{"id":71,"date":"2024-08-11T17:48:50","date_gmt":"2024-08-11T10:48:50","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=71"},"modified":"2024-08-11T17:48:50","modified_gmt":"2024-08-11T10:48:50","slug":"thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-ha","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-ha\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Chu (h\u1ea1)"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0110inh h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 16 [1707] (L\u00ea V\u0129nh Th\u1ecbnh n\u0103m 3, Thanh Khang Hy n\u0103m 46), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, m\u01b0a d\u1ea7m n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, trong kinh k\u1ef3 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb l\u1eeda b\u1ed1c ch\u00e1y \u1edf nh\u1eefng nh\u00e0 kh\u00f4ng. Ch\u00faa sai quan binh trong ngo\u00e0i \u0111\u1eb7t nhi\u1ec1u x\u00edch h\u1eadu \u0111\u1ec3 nghi\u00eam ph\u00f2ng, h\u1ecfa ho\u1ea1n m\u1edbi t\u1eaft.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, m\u1edf khoa thi, l\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 \u0111\u01b0\u1ee3c 3 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1m sinh, tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1&nbsp; hoa v\u0103n 3 ng\u01b0\u1eddi, tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 th\u00e1m ph\u1ecfng 5 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, \u0111\u1ecbnh th\u1ec3 th\u1ee9c duy\u1ec7t tuy\u1ec3n, g\u1ed3m 22 \u0111i\u1ec1u. (Binh h\u1ea1ng c\u00e1c thuy\u1ec1n thu\u1ed9c c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i \u1edf Ch\u00ednh dinh v\u00e0 c\u00e1c dinh, c\u00f9ng l\u00ednh ch\u00ednh t\u01b0\u1ee3ng, tra x\u00e9t c\u00f3 th\u1ef1c ng\u1ea1ch th\u00ec v\u1eabn cho \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, n\u1ebfu kh\u00f4ng c\u00f3 th\u1ef1c ng\u1ea1ch th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng, &#8211; Th\u1ee3 c\u00e1c c\u1ee5c, cai qu\u1ea3n, ty quan, th\u1ee7 h\u1ee3p, th\u01b0\u1eddng ban v\u00e0o thu\u1ed9c l\u1ea1i nha m\u00f4n \u1edf Ch\u00ednh dinh, ai c\u00f3 b\u1eb1ng c\u1ea5p th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c \u1edf l\u1ea1i l\u00e0m vi\u1ec7c, kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng. C\u00f2n \u1edf c\u00e1c c\u1ee5c M\u1ee5c t\u01b0\u1ee3ng (1. M\u1ee5c t\u01b0\u1ee3ng : Ch\u0103n voi.), V\u0169 t\u01b0\u1ee3ng (2. V\u0169 t\u01b0\u1ee3ng : T\u1eadp luy\u1ec7n cho voi.),Th\u1ea3o m\u00e3 (3. Th\u1ea3o m\u00e3 : L\u1ea5y c\u1ecf cho ng\u1ef1a.) th\u00ec v\u1eabn cho \u1edf h\u1ea1ng [c\u1ee7a m\u00ecnh] &#8212; Nh\u00e2n s\u1ed1 x\u00e3 n\u00e0o t\u1eeb 999 ng\u01b0\u1eddi [tr\u1edf xu\u1ed1ng] th\u00ec cho 18 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng, 400 ng\u01b0\u1eddi [tr\u1edf xu\u1ed1ng], cho 8 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng, t\u1eeb 199 ng\u01b0\u1eddi [tr\u1edf xu\u1ed1ng], cho 2 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng, t\u1eeb 70 ng\u01b0\u1eddi [tr\u1edf xu\u1ed1ng], cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng, th\u1eeba ra th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o