{"id":67,"date":"2024-08-11T17:43:26","date_gmt":"2024-08-11T10:43:26","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=67"},"modified":"2024-08-11T17:43:26","modified_gmt":"2024-08-11T10:43:26","slug":"thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-thuong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-thuong\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Chu (th\u01b0\u1ee3ng)"},"content":{"rendered":"\n<p>Hi\u1ec3n t\u00f4ng Anh M\u00f4 H\u00f9ng L\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh V\u0103n Tuy\u00ean \u0110\u1ea1t Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 Hi\u1ebfu Minh Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Chu \u6dcd, sinh n\u0103m \u1ea5t m\u00e3o [1675] (L\u00ea \u0110\u1ee9c Nguy\u00ean n\u0103m 2, Thanh Khang Hy n\u0103m 14), l\u00e0 con c\u1ea3 c\u1ee7a Anh t\u00f4ng Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, m\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng h\u1eadu T\u1ed1ng th\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc kia, n\u0103m Gi\u00e1p d\u1ea7n, m\u00f9a thu, \u1edf ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y Nam tr\u00ean tr\u1eddi m\u1edf ra m\u1ed9t l\u1ed7, c\u00f3 m\u00e2y s\u1eafc v\u1eadn quanh, \u1edf gi\u1eefa m\u1ed9t lu\u1ed3ng \u00e1nh s\u00e1ng r\u1ef1c tr\u1eddi t\u1ecfa ngay v\u00e0o ch\u1ed7 nh\u00e0 m\u1eabu h\u1eadu \u1edf, ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9c gi\u1ea3 cho l\u00e0 \u0111i\u1ec1m th\u00e1nh. N\u0103m sau ch\u00faa \u0111\u00fang k\u1ef3 gi\u00e1ng sinh, m\u00f9i th\u01a1m n\u1ee9c nh\u00e0. L\u1edbn l\u00ean h\u1ecdc ch\u0103m ch\u1eef t\u1ed1t, \u0111\u1ee7 t\u00e0i l\u01b0\u1ee3c v\u0103n v\u00f5. \u0110\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c phong T\u1ea3 b\u00ednh dinh ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng T\u00f4 Tr\u01b0\u1eddng h\u1ea7u, l\u00e0m ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 \u1edf c\u01a1 T\u1ea3 b\u00ednh. N\u0103m T\u00e2n m\u00f9i, m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y B\u00ednh th\u00e2n, Anh t\u00f4ng Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u0103ng. B\u1ea7y t\u00f4i v\u00e2ng di m\u1ec7nh t\u00f4n ch\u00faa l\u00e0m Ti\u1ebft ch\u1ebf th\u1ee7y b\u1ed9&nbsp; ch\u01b0 dinh ki\u00eam t\u1ed5ng n\u1ed9i ngo\u1ea1i b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u00e1i b\u1ea3o T\u1ed9 qu\u1eadn c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd 17 tu\u1ed5i, hi\u1ec7u l\u00e0 Thi\u00ean t\u00fang \u0111\u1ea1o nh\u00e2n \u5929\u7e31\u9053\u4eba. Ch\u00faa n\u1ed1i ng\u00f4i, v\u1ecdng b\u00e1i \u0111\u00e0i K\u00ednh thi\u00ean. Ng\u00e0y h\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi trong m\u00e2y s\u00e1ng, ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 c\u1ea3nh t\u01b0\u1ee3ng th\u00e1i b\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, phong c\u00e1c v\u1ecb linh th\u1ea7n trong c\u00f5i.<\/p>\n\n\n\n<p>Mi\u1ec5n n\u1eeda thu\u1ebf ru\u1ed9ng n\u0103m \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng Tr\u1ea5n ph\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c B\u1ea3o \u962e\u5fb7\u5bf6 l\u00e0m T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 t\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Ti\u1ebfn qu\u1eadn c\u00f4ng, th\u0103ng Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng dinh B\u00ecnh L\u1ed9c \u5e73\u797f l\u00e0m Tr\u1ea5n ph\u1ee7, th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00e0i Tr\u00ed \u624d\u667a l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh, Cai c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Nhu\u1eadn \u5c0a\u5ba4\u6f64 (con T\u00f4n Th\u1ea5t Hi\u1ec7p \u5c0a\u5ba4\u5354) l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1. Nh\u1eefng v\u0103n v\u00f5 quan vi\u00ean kh\u00e1c \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c th\u0103ng tr\u1eadt theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ban cho Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c B\u1ea3o m\u1ed9t qu\u1ea3 \u1ea5n \u0111\u1ed3ng v\u00e0 m\u1ed9t c\u1ed7 ki\u1ec7u \u0111en \u0111\u1ec3 n\u00eau th\u01b0\u1edfng nguy\u00ean hu\u00e2n. B\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ee5 tr\u00e1ch bi\u00ean kh\u1ed5n \u0111\u01b0\u1ee3c cho \u1ea5n \u0111\u1ed3ng v\u00e0 ki\u1ec7u \u0111en b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, d\u1ef1ng ph\u1ee7 m\u1edbi. H\u1ea1 l\u1ec7nh r\u1eb1ng x\u00e2y d\u1ef1ng cung th\u1ea5t \u0111i\u1ec7n v\u0169, h\u1ebft th\u1ea3y \u0111\u1ec1u theo quy ch\u1ebf c\u0169 c\u1ee7a Th\u00e1i T\u00f4ng, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u00e0m to l\u1edbn l\u1ed9ng l\u1eaby.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 T\u1ed1ng H\u1eefu Th\u1eadn \u5b8b\u6709\u614e ch\u1ebft, l\u1ea5y Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 B\u00ecnh L\u1ed9c thay. Th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00e0i Tr\u00ed l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh, th\u0103ng N\u1ed9i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ed1ng H\u1eefu Thanh \u5b8b\u6709\u6e05 l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh su\u1ea5t l\u00e3nh dinh T\u1ea3 b\u1ed9, Cai c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u00e1ng \u5b8b\u798f\u58ef l\u00e0m N\u1ed9i t\u1ea3 cai c\u01a1, Nguy\u1ec5n H\u1eefu Oai \u962e\u6709\u5a01 (con Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn \u962e\u6709\u9032) l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 ph\u00f2 m\u00e3, cho Cai c\u01a1 T\u00edn \u0110\u1ee9c \u4fe1\u5fb7 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) su\u1ea5t l\u00e3nh c\u01a1 T\u1ea3&nbsp; trung, Cai c\u01a1 Kh\u00e2m Minh \u6b3d\u660e (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd)&nbsp;su\u1ea5t l\u00e3nh c\u01a1 H\u1eefu Trung, kh\u00f4i ph\u1ee5c cho Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u00e0o \u962e\u6709\u8c6a l\u00e0m Cai c\u01a1, su\u1ea5t l\u00e3nh c\u01a1 H\u1eefu S\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8 nhu\u1eadn, m\u01b0a to n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa m\u1edbi gi\u1eef ch\u00ednh quy\u1ec1n, chi\u00eau hi\u1ec1n \u0111\u00e3i s\u0129, c\u1ea7u l\u1eddi n\u00f3i hay, n\u1ea1p l\u1eddi can gi\u00e1n, b\u1ecf xa hoa, b\u1edbt chi ph\u00ed, nh\u1eb9 thu\u1ebf m\u00e0 giao d\u1ecbch, b\u1edbt vi\u1ec7c h\u00ecnh ng\u1ee5c, tr\u0103m h\u1ecd kh\u00f4ng ai kh\u00f4ng vui m\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 1 [1692] (L\u00ea Ch\u00ednh H\u00f2a n\u0103m 13, Thanh Khang Hy n\u0103m 31), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, s\u1eeda V\u0103n mi\u1ebfu. Ch\u00faa t\u1eebng ra Tri\u1ec1u S\u01a1n xem mi\u1ebfu, mu\u1ed1n m\u1edf r\u1ed9ng th\u00eam n\u00ean sai s\u1eeda l\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1eeda ch\u00f9a n\u00fai M\u1ef9 Am \u7f8e\u5eb5\u5c71 (t\u1ee9c n\u00fai Th\u00fay V\u00e2n \u7fe0\u96f2\u5c71 ng\u00e0y nay).<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Oai l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u00ecnh Khang.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, vua n\u01b0\u1edbc Chi\u00eam Th\u00e0nh \u5360\u57ce\u570b\u738b l\u00e0 B\u00e0 Tranh \u5a46\u722d l\u00e0m ph\u1ea3n, h\u1ecdp qu\u00e2n \u0111\u1eafp l\u0169y, c\u01b0\u1edbp gi\u1ebft c\u01b0 d\u00e2n \u1edf ph\u1ee7 Di\u00ean Ninh \u5ef6\u5be7. Dinh B\u00ecnh Khang \u5e73\u5eb7 \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai Cai c\u01a1 \u8a72\u5947 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh \u962e\u6709\u93e1 [Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ea3nh] (con Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u962e\u6709\u93b0 b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 L\u1ec5 t\u00e0i h\u1ea7u \u79ae\u624d\u4faf; ch\u1eef T\u00e0i, c\u00f3 ch\u1ed7 vi\u1ebft l\u00e0 Th\u00e0nh \u6210, l\u1ea1i l\u00e0 H\u00f2a \u548c) l\u00e0m Th\u1ed1ng binh \u7d71\u5175, l\u1ea5y v\u0103n ch\u1ee9c Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh Quang \u962e\u5ef7\u5149 l\u00e0m Tham m\u01b0u su\u1ea5t l\u00e3nh qu\u00e2n Ch\u00ednh dinh \u6b63\u71df\u5175, c\u00f9ng qu\u00e2n Qu\u1ea3ng Nam \u5ee3\u5357 v\u00e0 B\u00ecnh Khang \u0111i \u0111\u00e1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, l\u1ea5y L\u00ea Ho\u00e0nh Gi\u1ea3ng \u9ece\u5b8f\u8b1b v\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam \u962e\u79d1\u5360 l\u00e0m th\u1ee7 h\u1ee3p Ch\u00ednh dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 2 [1693], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, b\u1ecdn Th\u1ed1ng binh Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh \u0111\u00e1nh b\u1ea1i Chi\u00eam Th\u00e0nh, B\u00e0 Tranh b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c B\u00e0 Tranh v\u00e0 b\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 T\u1ea3 tr\u00e0 vi\u00ean \u5de6\u8336\u54e1 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed \u7e7c\u5a46\u5b50 v\u1edbi th\u00e2n thu\u1ed9c l\u00e0 N\u01b0\u01a1ng mi \u5a18\u6963 B\u00e0 \u00c2n \u5a46\u6069 \u0111em v\u1ec1. Ch\u00faa sai \u0111\u1ed5i n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0m tr\u1ea5n Thu\u1eadn Th\u00e0nh \u9806\u6210\u93ae.