ngo\u00e0i \u0111\u1ee9c ho\u00e1, c\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a l\u00e0m tr\u1ecdn, th\u1ee9c ng\u1ee7 kh\u00f4ng y\u00ean, ch\u1ecdn sai bi\u00ean th\u1ea7n, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 tr\u00ed c\u00f3 d\u0169ng, \u0111\u01b0\u01a1ng m\u1ed9t \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, m\u1ed9t l\u1ea7n ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Th\u1eb1ng, \u0111\u1ecbnh lu\u00f4n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y, l\u1eebng l\u1eaby uy thanh, ti\u1ebfn b\u1ee9c \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng. Man m\u1ea1ch tan h\u1ed3n, \u0111em qu\u00e2n tr\u0103m v\u1ea1n \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, th\u1ea7n v\u0169 kh\u00f4ng gi\u1ebft, c\u1ed1ng hi\u1ebfn s\u00e2n vua, th\u1ef1c l\u00e0 v\u0103n th\u1ea7n v\u0169 li\u1ec7t, cho \u1ea5p \u0103n l\u1ed9c, cho t\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng b\u1ecf \u00e2n vinh. V\u1eady \u0111\u00fac kh\u1ea9u s\u00fang l\u1edbn \u0111\u1ec3 ghi c\u00f4ng v\u0169 th\u00e0nh, t\u1ecf ra tr\u00f4ng l\u00ean \u0111\u1ee9c s\u00e1ng, n\u00eau r\u00f5 c\u00f4ng li\u1ec7t, gi\u1eef l\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1i ho\u00e0 th\u1ecbnh m\u00e3n. S\u1eafc ban cho An t\u00e2y Tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng, Tr\u00e1ng Li\u1ec7t t\u1eed Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>(1 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n ((2) Th\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n : c\u00f3 oai thi\u00eang li\u00eang ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u01b0\u01a1ng xa.2) \u0110\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : D\u00e2n mong vua \u0111\u1ebfn, ch\u00ednh l\u00e0 l\u00fac n\u00ean c\u1ea5t qu\u00e2n, tr\u1ed5 s\u1ee9c m\u1ea1nh \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh tr\u01b0\u1edbc. Ba l\u1ea7n th\u1eafng tr\u1eadn, \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f4ng \u0111\u1ea7u, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a v\u0103n th\u1ea7n, t\u1ea5n c\u00f4ng to s\u1edbm, \u0111em uy tr\u1eddi \u0111\u1ec3 v\u1ed7 y\u00ean, ph\u1ee5c ph\u01b0\u01a1ng xa, kh\u1eafc c\u00f4ng v\u00e0o b\u1ea3o v\u1eadt, truy\u1ec1n \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m r\u1ea5t tr\u1ecdng. S\u1eafc cho An t\u00e2y M\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng, Tuy T\u0129nh t\u1eed Do\u00e3n U\u1ea9n.<\/p>\n<p>2 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 hai l\u00e0 \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : L\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, t\u1eeb c\u00f5i \u0111\u1ea5t ta, n\u00ean ra qu\u00e2n tr\u01b0\u1edbc, m\u1ea1nh m\u1ebd d\u1eb9p gi\u1eb7c, r\u1ed3i y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng, qu\u00e9t s\u1ea1ch gi\u1eb7c ngo\u00e0i, c\u00f4ng c\u1ee7a V\u0169 X\u00e1, n\u00ean bi\u00ean thu\u1ef3 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh. S\u1eafc cho An t\u00e2y Tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng V\u0169 X\u00e1 t\u1eed Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng.<\/p>\n<p>3 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 ba l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n u\u00fd ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : Ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn b\u1ebfn s\u00f4ng Ho\u00e0i, n\u01a1i qu\u00e2n vua \u0111\u1ebfn, d\u1eb9p tr\u1eeb nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00f4ng theo ch\u00ednh ho\u00e1, \u0111em can qua \u0111i, h\u1ecdp m\u1ecdi tr\u00ed m\u01b0u l\u1ea1i, l\u00e0m th\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c cu\u1ed9c b\u00ecnh Man. V\u0129nh Truy g\u00f3p m\u01b0u m\u00f4, ch\u00edn c\u00f4ng ((1) Ch\u00edn c\u00f4ng : ch\u1eef \u1edf thi\u00ean \u201cCao Dao m\u00f4\u201d trong Kinh Th\u01b0 : 6 ph\u1ee7 v\u00e0 3 huy\u1ec7n l\u00e0 9 c\u00f4ng, \u0111\u1ec1u thu\u1eadn l\u1ebd v\u00e0 c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1, 6 ph\u1ee7 l\u00e0 kim, m\u1ed9c, thu\u1ef7, ho\u1ea3, th\u1ed5, c\u1ed1c ; ba vi\u1ec7c l\u00e0 ch\u00ednh d\u00e2n \u0111\u1ee9c, l\u1ee3i d\u00e2n d\u1ee5ng v\u00e0 h\u1eadu d\u00e2n sinh.1) c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1. [S\u1eafc cho] V\u0129nh Truy nam L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa.<\/p>\n<p>4 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : M\u1ed9t vi\u00ean t\u01b0\u1edbng h\u00f9ng d\u0169ng, to\u00e0n l\u00e0 tr\u00ed th\u1eafng, d\u1eb9p ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c Man di, cho thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean : H\u00f9ng d\u0169ng t\u01b0\u1edbng, Tr\u00ed Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Nh\u00e0n.<\/p>\n<p>5 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 5 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : Tr\u01b0\u1edbc sau kh\u00f4ng bi\u1ebfn ti\u1ebft, l\u00e0 n\u1ebfp trong nh\u00e0 c\u1ee7a Th\u1eafng C\u00f4ng. C\u1ea5m k\u1ebb t\u00e0n b\u1ea1o, qu\u1ea3n tr\u1ecb binh nhung, y\u00ean \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c thi\u00ean h\u1ea1. [S\u1eafc cho] Th\u1eafng C\u00f4ng nam L\u00ea \u0110\u00ecnh L\u00fd.<\/p>\n<p>6 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 6 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : Qu\u00e2n uy qu\u00e9t c\u1ea3 sang b\u00ean t\u1ea3, ch\u1ec9 c\u00f3 An Kh\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u01a1i ; d\u1ed3n c\u1ea3 m\u1ecdi n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u v\u00e0o h\u00e0ng x\u01b0ng th\u1ea7n, d\u00e2ng c\u1ed1ng : An Kh\u01b0\u01a1ng nam Tr\u1ea7n Tri.<\/p>\n<p>7 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 7 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : V\u00f5 phu m\u1ea1nh m\u1ebd, v\u0169 d\u0169ng h\u01a1n ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ebf ng\u1ef1 gi\u1eb7c m\u00e0 b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c, thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ea1i tr\u1ecb : [S\u1eafc cho] V\u0169 D\u0169ng t\u01b0\u1edbng Tr\u01b0\u01a1ng Ti\u1ebfn.<\/p>\n<p>8 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 8 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : Chi\u1ebfn xe \u0111\u00e3 s\u1eeda so\u1ea1n, \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1edd c\u00f5i, b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c Man di, \u0111\u1ec3 cho v\u1eefng b\u1ec1n c\u01b0\u01a1ng v\u1ef1c : B\u00ecnh \u0110i\u1ec7n nam H\u1ed3 H\u1eadu.<\/p>\n<p>9 \u2013 S\u1eafc ban l\u1eddi ng\u1ef1 minh v\u00e0o c\u1ed7 s\u00fang th\u1ee9 9 l\u00e0 : \u201cTh\u1ea7n uy ph\u1ee5c vi\u1ec5n \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n\u201d. S\u1eafc r\u1eb1ng : V\u00f5 phu \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, c\u1ee9ng b\u1ec1n, m\u1ea1nh m\u1ebd, \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c Man di, qu\u00e2n c\u00f3 th\u1ec3 tr\u0103m n\u0103m kh\u00f4ng d\u00f9ng, kh\u00f4ng th\u1ec3 m\u1ed9t ng\u00e0y kh\u00f4ng c\u00f3 qu\u00e2n. \u0110\u00fac s\u00fang \u0111\u1ec3 t\u1ecf v\u0169 li\u1ec7t, luy\u1ec7n qu\u00e2n \u0111\u1ec3 d\u1eb9p gi\u1eb7c. Kh\u1eafc b\u00e0i minh \u0111\u1ec3 m\u00e3i l\u00e2u d\u00e0i cho con ch\u00e1u ta : y\u00ean vi\u1ec7c v\u00f5, tr\u00f9 t\u00ednh c\u00f4ng vi\u1ec7c, ch\u1edb qu\u00ean vi\u1ec7c v\u00f5 b\u1ecb, \u0111\u1ec3 y\u00ean thi\u00ean h\u1ea1, \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m gi\u1eef m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u01a1 \u0111\u1ed3 l\u1edbn. [S\u1eafc cho] Ki\u00eau D\u0169ng nam L\u00ea Vi\u00ean).<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 [vua \u0111\u1ebfn], sai Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh Th\u1ea7n c\u01a1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1eafc th\u00ed nghi\u1ec7m \u0111\u00fang ph\u00e9p. Xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i xem, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n, T\u00f4n Th\u1ea5t H\u1ee3p \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ef1c th\u1ee5, l\u1ea1i gia th\u01b0\u1edfng cho kim ti\u1ec1n \u201cB\u00e1t b\u1ea3o\u201d m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 1 \u0111\u1ed3ng, ng\u00e2n ti\u1ec1n ch\u1ea1m r\u1ed3ng m\u00e2y m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi 5 \u0111\u1ed3ng. \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, H\u00e0 Duy Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, Tham tri Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n, T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng, Nguy\u1ec5n Tr\u1ea1ch, Tr\u01b0\u01a1ng Qu\u1ed1c D\u1ee5ng, Th\u1ecb lang Ph\u1ea1m Qu\u1ef9, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng gia 1 c\u1ea5p v\u00e0 kim ti\u1ec1n, ng\u00e2n ti\u1ec1n h\u1ea1ng l\u1edbn h\u1ea1ng nh\u1ecf. T\u1eeb gi\u00e1m \u0111\u1ed1c Ho\u00e0ng V\u0103n L\u1ecbch, V\u0169 Duy Trinh \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u00ean bi\u1ec1n binh l\u00ednh v\u00e0 th\u1ee3, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e2n bi\u1ec7t ban th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c B\u00ecnh \u2013 Ph\u00fa l\u00e0 Ngu\u1ef5 Kh\u1eafc Tu\u1ea7n m\u1eadt d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng k\u1ebb bu\u00f4n gian xu\u1ed1ng bi\u1ec3n, ph\u00e9p n\u01b0\u1edbc r\u1ea5t nghi\u00eam. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c t\u1ec9nh thu\u1ed9c Nam K\u1ef3, th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng ph\u00e1t gi\u00e1c nh\u1eefng v\u1ee5 \u00e1n \u1ea5y. Quan l\u1ea1i x\u00e9t h\u1ecfi, bu\u1ed9c v\u00e0o ph\u00e1p lu\u1eadt, s\u1ee3 ph\u1ea1m nh\u00e2n s\u1ee3 t\u1ed9i l\u1ea1i tr\u1ed1n \u0111i xa, \u0111em th\u00e2n l\u00e0m n\u00f4 l\u1ec7 cho b\u1ecdn man di T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng. V\u1eady xin h\u00e3y n\u1edbi tay, b\u00e3i b\u1ecf \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m \u1ea5y\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i : \u201cC\u1ea5m k\u1ebb bu\u00f4n gian, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt r\u1ea5t nghi\u00eam. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1eadp ra ph\u00e1p lu\u1eadt, c\u00f3 \u00fd s\u00e2u xa l\u00e0 ph\u00f2ng t\u1eeb ch\u1ed7 \u1ea9n nhi\u1ec7m, ng\u0103n ch\u1eb7n d\u1ea7n d\u1ea7n. N\u1ebfu lo v\u1ec1 T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng m\u00e0 b\u1ecf \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m \u1ea5y \u0111i, ch\u1eb3ng ho\u00e1 ra v\u00ec ngh\u1eb9n m\u00e0 b\u1ecf \u0103n \u01b0 ? V\u1ea3 l\u1ea1i, khi\u1ebfn cho gian d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e9n v\u01b0\u1ee3t c\u1eeda bi\u1ec3n, ch\u1edf tr\u1ed9m ra kh\u01a1i, ho\u1eb7c \u0111em thu\u1ed1c phi\u1ec7n, ho\u1eb7c d\u1eaft ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn, kh\u00f4ng nh\u1eefng th\u1ea3 cho n\u00f3 theo ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng, m\u00e0 c\u00e1i t\u1ec7 c\u00f2n \u0111\u1ebfn g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn n\u1eefa, h\u1ea1i kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 nh\u1ecf ! Xin nh\u01b0 th\u1ebf quy\u1ebft kh\u00f4ng th\u1ec3 thi h\u00e0nh \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Nh\u00e2n ph\u00ea v\u00e0o t\u1eadp t\u00e2u, s\u1eafc cho vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt l\u1ee5c t\u1ed1ng \u0111i.<\/p>\n<p>B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u00f4ng d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i v\u1ec1 vi\u1ec7c bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng \u1edf Nam K\u1ef3. Vua xem t\u1eadp t\u1ea5u, b\u1ea3o \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTr\u1ea7nV\u0103n Th\u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ebf n\u00e0o, xem t\u1eadp t\u1ea5u c\u1ee7a y, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng, d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n \u0111i, ch\u1ec9 c\u00f2n \u0111\u1ed9 h\u01a1n 20 x\u00e3 th\u00f4n ; \u1edf t\u1ec9nh ch\u01b0a t\u1eebng kh\u00e1m bi\u1ec7n, ch\u1ec9 c\u1ee9 nguy\u00ean s\u1ed1 d\u00e2n m\u00e0 tr\u01b0ng thu. Th\u1ebf m\u00e0 v\u0103n l\u00fd chi li, kh\u00f4ng k\u00e9m tr\u0103m ngh\u00ecn l\u1eddi, lu\u1ea9n qu\u1ea9n, kh\u00f4ng th\u1ec3 n\u00e0o hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1ea3 l\u1ea1i, Th\u00f4ng tr\u01b0\u1edbc \u1edf t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng n\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh h\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf sao kh\u00f4ng t\u00e2u ngay khi \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00e0m quan \u1edf \u0111\u1ea5y ; nay \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, l\u1ea1i n\u00f3i v\u1edbi l\u1ea1i, c\u00e0ng bi\u1ebft l\u00e0 kh\u00f4ng ra l\u00e0m sao ! Th\u00f4ng th\u1eadt l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1ng b\u1ec9 ! Nh\u01b0ng vi\u1ec7c d\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 ho\u00e3n \u0111\u01b0\u1ee3c, kho\u1ea3n n\u00e0y chu\u1ea9n giao cho Tu\u1ea7n ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng m\u1edbi \u0111\u1ebfn l\u00e0 Ho\u00e0ng Thu kh\u00e1m cho x\u00e1c th\u1ef1c, r\u1ed3i ngh\u1ecb t\u00e2u l\u00ean, s\u1ebd l\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 \u0111i\u1ec1u t\u1ec5 cho. T\u1eadp s\u1edb n\u00e0y v\u1ee9t tr\u1ea3 l\u1ea1i, kh\u00f4ng n\u00ean ph\u00ea g\u00ec, c\u0169ng kh\u00f4ng n\u00ean l\u1ea5y v\u0103n t\u1ef1 m\u00e0 b\u1eaft t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi. H\u00e3y truy\u1ec1n Ch\u1ec9 s\u1ee9c l\u1ea1i\u201d.<\/p>\n<p>Sai : Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i \u0110\u1ed7 Quang sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Th\u1eeba Thi\u00ean, th\u1ef1 Th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 Tr\u01b0\u01a1ng H\u1ea3o H\u1ee3p l\u00e0m Ph\u00f3 ; th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n T\u00f4 Tr\u00e2n sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Ngh\u1ec7 An ; B\u1ed1 ch\u00ednh Qu\u1ea3ng Y\u00ean Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u1ea5n l\u00e0m Ph\u00f3.<\/p>\n<p>T\u0103ng s\u1ed1 ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 \u1edf Tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 thi, sai b\u1ed9 L\u1ec5 \u0111em s\u1ed1 gi\u1ea3i ng\u1ea1ch c\u00e1c khoa \u1edf tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean v\u00e0 s\u0129 s\u1ed1 \u0111i thi khoa n\u00e0y l\u00e0m t\u1edd phi\u1ebfn t\u1ea5u ti\u1ebfn tr\u00ecnh. Vua n\u00f3i : \u201cTri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t khoa thi, k\u00e9n nh\u00e2n t\u00e0i, ch\u00ednh mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u nh\u00e2n t\u00e0i \u0111\u1ec3 cho Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc d\u00f9ng. Kinh s\u01b0 l\u00e0 \u0111\u1ea5t \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u t\u1ea5t c\u1ea3, g\u1ea7n \u0111\u00e2y v\u0103n phong ng\u00e0y m\u1ed9t ch\u1ea5n kh\u1edfi, s\u0129 s\u1ed1 th\u00eam nhi\u1ec1u l\u00ean, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n cho gi\u1ea3i ng\u1ea1ch l\u1ea5y 38 t\u00ean, nay th\u00eam 12 t\u00ean, cho \u0111\u1ee7 s\u1ed1 50. V\u1ea3 l\u1ea1i, khoa thi v\u1ec1 m\u00f9a thu, l\u00e0 m\u1ed9t th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, th\u00e1nh gi\u00e1 \u0111\u00e3 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i xem ; \u0111\u1ebfn nay truy\u1ec1n l\u00e0m v\u1eadn s\u1ef1. V\u1eady sai quan h\u1eefu t\u01b0 xem ngay b\u00ean ngo\u00e0i tr\u01b0\u1eddng, ch\u1ed7 n\u00e0o cao r\u00e1o r\u1ed9ng r\u00e3i, d\u1ef1ng v\u1ecdng l\u00e2u, \u0111\u1ebfn k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb, ta s\u1ebd th\u00e2n \u0111\u1ebfn coi. \u0110\u1ebfn khi quan tr\u01b0\u1eddng ra b\u00e0i th\u01a1 \u201cC\u00fac thu\u1ef7, nguy\u1ec7t t\u1ea1i th\u1eed\u201d ((1) C\u00fac th\u1ee7y, nguy\u1ec7t t\u1ea1i th\u1eed : ngh\u0129a l\u00e0 v\u1ed1c n\u01b0\u1edbc, tr\u00f4ng th\u1ea5y m\u1eb7t tr\u0103ng \u1edf l\u00f2ng b\u00e0n tay.1). Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i c\u1ea3nh h\u01b0 huy\u1ec5n, r\u1ea5t kh\u00f3 l\u00e0m ra b\u00e0i, kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u0129 t\u1eed c\u1ea5u t\u1ee9 th\u1ebf n\u00e0o cho hay\u201d. Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea7u b\u00e0i \u1ea5y, d\u00f9 s\u0129 t\u1eed \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ebfn 2 \u2013 3 ng\u00e0y l\u00e0m c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 kh\u1ea3 quan \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. Vua n\u00f3i: \u201cCh\u1ee7 kh\u1ea3o \u0110\u1ed7 Quang c\u0169ng kh\u00f4ng bi\u1ebft l\u00e0m th\u01a1, d\u00f9 cho ch\u00ednh tay y l\u00e0m, ch\u01b0a ch\u1eafc \u0111\u00e3 hay, hu\u1ed1ng chi l\u00e0 s\u0129 t\u1eed ! Truy\u1ec1n Ch\u1ec9 cho quan tr\u01b0\u1eddng : \u0111\u1ee3i sau khi ch\u1ea5m quy\u1ec3n xong, ch\u1ecdn nh\u1eefng quy\u1ec3n v\u0103n c\u00f3 th\u1ec3 xem \u0111\u01b0\u1ee3c, l\u1ea5y d\u0103m ba quy\u1ec3n, phong k\u00edn ti\u1ebfn l\u00e3m\u201d. Khoa \u1ea5y tr\u01b0\u1eddng Th\u1eeba Thi\u00ean l\u1ea5y \u0111\u1ed7 46 ng\u01b0\u1eddi (\u0110\u1eb7ng Huy Tr\u1ee9, L\u00ea H\u1eefu L\u1ec7, Phan Hi\u1ec3n \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec1u, Nguy\u1ec5n M\u1eabn, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Chi\u1ec3u, Tr\u1ea7n Ng\u1ecdc Ri\u00eau, Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1eddng C\u1eedu, Nguy\u1ec5n Ch\u00ednh, L\u00ea \u0110\u1ee9c M\u1eadu, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nhu\u1eadn, Nguy\u1ec5n Tuy\u1ec3n, \u00d4ng \u00edch Khi\u00eam, H\u00e0 Th\u1ebf Khi\u00eam, L\u00ea Thanh B\u1ea1ch, \u0110\u1ed7 V\u0103n \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n Phan, Ph\u1ea1m M\u1eabn, Tr\u1ea7n Do\u00e3n Th\u0103ng, V\u0169 Th\u00e0nh Do\u00e3n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u00e3, Tr\u01b0\u01a1n V\u0103n Ng\u00f4n, Ph\u1ea1m B\u00e1 B\u00edch, Ho\u00e0ng V\u0103n Gi\u1ea3ng, Nguy\u1ec5n V\u0103n C\u01a1, Ph\u00e1p Danh, Nguy\u1ec5n T\u0103ng Do\u00e3n, L\u00ea V\u0103n Nguy\u00ean, Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u00fd, \u0110\u1ed7 H\u1eefu Ti\u1ebfn, V\u0169 Xu\u00e2n Sai, Ph\u1ea1m Ng\u1ecdc Hu\u00e2n, Ho\u00e0ng Luy\u1ec7n, Nguy\u1ec5n Ch\u00e2n Ki\u1ec7t, Tr\u1ea7n Minh H\u01b0\u1edbng, L\u00ea Huy Tu\u00e2n, Bi\u1ec7n V\u0129nh, D\u01b0\u01a1ng Th\u1ebf Tuy\u1ec3n, Tr\u1ea7n V\u0103n Kinh, Phan Th\u1ebf Khoa, Nguy\u1ec5n L\u1eadp, Mai V\u0103n Ph\u00e1i, Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Ph\u00e1c, Phan Trinh, Nguy\u1ec5n L\u00e2m, (t\u00ean c\u0169 l\u00e0 Th\u1ebf Tr\u00e2m). C\u00f3 c\u1eed nh\u00e2n \u00d4ng \u00edch Khi\u00eam, ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam, m\u1edbi 15 tu\u1ed5i, vua xem danh s\u00e1ch, b\u1ea3o Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Ho\u1ea1t r\u1eb1ng : \u201cT\u00fa t\u00e0i c\u00e1c kho\u00e1, \u0111\u1ec1u c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 v\u1ec1 tr\u01b0\u1eddng \u1ed1c ! M\u1ed9t ch\u00e0ng tu\u1ed5i tr\u1ebb kia sao d\u1ec5 nh\u01b0 v\u1eady ?\u201d Sai \u0111\u00f2i ngay [\u00edch Khi\u00eam] \u0111\u1ebfn x\u1ee9 Th\u1ecb v\u1ec7, ng\u1ef1 ra b\u00e0i thi, \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1 m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 lu\u1eadt l\u00e0 : \u201cThi\u1ebfu ni\u00ean \u0111\u0103ng cao kho\u1ea3\u201d (tu\u1ed5i tr\u1ebb \u0111\u1ed7 cao). \u0110\u1ebfn khi quy\u1ec3n d\u00e2ng l\u00ean, vua n\u00f3i : Tu\u1ed5i tr\u1ebb h\u01a1i c\u00f3 t\u00e0i, tuy \u00fd th\u01a1 ch\u01b0a th\u00f4ng ho\u1ea1t cho l\u1eafm. C\u00f3 th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c. Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 tu\u1ed5i c\u00f2n \u00edt, ch\u01b0a th\u1ec3 cho ra l\u00e0m quan, l\u00e0m h\u1ea1i c\u1ea3 t\u01b0 ch\u1ea5t t\u1ed1t. H\u00e3y chu\u1ea9n cho v\u1ec1 qu\u00ea h\u1ecdc t\u1eadp, \u0111\u1ee3i sau tr\u01b0\u1edfng th\u00e0nh ti\u1ebfn l\u00ean c\u0169ng ch\u01b0a l\u1ea5y g\u00ec l\u00e0m mu\u1ed9n\u201d.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Ngh\u1ec7 An l\u1ea5y \u0111\u1ed7 24 ng\u01b0\u1eddi (V\u0169 Nh\u01b0ng, \u0110\u1ed7 Qu\u00fdnh, Tr\u1ea7n V\u0103n Ti\u1ebfn, Ph\u1ea1m T\u1ef1 C\u01b0\u1eddng, Phan Tr\u1ecdng Du, Ph\u1ea1m H\u1eefu T\u00fac, Ho\u00e0ng Kh\u1eafc Nh\u01b0\u1ee3ng, Ph\u1ea1m Quang \u0110\u1ecbch, Nguy\u1ec5n Th\u00e1i, \u0110\u1ed7 V\u0103n H\u01b0\u01a1ng, Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Qu\u00fd, Tr\u1ea7n V\u0103n Ki\u1ec7m, \u0110inh V\u0103n Y\u00ean, Ph\u1ea1m Huy Thi\u1ec7u, Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c \u0110\u1ea1t, \u0110\u1ed7 Huy T\u1ebf, Phan V\u0103n Si\u1ec3m, Cao Tr\u1ecdng D\u0129nh, L\u00ea V\u0103n Nghi, Nguy\u1ec5n V\u0103n B\u1ec9nh, H\u1ed3 Tr\u1ecdng \u0110\u0129nh, L\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0 \u0110\u1ec9nh, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u01b0\u1eddng, L\u00ea Kh\u00e1nh).<\/p>\n<p>C\u00f3 c\u1eed nh\u00e2n L\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0 \u0110\u1ec9nh, ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, quy\u1ec3n l\u00e0m v\u0103n ph\u1ea1m tr\u01b0\u1eddng quy, b\u1ecb 3 nha h\u1ea1ch ra. Vua n\u00f3i : \u201cV\u0103n h\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00ed((1) V\u0103n h\u00e0nh c\u00f4ng kh\u00ed : ch\u1ea5m v\u0103n, ai c\u0169ng ph\u1ea3i c\u00f4ng b\u1eb1ng kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd ki\u1ebfn thi\u00ean l\u1ec7ch.1), ph\u00e9p trong tr\u01b0\u1eddng r\u1ea5t nghi\u00eam, kh\u00f4ng th\u1ec3 khe kh\u1eaft qu\u00e1, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho l\u1ecfng l\u1ebbo b\u1eeba b\u00e3i\u201d. B\u00e8n h\u1ea1 l\u1ec7nh xo\u00e1 danh t\u1ecbch [c\u1eed nh\u00e2n] c\u1ee7a \u0110\u1ec9nh (sau, \u0111\u1ebfn n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 5 [1852] \u0110\u1ec9nh l\u1ea1i thi \u0111\u1ed7 Gi\u1ea3i nguy\u00ean tr\u01b0\u1eddng Thanh Ho\u00e1). Quan n\u1ed9i tr\u01b0\u1eddng v\u00e0 ngo\u1ea1i tr\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ec5 : t\u1eeb nay v\u1ec1 sau, c\u1eed nh\u00e2n c\u00e1c tr\u01b0\u1eddng thi, ph\u00e0m nh\u1eefng con c\u00e1c quan, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 quan l\u1edbn hay nh\u1ecf, c\u00f2n hay m\u1ea5t, \u0111\u1ec1u do b\u1ed9 l\u00e0m th\u00e0nh danh s\u00e1ch chua r\u00f5 \u0111\u1ec3 ng\u1ef1 l\u00e3m.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 L\u1ea1i : ph\u00e0m c\u00e1c vi\u00ean v\u1ec1 ban v\u0103n, nhi\u1ec1u l\u1ea7n theo \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u1edf Tr\u1ea5n T\u00e2y, kh\u00f4ng c\u1ee9 \u0111\u00e3 b\u1ed5 th\u1ee5 ch\u1ee9c h\u00e0m hay ch\u01b0a, \u0111\u1ec1u k\u00ea t\u00ean t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i l\u1ee5c b\u1ed5 c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam d\u00e2ng s\u1edb xin d\u1ef1ng th\u00eam kho thu\u1ed1c s\u00fang v\u00e0 nh\u00e0 cho qu\u00e2n \u1edf t\u1ea1i c\u00e1c \u0111\u1ed3n Tr\u1ea5n D\u01b0\u01a1ng. Vua n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng n\u01a1i \u1ea5y, n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 h\u00ecnh th\u1ebf, d\u1ef1a v\u00e0o n\u00fai m\u00e0 l\u00e0m, \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng nh\u1eefng s\u1ef1 quan ng\u1ea1i kh\u00e1c\u201d. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho v\u00e1t 4.000 c\u00e2n thu\u1ed1c s\u00fang \u1edf Kinh, t\u1ea3i \u0111\u1ebfn giao cho c\u00e1c \u0111\u1ed3n \u1ea5y ch\u1ee9a s\u1eb5n. Tr\u01b0\u1edbc kia, c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng x\u1ea3y vi\u1ec7c l\u1ee1 l\u00e0ng, c\u00e1c th\u1ee9 s\u00fang ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb ch\u00ecm m\u1ea5t, l\u1eb7n m\u00f2 \u0111\u1ec3 t\u00ecm c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y ! Quan t\u1ec9nh \u0111\u1ed5 cho l\u00e0 thuy\u1ec1n ngo\u1ea1i qu\u1ed1c \u0111\u00e3 l\u1ea5y tr\u1ed9m \u0111em \u0111i. Vua n\u00f3i : \u201cMai C\u00f4ng Ng\u00f4n sau khi l\u1ea1c ph\u00e1ch, sao \u0111\u1ee7 b\u1eb1ng c\u1ee9 m\u00e0 tin \u0111\u01b0\u1ee3c ! Nh\u01b0ng c\u0169ng kh\u00f4ng l\u1eb7n m\u00f2 l\u00e0m g\u00ec. 7 \u0111\u1ed3n hi\u1ec7n \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t ra, n\u00ean \u0111\u1ec3 31 c\u1ed7 s\u00fang ; n\u01a1i s\u1edf t\u1ea1i n\u1ebfu kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u00fang th\u00ec \u0111em \u1edf Kinh \u0111\u1ebfn sung v\u00e0o\u201d.<\/p>\n<p>L\u1ea1i cho l\u0129nh tr\u01b0ng 2 s\u1edf thu thu\u1ebf thu\u1ef7 l\u1ee3i \u1edf l\u1ea1ch s\u00f4ng Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 T\u00e2n \u1ef6, tr\u01b0\u1edbc v\u00ec l\u1ea1c v\u00e0o \u0111\u1ea5t gi\u1eb7c, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y ngo\u00e0i bi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n, l\u1ea1i cho d\u00e2n l\u0129nh tr\u01b0ng.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh nh\u1eefng thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cN\u1ed9i c\u00e1c \u0111\u1eb7t ra, \u0111i l\u1ea1i ch\u1ef1c h\u1ea7u g\u1ea7n cung c\u1ea5m. V\u00e2ng nh\u1eadn chi\u1ebfu s\u1eafc ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, t\u1ea5t ph\u1ea3i ng\u01b0\u1eddi trong \u0111\u00e1m khoa m\u1ee5c, v\u1ed1n c\u00f3 v\u0103n h\u1ecdc, m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 sung v\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 chia \u0111\u1eb7t ra t\u1eebng s\u1edf t\u1eebng ch\u01b0\u01a1ng, v\u1eabn \u0111\u00e3 tu\u1ef3 ch\u1ed7 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c hay \u00edt m\u00e0 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh s\u1ed1 nh\u00e2n vi\u00ean. Duy c\u00e1c h\u00e0m \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu, ph\u1ea9m tr\u1eadt h\u01a1i th\u1ea5p. G\u1ea7n \u0111\u00e2y g\u1eb7p khuy\u1ebft, kh\u00f4ng kh\u1ecfi l\u1ea5y nh\u1eefng l\u1ea1i d\u1ecbch vi\u1ebft th\u1ea1o m\u00e0 \u0111i\u1ec1n b\u1ed5 ch\u1ed7 khuy\u1ebft. B\u1ecdn \u1ea5y \u0111\u1ec1u do l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n xu\u1ea5t th\u00e2n, h\u1ecdc th\u1ee9c n\u00f4ng h\u1eb9p, d\u00f9ng v\u00e0o vi\u1ec7c th\u01b0 to\u00e1n, m\u1ed7i s\u1edf 1 \u2013 2 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, c\u1ea7n g\u00ec ph\u1ea3i \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u ra ? Ph\u1ea3i n\u00ean ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i, b\u1ed5 khoa m\u1ee5c v\u00e0o m\u00e0 b\u1edbt l\u1ea1i \u0111i\u1ec3n, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t ra \u0111\u01b0\u1eddng v\u0103n h\u1ecdc. Tr\u1eeb ra t\u1eeb c\u00e1c h\u00e0m th\u1ecb \u0111\u1ed9c, th\u1eeba ch\u1ec9 tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c, tu so\u1ea1n cho \u0111\u1ebfn s\u1edf Th\u01b0\u1ee3ng b\u1ea3o nguy\u00ean \u0111\u1eb7t bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 1 ch\u1ee9c, th\u00ec c\u1ee9 theo \u0111\u1eb7t nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc, c\u00f2n th\u00ec 2 s\u1edf T\u1ef7 lu\u00e2n v\u00e0 B\u00ed th\u01b0, m\u1ed7i s\u1edf nguy\u00ean \u0111\u1eb7t bi\u00ean tu, ki\u1ec3m th\u1ea3o \u0111\u1ec1u 1 ch\u1ee9c, \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, \u0111\u00e3i chi\u1ebfu \u0111\u1ec1u 2 ch\u1ee9c, nay \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 bi\u00ean tu, 1 ki\u1ec3m th\u1ea3o, b\u1edbt \u0111i 1 \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, 1 \u0111\u00e3i chi\u1ebfu ; s\u1edf B\u1ea3n chuy\u00ean nguy\u00ean \u0111\u1eb7t 1 bi\u00ean tu, 1 ki\u1ec3m th\u1ea3o, v\u00e0 3 ch\u01b0\u01a1ng coi v\u1ec1 vi\u1ec7c 6 b\u1ed9 L\u1ea1i, H\u1ed9, L\u1ec5, Binh, H\u00ecnh, C\u00f4ng, m\u1ed7i ch\u01b0\u01a1ng 1 \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, 1 \u0111\u00e3i chi\u1ebfu, nay \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 bi\u00ean tu, 3 ki\u1ec3m th\u1ea3o, b\u1edbt \u0111i 2 \u0111i\u1ec3n b\u1ea1, 2 \u0111\u00e3i chi\u1ebfu. Vi\u1ec7c n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eb7t l\u00e0m l\u1ec7 l\u00e2u d\u00e0i\u201d.