ti\u1ec1n ch\u1ee9c &#8212; C\u00e1c h\u1ea1ng nhi\u00eau binh, nhi\u00eau th\u00e2n, ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 l\u1ea1i, ti\u1ec1n th\u1ee9 \u01b0u binh, ti\u1ec1n binh, ti\u1ec1n t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n, ti\u1ec1n x\u00e3 tr\u01b0\u1edfng, ti\u1ec1n th\u01b0\u1eddng ban v\u00e0 t\u1ea1p l\u01b0u quan, x\u00e9t th\u1ef1c c\u00f3 b\u1eb1ng th\u1ecb v\u00e0 th\u1eeba b\u1eb1ng th\u00ec n\u00ean cho, kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1eb1ng th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng ? Nh\u1eefng cai c\u01a1, tham kh\u00e1m, tham ngh\u1ecb, tham ch\u00ednh, thi\u00eam s\u1ef1 , t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, cai \u0111\u1ed9i, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c, nha \u00fay, \u0111\u00f4 tri, ch\u01b0\u1edfng th\u00e1i gi\u00e1m, th\u00e1i gi\u00e1m, v\u0103n ch\u1ee9c, chi\u00eam h\u1eadu quan, c\u00e2u k\u00ea v\u00e0 cai \u0111\u1ed9i \u1edf tam ty, t\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, n\u1ed9i gi\u00e1m, cai h\u1ee3p v\u00e0 th\u1ee7 h\u1ee3p tam ty, \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng c\u01a1 Trung t\u01b0\u1ee3ng, nh\u01b0ng tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, thu\u1ed9c N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed ph\u1ee7 quan, huy\u1ec7n quan, gi\u00e1o quan, thu\u1ed9c N\u1ed9i th\u1ee7y ph\u1ee7 quan, huy\u1ec7n quan, N\u1ed9i l\u01b0\u01a1ng y ph\u1ee7 quan, huy\u1ec7n quan, T\u0103ng l\u1ee5c \u0111\u1ea1o l\u1ee5c ty ph\u1ee7 quan, huy\u1ec7n quan, thu\u1ed9c n\u1ed9i t\u1ea3 h\u1eefu th\u1ee7 h\u1ee3p, l\u1ec7nh s\u1eed t\u00e0u cai h\u1ee3p, th\u1ee7 h\u1ee3p, Chi\u00eam h\u1eadu l\u1ea1i ty cai h\u1ee3p, c\u00e1c c\u1ee5c t\u01b0\u1ee3ng ch\u00ednh, cai quan ty quan, ti\u1ec3u h\u1ea7u, b\u1ea3n ty \u0111\u1ed9i ch\u00e1nh ty quan, ty quan, th\u01b0 k\u00fd, c\u00e2u k\u00ea, v\u0103n ch\u1ee9c cai h\u1ee3p, b\u1ea3n ph\u1ee7 cai gi\u00e1m, kh\u00e1m l\u00fd, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec1 l\u00e3nh, c\u00f3 con ch\u00e1u th\u00ec chi\u1ebfu theo ph\u1ea9m theo th\u1ee9 nhi\u1ec1u hay \u00edt, con th\u00ec b\u1ed5 l\u00e0m quan vi\u00ean t\u1eed, ch\u00e1u th\u00ec b\u1ed5 l\u00e0m quan vi\u00ean t\u00f4n, c\u00f2n con nu\u00f4i v\u00e0 h\u1ecd ngo\u1ea1i th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng ? Th\u1ee9 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng c\u00e1c thuy\u1ec1n \u1edf Ch\u00ednh dinh, th\u1ee9 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng thu\u1ed9c c\u01a1 Trung t\u01b0\u1ee3ng, ty quan c\u00e1c c\u1ee5c t\u01b0\u1ee3ng, th\u1ee7 h\u1ee3p c\u00e1c dinh, ph\u1ee7 huy\u1ec7n th\u01b0 k\u00fd, c\u00f3 b\u1eb1ng th\u1ecb th\u00ec con ch\u00e1u \u0111\u01b0\u1ee3c cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan vi\u00ean tr\u00e1ng, d\u01b0 ra c\u00f9ng con nu\u00f4i v\u00e0 h\u1ecd ngo\u1ea1i th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng ? Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kinh \u1edf nh\u00e0 c\u00e1c quan vi\u00ean, nh\u01b0 c\u00f3 v\u00e0o b\u1ea1 x\u00e3 n\u00e0o th\u00ec ch\u1ec9 cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, n\u1ebfu v\u00e0o tr\u00fang\u00a0 3, 4 x\u00e3 th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng ? H\u1ecdc tr\u00f2 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 v\u00e0 hoa v\u0103n, h\u01a1i th\u00f4ng v\u0103n h\u1ecdc, am hi\u1ec3u t\u00ednh to\u00e1n, th\u00ec c\u1ee9 th\u01b0\u1ee3ng tu\u1ea7n th\u00e1ng 3, t\u1ec1 t\u1ef1u ph\u1ee7 ch\u00ednh \u0111\u1ec3 \u1ee9ng th\u00ed, ai tr\u00fang c\u00e1ch th\u00ec cho l\u00e0m nhi\u00eau h\u1ecdc. ? C\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, d\u00e2n ch\u00ednh h\u1ed9 th\u00ec v\u1ec1 qu\u00ea \u00f4ng qu\u00ea cha, d\u00e2n kh\u00e1c kh\u00e1ch h\u1ed9 th\u00ec v\u1ec1 ch\u1ed7 nh\u00e0 m\u00ecnh \u1edf. Nh\u01b0 tr\u00e1ng h\u1ea1ng v\u00e0 c\u1ed1 h\u1ea1ng tr\u1ed1n sang x\u00e3 kh\u00e1c m\u00e0 v\u1ec1 qu\u00ea \u00f4ng qu\u00ea cha, v\u00e0 c\u00f9ng h\u1ea1ng \u0111\u00e0o h\u1ea1ng tr\u1edf v\u1ec1 nh\u00e0 \u1edf th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0m qu\u00e2n h\u1ea1ng ph\u1ee5 v\u00e0o x\u00e3 \u1ea5y ? Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi ti\u1ec1n ch\u1ee9c, c\u0169 hay m\u1edbi, theo l\u1ec7 ch\u00e9p l\u00e0m ti\u1ec1n ch\u1ee9c; n\u1ebfu c\u00e1c vi\u00ean nh\u01b0ng \u00e1p th\u00ec n\u00ean ch\u00e9p l\u00e0m ti\u1ec1n ch\u1ee9c; c\u00e1c nhi\u00eau binh, \u01b0u binh, ti\u1ec1n binh, x\u00e9t c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o gian tu\u1ed5i th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng ? C\u00e1c quan vi\u00ean, binh vi\u00ean c\u00f9ng c\u00e1c ch\u1ee9c trong x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, c\u1ee9 theo t\u00ean trong b\u1ea3ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t m\u00e0 ch\u00e9p v\u00e0o s\u1ed5 ? Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o t\u1eeb 56 \u0111\u1ebfn 59 tu\u1ed5i th\u00ec t\u00f9y d\u00e2n, xem h\u00ecnh th\u1ec3 gi\u00e0 y\u1ebfu th\u00ec cho l\u00e0m l\u00e3o h\u1ea1ng ? Nh\u1eefng qu\u00e2n h\u1ea1ng, d\u00e2n h\u1ea1ng c\u0169 th\u00ec ch\u00e9p tr\u1edf v\u1ec1 tr\u00e1ng h\u1ea1ng, n\u1ebfu l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u1ea5p nh\u1ecf th\u00ec c\u1ee9 cho l\u00e0m qu\u00e2n h\u1ea1ng d\u00e2n h\u1ea1ng nh\u01b0 c\u0169 ? D\u00e2n m\u1edbi v\u00e0o s\u1ed5, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o nh\u1ecf b\u00e9 cao \u0111\u1ed9 3 th\u01b0\u1edbc tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec l\u00e0m h\u1ea1ng nhi\u00eau t\u1eadt, h\u01a1i n\u1eb7ng th\u00ec cho l\u00e0m h\u1ea1ng b\u1ea5t c\u1ee5(1. B\u1ea5t c\u1ee5 : Ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ho\u00e0n to\u00e0n th\u00e2n th\u1ec3. 1). Nh\u01b0 h\u1ea1ng nhi\u00eau t\u1eadt c\u0169, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o kh\u1ecfi t\u1eadt th\u00ec tr\u1edf l\u1ea1i l\u00e0m b\u1ea5t c\u1ee5 hay qu\u00e2n h\u1ea1ng, d\u00e2n h\u1ea1ng ? Kh\u00e1ch h\u1ed9 \u1edf c\u00e1c th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng th\u00ec do tr\u00e1ng h\u1ea1ng, qu\u00e2n h\u1ea1ng, d\u00e2n h\u1ea1ng theo l\u1ec7 ghi v\u00e0o s\u1ed5; t\u00ean n\u00e0o tr\u1ed1n \u0111i t\u1eeb k\u1ef3 tuy\u1ec3n n\u0103m Qu\u00fd m\u00f9i