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t m\u00e3o, ch\u00faa coi vi\u1ec7c ch\u1ea7u (vi\u1ec7c qu\u1ed1c hi\u1ebfu \u0111\u00e3 xong r\u1ed3i l\u00e0m l\u1ec5 m\u1eebng), b\u1ea7y t\u00f4i \u0111\u1ebfn m\u1eebng, t\u1ea5n t\u00f4n ch\u00faa l\u00e0m Th\u00e1i ph\u00f3 qu\u1ed1c c\u00f4ng \u592a\u5085\u570b\u516c, l\u1ea1i d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u&nbsp;l\u00e0 qu\u1ed1c ch\u00faa \u570b\u4e3b. T\u1eeb \u0111\u1ea5y s\u1eafc l\u1ec7nh \u0111\u1ec1u x\u01b0ng l\u00e0 qu\u1ed1c ch\u00faa.<\/p>\n\n\n\n<p>Gia phong c\u00e1c linh th\u1ea7n trong c\u00f5i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y Canh th\u00ecn, m\u00e2y ng\u0169 s\u1eafc&nbsp; hi\u1ec7n \u1edf ph\u00eda t\u00e2y nam nh\u01b0 c\u00e1i l\u1ecdng x\u00f2e.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, \u0111\u00e0o k\u00eanh Trung \u0110an.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft d\u00e2ng chi\u1ebfn t\u00f9 Chi\u00eam l\u00e0 b\u1ecdn B\u00e0 Tranh. Ch\u00faa sai k\u1ec3 t\u1ed9i v\u00e0 giam \u1edf n\u00fai Ng\u1ecdc Tr\u1ea3n \u7389\u76de\u5c71, h\u00e0ng th\u00e1ng c\u1ea5p cho ti\u1ec1n g\u1ea1o v\u1ea3i l\u1ee5a \u0111\u1ee7 d\u00f9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Tr\u00ed Th\u1eafng \u962e\u667a\u52dd gi\u1eef Ph\u1ed1 H\u00e0i \u5eaf\u8ae7, Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n T\u00e2n L\u1ec5 \u962e\u65b0\u79ae gi\u1eef Phan R\u00ed \u6f58\u91cc, Cai \u0111\u1ed9i Chu Ki\u00eam Th\u1eafng \u6731\u517c\u52dd gi\u1eef Phan Rang \u6f58\u90ce (Ph\u1ed1 H\u00e0i, Phan R\u00ed, Phan Rang, nay \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c B\u00ecnh Thu\u1eadn) \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng d\u01b0 \u0111\u1ea3ng c\u1ee7a Thu\u1eadn Th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai s\u1eeda c\u00f4ng ph\u1ee7, nh\u1eefng \u0111i\u1ebfm qu\u00e2n \u1edf c\u00e1c c\u1eeda trong ngo\u00e0i ph\u1ee7 b\u1eaft \u0111\u1ea7u l\u1ee3p ng\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, \u0111\u1ed5i tr\u1ea5n Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0m ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn \u5e73\u9806\u5e9c, l\u1ea5y T\u1ea3 tr\u00e0 vi\u00ean K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed \u5de6\u8336\u54e1\u7e7c\u5a46\u5b50 l\u00e0m Kh\u00e1m l\u00fd, ba ng\u01b0\u1eddi con c\u1ee7a B\u00e0 \u00c2n \u5a46\u6069 cho l\u00e0m \u0110\u1ec1 \u0111\u1ed1c, \u0110\u1ec1 l\u00e3nh v\u00e0 Cai ph\u1ee7, b\u1eaft m\u1eb7c qu\u1ea7n \u00e1o theo l\u1ed1i ng\u01b0\u1eddi kinh \u6f22\u98a8 [H\u00e1n phong] v\u00e0 sai v\u1ec1 \u0111\u1ec3 v\u1ed7 y\u00ean l\u00f2ng d\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y \u0110inh s\u1eedu, hai m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f9ng m\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, ng\u01b0\u1eddi Thanh \u6e05\u4efb l\u00e0 A Ban \u963f\u73ed c\u00f9ng v\u1edbi H\u1eefu tr\u00e0 vi\u00ean \u53f3\u8336\u54e1 l\u00e0 \u1ed1c nha Th\u00e1t \u5c4b\u7259\u64bb \u1edf Thu\u1eadn Th\u00e0nh n\u1ed5i lo\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 A Ban \u0111\u1ebfn \u1edf Thu\u1eadn Th\u00e0nh, v\u1ed1n c\u00f9ng \u1ed1c nha Th\u00e1t \u0111i l\u1ea1i r\u1ea5t th\u00e2n. T\u1eeb l\u00fac B\u00e0 Tranh b\u1ecb b\u1eaft, hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y v\u1ec1 \u0111\u1ea5t \u0110\u1ea1i \u0110\u1ed3ng, A Ban \u0111\u1ed5i t\u00ean l\u00e0 Ng\u00f4 L\u00e3ng \u5433\u6717 t\u1ef1 x\u01b0ng m\u00ecnh c\u00f3 ph\u00e9p h\u00f4 phong ho\u00e1n v\u0169, g\u01b0\u01a1m \u0111ao kh\u00f4ng th\u1ec3 l\u00e0m b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng. Ng\u01b0\u1eddi Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0 Ch\u1ebf Vinh \u5236\u69ae k\u00eau h\u1ecdp d\u00e2n man \u0111i theo. \u0110\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng c\u01b0\u1edbp Ph\u1ed1 H\u00e0i. Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n Tr\u00ed Th\u1eafng \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh. A Ban gi\u1ea3 \u0111\u00f2 thua, Tr\u00ed Th\u1eafng \u0111u\u1ed5i theo b\u1ecb ph\u1ee5c binh gi\u1ebft ch\u1ebft. Cai \u0111\u1ed9i dinh B\u00e0 R\u1ecba \u5a46\u5730\u71df [B\u00e0 \u0110\u1ecba dinh] t\u00ean l\u00e0 D\u1ef1c \u7fca v\u00e0 th\u01b0 k\u00fd l\u00e0 Mai \u679a (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111em qu\u00e2n \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n, \u0111\u1ec1u ch\u1ebft c\u1ea3. A Ban b\u00e8n v\u00e0o Phan R\u00ed, lo r\u1eb1ng cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n T\u00e2n L\u1ec5 s\u1ee9c m\u1ea1nh, m\u00ecnh kh\u00f4ng ch\u1ed1ng n\u1ed5i, b\u00e8n sai c\u00f4 g\u00e1i d\u00e2n Thu\u1eadn Th\u00e0nh b\u1ecf thu\u1ed1c \u0111\u1ed9c v\u00e0o qu\u1ea3 chu\u1ed1i \u82ad\u8549 [ba ti\u00eau] cho T\u00e2n L\u1ec5 \u0103n. T\u00e2n L\u1ec5 b\u1ecb c\u00e2m. A Ban l\u1ea1i tung nhi\u1ec1u ti\u1ec1n b\u1ea1c \u0111\u1ec3 ng\u1ea7m k\u1ebft v\u1edbi qu\u00e2n T\u00e2n L\u1ec5 l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng. \u0110\u1ebfn khi \u0111\u00e1nh, T\u00e2n L\u1ec5 b\u1ecb b\u1ecdn ph\u1ea3n binh \u0111\u00e2m ch\u1ebft, dinh tr\u1ea1i c\u1ee7a c\u1ea3i b\u1ecb \u0111\u1ed1t v\u00e0 c\u01b0\u1edbp g\u1ea7n h\u1ebft. A Ban l\u1ea1i k\u00e9o qu\u00e2n \u0111\u1ebfn Phan Rang. Cai \u0111\u1ed9i Chu Ki\u00eam Th\u1eafng v\u00ec qu\u00e2n \u00edt kh\u00f4ng ra, \u0111\u00f3ng c\u1eeda th\u00e0nh t\u1ef1 th\u1ee7. G\u1eb7p Kh\u00e1m l\u00fd K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed v\u1eeba \u0111\u1ebfn, Ki\u00eam Th\u1eafng b\u1eaft tr\u00f3i \u1edf ngo\u00e0i c\u1eeda th\u00e0nh b\u1ea3o s\u1ebd \u0111em ch\u00e9m. \u1ed0c nha Th\u00e1t s\u1ee3 [K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed] b\u1ecb gi\u1ebft, n\u00f3i v\u1edbi A Ban b\u1ecf v\u00e2y \u0111i. Ki\u00eam Th\u1eafng b\u00e8n th\u1ea3 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 3 [1694], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 l\u00e0 Hu\u1ec7 \u60e0 v\u00e0 Th\u00f4ng \u8070 (con th\u1ee9 ba, th\u1ee9 t\u01b0 c\u1ee7a thi\u1ebfu s\u01b0 T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec5n \u5c0a\u5ba4\u6f14) m\u01b0u n\u1ed5i lo\u1ea1n. Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Nhu\u1eadn \u5c0a\u5ba4\u6f64 c\u00f9ng ti\u1ec3u sai l\u00e0 \u0110\u1ee9c Nh\u00e2n \u5fb7\u4ec1 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111em s\u1ef1 tr\u1ea1ng b\u00e1o l\u00ean. K\u00edp b\u1eaft giao xu\u1ed1ng tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tra h\u1ecfi, bi\u1ebft h\u1ebft s\u1ef1 th\u1ef1c. Hu\u1ec7 v\u00e0 Th\u00f4ng c\u00f9ng 7 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed3ng m\u01b0u \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1ebft. Th\u01b0\u1edfng cho T\u00f4n Th\u1ea5t Nhu\u1eadn v\u00e0 \u0110\u1ee9c Nh\u00e2n th\u1ef1c \u1ea5p, ti\u1ec1n b\u1ea1c, th\u1ef1c ph\u1ea9m, theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Truy c\u1ea5p t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n v\u00e0 t\u1ef1 d\u00e2n cho Ti\u1ebft ch\u1ebf Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ti\u1ebfn v\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt. (H\u1eefu Ti\u1ebfn t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n 19 m\u1eabu \u1edf 2 x\u00e3 B\u1ed3 \u0110\u1ec1 v\u00e0 T\u00f9ng Ch\u00e2u, t\u1ef1 d\u00e2n 100 ng\u01b0\u1eddi \u1edf x\u00e3 Ngh\u0129a An ; H\u1eefu D\u1eadt t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n 3 m\u1eabu \u1edf x\u00e3 Vinh Quang, t\u1ef1 d\u00e2n 100 ng\u01b0\u1eddi \u1edf x\u00e3 Bao La).<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0 Tranh ch\u1ebft, cho 200, quan ti\u1ec1n v\u00e0 g\u1ea5m v\u00f3c \u0111\u1ec3 h\u1eadu t\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>A Ban l\u1ea1i v\u00e2y Phan Rang. Cai \u0111\u1ed9i Chu Ki\u00eam Th\u1eafng b\u00e1o tin g\u1ea5p v\u1ec1 dinh B\u00ecnh Khang. Tr\u1ea5n th\u1ee7 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Oai v\u00e0 L\u01b0u th\u1ee7 Nhu\u1eadn \u6f64 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) ti\u1ebfn binh theo th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 c\u1ee9u vi\u1ec7n. A Ban b\u00e8n lui v\u1ec1 B\u00e0o L\u1ea1c \u6ce1\u843d. Phan Rang \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ea3i v\u00e2y. R\u1ed3i H\u1eefu Oai b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, A Ban ti\u1ebfn gi\u1eef l\u0169y \u00d4 Li\u00eam \u70cf\u938c. L\u01b0u th\u1ee7 Nhu\u1eadn v\u00e0 c\u00e1c cai c\u01a1 T\u1ed1ng Tu\u00e2n v\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u00e0nh chia qu\u00e2n gi\u00e1p \u0111\u00e1nh. A Ban ch\u1ea1y v\u1ec1 Ph\u1ed1 Ch\u00e2m. Qu\u00e2n ta \u0111u\u1ed5i theo s\u00e1t. Gi\u1eb7c l\u1ea1i ch\u1ea1y v\u1ec1 Th\u01b0\u1ee3ng D\u00e3 \u4e0a\u91ce (ti\u1ebfp \u0111\u1ecba gi\u1edbi Ch\u00e2n L\u1ea1p). Nhu\u1eadn b\u00e8n v\u1ec1, \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa l\u1ea1i ra l\u1ec7nh cho Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh, v\u00e0 v\u0103n ch\u1ee9c Trinh T\u01b0\u1eddng \u798e\u7965 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) ti\u1ec7n nghi x\u1eed tr\u00ed. Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n Th\u1eafng H\u1ed5 \u962e\u52dd\u864e \u0111em qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, \u0111\u1ea3ng gi\u1eb7c d\u1eb9p y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, l\u00e3nh Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u00ecnh Khang.