<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3, b\u1ed9 L\u1ea1i t\u00e2u xin b\u1ed5 7 ng\u01b0\u1eddi. Vua sai \u0111\u00f2i \u0111\u1ebfn s\u1edf T\u1ea3 \u0111\u00e3i l\u1eadu, thi m\u1ed9t \u0111\u1ea7u b\u00e0i th\u01a1 lu\u1eadt, l\u1ea5y ch\u1eef \u201cch\u00f9a \u1edf tr\u00ean n\u00fai ti\u1ebfng chu\u00f4ng nh\u00e0 thuy\u1ec1n\u201d, d\u00f9ng th\u1ec3 th\u1ea5t ch\u00ednh. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho c\u1ea3 \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c \u1ee9ng ch\u1ebf ((1) \u1ee9ng ch\u1ebf : vua ra b\u00e0i cho l\u00e0m thi, r\u1ed3i nh\u00e0 vua l\u1ea1i ch\u1ea5m.1). \u0110\u1ebfn \u0111\u00eam th\u01a1 m\u1edbi xong, vua m\u1edf quy\u1ec3n ra xem, c\u01b0\u1eddi b\u1ea3o \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf r\u1eb1ng : \u201cTh\u01a1 nay, c\u00f3 V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i v\u00e0 V\u0169 V\u0103n L\u00fd h\u01a1i kh\u00e1, c\u00f2n th\u00ec ho\u1eb7c t\u1ea3 ch\u00f9a \u1edf n\u00fai m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 chu\u00f4ng nh\u00e0 thuy\u1ec1n, ho\u1eb7c t\u1ea3 chu\u00f4ng nh\u00e0 thuy\u1ec1n m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u00f9a \u1edf n\u00fai, v\u00ec c\u1edb \u0111\u1ec1u b\u00f3 bu\u1ed9c v\u00e0o c\u1ea5m th\u1ec3, cho n\u00ean kh\u00f3 m\u00e0 h\u1ea1 b\u00fat \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d.<\/p>\n<p>\u0110\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u00e0n chay to \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Tr\u01b0\u1edbc l\u1ec5 s\u01a1n l\u0103ng Thu\u1eadn Thi\u00ean Cao ho\u00e0ng h\u1eadu \u0111\u00e3 xong, vua nh\u1edb m\u1ebfn m\u00e3i kh\u00f4ng ngu\u00f4i l\u00f2ng ; \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y, g\u1eb7p ti\u1ebft Trung nguy\u00ean, chu\u1ea9n cho \u0111\u1eb7t m\u1ed9t \u0111\u00e0n chay to \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5 \u0111\u1ec3 t\u1ee5ng kinh. Sai : Th\u1ed1ng ch\u1ebf dinh V\u0169 l\u00e2m Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng T\u00ednh, H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ec5 T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00e0y ; nh\u00e0 vua xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn xem. Ng\u00e0y khai sinh, sai ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 t\u00f4n th\u1ea5t, c\u00e1c ch\u1ee9c quan l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t v\u00e0o l\u00e0m l\u1ec5. \u0110\u00e3 \u0111\u1ebfn tu\u1ea7n ba b\u1ea3y 21 ng\u00e0y, l\u1ea1i sai \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 \u0111\u00e0n 7 ng\u00e0y n\u1eefa \u0111\u1ec3 si\u00eau \u0111\u1ed9 cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 tr\u1eadn vong \u1edf th\u00e0nh Tr\u1ea5n T\u00e2y. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb khi mi\u1ec1n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u00f3 nh\u1ecdc \u1edf ngo\u00e0i, \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 6 \u2013 7 n\u0103m, nay v\u00f5 c\u00f4ng \u0111\u00e3 c\u00e1o th\u00e0nh, t\u00e2u th\u1eafng tr\u1eadn, k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng \u1edf trong \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc, \u0111\u00e3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1edd \u01a1n tr\u1ea1ch. Ch\u1ec9 ngh\u0129 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf n\u01a1i quan \u1ea3i l\u00e2u n\u0103m, khi \u0111i khi v\u1ec1, ho\u1eb7c ch\u1ebft v\u00ec phong s\u01b0\u01a1ng, ho\u1eb7c ch\u1ebft v\u00ec gi\u00e1o m\u00e1c, l\u00e0m ma tr\u01a1i \u1edf n\u01a1i chi\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng, v\u00f9i n\u1eafm x\u01b0\u01a1ng \u1edf n\u01a1i b\u00e3i c\u00e1t. Ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft im ti\u1ebfng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u1eadm m\u1ed9t gi\u1ecdt r\u01b0\u1ee3u n\u00e0o, th\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn trung h\u1ed3n, r\u1ea5t l\u00e0 \u0111au x\u00f3t ! T\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng theo \u0111i \u0111\u00e1nh mi\u1ec1n T\u00e2y, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng s\u0129 \u1ed1m ch\u1ebft v\u00e0 c\u00e1c quan qu\u00e2n l\u1ee1 vi\u1ec7c \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng g\u1ea7n \u0111\u00e2y, \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t b\u00e0n th\u1edd \u1edf n\u01a1i trai \u0111\u00e0n (quan t\u1eeb tam ph\u1ea9m tr\u1edf l\u00ean vi\u1ebft r\u00f5 ch\u1ee9c t\u00ean t\u1eebng ng\u01b0\u1eddi, c\u00f2n ngo\u00e0i ra vi\u1ebft b\u00e0i v\u1ecb chung. Th\u00e2n thu\u1ed9c c\u00e1c quan vi\u00ean \u1ea5y c\u00f3 t\u00ecnh nguy\u1ec7n \u0111\u1ebfn \u0111\u00e0n trai l\u00e0m l\u1ec5 c\u0169ng cho) h\u1ecdp c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0 t\u1ee5ng kinh c\u1ea7u si\u00eau \u0111\u1ed9, \u0111\u1ec3 y\u00ean \u1ee7i linh h\u1ed3n \u1edf m\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ea5t, si\u00eau th\u0103ng l\u00ean c\u00f5i vui v\u1ebb ch\u00edn ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi. Ng\u00e0y khai sinh, sai ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f9ng Th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa \u0111\u1ebfn ngay ban 1 tu\u1ea7n r\u01b0\u1ee3u. Ng\u00e0y t\u1ee5ng kinh xong, sai Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng \u0111em h\u01b0\u01a1ng, r\u01b0\u1ee3u v\u00e0 ph\u1ea9m v\u1eadt trong kho, ban t\u1ebf m\u1ed9t tu\u1ea7n ; l\u1ea1i th\u00e2n ch\u1ebf m\u1ed9t b\u00e0i tr\u01b0\u1eddng thi\u00ean than vi\u1ebfng, sai b\u1ec1 t\u00f4i N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng k\u00ednh v\u00e2ng ph\u1ee7ng \u0111\u1ed9c r\u1ed3i \u0111\u1ed1t \u0111i.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nh\u1eefng s\u1edb \u0111i\u1ec7p do vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m ngh\u0129 so\u1ea1n, 2 \u2013 3 l\u1ea7n d\u00e2ng l\u00ean \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng v\u1eeba \u00fd vua. Vua gi\u1eadn qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u00e0 n\u01a1i ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u0103n h\u1ecdc, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay t\u1ea5t ph\u1ea3i l\u1ea5y v\u0103n h\u1ecdc khoa m\u1ee5c sung v\u00e0o. Ta c\u00f3 \u00fd r\u1ea5t tr\u1ecdng v\u0103n ng\u00e0y m\u1ed9t b\u1ed3i d\u01b0\u1ee1ng th\u00eam v\u00e0o, th\u1ef1c mu\u1ed1n cho h\u1ecd c\u00f3 ch\u1ed7 m\u00e0i g\u1ecdt, r\u1ef1c r\u1ee1 th\u00e0nh v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 ng\u00f5 h\u1ea7u kh\u00f4ng ph\u1ee5 v\u1edbi ch\u1ee9c ph\u1eadn. Kh\u00f4ng ng\u1edd, g\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u1eefng v\u0103n t\u1eeb ngh\u0129 ra, kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t b\u00e0i n\u00e0o, l\u00e0m phi\u1ec1n cho ta ph\u1ea3i nh\u1ea5t nh\u1ea5t ph\u00ea m\u00e0 ch\u1eefa \u0111i, th\u1eadm ch\u00ed ngh\u0129 so\u1ea1n nh\u1eefng s\u1edb \u0111i\u1ec7p \u1edf \u0111\u00e0n chay \u0111\u1ec3 c\u1ea7u si\u00eau \u0111\u1ed9 cho tr\u1eadn vong t\u01b0\u1edbng s\u0129, v\u0103n l\u00fd chi ly, \u0111\u1eb7t l\u1eddi l\u1ea1i nhi\u1ec1u ch\u1ed7 kh\u00f4ng nh\u00e3, m\u1edbi giao cho b\u1ed9 L\u1ec5 duy\u1ec7t v\u00e0 s\u1eeda l\u1ea1i, th\u00ec b\u1ed9 L\u1ec5 c\u0169ng ch\u1ec9 theo nguy\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf . V\u1eady l\u00e0 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m \u0111\u00e3 c\u00f3 ph\u1ee5 c\u00e1i ti\u1ebfng h\u00e3o, b\u1ed9 L\u1ec5 c\u0169ng l\u1ea1o th\u1ea3o cho r\u1ed3i vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u l\u00e0 l\u00e0m vi\u1ec7c su\u1ea5t l\u01b0\u1ee3c ! B\u1ecdn \u0110inh Vi\u1ebft Th\u1eadn \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, b\u1ecdn vi\u1ec7n tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 Ho\u00e0ng T\u1ebf M\u1ef9, \u0111\u01b0\u1eddng quan b\u1ed9 L\u1ec5 l\u00e0 Phan Huy V\u1ecbnh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i ph\u1ea1t 6 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng\u201d.<\/p>\n<p>Sai \u0111\u00ecnh th\u1ea7n b\u00e0n \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng tr\u1ea1ng An t\u00e2y, kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u00e1, d\u1ef1ng bia. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi c\u1ed5, \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng d\u1ef1ng c\u00f4ng to, l\u1eadp nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i c\u00f3 c\u00f4ng, ch\u00e9p v\u00e0o s\u00e1ch \u0111\u1ecf, truy\u1ec1n v\u00e0o b\u1ee9c v\u1ebd, \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra b\u1ea5t h\u1ee7. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh 2 k\u1ef3, qu\u00e9t s\u1ea1ch qu\u00e2n Xi\u00eam, qu\u00e2n L\u1ea1p, ph\u00e0m nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f3 nh\u1ecdc v\u00ec n\u01b0\u1edbc, l\u1eadp c\u00f4ng \u1edf ch\u1ed1n bi\u00ean thu\u1ef3, th\u00ec c\u00f3 bia \u1edf V\u0169 mi\u1ebfu c\u00f2n c\u00f3. Nay mi\u1ec1n T\u00e2y, vi\u1ec7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh, v\u00f5 c\u00f4ng c\u00e1o th\u00e0nh, nh\u1eefng t\u01b0\u1edbng su\u00fd An t\u00e2y nh\u01b0 nguy\u00ean Ph\u1ee7 bi\u00ean t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, Ti\u1ebft ch\u1ebf t\u1ed5ng h\u1ea1t Tr\u1ea5n T\u00e2y, nay th\u0103ng Ti\u1ec1n qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1, sung Th\u1ed1ng ch\u01b0\u1edfng th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Trung v\u0169 t\u01b0\u1edbng, An Vi\u1ec5n b\u00e1 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, nguy\u00ean Kh\u00e2m ph\u00e1i \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, tr\u00f9 bi\u1ec7n tuy ph\u1ee7 Tr\u1ea5n T\u00e2y, nay th\u0103ng Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh C\u00f4ng b\u1ed9 Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0, sung C\u01a1 m\u1eadt vi\u1ec7n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, Tr\u00ed d\u0169ng t\u01b0\u1edbng, Tr\u00e1ng Li\u1ec7t t\u1eed Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, nguy\u00ean Tham t\u00e1n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, H\u1ed9i bi\u1ec7n ninh t\u1eadp Tr\u1ea5n T\u00e2y, nay th\u0103ng An \u2013 H\u00e0 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c M\u01b0u l\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u1edbng, Tuy T\u0129nh t\u1eed Do\u00e3n U\u1ea9n, nguy\u00ean th\u1ef1 An Giang \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, Bang bi\u1ec7n Tr\u1ea5n T\u00e2y qu\u00e2n v\u1ee5, nay th\u0103ng Ti\u1ec1n phong dinh Th\u1ed1ng ch\u1ebf, Tu\u1ea5n ki\u1ec7n t\u01b0\u1edbng, V\u0169 X\u00e1 t\u1eed Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng, nguy\u00ean \u0110\u1ecbnh \u2013 Bi\u00ean T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, T\u1ed5ng th\u1ed1ng ti\u1ec5u b\u1ed9 qu\u00e2n v\u1ee5, nay th\u0103ng Knh k\u1ef3 Th\u1ee7y s\u01b0 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, sung Th\u1ed1ng qu\u1ea3n th\u1ecb v\u1ec7 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ;V\u0129nh Trung nam L\u00ea V\u0103n Ph\u00fa, cho \u0111\u1ebfn c\u00e1c vi\u00ean : nguy\u00ean l\u00e3nh binh nay \u0111\u01b0\u1ee3c ban t\u01b0\u1edbc vinh phong, vi\u1ec7c binh \u1edf v\u00f9ng s\u00f4ng V\u0129nh T\u1ebf, \u0111\u00e1nh tan gi\u1eb7c Xi\u00eam \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, r\u00f5 c\u00f3 c\u00f4ng lao, nay th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, B\u00ecnh Th\u1eafng nam Nguy\u1ec5n L\u01b0\u01a1ng Nh\u00e0n, V\u0169 l\u00e2m dinh H\u1eefu d\u1ef1c Th\u1ed1ng ch\u1ebf, Ki\u00eau d\u0169ng t\u01b0\u1edbng D\u01b0\u01a1ng Thai. V\u00e0 vi\u1ec7c H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u00e1nh lui \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c Xi\u00eam \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7, nguy\u00ean V\u0129nh Long \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, t\u1eb7ng Ti\u1ec1n phong dinh \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Anh d\u0169ng t\u01b0\u1edbng, Duy\u00ean H\u1ef1u b\u00e1 \u0110o\u00e0n V\u0103n S\u00e1ch. L\u1ea1i nguy\u00ean Th\u1ed1ng ch\u1ebf tr\u00fa ph\u00f2ng Tr\u1ea5n T\u00e2y, sung T\u00e1n l\u00fd c\u01a1 v\u1ee5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, t\u1eb7ng Long v\u00f5 dinh \u0110\u00f4 th\u1ed1ng, Long B\u00ecnh t\u1eed T\u00f4n Th\u1ea5t Ngh\u1ecb. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n giao \u0111\u00ecnh th\u1ea7n x\u00e9t s\u1ef1 tr\u1ea1ng v\u00e0 c\u00f4ng lao, ai \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1eafc v\u00e0o \u0111\u00e1, d\u1ef1ng bia \u1edf V\u00f5 mi\u1ebfu, v\u00e0 l\u00e2u n\u0103m c\u00f3 vi\u1ec7c \u1edf bi\u00ean thu\u1ef3, ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u00f3 c\u00f4ng lao \u0111\u00e1ng ghi, c\u0169ng chu\u1ea9n cho tra c\u1ee9u t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng, b\u00e0n \u0111\u1ecbnh t\u1eebng th\u1ee9 b\u1eadc, \u0111em quan h\u00e0m v\u00e0 h\u1ecd t\u00ean k\u00ea v\u00e0o danh s\u00e1ch t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ta \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t thi h\u00e0nh, \u0111\u1ec3 l\u00e0m th\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n n\u00eau t\u1ecf ng\u01b0\u1eddi trung, tho\u1ea3 m\u00e3n ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi, ghi ch\u00e9p ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng, bi\u1ec3u d\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c (\u0111\u1ebfn n\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 4 [1851] ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh m\u1edbi d\u1ef1ng bia).<\/p>\n<p>Thuy\u1ec1n B\u1ea3o long ph\u00e1i \u0111i ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u0111\u00e3 tr\u1edf v\u1ec1. Th\u01b0\u1edfng cho ph\u00e1i vi\u00ean l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng c\u1ea5p b\u1eadc c\u00f3 kh\u00e1c nhau. Vi\u00ean bi\u1ec1n tu\u1ef3 ph\u00e1i, c\u0169ng giao b\u1ed9 x\u00e9t h\u1ea1ch, chia t\u1eebng h\u1ea1ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng. Tr\u01b0\u1edbc kia, Th\u01b0\u1eddng sang mi\u1ec1n \u0111\u00f4ng, c\u00f3 c\u1ea5p ri\u00eang cho ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n nh\u00e0 Thanh \u1edf hi\u1ec7u thuy\u1ec1n D\u1ee5 h\u01b0ng m\u1ed9t t\u1edd gi\u1edbi thi\u1ec7u \u0111\u1ebfn bu\u00f4n \u1edf t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh. Quan t\u1ec9nh h\u1ea1ch l\u00e0 tr\u00e1i l\u1ec7. Vua n\u00f3i : \u201cTh\u01b0\u1eddng ph\u1ee5ng m\u1ec7nh ph\u00e1i \u0111i ngo\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng, ch\u1ec9 chi\u1ec3u ch\u1ee9c v\u1ee5 l\u00e0m xong vi\u1ec7c th\u00ec th\u00f4i, sao \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n c\u1ea5p gi\u1ea5y gi\u1edbi thi\u1ec7u cho ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n kh\u00e1c, m\u00e0 t\u1eadp t\u1ea5u nh\u1eadt k\u00fd kh\u00f4ng c\u00f3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn ! Ph\u1ea1t Th\u01b0\u1eddng 3 th\u00e1ng l\u01b0\u01a1ng\u201d.<\/p>\n<p>Tu b\u1ed5 thuy\u1ec1n B\u1ea3o long. D\u1ee5 b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cThuy\u1ec1n B\u1ea3o long m\u1edbi \u0111\u00f3ng n\u0103m ngo\u00e1i, m\u1edbi m\u1ed9t l\u1ea7n v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n l\u00e0m sao \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1ed7 s\u1ee9t v\u1ecf th\u1ea9m l\u1eadu, \u0111\u1ec1u do l\u00fac m\u1edbi ch\u1ebf t\u1ea1o l\u1ea1o th\u1ea3o su\u1ea5t l\u01b0\u1ee3c n\u00ean m\u1edbi \u0111\u1ebfn th\u1ebf. B\u00e2y gi\u1edd tu b\u1ed5 l\u1ea1i, n\u00ean l\u00e0m ph\u01b0\u01a1ng ph\u00e1p th\u1ebf n\u00e0o cho \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n ch\u1eafc ch\u1eafn ; n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ebf, \u0111\u00e3 t\u1ed9i l\u1ea1i t\u1ed9i th\u00eam, ch\u1ec9 c\u1ee9 v\u00e0o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebf t\u1ea1o tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 h\u1ecfi t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>B\u00ecnh Th\u00e1i th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa ((1) Th\u00e1i tr\u01b0\u1edfng c\u00f4ng ch\u00faa : b\u00e0 c\u00f4 nh\u00e0 vua.1) Ng\u1ecdc Ch\u00e2u ch\u1ebft. Sai chi v\u1eadt li\u1ec7u c\u1ee7a c\u00f4ng ra \u0111\u1ec3 lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang, l\u1ea1i cho th\u00eam 3.000 quan ti\u1ec1n, 50 c\u00e2n s\u00e1p ong, 200 c\u00e2n d\u1ea7u.<\/p>\n<p>D\u1eddi V\u0103n mi\u1ebfu t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf n\u01a1i kh\u00e1c (tr\u01b0\u1edbc d\u1ef1ng \u1edf x\u00e3 Cam Gi\u00e1 th\u1ecbnh, nay d\u1eddi \u0111\u1ebfn x\u00e3 M\u00f4ng Ph\u1ee5).<\/p>\n<p>Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 H\u1ed9 H\u00e0 Duy Phi\u00ean v\u00ec c\u00f3 tang con, c\u00e1o xin gi\u1ea3 h\u1ea1n v\u1ec1 qu\u00ea. Sai Hi\u1ec7p bi\u1ec7n \u0111\u1ea1i h\u1ecdc s\u0129 l\u0129nh Th\u01b0\u1ee3ng th\u01b0 b\u1ed9 C\u00f4ng Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng ki\u00eam qu\u1ea3n c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m tr\u00ean \u0111\u01b0\u1eddng xe ki\u1ec7u vua \u0111i. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i v\u01b0\u1eddn Th\u01b0\u1eddng M\u1eadu. Bi\u1ec1n binh \u0111i d\u00e0n \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ec9nh t\u1ec1, v\u00e0 \u0111\u1ebfn khi xa gi\u00e1 \u0111\u1ebfn th\u0103m ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5, c\u00f3 k\u1ebb \u1edf ngo\u00e0i \u0111\u1ebfn ph\u1ea1m t\u1ea5t ((2) Ph\u1ea1m t\u1ea5t : khi xa gi\u00e1 nh\u00e0 vua ra \u0111i, th\u00ec t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i tr\u00e1nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111i qua \u0111i l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc ; n\u1ebfu tr\u00e1i l\u1ec7nh l\u00e0 \u201cph\u1ea1m t\u1ea5t\u201d.2), qu\u00e2n t\u00fac v\u1ec7 kh\u00f4ng b\u1eaft ch\u1eb7n l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c. Vua nh\u00e2n d\u1ee5 cho N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1eb7t ra t\u00fac v\u1ec7 \u1edf tr\u01b0\u1edbc xa gi\u00e1, \u0111\u1ec3 ph\u1ee5ng loan d\u01b0 m\u00e0 nghi\u00eam s\u1ef1 h\u1ed9 v\u1ec7. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m nh\u1eefng l\u1ec5 tr\u1ecdng nh\u01b0 t\u1ebf Nam Giao, c\u00e0y ru\u1ed9ng t\u1ecbch \u0111i\u1ec1n, th\u0103m y\u1ebft c\u00e1c s\u01a1n l\u0103ng v\u00e0 \u0111i ch\u01a1i \u0111\u1ec3 xem x\u00e9t n\u01a1i b\u1edd c\u00f5i ngo\u00e0i b\u1ec3, \u0111\u1ec1u c\u00f3 xu\u1ed1ng d\u1ee5 r\u00f5 r\u00e0ng, ch\u1ecdn ph\u00e1i quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ph\u00f9 gi\u00e1 h\u00e0nh dinh, g\u1eb7p vi\u1ec7c \u0111\u00e3 c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch. Duy c\u00f3 b\u1ea5t k\u1ef3 m\u1ec7nh gi\u00e1 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i c\u00e1c s\u1edf, nh\u1eefng xe ki\u1ec7u v\u00e0 \u0111\u1ed3 nghi tr\u01b0\u1ee3ng \u1edf tr\u01b0\u1edbc loan gi\u00e1, ch\u1ec9 do c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t t\u1ef1 h\u00e0nh ki\u1ec3m bi\u1ec7n, n\u00ean trong khi \u0111i \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng, l\u00fac ti\u1ebfn, l\u00fac d\u1eebng, so le kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u. V\u1ea3 l\u1ea1i, loan gi\u00e1 \u0111i ch\u01a1i ; x\u00e9t xem s\u1ef1 th\u1ec3 r\u1ea5t nghi\u00eam, ph\u1ea3i c\u00f3 quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u1ec3m so\u00e1t tr\u00f4ng coi. Sau \u0111\u00e2y, n\u1ebfu b\u1ea5t k\u1ef3 c\u00f3 \u0111\u1ebfn ch\u01a1i cung qu\u00e1n n\u00e0o kh\u00e1c ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn coi xem c\u00e1c s\u1edf c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng tr\u00ecnh, chu\u1ea9n cho 2 vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u01b0\u01a1ng \u1edf ban tr\u1ef1c sung l\u00e0m t\u00e1c vi ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n, ph\u00e0m bi\u1ec1n binh theo h\u1ea7u trong khi \u0111i \u1ea5y, cho \u0111\u1ebfn t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c ti\u1ebfn l\u00ean hay d\u1eebng l\u1ea1i, \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i th\u00e2n t\u1ef1 ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m \u0111\u1ed1c s\u1ee9c ; hai vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 ti\u1ebfp tr\u1ef1c \u1edf ban d\u01b0\u1edbi, th\u00ec l\u01b0u tr\u1ef1c \u1edf t\u1ea3 h\u1eefu vu \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. N\u1ebfu c\u00f3 tr\u00fa t\u1ea5t \u1edf n\u01a1i h\u00e0nh t\u1ea1i, ho\u1ea1c \u0111\u00f3ng l\u1ea1i \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u0111\u00eam, th\u00ec c\u00e1c vi\u1ec7c ph\u00e2n ra ph\u00f2ng tu\u1ea7n h\u1ed9 v\u1ec7 \u1edf dinh h\u00e0nh t\u1ea1i, \u0111\u1ec1u do 2 vi\u00ean ph\u00f9 li\u1ec5n \u0111\u1ea1i th\u1ea7n ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m thi h\u00e0nh ; c\u00f2n then kho\u00e1 \u1edf c\u1eeda th\u00e0nh khi \u0111\u00f3ng khi m\u1edf v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c \u0111i\u1ec3n h\u1ed9 th\u00ec do 2 vi\u00ean l\u01b0u tr\u1ef1c theo nh\u01b0 l\u1ec7 ph\u1ee5ng h\u00e0nh. L\u1ea1i, m\u1ed9t vi\u1ec7c ph\u1ea1m t\u1ea5t, c\u00f3 \u0111i\u1ec1u lu\u1eadt r\u1ea5t nghi\u00eam, th\u1ebf m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y bi\u1ec1n binh t\u00fac v\u1ec7 \u0111\u00e3 s\u01a1 ph\u00f2ng, quan c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m n\u00f3i \u1edf \u0111\u00e0i Ng\u1ef1 s\u1eed c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c ra \u0111\u00e0n h\u1eb7c, \u0111\u1ec1u coi l\u00e0 th\u01b0\u1eddng ! T\u1eeb nay h\u1ec5 \u0111\u01b0\u1eddng loan gi\u00e1 \u0111i qua \u0111\u00e2u, kh\u00f4ng c\u1ee9 l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 hay \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9, c\u1ed1t ph\u1ea3i m\u01b0\u1eddi ph\u1ea7n t\u0129nh t\u00fac. B\u1ed9 binh c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef v\u1ec1 qu\u00e2n ch\u00ednh, ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc k\u1ef3 th\u00f4ng s\u1ee9c cho c\u00e1c qu\u00e2n dinh, nghi\u00eam minh k\u1ef7 lu\u1eadt, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c bu\u00f4ng th\u1ea3 cho ng\u01b0\u1eddi ngo\u00e0i xung \u0111\u1ed9t ph\u1ea1m t\u1ea5t. K\u1ebb n\u00e0o d\u00e1m tr\u00e1i l\u1ec7nh, th\u00ec ch\u00ednh ph\u1ea1m b\u1ecb x\u1eed tr\u1ecb theo lu\u1eadt n\u1eb7ng ; c\u00e1c vi\u00ean qu\u1ea3n su\u1ea5t th\u1ea5t s\u00e1t, c\u0169ng b\u1ecb giao nghi\u00eam ngh\u1ecb. B\u1ed9 H\u00ecnh c\u00f3 ch\u1ee9c v\u1ee5 gi\u1eef v\u1ec1 h\u00ecnh danh, ph\u00e0m g\u1eb7p nh\u1eefng \u00e1n nh\u01b0 th\u1ebf, c\u0169ng ph\u1ea3i gi\u1eef ph\u00e1p lu\u1eadt gia \u0111\u1eb3ng tr\u1ecdng ph\u1ea1t, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c theo lu\u1eadt nh\u1eb9 lu\u1eadt t\u1ed9i. \u0110\u00e0i ng\u1ef1 s\u1eed, khoa \u0111\u1ea1o c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m ch\u00e9p t\u1eebng vi\u1ec7c, bi\u00ean t\u1eebng l\u1eddi, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ef1 ti\u1ec7n v\u1eafng m\u1eb7t \u1edf trong ban. N\u1ebfu trong khi \u0111i tu\u1ef3 gi\u00e1, th\u1ea5y c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o kh\u00f4ng h\u1ee3p th\u00ec chi ra t\u1eebng vi\u1ec7c m\u00e0 tham h\u1eb7c ngay, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f4ng ng\u00f3ng, thi\u00ean v\u1ecb, che ch\u1edf. Sau \u0111\u00e2y ai c\u00f2n d\u00e1m c\u1ee9 khinh th\u01b0\u1eddng tr\u00e1i ph\u1ea1m nh\u01b0 th\u1ebf, chu\u1ea9n do 2 vi\u00ean v\u0103n v\u00f5 \u0111\u01b0\u01a1ng ban tu\u1ef3 gi\u00e1, t\u1ef1 ph\u1ea3i ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m m\u00e0 n\u00eau ra, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 x\u1eed ph\u00e2n\u201d.<\/p>\n<p>Cho : Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh H\u1eefu, qu\u00e2n Th\u1ee7y s\u01b0 Kinh k\u1ef3 l\u00e0 Ph\u1ea1m X\u00edch b\u1ed5 sung Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh Trung, ki\u00eam qu\u1ea3n v\u1ec7 Long thuy\u1ec1n v\u00e0 c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 dinh Trung ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ee9 dinh H\u1eefu Nguy\u1ec5n K\u00fd th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7 v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh H\u1eefu ki\u00eam qu\u1ea3n c\u00e1c v\u1ec7 Nh\u1ecb, Tam, T\u1ee9, Ng\u0169 ; Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Lung th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb dinh T\u1ea3 ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ea5t dinh Trung Nguy\u1ec5n Th\u1ec3 b\u1ed5 sang Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Ng\u0169 ; V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Th\u1ee7y H\u00e0 Ti\u00ean Ph\u1ea1m S\u0129 dinh T\u1ea3 b\u1ed5 l\u00e0m Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 H\u1eefu dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 T\u1ea3 Ninh B\u00ecnh D\u01b0\u01a1ng \u0110\u1ee9c Th\u1ea1c th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh H\u1ed5 oai ; Th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd L\u00ea Nguy\u00ean th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd Trung dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 ; Qu\u1ea3n c\u01a1 c\u01a1 Ti\u1ec1m ki\u00ean Nguy\u1ec5n S\u01a1n th\u0103ng th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb Trung b\u1ea3o Trung qu\u00e2n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y : Ph\u00f3 s\u1ee9 ty Th\u00f4ng ch\u00ednh bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u1ed9, L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb bi\u1ec7n l\u00fd s\u1ef1 v\u1ee5 b\u1ed9 H\u00ecnh ; B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 l\u00e0 Ng\u00f4 V\u0103n \u0110\u1ecbch b\u1ed5 l\u00e0m H\u1eefu th\u1ecb lang b\u1ed9 H\u1ed9 ; \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Phan T\u0129nh th\u0103ng th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh t\u1ec9nh Kh\u00e1nh Ho\u00e0 ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Th\u00e1i Nguy\u00ean l\u00e0 Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng T\u1eeb b\u1ed5 l\u00e0m \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam ; nguy\u00ean \u00e1n s\u00e1t t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng tri\u1ec7t h\u1ed3i l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1ed3i \u00e1n b\u1ed5 l\u00e0m Lang trung ty Th\u01b0\u1edfng l\u1ed9c b\u1ed9 H\u1ed9.