tr\u1edf l\u1ea1i kh\u00f4ng th\u1ea5y m\u1eb7t th\u00ec cho c\u00e1c ch\u1ee9c x\u00e9t th\u1ef1c tr\u1eeb l\u00e0m ngo\u1ea1i t\u1ecbch. N\u1ebfu tr\u1eeb b\u1eady, x\u00e9t ra th\u1ef1c th\u00ec ph\u1ea3i t\u1ed9i. ? V\u1ec1 l\u1ec7 ti\u1ec1n gi\u1eef c\u1eeda, x\u00e3 l\u1edbn 100 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf l\u00ean n\u1ed9p 3 ti\u1ec1n, x\u00e3 trung 70 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng n\u1ed9p 1 ti\u1ec1n 30 \u0111\u1ed3ng, x\u00e3 ti\u1ec3u 30 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng n\u1ed9p 1 ti\u1ec1n, s\u1ed1 ti\u1ec1n \u1ea5y n\u1ed9p \u1edf tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng, chia l\u00e0m 4 ph\u1ea7n, c\u00e1c l\u1ec5 ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u th\u00f4i ? L\u1ec5 tr\u00ecnh di\u1ec7n c\u1ee7a c\u00e1c x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng c\u1ee9 100 ng\u01b0\u1eddi th\u00ec n\u1ed9p 5 ti\u1ec1n: hai vi\u00ean kh\u00e2m sai hai l\u1ec5, c\u00e1c vi\u00ean cai \u00e1n c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ec5, c\u00e1c vi\u00ean cai l\u1ea1i c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ec5. C\u00f2n ti\u1ec1n l\u1ec5 m\u1eebng, ti\u1ec1n l\u1ec5 s\u1ed5 \u0111\u1ec1u th\u00f4i. C\u00e1c vi\u00ean \u1edf b\u1ea3n ph\u1ee7 b\u1ea3n \u0111\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u00f9ng m\u1ed9t l\u1ec5 ? Ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o 60 tu\u1ed5i tr\u1edf l\u00ean th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0m l\u00e3o nhi\u00eau, thu ti\u1ec1n 1 ti\u1ec1n n\u1ed9p \u1edf\u00a0 tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng, chia l\u00e0m 4 ph\u1ea7n ? C\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0, x\u00e9t \u0111\u00fang b\u1ea3n th\u00e2n c\u00f3 quan \u0111i\u1ec7p (1. Quan \u0111i\u1ec7p : \u0110\u1ed9 \u0111i\u1ec7p, t\u1ee9c gi\u1ea5y c\u1ee7a quan c\u1ea5p cho ch\u1ee9ng nh\u1eadn l\u00e0 t\u0103ng.) v\u00e0 c\u00f3 trai gi\u1edbi tu h\u00e0nh th\u00ec cho mi\u1ec5n thu\u1ebf v\u00e0 c\u00e1c vi\u1ec7c s\u01b0u sai, n\u1ebfu ra ngo\u00e0i m\u00e0 kh\u00f4ng c\u00f3 quan \u0111i\u1ec7p v\u00e0 gi\u1ea3 m\u1ea1o quan \u0111i\u1ec7p th\u00ec \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng ti\u1ec1n cai c\u01a1, tham kh\u00e1m, tham ngh\u1ecb, tham ch\u00ednh, thi\u00eam s\u1ef1 t\u1ed5ng \u0111\u1ed1c, cai \u0111\u1ed9i, cai b\u1ea1, k\u00fd l\u1ee5c, nha \u00fay, \u0111\u00f4 tri, ch\u01b0\u1edfng th\u00e1i gi\u00e1m, v\u0103n ch\u1ee9c, chi\u00eam h\u1eadu quan, c\u00e2u k\u00ea, kh\u00e1m l\u00fd v\u00e0 nh\u1eefng tr\u00ed s\u0129 c\u00f3 c\u00f4ng, th\u00ec cho \u0111em tr\u00ecnh b\u1eb1ng s\u1eafc, x\u00e9t th\u1ef1c th\u00ec chi\u1ebfu ph\u1ea9m tr\u1eadt, c\u00f3 con ch\u00e1u th\u00ec b\u1ed5 l\u00e0m quan vi\u00ean t\u1eed t\u00f4n ; n\u1ebfu c\u00f3 can vi\u1ec7c g\u00ec th\u00ec con ch\u00e1u \u0111\u1ec1u b\u1ed5 v\u00e0o h\u1ea1ng. ? Nh\u1eefng ti\u1ec1n kh\u00e1m, l\u00fd, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, ph\u1ee7 quan c\u00f3 c\u00f4ng th\u00ec cho \u0111em tr\u00ecnh b\u1eb1ng s\u1eafc, x\u00e9t th\u1ef1c, c\u00f3 con ch\u00e1u th\u00ec cho l\u00e0m quan vi\u00ean t\u1eed t\u00f4n, \u0111\u00e3 c\u00f3 quan vi\u00ean t\u1eed t\u00f4n r\u1ed3i th\u00ec&nbsp; n\u00ean cho m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m quan vi\u00ean tr\u00e1ng).