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn. Thi nhi\u00eau h\u1ecdc, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c 133 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3, 92 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 hoa v\u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>Thao di\u1ec5n tr\u1eadn voi. Sai c\u00e1c c\u01a1 chia phi\u00ean theo di\u1ec5n tr\u1eadn ph\u00e1p, m\u1ed7i ng\u00e0y m\u1ed9t l\u01b0\u1ee3t, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, \u0111\u1eb7t y\u1ebfn cho qu\u1ea7n th\u1ea7n \u1edf ph\u1ee7 \u0111\u01b0\u1eddng, ban cho v\u00e0ng l\u1ee5a theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea7n ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c B\u1ea3o ch\u1ebft. \u0110\u1ee9c B\u1ea3o gi\u00fap \u0111\u1ee1 c\u00e1c tri\u1ec1u, v\u1ed1n c\u00f3 tr\u1ecdng v\u1ecdng, nay ch\u1ebft, ch\u00faa r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, t\u1eb7ng T\u00e1 l\u00fd c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn tr\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n C\u1ea9m y v\u1ec7 khai ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 thi\u1ebfu b\u1ea3o, th\u1ee5y l\u00e0 Th\u1eadn c\u1ea7n. Cho b\u1ea1c l\u1ee5a g\u1ea5m v\u00f3c \u0111\u1ec3 h\u1eadu t\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, l\u1ea1i cho ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn tr\u1edf l\u1ea1i l\u00e0m tr\u1ea5n Thu\u1eadn Th\u00e0nh. B\u1ea5y gi\u1edd Kh\u00e1m l\u00fd K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed tr\u00ecnh b\u00e0y r\u1eb1ng : T\u1eeb khi v\u1ecb hi\u1ec7u \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc c\u1ea3i c\u00e1ch \u0111\u1ebfn gi\u1edd x\u1ea3y ra n\u1ea1n \u0111\u00f3i k\u00e9m lu\u00f4n, nh\u00e2n d\u00e2n ch\u1ebft v\u1ec1 t\u1eadt d\u1ecbch r\u1ea5t nhi\u1ec1u. Ch\u00faa th\u01b0\u01a1ng t\u00ecnh, b\u00e8n cho tr\u1edf l\u1ea1i g\u1ecdi l\u00e0 Thu\u1eadn Th\u00e0nh tr\u1ea5n, v\u1eabn cho K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed l\u00e0 T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c \u0111\u1ec3 th\u1ed1ng tr\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y Qu\u00fd m\u00e3o, ngu\u1ed3n Th\u1ea1ch H\u00e3n l\u1ee5t, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecf 3 ng\u00e0y m\u1edbi trong.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu th\u00e2n, m\u01b0a to s\u1ea5m d\u1eef, m\u00e1i ng\u00f3i \u1edf ph\u1ee7 ch\u00ednh t\u1ed1c h\u1ebft, 3 c\u00e1i c\u1ed9t \u1edf g\u00f3c nh\u00e0 b\u00ean h\u1eefu \u0111\u1ec1u g\u1eaby. Huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n (1. Thu\u1ed9c t\u1ec9nh Th\u1eeba Thi\u00ean Hu\u1ebf.) n\u00fai l\u1edf n\u0103m ch\u1ed7.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, sai v\u0103n ch\u1ee9c ki\u1ec3m x\u00e9t s\u1ed1 d\u00e2n \u0111inh h\u1ea1ng c\u00f9ng h\u1ea1ng \u0111\u00e0o l\u1eadu t\u1ecbch x\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam, v\u00e0 s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u00f4ng \u1ea9n l\u1eadu \u1edf c\u00e1c nha ph\u1ee7 huy\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, d\u1ef1ng th\u00eam \u1edf trong ph\u1ee7 ba t\u00f2a h\u00e0nh lang m\u1ed7i t\u00f2a 50 gian, sai d\u00e2n c\u00e1c huy\u1ec7n x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a l\u1ea5y g\u1ed7 t\u1ed1t v\u1ec1 l\u00e0m.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, phong K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed l\u00e0m phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u85e9\u738b tr\u1ea5n Thu\u1eadn Th\u00e0nh \u9806\u57ce\u93ae, cho v\u1ed7 v\u1ec1 chi\u00eau t\u1eadp qu\u00e2n d\u00e2n, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p c\u1ed1ng. (L\u1ec7 c\u1ed1ng : voi \u0111\u1ef1c 2 th\u1edbt, b\u00f2 v\u00e0ng 20 con, ng\u00e0 voi 6 c\u00e1i, s\u1eebng t\u00ea 10 t\u00f2a, kh\u0103n v\u1ea3i tr\u1eafng 500 b\u1ee9c, s\u00e1p ong 50 c\u00e2n, da c\u00e1 \u9b5a\u76ae 200 t\u1ea5m (2. Da c\u00e1 nh\u00e1m \u0111\u1ec3 n\u1ea5u l\u00e0m \u0111\u1ed3 \u0103n.), c\u00e1t s\u1ee7i (3. C\u00e1t s\u1ee7i : Ch\u1eef l\u00e0 ph\u1ecb sa\u00a0\u6cb8\u6c99, m\u1ed9t th\u1ee9 c\u00e1t c\u00f3 ch\u1ee9a ch\u1ea5t x\u00fat, b\u1ecf v\u00e0o n\u01b0\u1edbc th\u00ec s\u00f4i l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng \u0111\u1ec3 g\u1ed9i \u0111\u1ea7u.) 400 th\u00fang, chi\u1ebfu tre tr\u1eafng 500 l\u00e1, g\u1ed7 mun 200 c\u00e2y, thuy\u1ec1n d\u00e0i 1 chi\u1ebfc). Ph\u00e0m nh\u1eefng \u1ea5n, g\u01b0\u01a1m, y\u00ean, ng\u1ef1a v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y b\u1ecb l\u1ea5y b\u1ecb b\u1eaft \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 v\u1ec1 h\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea5t h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 4 [1695], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang. T\u1eeb m\u1ed3ng 1 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y 11 kh\u00f4ng m\u01b0a, sai quan c\u1ea7u \u0111\u1ea3o, qua 2 ng\u00e0y th\u00ec m\u01b0a.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1edf khoa thi l\u1ea5y 5 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 l\u00e0m gi\u00e1m sinh, 8 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m sinh \u0111\u1ed3, 15 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m nhi\u00eau h\u1ecdc, 22 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 hoa v\u0103n, 10 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 th\u00e1m ph\u1ecfng. Gi\u00e1m sinh b\u1ed5 v\u0103n ch\u1ee9c v\u00e0 tri huy\u1ec7n, sinh \u0111\u1ed3 b\u1ed5 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, nhi\u00eau h\u1ecdc b\u1ed5 l\u1ec5 sinh, hoa v\u0103n b\u1ed5 v\u00e0o T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i ty v\u00e0 L\u1ec7nh s\u1eed ty, th\u00e1m ph\u1ecfng b\u1ed5 v\u00e0o X\u00e1 sai ty.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, thi v\u0103n ch\u1ee9c v\u00e0 tam ty \u1edf s\u00e2n ph\u1ee7. [Th\u1ec3 l\u1ec7] thi v\u0103n ch\u1ee9c th\u00ec k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t t\u1ee9 l\u1ee5c, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb th\u01a1 ph\u00fa, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam v\u0103n s\u00e1ch. Thi X\u00e1 sai ty th\u00ec h\u1ecfi v\u1ec1 s\u1ed1 ti\u1ec1n th\u00f3c xu\u1ea5t nh\u1eadp v\u00e0 vi\u1ec7c ng\u1ee5c t\u1ee5ng x\u1eed quy\u1ebft trong m\u1ed9t n\u0103m. Thi hai ty T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i v\u00e0 L\u1ec7nh s\u1eed th\u00ec vi\u1ebft m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1. \u0110\u00ecnh th\u00ed\u00a0\u5ead\u8a66 b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7t ch\u1ee9c t\u1eeb th\u1eeba \u1edf mi\u1ebfu (n\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 4, \u0111\u1ed5i d\u1ef1ng ch\u00f9a Long Ph\u01b0\u1edbc) ph\u01b0\u1eddng An \u0110\u1ecbnh Nha (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Minh Linh, Qu\u1ea3ng Tr\u1ecb). Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, c\u00e1c ph\u1ee7 \u0111\u1ec1u d\u1ef1ng mi\u1ebfu \u0111\u1ec3 th\u1edd c\u00e1c v\u1ecb th\u00e1nh v\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1edbc. D\u00e2n ba ph\u01b0\u1eddng An \u0110\u1ecbnh Nha, An H\u01b0\u1edfng v\u00e0 Ph\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n thu\u1ed9c t\u1ed5ng B\u00e1i \u00c2n c\u1ea3m nh\u1edb c\u00f4ng \u01a1n Th\u00e1i T\u1ed5, d\u1ef1ng mi\u1ebfu th\u1edd \u1edf An \u0110\u1ecbnh Nha. Ch\u00faa nghe khen t\u1ed1t, sai quan \u0111em nh\u1eefng m\u0169 v\u00e0 \u00e1o b\u00e0o th\u1ea7n ng\u1ef1 b\u00e0y \u1edf mi\u1ebfu, l\u1ea1i sai \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c t\u1eeb th\u1eeba \u0111\u1ec3 tr\u00f4ng coi, cho b\u1eb1ng son.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi l\u00e1i bu\u00f4n \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i t\u00ean l\u00e0 Linh \u9748 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n 100 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 Linh V\u01b0\u01a1ng, t\u1ea1o chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111\u00fac binh kh\u00ed, c\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Quy Ninh \u6b78\u5be7 l\u00e0 Qu\u1ea3ng Ph\u00fa \u5ee3\u5bcc (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) h\u1ee3p \u0111\u1ea3ng, ra v\u00e0o n\u00fai r\u1eebng, ho\u00e0nh h\u00e0nh c\u01b0\u1edbp b\u00f3c, quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c, nh\u00e2n d\u00e2n s\u1ee3 h\u00e3i ch\u1ea1y b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai dinh Qu\u1ea3ng Nam h\u1ee3p v\u1edbi hai ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Quy Ninh \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh. Khi c\u00e1c \u0111\u1ea1o qu\u00e2n x\u00f4ng t\u1edbi s\u01a1n tr\u1ea1i th\u00ec Linh \u0111\u00e3 ch\u1ebft. Qu\u1ea3ng Ph\u00fa c\u1ea3 s\u1ee3, tr\u1ed1n v\u00e0o Ph\u00fa Y\u00ean, d\u00e2n Man [M\u1ecdi] \u883b\u6c11 b\u1eaft \u0111em n\u1ed9p. Ch\u00faa sai gi\u1ebft c\u00f9ng v\u1edbi \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng 20 ng\u01b0\u1eddi, v\u00e0 h\u1eadu th\u01b0\u1edfng d\u00e2n Man.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 5 [1696].