<\/p>\n<p>Cho : Y ch\u00ednh Ho\u00e0ng \u0110\u1ee9c H\u1ea1 th\u0103ng th\u1ee5 T\u1ea3 vi\u1ec7n ph\u00e1n ; Y ch\u00ednh Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Tr\u00ed th\u0103ng th\u1ef1 H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n, ph\u00e0m vi\u1ec7c chu\u1ea9n cho h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi Ng\u1ef1 y Nguy\u1ec5n \u00fd thi h\u00e0nh ; Th\u1ecb \u0111\u1ed9c vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m l\u0129nh T\u1ea3 vi\u1ec7n ph\u00e1n vi\u1ec7n Th\u00e1i y V\u0169 Qu\u00fdnh l\u1ea1i v\u1ec1 vi\u1ec7n H\u00e0n l\u00e2m cung ch\u1ee9c.<\/p>\n<p>Tha thu\u1ebf ru\u1ed9ng b\u1ecb tai h\u1ea1i v\u1ec1 v\u1ee5 h\u1ea1 cho c\u00e1c t\u1ec9nh Thanh Ho\u00e1, H\u00e0 T\u0129nh v\u00e0 H\u00e0 N\u1ed9i. V\u1ec1 t\u1ec9nh Ngh\u1ec7 An, nh\u1eefng ti\u1ec1n, th\u00f3c \u0111\u00e3 l\u0129nh ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e1n, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u1ee3c vay, c\u0169ng \u0111\u1ec1u cho ho\u00e3n \u0111\u1ebfn n\u0103m sau s\u1ebd truy thu.<\/p>\n<p>B\u1ed9 H\u1ed9 l\u00e0m danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng thu\u1ebf v\u1ec1 ti\u1ec1n ho\u1eb7c th\u00f3c c\u00f2n \u0111\u1ecdng thi\u1ebfu v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c tri\u1ec3n h\u1ea1n t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng. Khi danh s\u00e1ch \u0111\u1ec7 l\u00ean, nh\u1eefng n\u01a1i n\u00e0o \u0111i\u00eau h\u00e1o qu\u00e1 th\u00ec khoan mi\u1ec5n cho, \u0111i\u00eau h\u00e1o v\u1eeba th\u00ec mi\u1ec5n cho 5 th\u00e0nh.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cG\u1ea7n \u0111\u00e2y, bi\u00ean t\u1eadp b\u1ed9 V\u0103n quy, s\u00e1ch c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m xong s\u1edbm \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f4ng ?\u201d. V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cV\u1eadn h\u1ecdc r\u1ea5t nhi\u1ec1u, m\u00e0 b\u1ed9 V\u1eadn ph\u1ee7 l\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7, \u0111\u00e3 c\u00f3 b\u1ea3n c\u0169, b\u1ea3n th\u00eam v\u00e0o, l\u1ea1i c\u00f3 b\u1ea3n th\u00eam \u1edf trong b\u1ea3n th\u00eam \u1edf ngo\u00e0i, c\u1ed9ng 106 quy\u1ec3n, h\u01a1n 18.000 t\u1edd. Nay s\u00e1ch n\u00e0y l\u00e0m ra, l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1ed5 sung nh\u1eefng ch\u1ed7 kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 c\u1ee7a V\u1eadn ph\u1ee7, n\u1ebfu kh\u00f4ng cho khoan h\u1ea1n \u0111\u1ebfn h\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ec3 t\u00ecm t\u00f2i m\u00e0 th\u00eam v\u00e0o, th\u00ec ch\u01b0a d\u1ec5 \u0111\u00e3 xong \u0111\u01b0\u1ee3c !\u201d<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t b\u1ed9 s\u00e1ch l\u1edbn \u1ea5y c\u00f3 quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn c\u00e1ch d\u1ea1y l\u00e0m th\u01a1 r\u1ea5t l\u1edbn. Ta trong khi r\u1ed7i vi\u1ec7c ch\u00ednh s\u1ef1, m\u1ed9t ti\u1ebfng, m\u1ed9t ngh\u0129a, d\u1ea1y b\u1ea3o cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i, kh\u00f4ng ti\u1ebfc kh\u00f3 nh\u1ecdc h\u1eb1ng ng\u00e0y. N\u00e0y, l\u00e0m s\u00e1ch tuy c\u1ed1t ph\u1ea3i r\u1ed9ng, nh\u01b0ng l\u1ea5y ch\u1eef n\u00e0o, b\u1ecf ch\u1eef n\u00e0o, c\u00e0ng ph\u1ea3i tinh t\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eddi x\u01b0a \u0111\u1ed1i v\u1edbi s\u00e1ch, s\u1ee9c r\u1ea5t ch\u0103m m\u00e0 \u00fd r\u1ea5t chuy\u00ean, cho n\u00ean c\u00f3 quy\u1ec3n s\u00e1ch \u0111\u1ebfn 3 \u2013 4 l\u1ea7n \u0111\u1ed5i b\u1ea3n th\u1ea3o, ho\u1eb7c \u0111\u1ebfn v\u00e0i m\u01b0\u01a1i n\u0103m, th\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 : b\u1ed9 Khang Hy v\u1eadn ph\u1ee7, c\u0169ng tr\u1ea3i \u0111\u1ebfn 8 n\u0103m m\u1edbi l\u00e0m xong. Ta kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u1ea7n l\u1ea5y ch\u00f3ng, ch\u1ec9 lo c\u00e1c b\u1ec1 t\u00f4i c\u1ea7m b\u00fat vi\u1ebft l\u00e2u ng\u00e0y, sinh tr\u1ec5 n\u1ea3i, b\u1ecf ph\u00ed c\u1ea3 ng\u00e0y gi\u1edd, th\u00ec kh\u00f4ng c\u00f3 \u00edch g\u00ec cho vi\u1ec7c !\u201d. Kh\u1ea3i nh\u00e2n t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u01a1i l\u00e0m s\u00e1ch, nguy\u00ean ph\u00e1i sung v\u00e0o h\u01a1n 30 ng\u01b0\u1eddi, g\u1ea7n \u0111\u00e2y ho\u1eb7c th\u0103ng b\u1ed5 ho\u1eb7c c\u1ea3i b\u1ed5 \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. V\u1eady xin l\u1ea5y th\u00eam nh\u1eefng v\u0103n vi\u00ean b\u1ecb gi\u00e1ng ho\u1eb7c b\u1ecb c\u00e1ch m\u00e0 c\u00f3 ch\u00e2n khoa m\u1ee5c \u0111\u1ec3 sung v\u00e0o l\u00e0m vi\u1ec7c\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Kh\u1edfi ph\u1ee5c nh\u1eefng vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch. Cho : H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1ecb \u0111\u1ed9c L\u00fd V\u0103n Ph\u1ee9c, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u00e2n ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Th\u1eeba ch\u1ec9 L\u00ea Ch\u00e2n ; H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c Nguy\u1ec5n H\u00e0m Ninh, \u0111\u1ec1u sung v\u00e0o bi\u00ean t\u1eadp trong s\u1edf Tu th\u01b0. Nguy\u00ean ki\u1ec3m th\u1ea3o Tr\u1ea7n Xu\u00e2n Th\u1ef1c, V\u0169 Duy Quang tr\u01b0\u1edbc v\u00ec thi H\u1ed9i kh\u00f4ng \u0111\u1ed7, gi\u00e1ng b\u1ed5 Th\u01b0 l\u1ea1i, nay c\u0169ng ph\u00e1t v\u00e0o s\u1edf Tu th\u01b0 \u0111\u1ec3 ra s\u1ee9c l\u00e0m vi\u1ec7c ; c\u1ea5p th\u00eam cho m\u1ed7i th\u00e1ng 2 quan ti\u1ec1n v\u00e0 1 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o.<\/p>\n<p>\u0110\u1eddi g\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ec3 xem b\u00f3i r\u00fat th\u1ebb, th\u01b0\u1eddng \u1edf tr\u01b0\u1edbc ch\u1ed7 th\u1edd th\u1ea7n, x\u00f3c \u1ed1ng th\u1ebb, th\u1ea5y \u0111\u1ea7u th\u1ebb th\u00f2 l\u00ean th\u00ec r\u00fat ra. Vua tr\u00f4ng th\u1ea5y, m\u1ec9m c\u01b0\u1eddi r\u1eb1ng : \u201cB\u00f3i to\u00e1n c\u00f3 th\u1ea7n, l\u00e0 v\u00ec kh\u00f4ng ngh\u0129 ng\u1ee3i g\u00ec, kh\u00f4ng l\u00e0m g\u00ec. X\u00f3c \u1ed1ng th\u1ebb m\u00e0 th\u1ebb v\u1ecdt ra, l\u00e0 c\u00f3 s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00f3 r\u1ed3i. \u0110\u00e3 c\u00f3 s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi th\u00ec kh\u00f4ng thi\u00eang li\u00eang, l\u00e0m sao cho th\u00f4ng su\u1ed1t nh\u1eefng c\u01a1 vi m\u1ea7u nhi\u1ec7m \u0111\u01b0\u1ee3c ?\u201d. B\u00e8n ch\u1ebf ra 2 qu\u1ea3 thi\u00ean c\u1ea7u, ch\u1eef \u0111\u1ecf, ch\u1eef tr\u1eafng \u0111\u1ec1u m\u1ed9t qu\u1ea3, tr\u00ean qu\u1ea3 c\u1ea7u kh\u1eafc 10 can 5 th\u01b0\u1eddng((1) T\u1ee9c ng\u0169 th\u01b0\u1eddng : nh\u00e2n, ngh\u0129a, l\u1ec5, tr\u00ed, t\u00edn.1) v\u00e0 5 ph\u01b0\u01a1ng, c\u1ed9ng 20 ch\u1eef, \u0111\u1ec3 y\u00ean trong c\u00e1i h\u1ed9p. Nh\u00e2n ngo\u00e0i gi\u1edd coi vi\u1ec7c, \u0111\u00eam ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n \u0110\u00f4ng C\u00e1c, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t c\u1ed1 g\u1eafng l\u00e0m c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1. Sai quan \u1edf N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i vi\u1ebft ra, \u0111\u01b0\u1ee3c 200 b\u00e0i th\u01a1, chia l\u00e0m 2 quy\u1ec3n, g\u1ecdi l\u00e0 Ti\u00ean thi\u00ean, H\u1eadu thi\u00ean, \u0111\u1ec1u 100 ch\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ecbnh l\u00e0m ph\u00e9p xem b\u00f3i : c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec \u0111\u1eb7t h\u01b0\u01a1ng \u00e1n, b\u01b0ng c\u00e1i h\u1ed9p \u0111\u1ec3 qu\u1ea3 thi\u00ean c\u1ea7u, m\u1eadt \u0111\u1ea3o 3 l\u1ea7n, r\u1ed3i m\u1edf h\u1ed9p ra xem, nh\u1eefng ch\u1eef \u0111\u1ecf ch\u1eef tr\u1eafng \u1ee9ng th\u1ebf n\u00e0o, th\u00ec l\u1ea5y c\u00e1i ch\u1ed7 thu\u1ed9c v\u00e0o thi\u00ean n\u00e0o ch\u01b0\u01a1ng n\u00e0o m\u00e0 xem ; suy can chi l\u00e0m qu\u1ebb bi\u1ebfn \u0111i, l\u1ea1i th\u00e0nh 400 qu\u1ebb \u0111\u1ec3 m\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc. B\u1ea3o c\u00e1c quan N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cTa l\u00e0m c\u00e1c b\u00e0i th\u01a1 n\u00e0y, xu\u1ea5t \u01b0 t\u1ef1 nhi\u00ean, ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 t\u00ecm \u00fd t\u1ee9, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 th\u00e2n th\u1ea5y \u0111\u00f3. N\u1ebfu t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u1ea7u k\u1ef3 m\u1ed9t c\u00e2u kh\u00e9o, m\u1ed9t ch\u1eef l\u1ea1, th\u00ec \u0111\u1ec1u do ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra, kh\u00f4ng g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c. Ng\u01b0\u1eddi xem b\u00f3i n\u1ebfu s\u1eb5n c\u00f3 l\u00f2ng th\u00e0nh \u0111\u1ec3 c\u1ea7u, c\u00f3 th\u00e0nh th\u00ec c\u00f3 th\u1ea7n, mu\u00f4n l\u1ea7n c\u1ea7u th\u00ec mu\u00f4n l\u1ea7n \u1ee9ng, \u0111\u1eebng cho l\u00e0 th\u01a1 n\u00f3i phi\u1ebfm, ch\u1ec9 s\u1ee3 \u0111o\u00e1n kh\u00f4ng r\u00f5 m\u00e0 th\u00f4i\u201d. S\u00e1ch ch\u00e9p th\u01a1 \u1ea5y l\u00e0m xong, nhan \u0111\u1ec1 l\u00e0 \u201cNg\u1ef1 ch\u1ebf T\u00e0i th\u00e0nh Ph\u1ee5 t\u01b0\u1edbng, Ti\u00ean thi\u00ean, H\u1eadu thi\u00ean thi t\u1eadp\u201d.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n ph\u1ee7 Th\u1eeba Thi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 l\u1ea5y ni\u00ean l\u1ec7 xin v\u1ec1 qu\u00ea h\u01b0u tr\u00ed. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : Tr\u1ee9, tr\u01b0\u1edbc kia kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00f4ng tr\u1ea1ng g\u00ec v\u1ec1 vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, \u0111\u1ebfn khi lui v\u1ec1 t\u1ec9nh An Giang, kh\u00f4ng thi th\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t k\u1ebf s\u00e1ch g\u00ec, l\u1ea1i can v\u1ec1 kho\u1ea3n n\u1eb7ng tham tang ri\u00eang, \u00e1n ngh\u0129 ph\u1ea1t tr\u01b0\u1ee3ng v\u00e0 t\u1ed9i \u0111\u1ed3, gia \u00e2n cho \u0111\u1ed5i c\u1ea3i l\u00e0m sung qu\u00e2n. Nh\u00e2n ngh\u0129 l\u00e0 b\u1ec1 t\u00f4i c\u0169, n\u00ean b\u1ecf v\u1ebft x\u1ea5u \u0111i m\u00e0 thu d\u1ee5ng, nh\u1eafc l\u00ean \u0111\u1ebfn ch\u1ee9c h\u00e0m b\u00e2y gi\u1edd, th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng bi\u1ebft c\u1ea3m kh\u00edch, cam t\u1ef1 b\u1ecf m\u00ecnh \u0111i ! H\u00e3y chu\u1ea9n cho cung ch\u1ee9c nh\u01b0 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh th\u1ea7n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 H\u1ed3 Tr\u1ecdng Tu\u1ea5n d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ed3n Ch\u00e0ng S\u01a1n thu\u1ed9c t\u1ec9nh, nguy\u00ean ph\u00e1i 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb \u0111i tu\u1ea7n ngo\u00e0i bi\u1ec3n \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u1ea5y \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7. H\u1eb1ng n\u0103m ph\u00e1i ra m\u1ed9t vi\u00ean qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 thay \u0111\u1ed5i nhau \u0111\u1ec3 qu\u1ea3n bi\u1ec7n. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1ed3n Ch\u00e0ng S\u01a1n \u1edf xa m\u00e3i ngo\u00e0i bi\u1ec3n l\u1edbn, 2 \u0111\u1ed9i bi\u1ec1n binh ph\u1ee5c t\u1eadp l\u00e2u ng\u00e0y, xin cho cai \u0111\u1ed9i Tr\u1ea7n Tri c\u1ee9 l\u01b0u \u1edf \u0111\u1ed3n \u1ea5y \u0111\u1ec3 chuy\u00ean tr\u00e1ch cai qu\u1ea3n 2 \u0111\u1ed9i \u1ea5y, c\u00f2n qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 h\u1eb1ng n\u0103m thay nhau ph\u00e1i ra th\u00ec xin n\u00ean \u0111\u00ecnh b\u1edbt \u0111i\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>L\u00e3nh binh t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Y\u00ean l\u00e0 Tr\u1ea7n B\u1ea3o Thu ra ngo\u00e0i bi\u1ec3n tu\u1ea7n ph\u00f2ng do th\u00e1m chia vi\u1ec7c, \u1ee7y cho t\u00f2ng c\u1eedu ph\u1ea9m b\u00e1 h\u1ed9 \u0110\u1ed7 T\u1ea5n Th\u00e2n b\u1eaft phu \u0111\u1ec3 \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m. B\u1ed7ng g\u1eb7p 2 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n c\u1ee7a gi\u1eb7c, [T\u1ea5n Th\u00e2n] \u0111\u00e1nh nhau gian gi\u00e1, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 3 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ec1n v\u00e0 kh\u00ed gi\u1edbi c\u1ee7a gi\u1eb7c. Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Th\u01b0\u1edfng cho T\u1ea5n Th\u00e2n 3 \u0111\u1ed3ng ng\u00e2n ti\u1ec1n, d\u00e2n phu 30 quan ti\u1ec1n. Ch\u01b0a bao l\u00e2u, c\u00f3 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n nh\u1ecf nh\u00e0 Thanh b\u1ecb thuy\u1ec1n qu\u00e2n Kh\u00e2m Ch\u00e2u \u0111u\u1ed5i ri\u1ebft, tr\u1ed1n l\u1ea1c v\u00e0o \u0111\u1ecba ph\u1eadn ch\u00e2u V\u1ea1n Ninh. D\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i h\u1ee3p s\u1ee9c l\u1ea1i \u0111\u1ec3 b\u1eaft, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c 3 \u0111\u1ea7u gi\u1eb7c, b\u1eaft s\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 t\u00ean. Th\u01b0\u1edfng cho d\u00e2n phu 30 quan ti\u1ec1n. T\u00ean ph\u1ea1m b\u1ecb b\u1eaft, giao cho Kh\u00e2m Ch\u00e2u x\u1eed tr\u1ecb.<\/p>\n<p>Ch\u1ebf t\u1ea1o c\u00e1c \u1ea5n \u201cKh\u00e2m sai quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKh\u00e2m sai c\u00f4ng c\u00e1n quan ph\u00f2ng\u201d, (\u0111\u1ec1u d\u00e0i 1 t\u1ea5c 8 ph\u00e2n, ngang 1 t\u1ea5c 3 ph\u00e2n), \u201cKinh ph\u00e1i tra bi\u1ec7n quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKinh ph\u00e1i tra ngh\u1ecb quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKh\u00e2m ph\u00e1i bi\u1ec7n s\u1ef1 quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKinh ph\u00e1i kh\u00e2m bi\u1ec7n quan ph\u00f2ng\u201d, \u201cKh\u00e2m ph\u00e1i h\u1ed9i bi\u1ec7n quan ph\u00f2ng\u201d (\u0111\u1ec1u d\u00e0i 1 t\u1ea5c 5 ph\u00e2n, ngang 1 t\u1ea5c 3 ly), \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u1eb1ng ng\u00e0.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ea1i l\u1ec7 chi\u1ebft n\u1ea1p b\u1eb1ng th\u1ed5 ng\u00e2n((1) Th\u1ee9 b\u1ea1c do d\u00e2n gian \u0111\u00fac l\u1ea5y.1) cho t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng. Quan t\u1ec9nh d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cTh\u1ee9 th\u1ed5 ng\u00e2n \u1edf trong h\u1ea1t, nguy\u00ean kh\u00f4ng ph\u1ea3i do trong h\u1ea1t s\u1ea3n xu\u1ea5t, m\u00e0 ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n nh\u00e0 Thanh \u0111em \u0111\u1ebfn mua b\u00e1n. D\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111\u1ed5i mua \u0111\u1ec3 n\u1ed9p thu\u1ebf, nhi\u1ec1u l\u1ea7n x\u00e9t nghi\u1ec7m r\u00f5 r\u00e0ng, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00f3 h\u01a1n 7 th\u00e0nh. N\u1ebfu c\u1ee9 thu thu\u1ebf nh\u01b0 c\u0169, th\u00ec b\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi chuy\u00ean bi\u1ec7n kh\u00f4ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i \u0111\u1ec1n. Sau \u0111\u00e2y, ph\u00e0m d\u00e2n trong h\u1ea1t \u0111em th\u1ed5 ng\u00e2n \u0111\u1ebfn n\u1ed9p, xin \u0111\u1ecbnh l\u00e0 7 th\u00e0nh. M\u1ed7i m\u1ed9t l\u1ea1ng b\u1ea1c t\u1ed1t, chu\u1ea9n cho n\u1ed9p th\u1ee9 th\u1ed5 ng\u00e2n l\u00e0 1 l\u1ea1ng 4 \u0111\u1ed3ng 3 ph\u00e2n m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c tho\u1ea3 ti\u1ec7n\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n l\u1ea1i. [B\u1ed9 cho r\u1eb1ng] th\u1ee9 th\u1ed5 ng\u00e2n m\u00e0 t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng ph\u1ea3i n\u1ed9p t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 4 [1844] tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c 8 th\u00e0nh, duy t\u1eeb n\u0103m th\u1ee9 5 \u0111\u1ebfn nay, ch\u1ec9 c\u00f3 7 th\u00e0nh, th\u1ebf th\u00ec ch\u1ea5t b\u1ea1c ng\u00e0y m\u1ed9t gi\u1ea3m \u0111i, do \u1edf c\u00e1i x\u1ea3o quy\u1ec7t c\u1ee7a con bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Thanh, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00e2n trong h\u1ea1t l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf \u0111\u00e2u hay l\u00e0m ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Nay n\u1ebfu ch\u1ec9 b\u1eaft ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ee9 b\u1ea1c 8\u00a0 th\u00e0nh, th\u00ec nh\u1eefng k\u1ef3 n\u1ed9p thu\u1ebf, nh\u00e2n d\u00e2n kh\u00f4ng kh\u1ecfi c\u00f3 v\u1ebb gieo neo ! V\u1eady th\u1ee9 th\u1ed5 ng\u00e2n m\u00e0 t\u1ec9nh Cao B\u1eb1ng n\u1ed9p, xin theo nh\u01b0 nguy\u00ean l\u1eddi \u0111\u1ecbnh l\u00e0 th\u1ee9 b\u1ea1c 8 th\u00e0nh, c\u1ee9 10 l\u1ea1ng th\u00ec ngang v\u1edbi 8 l\u1ea1ng b\u1ea1c t\u1ed1t. N\u1ebfu c\u00f3 th\u1ee9 b\u1ea1c 7 th\u00e0nh, xin c\u0169ng cho n\u1ed9p, nh\u01b0ng c\u1ee9 1 l\u1ea1ng b\u1ea1c t\u1ed1t th\u00ec \u0103n th\u1ee9 th\u1ed5 ng\u00e2n l\u00e0 1 l\u1ea1ng 4 \u0111\u1ed3ng linh 2 ph\u00e2n, chi\u1ebft tr\u1eeb v\u00e0o ng\u1ea1ch thu\u1ebf\u201d. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>D\u00e2n h\u1ea1t ph\u1ee7 H\u00e0m Thu\u1eadn l\u00e0 Tr\u1ea7n Long c\u00f3 m\u01b0\u1edbn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thu\u00ea, r\u1ed3i n\u00f3 tr\u1ed1n \u0111i, m\u1eb9 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thu\u00ea do\u1ea1 b\u1eaft \u0111\u1ec1n kh\u00f4ng xong, \u0111i ki\u1ec7n vu l\u00e0 b\u1ecb Long \u0111\u00e1nh ch\u1ebft. Tri ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nh\u1ea1 tra t\u1ea5n d\u1eef, Long nh\u1eadn li\u1ec1u \u00e1n ngh\u0129 gi\u1ea3o giam h\u1eadu. \u0110\u1ebfn sau, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thu\u00ea \u1ea5y l\u1ea1i v\u1ec1. Th\u1ef1 Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng U\u1ea9n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 n\u00f3i : \u201cM\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t tr\u1ecdng, s\u1ed1ng ch\u1ebft quan h\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c, ta th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y t\u1ea5m l\u00f2ng kh\u00f4ng n\u1ee1 m\u00e0 l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1 kh\u00f4ng n\u1ee1. C\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi v\u1ec1 vi\u1ec7c h\u00ecnh, ph\u1ea3i gia t\u00e2m th\u1ea9m th\u1eadn m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c. Kh\u00f4ng ng\u1edd \u1edf d\u01b0\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng m\u1eb7t tr\u1eddi, b\u1ecdn ma qu\u1ef7 c\u00f2n d\u00e1m tr\u00e1 h\u00ecnh nh\u01b0 th\u1ebf ! N\u1ebfu b\u1ea5y gi\u1edd m\u00e0 \u0111em x\u1eed t\u1eed ngay Tr\u1ea7n Long, th\u00ec k\u1ebb v\u00f4 t\u1ed9i h\u00e1 ch\u1eb3ng ng\u1eadm oan \u1edf d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t ?\u201d L\u1ea1i sai \u0110\u0103ng U\u1ea9n x\u00e9t l\u1ea1i : t\u00ean Long \u0111\u01b0\u1ee3c tha, k\u1ebb vu c\u00e1o ph\u1ea3i ph\u1ea3n to\u1ea1 ; B\u00e1 Nh\u1ea1 b\u1ecb c\u00e1ch.<\/p>\n<p>Sai T\u1ea3 qu\u00e2n \u0110\u00f4 th\u1ed1ng ph\u1ee7 \u0110\u00f4 th\u1ed1ng Ninh L\u1ea1c t\u1eed Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn L\u00e2m ki\u00eam qu\u1ea3n \u1ea5n tri\u1ec7n dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>Tri\u1ec7u th\u1ef1 L\u00e3nh binh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb Ho\u00e0ng L\u00fd, L\u00e3nh binh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Tr\u1ea7n Tri, \u00e1n s\u00e1t Thanh Ho\u00e1 Tr\u1ea7n Ti\u1ec5n Th\u00e0nh, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh An Giang Tr\u1ea7n V\u0103n Truy\u1ec7n, th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh S\u01a1n T\u00e2y Tr\u1ea7n Quang Chung v\u1ec1 Kinh, sung l\u00e0m Kh\u00e2m \u0111i\u1ec3m vi\u00ean cho c\u00e1c t\u1ec9nh Nam B\u1eafc tr\u1ef1c, T\u1ea3 H\u1eefu k\u1ef3 v\u00e0 Nam, B\u1eafc k\u1ef3 \u0111\u1ec3 cung h\u1eadu l\u1ec5 Ti\u1ec3u t\u01b0\u1eddng cung T\u1eeb Th\u1ecd. Truy\u1ec7n li\u1ec1n tri\u1ec7t l\u01b0u l\u1ea1i. L\u1ea5y L\u00e3nh binh t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Nguy\u1ec5n Nh\u00e2m thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>Th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Long \u2013 T\u01b0\u1eddng l\u00e0 Tr\u1ea7n V\u0103n Trung t\u00e2u xin v\u1ec1 kinh chi\u00eam c\u1eadn. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ea5m l\u00f2ng th\u00e0nh c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i, ta \u0111\u00e3 soi x\u00e9t \u0111\u1ebfn r\u1ed3i. C\u00f3 \u0111i\u1ec1u l\u00e0 \u00e1n s\u00e1t T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1 vi\u1ec7c m\u1edbi \u0111\u1ebfn, ng\u01b0\u01a1i h\u00e3y t\u1ea1m l\u01b0u l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd tuy\u00ean tri\u1ec7u v\u1ec1, c\u0169ng ch\u01b0a mu\u1ed9n g\u00ec !\u201d<\/p>\n<p>Quan t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cHuy\u1ec7n B\u1ed3ng S\u01a1n trong t\u1ec9nh, s\u1ed1 \u0111inh, s\u1ed1 \u0111i\u1ec1n g\u1ea5p b\u1ed9i (nh\u00e2n \u0111inh h\u01a1n 11.200 ng\u01b0\u1eddi, \u0111i\u1ec1n th\u1ed5 h\u01a1n 20.900 m\u1eabu). Xin chi\u1ebfu theo t\u00ecnh h\u00ecnh thu\u1eadn ti\u1ec7n, chia l\u00e0m 2 huy\u1ec7n B\u1ed3ng S\u01a1n v\u00e0 B\u1ed3ng \u0110\u1ea3o\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9 b\u00e0n l\u1ea1i. B\u1ed9 n\u00f3i \u0111inh s\u1ed1 huy\u1ec7n \u1ea5y so v\u1edbi c\u00e1c huy\u1ec7n \u1edf Nam B\u1eafc 2 k\u1ef3 c\u0169ng kh\u00f4ng h\u01a1n m\u1ea5y, m\u00e0 s\u1ed1 \u0111i\u1ec1n kh\u00f4ng b\u1eb1ng, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5 cho l\u00e0 \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng m\u00e0 t\u00ecnh th\u1ebf kh\u00f3 kh\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c vi\u1ec7c c\u00f4ng, c\u00e1c x\u00e3, c\u00e1c th\u00f4n \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu th\u01b0\u1eddng cung \u1ee9ng, ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3 lo \u0111\u1ebfn n\u1eb7ng \u0111\u1eb1ng n\u1ecd nh\u1eb9 \u0111\u1eb1ng kia ; hu\u1ed1ng chi ng\u1ea1ch t\u1ecbch \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh r\u1ed3i, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i chia t\u00e1ch ra l\u00e0m g\u00ec. R\u1ed3i vua theo nh\u01b0 l\u1eddi b\u1ed9 b\u00e0n.<\/p>\n<p>Cho c\u1ea5p th\u00eam gi\u00e1 c\u01b0\u1edbc thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i v\u00e0o Nam. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, s\u1edf v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 t\u00e2u l\u00ean n\u00f3i : \u201cNh\u1eefng \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i v\u00e0o Nam, nguy\u00ean ng\u1ea1ch c\u00f3 300 chi\u1ebfc, kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long [1802-1819] chia l\u00e0m 2 ban : m\u1ed9t ban v\u1eadn t\u1ea3i v\u1ec1 vi\u1ec7c c\u00f4ng, m\u1ed9t ban \u0111i bu\u00f4n. \u0110\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 17 [1836], b\u1ed9 H\u1ed9 t\u1eadp t\u1ea5u b\u00e0n, v\u1eabn y l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 chia ban, chi\u1ebfu cho gi\u00e1 c\u01b0\u1edbc, hi\u1ec7n nay \u0111o\u00e0n thuy\u1ec1n ch\u1ec9 c\u00f3 h\u01a1n 20 chi\u1ebfc, n\u0103m n\u00e0o c\u0169ng v\u1eadn t\u1ea3i h\u1ebft s\u1ee9c, m\u00e0 gi\u00e1 c\u01b0\u1edbc so v\u1edbi gi\u00e1 c\u01b0\u1edbc v\u1eadn t\u1ea3i ra B\u1eafc, l\u1ea1i k\u00e9m \u0111i 2\/3, ho\u1eb7c k\u00e9m \u0111i qu\u00e1 n\u1eeda, l\u00e1i thuy\u1ec1n v\u00e0 ch\u00e2n s\u00e0o chi d\u00f9ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7\u201d. Vi\u1ec7c giao xu\u1ed1ng cho b\u1ed9 H\u1ed9. B\u1ed9 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc b\u00e0n \u0111\u1ecbnh : H\u1eb1ng n\u0103m k\u1ef3 v\u1eadn t\u1ea3i v\u00e0o Nam, hi\u1ec7n t\u1ea1i c\u00f3 bao nhi\u00eau \u0111\u1ec1u b\u1eaft ph\u1ea3i \u1ee9ng t\u1ea3i, nh\u01b0ng chi\u1ebfu theo \u0111\u01b0\u1eddng xa hay g\u1ea7n c\u1ea5p th\u00eam cho gi\u00e1 c\u01b0\u1edbc :<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn Kinh, nguy\u00ean c\u1ea5p 100 ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o, 1 quan ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p cho 2 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111\u1ebfn, nguy\u00ean c\u1ea5p 1 quan 7 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 3 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh \u0111i, nguy\u00ean c\u1ea5p 2 quan 4 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 4 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean \u0111i, nguy\u00ean c\u1ea5p 3 quan 1 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 5 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb Kh\u00e1nh Ho\u00e0 \u0111i, nguy\u00ean c\u1ea5p 3 quan 8 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 6 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb t\u1ec9nh B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111i, nguy\u00ean c\u1ea5p 4 quan 5 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 7 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>T\u1eeb 6 t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 \u0111i, nguy\u00ean c\u1ea5p 5 quan 2 ti\u1ec1n, xin n\u00ean c\u1ea5p 8 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u k\u1ec3 t\u1eeb sang n\u0103m, \u0111\u1ee3i sau thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u00ean, ho\u1eb7c gi\u1ea3 n\u00ean chi\u1ebfu l\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc m\u00e0 ph\u00e2n ban. \u0110\u1ebfn k\u1ef3 do nha m\u00f4n v\u1eadn t\u1ea3i \u0111\u01b0\u1eddng thu\u1ef7 t\u00e2u \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh. Vua \u01b0ng cho.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXXI<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8. Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7p l\u00e0m xong. Th\u01b0\u1edfng cho Ch\u00e1nh ph\u00f3 t\u1ed5ng t<a><\/a>\u00e0i l\u00e0 L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp, T\u00f4n Th\u1ea5t C\u00e1p v\u00e0 b\u1ecdn to\u1ea3n tu, \u0111\u1eb1ng l\u1ee5c : sa, tr\u1eebu, b\u1ea1c l\u1ea1ng c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Sai Th\u00f4ng ch\u00ednh ph\u00f3 s\u1ee9, bi\u1ec7n l\u00fd b\u1ed9 H\u00ecnh L\u00ea Thi\u1ec7n Tr\u1ecb sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Gia \u0110\u1ecbnh ; Qu\u1ed1c t\u1eed gi\u00e1m T\u1ebf t\u1eedu Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u1ee3p l\u00e0m Ph\u00f3. Tr\u01b0\u1eddng Gia \u0110\u1ecbnh nguy\u00ean ng\u1ea1ch l\u1ea5y \u0111\u1ed7 16 c\u1eed nh\u00e2n ; khoa n\u00e0y v\u00ec s\u0129 s\u1ed1 h\u01a1n l\u00ean nhi\u1ec1u, chu\u1ea9n cho l\u1ea5y th\u00eam 4 t\u00ean n\u1eefa. Quan tr\u01b0\u1eddng l\u1ea5y \u0111\u1ed7 20 c\u1eed nh\u00e2n (Nguy\u1ec5n C\u00f4ng H\u00e0i, C\u1ed3 Kh\u1eafc Ki\u1ec7m, L\u00ea Duy Ninh, L\u01b0u Ti\u1ebfn Thi\u1ec7n, Tr\u01b0\u01a1ng Ho\u00e0i C\u1eadn, B\u00f9i Hi\u1ebfu Thu\u1eadn, T\u00f4n Th\u1eadn \u0110\u1ee9c, L\u00ea Quang Th\u1eadn, Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn \u00edch, C\u1ed3 Kh\u1eafc C\u1ea7n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Ti\u1ebfn, Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u01b0, Nguy\u1ec5n Gia H\u1ed9i, \u0110\u1ed7 H\u1eefu T\u00e2m, Tr\u1ea7n H\u1eefu Quang, Ph\u1ea1m C\u1eed, Mai \u0110\u00ecnh Th\u1ef1c, H\u1ed3 V\u0103n Phong, L\u00fd Duy Phan, L\u00ea C\u00f4ng \u0110\u1ea1o).<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 L\u1ec5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb khi ta l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, ch\u1ea5n h\u01b0ng v\u0103n tr\u1ecb, m\u1edf r\u1ed9ng khoa thi, trong kho\u1ea3ng 7 n\u0103m m\u1edf lu\u00f4n 11 khoa thi H\u1ed9i, thi H\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>(- N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] l\u00e0 n\u0103m Canh T\u00fd, c\u00f3 \u00e2n chi\u1ebfu, l\u1ea5y l\u1ec7 khoa thi H\u01b0\u01a1ng, n\u0103m Canh T\u00fd l\u00e0m \u00e2n khoa ; l\u1ea1i l\u1ea5y l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu l\u00e0m \u00e2n khoa, ho\u00e3n l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu \u0111\u1ebfn n\u0103m Nh\u00e2m D\u1ea7n m\u1edbi m\u1edf.