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 17 [1708], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn. Tr\u01b0\u1edbc kia \u0111\u1eb7t tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng th\u00ec \u1edf x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a 3 huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n, Ph\u00fa Vang 1 tr\u01b0\u1eddng, 3 huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng, Minh Linh 1 tr\u01b0\u1eddng, 3 ch\u00e2u huy\u1ec7n Khang L\u1ed9c, L\u1ec7 Th\u1ee7y, B\u1ed1 Ch\u00ednh m\u1ed7i n\u01a1i 1 tr\u01b0\u1eddng, \u1edf x\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam 6 ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Quy Ninh, Ph\u00fa Y\u00ean, B\u00ecnh Khang m\u1ed7i ph\u1ee7 1 tr\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111\u1eb7t th\u00eam 2 ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh, m\u1ed7i ph\u1ee7 \u0111\u1eb7t 1 tr\u01b0\u1eddng, t\u1ea5t c\u1ea3 l\u00e0 13 tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, b\u1ecdn \u00e1c man \u1edf L\u0169 B\u00e1 \u5c62\u64ad, B\u00e0 R\u1ecba \u5a46\u5730 v\u00e0 b\u1ecdn man Nam B\u00e0n \u5357\u69c3 qu\u1ea5y r\u1ed1i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c d\u00e2n \u1edf bi\u00ean th\u00f9y. Sai C\u00e2u k\u00ea dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 H\u00f2a \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111em qu\u00e2n b\u1ea3n dinh \u0111i \u0111\u00e1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y M\u1ea1c C\u1eedu \u911a\u7396 l\u00e0m T\u1ed5ng binh tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean \u6cb3\u50ca\u93ae. C\u1eedu ng\u01b0\u1eddi L\u00f4i Ch\u00e2u \u96f7\u5dde, Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng. Nh\u00e0 Minh m\u1ea5t, \u0111\u1ec3 t\u00f3c ch\u1ea1y sang ph\u01b0\u01a1ng Nam, \u0111\u1ebfn n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0m ch\u1ee9c \u1ed1c nha, th\u1ea5y ph\u1ee7 S\u00e0i M\u1ea1t \u67f4\u672b \u1edf n\u01b0\u1edbc \u1ea5y c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi bu\u00f4n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc t\u1ee5 h\u1ecdp, b\u00e8n m\u1edf s\u00f2ng g\u00e1 b\u1ea1c \u0111\u1ec3 thu thu\u1ebf g\u1ecdi l\u00e0 hoa chi, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c h\u1ed1 b\u1ea1c ch\u00f4n n\u00ean th\u00e0nh gi\u00e0u. Nh\u00e2n chi\u00eau t\u1eadp d\u00e2n xi\u00eau d\u1ea1t \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01a1i Ph\u00fa Qu\u1ed1c \u5bcc\u570b, C\u1ea7n B\u1ed9t \u82b9\u52c3 [Kampot], Gi\u00e1 Kh\u00ea \u67b6\u6eaa [R\u1ea1ch Gi\u00e1], L\u0169ng K\u1ef3 \u96b4\u68cb, H\u01b0\u01a1ng \u00dac \u9999\u6fb3 [Kompong Som], C\u00e0 Mau \u54e5\u6bdb (thu\u1ed9c t\u1ec9nh H\u00e0 Ti\u00ean) l\u1eadp th\u00e0nh 7 x\u00e3 th\u00f4n. Th\u1ea5y\u00a0 \u1edf \u0111\u1ea5t \u1ea5y t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean th\u01b0\u1eddng hay hi\u1ec7n ra \u1edf tr\u00ean s\u00f4ng nh\u00e2n th\u1ebf \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean. \u0110\u1ebfn \u0111\u1ea5y C\u1eedu \u1ee7y cho ng\u01b0\u1eddi b\u1ed9 thu\u1ed9c l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng C\u1ea7u \u5f35\u6c42 v\u00e0 L\u00fd X\u00e3 \u674e\u820d d\u00e2ng th\u01b0 xin l\u00e0m H\u00e0 Ti\u00ean tr\u01b0\u1edfng. Ch\u00faa nh\u1eadn cho, trao cho ch\u1ee9c T\u1ed5ng binh. C\u1eedu x\u00e2y d\u1ef1ng dinh ng\u0169, \u0111\u00f3ng \u1edf Ph\u01b0\u01a1ng Th\u00e0nh \u82b3\u57ce, nh\u00e2n d\u00e2n ng\u00e0y c\u00e0ng \u0111\u1ebfn \u0111\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec7u ch\u1ebft, t\u1eb7ng T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y \u1ea5t m\u00e3o, \u0111\u1ea7y tr\u1eddi s\u1eafc v\u00e0ng, m\u1eb7t tr\u1eddi kh\u00f4ng c\u00f3 \u00e1nh s\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Thao di\u1ec5n th\u1ee7y qu\u00e2n : Sai thuy\u1ec1n h\u1ea3i \u0111\u1ea1o c\u1ee7a c\u00e1c c\u01a1 \u0111\u1ed9i : (4 thuy\u1ec1n Khanh Nh\u1ea5t, Minh Nh\u1ea5t, Minh Nh\u1ecb, Minh T\u1ee9 c\u01a1 T\u1ea3 th\u1ee7y thuy\u1ec1n An Tri\u1ec1n, thuy\u1ec1n Th\u1ea1ch B\u00ecnh, thuy\u1ec1n Hi\u1ec1n Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Tr\u00e0 Nh\u1ea5t c\u01a1 Ti\u1ec1n th\u1ee7y, thuy\u1ec1n N\u1ed9i Tr\u00e1ng, thuy\u1ec1n T\u00e1, thuy\u1ec1n Minh Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Giao Th\u1ee7y, c\u01a1 T\u1ea3 d\u1ef1c, thuy\u1ec1n T\u1ea3 H\u00f9ng, thuy\u1ec1n B\u1ea1ch C\u00e2u, thuy\u1ec1n \u0110\u1ecbnh Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Nhu\u1ec7 Nh\u1ea5t c\u01a1 Ti\u1ec1n d\u1ef1c, thuy\u1ec1n V\u0103n H\u00e0, thuy\u1ec1n Ki\u00ean Tam, thuy\u1ec1n Tr\u1ea1ch Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n C\u01b0\u1eddng Nh\u1ea5t \u0111\u1ed9i T\u1ea3 th\u1ee7y, thuy\u1ec1n Minh Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Tri\u1ec1u T\u00f4n, thuy\u1ec1n Tr\u00e1ng Tam, thuy\u1ec1n H\u1eefu Hung \u0111\u1ed9i Ti\u1ec1n th\u1ee7y, thuy\u1ec1n Tr\u00e1ng Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Tr\u00e1ng Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Tr\u00e1ng Tam \u0111\u1ed9i T\u1ea3 b\u00ednh, thuy\u1ec1n C\u1ed5 Li\u1ec5u, thuy\u1ec1n \u0110\u1ea1i Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n An X\u00e1 \u0111\u1ed9i Ti\u1ec1n b\u00ednh, N\u1ed9i Th\u1ee7y nh\u1ea5t \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n K\u00ednh, thuy\u1ec1n T\u1ea3 trung k\u00ednh, thuy\u1ec1n N\u1ed9i Ki\u00ean, N\u1ed9i th\u1ee7y nh\u1ecb \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n Khang Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n \u0110\u1ea1i Nham, thuy\u1ec1n Tr\u00ed, N\u1ed9i Th\u1ee7y tam \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n Ti\u1ec7p Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n H\u1ea3i Ch\u00e2u, thuy\u1ec1n \u0110inh Nh\u1ea5t, N\u1ed9i Th\u1ee7y t\u1ee9 \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n \u0110\u1ecbch C\u1ea7n, thuy\u1ec1n Kh\u00e1nh M\u00e2n, thuy\u1ec1n An N\u1ed9i, N\u1ed9i Th\u1ee7y ng\u0169 \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n An Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Ki\u00ean Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Ki\u00ean