<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, d\u1ef1ng tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1o \u1edf ph\u1ee7 sau. Tri\u1ec7u c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 c\u00f9ng c\u00e1c \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, v\u0103n ch\u1ee9c v\u00e0 tam ty h\u1ecdp nhau di\u1ec5n t\u1eadp, b\u1eafn tr\u00fang th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n theo th\u1ee9 b\u1ef1c, tr\u00fang lu\u00f4n 3 l\u1ea7n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t t\u1ea5m nhi\u1ec5u h\u1ed3ng. T\u1eeb \u0111\u1ea5y m\u1ed7i n\u0103m theo l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y M\u1eadu d\u1ea7n, ho\u00e0ng m\u1eabu l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb (t\u1ee9c Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng h\u1eadu, con g\u00e1i thi\u1ebfu ph\u00f3 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Vinh) b\u0103ng, th\u1ecd 44 tu\u1ed5i, truy t\u00f4n l\u00e0 Qu\u1ed1c Th\u00e1i phu nh\u00e2n, t\u00e1ng \u1edf x\u00e3 \u0110inh M\u00f4n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh M\u1eadu).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Gi\u00e1p th\u00ecn, ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 (t\u1ee9c l\u00e0 T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu Ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) sinh. M\u00f9i th\u01a1m \u0111\u1ea7y nh\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh s\u1eedu ; n\u0103m th\u1ee9 6 [1697], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, mi\u1ec5n vi\u1ec7c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf n\u0103m \u1ea5y. Theo l\u1ec7 c\u0169 n\u0103m s\u1eedu l\u00e0 duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf, n\u0103m m\u00e3o l\u00e0 duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00faa ra l\u1ec7nh sang n\u0103m l\u00e0 n\u0103m M\u1eadu d\u1ea7n l\u00e0m \u0111i\u1ec3n l\u1edbn cho n\u00ean b\u1ecf [\u0111i\u1ec3n nh\u1ecf n\u0103m nay].<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng th\u00e1i gi\u00e1m Nguy\u1ec5n T\u0103ng Tri \u962e\u589e\u77e5 l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, hai ngu\u1ed3n su\u1ed1i Ph\u00f9 \u1ea8u \u6d6e\u750c v\u00e0 H\u01b0ng B\u00ecnh \u8208\ud852\udf78 thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang c\u00f3 b\u1ecdn \u00e1c man \u60e1\u883b [M\u1ecdi] \u1edf 5 s\u00e1ch l\u00e0 A La \u963f\u7f85, A S\u00e1p \u963f\u63d2, A L\u1ed9c \u963f\u797f, A Manh \u963f\u840c v\u00e0 A T\u00f4 Ng\u1ee5 \u963f\u8607\u865e th\u01b0\u1eddng l\u1ebbn xu\u1ed1ng b\u1eafn gi\u1ebft d\u00e2n bu\u00f4n, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c nh\u1eefng d\u00e2n Man n\u1ed9p thu\u1ebf. Ch\u00faa sai x\u00e1 sai l\u00e0 \u0110\u0103ng \u767b (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e3nh thu\u1ed9c binh 7 thuy\u1ec1n \u0111i \u0111\u00e1nh. B\u1ecdn Man c\u00e1c s\u00e1ch \u0111\u1ec1u ch\u1ea1y tr\u1ed1n. Hai s\u00e1ch A La v\u00e0 A S\u00e1t xin h\u00e0ng v\u00e0 c\u00f9ng n\u1ed9p thu\u1ebf m\u00e1. Ch\u00faa sai \u0110\u1eb7ng nh\u1eadn cho h\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, sai qu\u00e2n Ch\u00ednh dinh di\u1ec5n t\u1eadp ph\u00e1o th\u1ee7, cho c\u00e1c cai b\u1ea1 n\u1ed9i t\u1ea3, n\u1ed9i h\u1eefu, ngo\u1ea1i t\u1ea3, ngo\u1ea1i h\u1eefu tr\u00f4ng nom.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn \u5e73\u9806\u5e9c, l\u1ea5y \u0111\u1ea5t t\u1eeb Phan Rang, Phan R\u00ed tr\u1edf v\u1ec1 t\u00e2y chia l\u00e0m hai huy\u1ec7n An Ph\u01b0\u1edbc \u5b89\u798f v\u00e0 H\u00f2a \u0110a \u548c\u591a\u00a0\u00a0(nay l\u00e0 H\u00f2a \u0110a\u00a0\u79be\u591a\u00a0) cho thu\u1ed9c v\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 7 [1698], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh C\u0103n nh\u00e0 L\u00ea sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Tr\u1ecbnh Huy\u00ean l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An, ki\u00eam tr\u1ea5n ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, sai Cai c\u01a1 th\u1ee7y qu\u00e2n l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Kh\u00e1nh \u962e\u6709\u6176 v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u1ea1n \u962e\u4e45\u842c gi\u1eef c\u00e1c c\u1eeda bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t ph\u1ee7 Gia \u0110\u1ecbnh \u5609\u5b9a\u5e9c. Sai Th\u1ed1ng su\u1ea5t Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n L\u1ea1p, chia \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 \u6771\u6d66, l\u1ea5y x\u1ee9 \u0110\u1ed3ng Nai \u9e7f\u91ce\u8655 [L\u1ed9c D\u00e3 x\u1ee9] l\u00e0m huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Long \u798f\u9686 (nay th\u0103ng l\u00e0m ph\u1ee7), d\u1ef1ng dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean \u93ae\u908a (t\u1ee9c Bi\u00ean H\u00f2a \u908a\u548c ng\u00e0y nay), l\u1ea5y x\u1ee9 S\u00e0i G\u00f2n \u67f4\u68cd l\u00e0m huy\u1ec7n T\u00e2n B\u00ecnh \u65b0\u5e73 (nay th\u0103ng l\u00e0m ph\u1ee7), d\u1ef1ng dinh Phi\u00ean Tr\u1ea5n \u85e9\u93ae (t\u1ee9c Gia \u0110\u1ecbnh \u5609\u5b9a ng\u00e0y nay), m\u1ed7i dinh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t c\u00e1c ch\u1ee9c l\u01b0u th\u1ee7, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c v\u00e0 c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i thuy\u1ec1n th\u1ee7y b\u1ed9 tinh binh v\u00e0 thu\u1ed9c binh. M\u1edf r\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ngh\u00ecn d\u1eb7m, \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 4 v\u1ea1n h\u1ed9, b\u00e8n chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng d\u00e2n xi\u00eau d\u1ea1t t\u1eeb B\u1ed1 Ch\u00ednh tr\u1edf v\u1ec1 Nam cho \u0111\u1ebfn \u1edf cho \u0111\u00f4ng. Thi\u1ebft l\u1eadp x\u00e3 th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng \u1ea5p, chia c\u1eaft gi\u1edbi ph\u1eadn, khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng n\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ecbnh l\u1ec7nh thu\u1ebf t\u00f4 dung, l\u00e0m s\u1ed5 \u0111inh \u0111i\u1ec1n. L\u1ea1i l\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Thanh \u6e05\u4eba \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n \u1edf Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u1eadp l\u00e0m x\u00e3 Thanh H\u00e0 \u6e05\u6cb3\u793e, \u1edf Phi\u00ean Tr\u1ea5n, l\u1eadp l\u00e0m x\u00e3 Minh H\u01b0\u01a1ng \u660e\u9999\u793e\u00a0 (nay l\u00e0\u00a0Minh H\u01b0\u01a1ng\u00a0\u660e\u9109 ). T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Thanh t\u1edbi bu\u00f4n b\u00e1n hay c\u01b0 ng\u1ee5 \u0111\u1ec1u th\u00e0nh d\u00e2n h\u1ed9 [c\u1ee7a ta].<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, thao di\u1ec5n tr\u1eadn voi. L\u1ea1i sai quan duy\u1ec7t x\u00e9t s\u1ed1 voi c\u00f4ng&nbsp; c\u00e1c dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, gi\u00f3 \u0110\u00f4ng B\u1eafc th\u1ed5i to, s\u1ea5m m\u01b0a d\u1eef d\u1ed9i su\u1ed1t m\u1ed9t ng\u00e0y \u0111\u00eam, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00e0n ng\u1eadp, m\u1eb7t \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc s\u00e2u 4,5 th\u01b0\u1edbc, nh\u00e0 c\u1eeda, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt b\u1ecb tr\u00f4i ch\u1ebft r\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n H\u1eefu Kh\u00e1nh l\u00e0m L\u01b0u th\u1ee7 dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 8 [1699], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, N\u1eb7c Thu \u533f\u79cb n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0m ph\u1ea3n, \u0111\u1eafp c\u00e1c l\u0169y B\u00edch \u0110\u00f4i, Nam Vang v\u00e0 C\u1ea7u Nam, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n bu\u00f4n. T\u01b0\u1edbng Long M\u00f4n l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef Doanh Ch\u00e2u \u701b\u6d32 (nay thu\u1ed9c V\u0129nh Long \u6c38\u9686) \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, l\u1ea1i sai Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh l\u00e0m Th\u1ed1ng su\u1ea5t, Cai b\u1ea1 Ph\u1ea1m C\u1ea9m Long \u8303\u9326\u9f8d l\u00e0m Tham m\u01b0u, L\u01b0u th\u1ee7 Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Kh\u00e1nh l\u00e0m ti\u00ean phong, l\u00e3nh qu\u00e2n hai dinh B\u00ecnh Khang, Tr\u1ea5n Bi\u00ean, v\u00e0 thu\u1ed9c binh 7 thuy\u1ec1n dinh Qu\u1ea3ng Nam, c\u00f9ng v\u1edbi t\u01b0\u1edbng s\u0129 Long M\u00f4n \u0111i \u0111\u00e1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Gia \u0110\u1ecbnh tra b\u1eaft ng\u01b0\u1eddi theo \u0111\u1ea1o Hoa Lang \u82b1\u90ce\u9053 (1. \u0110\u1ea1o Hoa Lang : \u0110\u1ea1o Thi\u00ean ch\u00faa, v\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111em \u0111\u1ea1o \u1ea5y \u0111\u1ea7u ti\u00ean v\u00e0o n\u01b0\u1edbc ta l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Lan hay Hoa Lang.). Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn \u1edf l\u1eabn \u0111\u1ec1u \u0111u\u1ed5i v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, sai quan ki\u1ec3m duy\u1ec7t nh\u1eefng s\u00fang \u0111\u1ea1n kh\u00ed gi\u1edbi \u1edf Ch\u00ednh dinh v\u00e0 c\u00e1c dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00ecn n\u0103m th\u1ee9 9 [1700], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, m\u1edf tr\u01b0\u1eddng di\u1ec5n ng\u1ef1a, c\u00e1c n\u1ed9i ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, c\u00e1c v\u0103n ch\u1ee9c, n\u1ed9i gi\u00e1m v\u00e0 m\u00e3 \u0111\u1ed9i t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thao di\u1ec5n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh \u0111em qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o ti\u1ebfn v\u00e0o n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, \u0111\u00f3ng \u1edf Ng\u01b0 Kh\u00ea \u9b5a\u6eaa (2. Ng\u01b0 Kh\u00ea : R\u1ea1ch C\u00e1.), sai ng\u01b0\u1eddi d\u00f2 x\u00e9t th\u1ef1c h\u01b0, chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, Th\u1ed1ng binh Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean c\u00f9ng qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh li\u00ean ti\u1ebfp nhi\u1ec1u tr\u1eadn \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c. Khi qu\u00e2n ta \u0111\u1ebfn l\u0169y B\u00edch \u0110\u00f4i v\u00e0 Nam Vang, N\u1eb7c Thu \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh. Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh m\u1eb7c nhung ph\u1ee5c \u0111\u1ee9ng tr\u00ean \u0111\u1ea7u thuy\u1ec1n, vung g\u01b0\u01a1m v\u1eaby c\u1edd, \u0111\u1ed1c c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u00e1nh g\u1ea5p, ti\u1ebfng s\u00fang vang nh\u01b0 s\u1ea5m. N\u1eb7c Thu c\u1ea3 s\u1ee3, b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y. N\u1eb7c Y\u00eam \u533f\u6df9 (con vua th\u1ee9 hai N\u1eb7c N\u1ed9n) ra h\u00e0ng, H\u1eefu K\u00ednh v\u00e0o th\u00e0nh, y\u00ean v\u1ed7 d\u00e2n ch\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u00e8, th\u00e1ng 4, N\u1eb7c Thu \u0111\u1ebfn c\u1eeda qu\u00e2n \u0111\u1ea7u h\u00e0ng, xin n\u1ed9p c\u1ed1ng. Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn r\u1ed3i l\u00f9i qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf Lao \u0110\u00f4i \u7262\u5806 [Sao Doi (c\u00e1i doi \u0111\u1ea5t \u1edf c\u00f9 lao C\u00e2y Sao) , <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/M%E1%BB%B9_H%C3%B2a_H%C6%B0ng\">M\u1ef9 H\u00f2a H\u01b0ng<\/a>] , kinh l\u00fd vi\u1ec7c bi\u00ean gi\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eadp ph\u00e9p di\u1ec5n tr\u1eadn voi, Ch\u00faa ra th\u0103m di\u1ec5n tr\u01b0\u1eddng \u1edf x\u00e3 Th\u1ecd Khang. Sai vi\u00ean th\u1ed1ng l\u00e3nh d\u1eabn voi v\u00e0o tr\u01b0\u1eddng theo th\u1ee9 t\u1ef1 m\u00e0 b\u00e0y h\u00e0ng. Nh\u1ea1c b\u1ed9 \u0111\u00e1nh tr\u1ed1ng ba h\u1ed3i, r\u1ed3i g\u1ea9y \u0111\u00e0n th\u1ed5i s\u00e1o h\u00e1t kh\u00fac Th\u00e1i b\u00ecnh. H\u00e1t xong \u0111\u00e1nh ba ti\u1ebfng chu\u00f4ng. Th\u1ed1ng l\u0129nh d\u1eabn voi t\u1edbi. Ch\u00faa \u0111\u1ebfn duy\u1ec7t. L\u1ea1i sai quan duy\u1ec7t xem voi c\u00f4ng \u1edf ba \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, Th\u1ed1ng su\u1ea5t ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh ch\u1ebft. \u0110\u1ea7u l\u00e0 H\u1eefu K\u00ednh \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf\u00a0Lao \u0110\u00f4i, g\u1eb7p m\u01b0a to gi\u00f3 l\u1edbn, n\u00fai Lao \u0110\u00f4i l\u1edf ti\u1ebfng k\u00eau nh\u01b0 s\u1ea5m. \u0110\u00eam \u1ea5y m\u1ed9ng th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi m\u1eb7t \u0111\u1ecf m\u00e0y tr\u1eafng, tay c\u1ea7m c\u00e1i ph\u1ee7 vi\u1ec7t [b\u00faa] b\u1ea3o r\u1eb1ng : \u201cT\u01b0\u1edbng qu\u00e2n n\u00ean \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 mau, \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e2u kh\u00f4ng l\u1ee3i\u201d. H\u1eefu K\u00ednh c\u01b0\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u1ec7nh \u1edf tr\u1eddi, c\u00f3 ph\u1ea3i \u1edf \u0111\u1ea5t n\u00e0y \u0111\u00e2u ?\u201d. Khi t\u1ec9nh d\u1eady, th\u00e2n th\u1ec3 m\u1ecfi m\u1ec7t, nh\u01b0ng v\u1eabn c\u01b0\u1eddi n\u00f3i nh\u01b0 th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 gi\u1eef y\u00ean l\u00f2ng qu\u00e2n. K\u1ecbp b\u1ec7nh n\u1eb7ng, b\u00e8n than r\u1eb1ng : \u201cTa mu\u1ed1n h\u1ebft s\u1ee9c b\u00e1o \u0111\u1ec1n \u01a1n n\u01b0\u1edbc nh\u01b0ng s\u1ed1 tr\u1eddi c\u00f3 h\u1ea1n, s\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec \u0111\u00e2u ?\u201d. B\u00e8n k\u00e9o qu\u00e2n v\u1ec1, \u0111i \u0111\u1ebfn S\u1ea7m Kh\u00ea \u5c91\u6eaa (1. R\u1ea1ch G\u1ea7m.) (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng) th\u00ec ch\u1ebft, b\u1ea5y gi\u1edd 51 tu\u1ed5i. Ch\u00faa nghe tin th\u01b0\u01a1ng ti\u1ebfc, t\u1eb7ng Hi\u1ec7p t\u00e1n c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn ch\u01b0\u1edfng dinh, th\u1ee5y l\u00e0 Trung c\u1ea7n. Cho v\u00e0ng l\u1ee5a \u0111\u1ec3 h\u1eadu t\u00e1ng. V\u1ec1 sau thi\u00eang l\u1eafng, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd (n\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng t\u1ef1 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu : N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 12, phong V\u0129nh An h\u1ea7u \u6c38\u5b89\u4faf).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1ecbnh s\u1eafc c\u1edd cho c\u00e1c thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i, ra l\u1ec7nh cho thuy\u1ec1n c\u00e1c h\u1ea1t ch\u1edf thu\u1ebf, m\u1ed7i h\u1ea1t c\u00f3 s\u1eafc c\u1edd ri\u00eang : Th\u0103ng Hoa th\u00ec c\u1edd v\u00e0ng, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n c\u1edd xanh, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i c\u1edd \u0111\u1ecf, Quy Ninh c\u1edd tr\u00ean \u0111\u1ecf d\u01b0\u1edbi tr\u1eafng, Ph\u00fa Y\u00ean c\u1edd tr\u00ean tr\u1eafng d\u01b0\u1edbi \u0111en, c\u00f2n B\u00ecnh Khang, Di\u00ean Ninh, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Gia \u0110\u1ecbnh th\u00ec c\u1edd tr\u00ean xanh d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ecf, \u0111\u1ec3 cho d\u1ec5 nh\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, s\u1eeda ph\u1ee7 c\u0169 \u1edf D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, c\u01a1 T\u1ea3 th\u1ee7y \u0111\u00e0o \u0111\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u1ea3 \u1ea5n \u0111\u1ed3ng, c\u00f3 kh\u1eafc ch\u1eef Tr\u1ea5n l\u1ed7 t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n chi \u1ea5n. Ch\u00faa c\u1ea3 m\u1eebng, g\u1ecdi t\u00ean ph\u1ee7 n\u00e0y l\u00e0 ph\u1ee7 An.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, sai Cai c\u01a1 n\u1ed9i h\u1eefu T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc T\u00e0i \u5b8b\u798f\u624d v\u00e0 v\u0103n ch\u1ee9c Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Kh\u00e1nh \u9673\u5ef7\u6176 (con Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n) \u0111\u1ebfn Qu\u1ea3ng B\u00ecnh v\u00e0 B\u1ed1 Ch\u00ednh xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf n\u00fai s\u00f4ng, khi v\u1ec1 h\u1ecd xin s\u1eeda \u0111\u1eafp th\u00e0nh l\u0169y c\u1ea7u c\u1ed1ng, \u0111\u1eb7t s\u1edf tu\u1ea7n c\u00e1c n\u01a1i, gi\u1eef nh\u1eefng \u0111\u01b0\u1eddng quan y\u1ebfu \u0111\u1ec3 v\u1eefng ch\u1eafc bi\u00ean th\u00f9y. Ch\u00faa theo l\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng cai b\u1ea1 ph\u00f3 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n l\u00e0m Tham ch\u00ednh ch\u00e1nh \u0111o\u00e1n s\u1ef1.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 10 [1701], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, l\u00e0m l\u1ec5 kh\u00e1nh h\u1ea1, h\u00e1t kh\u00fac Th\u00e1i b\u00ecnh l\u00e0m vui.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0n b\u1ea1c cho c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Ngo\u1ea1i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec7u (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 H\u1ed3ng, con T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u00ea), N\u1ed9i h\u1eefu cai c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc T\u00e0i, v\u0103n ch\u1ee9c Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Kh\u00e1nh, Th\u1ee7 h\u1ee3p Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam \u0111i Qu\u1ea3ng B\u00ecnh tr\u00f4ng coi c\u00e1c qu\u00e2n s\u1eeda \u0111\u1eafp ch\u00ednh l\u0169y, t\u1eeb n\u00fai \u0110\u00e2u M\u00e2u \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n Nh\u1eadt L\u1ec7 ; l\u1ea1i \u1edf hai l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh v\u00e0 Sa Ph\u1ee5 \u0111\u1eafp th\u00eam \u0111\u00e0i s\u00fang l\u1edbn, \u0111\u1eb7t \u0111i\u1ebfm tu\u1ea7n th\u1ee7y v\u00e0 b\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>(Qu\u00e2n b\u1ed9 binh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh chia \u0111\u1eb7t 26 s\u1edf tu\u1ea7n tr\u00ean ch\u00ednh l\u0169y t\u1eeb \u00d4ng H\u1ed3i \u0111\u1ebfn M\u1ed7i N\u1ea1i : 2 thuy\u1ec1n T\u00e2n ch\u00ed, \u0110\u1ea1i an thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i T\u1ea3 ti\u1ec7p, 3 thuy\u1ec1n&nbsp; Ph\u00fa nh\u1ecb, H\u1eadu s\u00fang, An nh\u1ea5t thu\u1ed9c c\u01a1 T\u1ea3 ki\u00ean, 4 thuy\u1ec1n T\u1ea3 h\u00f9ng, H\u1eefu h\u00f9ng, H\u1eadu \u0111ao nh\u1ea5t, H\u1eadu \u0111ao nh\u1ecb, thu\u1ed9c c\u01a1 H\u1eefu ki\u00ean, 5 thuy\u1ec1n T\u1ea3 nh\u1ea5t, Qu\u1ea3ng nh\u1ea5t, S\u00fang Nh\u1ecb, An Nh\u1ecb, Ti\u1ec1n&nbsp; ki\u00ean s\u00fang thu\u1ed9c c\u01a1 T\u1ea3 b\u1ed9, 5 thuy\u1ec1n Ch\u00ed nh\u1ea5t, Ch\u00ed nh\u1ecb, Tr\u00e1ng s\u00fang, Ki\u00ean s\u00fang, Nhu\u1ec7 s\u00fang, thu\u1ed9c c\u01a1 H\u1eefu b\u1ed9, c\u00e1c \u0111ao thuy\u1ec1n v\u00e0 c\u00e1c s\u00fang thuy\u1ec1n thu\u1ed9c Trung c\u01a1. Qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh chia \u0111\u1eb7t 36 s\u1edf tu\u1ea7n t\u1eeb \u0111\u01b0\u1eddng Phong Nha men s\u00f4ng v\u00e0 \u0110\u1ea1i Th\u00e0nh \u0111\u1ebfn l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh : 3 thuy\u1ec1n \u0110\u1ed9t tam, Ti\u00ean tr\u1ee5 v\u00e0 Nhu\u1ec7 s\u00fang thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i Tu\u1ea7n