<\/p>\n<p>\u2013 N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841], c\u00f3 \u00e2n chi\u1ebfu, l\u1ea5y nguy\u00ean l\u1ec7 khoa thi h\u01b0\u01a1ng n\u0103m Canh T\u00fd l\u00e0m \u00e2n khoa, l\u1ea1i ho\u00e3n nguy\u00ean l\u1ec7 khoa thi H\u01b0\u01a1ng n\u0103m Canh T\u00fd \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 hai l\u00e0 n\u0103m Nh\u00e2m D\u1ea7n m\u1edbi m\u1edf ; l\u1ea1i l\u1ea5y n\u0103m th\u1ee9 hai l\u00e0 n\u0103m Nh\u00e2m D\u1ea7n nguy\u00ean l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i T\u00e2n S\u1eedu l\u00e0m \u00e2n khoa ; l\u1ea1i ho\u00e3n nguy\u00ean l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i T\u00e2n S\u1eedu \u0111\u1ebfn n\u0103m th\u1ee9 ba l\u00e0 n\u0103m Qu\u00fd M\u00e3o m\u1edbi m\u1edf. N\u0103m th\u1ee9 ba l\u00e0 n\u0103m Qu\u00fd M\u00e3o ch\u00ednh g\u1eb7p l\u1ec7 khoa thi H\u01b0\u01a1ng, n\u0103m th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 n\u0103m Gi\u00e1p Th\u00ecn ch\u00ednh g\u1eb7p l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i, duy c\u00f3 n\u0103m th\u1ee9 n\u0103m l\u00e0 n\u0103m \u1ea4t T\u1ef5 kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1eb7t khoa, \u00e2n chi\u1ebfu n\u0103m th\u1ee9 s\u00e1u l\u00e0 n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd l\u1ea1i l\u1ea5y l\u1ec7 khoa thi H\u01b0\u01a1ng B\u00ednh Ng\u1ecd l\u00e0m \u00e2n khoa, ho\u00e3n l\u1ec7 khoa thi H\u01b0\u01a1ng n\u0103m B\u00ednh Ng\u1ecd \u0111\u1ebfn m\u00f9a thu n\u0103m \u0110inh M\u00f9i m\u1edbi m\u1edf, l\u1ec7 khoa thi H\u1ed9i n\u0103m \u0110inh M\u00f9i l\u00e0 \u00e2n khoa, ho\u00e3n l\u1ec7 khoa \u0111\u1ebfn m\u00f9a xu\u00e2n n\u0103m M\u1eadu Th\u00e2n l\u00e0 n\u0103m th\u1ee9 t\u00e1m m\u1edbi m\u1edf. H\u1ee3p c\u1ea3 \u00e2n khoa v\u00e0 l\u1ec7 khoa g\u1ed3m 11 khoa).<\/p>\n<p>C\u00e1c \u0111\u1eddi c\u0169ng \u00edt th\u1ea5y c\u00f3, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi c\u1ed5, \u0111\u1eb7t ch\u1ebf \u0111\u1ed9 m\u1edf khoa thi l\u1ea5y nh\u00e2n t\u00e0i, kh\u00f4ng \u0111\u1eddi n\u00e0o th\u1ecbnh b\u1eb1ng \u0111\u1eddi nay, cho n\u00ean \u0111\u1eddi nay, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m h\u1ecdc tr\u00f2 \u0111\u1ec1u mu\u1ed1n quy\u1ebft thi cho \u0111\u1ed7, m\u00e0 kh\u00f4ng mu\u1ed1n l\u00e0m l\u1ea1i vi\u00ean, 6 b\u1ed9 v\u00e0 c\u00e1c nha ph\u1ea3i c\u1ea7n \u0111\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m vi\u1ec7c. C\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0103n phong \u0111\u1eddi nay l\u00e0 th\u1ecbnh\u201d.<\/p>\n<p>N\u0103m T\u00e2n M\u00e3o, Kinh s\u01b0 m\u01b0a gi\u00f3 to. N\u01b0\u1edbc l\u1ee5t h\u01a1n m\u1ef1c th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn 8 th\u01b0\u1edbc. Nh\u00e0 c\u1eeda, thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u1ed5 n\u00e1t ch\u00ecm \u0111\u1eafm kh\u00e1 nhi\u1ec1u. D\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111u\u1ed1i ! C\u00e1c t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, t\u00e2u b\u00e1o l\u00ean c\u0169ng th\u1ebf. Vua sai \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i kh\u00e1m th\u1ef1c tr\u1ea1ng, chi\u1ebfu l\u1ec7 ch\u1ea9n c\u1ea5p. Ng\u00e0y h\u00f4m tr\u01b0\u1edbc, t\u1ec9nh B\u1eafc Ninh c\u0169ng b\u1ecb gi\u00f3 b\u00e3o to, nh\u00e0 c\u1eeda ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecb \u0111\u1ed5 ho\u1eb7c h\u01b0 h\u1ea1i. T\u1ec9nh th\u1ea7n l\u00e0 Ph\u1ea1m Duy Trinh \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua n\u00f3i : \u201cT\u1ec9nh B\u1eafc Ninh c\u00f3 gi\u00f3 b\u00e3o, c\u00e1c t\u1ec9nh kh\u00e1c \u1edf B\u1eafc K\u1ef3, sao kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o ? Truy\u1ec1n s\u1eafc d\u1ee5 \u0111i h\u1ecfi\u201d. \u0110\u1ebfn khi b\u00e1o l\u00ean, c\u00e1c h\u1ea1t \u0111\u1ec1u c\u00f3, duy c\u00f3 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i th\u00ec to h\u01a1n. \u0110\u1eb7c sai chia ra t\u1eebng h\u1ea1ng \u0111\u1ec3 ch\u1ea9n c\u1ea5p c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c n\u01a1i \u1edf g\u1ea7n Kinh.<\/p>\n<p>Khoa \u0111\u1ea1o \u0110\u1ed7 Danh Thi\u1ebfp t\u00e2u : \u201cNghe n\u00f3i t\u1ec9nh h\u1ea1t B\u1eafc Ninh t\u1eeb m\u00f9a \u0111\u00f4ng n\u0103m ngo\u00e1i \u0111\u1ebfn m\u00f9a h\u1ea1 n\u0103m nay ch\u1ebft d\u1ecbch \u0111\u1ebfn h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi m\u00e0 t\u1ec9nh th\u1ea7n kh\u00f4ng t\u00e2u l\u00ean !\u201d. Vua h\u1ea1 l\u1ec7nh cho th\u1ef1 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Ph\u1ea1m Duy Trinh ph\u1ea3i t\u00e2u ngay v\u1ec1. Duy Trinh t\u00e2u n\u00f3i : \u201cNg\u1eabu nhi\u00ean c\u00f3 1 \u2013 2 ng\u01b0\u1eddi v\u00ec \u1ed1m m\u00e0 ch\u1ebft, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 b\u1ec7nh d\u1ecbch kh\u00ed truy\u1ec1n nhi\u1ec5m, nay \u0111\u00e3 y\u00ean r\u1ed3i\u201d. Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cC\u00f3 1 \u2013 2 ng\u01b0\u1eddi c\u1ea3m nhi\u1ec5m b\u1ecb b\u1ec7nh, ch\u1ed7 n\u00e0o l\u00e0 ch\u1ed7 kh\u00f4ng c\u00f3, hu\u1ed1ng chi \u0111\u00e3 kh\u1ecfi, \u0111\u00e3 y\u00ean r\u1ed3i. Th\u1eadt may cho d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u1ea5y ! T\u1ec9nh th\u1ea7n c\u0169ng kh\u1ecfi ph\u1ea3i th\u1ea9m c\u1ee9u\u201d.<\/p>\n<p>B\u1ed9 C\u00f4ng t\u00e2u n\u00f3i : \u201cN\u0103m nay nh\u1eefng b\u1ecdn thuy\u1ec1n ch\u1edf ho\u00e1 v\u1eadt \u0111\u1ebfn c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i Kinh, s\u1ed1 r\u1ea5t nhi\u1ec1u nh\u01b0ng h\u1ecfng vi\u1ec7c ch\u1ec9 c\u00f3 3 chi\u1ebfc, c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thanh tho\u1ea3 c\u1ea3 (n\u0103m \u1ea5y ph\u00e0m c\u00e1c thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i ra B\u1eafc m\u00e0 t\u00edch \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ebfn th\u1ee9 sau t\u1ea3i \u0111i, cho \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 g\u1ea7n ch\u1ee9a v\u00e0o kho \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh). Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u00f3 l\u00e0 nh\u1edd th\u1ea7n l\u1ef1c !\u201d. B\u00e8n ph\u00e1t h\u01b0\u01a1ng l\u1ee5a trong n\u1ed9i cung, s\u1eafm \u0111\u1ee7 l\u1ec5 ph\u1ea9m, sai quan chia nhau \u0111\u1ebfn mi\u1ebfu th\u1ea7n Gi\u00f3, mi\u1ebfu Nam H\u1ea3i Long v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 \u0111\u1ec1n Thi\u00ean phi \u0111\u1ec3 l\u1ec5 t\u1ea1.<\/p>\n<p>Tha nh\u1eefng t\u00f9 b\u1ecb giam \u1edf Kinh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTh\u01b0\u01a1ng x\u00f3t c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c, nh\u00e2n ch\u00ednh \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c \u0111\u00f3 l\u00ean h\u00e0ng \u0111\u1ea7u. Thi\u00ean \u201cNguy\u1ec7t l\u1ec7nh\u201d n\u00f3i th\u1ea3 nh\u1eefng t\u00f9 nh\u1eb9, s\u00e1ch T\u1ea3 truy\u1ec7n n\u00f3i tha nh\u1eefng t\u00f9 b\u1ecb tr\u00f3i, \u0111\u1ec1u l\u00e0 thu\u1eadn th\u1eddi ra l\u1ec7nh, tu\u1ef3 vi\u1ec7c ban \u00e2n. Nay ba th\u00e1ng thu \u0111\u1ebfn n\u01a1i, ta tr\u00f4ng l\u00ean th\u1ec3 \u0111\u1ee9c hi\u1ebfu sinh c\u1ee7a tr\u1eddi, \u0111\u00e3 sai b\u1ed9 H\u00ecnh \u0111em nh\u1eefng t\u00f9 hi\u1ec7n giam \u1edf Kinh k\u00ea v\u00e0o t\u1ea5u t\u1eadp ti\u1ebfn tr\u00ecnh, ta gia t\u00e2m m\u1edf xem r\u00f5 r\u00e0ng : nh\u1eefng t\u00ecnh t\u1ed9i c\u1ee7a b\u1ecdn kia \u0111\u00e3 c\u00f3 n\u1eb7ng nh\u1eb9 kh\u00e1c nhau, n\u0103m th\u00e1ng \u1edf ch\u1ed7 giam l\u1ea1i c\u00f3 l\u00e2u ch\u00f3ng kh\u00e1c nhau, n\u00ean l\u01b0\u1ee3ng tha ra, \u0111\u1ec3 r\u1ed9ng nh\u00e2n ch\u00ednh\u201d. R\u1ed3i chi\u1ebfu \u00e1n tha ra h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n nh\u1eefng \u00e1n t\u00ecnh ch\u01b0a k\u1ebft m\u00e0 t\u1ed9i c\u00f3 h\u01a1i nh\u1eb9 c\u0169ng chi\u1ebfu x\u1eed l\u00fd qua cho h\u1ebft c\u1ea3 nh\u1eefng vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c \u0111\u00ecnh tr\u1ec7.<\/p>\n<p>Sai b\u1ed9 Binh b\u00e0n r\u00f5 vi\u1ec7c binh ch\u00ednh t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i. T\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i theo nh\u01b0 l\u1ec7 c\u0169 th\u00ec : 4 ph\u1ee7 L\u00fd Nh\u00e2n, Th\u01b0\u1eddng T\u00edn, \u1ee9ng Ho\u00e0, Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c, \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1, 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 100 bi\u1ec1n binh \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 ; 4 \u0111\u1ed3n \u0110oan V\u0129, Kh\u1ea3 Phong, Do L\u1ec5, H\u1ea1 M\u1ed7 \u0111\u1ec1u ph\u00e1i \u0111i 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 50 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 ; c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o ((1) C\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o : x\u01b0\u1edfng \u0111\u00fac ti\u1ec1n.1), ph\u00e1i \u0111i 1 qu\u1ea3n c\u01a1, 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 100 bi\u1ec1n binh \u0111\u1ec3 canh gi\u1eef ; Trung qu\u00e2n 10 c\u01a1 Ch\u1ea5n, \u0110\u1ecbnh, v\u00e0 H\u00e0 Thanh 2 \u0111\u1ed9i Nh\u1ea5t, Nh\u1ecb, c\u00f9ng \u0111\u1ed9i th\u1ee9 2 qu\u00e2n ph\u00e1o th\u1ee7, h\u1eb1ng n\u0103m chia l\u00e0m 3 ban, c\u1ee9 2 ban ngh\u1ec9 ng\u01a1i th\u00ec 1 ban l\u00e0m vi\u1ec7c. Tr\u01b0\u1edbc kia l\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam t\u00e2u xin m\u1ed7i ph\u1ee7, li\u1ec7u l\u01b0u 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 50 bi\u1ec1n binh ; 2 \u0111\u1ed3n \u0110oan V\u0129 v\u00e0 H\u1ea1 M\u1ed7 c\u00f9ng c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o \u0111\u1ec1u l\u01b0u 1 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 30 binh \u0111inh ; c\u00f2n 2 \u0111\u1ed3n Kh\u1ea3 Phong, Do L\u1ec5 h\u01a1i g\u1ea7n v\u1edbi ph\u1ee7 th\u00e0nh, xin tri\u1ec7t \u0111i ; nguy\u00eay ph\u00e1i qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 v\u00e0 bi\u1ec1n binh m\u00e0 th\u1eeba ra th\u00ec tri\u1ec7t v\u1ec1 qu\u00e2n ng\u0169 \u1edf t\u1ec9nh. T\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 6 chia l\u00e0m 3 ban nh\u01b0 c\u0169 ; t\u1eeb th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 12 \u0111\u1ed5i chia l\u00e0m 4 ban : 3 ban ngh\u1ec9, m\u1ed9t ban l\u00e0m vi\u1ec7c, \u0111\u00e3 c\u00f3 Ch\u1ec9 chu\u1ea9n cho thi h\u00e0nh. \u0110\u1ebfn khi T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt ti\u1ebfp bi\u1ec7n l\u1ea1i n\u00f3i : \u201cH\u00e0 N\u1ed9i l\u00e0 tr\u1ecdng \u0111\u1ecba c\u1ee7a x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, n\u00ean \u0111\u00f3ng tr\u1ecdng binh \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p. Nh\u1eefng ch\u1ed7 \u0111\u1ed3n tr\u1ea1i \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u00f3ng \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 v\u00e0 tr\u00f4ng coi c\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o, c\u00f9ng vi\u1ec7c ph\u00e2n ban h\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ec1u xin theo l\u1ec7 c\u0169\u201d.<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi gi\u1eef m\u1ed9t thuy\u1ebft, b\u00e8n giao xu\u1ed1ng b\u1ed9 Binh b\u00e0n cho r\u00f5. Nh\u00e2n \u0111\u00f3, b\u1ed9 n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n tr\u00fa ph\u00f2ng \u0111\u1eb7t ra chuy\u00ean vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp, qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 c\u00f9ng su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, ph\u1ea9m tr\u1eadt tuy c\u00f3 kh\u00e1c nhau, m\u00e0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tu\u1ea7n ph\u00f2ng. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0111\u1eafc l\u1ef1c hay kh\u00f4ng \u0111\u1eafc l\u1ef1c, c\u1ed1t \u1edf nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ee9 kh\u00f4ng v\u00ec l\u00e0 qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 hay su\u1ea5t \u0111\u1ed9i m\u00e0 c\u00f3 ch\u1ed7 h\u01a1n k\u00e9m. \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam th\u00ec ch\u1ee7 \u1edf \u0111\u1ed5i ph\u00e1i su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt th\u00ec ch\u1ee7 \u1edf v\u1eabn ph\u00e1i qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1 : \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u01b0a kh\u1ecfi ch\u1ec9 tr\u00f4ng l\u1ec7ch v\u1ec1 m\u1ed9t chi\u1ec1u. Ph\u1ea3i n\u00ean t\u00f2ng trung ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc m\u1edbi c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ebfn n\u01a1i \u0111\u1ebfn ch\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c. Hai ph\u1ee7 Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c v\u00e0 Th\u01b0\u1eddng T\u00edn g\u1ea7n ti\u1ebfp v\u1edbi t\u1ec9nh th\u00e0nh, xin \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 70 \u2013 80 bi\u1ec1n binh. Hai ph\u1ee7 L\u00fd Nh\u00e2n, \u1ee9ng Ho\u00e0 xa c\u00e1ch t\u1ec9nh th\u00e0nh, l\u1ea1i l\u00e0 \u0111\u1ecba \u0111\u1ea7u quan y\u1ebfu, xin theo nh\u01b0 c\u0169, \u0111\u1ec1u ph\u00e1i 1 qu\u1ea3n v\u1ec7, c\u01a1, 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 100 binh \u0111inh \u0111\u00f3ng gi\u1eef. C\u1ee5c Th\u00f4ng b\u1ea3o l\u00e0 ch\u1ed7 c\u1ee7a c\u00f4ng quan h\u1ec7 \u1edf \u0111\u00f3, xin ph\u00e1i 2 su\u1ea5t \u0111\u1ed9i, 100 bi\u1ec1n binh coi gi\u1eef l\u1ea5y ho\u00e1 v\u1eadt c\u00f4ng. C\u00f2n bi\u1ec1n binh ph\u00e2n ban, xin y nh\u01b0 nguy\u00ean ngh\u0129 c\u1ee7a \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam. L\u1ea1i, B\u1eafc K\u1ef3 t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn gi\u1edd, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1ed5n t\u1ea5t c\u1ea3, s\u1ef1 th\u1ec3 c\u00e1c t\u1ec9nh c\u0169ng h\u01a1i gi\u1ed1ng nhau, n\u1ebfu theo nh\u01b0 c\u0169 chia l\u00e0m 3 ban, th\u00ec c\u00e1i s\u1ed1 \u1edf ng\u0169 nhi\u1ec1u, t\u01b0\u1edfng c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 vi\u1ec7c g\u00ec, xin do c\u00e1c t\u1ec9nh th\u1ea7n ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ti\u1ebfp t\u1ee5c t\u00e2u l\u00ean\u201d. Sau \u0111\u00f3 H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00f3i vi\u1ec7c c\u00f4ng ngang ng\u1eeda nhi\u1ec1u, xin theo nh\u01b0 c\u0169, ph\u00e2n ra 3 ban. T\u1ec9nh B\u1eafc Ninh th\u00ec xin t\u1eeb th\u00e1ng gi\u00eang \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i n\u0103m, chia l\u00e0m 4 ban (1 ban l\u00e0m vi\u1ec7c, 3 ban ngh\u1ec9).<\/p>\n<p>Vua th\u1ea5y vi\u1ec7c c\u00f4ng \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh, n\u01a1i c\u00f3 nhi\u1ec1u vi\u1ec7c, n\u01a1i c\u00f3 \u00edt vi\u1ec7c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u nhau, \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n y cho thi h\u00e0nh. Duy c\u00f3 T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c S\u01a1n \u2013 H\u01b0ng \u2013 Tuy\u00ean Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai d\u00e2ng s\u1edb n\u00f3i : \u201cQu\u00e2n l\u00e0 nanh vu\u1ed1t c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p m\u1ecdi n\u01a1i c\u00f3 \u0111\u1ed9ng, m\u00e0 ra oai cho nh\u1eefng k\u1ebb kh\u00f4ng ph\u1ee5c t\u00f2ng ; nh\u01b0ng ph\u1ea3i qu\u00fd l\u00e0 \u1edf ch\u1ed7 tinh nhu\u1ec7, kh\u00f4ng qu\u00fd \u1edf ch\u1ed7 nhi\u1ec1u, cho n\u00ean kh\u00f4ng th\u1ec3 ch\u1ec9 ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng h\u01b0 s\u1ed1 ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh \u0111\u1eb7t ra qu\u00e2n, khi c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec g\u1ecdi ra, khi kh\u00f4ng vi\u1ec7c th\u00ec chia v\u1ec1 ban, th\u1ebf c\u0169ng l\u00e0 c\u00e1i \u00fd c\u1ee7a c\u1ed5 nh\u00e2n ng\u1ee5 qu\u00e2n \u1edf trong ch\u1ed7 l\u00e0m ru\u1ed9ng. Duy c\u00f3 c\u00e1c t\u1ec9nh thu\u1ed9c B\u1eafc K\u1ef3 t\u1eeb \u0111\u1eddi L\u00ea tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, th\u01b0\u1eddng t\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi ta c\u1ee9 s\u1ee3 ra l\u00e0m qu\u00e2n, m\u1ed9t khi \u0111\u00e3 tuy\u1ec3n \u0111i\u1ec3m r\u1ed3i, th\u01b0\u1eddng hay suy t\u1ecb v\u1edbi nhau, cho n\u00ean \u0111\u1eb7t ra kho\u00e1n \u1edf l\u00e0ng, l\u1ea5y 3 n\u0103m ho\u1eb7c 5 n\u0103m l\u00e0m h\u1ea1n, th\u00ec tr\u01b0\u1edbc khi ch\u01b0a th\u00e0nh ng\u1ea1ch qu\u00e2n m\u00e0 kho\u00e1n \u1edf l\u00e0ng \u0111\u00e3 kh\u00f4ng thay \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i, \u0111\u1ebfn sau, t\u00ean Gi\u00e1p \u1edf qu\u00e2n v\u1ec1 th\u00ec t\u00ean \u1ea5t th\u1ebf v\u00e0o, th\u00f3i quen cho th\u1ebf l\u00e0 th\u01b0\u1eddng, ai ch\u1ecbu l\u00e0m qu\u00e2n su\u1ed1t \u0111\u1eddi, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi vui l\u00f2ng \u1edf ch\u1ed7 qu\u00e2n, c\u0169ng nh\u1ea5t kh\u00e1i l\u1ea5y l\u1ec7 l\u00e0ng \u0111\u00f2i v\u1ec1 m\u00e0 c\u1ea5p cho ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Th\u1ebf l\u00e0 kho\u00e1n c\u1ee7a l\u00e0ng kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5i \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. \u1edf d\u00e2n, c\u00f4ng \u0111i\u1ec1n kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ea5y, kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0111\u1ec3 c\u1ea5p l\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec1n, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng \u0111\u1eb7t ra c\u00e1i l\u1ec7 nu\u00f4i th\u00eam, \u0111\u1ec3 cho ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00ednh vui l\u00f2ng m\u00e0 theo vi\u1ec7c qu\u00e2n, kh\u1ecfi ph\u1ea3i tr\u1ed1n tr\u00e1nh, tuy tr\u1ecdng c\u1ea5m \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eaft, c\u0169ng kh\u00f3 ng\u0103n c\u1ea3n. \u1ea5y l\u00e0 c\u00e1i l\u1ec7 nu\u00f4i th\u00eam kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 2 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. Ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m qu\u00e2n ch\u1ec9 l\u1ea5y ni\u00ean h\u1ea1n, ch\u1ec9 s\u1ed1ng c\u1ea9u th\u1ea3, n\u1ebfu c\u00f3 th\u00e2n th\u1ec3 kho\u1ebb m\u1ea1nh, c\u0169ng kh\u00f4ng ch\u1ecbu ch\u0103m thao di\u1ec5n ; qu\u1ea3n su\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ed1c th\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c, v\u1ea3 l\u1ea1i, s\u1ee3 b\u1ecdn kia sau khi tr\u1ed1n \u0111i, c\u1eady t\u00e0i l\u00e0m vi\u1ec7c tr\u00e1i ph\u00e9p. K\u1ef9 thu\u1eadt [qu\u00e2n s\u1ef1] v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 kh\u00f4ng tinh. \u0110\u00f3 l\u00e0 3 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. C\u00e1i l\u1ec7 nu\u00f4i th\u00eam \u0111\u00e3 kh\u00f4ng b\u1ecf \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, kh\u00f4ng c\u1ee9 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng ban hay ng\u01b0\u1eddi h\u1ea1 ban \u0111\u1ec1u c\u00f3 ph\u1ee5 c\u1ea5p ti\u1ec1n : m\u1ed7i th\u00e1ng 2 \u2013 3 quan ho\u1eb7c 4 \u2013 5 quan kh\u00e1c nhau. K\u1ebb n\u00e0y th\u1ebf v\u00e0o, k\u1ebb kia tr\u1ed1n v\u1ec1, c\u00e1i ph\u00ed t\u1ed5n v\u1ec1 s\u1ef1 \u0111\u00f2i g\u1ecdi \u0111i\u1ec1n c\u1ea5p l\u1ea1i g\u1ea5p hai th\u1ebf ! Nh\u01b0 v\u1eady, d\u00e2n \u0111\u00e3 ph\u1ea3i th\u1ebf qu\u00e2n ra, l\u1ea1i ph\u1ea3i nu\u00f4i th\u00eam, ng\u00e0y th\u00e1ng ch\u1ee9a g\u00f3p l\u1ea1i, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t m\u00f3n nh\u1ecf. C\u00e1i t\u1ec7 \u1ea5y kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5i b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 4 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. Qu\u00e2n \u0111\u00e3 theo kho\u00e1n c\u1ee7a l\u00e0ng, tu\u1ef3 h\u1ea1n m\u00e0 tr\u1ed1n v\u1ec1, qu\u1ea3n su\u1ea5t th\u01b0\u1eddng ph\u1ea1m v\u00e0o c\u00e1i l\u1ec7 ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n, l\u01b0\u01a1ng b\u1ed5ng kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 \u0103n, v\u1ee3 con \u0111\u00f3i r\u00e9t, kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng cho ngh\u1ec9 \u0111\u1ec3 gi\u00fap v\u00e0o s\u1ef1 chi ti\u00eau, th\u00e0nh th\u1eed c\u00e1i t\u1ec7 qu\u1ea3n su\u1ea5t nhi\u1ec5u ri\u00eang, kh\u00f4ng ng\u0103n c\u1ea5m \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u00f3 l\u00e0 5 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. Nh\u00e2n d\u00e2n x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3, ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p n\u00e0o chuy\u00ean ngh\u1ec1 nghi\u1ec7p \u1ea5y : ng\u01b0\u1eddi \u0111i h\u1ecdc, ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ru\u1ed9ng kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m th\u1ee3 hay \u0111i bu\u00f4n, kh\u00f4ng nh\u01b0 ng\u01b0\u1eddi trong Nam ch\u1ecbu kh\u00f3 t\u1eadp luy\u1ec7n cho quen. Cho n\u00ean ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m qu\u00e2n, m\u1ed9t khi c\u00f3 vi\u1ec7c c\u00f4ng t\u00e1c g\u00ec, t\u1ea5t b\u1ecf ti\u1ec1n ra thu\u00ea ng\u01b0\u1eddi. L\u00fac ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u1ea9u th\u1ea3, thu\u00ea ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ec3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1eddng sinh nhai ; l\u00fac c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec b\u1ecf kh\u00ed gi\u1edbi tr\u1ed1n v\u1ec1 , \u0111\u1ec3 c\u1ea7u t\u1ef1 ti\u1ec7n. Ti\u1ebfng l\u00e0 c\u00f3 qu\u00e2n m\u00e0 th\u1ef1c th\u00ec kh\u00f4ng \u00edch g\u00ec. \u0110\u00f3 l\u00e0 6 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7. Nay n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 g\u1eb7p l\u00fac nh\u00e0n h\u1ea1, trong \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1ee3c thanh b\u00ecnh, \u0111\u00e1ng n\u00ean m\u1ed9t phen s\u1eeda ch\u1eefa nh\u1eefng m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i \u0111\u1ec3 nghi\u00eam qu\u00e2n ch\u00ednh. Thi\u1ebft ngh\u0129 : t\u1ec9nh t\u00f4i, xin ph\u00e1i ra qu\u00e2n Kinh 1 v\u1ec7, qu\u00e2n Thanh, Ngh\u1ec7 1 v\u1ec7 ho\u1eb7c n\u1eeda v\u1ec7, nh\u01b0 l\u1ec7 t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh, v\u00e0 c\u00e1c v\u1ec7 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n m\u1ed9 \u1edf t\u1ec9nh ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 gi\u1eef t\u1ec9nh th\u00e0nh v\u00e0 tr\u00fa ph\u00f2ng c\u00e1c ph\u1ee7 m\u00e0 th\u00f4i. Nh\u1eefng qu\u00e2n tuy\u1ec3n ra, tr\u1eeb ph\u00e1i \u0111i \u0111\u00f3ng th\u00fa \u1edf t\u1ec9nh H\u01b0ng, t\u1ec9nh Tuy\u00ean \u0111\u1ec3 coi gi\u1eef kho t\u00e0ng, v\u1eabn ph\u00e1i b\u1eaft nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc ; c\u00f2n th\u00ec tha cho v\u1ec1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0103n sinh s\u1ed1ng. H\u1eb1ng n\u0103m, c\u1ee9 \u0111\u1ebfn k\u1ef3 th\u00e1ng 2 \u0111\u00f2i c\u1ea3 ra thao di\u1ec5n 1 th\u00e1ng, xong l\u1ea1i cho v\u1ec1, b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i ph\u00e2n ban, c\u0169ng b\u1ea5t t\u1ea5t ph\u1ea3i g\u1ecdi, ph\u1ea3i th\u1ebf lu\u00f4n lu\u00f4n. Nh\u01b0ng c\u1ee9 l\u1ea5y 6 n\u0103m l\u00e0m h\u1ea1n, m\u1ed7i khi \u0111\u1ebfn k\u1ef3 ki\u1ec3m duy\u1ec7t, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi gi\u00e0 y\u1ebfu ho\u1eb7c ch\u1ebft th\u00ec chi\u1ebfu l\u1ec7 b\u00f9 v\u00e0o ; c\u00f3 vi\u1ec7c g\u1ecdi ra, th\u00ec ch\u1ecdn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eafc l\u1ef1c, c\u1ea5p cho \u00e1o qu\u1ea7n, ti\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, kh\u00ed gi\u1edbi, xong vi\u1ec7c l\u1ea1i cho v\u1ec1 l\u00e0m ru\u1ed9ng nh\u01b0 c\u0169, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ec7n l\u1ec7 l\u00e0 qu\u00e2n m\u00e0 y\u00eau s\u00e1ch \u0111\u1ebfn d\u00e2n. C\u1ee9 l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ed9 v\u00e0i m\u01b0\u01a1i n\u0103m, qu\u00e2n kh\u00f4ng phi\u1ec1n ph\u1ea3i \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ng\u0169, d\u00e2n kh\u00f4ng kh\u1ed5 v\u1ec1 nu\u00f4i qu\u00e2n. Kho\u00e1n \u1edf l\u00e0ng kh\u00f4ng c\u1ea5m m\u00e0 t\u1ef1 ph\u1ea3i b\u1ecf, vi\u1ec7c nu\u00f4i th\u00eam kh\u00f4ng b\u1edbt \u0111i m\u00e0 t\u1ef1 ph\u1ea3i th\u00f4i, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u1ea1i d\u1ecbch v\u00e0 qu\u1ea3n su\u1ea5t c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng truy, m\u00e0 nh\u0169ng t\u1ec7, c\u00e1i l\u1ee3i cho c\u1ea3 c\u00f4ng v\u00e0 t\u01b0 to l\u1eafm. N\u1ebfu c\u00e1i t\u1ec7 c\u0169 ch\u01b0a b\u1ecf \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec \u0111\u1eb7t ra qu\u00e2n ch\u1ec9 c\u00f3 ti\u1ebfng h\u00e3o, m\u00e0 chia l\u00e0m 2 \u2013 3 hay 4 ban ch\u1eb3ng qua ch\u1ec9 cung \u1ee9ng c\u00e1c vi\u1ec7c t\u1ea1p ph\u00e1i t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng, c\u00f3 quan h\u1ec7 g\u00ec \u0111\u1ebfn binh ch\u00ednh ! Hu\u1ed1ng chi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh l\u1eadp ra ph\u00e1p lu\u1eadt v\u1eabn c\u00f3 th\u01b0\u1eddng, sao \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng l\u1ea5y \u00fd ki\u1ebfn ri\u00eang m\u00e0 b\u00e0n c\u00e0n s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i ! Xin \u0111\u1ec3 b\u1ed9 th\u1ea7n ch\u01b0\u1edbc ngh\u1ecb, nh\u1ea5t lu\u1eadt tu\u00e2n h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Vua n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cQu\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 cho d\u00e2n, l\u00e0 m\u1ed9t ch\u00ednh s\u1ef1 l\u1edbn trong n\u01b0\u1edbc. C\u00e1c t\u1ec9nh B\u1eafc K\u1ef3, \u0111\u00e3 \u0111\u1ecbnh ra l\u1ec7 tuy\u1ec3n qu\u00e2n, \u0111\u1ea7u xu\u00e2n th\u00ec h\u1ed9i duy\u1ec7t, cu\u1ed1i n\u0103m th\u00ec ph\u00e2n ban, l\u1ea1i \u0111\u1ecbnh m\u1ec7nh l\u1ec7nh nghi\u00eam b\u1eaft t\u1ed9i nh\u1eefng l\u00ednh \u0111\u00e0o ng\u0169 \u0111\u1ec3 cho r\u00f5 qu\u00e2n ch\u00ednh ; c\u1ea5m s\u1ef1 nu\u00f4i th\u00eam \u0111\u1ec3 cho h\u1eadu d\u00e2n sinh. C\u00e1i k\u1ebf m\u01b0u t\u00ednh cho\u00a0 qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u00e3 r\u00f5 r\u00e0ng v\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 r\u1ed3i. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay nh\u1eefng qu\u00e2n tuy\u1ec3n ra g\u1eb7p vi\u1ec7c sai ph\u00e1i, \u0111\u1ec1u l\u00e0m n\u00ean c\u00f4ng n\u00ean vi\u1ec7c, r\u00f5 r\u00e0ng c\u00f3 th\u1ef1c hi\u1ec7u. Hi\u1ec7n nay d\u00e2n y\u00ean, gi\u1eb7c c\u01b0\u1edbp im b\u1eb7t, t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean h\u00e0n. Th\u1ebf l\u00e0 c\u00f3 c\u00e1i l\u1ee3i v\u1ec1 qu\u00e2n tuy\u1ec3n ra m\u00e0 ch\u01b0a nghe th\u1ea5y c\u00f3 c\u00e1i h\u1ea1i v\u1ec1 qu\u00e2n tuy\u1ec3n ra. Duy c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, \u0111\u1ed1c th\u1ea7n tr\u01b0\u1edbc sau \u00fd ki\u1ebfn kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau, m\u1edbi giao cho b\u1ed9 Binh b\u00e0n, t\u00e2u l\u00ean. \u0110\u1ebfn khi t\u1edd t\u1ea5u d\u00e2ng l\u00ean, \u0111\u00e3 chu\u1ea9n y nh\u01b0 ngh\u1ecb c\u1ee7a b\u1ed9 \u0111\u1ec3 thi h\u00e0nh, l\u1ea1i chu\u1ea9n cho c\u00e1c t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, B\u1eafc Ninh, H\u1ea3i D\u01b0\u01a1ng, S\u01a1n T\u00e2y, chi\u1ebfu theo t\u00ecnh h\u00ecnh hi\u1ec7n t\u1ea1i tr\u00f9 ngh\u0129 t\u00e2u l\u00ean thi h\u00e0nh, c\u0169ng l\u00e0 ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc v\u00e0o ch\u1ed7 s\u1ef1 th\u1ebf v\u1eeba ph\u1ea3i th\u1ebf n\u00e0o cho qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ec7n l\u1ee3i. Nay l\u1ea1i sinh ra ngh\u1ecb lu\u1eadn kh\u00e1c, ch\u1ec9 ra vi\u1ec7c tuy\u1ec3n qu\u00e2n \u1edf x\u1ee9 B\u1eafc K\u1ef3 c\u00f3 6 \u0111i\u1ec1u t\u1ec7, c\u1ee9 \u0111em qu\u00e2n tuy\u1ec3n \u1edf trong h\u1ea1t xin \u0111\u1ec1u tha cho v\u1ec1, kh\u00f4ng ph\u1ea3i chia ban, kh\u00f4ng ph\u1ea3i g\u1ecdi qu\u00e2n hay b\u00f9 th\u1ebf, m\u00e0 l\u1ea1i kh\u00f4ng h\u1ee3p v\u1edbi l\u1ebd ph\u1ea3i \u01b0 ? Hu\u1ed1ng chi mu\u1ed1n \u0111em qu\u00e2n n\u01a1i kh\u00e1c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng th\u1ee7 cho m\u00ecnh, m\u00e0 qu\u00e2n \u1edf t\u1ec9nh \u0111\u1ec1u cho v\u1ec1 l\u00e0ng h\u1ebft, sao ch\u1ec9 bi\u1ebft nh\u00e0n h\u1ea1 cho m\u00ecnh m\u00e0 \u0111\u1ec3 c\u00e1i kh\u00f3 nh\u1ecdc cho ng\u01b0\u1eddi, ph\u00e9p tr\u1ecb binh c\u1ee7a \u0111\u1eddi x\u01b0a nay c\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf ch\u0103ng ! \u0110\u1ea1i kh\u00e1i \u0110\u0103ng Giai ch\u1ec9 mu\u1ed1n t\u00ecm c\u00e1ch n\u00f3i khoan h\u1ed3ng \u0111\u1ec3 mua \u01a1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00f3 th\u00f4i. Th\u1eed ngh\u0129 xem : qu\u00e2n kh\u00f4ng \u1edf trong h\u00e0ng ng\u0169 th\u00ec d\u1ec5 r\u00f4ng c\u00e0n, kh\u00f4ng hu\u1ea5n luy\u1ec7n nhi\u1ec1u th\u00ec c\u00e0ng sinh s\u01a1 h\u1edf, m\u1ed9t ch\u1ed7 khuy\u1ebft m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111i\u1ec1n, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn nhi\u1ec1u ch\u1ed7 khuy\u1ebft th\u00ec d\u00e2n kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111i\u1ec1n \u0111\u01b0\u1ee3c. Th\u1ebf l\u00e0 gi\u1ea3 l\u00e0m s\u1eeda \u0111\u1ed5i th\u00f3i t\u1ec7 m\u00e0 th\u00f3i t\u1ec7 l\u1ea1i c\u00e0ng qu\u00e1. Xin nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ki\u1ebfn th\u1ee9c th\u1ea5p ! Chu\u1ea9n cho truy\u1ec1n Ch\u1ec9 s\u1ee9c r\u00f5 l\u1ea1i. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u0110\u0103ng Giai l\u00e0 m\u1ed9t vi\u00ean quan to \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, l\u1ea1i c\u00f3 chuy\u00ean tr\u00e1ch v\u1ec1 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u1ee5, nay \u0111\u00e3 n\u00eau ra nh\u1eefng h\u1ed1 t\u1ec7 v\u1ec1 vi\u1ec7c tuy\u1ec3n binh, th\u00ec ph\u1ea3i l\u00e0m th\u1ebf n\u00e0o s\u1ee9c r\u00f5 \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m, s\u1eeda \u0111\u1ed5i nh\u1eefng m\u1ed1i t\u1ec7 h\u1ea1i, sao cho b\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i kho\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c l\u00e0ng, tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i t\u1ee5c nu\u00f4i th\u00eam cho qu\u00e2n, qu\u00e2n th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ee7 ng\u1ea1ch, c\u00f3 m\u1ea1nh m\u00e0 bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ebft l\u1ed1i. \u0110\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c trong ch\u1ee9c ph\u1eadn, \u0111\u1eebng n\u00ean b\u00e0n phi\u1ebfm l\u00e0m g\u00ec !\u201d<\/p>\n<p>Sau \u0111\u00f3 Giai d\u00e2ng s\u1edb xin l\u1ed7i, nh\u00e2n n\u00f3i : \u201cNg\u01b0\u1eddi b\u1ec1 t\u00f4i th\u1edd vua, bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u ph\u1ea3i n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y, \u0111\u00e3 n\u00f3i kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng n\u00f3i h\u1ebft l\u1eddi, t\u00f4i \u0111\u01b0\u01a1ng ch\u1ee9c m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 l\u00e2u, tr\u00f4ng th\u1ea5y t\u00ecnh qu\u00e2n vi\u1ec7c d\u00e2n, cho n\u00ean nh\u00e2n c\u00f3 ngh\u1ecb n\u00e0y, \u0111\u00e1nh b\u1ea1o gi\u00e3i b\u00e0y \u0111\u1ec3 t\u00ecnh h\u00ecnh l\u1ee3i h\u1ea1i \u1edf ngo\u00e0i may \u0111\u1ea1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 cao minh soi x\u00e9t, kh\u00f4ng ng\u1edd c\u1ea7u lo v\u00e0o ch\u1ed7 \u1ea5y l\u1ea1i sinh t\u1ec7 ra ch\u1ed7 kh\u00e1c ! Th\u1ebf l\u00e0 t\u00f4i, ki\u1ebfn th\u1ee9c sai, \u0111\u00e2u d\u00e1m c\u00f3 m\u1ed9t ch\u00fat l\u00f2ng ri\u00eang \u0111\u1ec3 mua \u01a1n v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi. Duy c\u00f3 \u0111\u1ea5t trong h\u1ea1t t\u00f4i, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm, khi gi\u00e1p m\u00f9a thu m\u00f9a \u0111\u00f4ng, ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng kh\u1ed5 c\u1ea3 ; nh\u1eefng b\u1ecdn c\u00e0n b\u1eady th\u01b0\u1eddng th\u01b0\u1eddng l\u00e9n l\u00fat n\u1ed5i l\u00ean v\u00ec \u0111\u00f3. Hu\u1ed1ng chi nh\u1eefng \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u \u1edf hai b\u00ean b\u1edd ch\u1ed7 s\u00f4ng L\u00f4 s\u00f4ng \u0110\u00e0 h\u1ee3p l\u01b0u, sang h\u1ed9 r\u1ea5t kh\u00f3 kh\u0103n, s\u1ef1 th\u1ebf so v\u1edbi hai t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, Nam \u0110\u1ecbnh c\u0169ng h\u01a1i c\u00f3 kh\u00e1c. Nh\u1eefng qu\u00e2n tuy\u1ec3n ra \u1edf trong t\u1ec9nh, xin h\u1eb1ng n\u0103m c\u1ee9 v\u00e0o k\u1ef3 th\u00e1ng 2 th\u00ec thao di\u1ec5n, t\u1eeb th\u00e1ng \u1ea5y \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng 6, ph\u00e2n l\u00e0m 4 ban (3 ban cho v\u1ec1, 1 ban \u1edf h\u00e0ng ng\u0169), t\u1eeb m\u1ed3ng 1 th\u00e1ng 7 \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau, ph\u00e2n l\u00e0m 3 ban nh\u01b0 tr\u01b0\u1edbc\u201d. Tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh cho r\u1eb1ng t\u00ecnh h\u00ecnh s\u1edf t\u1ea1i, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 hi\u1ec3u h\u1ebft, b\u00e8n cho thi h\u00e0nh nh\u01b0 l\u1eddi xin.<\/p>\n<p>B\u1ed9 L\u1ea1i l\u00e0m b\u1ea3n danh s\u00e1ch k\u00ea nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u00e3n l\u1ec7 3 n\u0103m c\u1ee7a v\u0103n th\u1ea7n trong Kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh, c\u00f3 Lang trung Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn H\u1ed9i, Nguy\u1ec5n Huy L\u1ecbch nhi\u1ec1u l\u1ea7n can \u00e1n, ph\u1ea3i x\u1eed ph\u00e2n, \u0111\u1ec3 v\u00e0o h\u1ea1ng th\u1ee9. Vua th\u1ea5y h\u1ecd c\u00f4ng kh\u00f4ng ngang \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ed7i, \u0111\u1ed5i l\u00e0m h\u1ea1ng li\u1ec7t, \u0111\u1ec1u gi\u00e1ng 1 c\u1ea5p, \u0111\u00ecnh th\u0103ng 3 n\u0103m ; c\u00f2n th\u00ec \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu tu\u1ef3 c\u00f4ng qu\u00e1 ch\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecbnh, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p><a>T\u1eadp th\u01a1 V\u0169 c\u00f4ng do vua s\u00e1ng t\u00e1c \u0111\u00e3 xong, vi\u1ec7n C\u01a1 m\u1eadt v\u00e0 to\u00e0 N\u1ed9i c\u00e1c d\u00e2ng bi\u1ec3u xin kh\u1eafc \u0111\u1ec3 in, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u vi\u1ebft : \u201cT\u1eeb x\u01b0a, th\u00e1nh \u0111\u1ebf minh v\u01b0\u01a1ng d\u1ef1ng c\u00f4ng to, l\u1eadp nghi\u1ec7p l\u1edbn, kh\u00f4ng bao gi\u1edd kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn v\u00f5 b\u1ecb, ghi ch\u00e9p b\u1eb1ng v\u0103n t\u1eeb. Th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng \u0111\u1ebfn v\u0169 b\u1ecb th\u00ec \u0111\u1ee9c v\u0103n c\u00e0ng s\u00e1ng ra, ghi ch\u00e9p b\u1eb1ng v\u0103n t\u1eeb th\u00ec v\u00f5 c\u00f4ng c\u00e0ng t\u1ecf m\u00e3i. Cho n\u00ean T\u1ea3 truy\u1ec7n n\u00f3i v\u0169 c\u00f3 b\u1ea3y \u0111\u1ee9c((1) V\u0169 b\u1ea3y \u0111\u1ee9c : \u0111\u00e3 chua ngh\u0129a \u1edf tr\u00ean.1), b\u1ea3o cho \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng qu\u00ean ; Kinh Th\u01b0 n\u00f3i ch\u00edn c\u00f4ng ((1) Ch\u00edn c\u00f4ng : g\u1ed3m 6 ph\u1ee7 v\u00e0 3 vi\u1ec7c, 6 ph\u1ee7 l\u00e0 kim, m\u1ed9c, thu\u1ef7, ho\u1ea3, th\u1ed5, c\u1ed1c ; 3 vi\u1ec7c l\u00e0 ch\u00ednh \u0111\u1ee9c, l\u1ee3i d\u1ee5ng, h\u1eadu sinh.1), h\u00e1t l\u00ean \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng m\u1ea5t. Th\u1ef1c l\u00e0 v\u0103n h\u1ee3p v\u1edbi v\u00f5, c\u00f4ng g\u1ed1c \u1edf ng\u00f4n, \u0111\u1ea1o c\u00f9ng \u0111i \u0111\u00f4i v\u1edbi nhau, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 hai \u0111\u01b0\u1eddng.<\/a><\/p>\n<p>\u201cK\u00ednh ngh\u0129 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u1ec7 h\u1ea1 : \u0111\u1ee9c cao h\u01a1n nh\u1eefng \u0111\u1eddi chu\u1ed9ng v\u0103n, \u0111\u1ea1o th\u1ecbnh h\u01a1n nh\u1eefng \u0111\u1eddi tr\u1ecdng v\u00f5, t\u1eeb khi l\u00ean ng\u00f4i \u0111\u1ebfn nay, phong ho\u00e1 ban kh\u1eafp, \u0111\u1ea1o tr\u1ecb quang minh, trong th\u00ec nh\u00e2n d\u00e2n nh\u1ea3y m\u00faa m\u1eebng xu\u00e2n, ngo\u00e0i th\u00ec ph\u01b0\u01a1ng xa l\u1eb7n l\u1ed9i \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng, \u0111\u00f9n \u0111\u00f9n nh\u01b0 m\u00e2y \u0110\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau bay, sang s\u1ea3ng nh\u01b0 \u0111\u00e0n Ngu Thu\u1ea5n g\u1ea3y, ti\u1ebfng nh\u01b0 v\u00e0ng ng\u1ecdc, ph\u00e1t l\u00e0m th\u01a1 v\u0103n, v\u1ed1n \u0111\u1ec1u l\u00e0 l\u1ec5 nh\u1ea1c ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh th\u1ec3 hi\u1ec7n ra, kinh v\u0129 t\u00e2m t\u01b0 c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n bi\u1ec3u l\u1ed9 t\u1edbi, m\u00e0 v\u0169 c\u00f4ng l\u1ea1i c\u00e0ng r\u00f5 r\u1ec7t.<\/p>\n<p>\u201cTruy nguy\u00ean l\u1ea1i t\u1eeb n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840], m\u00f9a thu n\u0103m Canh T\u00fd, th\u1ed5 m\u1ee5c th\u1ed5 d\u00e2n n\u01b0\u1edbc L\u1ea1p M\u00ean t\u1ef1 sinh s\u1ef1 nhi\u1ec5u lo\u1ea1n, d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ee9c c\u1ee9u vi\u1ec7n c\u1ee7a Xi\u00eam La, hai b\u00ean l\u00e0m \u1ef7 gi\u1ed1c cho nhau. Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ta b\u1eebng b\u1eebng n\u1ed5i gi\u1eadn, sai t\u01b0\u1edbng \u0111i \u0111\u00e1nh m\u1ed9t tr\u1eadn \u1edf H\u1ea3i \u0110\u00f4ng, d\u1eddi qu\u00e2n \u0111\u1ebfn H\u1ed3 H\u1eefu, vi\u1ec7c ch\u01b0a b\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 tr\u00f9 t\u00ednh vi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean, ch\u01b0a k\u1ecbp ra \u0111\u1ec1 m\u1ee5c, m\u00e0 l\u1ea1i l\u00e0 tuy\u1ec7t b\u00fat. Thi\u00ean h\u1ea1 mu\u00f4n \u0111\u1eddi \u0111\u1ecdc \u0111\u1ebfn b\u00e0i th\u01a1 \u1ea5y, kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng ng\u1eeda tr\u00f4ng th\u1ea5y l\u00f2ng ti\u00ean \u0111\u1ebf ch\u1ec9 ngh\u0129 \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 y\u00ean d\u00e2n. G\u1ed1c gi\u1eb7c c\u00f3 m\u1ea7m m\u1ed1ng, \u0111\u1ea5t mi\u1ec1n T\u00e2y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i vi\u1ec7c gian lao, th\u1ebf l\u00e0 tr\u1eddi d\u00e0nh m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n lo l\u1eafng \u1ea5y, \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111i\u1ec1u hi\u1ebfu c\u1ee7a b\u1eadc \u0111\u1ea1i th\u00e1nh nh\u00e2n n\u1ed1i noi m\u00e0 l\u00e0m cho v\u1ebb vang r\u00f5 r\u1ec7t.<\/p>\n<p>\u201cN\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] l\u00e0 n\u0103m T\u00e2n S\u1eedu, ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta khi b\u1eaft \u0111\u1ea7u n\u1ed1i ng\u00f4i, ng\u1eeda theo ch\u00ed tr\u01b0\u1edbc, ban r\u00f5 \u0111\u1ee9c \u00e2m, cho r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean thu\u1ed9c qu\u1ed1c, \u0111\u1eddi l\u00e0m phi\u00ean th\u1ea7n \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y n\u01b0\u1edbc ta, y\u00ean t\u00ednh vi\u1ec7c v\u00f5 c\u00f4ng, kh\u00f4ng d\u00e1m kh\u00f4ng c\u1ed1 g\u1eafng, ng\u00e0y coi ch\u1ea7u \u0111\u1ebfn tr\u01b0a, b\u1eadn b\u1ee5ng nh\u00ecn sang ph\u01b0\u01a1ng Nam, n\u1eeda \u0111\u00eam c\u00f2n ph\u00ea t\u1eadp t\u00e2u, ch\u00fa \u00fd vi\u1ec7c ph\u00f2ng b\u1ecb mi\u1ec1n T\u00e2y, \u00e2n uy \u0111\u1ec1u d\u00f9ng, c\u01b0\u01a1ng nhu v\u1eeba ph\u1ea3i. Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c m\u01b0u t\u00ednh \u1edf ch\u1ed1n mi\u1ebfu \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 n\u1eafm l\u1ea5y ph\u1ea7n th\u1eafng kh\u00f4ng s\u00f3t m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c g\u00ec. \u0110\u01b0\u01a1ng l\u00fac t\u1ea3 qu\u00e2n th\u1ee9 \u1edf t\u1ec9nh An Giang, ngh\u1ec9 qu\u00e2n ngh\u1ec9 d\u00e2n, l\u1ea5y vi\u1ec7c l\u00f9i l\u00e0m vi\u1ec7c th\u1eafng, \u0111\u1ec3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh v\u00e0o ch\u1ed7 gi\u1eef, m\u1edf ba m\u1eb7t c\u1eeda l\u01b0\u1edbi Th\u01b0\u01a1ng Thang, m\u00faa can v\u0169 \u1edf hai th\u1ec1m Ngu Thu\u1ea5n, ch\u1ec9 ch\u0103m \u00e2n t\u00edn, kh\u00f4ng c\u1ea7n l\u1ea5y s\u1ee9c tranh, nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 r\u1ed9ng r\u00e3i l\u1eafm. \u0110\u1ebfn khi bi\u00ean ph\u00f2ng \u0111\u00e3 v\u1eefng, th\u1ebf gi\u1eb7c \u0111\u00e3 k\u00e9m, th\u01b0 ngo\u00e0i bi\u00ean chi\u1ec1u \u0111\u1ebfn, t\u1edd h\u1ecbch truy\u1ec1n \u0111\u00eam \u0111\u01b0a, c\u1ea5t Li\u00eam Pha, L\u00fd M\u1ee5c \u1edf trong cung c\u1ea5m, \u0111\u1eb7t T\u00f4n T\u1eabn, Ng\u00f4 Kh\u1edfi \u1edf ngo\u00e0i qu\u00e2n dinh, qu\u00e2n kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u1ee3p l\u1ea1i m\u00e0 v\u1eabn \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng ph\u1ea3i th\u1ec1 qu\u00e2n m\u00e0 qu\u00e2n v\u1eabn m\u1ed9t l\u00f2ng, th\u1ebf nh\u01b0 gi\u00f3 nh\u01b0 s\u1ea5m \u1edf tr\u00ean tr\u1eddi xu\u1ed1ng, v\u1eeba nhanh v\u1eeba ch\u00f3ng \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf. Sau khi \u0111\u1ed3n Ba Nam, \u0111\u1ed3n S\u00e1ch S\u00f4 th\u1eafng tr\u1eadn lu\u00f4n, [\u0111\u1ea5t gi\u1eb7c nh\u01b0] kho\u00e1 s\u1eaft \u1edf s\u00f4ng Ng\u00f4, n\u01a1i T\u1eb1m T\u00f2ng \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng Th\u1ee5c ((2) Kho\u00e1 s\u1eaft s\u00f4ng Ng\u00f4, T\u1eb1m T\u00f2ng \u0111\u01b0\u1eddng Th\u1ee5c : \u0111\u00e3 chua ngh\u0129a \u1edf tr\u00ean.2) nh\u01b0 con h\u1ed5 ph\u1ee5 v\u00e0o c\u00e1i g\u00f2 l\u00e0m ch\u1eadm vi\u1ec7c chinh ph\u1ea1t c\u1ee7a ta l\u1ea1i, m\u01b0u nh\u01b0 L\u01b0\u01a1ng, B\u00ecnh ch\u01b0a t\u00ednh \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea5t th\u1eafng, m\u1ea1nh nh\u01b0 B\u00f4n, D\u1ee5c, c\u0169ng c\u00f2n ph\u1ea3i tu\u1ef3 nghi, nh\u01b0ng m\u00e0 h\u1ecdp g\u1ea1o l\u1ea1i l\u00e0m h\u00ecnh n\u00fai s\u00f4ng, tr\u01b0\u1edbc s\u1ef1 c\u01a1 \u0111\u00e3 s\u00e1ng su\u1ed1t, truy\u1ec1n t\u1edd th\u01b0 \u0111i mu\u00f4n d\u1eb7m, qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c quy\u1ebft \u0111em \u0111i. Qu\u1ea3 nhi\u00ean tr\u01b0\u1edbc sau gi\u00e1p c\u00f4ng, \u0111\u1ea1p b\u1eb1ng \u0111\u1ed3n Thi\u1ebft Lu\u1ef9, \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n T\u00e2y b\u00ecnh ngay \u0111\u01b0\u1ee3c, ti\u1ebfn b\u1ee9c \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t \u00d4 \u0110\u00f4ng, \u0111i \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u nh\u01b0 kh\u00f4ng c\u00f3 ai \u1edf \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc, th\u1ebf nh\u01b0 ch\u1ebb tre. Th\u1ef1c \u0111\u1ee7 th\u1ea5y \u0111\u1ea5ng th\u00e1nh nh\u00e2n l\u00e0m vi\u1ec7c, h\u1ec5 l\u00e0m th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eb9n to\u00e0n, kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh th\u00ec th\u00f4i, h\u1ec5 \u0111\u00e1nh th\u00ec t\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c. T\u1ed5 gi\u1eb7c \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5, chu\u1ed9t nh\u1eaft h\u1ebft ngh\u1ec1, \u0111\u1ea7u m\u1ee5c Xi\u00eam l\u00e0 Ch\u1ea5t Tri nh\u01b0 v\u1eaby \u0111u\u00f4i m\u00e0 xin th\u01b0\u01a1ng, t\u00f9 t\u01b0\u1edbng L\u1ea1p l\u00e0 S\u00e1 Ong Giun b\u1ecf m\u00ecnh m\u00e0 quy thu\u1eadn. Ch\u00fang v\u1eabn ng\u01a1m ng\u1edbp cho r\u1eb1ng t\u1ea5t l\u00e0m cho \u0111\u1ea5t ph\u1ea3i b\u1ecf kh\u00f4ng, d\u00e2n ph\u1ea3i d\u1eddi \u0111i n\u01a1i kh\u00e1c, l\u1eeda ch\u00e1y n\u00fai C\u00f4n C\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng quay ng\u1ecdn gi\u00f3 l\u1ea1i, t\u1ed5 \u0111\u00e3 ph\u00e1 kh\u00f4ng c\u00f3 c\u00e1i tr\u1ee9ng n\u00e0o to\u00e0n ; bi\u1ebft \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i, c\u1ed1t \u1edf y\u00ean d\u00e2n, qu\u00e2n nh\u00e2n ngh\u0129a kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u1ee3i v\u1ec1 \u0111\u1ea5t c\u00e1t. Phong cho S\u00e1 Ong Giun l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ec3 gi\u1eef d\u00f2ng d\u00f5i Ch\u00e2n L\u1ea1p, l\u1ea1i phong Ng\u1ecdc V\u00e2n l\u00e0m Cao Mi\u00ean qu\u1eadn ch\u00faa, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o t\u1ed3n nghi\u1ec7p c\u0169 Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng. Sau c\u01a1n s\u1ea5m s\u00e9t r\u01b0\u1edbi xu\u1ed1ng tr\u1eadn m\u01b0a nhu\u1ea7n, r\u1ee3 m\u1ecdi m\u1eb7c \u00e1o r\u01a1m l\u1ea1i v\u00e0o h\u00e0ng ch\u1ee9c c\u1ed1ng. Kinh n\u00f3i \u201c\u0110i \u0111\u00e1nh ch\u1ec9 c\u1ea7n cho y\u00ean \u0111\u1ecbnh\u201d ; Truy\u1ec7n n\u00f3i \u201cD\u1ef1ng l\u1ea1i n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 m\u1ea5t, n\u1ed1i l\u1ea1i d\u00f2ng d\u00f5i \u0111\u00e3 tuy\u1ec7t\u201d. Ngh\u0129a ki\u00eam c\u1ea3 \u0111\u00f4i \u0111\u01b0\u1eddng. N\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u0111\u1ecbnh, t\u1eadp \u0111\u1ecf t\u00e2u c\u00f4ng, t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u1ea3i ca k\u00e9o v\u1ec1, s\u00e2n r\u1ed3ng tri\u1ec1u c\u1eadn. C\u00e1c quan to v\u00e0 c\u00e1c vi\u00ean ch\u1ee9c \u0111\u1ec1u vui m\u1eebng n\u00f3i [\u0111\u00f3 l\u00e0] c\u00f4ng c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, \u0111\u1ee9c c\u1ee7a thi\u00ean t\u1eed, c\u00f9ng nhau d\u00e2ng s\u1edb xin ch\u00fac m\u1eebng, xa g\u1ea7n c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1eddi, nh\u01b0ng nh\u00e0 vua nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng, kh\u01b0\u1edbc \u0111i m\u00e0 kh\u00f4ng nh\u1eadn, c\u00f4ng kh\u1eafp b\u1ed1n bi\u1ec3n m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y l\u00e0m c\u00f4ng, \u0111\u1ee9c \u0111\u1ebfn sinh linh m\u00e0 kh\u00f4ng l\u1ea5y l\u00e0m \u0111\u1ee9c. Trong Kinh D\u1ecbch n\u00f3i : \u201cQu\u1ebb Ki\u1ec1n m\u1edbi l\u1ea5y m\u1ef9 l\u1ee3i, l\u1ee3i cho thi\u00ean h\u1ea1 m\u00e0 kh\u00f4ng n\u00f3i c\u00e1i ch\u1ed7 l\u1ee3i\u201d. L\u1edbn l\u1eafm thay ! L\u1ea5y ch\u1eef hi\u1ebfu l\u00e0m g\u1ed1c, l\u00e2m d\u00e2n th\u00ec r\u1ea5t s\u00e1ng su\u1ed1t, l\u00e0m vi\u1ec7c th\u00ec r\u1ea5t qu\u1ea3 quy\u1ebft, ban ra cho d\u00e2n th\u00ec r\u1ea5t nh\u00e2n, gi\u1eef m\u00ecnh th\u00ec r\u1ea5t khi\u00eam nh\u01b0\u1ee3ng. L\u00e0m vi\u1ec7c m\u01b0u t\u00ednh t\u1eeb l\u00fac b\u1eaft \u0111\u1ea7u chu \u0111\u00e1o nh\u01b0 th\u1ebf ; t\u00ednh vi\u1ec7c xa, x\u1eed tr\u00ed l\u00fac xong vi\u1ec7c c\u1ea9n th\u1eadn nh\u01b0 th\u1ebf. Ngay m\u1ed9t vi\u1ec7c \u0111\u00f3, kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00e1i l\u1ee3i thu qu\u00e2n, ch\u1ec9 \u1edf m\u1ed9t bu\u1ed5i, m\u00e0 c\u00e1i l\u1ee3i ngh\u1ec9 vi\u1ec7c qu\u00e2n \u0111\u1ebfn m\u00e3i mu\u00f4n \u0111\u1eddi. N\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eadc c\u01a1 m\u01b0u r\u1ea5t s\u00e2u trong thi\u00ean h\u1ea1 m\u00e0 l\u00e0 th\u1ea7n v\u0169 kh\u00f4ng gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi, th\u00ec ai \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf ? Tr\u00f4ng l\u00ean v\u0103n t\u1eeb s\u00e1ng su\u1ed1t soi v\u1ec1, th\u00ec bi\u1ebft th\u00e1nh v\u0169 t\u1eadp minh l\u00e0 t\u1eeb \u0111\u1ea5y. \u0110\u00e0n Nam Giao k\u00ednh thu\u1eadn, t\u1ecf ra l\u00e0 \u0111\u00e1nh k\u1ebb c\u00f3 t\u1ed9i ; t\u1ed5 mi\u1ebfu k\u00ednh l\u1ec5, l\u00e0 tr\u00f4ng l\u00ean c\u00f4ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, k\u00e9n t\u01b0\u1edbng su\u00fd, ch\u1ecdn s\u01b0 \u0111\u1ed3, l\u00e0 v\u0103n t\u1ef1 trong th\u01a1 C\u00e1t nh\u1eadt, th\u01a1 Xa c\u00f4ng ((1) Hai th\u01a1 trong Kinh Thi n\u00f3i Chu Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111em qu\u00e2n \u0111i s\u0103n b\u1eafn v\u00e0 h\u1ed9i ch\u01b0 h\u1ea7u.1), khao 6 qu\u00e2n, y\u00ean \u1ee7i ng\u01b0\u1eddi \u0111i l\u00e0m vi\u1ec7c, l\u00e0 l\u1eddi l\u1ebd trong th\u01a1 Th\u00e1i Vi, th\u01a1 Th\u00e1i D\u0129 ((2) Hai th\u01a1 trong Kinh Thi. Th\u01a1 Th\u00e1i Vi n\u00f3i Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng sai qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1ng gi\u1eb7c, th\u01a1 Th\u00e1i D\u0129 n\u00f3i Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u1ed9ng t\u01b0\u1edbng su\u00fd.2) ; m\u00f9a xu\u00e2n l\u00ean l\u1ea7u, m\u00f9a h\u1ea1 \u0111\u1ec1 v\u00e0o qu\u1ea1t, \u0111\u00eam m\u00f9a thu h\u1ecfi tr\u0103ng, m\u00f9a \u0111\u00f4ng r\u00e9t cho \u00e1o, ho\u1eb7c x\u00fac c\u1ea3nh m\u00e0 th\u00e0nh th\u01a1, ho\u1eb7c c\u1ea7m b\u00fat m\u00e0 ch\u00e9p vi\u1ec7c, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 th\u01b0\u01a1ng ng\u01b0\u1eddi kh\u00f3 nh\u1ecdc l\u00e2u \u1edf ngo\u00e0i quan \u1ea3i, ng\u01b0\u1eddi kh\u1ed5 m\u00e3i \u1edf n\u01a1i lam ch\u01b0\u1edbng. M\u1eebng tr\u1eafng tr\u1eadn tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec nh\u01b0 th\u01a1 Giang H\u00e1n ((3) M\u1ed9t th\u01a1 \u1edf Kinh Thi n\u00f3i Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng sai Thi\u1ec7u M\u1ee5c c\u00f4ng b\u00ecnh Ho\u00e0i Nam.3) c\u00e1o th\u00e0nh c\u00f4ng ; b\u00e0y t\u1ecf nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u1ea7n lao th\u00ec nh\u01b0 th\u01a1 \u0110\u1ec5 \u0110\u1ed7 ((1) M\u1ed9t th\u01a1 \u1edf Kinh Thi, \u1ee7y l\u1ea1o nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u0111i th\u00fa tr\u1edf v\u1ec1.1) y\u00ean \u1ee7i ng\u01b0\u1eddi \u0111i th\u00fa d\u1ecbch v\u1ec1 ; v\u00e0ng ng\u1ecdc \u0111\u1ebfn c\u00f4ng, kh\u1eafp \u00e2n u\u00fd nh\u01b0 th\u01a1 \u0110\u1ed3ng Cung, th\u01a1 Tr\u1ea1m L\u1ed9 ((2) Hai th\u01a1 \u1edf Kinh Thi, n\u00f3i Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng ban y\u1ebfn cho ch\u01b0 h\u1ea7u c\u00f3 c\u00f4ng.2) ; \u0111\u1ea5t v\u00e0 c\u1ecf tranh cho tr\u01b0\u1edbc, ch\u00ednh phong \u0111i\u1ec1n nh\u01b0 th\u01a1 H\u00e0n D\u1ecbch, th\u01a1 T\u00f9ng Cao ; s\u00fang \u0111\u1ed3ng kh\u1eafc c\u00f4ng ghi \u00e2n linh c\u1ee7a vua, l\u1ea5y ngh\u0129a \u1edf Tam \u0110\u00f4ng c\u1eedu h\u1eefu ((3) \u0110\u00e3 chua ngh\u0129a \u1edf tr\u00ean.3) ; \u1ea5n ng\u1ecdc \u1ee9ng \u0111i\u1ec1m, t\u1ecf ra tr\u1eddi cho Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec1u r\u00f5 r\u00e0ng \u1edf th\u1eadp v\u1ecbnh m\u1ed9t ch\u01b0\u01a1ng. C\u00f2n nh\u01b0 tr\u01b0\u1eddng thi\u00ean, \u0111o\u1ea3n thi\u00ean, c\u1ed5 th\u1ec3, c\u1eadn th\u1ec3, nh\u1eefng m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c h\u00e0nh qu\u00e2n, nh\u1eefng c\u01a1 nghi ch\u1ebf th\u1eafng, th\u01b0\u1edfng ph\u1ea1t th\u00ec c\u00f4ng b\u1eb1ng, hi\u1ec7u l\u1ec7nh th\u00ec tin th\u1ef1c. V\u00e0 th\u1ebf th\u1ee9 truy\u1ec1n t\u1eadp c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Cao Mi\u00ean, t\u00ecnh Man tr\u01b0\u1edbc sau theo hay kh\u00f4ng theo, ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. B\u1edfi v\u00ec th\u00e0nh c\u00f4ng r\u1ea5t kh\u00f3, cho n\u00ean ngh\u0129 ng\u1ee3i ph\u1ea3i l\u00e2u ; ngh\u0129 ng\u1ee3i l\u00e2u, cho n\u00ean t\u1ef1 s\u1ef1 r\u00f5. T\u00ecm \u1edf trong 300 thi\u00ean c\u1ed5 thi, thi\u00ean Phong c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf \u0110\u00f4ng S\u01a1n, thi\u00ean Nh\u00e3 c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf \u0111\u1ea5t Ho\u00e0i, \u0111\u1ea5t T\u1eeb, thi\u00ean T\u1ee5ng c\u00f3 vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u1edf n\u01b0\u1edbc Kinh, n\u01b0\u1edbc S\u1edf, nh\u01b0ng nh\u1eefng ch\u1ed7 ch\u00e9p vi\u1ec7c ghi c\u00f4ng, ch\u01b0a c\u00f3 ch\u1ed7 n\u00e0o \u0111\u01b0\u1ee3c tinh vi kh\u00fac chi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf. Hu\u1ed1ng chi trong kho\u1ea3ng 5 \u2013 6 n\u0103m, nh\u01b0 tr\u1eddi m\u1edf, \u0111\u1ea5t \u0111\u00f3ng, thi th\u1ed1 to t\u00e1t : t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y c\u00f3 gi\u1eb7c tr\u1ed1n, d\u00f9ng uy \u0111\u1ec3 d\u1eb9p, b\u1ecf g\u01b0\u01a1m dao tr\u1edf l\u1ea1i, \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c c\u1ecf l\u00e2u n\u0103m m\u1ed9t ng\u00e0y thanh b\u00ecnh ; n\u01b0\u1edbc Nam Ch\u01b0\u1edfng nh\u00f2m ng\u00f3 ngo\u00e0i bi\u00ean, \u0111em qu\u00e2n ra ng\u0103n, nh\u01b0 s\u1ea5m s\u00e9t, gi\u00fap uy, qu\u00e2n m\u1ecdi r\u1ee3 v\u00e0i mu\u00f4n, m\u1ed9t \u0111\u00eam qu\u00e9t s\u1ea1ch ; d\u00e2n \u00e1c Man \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i th\u01b0\u1eddng l\u00e0m tai h\u1ea1i cho d\u00e2n Kinh, th\u1ebf r\u1ed3i c\u00f3 qu\u00e2n tu\u1ea7n bi\u00ean, \u00e2n uy \u0111\u1ec1u d\u00f9ng, th\u00fa r\u1eebng ph\u1ea3i v\u00e0o ph\u00e9p ; gi\u1eb7c Thanh \u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n kh\u01a1i, th\u01b0\u1eddng l\u00e0m c\u1ea3n tr\u1edf \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n, th\u1ebf r\u1ed3i c\u00f3 vi\u1ec7c tu\u1ea7n bi\u1ec3n, oai linh l\u1eabm li\u1ec7t, c\u00e1 bi\u1ec3n ph\u1ea3i t\u1eaft h\u01a1i ! Ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c nh\u01b0 th\u1ebf, \u0111\u1ec1u do c\u01b0\u01a1ng minh quy\u1ebft \u0111o\u00e1n, m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c s\u00e2u xa, s\u1ef1 c\u01a1 t\u00ednh tr\u01b0\u1edbc, kh\u00f4ng v\u00ec t\u00ednh vi\u1ec7c g\u1ea7n m\u00e0 qu\u00ean m\u01b0u xa, kh\u00f4ng v\u00ec lo vi\u1ec7c ph\u00f2ng th\u1ee7 m\u00e0 b\u1ecf s\u00f3t \u0111\u00e1m gi\u1eb7c nh\u1ecf. C\u1ee9u c\u00e1nh Nam B\u1eafc hai k\u1ef3, mu\u00f4n d\u00e2n y\u00ean t\u0129nh, b\u00ean r\u1eebng g\u00f3c bi\u1ec3n, m\u1ed9t lo\u1ea1t thanh b\u00ecnh. C\u00f4ng l\u1edbn An t\u00e2y ti\u1ebfp t\u1ee5c c\u00e1o th\u00e0nh, ph\u1ea3i t\u1ecf ra \u1edf thi ch\u01b0\u01a1ng, tr\u01b0\u1edbc sau th\u1ee9 t\u1ef1 \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u00e9p s\u1ef1 th\u1ef1c c\u1ea3. C\u00fai \u0111\u1ecdc th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf tu\u1ef3 b\u00fat c\u00f3 c\u00e2u r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cLy h\u00e0o giai k\u1ef7 s\u1ef1,<\/p>\n<p>T\u1ea3 v\u1ecbnh di\u1ec7c tr\u00f9 bi\u00ean\u201d.<\/p>\n<p>D\u1ecbch :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1eb7t b\u00fat \u0111\u1ec1u ghi c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc,<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Ng\u00e2m th\u01a1 c\u0169ng t\u00ednh k\u1ebf ph\u00f2ng bi\u00ean.<\/p>\n<p>L\u1ea1i c\u00f3 c\u00e2u :<\/p>\n<p>\u201cH\u1ee9a \u0111a v\u0103n nh\u00e3 th\u1eadp,<\/p>\n<p>T\u1eadn th\u1ecb v\u0169 c\u00f4ng th\u01b0\u201d<\/p>\n<p>D\u1ecbch :\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 Bi\u1ebft m\u1ea5y thi\u00ean v\u0103n nh\u00e3<\/p>\n<p>\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 \u0110\u1ec1u l\u00e0 s\u00e1ch v\u0169 c\u00f4ng.