b\u1ed9, \u0111\u1ed9i T\u1ea3 h\u00f9ng, \u0111\u1ed9i Ti\u1ec1n th\u1eafng, 3 thuy\u1ec1n H\u1eefu s\u00fang, Ki\u00ean tr\u1ee5, H\u1eadu ki\u00ean \u0111ao thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i T\u1ea3 th\u1eafng, 3 thuy\u1ec1n T\u00e2n&nbsp; nh\u1ea5t, Tr\u1ee5 s\u00fang, H\u1eefu cai thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i H\u1eefu th\u1eafng, 3 thuy\u1ec1n T\u1ea3 \u0111ao, Ti\u1ec1n tr\u1ee5, H\u1eefu ki\u00ean thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i H\u1eadu th\u1eafng, 2 thuy\u1ec1n L\u00fd ninh, An n\u00e1u thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i Th\u1ee7y sai, thuy\u1ec1n Ki\u00ean nh\u1ea5t thu\u1ed9c Trung c\u01a1, 5 thuy\u1ec1n Ti\u1ec1n ki\u00ean, T\u1ea3 ki\u00ean, H\u1eefu ki\u00ean, H\u1eadu ki\u00ean, To\u00e0n ki\u00ean thu\u1ed9c T\u1ea3 tu\u1ea7n h\u00e0, 5 thuy\u1ec1n&nbsp; Ti\u1ec1n th\u1eafng, T\u1ea3 th\u1eafng, H\u1eefu th\u1eafng, H\u1eadu th\u1eafng, To\u00e0n th\u1eafng thu\u1ed9c H\u1eefu tu\u1ea7n h\u00e0. ? C\u00e1c c\u1eeda l\u0169y v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ecdng y\u1ebfu \u1edf dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh \u0111\u1eb7t 14 s\u1edf : 12 thuy\u1ec1n Ti\u1ec1n ki\u00ean, T\u1ea3 nh\u1ecb, T\u1ea3 tr\u1ee5, H\u1eefu tr\u1ee5, H\u1eefu \u0111ao, H\u1eadu h\u00f9ng, Ch\u00ed nh\u1ea5t, B\u1ed1 nh\u1ea5t, B\u1ed1 nh\u1ecb, \u0110\u00f4ng s\u01a1n, An m\u00f4, K\u1ef3 hoa thu\u1ed9c Trung c\u01a1, \u0111\u00ecnh ph\u1ed1 c\u1ee7a M\u00e3 \u0111\u1ed9i thu\u1ed9c Trung c\u01a1, thuy\u1ec1n H\u1eefu s\u00fang thu\u1ed9c \u0111\u1ed9i T\u1ea3 th\u1eafng).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea1i coi kh\u1eafp nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ebf \u0111\u1ea7u non c\u1eeda bi\u1ec3n, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa g\u1ea7n, n\u00fai s\u00f4ng hi\u1ec3m d\u1ec5, v\u1ebd \u0111\u1ed3 b\u1ea3n d\u00e2ng tr\u00ecnh. Sau 3 th\u00e1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c l\u00e0m xong, th\u01b0\u1edfng cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 500 l\u1ea1ng b\u1ea1c, 800 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, m\u1edf khoa thi. Ng\u00e0y thi, ch\u00faa ra \u0111\u1ea7u \u0111\u1ec1. L\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c 4 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1m sinh, 4 ng\u01b0\u1eddi sinh \u0111\u1ed3 v\u00e0 5 ng\u01b0\u1eddi nhi\u00eau h\u1ecdc, tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 hoa v\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c 17 ng\u01b0\u1eddi, tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 th\u00e1m ph\u1ecfng \u0111\u01b0\u1ee3c 1 ng\u01b0\u1eddi. Gi\u00e1m sinh b\u1ed5 tri ph\u1ee7, sinh \u0111\u1ed3 b\u1ed5 tri huy\u1ec7n, nhi\u00eau h\u1ecdc b\u1ed5 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, hoa v\u0103n v\u00e0 th\u00e1m ph\u1ecfng b\u1ed5 v\u00e0o ba ty.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111\u1ebfn th\u0103m tr\u01b0\u1eddng s\u00fang, xem qu\u00e2n th\u1ee7y qu\u00e2n b\u1ed9 thu\u1ed9c n\u1ed9i \u0111\u1ed9i di\u1ec5n t\u1eadp, qu\u00e2n th\u1ee7y thi \u0111\u1ee9ng tr\u00ean n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1eadu th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, l\u1ea5y v\u0103n ch\u1ee9c Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Kh\u00e1nh l\u00e0m cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ch\u00faa \u0111\u1ebfn th\u0103m tr\u01b0\u1eddng b\u1eafn, tri\u1ec7u c\u00e1c t\u01b0\u1edbng v\u00e0 c\u00e1c n\u1ed9i ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng c\u00f9ng tam ty thi b\u1eafn cung, ch\u1ecdn ng\u01b0\u1eddi b\u1eafn gi\u1ecfi l\u00e0m gi\u00e1p b\u1ed9 \u0111\u1ec3 lu\u00e2n l\u01b0u h\u1ea7u di\u1ec5n b\u1eafn.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m ng\u1ecd n\u0103m th\u1ee9 11 [1702], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai th\u1ee7y qu\u00e2n s\u1eeda \u0111\u00f3ng chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, chia l\u00e0m 3 \u0111\u1ed9i ti\u1ec1n h\u1eadu trung, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i m\u00f9a xu\u00e2n th\u00ec di\u1ec5n t\u1eadp th\u1ee7y tr\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c t\u01b0\u1edbng thi ng\u1ef1a, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu m\u1ed7i b\u00ean \u0111\u1ec1u 30 con, b\u00ean t\u1ea3 c\u1ea7m c\u1edd \u0111\u1ecf, b\u00ean h\u1eefu c\u1ea7m c\u1edd v\u00e0ng, theo th\u1ee9 t\u1ef1 ch\u1ea1y phi, th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n b\u1ea1c theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 qu\u00e2n N\u1ed9i th\u1ee7y ph\u00e1t h\u1ecfa, ch\u00e1y lan h\u01a1n 600 nh\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai b\u1ecdn Ho\u00e0ng Th\u1ea7n \u9ec3\u8fb0, H\u01b0ng Tri\u1ec7t \u8208\u5fb9 \u0111em qu\u1ed1c th\u01b0 v\u00e0 c\u1ed1ng ph\u1ea9m (k\u1ef3 nam 5 c\u00e2n 4 l\u1ea1ng, v\u00e0ng s\u1ed1ng 1 c\u00e2n 13 l\u1ea1ng 5 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, ng\u00e0 voi 2 chi\u1ebfc n\u1eb7ng 350 c\u00e2n, m\u00e2y song hoa 50 c\u00e2y) sang Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng \u0111\u1ec3 c\u1ea7u phong (Th\u1ea7n v\u00e0 Tri\u1ec7t ng\u01b0\u1eddi Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng n\u01b0\u1edbc Thanh, theo h\u00f2a th\u01b0\u1ee3ng Th\u1ea1ch Li\u00eam \u77f3\u6fc2 \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn, nh\u00e2n \u0111\u00f3 [ch\u00faa] sai \u0111i. B\u1ea5y gi\u1edd thuy\u1ec1n \u0111i c\u1ed1ng c\u1ee7a Xi\u00eam La b\u1ecb gi\u00f3 \u0111\u1eadu \u1edf h\u1ea3i ph\u1eadn ta, ta s\u1eeda sang thuy\u1ec1n l\u00e1i v\u00e0 gi\u00fap \u0111\u1ee1 l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c cho h\u1ecd, r\u1ed3i sai b\u1ecdn Th\u1ea7n Tri\u1ec7t \u0111\u00e1p \u0111i). Vua Thanh h\u1ecfi b\u1ea7y t\u00f4i, \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng \u201cN\u01b0\u1edbc Qu\u1ea3ng Nam \u5ee3\u5357\u570b h\u00f9ng th\u1ecb m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng, Chi\u00eam Th\u00e0nh, Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ec1u b\u1ecb th\u00f4n t\u00ednh, sau t\u1ea5t s\u1ebd l\u1edbn. Duy n\u01b0\u1edbc An Nam \u5b89\u5357 c\u00f2n c\u00f3 nh\u00e0 L\u00ea \u1edf \u0111\u00f3, ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 phong ri\u00eang \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c [phong] b\u00e8n th\u00f4i. (Thuy\u1ec1n Thanh th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn bu\u00f4n \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, n\u00ean g\u1ecdi ta l\u00e0 n\u01b0\u1edbc Qu\u1ea3ng Nam).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ng\u01b0\u1eddi ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e1m t\u1eed c\u1ee7a h\u1ecd Tr\u1ecbnh \u0111em v\u1ec1. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tr\u1ecbnh Huy\u00ean g\u1eedi th\u01b0 sang dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh tr\u00e1ch vi\u1ec7c \u1ea5y. Kh\u1ed5n th\u1ea7n b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai Cai b\u1ea1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Kh\u00e1nh vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi. Huy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0 b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u1eb7c bi\u1ec3n l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi An Li\u1ec7t Man \u5b89\u70c8\u883b (1. T\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi Anh (English).) c\u00f3 8 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u1eadu \u1edf \u0111\u1ea3o C\u00f4n L\u00f4n \u5d11\u5d19 [nay l\u00e0 C\u00f4n \u0110\u1ea3o]. Tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 b\u1ecdn T\u00f4 L\u1ea1t Gi\u00e0 Thi \u8607\u5587\u4f3d\u65bd 5 ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 nh\u1ea5t ban, nh\u1ecb ban, tam ban, t\u1ee9 ban, ng\u0169 ban (2. T\u1ee9c c\u00e1c c\u1ea5p b\u1ef1c quan m\u1ed9t, quan hai v.v&#8230; ) (m\u1ea5y ban c\u0169ng nh\u01b0 m\u1ea5y b\u1ef1c, nguy\u00ean ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y ph\u01b0\u01a1ng d\u00f9ng nh\u1eefng t\u00ean \u1ea5y \u0111\u1ec3 g\u1ecdi b\u1ecdn \u0111\u1ea7u m\u1ee5c c\u1ee7a h\u1ecd) c\u00f9ng \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n 200 ng\u01b0\u1eddi, k\u1ebft l\u1eadp tr\u1ea1i s\u00e1ch, c\u1ee7a c\u1ea3i ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y nh\u01b0 n\u00fai, b\u1ed1n m\u1eb7t \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ea1i b\u00e1c. Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Phan \u5f35\u798f\u6500 (con Ch\u01b0\u1edfng dinh Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc C\u01b0\u01a1ng \u5f35\u798f\u5d17, l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Nhi\u1ec5m \u7389\u5189) \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai Ph\u01b0\u1edbc Phan t\u00ecm c\u00e1ch tr\u1eeb b\u1ecdn \u1ea5y. [Xem <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o#C%C3%B4ng_cu%E1%BB%99c_khai_th%C3%A1c_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n_tr%C3%AAn_bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng\">C\u00f4n \u0110\u1ea3o<\/a>, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/John_Crawfurd#Th%C4%83m_C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o\">John Crawfurd<\/a>.]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, khai \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y \u0111\u1ea1o \u1edf x\u00e3 L\u1ec7 K\u1ef3 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong L\u1ed9c).<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 12 [1703], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, l\u1ea1i thu thu\u1ebf ru\u1ed9ng d\u00e2n hi\u1ec7n c\u00e0y c\u1ea5y. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0111\u1eddi Th\u00e1i t\u00f4ng n\u0103m th\u1ee9 21, K\u1ef7 d\u1eadu , sai \u0111o ru\u1ed9ng l\u1eadu \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf. N\u0103m \u0111\u1ea7u \u0111\u1eddi Anh t\u00f4ng ra l\u1ec7nh gi\u1ea3m n\u1eeda thu\u1ebf cho nh\u1eefng ru\u1ed9ng m\u1edbi t\u0103ng. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y l\u1ea1i thu c\u1ea3 theo l\u1ec7 n\u0103m K\u1ef7 d\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, sai Ngo\u1ea1i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec7u, v\u0103n ch\u1ee9c Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Thu\u1eadn (con Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n) \u0111\u1ed1c su\u1ea5t qu\u00e2n l\u00ednh \u0111\u1eafp k\u00e8 \u0111\u1eadp \u1edf k\u00eanh H\u00e0 K\u1ef3, t\u1eeb x\u00e3 Lai C\u00e1ch \u0111\u1ebfn x\u00e3 Th\u1ee7y Li\u00ean, ph\u00e0m 5 s\u1edf, \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c v\u1eadn t\u1ea3i. M\u1ed9t th\u00e1ng c\u00f4ng vi\u1ec7c xong, th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c cho b\u1ecdn Di\u1ec7u theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, Tham ch\u00ednh \u0111o\u00e1n s\u1ef1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n 78 tu\u1ed5i, xin v\u1ec1 tr\u00ed s\u0129, tr\u1ea7n th\u1ec9nh hai ba l\u1ea7n ch\u00faa m\u1edbi cho. Khi v\u00e0o t\u1ea1, ch\u00faa nh\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i th\u01a1 v\u00e0 l\u1eddi t\u1ef1a, vi\u1ebft v\u00e0o l\u0129nh hoa tr\u1eafng \u0111\u1ec3 cho nh\u01b0 sau :<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cQu\u1ed1c ch\u00faa Thi\u00ean t\u00fang \u0111\u1ea1o nh\u00e2n ng\u1ef1 ch\u1ebf th\u01a1 v\u00e0 t\u1ef1a, s\u1eafc cho Tham tri ch\u00e1nh \u0111o\u00e1n s\u1ef1 \u0110\u00f4ng Tri\u1ec1u h\u1ea7u Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n t\u1eeb ch\u1ee9c v\u1ec1 l\u00e0ng. Khanh tr\u1ea3i gi\u00fap b\u1ed1n tri\u1ec1u, qu\u1ed1c ch\u00ednh tri\u1ec1u c\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 nhi\u1ec1u gi\u00fap \u0111\u1ee1. B\u1ec1 t\u00f4i si\u00eang n\u0103ng, duy khanh h\u01a1n c\u1ea3. L\u1ea1i t\u00ednh hay nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng \u00eam d\u1ecbu, vui \u0111\u1ea1o th\u00edch l\u00e0nh, cho n\u00ean lan qu\u1ebf th\u01a1m tho, m\u1ed9t nh\u00e0 vinh hi\u1ec3n. Tu\u1ed5i g\u1ea7n t\u00e1m ch\u1ee5c, m\u00e0 ch\u01b0a suy h\u00e8n, th\u1ef1c l\u00e0 Ph\u01b0\u1edbc th\u1ecd c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc nh\u00e0 ta. Nay v\u00ec m\u1ebfn \u0111\u1ea1o \u01b0a t\u0129nh, t\u1eeb quan ch\u1ee9c v\u1ec1 l\u00e0ng, ta hai ba l\u1ea7n c\u1ed1 gi\u1eef m\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng kh\u00f4ng c\u1ea3n \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ed. Khi t\u1eeb bi\u1ec7t ra v\u1ec1, ta \u0111\u1eb7c t\u1ee9 10 m\u1eabu ru\u1ed9ng v\u00e0 10 l\u00ednh h\u1ea7u, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 d\u01b0\u1ee1ng l\u00e3o. S\u1ee3 th\u1ebf ch\u01b0a ph\u1ec9 l\u00f2ng ta, n\u00ean t\u1eb7ng m\u1ed9t b\u00e0i th\u01a1 th\u1ea5t ng\u00f4n \u0111\u1ec3 tr\u1ecdn \u00fd ta v\u1eady. Th\u01a1 r\u1eb1ng :<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ecnh sinh tr\u00ec thi\u1ec7n t\u00ednh tinh thu\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e1n ph\u1ee5 ng\u00f4 tri\u1ec1u t\u1ee9 th\u1ebf nh\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00ednh nghi\u1ec7p d\u0129 th\u00e0nh t\u1eeb t\u1eed th\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1o t\u00e2m h\u1eb1ng hi\u1ec7n kh\u01b0\u1edbc h\u1ed3ng tr\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Hi hi h\u1ea1c ph\u00e1t \u0111\u1ed3ng Th\u01b0\u01a1ng h\u1ea1o,<\/p>\n\n\n\n<p>Nghi\u1ec5m nghi\u1ec5m ti\u00ean phong di\u1ec7c H\u00e1n th\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1eed kh\u1ee9 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh h\u00e0 s\u1edf s\u1ef1,<\/p>\n\n\n\n<p>Thanh s\u01a1n l\u1ee5c th\u1ee7y l\u1ea1c thi\u00ean ch\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Su\u1ed1t \u0111\u1eddi gi\u1eef thi\u1ec7n t\u00ednh tinh thu\u1ea7n,<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00fap \u0111\u1ee1 tri\u1ec1u ta tr\u1ea3i b\u1ed1n \u0111\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ef1 nghi\u1ec7p \u0111\u00e3 th\u00e0nh, tr\u1ea3 gi\u00e2y \u1ea5n t\u00eda,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1o t\u00e2m th\u01b0\u1eddng hi\u1ec7n, l\u00e1nh c\u00f5i b\u1ee5i h\u1ed3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f3c h\u1ea1c ph\u01a1 ph\u01a1 gi\u1ed1ng b\u1ed1n h\u1ea1o n\u00fai Th\u01b0\u01a1ng (1. B\u1ed1n \u00f4ng gi\u00e0 tr\u00ean 80 tu\u1ed5i tr\u1ed1n v\u00e0o n\u00fai Th\u01b0\u01a1ng S\u01a1n \u0111\u1ec3 tr\u00e1nh lo\u1ea1n cu\u1ed1i \u0111\u1eddi T\u1ea7n, sau H\u00e1n Cao t\u1ed5 m\u1eddi kh\u00f4ng ra. R\u00e2u m\u00e0y \u0111\u1ec1u b\u1ea1c n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 t\u1ee9 h\u1ea1o.);<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00e1ng ti\u00ean nghi\u00eam ch\u1ec9nh nh\u01b0 [Tr\u01b0\u01a1ng L\u01b0\u01a1ng] nh\u00e0 H\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nay v\u1ec1 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh th\u00ec l\u00e0m vi\u1ec7c g\u00ec?<\/p>\n\n\n\n<p>Non xanh n\u01b0\u1edbc bi\u1ebfc, vui h\u01b0\u1edfng t\u00ednh tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00ecnh \u00c2n v\u1ec1 h\u01b0u, \u1edf ch\u00f9a B\u00ecnh Trung (thu\u1ed9c x\u00e3 H\u00e0 Trung, huy\u1ec7n Minh Linh), d\u1ef1ng \u0111\u00e1 kh\u1eafc t\u1edd s\u1eafc th\u01b0 \u0111\u1eb7t \u1edf tr\u01b0\u1edbc ch\u00f9a, l\u1ea5y thi\u1ec1n h\u1ecdc l\u00e0m vui.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, d\u1eb9p y\u00ean \u0111\u1ea3ng An Li\u1ec7t \u5b89\u70c8\u9ee8. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Tr\u1ea5n th\u1ee7 Tr\u1ea5n Bi\u00ean Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Phan m\u1ed9 15 ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0 V\u00e0 \u95cd\u5a46 [\u0110\u1ed3 B\u00e0] sai l\u00e0m k\u1ebf tr\u00e1 h\u00e0ng \u0111\u1ea3ng An Li\u1ec7t \u0111\u1ec3 th\u1eeba ch\u00fang s\u01a1 h\u1edf th\u00ec gi\u1ebft. B\u1ecdn An Li\u1ec7t kh\u00f4ng bi\u1ebft. \u1ede C\u00f4n L\u00f4n h\u01a1n m\u1ed9t n\u0103m kh\u00f4ng th\u1ea5y Tr\u1ea5n Bi\u00ean x\u00e9t h\u1ecfi, t\u1ef1 l\u1ea5y l\u00e0m \u0111\u1eafc ch\u00ed. Ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0 V\u00e0 nh\u00e2n \u0111\u00eam ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t tr\u1ea1i, \u0111\u00e2m ch\u1ebft nh\u1ea5t ban, nh\u1ecb ban, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u0169 ban tr\u00f3i l\u1ea1i, c\u00f2n tam ban, t\u1ee9 ban th\u00ec theo \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n tr\u1ed1n \u0111i. Ph\u01b0\u1edbc Phan nghe tin b\u00e1o, t\u1ee9c th\u00ec sai binh thuy\u1ec1n ra C\u00f4n L\u00f4n, thu h\u1ebft c\u1ee7a c\u1ea3i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2ng n\u1ed9p. Ch\u00faa tr\u1ecdng th\u01b0\u1edfng ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0 V\u00e0 v\u00e0 t\u01b0\u1edbng s\u0129 theo th\u1ee9 b\u1ef1c. T\u00ean ng\u0169 ban th\u00ec \u0111\u00f3ng g\u00f4ng gi\u1ea3i \u0111i, ch\u1ebft \u1edf d\u1ecdc \u0111\u01b0\u1eddng. [Xem <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/L%E1%BB%8Bch_s%E1%BB%AD_C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o#C%C3%B4ng_cu%E1%BB%99c_khai_th%C3%A1c_c%E1%BB%A7a_c%C3%A1c_ch%C3%BAa_Nguy%E1%BB%85n_tr%C3%AAn_bi%E1%BB%83n_%C4%90%C3%B4ng\">C\u00f4n \u0110\u1ea3o<\/a>, <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/John_Crawfurd#Th%C4%83m_C%C3%B4n_%C4%90%E1%BA%A3o\">John Crawfurd<\/a>.]