<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1edbc tr\u00f4ng ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng : l\u00f2ng d\u1ea1 nh\u01b0 m\u1ed9t, l\u1eddi l\u1ebd qu\u00fd b\u00e1u, m\u01b0u m\u00f4 nh\u01b0 th\u1ebf, th\u1ef1c l\u00e0 \u0111\u1ee9c vua ; l\u1eddi d\u1ea1y ban ra, \u0111\u1ec1u l\u00e0 khu\u00f4n m\u1eabu. Th\u1ef1c \u0111\u00e1ng l\u00e0 m\u1ed9t b\u1ed9 V\u0169 th\u00e0nh th\u1ef1c l\u1ee5c. Cung chi\u1ebfu : kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, ph\u1ee5ng ng\u1ef1 ch\u1ebf t\u1eadp th\u01a1 \u201cTi\u1ec5u b\u00ecnh l\u01b0\u1ee1ng k\u1ef3 ph\u1ec9 kh\u1ea9u\u201d ((1) D\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c 2 k\u1ef3.1) kh\u1eafc in, ban h\u00e0nh r\u1ef1c r\u1ee1 \u1edf \u0111\u1eddi x\u01b0a, t\u1ed1t \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebfn \u0111\u1eddi nay, \u0111\u1ec3 l\u1ea1i v\u1ec1 sau. Nay ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta n\u1ed1i v\u0103n tr\u1ecb x\u01b0a, c\u00f3 v\u0169 c\u00f4ng nh\u01b0 th\u1ebf. B\u1ecdn ch\u00fang t\u00f4i ch\u1ea7u h\u1ea7u n\u01a1i cung c\u1ea5m, k\u00ednh ph\u1ee5ng ng\u00f2i b\u00fat son, m\u1eebng g\u1eb7p khi r\u1eeda \u0111\u1ed3 binh kh\u00ed, xin theo ngh\u0129a \u0111\u1ed1i d\u01b0\u01a1ng m\u1ec7nh vua, k\u00ednh c\u1ea9n ki\u1ec3m x\u00e9t t\u1eadp th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, t\u1eeb n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 nh\u1ea5t [1841] \u0111\u1ebfn nay, ph\u00e0m nh\u1eefng vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh \u0111\u1ecbnh Xi\u00eam La, Ch\u00e2n L\u1ea1p, c\u00f3 129 b\u00e0i th\u01a1. Th\u00eam v\u00e0o \u0111\u00f3 12 ch\u01b0\u01a1ng c\u00e1c b\u00e0i minh, bi\u00ean ra l\u00e0m 7 quy\u1ec3n. Nh\u1eefng vi\u1ec7c quan h\u1ec7 v\u1ec1 ph\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3c d\u1eb9p b\u00ecnh gi\u1eb7c n\u00fai, gi\u1eb7c bi\u1ec3n v\u00e0 gi\u1eb7c th\u1ed5, c\u00f3 12 b\u00e0i th\u01a1, bi\u00ean ra th\u00e0nh m\u1ed9t quy\u1ec3n, v\u00e0 2 quy\u1ec3n m\u1ee5c l\u1ee5c, c\u1ed9ng l\u00e0 10 quy\u1ec3n, \u0111\u00e3 ph\u1ee5ng ti\u1ebfn tr\u00ecnh ng\u1ef1 l\u00e3m, nhan \u0111\u1ec1 l\u00e0 Ng\u1ef1 ch\u1ebf v\u0169 c\u00f4ng thi t\u1eadp. Nay bi\u00ean so\u1ea1n \u0111\u00e3 xong, trang ho\u00e0ng th\u00e0nh pho, xong cho \u0111em kh\u1eafc in, \u0111\u1ee3i l\u1ec7nh ban h\u00e0nh, khi\u1ebfn cho thi\u00ean h\u1ea1 th\u1ea7n d\u00e2n \u0111\u1ec1u bi\u1ebft v\u00f5 c\u1ee7a th\u00e1nh nh\u00e2n gi\u1eef nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ecbnh c\u00f4ng to, g\u1ed1c \u1edf v\u0103n ngang tr\u1eddi d\u1ecdc \u0111\u1ea5t ; c\u00f4ng \u0111\u1ee9c v\u1ebb vang, \u0111\u01b0\u1eddng l\u1ed1i nh\u01b0 m\u1ed9t, l\u1eadp n\u1ec1n g\u1ed1c l\u1edbn \u1ee9c n\u0103m v\u1eabn v\u1eefng. \u0110\u1ec3 ti\u1ebfng hay mu\u00f4n \u0111\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f9ng. Nh\u01b0 th\u1ebf t\u1ed1t v\u1eady thay ! Th\u1ecbnh l\u1eafm thay ! \u0110\u00f3 kh\u00f4ng nh\u1eefng l\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng mong mu\u1ed1n c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i, m\u00e0 c\u0169ng l\u00e0 t\u1ea5m l\u00f2ng c\u1ee7a b\u1ed1n bi\u1ec3n c\u00f9ng mong mu\u1ed1n. V\u1eady d\u00e1m \u0111\u1ed3ng thanh t\u00e2u xin, c\u00fai mong chu\u1ea9n y thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>T\u1edd bi\u1ec3u d\u00e2ng l\u00ean, ch\u00e2u ph\u00ea \u201ckh\u1ea3\u201d\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 (\u0111\u01b0\u1ee3c).<\/p>\n<p>Cho ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng ((2) T\u00ean l\u00e0 H\u1ed3ng Nh\u1eadm, t\u1ee9c l\u00e0 vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c sau n\u00e0y.2) m\u1ed9t b\u1ed9 Ng\u1ef1 ch\u1ebf Ch\u1ec9 thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ed9i t\u1eadp. Tr\u01b0\u1edbc kia, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00ean \u0111\u1eadu m\u00f9a, ph\u00e1t nhi\u1ec1u ch\u1ee9ng b\u1ec7nh nguy hi\u1ec3m. Vua r\u1ea5t l\u1ea5y l\u00e0m lo, th\u01b0\u1eddng m\u1eadt \u0111\u1ea3o \u1edf trong cung, l\u1ea1i sai c\u00e1c th\u1ecb v\u1ec7 chia nhau \u0111\u1ebfn k\u00eau c\u1ea7u \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ec1n thi\u00eang. Ph\u00e1i Th\u00e1i y vi\u1ec7n Nguy\u1ec5n \u00fd, H\u1eefu vi\u1ec7n ph\u00e1n Nguy\u1ec5n H\u1ea1nh, th\u1ef1 V\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh Th\u1ea7n c\u01a1 Nguy\u1ec5n Qu\u00fd (ng\u01b0\u1eddi bi\u1ebft l\u00e0m thu\u1ed1c) ng\u00e0y \u0111\u00eam ch\u1ea7u ch\u1ef1c thu\u1ed1c thang. M\u1ed9t tu\u1ea7n th\u00ec [ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai] l\u00e0nh m\u1ea1nh. Vua r\u1ea5t m\u1eebng, th\u01b0\u1edfng cho b\u1ecdn \u00fd r\u1ea5t h\u1eadu (b\u1ecdn \u00fd v\u00e0 H\u1ea1nh \u0111\u1ec1u gia 1 c\u1ea5p, l\u1ea1i cho ng\u00e2n ti\u1ec1n v\u00e0 \u00e1o qu\u1ea7n, r\u1ed3i c\u1ea5t ngay \u00fd l\u00ean ch\u1ee9c th\u1ef1 Ng\u1ef1 y). Khi \u0111\u00e3 l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 c\u0169, ho\u00e0ng t\u1eed \u0111\u1ebfn s\u00e2n r\u1ed3ng l\u1ea1y t\u1ea1, vua g\u1ecdi \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t, y\u00ean \u1ee7i h\u1ecfi han, cho b\u1ed9 s\u00e1ch Ch\u1ec9 thi\u1ec7n t\u1eadp ((3) T\u1ee9c l\u00e0 Ng\u1ef1 ch\u1ebf ch\u1ec9 thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng h\u1ed9i t\u1eadp g\u1ecdi t\u1eaft.3) v\u00e0 b\u1ea3o cho bi\u1ebft r\u1eb1ng : \u201cKhi ta ch\u01b0a l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ed9i \u01a1n Ho\u00e0ng kh\u1ea3o di\u1ec7n d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o c\u1ee7a s\u00e1ch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc, ba c\u01b0\u01a1ng l\u0129nh, t\u00e1m \u0111i\u1ec1u m\u1ee5c, c\u1ed1t y\u1ebfu \u1edf ch\u1ed7 \u201cch\u00ed thi\u1ec7n\u201d. Ta b\u00e1i l\u0129nh l\u1eddi d\u1ea1y, nh\u00e2n \u0111\u1eb7t t\u00ean nh\u00e0 \u0111\u1ecdc s\u00e1ch l\u00e0 \u201cCh\u1ec9 thi\u1ec7n \u0111\u01b0\u1eddng\u201d ((4) L\u1ea5y ch\u1eef t\u1ecdng s\u00e1ch \u0110\u1ea1i h\u1ecdc : \u201cCh\u1ec9 \u01b0 ch\u00ed thi\u1ec7n\u201d (gi\u1eef v\u1eefng l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng \u1edf ch\u1ed7 ch\u00ed thi\u1ec7n).4) \u0111\u1ec3 khuy\u00ean vi\u1ec7c tu t\u1ec9nh, th\u00e1nh m\u00f4 \u0111\u1ea7y d\u1eaby l\u00e0 t\u00e2m ph\u00e1p truy\u1ec1n th\u1ee5 cho \u0111\u00f3. Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n \u0111\u1ea5y ! Ch\u1ee9 kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 l\u00e0 h\u1ecdc ph\u00e9p l\u00e0m th\u01a1 m\u00e0 th\u00f4i\u201d. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai toan s\u1ee5p l\u1ea1y, vua d\u1ee5 mi\u1ec5n cho, chu\u1ea9n cho gi\u01a1 tay l\u00ean tr\u00e1n nh\u1eadn s\u00e1ch ban.<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai th\u00f4ng minh s\u1edbm, ngay t\u1eeb thu\u1edf m\u1edbi \u0111\u1eb7t t\u00ean cho. M\u1ed9t h\u00f4m, g\u1ecdi v\u00e0o h\u1ea7u, vua h\u1ecfi r\u1eb1ng : \u201cCon c\u00f3 bi\u1ebft \u00fd ta \u0111\u1eb7t t\u00ean cho con l\u00e0 ngh\u0129a g\u00ec kh\u00f4ng ?\u201d Ho\u00e0ng t\u1eed th\u01b0a r\u1eb1ng : \u201c[Ngh\u0129a l\u00e0] g\u00e1nh ch\u1ecbu nh\u1eefng vi\u1ec7c n\u1eb7ng\u201d. Vua l\u1ea5y l\u00e0m l\u1ea1 l\u1eafm ! Sau \u0111\u00f3, khi ra cung c\u00e1c \u0111\u1ecdc s\u00e1ch, ho\u00e0ng t\u1eed kh\u00f4ng ham mu\u1ed1n g\u00ec, ch\u1ec9 th\u00edch ng\u00e2m v\u1ecbnh. Vua th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi v\u00e0o n\u1ed9i \u0111i\u1ec7n, khi r\u1ed7i vi\u1ec7c m\u1ed9t l\u00e1t, ho\u1eb7c khi \u0111\u01b0\u01a1ng t\u1ea5u nh\u1ea1c, ho\u1eb7c \u0111\u01b0\u01a1ng l\u00fac h\u1ea7u c\u01a1m, sai l\u00e0m th\u01a1 \u0111\u1ec3 xem c\u00f3 nhanh kh\u00f4ng. R\u1ed3i sai cung t\u1ea7n mang v\u0103n ph\u00f2ng t\u1ee9 b\u1ea3o c\u1ee7a ng\u1ef1 d\u1ee5ng, cho ph\u00e9p \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y m\u00e0 d\u00f9ng. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai khi\u00eam t\u1ed1n kh\u00f4ng d\u00e1m v\u01b0\u1ee3t l\u1ec5, ch\u1ec9 bi\u1ebft v\u00e2ng m\u1ec7nh ngh\u0129 ngay th\u01a1, h\u1ea1 b\u00fat l\u00e0m xong ngay. Vua khen l\u00e0 th\u00f4ng minh, c\u00f3 khi th\u01b0\u1edfng cho c\u00e1i nh\u1eabn l\u1edbn b\u1eb1ng ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 khi ban cho c\u00e1i b\u00e1t c\u01a1m b\u1eb1ng th\u1ee9 ng\u1ecdc qu\u00fd m\u00e0 nh\u00e0 vua \u0111\u01b0\u01a1ng \u0103n, d\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0102n th\u1ee9 th\u1eeba n\u00e0y \u0111\u1ec3 ch\u1ecbu l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc th\u1eeba\u201d. C\u1eb7n k\u1ebd d\u1ea1y b\u1ea3o, y\u00eau qu\u00fd \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t kh\u00e1c c\u1ea3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u1ea9m h\u00e0m cho ch\u1ee9c ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd v\u00e0 ch\u1ee9c t\u1ea5n th\u1ee7, d\u1ee5 cho b\u1ed9 Binh r\u1eb1ng : \u201cQuan ch\u1ebf v\u1ec1 ban v\u00f5 nguy\u00ean \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd, tr\u1eadt t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m ; v\u00e0 vi\u1ec7c coi gi\u1eef t\u1ec9nh th\u00e0nh c\u00e1c t\u1ec9nh, hi\u1ec7n \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd, tr\u1eadt t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m ; c\u00f2n ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd l\u00e0 h\u01b0 h\u00e0m. C\u00e1c n\u01a1i \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, c\u1eeda bi\u1ec3n, nguy\u00ean \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c t\u1ea5n th\u1ee7, tr\u1eadt t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m ; ch\u1ee9c th\u1ee7 ng\u1ef1, tr\u1eadt ch\u00e1nh l\u1ee5c ph\u1ea9m : ph\u1ea9m tr\u1eadt h\u01a1i xa c\u00e1ch nhau. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc, ho\u1eb7c l\u1ea5y cai \u0111\u1ed9i, su\u1ea5t \u0111\u1ed9i \u00e1n b\u1ed5, ho\u1eb7c l\u1ea5y ch\u1ee9c c\u0169 b\u1ed5 nhi\u1ec7m, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u01b0a \u1ed5n tho\u1ea3 ! Chu\u1ea9n cho \u0111\u1ed5i \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i : ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd, tr\u1eadt ch\u00e1nh ng\u0169 ph\u1ea9m ; t\u1ea5n th\u1ee7, tr\u1eadt t\u00f2ng ng\u0169 ph\u1ea9m. Ph\u00e0m c\u00e1c ch\u1ed7 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3n nh\u01b0 nh\u1eefng n\u01a1i \u0111\u1ea7u ngu\u1ed3n, c\u1eeda bi\u1ec3n, chu\u1ea9n cho \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd ho\u1eb7c ch\u1ee9c t\u1ea5n th\u1ee7, \u0111\u1ec1u chi\u1ebfu nguy\u00ean ph\u1ea9m tr\u1eadt \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00e0 c\u1ea3i b\u1ed5, b\u1ea5t t\u1ea5t \u0111eo theo qu\u00e2n hi\u1ec7u c\u0169. C\u00f2n ch\u1ee9c danh \u201cth\u1ee7 ng\u1ef1\u201d \u0111\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc th\u00ec b\u1ecf b\u1edbt \u0111i ngay. Nh\u1eefng ai, t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc nguy\u00ean th\u1ee5 ph\u00f2ng th\u1ee7 u\u00fd, tr\u1eadt t\u00f2ng t\u1ee9 ph\u1ea9m, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00edch ra \u0111\u1ed5i b\u1ed5 l\u00e0m th\u00e0nh th\u1ee7 u\u00fd \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra nh\u1ea5t tr\u00ed\u201d.<\/p>\n<p>T\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 b\u1ecdn \u00e1c Man h\u01a1n 100 t\u00ean l\u1ebbn xu\u1ed1ng ngu\u1ed3n Chi\u00ean \u0110\u00e0n, c\u01b0\u1edbp b\u1eaft d\u00e2n Kinh, kh\u00e1ng c\u1ef1 v\u1edbi bi\u1ec1n binh gi\u1eef vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c : quan qu\u00e2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb ch\u1ebft h\u1ea1i ! Vi\u1ec7c \u0111\u1ebfn tai vua. Nh\u1eefng qu\u00e2n gi\u1eef vi\u1ec7c b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i t\u1ed9i. L\u1ea1i sai quan t\u1ec9nh l\u00e0 b\u1ecdn Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n nghi\u00eam \u0111\u1ed1c \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh bi\u00ean<\/p>\n<h1 class=\"wp-block-heading\"><a><\/a><a>\u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n LXXII \u2013 72<\/a><\/h1>\n<p>Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf<\/p>\n<p>\u0110inh M\u00f9i, Thi\u1ec7u Tr\u1ecb, n\u0103m th\u1ee9 7 [1847], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, m\u1ed3ng m\u1ed9t, ng\u00e0y \u0110inh S\u1eedu, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n<p>Ban 9 thi\u00ean \u201cHo\u00e0ng hu\u1ea5n\u201d. Vua th\u01b0\u1eddng nh\u00e2n l\u00fac r\u1ed7i vi\u1ec7c, ph\u1ecfng theo c\u1ed5 th\u1ec3 Kinh Thi, l\u00e0m ra th\u01a1, c\u00f3 9 thi\u00ean (Cao minh, B\u00e1c h\u1eadu, S\u1ee7ng tuy, Trung l\u01b0\u01a1ng, T\u1eeb \u00e1i, Hi\u1ebfu \u0111\u1ec5, T\u1ea1o \u0111oan, H\u1eefu vu, Ch\u1ec9 t\u00edn, g\u1ed3m 9 thi\u00ean) ; sai \u0111\u01b0\u1eddng quan v\u00e0 thu\u1ed9c vi\u00ean N\u1ed9i c\u00e1c l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nghi, T\u1ed1n Th\u1ea5t H\u1ee3p, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tr\u01b0\u1eddng, V\u0169 Ph\u1ea1m Kh\u1ea3i, Mai Anh Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Si\u00eau v\u00e0 Th\u00e2n V\u0103n Nhi\u1ebfp ch\u00fa gi\u1ea3i bi\u00ean t\u1eadp. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eddi cao, \u0111\u1ea5t d\u00e0y, che ch\u1edf m\u1ecdi sinh v\u1eadt ; tam c\u01b0\u01a1ng ng\u0169 th\u01b0\u1eddng, gi\u1eef t\u00ednh th\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n \u0111\u1ee9c. Ch\u00edn thi\u00ean n\u00e0y l\u00e0m ra, ta s\u1ebd ban cho c\u00e1c gi\u1ea3ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 tu ti\u1ebfn th\u00eam. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean theo ph\u00e9p ch\u00fa gi\u1ea3ng kinh, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t gi\u1ea3ng gi\u1ea3i t\u1eebng ch\u1eef, t\u1eebng c\u00e2u, c\u1ed1t \u0111\u1ec3 ph\u00e1t minh ch\u1ed7 quy th\u00fa, m\u00e0 kh\u00f4ng m\u1ea5t b\u1ea3n ch\u1ec9, \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u1edbi \u00fd ta\u201d. \u0110\u1ebfn khi bi\u00ean t\u1eadp xong, h\u1ecd d\u00e2ng s\u1edb l\u00ean n\u00f3i :<\/p>\n<p>\u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi c\u1ed5, Th\u00e1nh \u0111\u1ebf minh v\u01b0\u01a1ng ho\u00e1 d\u00e2n th\u00e0nh t\u1ee5c, c\u00f3 khi l\u1ea5y m\u00ecnh m\u00e0 d\u1ea1y, c\u00f3 khi l\u1ea5y l\u1eddi n\u00f3i m\u00e0 d\u1ea1y. L\u1ea5y m\u00ecnh m\u00e0 d\u1ea1y, ngh\u0129a l\u00e0 l\u1eddi n\u00f3i vi\u1ec7c l\u00e0m ch\u00ednh s\u1ef1 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p ; l\u1ea5y l\u1eddi n\u00f3i m\u00e0 d\u1ea1y ngh\u0129a l\u00e0 tuy\u00ean d\u01b0\u01a1ng nh\u1eefng l\u1eddi ph\u00fang t\u1ee5ng \u0111\u1ec3 cho c\u1ea3m th\u00f4ng v\u00e0 tin t\u01b0\u1edfng. Cho n\u00ean \u0111\u1ee9c vua Thu\u1ea5n r\u1ed9ng kh\u1eafp m\u00e0 ch\u00edn c\u00f4ng ((1) Ch\u00edn c\u00f4ng : t\u1ee9c l\u00e0 6 ph\u1ee7 v\u00e0 3 vi\u1ec7c. \u201cCh\u00edn c\u00f4ng c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 n\u00ean h\u00e1t\u201d, xu\u1ea5t x\u1ee9 \u1edf thi\u00ean \u201cThu\u1ea5n \u0111i\u1ec3n\u201d \u1edf Kinh Th\u01b0, \u0111\u00e3 ch\u00fa gi\u1ea3i \u1edf tr\u00ean.1) c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1 n\u00ean h\u00e1t, \u0111\u1ee9c nh\u00e0 Chu n\u1ed1i s\u00e1ng m\u00e0 s\u00e1u th\u01a1 c\u00f3 d\u1ea1y, h\u1ee3p v\u00e0o \u00e2m lu\u1eadt, ph\u1ea3 v\u00e0o \u0111\u00e0n h\u00e1t d\u00f9ng \u1edf tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, ph\u1ed5 c\u1eadp \u0111\u1ebfn t\u1eebng l\u00e0ng t\u1eebng ng\u00f5, r\u1ea1ng r\u1ee1 m\u00e0 \u0111\u1ec1u ch\u00ednh \u0111\u00ednh. T\u1eeb \u0111\u1eddi H\u00e1n, \u0111\u1eddi \u0110\u01b0\u1eddng tr\u1edf xu\u1ed1ng, kh\u00f4ng nghe th\u1ea5y c\u00f3 gi\u00e1o ho\u00e1, t\u00ecm \u0111\u1ebfn c\u00e1i g\u1ecdi l\u00e0 s\u00e1ng \u0111\u1ee9c s\u00e1ng c\u1ee7a m\u00ecnh, l\u00e0m m\u1edbi \u0111\u1ee9c s\u00e1ng cho d\u00e2n, xem d\u00e2n phong \u0111\u1eb7t ra gi\u00e1o ho\u00e1, vi\u1ec7c l\u00e0m c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m ph\u00e9p cho thi\u00ean h\u1ea1, l\u1eddi n\u00f3i c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m khu\u00f4n m\u1eabu cho thi\u00ean h\u1ea1 th\u00ec ch\u01b0a c\u00f3. \u00d4i ! \u0110\u1ea1o g\u1ed1c \u1edf kho\u1ea3ng tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, r\u00f5 r\u1ec7t \u1edf ch\u1ed7 vua t\u00f4i c\u00f3 ngh\u0129a, cha con c\u00f3 th\u00e2n, v\u1ee3 ch\u1ed3ng c\u00f3 ph\u00e2n bi\u1ec7t, anh em c\u00f3 th\u1ee9 t\u1ef1, b\u1ea7u b\u1ea1n c\u00f3 tin th\u1ef1c, \u0111\u1ec1u l\u00e0 ch\u00ed l\u00fd r\u1ea5t gi\u1ea3n d\u1ecb. S\u1ef1 v\u1eadt quy t\u1eafc ph\u1ea3i nh\u01b0 th\u1ebf. Ng\u01b0\u1eddi ta sinh ta, kh\u00f4ng th\u1ec3 ngo\u00e0i tr\u1eddi \u0111\u1ea5t m\u00e0 sinh s\u1ed1ng, c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ngo\u00e0i c\u00e1i t\u00ednh ng\u0169 th\u01b0\u1eddng. B\u1eadc th\u00e1nh nh\u00e2n nh\u00e2n c\u00e1i ch\u1ed7 c\u00f3 s\u1eb5n, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 cho \u0111i, m\u1edf c\u1eeda \u0111\u1ec3 cho v\u00e0o. Th\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 tu \u0111\u1ea1o, l\u00e0 d\u1ea1y. Kho\u1ea3ng n\u0103m Minh M\u1ec7nh, k\u00ednh ph\u1ee5ng th\u00e1nh hu\u1ea5n 10 \u0111i\u1ec1u, ban b\u1ed1 trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh v\u00e0 c\u1ea3 thi\u00ean h\u1ea1, \u0111\u1ebfn nay nh\u00e0 truy\u1ec1n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc, v\u1ec1 c\u00e1i l\u00f2ng gi\u1eef l\u1ebd th\u01b0\u1eddng, mu\u1ed1n \u0111\u1ee9c ai c\u0169ng gi\u1ed1ng nhau, m\u00e0 lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng l\u00e0 thi\u1ebft y\u1ebfu. L\u1ea1i th\u1ea5y 9 thi\u00ean trong th\u01a1 ng\u1ef1 ch\u1ebf, nh\u00e2n t\u1ea5m l\u00f2ng b\u1ea3o cho l\u1eddi d\u1ea1y, ph\u00e1t ra l\u1eddi n\u00f3i l\u00e0m th\u00e0nh s\u00e1ch, s\u00e2u xa thi\u1ebft y\u1ebfu r\u00f5 r\u00e0ng, quan h\u1ec7 cho gi\u00e1o ho\u00e1 \u1edf \u0111\u1eddi r\u1ea5t l\u1edbn. Vua ban l\u1eddi n\u00f3i ra, l\u00e0 \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng, l\u00e0 d\u1ea1y d\u1ed7, xin \u0111em kh\u1eafc in, ban h\u00e0nh r\u1ed9ng r\u00e3i \u0111\u1ec3 m\u1edf ngu\u1ed3n gi\u00e1o ho\u00e1 m\u00e0 s\u00e1ng t\u1ecf v\u0103n tr\u1ecb\u201d. Vua cho l\u1eddi t\u00e2u l\u00e0 ph\u1ea3i.<\/p>\n<p>Nh\u00e2n b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cNg\u1ef1 ch\u1ebf t\u1eadp th\u01a1 V\u0169 c\u00f4ng,\u00a0 c\u00f9ng t\u1eadp C\u1ed5 kim th\u1ec3 c\u00e1ch thi ph\u00e1p v\u00e0 t\u1eadp th\u01a1 T\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ee5 t\u01b0\u1edbng ti\u00ean thi\u00ean h\u1eadu thi\u00ean, ba b\u1ed9 s\u00e1ch n\u00e0y ph\u1ea3i sai thu\u1ed9c vi\u00ean trong N\u1ed9i c\u00e1c, mang giao cho 2 t\u1ec9nh Nam \u0110\u1ecbnh, S\u01a1n T\u00e2y \u0111em kh\u1eafc b\u1ea3n in : \u1edf Nam \u0110\u1ecbnh th\u00ec do \u0110\u1eb7ng V\u0103n Thi\u00eam Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c, \u1edf S\u01a1n T\u00e2y th\u00ec do Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Giai Gi\u00e1m \u0111\u1ed1c c\u00f4ng vi\u1ec7c, chu\u1ea9n cho sau t\u1edd bi\u1ec3u trong t\u1eadp th\u01a1 \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i k\u00fd t\u00ean.<\/p>\n<p>Vua l\u1ea1i b\u1ea3o N\u1ed9i c\u00e1c r\u1eb1ng : \u201cC\u00e1c t\u1eadp th\u01a1 v\u0103n ng\u1ef1 ch\u1ebf, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 c\u00f3 bi\u1ec3u ch\u00e9p \u1edf \u0111\u1ea7u quy\u1ec3n, duy c\u00f3 t\u1eadp th\u01a1 Ph\u1ee5 t\u01b0\u1edbng T\u00e0i th\u00e0nh ti\u00ean thi\u00ean h\u1eadu thi\u00ean, chu\u1ea9n cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i l\u00e0m b\u00e0i \u201cb\u1ea1t\u201d ch\u00e9p \u1edf cu\u1ed1i s\u00e1ch \u0111\u1ec3 cho ph\u00e2n bi\u1ec7t. Th\u1ebf r\u1ed3i c\u00e1c th\u1ea7n d\u00e2ng l\u00ean n\u00f3i r\u1eb1ng:<\/p>\n<p>\u201cTr\u1ed9m nghe : b\u00f3i to\u00e1n kh\u00f4ng c\u00f3 s\u00e1ch n\u00e0o c\u1ed5 h\u01a1n Kinh D\u1ecbch, t\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1 to\u00e0n theo v\u1ec1 tr\u1eddi. \u0110\u1ed3 ti\u00ean thi\u00ean tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb Ph\u1ee5c Hy m\u00e0 qu\u1ebb li\u1ec7t ra t\u1eebng v\u1ecb. \u0110\u1ed3 h\u1eadu thi\u00ean tr\u01b0\u1edbc t\u1eeb V\u0103n v\u01b0\u01a1ng m\u00e0 qu\u1ebb bi\u1ebfn th\u00f4ng \u0111i. C\u00f3 H\u1ec7 t\u1eeb \u0111\u1ec3 \u0111o\u00e1n t\u1ed1t x\u1ea5u, t\u1ecf nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u g\u00ec n\u00ean theo, \u0111i\u1ec1u g\u00ec n\u00ean tr\u00e1nh, th\u00ec l\u1ea1i l\u00e0 tinh \u00fd c\u1ee7a V\u0103n v\u01b0\u01a1ng, Chu C\u00f4ng, Kh\u1ed5ng T\u1eed : ho\u1eb7c nh\u00e2n t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ec3 l\u1eadp ngh\u0129a, ho\u1eb7c nguy\u00ean \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 d\u1eabn tr\u01b0\u1edbc cho d\u00e2n. M\u00e0 Tho\u00e1n truy\u1ec7n ((1) Tho\u00e1n truy\u1ec7n : m\u1ed9t truy\u1ec7n trong Kinh D\u1ecbch do V\u0103n V\u01b0\u01a1ng l\u00e0m.1) th\u00ec l\u1eddi n\u00f3i ph\u1ea7n nhi\u1ec1u h\u1ee3p v\u1ea7n, th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u00e3 g\u1ea7n nh\u01b0 th\u01a1 r\u1ed3i. V\u1ea3 l\u1ea1i, t\u1eeb v\u00f4 c\u1ef1c ((2) V\u00f4 c\u1ef1c : khi c\u00f2n \u0111\u1eddi h\u1ed7n mang, ch\u01b0a ph\u00e2n ra tr\u1eddi \u0111\u1ea5t.2) tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, \u00e2m h\u00e0m h\u1ed7n v\u1edbi d\u01b0\u01a1ng, hai nghi ((3) Hai nghi : Tr\u1eddi v\u00e0 \u0110\u1ea5t.3) g\u00e2y ra l\u00e0 d\u01b0\u01a1ng ph\u00e2n chia v\u1edbi \u00e2m. Ng\u01b0\u1eddi sinh ra m\u00e0 t\u0129nh l\u00e0 t\u00ednh c\u1ee7a tr\u1eddi, c\u1ea3m m\u1ecdi v\u1eadt m\u00e0 \u0111\u1ed9ng, l\u00e0 c\u00e1i d\u1ee5c v\u1ecdng c\u1ee7a t\u00ednh. \u0110\u1ea1o Kinh D\u1ecbch sinh ra \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ed9ng t\u0129nh. C\u1ed1t y\u1ebfu \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 theo \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ed1t m\u00e0 tr\u00e1nh \u0111\u01b0\u1eddng x\u1ea5u. \u0110\u1ea1o Kinh Thi g\u1ed1c \u1edf t\u00ednh t\u00ecnh, c\u1ed1t y\u1ebfu \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 khuy\u00ean ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m thi\u1ec7n m\u00e0 r\u0103n ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u00e1c. Th\u00e1nh nh\u00e2n \u1edf trong thi\u00ean h\u1ea1, mu\u00f4n s\u1ef1 mu\u00f4n v\u1eadt g\u1eb7p ch\u1ed7 n\u00e0o c\u0169ng l\u00e0 th\u01a1, t\u1ee9c l\u00e0 mu\u00f4n s\u1ef1 mu\u00f4n v\u1eadt \u1edf trong thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c Kinh D\u1ecbch. Nh\u00e2n Kinh D\u1ecbch \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u1edbi Kinh Thi, do Kinh Thi \u0111\u1ec3 r\u00f5 ngh\u0129a Kinh D\u1ecbch, l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec c\u0169ng \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m \u0111\u1ea1o cho thi\u00ean h\u1ea1, n\u00f3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0o c\u0169ng \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m khu\u00f4n ph\u00e9p cho thi\u00ean h\u1ea1, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i b\u1eadc r\u1ea5t tinh vi r\u1ea5t s\u00e2u xa, th\u00ec ai \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u01b0 th\u1ebf ?<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta : nhi\u1ec1u t\u00e0i tr\u1eddi cho, th\u1ec3 m\u1ea1nh nh\u01b0 tr\u1eddi \u0111i, h\u1ee3p c\u1ea3 t\u00e2m nguy\u1ec7n c\u1ee7a Hi, V\u0103n, tr\u1ecdng \u0111\u1ea1o gi\u00e1o c\u1ee7a Chu, Kh\u1ed5ng, s\u00e1ng ki\u1ebfn do t\u1ef1 tr\u00ed m\u00ecnh h\u1ee3p v\u1edbi c\u01a1 vi m\u1ea7u nhi\u1ec7m, l\u1ea5y qu\u1ea3 thi\u00ean c\u1ea7u thay cho c\u1ecf thi ((1) C\u1ecf thi : th\u1ee9 c\u1ecf d\u00f9ng \u0111\u1ec3 xem b\u00f3i.1), l\u1ea5y m\u00e0u \u0111\u1ecf m\u00e0u tr\u1eafng l\u00e0m tr\u01b0\u1edbc sau, \u0111\u1eb7t ra qu\u1ebb th\u00ec d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ed1 \u00e2m d\u01b0\u01a1ng, xem bi\u1ebfn t\u01b0\u1ee3ng v\u00e0o s\u1ed1 l\u1ebb s\u1ed1 ch\u1eb5n, m\u01b0\u1eddi can \u1edf tr\u1eddi, n\u0103m ph\u01b0\u01a1ng \u1edf \u0111\u1ea5t, ng\u0169 th\u01b0\u1eddng \u1edf ng\u01b0\u1eddi, tham kh\u1ea3o m\u00e0 \u0111\u1eb7t ra t\u1eebng h\u00e0ng, t\u00f3m l\u1ea1i m\u00e0 b\u00e0y l\u1ea1i, t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ea1o Kinh D\u1ecbch g\u1ed3m c\u1ea3 3 t\u00e0i, m\u00e0 3 t\u00e0i c\u00f9ng m\u1ed9t n\u0103m h\u00e0nh, n\u0103m h\u00e0nh c\u00f9ng m\u1ed9t \u00e2m d\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3. S\u1ed1 tr\u1eddi \u0111\u1ea5t b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb s\u1ed1 1, r\u1ed3i sau \u0111\u1ebfn s\u1ed1 10, 10 s\u1ed1 m\u01b0\u1eddi t\u00edch l\u1ea1i m\u00e0 sinh ra s\u1ed1 100. 1 th\u01b0\u1eddng sinh ra 2 m\u00e0 th\u00e0nh 200, 200 l\u1ea1i th\u00e0nh 400. C\u00e1i ng\u00e0y xem b\u00f3i c\u00f9ng bi\u1ebfn \u0111i c\u00f9ng sinh ra, t\u1ee9c l\u00e0 D\u1ecbch c\u00f3 h\u1ed1i c\u00f3 trinh ((2) H\u1ed1i, trinh : trong Kinh D\u1ecbch \u201ch\u1ed1i\u201d l\u00e0 c\u00f3 l\u1ed7i th\u00ec ph\u1ea3i \u0103n n\u0103n, \u201ctrinh\u201d l\u00e0 ch\u00ednh m\u00e0 v\u1eefng b\u1ec1n.2), m\u1ed9t qu\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn l\u00e0m 64 qu\u1ebb, 64 qu\u1ebb c\u00f3 th\u1ec3 bi\u1ebfn l\u00e0m 4.096 qu\u1ebb. C\u00f2n l\u1eddi xem n\u00f3i th\u00ec Kinh D\u1ecbch c\u00f3 l\u1eddi qu\u1ebb ((3) Qu\u1ebb : nh\u01b0 qu\u1ebb Ki\u1ec1n, qu\u1ebb Kh\u00f4n trong Kinh D\u1ecbch.3), c\u00f3 l\u1eddi h\u00e0o ((4) H\u00e0o : t\u1ee9c \u201cH\u00e0o t\u1eeb\u201d trong Kinh D\u1ecbch, n\u00ean ngh\u0129a chuy\u1ec3n bi\u1ebfn c\u1ee7a m\u1ecdi v\u1eadt m\u00e0 trong qu\u1ebb \u0111\u00e3 n\u00f3i \u0111\u1ebfn.4) c\u00f3 truy\u1ec7n Tho\u00e1n, c\u00f3 truy\u1ec7n T\u01b0\u1ee3ng ((5) Tho\u00e1n, T\u01b0\u1ee3ng : hai truy\u1ec7n trong Kinh D\u1ecbch, \u201cTho\u00e1n\u201d do V\u0103n v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m ra, \u201cT\u01b0\u1ee3ng\u201d do Kh\u1ed5ng T\u1eed l\u00e0m ra.5). S\u00e1ch n\u00e0y th\u00ec r\u00fat g\u1ecdn l\u1ea1i l\u00e0m tuy\u1ec7t c\u00fa 7 ch\u1eef. M\u1ed9t qu\u1ebb h\u1ec7 l\u1ea5y 1 ch\u01b0\u01a1ng, thu\u1ed9c v\u1ec1 ti\u00ean thi\u00ean g\u1ed3m 100 ch\u01b0\u01a1ng, thu\u1ed9c v\u1ec1 h\u1eadu thi\u00ean g\u1ed3m 100 ch\u01b0\u01a1ng, l\u1ea5y ti\u1ebfng v\u00e0 v\u1ea7n \u0111\u1ec3 h\u1ea1n ti\u1ebft, l\u1ea5y : \u00e2m lu\u1eadt \u0111\u1ec3 h\u1ee3p v\u00e0o, t\u1ee9c l\u00e0 l\u1ea5y ch\u00ednh gi\u00e1o c\u1ee7a Kinh Thi l\u00e0m l\u1eddi trong qu\u1ebb c\u1ee7a Kinh D\u1ecbch, l\u1ea5y v\u1ecbnh ca c\u1ee7a Kinh Thi l\u00e0m b\u00f3i to\u00e1n c\u1ee7a Kinh D\u1ecbch, l\u1ea5y ngh\u0129a r\u1ea5t s\u00e2u, d\u00f9ng ch\u1eef r\u1ea5t l\u1ea1, \u00fd th\u00ec xa m\u00e0 l\u1eddi v\u0103n hoa. L\u1ea5y 3 c\u1ef1c ((6) 3 c\u1ef1c : t\u1ee9c l\u00e0 3 t\u1ea5c.6) mu\u00f4n vi\u1ec7c l\u00e0m kinh k\u1ef7, l\u00e0m then m\u00e1y cho l\u1ec5, nh\u1ea1c, h\u00ecnh, ch\u00ednh, ch\u1ec9 \u0111\u01b0\u1eddng xu h\u01b0\u1edbng cho s\u0129, n\u00f4ng, c\u00f4ng, th\u01b0\u01a1ng, c\u00f9ng c\u1eedu l\u01b0u ((7) C\u1eedu l\u01b0u : ch\u00edn ph\u00e1i : 1. Nho gia, 2. \u0110\u1ea1o gia, 3. \u00c2m d\u01b0\u01a1ng gia, 4. Ph\u00e1p gia, 5. Danh gia, 6. M\u1eb7c gia, 7. Tung ho\u00e0nh gia, 8. T\u1ea1p gia, 9. N\u00f4ng gia.7) tr\u0103m v\u1eadt giao th\u00e1c th\u00e0nh ch\u01b0\u01a1ng, th\u1ec3 t\u00ednh t\u00ecnh trong Kinh Thi, h\u1ebft bi\u1ebfn th\u00f4ng c\u1ee7a l\u1ebd Kinh D\u1ecbch. Mong cho ng\u01b0\u1eddi xem b\u00f3i gi\u1eef m\u00ecnh v\u00e0 l\u00f2ng trong s\u1ea1ch, \u0111em c\u00e1i l\u00f2ng h\u1ecfi Kinh D\u1ecbch m\u00e0 c\u1ea7u, th\u00ec qu\u1ea3 thi\u00ean c\u1ea7u c\u00f3 hay b\u00e0y ra t\u1eebng qu\u1ebb, nghi\u1ec5m nhi\u00ean nh\u01b0 nh\u1eefng c\u00e1i th\u1ebb b\u1eb1ng c\u1ecf thi, xem \u0111\u1ebfn l\u1eddi qu\u1ebb l\u1ea5y \u00fd m\u00e0 \u0111\u00f3n ch\u00ed, l\u1ea5y ph\u00e9p n\u00f3i Kinh Thi \u0111\u1ec3 th\u00f4ng \u0111i th\u00ec nh\u1eefng c\u00e2u th\u01a1 xem b\u00f3i r\u00f5 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1eddi \u201cH\u00e0o\u201d trong Kinh D\u1ecbch, th\u1ea7n minh m\u00e0 suy x\u00e9t th\u00eam ra, \u0111\u1ec3 xem vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c, vi\u1ec7c h\u1ecfng, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7n qu\u1ebb t\u1ed1t, qu\u1ebb x\u1ea5u, \u0111\u1ec3 ph\u00e1t minh ngh\u0129a tinh vi c\u1ee7a t\u1ea1o ho\u00e1, \u0111\u1ec3 s\u00e1nh v\u1edbi c\u00f4ng ho\u00e1 d\u1ee5c c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, l\u00e0 \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u00f3 ch\u0103ng ? L\u1eddi \u201cV\u0103n ng\u00f4n\u201d \u1edf qu\u1ebb Ki\u1ec1n c\u00f3 n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cN\u00e0y, b\u1eadc \u0111\u1ea1i nh\u00e2n c\u00f9ng h\u1ee3p \u0111\u1ee9c v\u1edbi tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, c\u00f9ng h\u1ee3p s\u00e1ng v\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng, h\u1ee3p ti\u1ebft t\u1ef1 v\u1edbi b\u1ed1n m\u00f9a, h\u1ee3p t\u1ed1t x\u1ea5u v\u1edbi qu\u1ef7 th\u1ea7n, tr\u01b0\u1edbc tr\u1eddi m\u00e0 tr\u1eddi kh\u00f4ng tr\u00e1i, sau tr\u1eddi m\u00e0 v\u00e2ng theo th\u1eddi tr\u1eddi ; tr\u1eddi c\u00f2n kh\u00f4ng tr\u00e1i hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ? Hu\u1ed1ng chi \u0111\u1ed1i v\u1edbi qu\u1ef7 th\u1ea7n ?