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, m\u01b0a gi\u00f3 to, c\u00e2y g\u1eaby nh\u00e0 t\u1ed1c, d\u00e2n b\u1ecb ch\u1ebft tr\u00f4i nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 13 [1704], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ch\u00faa \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 Ph\u00f9 T\u00f4n (nay l\u00e0 Ph\u00f9 Ch\u00ednh), xem kho Lai C\u00e1ch v\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n Minh Linh, d\u1eebng ch\u00e2n \u1edf L\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc n\u0103m ng\u00e0y r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y Canh th\u00ecn, c\u1ea7u v\u1ed3ng tr\u1eafng hi\u1ec7n su\u1ed1t ngang tr\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, l\u1eeda b\u1ed1c ch\u00e1y t\u1eeb ch\u1ee3 Ph\u00fa Xu\u00e2n \u0111\u1ebfn ph\u1ee7 \u0110\u00f4ng Tr\u00ec, ch\u00e1y lan h\u01a1n m\u1ed9t v\u1ea1n nh\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, l\u1ea5y v\u0103n ch\u1ee9c Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0m \u0110\u00f4 tri, coi X\u00e1 sai ty, \u0110\u00f4 tri Tr\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng l\u00e0m Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam, v\u0103n ch\u1ee9c Nguy\u1ec5n H\u1eefu Kh\u00f4i l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, l\u1ea5y Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u00e0o l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. H\u00e0o \u0111\u1ebfn tr\u1ea5n, y\u00eau nu\u00f4i qu\u00e2n s\u0129, y\u00ean v\u1ed7 tr\u0103m h\u1ecd, qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u th\u00e2n m\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, ng\u00e0y Gi\u00e1p th\u00ecn, hai m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f9ng m\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 14 [1705] (L\u00ea V\u0129nh Th\u1ecbnh n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 44), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, Tr\u1ecbnh C\u0103n nh\u00e0 L\u00ea sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 L\u00ea Th\u1eddi Li\u00eau tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An, ki\u00eam tr\u1ea5n ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, T\u1ea1o V\u0129 \u9020\u5c3e \u1edf L\u1ee5c Ho\u00e0n \u516d\u51e1 n\u01b0\u1edbc Ai Lao th\u1ea3 qu\u00e2n sang qu\u1ea5y d\u00e2n bi\u00ean th\u00f9y, c\u01b0\u1edbp b\u00f3c kh\u00e1ch bu\u00f4n. Tu\u1ea7n binh c\u1ee7a \u0111\u1ed3n Ai Lao \u0111em vi\u1ec7c ch\u1ea1y b\u00e1o. Ch\u00faa sai Cai \u0111\u1ed9i T\u1ea3 s\u00fang L\u00ea \u0110\u1ecbnh \u9ece\u5b9a l\u00e0m Cai c\u01a1, N\u1ed9i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng Chu Nhu\u1eadn Trung \u6731\u6f64\u5fe0 l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i, \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh. Hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba gi\u1edbi Ai Lao \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0i th\u00e1ng th\u00ec ch\u1ebft, b\u00e8n r\u00fat qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 4, m\u00f9a h\u1ea1, vua nh\u00e0 L\u00ea truy\u1ec1n ng\u00f4i cho th\u00e1i t\u1eed Duy \u0110\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0129nh Th\u1ecbnh, t\u1ee9c l\u00e0 D\u1ee5 T\u00f4ng. T\u00f4n vua L\u00ea l\u00e0m th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 dinh T\u1ea3 b\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Khang \u962e\u5fb7\u5eb7 (con Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c B\u1ea3o) d\u00e2ng n\u1ecf t\u1ed1t. Ch\u00faa sai v\u0103n v\u00f5, c\u00e1c t\u01b0\u1edbng, n\u1ed9i ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng v\u00e0 tam ty, chia l\u00e0m hai b\u1ed9 gi\u00e1p \u1ea5t \u0111\u1ec3 t\u1eadp b\u1eafn n\u1ecf, tr\u00fang li\u1ec1n 5 ph\u00e1t th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0\u1edfng m\u1ed9t t\u1ea5m nhi\u1ec5u h\u1ed3ng. Sau \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ta tranh nhau mua n\u1ecf, gi\u00e1 n\u1ecf th\u00e0nh \u0111\u1eaft. V\u00ec th\u1ebf m\u00e0 b\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Ch\u00e1nh th\u1ed1ng cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n \u962e\u4e45\u96f2 (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu D\u1ef1c \u962e\u4e45\u7fca) \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p v\u00e0 \u0111\u01b0a N\u1eb7c Y\u00eam v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Y\u00eam l\u00e0 con N\u1eb7c N\u1ed9n. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 N\u1eb7c N\u1ed9n ch\u1ebft, N\u1eb7c Thu phong Y\u00eam l\u00e0m ch\u1ee9c Tham \u0110\u00edch S\u00e1 Giao Ch\u00f9y \u53c3\u7684\u8a6b\u81a0\u9318 [Samdach Chauvea, T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng], \u0111em con g\u00e1i g\u1ea3 cho. Sau Thu v\u00ec tu\u1ed5i gi\u00e0, truy\u1ec1n ng\u00f4i cho con l\u00e0 N\u1eb7c Th\u00e2m \u533f\u6df1. Th\u00e2m ng\u1edd Y\u00eam c\u00f3 d\u1ecb ch\u00ed, n\u1ed5i binh \u0111\u00e1nh nhau, l\u1ea1i nh\u1edd Xi\u00eam La gi\u00fap. Y\u00eam ch\u1ea1y sang Gia \u0110\u1ecbnh c\u1ea7u c\u1ee9u v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Ch\u00faa b\u00e8n sai V\u00e2n l\u00e3nh qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 Gia \u0110\u1ecbnh ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh N\u1eb7c Th\u00e2m. V\u00e2n \u0111\u1ebfn S\u1ea7m Kh\u00ea \u5c91\u6eaa g\u1eb7p qu\u00e2n Xi\u00eam, \u0111\u00e1nh v\u1ee1 tan. Th\u00e2m c\u00f9ng em l\u00e0 N\u1eb7c T\u00e2n \u533f\u65b0 ch\u1ea1y sang Xi\u00eam. N\u1eb7c Y\u00eam l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 th\u00e0nh La B\u00edch \u7f85\u58c1. B\u1ea5y gi\u1edd X\u00e1 sai ty Phi\u00ean Tr\u1ea5n l\u00e0 Mai C\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng \u679a\u516c\u9999 l\u00e0m t\u00e0o v\u1eadn t\u1edbi sau, b\u1ecb qu\u00e2n gi\u1eb7c ch\u1eb7n l\u1ea1i, l\u00ednh v\u1eadn t\u1ea3i s\u1ee3 ch\u1ea1y. H\u01b0\u01a1ng b\u00e8n \u0111\u1ee5c th\u1ee7ng thuy\u1ec1n l\u00e0m \u0111\u1eafm l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c, r\u1ed3i nh\u1ea3y xu\u1ed1ng s\u00f4ng ch\u1ebft. Gi\u1eb7c kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c g\u00ec h\u1ebft. Ch\u00faa nghe tin, sai phong H\u01b0\u01a1ng l\u00e0m th\u1ea7n \u201cV\u1ecb qu\u1ed1c t\u1eed ngh\u0129a \u70ba\u570b\u6b7b\u7fa9\u201d, d\u1ef1ng \u0111\u1ec1n \u0111\u1ec3 th\u1edd. Ch\u00e2n L\u1ea1p d\u1eb9p xong, V\u00e2n nh\u00e2n kh\u1ea9n ru\u1ed9ng \u1edf C\u00f9 \u00dac \u866c\u6fb3 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BB%8Bnh\">V\u0169ng G\u00f9<\/a>] (thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), l\u00e0m g\u01b0\u01a1ng cho qu\u00e2n d\u00e2n noi theo. L\u1ea1i v\u00ec gi\u1eb7c th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t n\u00e0y qu\u1ea5y r\u1ed1i sau l\u01b0ng qu\u00e2n ta, b\u00e8n \u0111\u1eafp l\u0169y d\u00e0i \u0111\u1ec3 v\u1eefng ph\u00f2ng ng\u1ef1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, c\u00f3 s\u00e2u keo, m\u00f9a m\u00e0ng kh\u00f4ng t\u1ed1t, gi\u00e1 th\u00f3c m\u1ed9t h\u1ed9c l\u00e0 1 quan 5 ti\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea5n th\u1ee7 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u01afng ch\u1ebft, t\u1eb7ng Khi\u00eam cung c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn ph\u1ee5 qu\u1ed1c th\u01b0\u1ee3ng t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ph\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 Tr\u1ea5n qu\u1eadn c\u00f4ng, th\u1ee5y l\u00e0 Th\u1eadn c\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 15 [1706], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Tham ch\u00ednh ch\u00e1nh \u0111o\u00e1n s\u1ef1 tr\u00ed s\u0129 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh \u00c2n ch\u1ebft, t\u1eb7ng \u0110\u00f4n h\u1eadu c\u00f4ng th\u1ea7n \u0111\u1eb7c ti\u1ebfn tr\u1ee5 qu\u1ed1c kim t\u1eed vinh l\u1ed9c \u0111\u1ea1i phu \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 khanh, th\u1ee5y l\u00e0 Thu\u1ea7n thi\u1ec7n. Cho 10 ng\u01b0\u1eddi phu m\u1ed9, v\u00e0 mi\u1ec5n thu\u1ebf cho 30 m\u1eabu t\u01b0 \u0111i\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, m\u01b0a d\u1ea7m n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, nhi\u1ec1u nh\u00e0 tr\u00f4i m\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c. M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, l\u1ea5y \u0110\u00f4 tri Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0m Cai b\u1ea1 ph\u00f3 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 coi T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i ty, Tri b\u1ea1 L\u1eef H\u1eefu Ninh l\u00e0m \u0110\u00f4 tri coi X\u00e1 sai ty, Tri b\u1ea1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e0o (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 Mai, v\u1ed1n h\u1ecd H\u1ed3, \u0111\u01b0\u1ee3c cho h\u1ecd T\u1ed1ng) l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i coi \u0111\u1ed9i T\u1ea3 trung b\u1ed9.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Hi\u1ec3n t\u00f4ng Anh M\u00f4 H\u00f9ng L\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh V\u0103n Tuy\u00ean \u0110\u1ea1t Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 Hi\u1ebfu Minh Ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Chu \u6dcd, sinh n\u0103m \u1ea5t m\u00e3o [1675] (L\u00ea \u0110\u1ee9c Nguy\u00ean n\u0103m 2, Thanh Khang Hy n\u0103m 14), l\u00e0 con c\u1ea3 c\u1ee7a Anh t\u00f4ng Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, m\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu ngh\u0129a ho\u00e0ng h\u1eadu T\u1ed1ng th\u1ecb. &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-thuong\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Chu (th\u01b0\u1ee3ng)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[135,36,47,48,49,51,53,56,65,71,89,90,91,98,102,107,108,119,9,20],"tags":[],"class_list":["post-67","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-06-nguyen-phuc-chu","category-36","category-a-ban","category-an-liet-english","category-ba-ria","category-ba-tranh","category-binh-thuan","category-con-dao","category-gia-dinh","category-ke-ba-tu","category-nac-tham","category-nac-thu","category-nac-yem","category-nguyen-cuu-van","category-nguyen-huu-canh","category-nguyen-huu-kinh","category-nguyen-huu-oai","category-sai-gon","category-tran-thuong-xuyen","category-truong-phuoc-phan"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=67"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/67\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=67"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=67"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=67"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}