\u201d. \u201c\u0110\u1ea1i t\u01b0\u1ee3ng\u201d qu\u1ebb \u201cTh\u00e1i\u201d n\u00f3i : \u201c\u0110\u1ea5t tr\u1eddi l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng qu\u1ebb Th\u00e1i, nh\u1eefng v\u1ecb vua ch\u00faa d\u00f9ng t\u01b0\u1ee3ng qu\u1ebb \u1ea5y \u0111\u1ec3 s\u1eeda sang \u0111\u1ea1o tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, gi\u00fap nh\u1eefng vi\u1ec7c ch\u00ednh \u0111\u00e1ng c\u1ee7a tr\u1eddi \u0111\u1ea5t, \u0111\u1ec3 gi\u00fap \u0111\u1ee1 d\u00e2n\u201d. Th\u00e1nh nh\u00e2n \u1edf hai qu\u1ebb Ki\u1ec1n v\u00e0 Th\u00e1i trong Kinh D\u1ecbch ph\u00e1t minh ra hai ngh\u0129a l\u1edbn \u1ea5y, v\u00ec t\u1ea5t ph\u1ea3i c\u00f3 \u0111\u1ee9c nh\u01b0 qu\u1ebb Ki\u1ec1n, r\u1ed3i sau m\u1edbi h\u1ecdp c\u1ea3 ti\u00ean thi\u00ean v\u00e0 h\u1eadu thi\u00ean l\u00e0m \u0111\u1ea1i th\u00e0nh, l\u1ea1i c\u00f3 th\u1eddi nh\u01b0 qu\u1ebb Th\u00e1i, r\u1ed3i sau c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ee3p c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c s\u1eeda sang gi\u00fap \u0111\u1ee1 v\u00e0o \u0111\u1ea1o trung.<\/p>\n<p>\u201cHo\u00e0ng th\u01b0\u1ee3ng ta l\u1ea5y \u0111\u1ee9c th\u00e1nh nh\u00e2n, \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1eddi th\u00e1nh nh\u00e2n, th\u1ec3 theo qu\u1ebb Ki\u1ec1n, suy x\u00e9t \u0111\u1ebfn qu\u1ebb Th\u00e1i, v\u1ed1n t\u1eeb trong d\u00e2n, \u0111\u1ec3 d\u1ea1y cho \u0111\u1eddi. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u1edf trong t\u1eadp n\u00e0y, l\u1eddi l\u1ebd m\u1ea7u nhi\u1ec7m, ngh\u0129a l\u00fd uy\u00ean th\u00e2m, ng\u1ea7m \u0111\u1ec3 b\u1ea3o ng\u01b0\u1eddi, qu\u1ebb h\u1ec7 l\u1ea5y ti\u00ean thi\u00ean h\u1eadu thi\u00ean, t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 \u201cT\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ee5 t\u01b0\u1edbng\u201d, ng\u01b0\u1edbc th\u1ea5y th\u00e1nh nh\u00e2n k\u00fd h\u1ee9ng s\u00e2u v\u00e0 m\u1ea7u nhi\u1ec7m xa v\u00e0 to l\u1edbn, ti\u1ebfn l\u00ean xem t\u1eadp th\u01a1 Thi\u00ean c\u01a1 d\u1ef1 tri\u1ec7u c\u1ee7a th\u00e1nh ch\u1ebf, \u0111\u1ea1o v\u00e0 l\u00fd c\u00f9ng li\u00ean l\u1ea1c ph\u1ed1i h\u1ee3p v\u1edbi nhau, kh\u00f4ng c\u00f2n ph\u1ea3i ng\u1edd n\u1eefa. \u0110\u1ea1o l\u00fd \u1ea5y \u0111\u1ec1u \u1edf trong Kinh D\u1ecbch, \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t minh r\u1ea5t l\u1edbn\u201d.<\/p>\n<p>T\u1edd t\u1ea5u d\u00e2ng l\u00ean, vua khen l\u00e0 ph\u1ea3i. T\u1ee9c th\u00ec sai l\u1ee5c giao \u0111\u1ec3 kh\u1eafc r\u1ed3i in \u0111\u00ednh v\u00e0o cu\u1ed1i t\u1eadp.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9 t\u01b0 d\u1eb7n ph\u00e1i vi\u00ean sang Trung Qu\u1ed1c : \u201cH\u1ec5 th\u1ea5y c\u00e1c s\u00e1ch l\u1ea1 trong thi\u00ean h\u1ea1, tuy kh\u00f4ng do N\u1ed9i c\u00e1c k\u00ea t\u00ean, c\u0169ng cho thu nh\u1eb7t m\u00e0 mua l\u1ea5y. V\u1ea3 l\u1ea1i, ta v\u1ed1n th\u00edch s\u00e1ch v\u1edf, th\u01b0\u1eddng mu\u1ed1n xem r\u1ed9ng c\u1ea3 s\u00e1ch \u0111\u1eddi x\u01b0a v\u00e0 s\u00e1ch \u0111\u1eddi nay, cho n\u00ean h\u1ec5 nghe th\u1ea5y \u1edf nh\u00e2n gian c\u00f3 s\u00e1ch g\u00ec l\u1ea1, tuy \u0111em ngh\u00ecn v\u00e0ng mua v\u1ec1 c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc\u201d.<\/p>\n<p>Vua b\u1ea3o b\u1ed9 H\u00ecnh Phan Thanh Gi\u1ea3n r\u1eb1ng : \u201cH\u00ecnh l\u00e0 th\u00e0nh ; \u0111\u00e3 th\u00e0nh th\u00ec kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ed5i \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c. Ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi vi\u1ec7c d\u1ee5ng h\u00ecnh c\u00e0ng gia t\u00e2m c\u1ea9n th\u1eadn. G\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c nha m\u00f4n x\u00e9t h\u1ecfi vi\u1ec7c h\u00ecnh, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u s\u01a1 su\u1ea5t, t\u1ee9c nh\u01b0 v\u1eeba r\u1ed3i, tri ph\u1ee7 H\u00e0m Thu\u1eadn l\u00e0 Nguy\u1ec5n B\u00e1 Nh\u1ea1 k\u1ebft \u00e1n r\u1ed3i \u0111\u1ec7 l\u00ean m\u1ed9t v\u1ee5 \u00e1n m\u1ea1ng l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi s\u1ed1ng l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft, bu\u1ed9c ng\u01b0\u1eddi ta v\u00e0o t\u1ed9i ! C\u00e1i l\u1ea7m v\u1ec1 h\u00ecnh \u00e1n kh\u00f4ng v\u00ed nh\u01b0 c\u00e1i l\u1ea7m t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u00e3 ph\u1ea1m \u0111\u01b0\u1ee3c. Ph\u1ea3i th\u00f4ng d\u1ee5 ngay cho c\u00e1c nha m\u00f4n l\u1edbn nh\u1ecf \u1edf trong kinh, ngo\u00e0i t\u1ec9nh : t\u1eeb nay, ph\u00e0m tra x\u00e9t vi\u1ec7c \u00e1n m\u1ea1ng, c\u1ed1t ph\u1ea3i 10 ph\u1ea7n ch\u00ednh x\u00e1c, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb kh\u00f4ng c\u00f3 t\u1ed9i m\u00e0 b\u1ecb oan, nh\u01b0 c\u00e1i \u00e1n \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111\u00f3 ! L\u1ea1i nh\u01b0 v\u1ee5 \u00e1n ngu\u1ef5 \u1edf Th\u00e1i Nguy\u00ean, ngu\u1ef5 m\u1ee5c nhi\u1ec1u \u0111\u1ebfn 13 \u2013 14 t\u00ean m\u00e0 t\u00f2ng \u0111\u1ea3ng ch\u1ec9 c\u00f3 4 \u2013 5 t\u00ean ! Nguy\u00ean c\u00e1i vi\u1ec7c c\u1ee7a ch\u00fang l\u00e0m, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ph\u01b0\u1eddng m\u00faa r\u1ed1i. V\u1ea3 l\u1ea1i, c\u00e1i t\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 \u201cL\u00ea th\u1ecb ch\u00e2n nh\u00e2n\u201d, \u0111\u00e3 x\u00e9t, kh\u00f4ng bi\u1ebft qu\u00ea qu\u00e1n \u1edf \u0111\u00e2u, th\u1ebf l\u00e0 ch\u1eafc kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi, ch\u1ec9 l\u00e0 do b\u1ecdn v\u00f4 l\u1ea1i gi\u1ea3 ph\u00e1c danh hi\u1ec7u \u0111\u1ec3 l\u1eeba d\u1ed1i ngu \u0111\u00f3 th\u00f4i. K\u1ebb th\u1ee7 ph\u1ea1m v\u1ec1 \u00e1n n\u00e0y \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u1eed t\u1eed ngay r\u1ed3i, h\u00ecnh ph\u00e1p nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1ee7. N\u1ebfu ch\u1ec9 l\u1ea5y m\u1ed9t ch\u1eef \u201cngu\u1ef5\u201d li\u00ean lu\u1ef5 lan m\u00e3i ra, v\u01a1 c\u1ea3 v\u00f4 s\u1ed1 l\u01b0\u01a1ng d\u00e2n, l\u00f2ng ta r\u1ea5t kh\u00f4ng n\u1ee1 ! \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u1eefng k\u1ebb ph\u1ea1m \u0111em qu\u00e2n \u0111i tr\u1ed1n tr\u00e1nh, t\u00ecnh ti\u1ebft c\u0169ng nh\u1eb9, n\u00ean do nh\u1eefng \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c tra x\u00e9t, t\u1ed9i c\u00f3 gia l\u00ean hay kh\u00f4ng gia l\u00ean l\u00e0 tu\u1ef3 \u1edf ch\u1ed7 k\u1ebb ph\u1ea1m c\u00f3 t\u00e1i ph\u1ea1m hay kh\u00f4ng t\u00e1i ph\u1ea1m. \u0110i\u1ec1u \u1ea5y t\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7. Cho n\u00ean thi h\u00e0nh ph\u1ea7n nhi\u1ec1u kh\u00f4ng gi\u1ed1ng nhau. B\u1ed9 ph\u1ea3i ngh\u1ecb t\u1ea5u, nh\u1ea5t lu\u1eadt thi h\u00e0nh : k\u1ebb n\u00e0o t\u00e1i ph\u1ea1m th\u00ec gia \u0111\u1eb3ng l\u00ean, k\u1ebb n\u00e0o kh\u00f4ng t\u00e1i ph\u1ea1m th\u00ec c\u1ee9 y nh\u01b0 b\u1ea3n t\u1ed9i\u201d.<\/p>\n<p>B\u00e1n th\u00f3c \u1edf kho t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i cho d\u00e2n. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201cT\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i v\u1eeba g\u1eb7p tai n\u1ea1n ri\u00eang, l\u00e0 \u0111\u00ea s\u00f4ng v\u1ee1 ! Tuy hi\u1ec7n nay th\u1ebf n\u01b0\u1edbc h\u01a1i xu\u1ed1ng, l\u00faa ru\u1ed9ng l\u1ee5c \u0111\u1ee5c c\u1ea5y l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c, ta h\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean l\u00f2ng, nh\u01b0ng ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n ta tr\u1ea3i qua n\u1ea1n l\u1ee5t \u1ea5y, 10 nh\u00e0 t\u00fang thi\u1ebfu \u0111\u1ebfn 9, t\u00ecnh h\u00ecnh qu\u1eabn b\u00e1ch kh\u00f4ng th\u1ec3 tr\u00e1nh kh\u1ecfi \u0111\u01b0\u1ee3c ! V\u1eady sai quan t\u1ec9nh cho l\u1ea5y th\u00f3c kho 65.000 h\u1ed9c, gi\u1ea3m gi\u00e1 b\u00e1n ra cho d\u00e2n (chi\u1ec3u gi\u00e1 g\u1ea1o k\u1ef3 th\u00e1ng 8, \u0111\u1ec1u gi\u1ea3m 2 ti\u1ec1n) \u0111\u1ec3 th\u01b0 n\u1ed7i c\u1ea5p b\u00e1ch cho d\u00e2n. \u0110i\u1ec1u t\u1ec5 phen n\u00e0y n\u1ebfu nh\u1ea5t lu\u1eadt kh\u1edfi s\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c, c\u1ed1 nhi\u00ean l\u00e0 t\u1ed1t ; n\u1ebfu c\u1ea5y t\u1ee5c gi\u00e1 m\u00e0 mu\u1ed9n qu\u00e1, kh\u00f3 mong \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, th\u00ec n\u1ed7i t\u00fang thi\u1ebfu ph\u1ea3i n\u00ean chu c\u1ea5p cho, c\u0169ng ph\u1ea3i c\u1ee9 th\u1ef1c l\u00e0m t\u1edd t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i ban \u01a1n ra. Ta m\u1ed9t l\u00f2ng lo l\u1eafng cho d\u00e2n, tuy \u0111\u1ebfn h\u00e0ng ngh\u00ecn, h\u00e0ng v\u1ea1n c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ebfc\u201d. Tr\u01b0\u1edbc kia, khi n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t m\u1edbi lui, quan t\u1ec9nh t\u00e2u n\u00f3i nh\u1eefng d\u00e2n x\u00e3 b\u1ecb n\u1ea1n l\u1ee5t, kh\u00f4ng thi\u1ec7t h\u1ea1i cho l\u1eafm. Vua b\u1ea3o b\u1ed9 C\u00f4ng r\u1eb1ng : \u201cNhi\u1ec1u ch\u1ed7 \u0111\u00ea v\u1ee1 nh\u01b0 th\u1ebf, ta ng\u1edd d\u00e2n gian kh\u00f4ng kh\u1ecfi \u0111\u1eafm \u0111u\u1ed1i, l\u00faa ru\u1ed9ng kh\u00f4ng kh\u1ecfi t\u1ed5n h\u1ea1i, quan t\u1ec9nh t\u00e2u nh\u01b0 th\u1ebf, c\u00f3 th\u1ef1c hay kh\u00f4ng ? Hay l\u00e0 n\u00f3i cho vui tai \u0111\u00f3 th\u00f4i ? Ngo\u00e0i \u1ea5y n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ebfn ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi Kinh ph\u00e1i \u0111i vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u1ec1, h\u1ecfi cho r\u00f5 r\u00e0ng, t\u00e2u l\u00ean ta xem, \u0111\u1ec3 bi\u1ebft h\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng\u201d. Sau \u0111\u00f3, c\u00f3 Tri ph\u1ee7 Ho\u00e0 An l\u00e0 B\u00f9i \u00e1i t\u1eeb B\u1eafc \u0111\u1ebfn, n\u00f3i : \u201cT\u1eeb t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ebfn t\u1ec9nh Ninh B\u00ecnh, tr\u00f4ng su\u1ed1t m\u1ed9t l\u00e0n n\u01b0\u1edbc tr\u1eafng, th\u1ef1c t\u00ecnh b\u1ecb l\u1ee5t r\u1ea5t l\u00e0 thi\u1ec7t h\u1ea1i !\u201d. B\u1ed9 C\u00f4ng \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Vua t\u00e1i ng\u01b0\u1eddi \u0111i, n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cKh\u00fac \u0111\u00ea ngh\u00ecn tr\u01b0\u1ee3ng v\u1ee1 v\u00ec ch\u1ed7 t\u1ed5 ki\u1ebfn, c\u00e1i h\u1ea1i [\u0111\u1eafp \u0111\u00ea \u0111\u1ec3] tranh v\u1edbi s\u00f4ng \u0111\u1ebfn nh\u01b0 th\u1ebf \u0111\u1ea5y ! \u0110\u00e1ng th\u01b0\u01a1ng l\u1eafm !\u201d. Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110i\u1ec3n nh\u00e2n n\u00f3i : \u201cL\u0129nh T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c H\u00e0 \u2013 Ninh l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u1eadt v\u1ec1 n\u1ed9p l\u00ean ch\u1eef ch\u00e2u ph\u00ea kh\u00f4ng c\u00f3 l\u00e0m t\u1eadp t\u00e2u ; chi\u1ebfu l\u1ec7 th\u1ebf l\u00e0 kh\u00f4ng h\u1ee3p\u201d. Vua qu\u1edf r\u1eb1ng : \u201cB\u1eadt c\u00f3 t\u00ednh c\u1eady m\u00ecnh nh\u01b0 lo\u00e0i th\u00fa d\u1eef, t\u1ea5u \u0111\u1ed1i \u0111\u00e3 nh\u01b0 th\u1ebf, l\u00e0m vi\u1ec7c l\u1ea1i nh\u01b0 th\u1ebf ! Ph\u1ea1t b\u1ed5ng 6 th\u00e1ng, \u0111\u1ec3 r\u0103n cho ch\u1eeba \u0111i\u201d.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1edfng cho quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng S\u01a1n T\u00e2y v\u00e0 H\u01b0ng Y\u00ean. Vua th\u1ea5y n\u0103m nay th\u1ebf n\u01b0\u1edbc kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh v\u00e0 Nam \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u c\u00f3 v\u1ee1 \u0111\u00ea, t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, t\u1ec9nh H\u01b0ng Y\u00ean c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i xung y\u1ebfu c\u1ee7a s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0, th\u1ebf m\u00e0 \u0111\u00ea \u0111i\u1ec1u s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eefng ch\u1eafc, m\u1edbi sai quan \u1edf b\u1ed9 ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng ngh\u1ecb th\u01b0\u1edfng gia c\u1ea5p v\u00e0 k\u1ef7 l\u1ee5c c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc cho t\u1eeb quan t\u1ec9nh \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 huy\u1ec7n.<\/p>\n<p>S\u1eafc cho b\u1ed9 H\u1ed9 h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng l\u00e0m b\u1ea3n danh s\u00e1ch t\u1ed5ng k\u00ea s\u1ed1 \u0111i\u1ec1n \u0111\u1ecba, s\u1ed1 \u0111inh, s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u00f3c, s\u1ed1 v\u00e0ng b\u1ea1c, v\u1ec1 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 [1840] v\u00e0 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7 [1847], th\u00e1ng 8 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, s\u1ed1 hao \u0111i, s\u1ed1 c\u00f2n l\u1ea1i l\u00e0 bao nhi\u00eau.<\/p>\n<p>(- N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 21 :<\/p>\n<p>S\u1ed1 \u0111inh 970.516 ng\u01b0\u1eddi<\/p>\n<p>Ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t 4.063.892 m\u1eabu.<\/p>\n<p>Th\u00f3c 2.804.744 h\u1ed9c ((1), (2) Th\u00f3c g\u1ea1o s\u1ed1 nguy\u00ean \u00edt m\u00e0 s\u1ed1 chi c\u00f2n l\u1ea1i nhi\u1ec1u h\u01a1n, ng\u1edd l\u00e0 s\u00e1ch in l\u1ea7m, kh\u00f4ng bi\u1ebft s\u1ed1 tr\u00ean sai hay s\u1ed1 d\u01b0\u1edbi sai.1)<\/p>\n<p>Ti\u1ec1n 2.852.462 quan.<\/p>\n<p>V\u00e0ng h\u01a1n 1.470 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>B\u1ea1c 121.114 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>N\u0103m \u1ea5y ch\u1ec9 c\u00f2n :<\/p>\n<p>Th\u00f3c g\u1ea1o 6.544.376 h\u1ed9c ph\u01b0\u01a1ng (2).<\/p>\n<p>S\u1ed1 ti\u1ec1n 14.335.337 quan.<\/p>\n<p>V\u00e0ng v\u00e0 c\u00e1c h\u1ea1ng ti\u1ec1n h\u01a1n 37.480 l\u1ea1ng, trong \u0111\u00f3 c\u1ea5t k\u1ef9 \u0111i h\u01a1n 31.261 l\u1ea1ng 2 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n. C\u00e1c h\u1ea1ng b\u1ea1c h\u01a1n 2.506.670 l\u1ea1ng, trong \u0111\u00f3 c\u1ea5t k\u1ef9 \u0111i h\u01a1n 2.000.169 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>\u2013 N\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 7 :<\/p>\n<p>Nh\u00e2n \u0111inh 1.029.501 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n<p>\u0110i\u1ec1n th\u1ed5 4.278.013 m\u1eabu.<\/p>\n<p>Th\u00f3c 2.960.134 h\u1ed9c.<\/p>\n<p>S\u1ed1 ti\u1ec1n 3.108.162 quan.<\/p>\n<p>V\u00e0ng 1.608 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>B\u1ea1c 128.773 l\u1ea1ng.<\/p>\n<p>Tr\u1eeb ra th\u00e1ng 8 tr\u1edf v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc, ti\u00eau hao \u0111i r\u1ed3i, ch\u1ec9 c\u00f2n :<\/p>\n<p>Th\u00f3c, g\u1ea1o 9.466.460 h\u1ed9c ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ti\u1ec1n 12.234.358 quan.<\/p>\n<p>S\u1ed1 v\u00e0ng 48.741 l\u1ea1ng 1 \u0111\u1ed3ng 1 ph\u00e2n, trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 c\u1ea5t k\u1ef9 \u0111i 42.709 l\u1ea1ng 4 \u0111\u1ed3ng 8 ph\u00e2n. B\u1ea1c h\u01a1n 3.265.346 l\u1ea1ng 9 \u0111\u1ed3ng 7 ph\u00e2n, trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u01b0u l\u1ea1i v\u00e0 c\u1ea5t k\u1ef9 \u0111i h\u01a1n\u00a0 3.000.169 l\u1ea1ng 3 \u0111\u1ed3ng).<\/p>\n<p><a>T\u1eeb khi bi\u00ean thu\u1ef3 mi\u1ec1n T\u00e2y c\u00f3 vi\u1ec7c, trong 3 t\u1ec9nh Gia \u0110\u1ecbnh, V\u0129nh Long v\u00e0 An Giang, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u1edf c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng ph\u1ea7n nhi\u1ec1u b\u1ecf hoang, qu\u00e2n d\u00e2n thi\u1ebfu ng\u1ea1ch ; c\u00e1c t\u1ec9nh th\u1ea7n t\u00e2u xin \u0111i\u1ec1u t\u1ec5. Vua cho l\u00e0 vi\u1ec7c quan h\u1ec7 \u0111\u1ebfn ch\u00ednh s\u1ef1 l\u1edbn c\u1ee7a d\u00e2n sinh, giao xu\u1ed1ng cho \u0111\u00ecnh th\u1ea7n ngh\u1ecb, t\u00e2u l\u00ean.<\/a><\/p>\n<p>Cho ho\u00e0ng t\u1eed c\u00f3 t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng, ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng t\u00f4n, ho\u00e0ng \u0111\u1ec7 v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 \u0111\u00ecnh th\u1ea7n c\u00e1c h\u1ea1ng qu\u1ebf c\u00f3 kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>Nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u c\u1ea5m theo t\u1ea3 \u0111\u1ea1o cho c\u00e1c quan ch\u1ee9c trong kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh. D\u1ee5 r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o Gia t\u00f4 l\u00e0 t\u00e0 gi\u00e1o, l\u00e0m m\u00ea ho\u1eb7c l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi r\u1ea5t s\u00e2u, kh\u00f4ng nh\u1eefng c\u00e1m d\u1ed7 l\u00e0m cho ti\u1ec3u d\u00e2n u m\u00ea, m\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u1ea3 ng\u01b0\u1eddi trong quan ch\u1ee9c, c\u0169ng c\u00f3 k\u1ebb say m\u00ea kh\u00f4ng t\u1ec9nh ! G\u1ea7n \u0111\u00e2y nh\u01b0 <a href=\"https:\/\/en.wikipedia.org\/wiki\/Bombardment_of_Tourane_(1847)\">vi\u1ec7c \u0110\u00e0 N\u1eb5ng \u1edf t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Nam<\/a>, Su\u1ea5t \u0111\u1ed9i V\u0169 V\u0103n \u0110i\u1ec3m v\u00ec D\u01b0\u01a1ng di ((1) D\u01b0\u01a1ng di : m\u1ecdi r\u1ee3 \u1edf T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng (ti\u1ebfng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi d\u00f9ng ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng).1) m\u00e0 ng\u1ea7m \u0111\u01b0a t\u1edd \u01b0\u1edbc th\u00fac, l\u00e0m ti\u1ebft l\u1ed9 qu\u00e2n c\u01a1 ! L\u1ea1i nh\u01b0 Ph\u00e2n ph\u1ee7 Tr\u1ea7n Quang Giao \u1edf t\u1ec9nh S\u01a1n T\u00e2y ng\u1ea7m theo t\u1ea3 \u0111\u1ea1o, kh\u00f4ng lo li\u1ec7u vi\u1ec7c tang m\u1eb9. Nh\u1eefng h\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi nh\u01b0 th\u1ebf, k\u1ec3 c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 l\u1edbn d\u1ea7n l\u00ean m\u00e3i \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u1eady h\u1ea1 l\u1ec7nh cho c\u00e1c th\u01b0\u1ee3ng ty \u1edf trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh ph\u1ea3i gia t\u00e2m ki\u1ec3m s\u00e1t nh\u1eefng th\u00e2n bi\u1ec1n thu\u1ed9c d\u01b0\u1edbi quy\u1ec1n, n\u1ebfu c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng g\u1ed9t b\u1ecf s\u00e1ch \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec tr\u00edch ra tham h\u1eb7c, tr\u1ecb t\u1ed9i, \u0111\u1ec3 tuy\u1ec7t c\u00e1i r\u1ec5 x\u1ea5u.<\/p>\n<p>Sai : Th\u1ecb lang b\u1ed9 L\u1ea1i Phan Tr\u1ee9 sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi H\u00e0 N\u1ed9i ; th\u1ef1 B\u1ed1 ch\u00ednh Ngh\u1ec7 An Ho\u00e0ng \u0110\u1ea1o l\u00e0m Ph\u00f3 ; th\u1ef1 Ph\u1ee7 do\u00e3n Th\u1eeba Thi\u00ean Nguy\u1ec5n C\u00f4ng Tr\u1ee9 sung Ch\u1ee7 kh\u1ea3o tr\u01b0\u1eddng thi Nam \u0110\u1ecbnh, Thi\u00eam s\u1ef1 ph\u1ee7 Thi\u00eam s\u1ef1 Ph\u1ea1m H\u1eefu Nghi l\u00e0m Ph\u00f3. L\u1ea5y \u0111\u1ed7 47 c\u1eed nh\u00e2n.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng H\u00e0 N\u1ed9i 26 ng\u01b0\u1eddi : Nguy\u1ec5n Du, Ho\u00e0ng Xu\u00e2n H\u1ee3p, Nguy\u1ec5n M\u1ea1i, \u0110o\u00e0n Duy Th\u1ee5c, Tr\u1ea7n H\u1ed7, Nguy\u1ec5n Phi\u00ean, Nguy\u1ec5n Huy T\u00e2n, Nguy\u1ec5n Nho Du, Nguy\u1ec5n B\u00e1, \u0110\u1ed7 Tr\u1ecdng \u0110\u1ea1i, Ng\u00f4 M\u1eabn, L\u1ed7 \u0110\u00ecnh Tuy\u1ec3n, Tr\u1ecbnh Ph\u1ea5n, Nguy\u1ec5n V\u0103n Nho, \u0110\u1eb7ng Tr\u1ea7n Chuy\u00ean, Phan H\u01b0ng, Nguy\u1ec5n Tr\u1ecdng Thi\u1ec7n, V\u0169 \u0110\u00ecnh Thoa, Nghi\u00eam \u1ee9ng, \u0110\u1ed3ng Danh V\u1ecdng, L\u00ea H\u1eefu T\u00e1, \u0110\u00e0o V\u0103n Du, Nguy\u1ec5n Quang L\u00e3ng, Kh\u01b0\u01a1ng B\u00e1 Khanh, Ng\u00f4 Xu\u00e2n M\u1ef9, L\u00ea Quang.<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1eddng Nam \u0110\u1ecbnh 21 ng\u01b0\u1eddi : Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh M\u1ef9, Nguy\u1ec5n Huy\u00ean, Ph\u1ea1m Huy B\u1eb1ng, Tr\u1ea7n V\u0103n So\u1ea1n, Ph\u1ea1m \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, \u0110\u1eb7ng Xu\u00e2n Th\u1ed1ng, Tr\u1ea7n Th\u1ebf Kinh, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Thu\u1eadn, Ph\u1ea1m T\u1ea3o, \u0110\u1eb7ng Ph\u00e1c, Ph\u1ea1m Ch\u00ednh Ngh\u1ecb, V\u0169 Huy C\u01a1, Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Th\u1ea3n, \u0110\u1eb7ng To\u00e1n, Ph\u1ea1m Tu\u1ea5n, Nguy\u1ec5n Huy Khanh, Mai Quang Nhu\u1eadn, Nguy\u1ec5n V\u0103n Trinh, Chu Ph\u01b0\u01a1ng Qu\u1ebf, Nguy\u1ec5n Huy\u1ec5n, Nguy\u1ec5n Tu\u1ea5n Khanh).<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1c h\u1ecdc t\u1ec9nh V\u0129nh Long l\u00e0 L\u1ea1i Th\u1ebf M\u1ef9 b\u1ecb m\u1ea5t ch\u1ee9c. L\u1ea5y Vi\u00ean ngo\u1ea1i lang b\u1ed9 L\u1ea1i Ho\u00e0ng V\u0103n Minh thay v\u00e0o.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh r\u00f5 l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 ty Tam ph\u00e1p ((2) Tam ph\u00e1p : H\u00ecnh b\u1ed9, \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1, \u0110\u00f4 s\u00e1t vi\u1ec7n.2) :<\/p>\n<p>(- Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u1ebfn c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n ki\u1ec7n, m\u00ecnh ph\u1ea3i vi\u1ebft l\u1ea5y \u0111\u01a1n, c\u00f3 ch\u1eef quan cai qu\u1ea3n nh\u1eadn th\u1ef1c. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u00f4ng vi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1eef, \u1edf g\u1ea7n chung quanh Kinh k\u1ef3, cho \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u01a1n thay \u0111\u1ec3 h\u1ecfi ; \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng xa cho ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft thay bi\u00ean c\u1ea3 h\u1ecd t\u00ean qu\u00ea qu\u00e1n v\u00e0o cu\u1ed1i \u0111\u01a1n. N\u1ebfu x\u00e9t ra l\u00e0 b\u1edbi chuy\u1ec7n \u0111i ki\u1ec7n th\u00ec c\u1ee9 nh\u1eb1m ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft \u0111\u01a1n, chi\u1ebfu qu\u00ea qu\u00e1n \u1edf cu\u1ed1i \u0111\u01a1n b\u1eaft \u0111\u1ec3 tr\u1ecb t\u1ed9i. N\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n m\u00e0 t\u1ef1 ng\u01b0\u1eddi \u0111i ki\u1ec7n bi\u00ean li\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 v\u00e0o \u0111\u01a1n th\u00ec gia \u0111\u1eb3ng tr\u1ecb t\u1ed9i ng\u01b0\u1eddi \u0111i ki\u1ec7n. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf g\u1ea7n Kinh k\u1ef3 ho\u1eb7c xa \u1edf c\u00e1c t\u1ec9nh ngo\u00e0i, m\u00e0 \u0111em \u0111\u01a1n \u0111i ki\u1ec7n ph\u1ea3i \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng l\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n, th\u00ec kh\u00f4ng c\u1ee9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n hay kh\u00f4ng \u0111\u1ec1u do Ph\u00e1p ty thu nh\u1eadn, chi\u1ebfu l\u1ec7 t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 s\u1ebd b\u00e0n. T\u1ef1u trung nh\u1eefng \u0111\u01a1n \u00e1n t\u1eebng k\u1ef3 \u0111\u1ec7 \u0111\u1ebfn \u1edf g\u1ea7n quanh Kinh k\u1ef3 \u0111\u00e3 \u0111em ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n \u0111i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed1i ch\u1ea5t, xa \u1edf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00e3 c\u00f3 h\u1ecd t\u00ean qu\u00ea qu\u00e1n ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n, th\u00ec chi\u1ebfu xem n\u00ean tra x\u00e9t hay n\u00ean b\u00e1c \u0111i, b\u00e0n cho \u1ed5n tho\u1ea3, t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh. N\u1ebfu \u1edf g\u1ea7n Kinh k\u1ef3, kh\u00f4ng \u0111em theo ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n ; \u1edf ngo\u00e0i xa, kh\u00f4ng bi\u00ean r\u00f5 h\u1ecd t\u00ean qu\u00ea qu\u00e1n ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n, th\u00ec Ph\u00e1p ty giao tr\u1ea3 ngay \u1edf tr\u01b0\u1edbc m\u1eb7t ng\u01b0\u1eddi \u0111i ki\u1ec7n, kh\u00f4ng nh\u1eadn.<\/p>\n<p>\u2013 Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n, d\u00e2n n\u1ebfu c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng oan khu\u1ea5t, s\u1ebd cho \u0111\u1ebfn ngay Ph\u00e1p ty \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n ki\u1ec7n. Ai tr\u00e1i l\u1ec7nh s\u1ebd chi\u1ebfu \u0111i\u1ec1u l\u1ec7 kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 9 [1828] m\u00e0 tr\u1ecb t\u1ed9i : Ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft h\u1ed9 \u0111\u01a1n v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i, t\u1ed9i c\u0169ng nh\u01b0 nhau. N\u1ebfu x\u00e9t ra l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi xui ng\u01b0\u1eddi \u0111i ki\u1ec7n, l\u1eadp t\u00e2m xui b\u1ea9y ng\u01b0\u1eddi ta, th\u00ec l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi xui \u0111i ki\u1ec7n l\u00e0m th\u1ee7 ph\u1ea1m, ng\u01b0\u1eddi nghe xui gi\u1ee5c m\u00e0 \u0111i ki\u1ec7n l\u00e0 t\u00f2ng ph\u1ea1m.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb sau, ph\u00e0m nh\u1eefng con quan v\u0103n \u0111\u1ec7 \u0111\u01a1n k\u00eau xin v\u00e0o B\u1ed9 ho\u1eb7c Gi\u00e1m, con quan v\u00f5 xin v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng Anh danh, Gi\u00e1o d\u01b0\u1ee1ng, v\u00e0 nh\u1eefng th\u1ee3 \u0111\u01b0\u1ee3c chi l\u01b0\u01a1ng, xin mi\u1ec5n tr\u1eeb [binh d\u1ecbch], chu\u1ea9n cho theo l\u1ec7 n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 19 [1838], \u0111\u1ec1u \u0111\u1ea7u \u0111\u01a1n k\u00eau \u1edf b\u1ed9. \u0110\u1ebfn nh\u01b0 nh\u00e2n vi\u00ean b\u1ecb c\u00e1ch, b\u00e3i, t\u00ecnh nguy\u1ec7n theo v\u00e0o b\u1ed9, ho\u1eb7c \u0111\u1ea7u qu\u00e2n, ho\u1eb7c n\u1ed9p quy\u1ec3n \u0111i thi ho\u1eb7c theo ph\u00e1i \u0111i bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 hi\u1ec7u l\u1ef1c, c\u00f9ng l\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c tranh tr\u01b0ng, tranh l\u0129nh ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t, ho\u1eb7c n\u01a1i c\u1eeda tu\u1ea7n, n\u01a1i b\u1ebfn s\u00f4ng ; th\u1ee3 thuy\u1ec1n n\u1ebfu c\u00f3 k\u00eau xin ch\u01b0\u1edbc mi\u1ec5n sai d\u1ecbch : \u0111\u1ec1u do Ph\u00e1p ty thu nh\u1eadn \u0111\u01a1n k\u00eau, chi\u1ebfu l\u1ec7 ngh\u1ecb x\u1eed.<\/p>\n<p>\u2013 Ph\u00e0m d\u00e2n c\u00e1c h\u1ea1t, \u0111\u00e0n \u00f4ng t\u1eeb 70 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean, 15 tu\u1ed5i tr\u1edf xu\u1ed1ng, c\u00f9ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u1ec7nh th\u00e0nh c\u1ed1 t\u1eadt v\u00e0 c\u00e1c ph\u1ee5 n\u1eef \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn c\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea7u \u0111\u01a1n k\u00eau, tr\u1eeb ra ngo\u00e0i n\u00e0o c\u00f3 t\u00ecnh tr\u1ea1ng oan u\u1ed5ng thi\u1ebft th\u1ef1c v\u00e0 nh\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ed3ng ho\u1eb7c ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e0n \u00f4ng th\u00e2n thu\u1ed9c n\u00e0o c\u00f3 th\u1ec3 \u0111i k\u00eau thay, m\u1edbi chu\u1ea9n cho \u0111\u1ea7u \u0111\u01a1n k\u00eau. Ai tr\u00e1i lu\u1eadt th\u00ec \u0111u\u1ed5i ra.<\/p>\n<p>\u2013 T\u1eeb sau, ph\u00e0m Ph\u00e1p ty thu nh\u1eadn nh\u1eefng \u0111\u01a1n k\u00eau, \u0111\u01a1n n\u00e0o tra c\u1ee9u kh\u00f4ng kh\u00f3 kh\u0103n l\u1eafm, ch\u1ec9 \u1edf c\u00e1c nha m\u00f4n Kinh th\u00e0nh trong h\u1ea1n 10 ng\u00e0y ph\u1ea3i x\u00e9t ngh\u1ecb t\u00e2u l\u00ean, gi\u00e1n ho\u1eb7c c\u00f3 \u0111\u01a1n n\u00e0o vi\u1ec7c \u0111\u00e3 l\u00e2u, hay l\u00e0 s\u1ed1 m\u1ee5c nhi\u1ec1u , t\u00ecnh l\u00fd r\u1eafc r\u1ed1i, v\u00e0 ph\u1ea3i t\u01b0 \u0111i x\u00e9t h\u1ecfi \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, th\u00ec do Ph\u00e1p ty ch\u01b0\u1edbc l\u01b0\u1ee3ng xin tri\u1ec3n h\u1ea1n nh\u1eadt k\u1ef3, c\u1ed1t sao cho y h\u1ea1n l\u00e0m xong, nh\u01b0ng \u1edf trong b\u1ea3n t\u1eadp ngh\u1ecb ph\u1ea3i n\u00f3i r\u00f5 ng\u00e0y c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u00e1p \u0111\u1ebfn \u0111\u1ec3 cho \u0111\u1ee7 tra x\u00e9t ; n\u1ebfu vi\u00ean ch\u1ee9c th\u1eeba h\u00e0nh t\u1ef1 \u00fd \u0111\u1ec3 ch\u1eadm l\u1ea1i \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i h\u1ea1n th\u00ec do Ph\u00e1p ty ch\u1ec9 r\u00f5 t\u1eebng t\u00ean m\u00e0 h\u1eb7c t\u00e2u l\u00ean, \u0111\u1ee3i Ch\u1ec9 tr\u1eebng tr\u1ecb).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 tu b\u1ed5 t\u00e0u thuy\u1ec1n. Ph\u00e0m nh\u1eefng thuy\u1ec1n b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng, k\u1ec3 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb n\u0103m m\u1edbi \u0111\u00f3ng, 5 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tu b\u1ed5, thuy\u1ec1n kh\u00f4ng b\u1ecdc \u0111\u1ed3ng th\u00ec 3 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n tu b\u1ed5. \u0110\u00e3 tr\u1ea3i 2 \u2013 3 l\u1ea7n tu b\u1ed5 r\u1ed3i m\u00e0 t\u00e0i li\u1ec7u c\u00f3 h\u01b0 h\u1ecfng, cho th\u00e1o ra t\u1eebng t\u1ea5m v\u00e1n \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3ng l\u1ea1i ; n\u1ebfu kh\u00f4ng h\u01b0 h\u1ecfng, th\u00ec chi ho\u00e1 v\u1eadt c\u00f4ng ra \u0111\u1ec3 tu b\u1ed5, kh\u00f4ng bu\u1ed9c v\u00e0o ni\u00ean h\u1ea1n, c\u1ee9 h\u1eb1ng n\u0103m lau d\u1ea7u v\u00e0 s\u1eeda sang l\u1ea1i m\u1ed9t l\u1ea7n.<\/p>\n<p>L\u1ea5y H\u00ecnh khoa th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Giang V\u0103n Hi\u1ec3n \u00e1n b\u1ed5 th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n Ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ea1o Kinh k\u1ef3, xem x\u00e9t c\u1ea3 c\u00f4ng vi\u1ec7c T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7.<\/p>\n<p>Cho L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, Th\u1eeba \u00e2n u\u00fd, An Kh\u01b0\u01a1ng nam Tr\u1ea7n Tri th\u0103ng th\u1ef1 Ch\u01b0\u1edfng v\u1ec7, quy\u1ec1n Ch\u01b0\u1edfng \u1ea5n v\u1ee5 dinh K\u1ef3 v\u00f5, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1 \u0111\u00ecnh nghi ; v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Nh\u1ecb Trung b\u1ea3o l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ho\u00e1 b\u1ed5 l\u00e0m L\u00e3nh binh t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh ; th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 Trung dinh H\u00f9ng nhu\u1ec7 L\u00ea Nguy\u00ean b\u1ed5 th\u1ef1 Ph\u00f3 v\u1ec7 u\u00fd v\u1ec7 T\u1ea3 dinh Long v\u00f5.<\/p>\n<p>C\u00f3 2 chi\u1ebfc qu\u00e2n thuy\u1ec1n n\u01b0\u1edbc Anh \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng. T\u1ec9nh th\u1ea7n Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Mai C\u00f4ng Ng\u00f4n \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Sai th\u1ef1 Tham tri b\u1ed9 H\u1ed9 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ebfn ngay h\u1ecfi r\u00f5 t\u00ecnh \u00fd \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y. Thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u0110\u1ee9c Hu\u1ec7 L\u01b0 n\u00f3i : \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u00e0 v\u00e2ng m\u1ec7nh c\u1ee7a qu\u1ed1c tr\u01b0\u1edfng h\u1eafn, mu\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ebfn Kinh chi\u00eam c\u1eadn, m\u1edbi ch\u1ecbu tr\u00ecnh qu\u1ed1c th\u01b0 l\u00ean. T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u01b0\u1eddng cho l\u00e0 xin nh\u01b0 th\u1ebf kh\u00f4ng h\u1ee3p l\u1ec7, kh\u01b0\u1edbc \u0111i ; c\u00f9ng nhau tranh bi\u1ec7n \u0111\u1ebfn h\u01a1n 10 ng\u00e0y, h\u1eadu gia kho\u1ea3n \u0111\u00e3i, r\u1ed3i th\u01b0\u1edfng cho v\u1eadt h\u1ea1ng chi\u1ec3u l\u1ec7 n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 5 [1845], ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ngh\u0129 bi\u1ec7n. R\u1ed3i thuy\u1ec1n T\u00e2y d\u01b0\u01a1ng nh\u1ed5 neo \u0111i.<\/p>\n<p>Vua kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1nh : t\u1eeb \u0111\u1ea7u th\u00e1ng 8, h\u01a1i tr\u1edf tr\u1eddi. V\u00e0i ng\u00e0y sau l\u1ea1i kh\u1ecfi d\u1ea7n, g\u01b0\u1ee3ng b\u1ec7nh coi vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, s\u1edb t\u1ea5u b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho m\u1ed7i ng\u00e0y ti\u1ebfn tr\u00ecnh, tu\u1ef3 t\u1eebng vi\u1ec7c m\u00e0 ph\u00ea tr\u1ea3 l\u1eddi. R\u1ed3i nh\u00e2n nh\u1ecdc m\u1ec7t, b\u1ec7nh t\u00ecnh chuy\u1ec3n th\u00e0nh tr\u1ea7m tr\u1ecdng. \u0110\u1ebfn ng\u00e0y Qu\u00fd T\u1ef5, tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u00e0o h\u1ea7u. Vua \u0111\u1ee3i v\u1eafng 2 b\u00ean, b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cTa n\u1ed1i nghi\u1ec7p l\u1edbn, \u0111\u1ebfn nay 7 n\u0103m, s\u1edbm t\u1ed1i ch\u0103m lo, kh\u00f4ng d\u00e1m nh\u00e0n r\u1ed7i. G\u1ea7n \u0111\u00e2y b\u1ecb b\u1ec7nh, nay m\u1ec7t l\u1eafm r\u1ed3i, ngh\u0129 \u0111\u1ebfn nghi\u1ec7p l\u1edbn c\u1ee7a t\u1ed5 t\u00f4ng giao ph\u00f3 v\u00e0o m\u00ecnh, ta kh\u00f4ng th\u1ec3 kh\u00f4ng ngh\u0129 s\u1eb5n ch\u00ed k\u1ebf c\u1ee7a x\u00e3 t\u1eafc. C\u00e1c con ta, H\u1ed3ng B\u1ea3o tuy l\u1edbn, nh\u01b0ng l\u00e0 con v\u1ee3 th\u1ee9, m\u00e0 l\u1ea1i ngu \u0111\u1ed9n, \u00edt h\u1ecdc, ch\u1ec9 ham vui ch\u01a1i, kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111\u1ec3 cho k\u1ebf th\u1eeba nghi\u1ec7p l\u1edbn \u0111\u01b0\u1ee3c. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng ((1) Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng : d\u01b0\u1edbi 3 ch\u1eef n\u00e0y nguy\u00ean th\u01b0 xo\u00e1 \u0111en \u0111i, l\u00e0 do ki\u00eang t\u00ean T\u1ef1 \u0110\u1ee9c.1) th\u00f4ng minh, nhanh nh\u1eb9n, ch\u0103m h\u1ecdc, gi\u1ed1ng nh\u01b0 ta, c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ta \u0111\u00e3 tay ph\u00ea v\u00e0o di chi\u1ebfu \u0111\u1ec3 trong c\u00e1i \u1ed1ng r\u1ed3ng, nay giao cho c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i k\u00ednh c\u1ea9n phong k\u00edn, v\u1ea1n nh\u1ea5t ta c\u00f3 m\u1ec7nh h\u1ec7 n\u00e0o, th\u00ec tuy\u00ean b\u1ed1 ngay \u0111\u1ec3 cho th\u1ea7n d\u00e2n trong ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u bi\u1ebft ta s\u1edf d\u0129 c\u1ea9n th\u1eadn ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi nguy\u00ean l\u01b0\u01a1ng l\u00e0 c\u00e1i \u00fd lo s\u00e2u ngh\u0129 xa. C\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u0111\u1ea1i th\u1ea7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, ch\u1ecbu \u00e2n s\u00e2u ngh\u0129a n\u1eb7ng, n\u00ean \u0111em t\u1ea5m l\u00f2ng gi\u00fap ta m\u00e0 gi\u00fap t\u1ef1 qu\u00e2n. Ph\u1ea3i k\u00ednh c\u1ea9n thay, ch\u1edb b\u1ecf m\u1ec7nh l\u1ec7nh c\u1ee7a ta !\u201d. C\u00e1c \u0111\u1ea1i th\u1ea7n \u0111\u1ec1u ch\u1ea3y n\u01b0\u1edbc m\u1eaft kh\u00f3c, r\u1ed3i lui ra. Ngo\u00e0i tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng ai bi\u1ebft. R\u1ed3i vi\u1ec7n Th\u00e1i y ng\u00e0y d\u00e2ng thu\u1ed1c thang, kh\u00f4ng kh\u1ecfi. Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed s\u1edbm h\u00f4m ch\u1ea7u ch\u1ef1c hai b\u00ean ; \u0111\u1ea1i th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf ch\u1ef1c \u1edf T\u1ea3 h\u1eefu vu \u0111\u1ec3 th\u1ec9nh an. Ng\u00e0y Qu\u00fd M\u00e3o, b\u1ec7nh r\u1ea5t n\u1eb7ng, vua m\u1ea5t \u1edf ch\u00ednh \u0111i\u1ec7n cung C\u00e0n Th\u00e0nh, th\u1ecd 41 tu\u1ed5i : Ho\u00e0ng t\u1eed, ho\u00e0ng n\u1eef t\u1ea5t c\u1ea3 54 ng\u01b0\u1eddi (ho\u00e0ng t\u1eed 29, ho\u00e0ng n\u1eef 25), ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, ho\u00e0ng th\u00e2n v\u00e0 c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 \u0111\u1ec1u \u1edf \u0111\u1ea5y. Tuy\u00ean di chi\u1ebfu \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201cT\u1eeb \u0111\u1eddi c\u1ed5, nh\u1eefng b\u1eadc th\u00e1nh \u0111\u1ebf, minh v\u01b0\u01a1ng, hi\u1ec1n ch\u00faa, kh\u00f4ng ai l\u00e0 kh\u00f4ng c\u1ea9n th\u1eadn v\u1ec1 vi\u1ec7c ch\u1ecdn \u0111\u1eb7t ch\u1ee7 t\u1ec3 th\u1eeba t\u1ef1, trong l\u00fac \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u1eefng vi\u1ec7c to l\u1edbn gian nan, tr\u1ecdng x\u00e3 t\u1eafc \u1edf ch\u1ed7 l\u00e0m r\u1ee1 r\u00e0ng \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, y\u00eau thi\u00ean h\u1ea1 \u1edf ch\u1ed7 \u0111\u1ec3 ph\u00e1p \u0111\u1ed9 cho \u0111\u1eddi sau. Ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi b\u1ea1c \u0111\u1ee9c, ch\u1ecbu m\u1ec7nh tr\u1eddi cho, T\u1ed5 kh\u1ea3o \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, th\u1ed1ng tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i Nam \u0111\u1ebfn nay \u0111\u00e3 7 n\u0103m : nghi\u00eam c\u1ea9n nh\u01b0 d\u00e2y c\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e3 m\u1ee5c m\u00e0 k\u00ecm 6 ng\u1ef1a, ng\u00e0y m\u1ed9t c\u1ea9n th\u1eadn h\u01a1n, kh\u00f4ng d\u00e1m r\u1ed7i r\u00e3i vui ch\u01a1i. May nh\u1edd tr\u1eddi v\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean gi\u00fap cho, ghi nh\u1edb trong l\u00f2ng nh\u1eefng l\u1eddi Ho\u00e0ng kh\u1ea3o d\u1ea1y b\u1ea3o. S\u1eeda sang m\u1ecdi vi\u1ec7c, m\u1ed9t b\u1ee5ng ch\u0103m lo, mu\u00f4n d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. N\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u0169 c\u1ed1ng : n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u, n\u1ed9p l\u1ec5 c\u1ed1ng ; ch\u1ea5n h\u01b0ng v\u0103n tr\u1ecb : hai khoa thi H\u01b0\u01a1ng thi H\u1ed9i c\u00f9ng m\u1edf lu\u00f4n n\u0103m. Thanh gi\u00e1o chi\u00eau tuy\u00ean : hai n\u01b0\u1edbc Th\u1ee7y X\u00e1, H\u1ecfa X\u00e1 v\u00e0o h\u00e0ng phi\u00ean ph\u1ee5c. L\u1ea5y \u00e2n l\u1ec5 h\u1eadu \u0111\u00e3i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n l\u01b0\u01a1ng, c\u00e1c quan \u0111\u1ea7y c\u1ea3 tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Trong \u1ea5m ngo\u00e0i y\u00ean, n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a, n\u01b0\u1edbc s\u00f4ng thu\u1eadn. Th\u1ebf m\u00e0 n\u0103m nay n\u01b0\u1edbc l\u0169 v\u1ec1 m\u00f9a thu, s\u00f4ng Nh\u1ecb H\u00e0 \u1edf v\u1ec1 c\u00e1c t\u1ec9nh H\u00e0 N\u1ed9i, B\u1eafc Ninh, Nam \u0110\u1ecbnh, nh\u1eefng vi\u1ec7c nguy hi\u1ec3m k\u1ebf ti\u1ebfp nhau x\u1ea3y ra, \u0111\u00ea s\u00f4ng v\u1ee1 l\u1edf ! Ta ngh\u0129 \u0111\u1ebfn t\u00ecnh c\u1ea3nh c\u1ee7a d\u00e2n, kh\u00f4n xi\u1ebft lo s\u1ee3 ! Tr\u00f9 t\u00ednh ngh\u0129 ng\u1ee3i, may m\u00e0 d\u00e2n \u1edf xa ch\u1ed7 \u0111\u00ea v\u1ee1, l\u1ea1i h\u1ea1p long \u0111\u01b0\u1ee3c ngay. Kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i tai h\u1ea1i, d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean \u1edf. Nh\u01b0ng ta v\u00ec d\u00e2n ph\u1ea3i lo li\u1ec7u tr\u01b0\u1edbc. Ph\u00e1i ng\u1ef1 s\u1eed \u0111\u1ebfn ngay h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng v\u1edbi quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1m r\u00f5, tu\u1ef3 t\u1eebng n\u01a1i m\u00e0 ph\u00e1t ch\u1ea9n ho\u1eb7c b\u00e1n th\u00f3c g\u1ea1o cho d\u00e2n, \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee1 cho d\u00e2n \u0103n. V\u1ea3 l\u1ea1i, m\u1ea5y n\u0103m vi\u1ec7c bi\u00ean phong ph\u01b0\u01a1ng Nam h\u01a1i th\u01b0 \u0111\u01b0\u1ee3c lo ngh\u0129, th\u00ec ng\u00e0y nay n\u1ea1n n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t \u1edf ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc, c\u00e0ng thi\u1ebft t\u00ecnh ho\u00e0i. L\u1ea1i t\u01b0\u1edfng nh\u1edb Dao Cung((1) Dao Cung : cung Ho\u00e0ng th\u00e1i h\u1eadu.1) \u0111\u1ee9c t\u1ed1t, ng\u00e0y m\u1ed9t th\u01b0\u01a1ng t\u00e2m. G\u1eafng tinh th\u1ea7n ngh\u0129 \u0111\u1ebfn d\u00e2n nham ((2) D\u00e2n nham : l\u00f2ng nham hi\u1ec3m c\u1ee7a d\u00e2n.2), c\u00e0ng th\u00eam m\u1ecfi m\u1ec7t ! Ng\u00e0y m\u1ed3ng 5 th\u00e1ng 8, ta kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1nh, \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng 9 h\u01a1i \u0111\u1ee1, m\u1ed3ng 10 ng\u1ef1 \u0111i\u1ec7n coi ch\u00ednh tr\u1ecb xong, khi v\u1ec1 cung, b\u1ec7nh l\u1ea1i t\u0103ng ! Lu\u00f4n \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 9 \u0111\u00e2y, chuy\u1ec3n th\u00e0nh tr\u1ea7m tr\u1ecdng ! Nh\u01b0ng m\u00e0 ng\u00e0y ng\u00e0y c\u00e1c quan t\u00e2u vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u chu\u1ea9n cho ti\u1ebfn tr\u00ecnh, g\u01b0\u1ee3ng b\u1ec7nh tu\u1ef3 ph\u00ea t\u1eebng vi\u1ec7c, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecdng l\u1ea1i ch\u00fat n\u00e0o. V\u1ea3 l\u1ea1i, nh\u1eadn tr\u00e1ch nhi\u1ec7m tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc y\u00ean d\u00e2n, c\u00f2n h\u01a1i th\u1edf ng\u00e0y n\u00e0o th\u00ec vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc t\u00ecnh d\u00e2n \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i tho\u1ea3 bi\u1ec7n ng\u00e0y \u1ea5y, c\u00f3 d\u00e1m d\u1ef1a v\u00e0o c\u00e1i g\u1ed1i \u0111\u1ec3 l\u00e0m ra m\u1ecfi m\u1ec7t kh\u00f4ng ch\u0103m vi\u1ec7c \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e2u ! Ch\u1ec9 duy l\u00f2ng tr\u1eddi kh\u00f3 tin, v\u00e2ng m\u1ec7nh kh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng, cho n\u00ean s\u1ee3 uy tr\u1eddi m\u00e0 ph\u1ea3i gi\u1eef g\u00ecn. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y b\u1ec7nh chuy\u1ec3n n\u1eb7ng d\u1ea7n l\u00ean ! Sau khi ta mu\u00f4n tu\u1ed5i, \u0111\u1ec3 t\u1edd di chi\u1ebfu l\u1ea1i, l\u1ea5y Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai, Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 h\u1ecdc m\u00e0 gi\u1ed1ng nh\u01b0 ta, c\u00f3 th\u1ec3 n\u1ed1i \u0111\u01b0\u1ee3c nghi\u1ec7p l\u1edbn l\u00ean ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. T\u1ef1 qu\u00e2n, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean ngh\u0129 \u0111\u1ebfn li\u1ec7t t\u1ed5 m\u1edf mang ra nghi\u1ec7p trung h\u01b0ng kh\u00f3 nh\u1ecdc, li\u1ec7t t\u00f4ng gi\u1eef th\u00e0nh nghi\u1ec7p ch\u1ea5n h\u01b0ng tr\u1ecb \u0111\u1ea1o kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ec5, k\u00ednh tr\u1eddi, b\u1eaft ch\u01b0\u1edbc t\u1ed5 t\u00f4ng, ch\u0103m ch\u00ednh s\u1ef1, y\u00ean d\u00e2n, th\u00e2n ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n, lo toan vi\u1ec7c tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc, gi\u1eef l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n, h\u1eadu v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, \u0111\u1eebng cho \u0111i\u1ec1u thi\u1ec7n l\u00e0 nh\u1ecf m\u00e0 kh\u00f4ng l\u00e0m, \u0111\u1eebng cho \u0111i\u1ec1u \u00e1c l\u00e0 nh\u1ecf m\u00e0 c\u1ee9 l\u00e0m ; ph\u00e0m vi\u1ec7c ph\u1ea3i theo ph\u00e1p \u0111\u1ed9 tr\u01b0\u1edbc, gi\u1eef l\u00e2u kh\u00f4ng tr\u00e1i l\u1ed7i g\u00ec. L\u1ea1i chu\u1ea9n cho c\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp \u0111\u1ec1u sung l\u00e0m ph\u1ee5 ch\u00ednh \u0111\u1ea1i th\u1ea7n. V\u1ea3 l\u1ea1i, Tr\u01b0\u01a1ng Th\u00e1i b\u1ea3o [Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf] hai l\u1ea7n nh\u1eadn m\u1ec7nh l\u1ec7nh khi nh\u00e0 vua t\u1ef1a gh\u1ebf g\u1ea7n m\u1ea5t, gi\u00fap ta m\u01b0u t\u00ednh vi\u1ec7c ch\u00ednh tr\u1ecb, \u0111\u00e3 l\u00e2u n\u0103m \u0111\u1ebfn nay, d\u00e2n y\u00ean, n\u01b0\u1edbc tr\u1ecb, v\u0103n th\u1ecbnh, v\u0169 th\u00e0nh, n\u00ean \u0111em l\u00f2ng trung l\u01b0\u01a1ng \u1ea5y gi\u00fap n\u01b0\u1edbc y\u00eau vua \u0111\u1ec3 th\u1edd ta c\u0169ng \u0111em l\u00f2ng \u1ea5y gi\u00fap t\u1ef1 qu\u00e2n l\u00e0m k\u1ebf tr\u1ecb an l\u00e2u d\u00e0i. V\u0169, L\u00e2m, Nguy\u1ec5n ba ng\u01b0\u1eddi tri ng\u1ed9 v\u1edbi ta, b\u00e1o n\u01b0\u1edbc gi\u00fap vua, gi\u00e3i t\u1ecf l\u00f2ng trung th\u00e0nh c\u1ea7n m\u1eabn, l\u00e0m ch\u00e2n, l\u00e0m tay, c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i n\u00ean tr\u00ean gi\u00fap t\u1ef1 qu\u00e2n nh\u1eefng ch\u1ed7 thi\u1ebfu s\u00f3t, d\u01b0\u1edbi ch\u00ednh k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, khi\u1ebfn cho thi\u00ean h\u1ea1 y\u00ean nh\u01b0 th\u00e1i s\u01a1n b\u00e0n th\u1ea1ch. Th\u1eadt l\u00e0 kh\u00f4ng ph\u1ee5 l\u1eddi d\u1eb7n \u00e2n c\u1ea7n trong l\u00fac h\u01a1i t\u00e0n m\u00e0 lo toan \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u01a1n n\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3. Th\u00e2n nh\u00e2n v\u00e0 b\u1ecdn con ch\u00e1u ta, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed9i \u01a1n tr\u1eddi v\u00e0 t\u1ed5 t\u00f4n \u0111\u1ec3 Ph\u01b0\u1edbc cho, \u0111\u1ec1u n\u00ean h\u1ebft l\u00f2ng trung \u0111\u1ec3 b\u00e1o \u01a1n s\u00e2u t\u00e1c th\u00e0nh c\u1ee7a Ho\u00e0ng t\u1ed5, Ho\u00e0ng kh\u1ea3o ta, mong kh\u00f4ng th\u1eb9n cho d\u00f2ng d\u00f5i nh\u00e0 vua. Trong th\u00ec khanh t\u1ec3, b\u1ed9, vi\u1ec7n, ngo\u00e0i th\u00ec tu\u1ea7n tuy\u00ean, t\u01b0 m\u1ee5c c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i gi\u1eef ch\u1ee9c s\u1ef1 c\u1ee7a m\u00ecnh, quan to th\u00ec gi\u1eef ph\u00e9p, quan nh\u1ecf th\u00ec thanh li\u00eam, tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc lo vi\u1ec7c cho vua, y\u00ean d\u00e2n gi\u00fap tr\u1ecb, \u0111\u1ec3 h\u01b0\u1edfng Ph\u01b0\u1edbc n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 l\u00e2u d\u00e0i. V\u1eady b\u00e1 c\u00e1o r\u1ed9ng ra \u0111\u1ec3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c nghe bi\u1ebft. Thi\u1ec7u Tr\u1ecb n\u0103m th\u1ee9 7 [1847] th\u00e1ng\u2026 ng\u00e0y\u2026\u201d (ch\u1ed7 ng\u00e0y th\u00e1ng c\u00f2n \u0111\u1ec3 tr\u1ed1ng).<\/p>\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc Tuy c\u00f4ng kh\u00f3c l\u1ea1y v\u00e2ng m\u1ec7nh, l\u1ea1i \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n C\u00e0n Th\u00e0nh, l\u1ea1y nh\u1eadn \u1ea5n v\u00e0ng, \u1ea5n ng\u1ecdc truy\u1ec1n qu\u1ed1c v\u00e0 \u00e1o ho\u00e0ng b\u00e0o mu\u00f4n n\u0103m n\u1ed1i ng\u00f4i. L\u1ec5 xong, ho\u00e0ng th\u00e2n, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7, v\u0103n v\u00f5 c\u00e1c quan d\u00e2ng t\u1edd khuy\u1ebfn ti\u1ebfn. Ng\u00e0y Gi\u00e1p Th\u00ecn \u0111em l\u1ec7nh Ch\u1ec9 b\u00e1 c\u00e1o trong Kinh ngo\u00e0i t\u1ec9nh r\u1eb1ng :<\/p>\n<p>\u201c\u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf ((1) \u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf : m\u1ed9t vua v\u1eeba m\u1ea5t \u0111i m\u00e0 ch\u01b0a \u0111\u1eb7t t\u00ean thu\u1ef5 v\u00e0 mi\u1ebfu hi\u1ec7u th\u00ec g\u1ecdi chung l\u00e0 \u201c\u0110\u1ea1i h\u00e0nh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf\u201d.1) se m\u00ecnh, ng\u00e0y 17, tuy\u00ean tri\u1ec7u c\u1ed1 m\u1ec7nh l\u01b0\u01a1ng th\u1ea7n l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng Qu\u1ebf, \u0111\u1ea1i th\u1ea7n l\u00e0 b\u1ecdn V\u00f5 V\u0103n Gi\u1ea3i, Nguy\u1ec5n Tri Ph\u01b0\u01a1ng, L\u00e2m Duy Thi\u1ebfp v\u00e0o h\u1ea7u, th\u00e2n ban t\u1edd di chi\u1ebfu ch\u00e2u ph\u00ea, cho ta n\u1ed1i ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, t\u1ef1a gh\u1ebf ng\u1ecdc ban m\u1ec7nh l\u1ec7nh, t\u00ednh \u0111\u1ebfn x\u00e3 t\u1eafc tr\u01b0\u1edbc, n\u00ean ng\u00e0y th\u00e1ng trong t\u1edd chi\u1ebfu ch\u01b0a vi\u1ebft r\u00f5. Ng\u1edd \u0111\u00e2u gi\u1edd S\u1eedu ng\u00e0y 27, Ti\u00ean \u0111\u1ebf l\u00ean ch\u1ea7u tr\u1eddi. Than \u00f4i ! \u0110au l\u1eafm thay ! Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y, qu\u1ea7n c\u00f4ng v\u00e0 c\u00e1c quan \u0111\u1ec1u \u1edf \u0111\u00f3, ph\u1ee5ng m\u1ec7nh tuy\u00ean t\u1edd di chi\u1ebfu \u1edf \u0111i\u1ec7n C\u1ea7n Ch\u00ednh. Ta c\u00f2n tu\u1ed5i tr\u1ebb, kh\u00f3c l\u1ea1y v\u00e2ng nh\u1eadn. L\u1ec5 xong, T\u00f4n nh\u00e2n ph\u1ee7 v\u00e0 v\u0103n v\u00f5 b\u00e1ch quan c\u00f9ng l\u1eddi khuy\u1ebfn ti\u1ebfn. Ta lo th\u01b0\u01a1ng \u1edf n\u01a1i tang t\u00f3c, ru\u1ed9t \u0111au nh\u01b0 c\u1eaft, ch\u1ec9 ngh\u0129 s\u1ef1 ph\u00f3 th\u00e1c l\u00e0 tr\u1ecdng, n\u00ean kh\u00f4ng d\u00e1m ch\u1ed1i t\u1eeb, tr\u00f4ng l\u00ean tu\u00e2n theo m\u1ec7nh l\u1ec7nh \u0111\u1ec3 l\u1ea1i, b\u1edbt s\u1ef1 \u0111au th\u01b0\u01a1ng, thu\u1eadn vi\u1ec7c quy\u1ec1n bi\u1ebfn, d\u01b0\u1edbi theo l\u00f2ng d\u00e2n, ch\u1ecdn ng\u00e0y t\u1ed1t, l\u1ea5y ng\u00e0y m\u1ed3ng 3 th\u00e1ng 10 l\u00ean ng\u00f4i ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. R\u1ed3i theo l\u1ec5 ch\u1ebf \u0111\u1eddi c\u1ed5, l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ec3 tang 3 n\u0103m. Ch\u1ebf \u0111\u1ed9 \u0111\u1ec3 tang c\u00f3 th\u1ee9 b\u1eadc kh\u00e1c nhau. Nh\u1eefng c\u00f4ng vi\u1ec7c n\u00ean l\u00e0m s\u1ebd do \u0111\u00ecnh th\u1ea7n v\u00e0 b\u1ed9 L\u1ec5 ngh\u1ecb chu\u1ea9n thi h\u00e0nh\u201d.<\/p>\n<p>Ng\u00e0y Canh Tu\u1ea5t, l\u00e0m l\u1ec5 Th\u00e0nh ph\u1ee5c. Ng\u00e0y Canh Th\u00e2n, \u0111\u1ec3 t\u1eed cung ((1) T\u1eed cung : quan t\u00e0i li\u1ec7m x\u00e1c vua.1) \u1edf \u0111i\u1ec7n Long An. Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y Nh\u00e2m D\u1ea7n, d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 Thi\u1ec7u thi\u00ean Long v\u1eadn, Ch\u00ed thi\u1ec7n Thu\u1ea7n hi\u1ebfu, Hoan minh, Tu\u1ec7 \u0111o\u00e1n, V\u0103n tr\u1ecb V\u0169 c\u00f4ng, Th\u00e1nh tri\u1ebft Ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng d\u1ebf, du\u1ec7 hi\u1ec7u \u1edf nh\u00e0 t\u00f4n mi\u1ebfu l\u00e0 Hi\u1ebfn T\u1ed5.<\/p>\n<p>N\u0103m T\u1ef1 \u0110\u1ee9c th\u1ee9 1 [1848], th\u00e1ng 5, ng\u00e0y B\u00ednh Th\u00e2n, Ninh l\u0103ng ((2) Ninh l\u0103ng : ti\u1ebfng t\u00f4n tr\u1ecdng ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc quen d\u00f9ng \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 vi\u1ec7c an t\u00e1ng vua ch\u00faa.2) \u1edf n\u00fai Thu\u1eadn \u0110\u1ea1o, l\u00e0m to\u1ea1i l\u1ec5 ((3) To\u1ea1i l\u1ec5 : l\u0103ng nh\u00e0 vua, b\u00ean ngo\u00e0i c\u00e1i h\u1ea7m \u0111\u1ec3 quan t\u00e0i c\u00f3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng b\u00e1nh xe \u0111i g\u1ecdi l\u00e0 \u201cto\u1ea1i \u0111\u1ea1o\u201d\u2026, khi \u0111\u1eb7t quan t\u00e0i l\u00ean to\u1ea1i \u0111\u1ea1o th\u00ec \u0111\u1ea9y v\u00e0o trong h\u1ea7m.3), g\u1ecdi l\u00e0 X\u01b0\u01a1ng l\u0103ng. N\u0103m th\u1ee9 hai, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y M\u1eadu Th\u00e2n r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n ch\u1ee7 l\u00ean l\u00e0m l\u1ec5 ph\u1ee5 ((4) L\u1ec5 ph\u1ee5 : r\u01b0\u1edbc th\u1ea7n v\u1ecb nh\u1eefng v\u1ecb m\u1ea5t sau l\u00ean ph\u1ee5 th\u1edd v\u00e0o t\u1ed5 mi\u1ebfu.4) v\u00e0o nh\u00e0 th\u1ebf mi\u1ebfu ; khi th\u1ea7n v\u1ecb \u0111\u00e3 r\u01b0\u1edbc l\u00ean, l\u00e0m l\u1ec5 ph\u1ee5 v\u00e0o \u0111i\u1ec7n Ph\u1ee5ng Ti\u00ean ((5) Ph\u1ee5ng Ti\u00ean : \u0111i\u1ec7n \u0111\u00e3 th\u1edd Gia Long v\u00e0 Minh M\u1ec7nh.5).<\/p>\n<p>Nh\u00e0 vua ((6) Nh\u00e0 vua : \u0111\u00e2y ch\u1ec9 Thi\u1ec7u Tr\u1ecb. N\u00f3i l\u1ea1i c\u00e1c c\u00f4ng \u0111\u1ee9c c\u1ee7a Thi\u1ec7u Tr\u1ecb khi c\u00f2n s\u1ed1ng.6), v\u1edbi t\u01b0 ch\u1ea5t th\u00e1nh minh, gi\u1eef v\u1eadn h\u1ed9i th\u1ecbnh tr\u1ecb, ch\u0103m lo m\u1ed9t l\u00f2ng, s\u1eeda sang tr\u0103m vi\u1ec7c, k\u00ednh v\u00e2ng giao mi\u1ebfu, th\u1eeba hoan ch\u1ed1n \u0111\u00ecnh vi, l\u1ea5y \u01a1n ho\u00e0 t\u00f4n t\u1ed9c, l\u1ea5y l\u1ec5 \u0111\u00e3i qu\u1ea7n th\u1ea7n, chia ra t\u00e0o, c\u1ee5c, ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1eb3ng uy m\u00e0 nghi\u00eam ch\u1ec9nh ch\u1ed7 quan k\u1ef7, \u1ee9c ch\u1ebf ngo\u1ea1i gia, r\u0103n k\u1ebb h\u1ea7u c\u1eadn m\u00e0 trong s\u1ea1ch ch\u00ednh s\u1ef1 trong cung, l\u1ea5y th\u00eam gi\u1ea3i ng\u1ea1ch \u0111\u1ec3 n\u00e2ng v\u0103n phong, m\u1edf khoa thi v\u00f5 \u0111\u1ec3 khuy\u00ean s\u0129 kh\u00ed, l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00e1nh ti\u1ebft ban \u00e2n hu\u1ec7, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn h\u01a1n tr\u0103m \u0111i\u1ec1u, c\u00f4ng b\u1eb1ng vi\u1ec7c ng\u1ee5c, khoan vi\u1ec7c h\u00ecnh, to\u00e0n h\u1ea1t k\u1ec3 \u0111\u1ebfn ngh\u00ecn v\u1ea1n, cho n\u00ean v\u0103n gi\u00e1o tr\u00e0n r\u1ed9ng \u0111\u1ebfn b\u1ed1n bi\u1ec3n, v\u0169 c\u00f4ng ph\u1ee5c c\u1ea3 Man hoang, \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh \u1ee9ng c\u1ea3 m\u01b0\u01a1i ph\u1ea7n, h\u1ed9 kh\u1ea9u l\u00ean \u0111\u1ebfn 100 v\u1ea1n. \u00d4i, t\u1ed1t l\u1eafm thay ! Nh\u1eefng khi r\u1ed7i vi\u1ec7c, l\u01b0u \u00fd \u0111\u1ebfn ngh\u1ec7 v\u0103n, trong kho\u1ea3ng 7 n\u0103m l\u00e0m ra 4 t\u1eadp th\u01a1 th\u00e1nh ch\u1ebf, 2 t\u1eadp v\u0103n, c\u00f9ng c\u00e1c t\u1eadp C\u1ed5 kim th\u1ec3 c\u00e1ch, T\u00e0i th\u00e0nh ph\u1ee5 t\u01b0\u1edbng, \u0111\u1ec1u \u0111\u1ec3 gi\u00e3i t\u1ecf nh\u1eefng ngh\u0129a \u1ea9n vi, ph\u00e1t tri\u1ec3n nh\u1eefng ngh\u0129a huy\u1ec1n di\u1ec7u, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ch\u01b0\u01a1ng c\u00fa t\u1ea7m th\u01b0\u1eddng d\u00f2m \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t ph\u1ea7n mu\u00f4n. \u0110\u1ebfn khi t\u1ef1a gh\u1ebf ng\u1ecdc truy\u1ec1n m\u1ec7nh l\u1ec7nh l\u1ea1i, \u00e2n c\u1ea7n d\u1ea1y b\u1ea3o, m\u1ed9t thi\u00ean di chi\u1ebfu, an t\u01b0\u1eddng t\u0129nh \u0111\u1ecbnh, tuy nh\u1eefng \u00fd c\u1ee7a th\u00e1nh \u0111\u1ebf minh v\u01b0\u01a1ng \u0111\u1eddi c\u1ed5 truy\u1ec1n th\u1ee5 tinh vi c\u0169ng kh\u00f4ng h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ch\u00ednh bi\u00ean \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 \u2013 quy\u1ec3n th\u1ee7 (quy\u1ec3n \u0111\u1ea7u, kh\u00f4ng t\u00ednh v\u00e0o \u0111\u1ec7 tam k\u1ef7) [d\u1ee5] T\u1ef1 \u0110\u1ee9c n\u0103m th\u1ee9 30 [1877], th\u00e1ng 11, ng\u00e0y 21, d\u1ee5 r\u1eb1ng : C\u00e1c \u0111\u1ebf v\u01b0\u01a1ng ng\u00e0y x\u01b0a, b\u1eadc khai s\u00e1ng c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho ng\u01b0\u1eddi sau, b\u1ed9c n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 th\u00e0nh, \u0111\u1eddi n\u00e0o c\u0169ng &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2025\/04\/12\/chinh-bien-de-tam-ky-thuc-luc-ve-hien-to-chuong-hoang-de-thieu-tri-quyen-01-72\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Ch\u00ednh bi\u00ean \u2013 \u0110\u1ec7 tam k\u1ef7 Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ebfn t\u1ed5 ch\u01b0\u01a1ng ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Thi\u1ec7u Tr\u1ecb \u2013 quy\u1ec3n 01 \u2013 72<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[164],"tags":[],"class_list":["post-599","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-thieu-tri-nam-thu-01-den-nam-thu-07-nam-1841-1847"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=599"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/599\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}