Nh\u1ea5t, N\u1ed9i Th\u1ee7y l\u1ee5c \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n T\u1ea3 th\u1ee7y, thuy\u1ec1n Trung Th\u1ee7y, thuy\u1ec1n H\u1eefu Th\u1ee7y, N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u1ea5t \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n T\u1ea3 \u0110\u1ed9t, thuy\u1ec1n Gia Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n H\u1eefu \u0110\u1ed9t, N\u1ed9i Th\u1ee7y b\u00e1t \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n Ti\u1ec7p Tam, thuy\u1ec1n Gia Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Ngh\u1ecb Giang, thuy\u1ec1n Gia tam, N\u1ed9i Th\u1ee7y c\u1eedu \u0111\u1ed9i th\u00ec T\u00e2n H\u1ea7u Th\u1ee7y, thuy\u1ec1n Ki\u1ec7u, thuy\u1ec1n H\u1eefu trung k\u00ednh, N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u1eadp \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n T\u00e2n Khang, thuy\u1ec1n Trung K\u00ednh, thuy\u1ec1n Ch\u1ea1o, N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u1eadp nh\u1ea5t \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n Ti\u1ec7p Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Xu\u00e2n, N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u1eadp nh\u1ecb \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n B\u00e1c V\u1ecdng nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Th\u1ea1ch Than, thuy\u1ec1n Nam ph\u00f9, N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u1eadp tam \u0111\u1ed9i th\u00ec thuy\u1ec1n V\u00f5 Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Tr\u00e0 Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n \u0110\u1ed9t Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Th\u1ee7y Nh\u1ecb, c\u01a1 H\u1eefu Th\u1ee7y th\u00ec thuy\u1ec1n Qu\u1ea3ng Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Th\u1ee7y b\u1ea1n, thuy\u1ec1n T\u00edn, thuy\u1ec1n Minh Tam, c\u01a1 H\u1eadu th\u1ee7y th\u00ec thuy\u1ec1n An Tam, thuy\u1ec1n An Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n An Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Ph\u00fa L\u01b0\u01a1ng, c\u01a1 H\u1eefu d\u1ef1c, th\u00ec thuy\u1ec1n An Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Ki\u00ean Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n N\u1ed9i H\u00f9ng, c\u01a1 H\u1eadu d\u1ef1c th\u00ec thuy\u1ec1n \u1ef7 B\u00edch, thuy\u1ec1n Ngh\u0129a Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n H\u1eefu H\u1ea7u, thuy\u1ec1n Tr\u1ea1ch Nh\u1ecb, \u0111\u1ed9i H\u1eefu Th\u1ee7y th\u00ec thuy\u1ec1n T\u1ea3 H\u1ea7u, thuy\u1ec1n Ki\u00ean, thuy\u1ec1n Nhu\u1ec7 nh\u1ecb, thuy\u1ec1n H\u1eadu tr\u1ea1ch, \u0111\u1ed9i H\u1eefu b\u00ednh th\u00ec thuy\u1ec1n Th\u1eafng Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Th\u1eafng Nh\u1ea5t, thuy\u1ec1n Th\u1eafng Tam, \u0111\u1ed9i H\u1eadu b\u00ednh th\u00ec thuy\u1ec1n H\u00e0 L\u1ed9c, thuy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc Kinh, thuy\u1ec1n \u0110\u1ea1i L\u1ed9c, dinh H\u1eadu th\u1ee7y th\u00ec thuy\u1ec1n Ph\u00f9 Nam, thuy\u1ec1n Qu\u1ea3ng Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Ngh\u0129a Nh\u1ecb, thuy\u1ec1n Hi\u1ec1n Nh\u00ec), theo th\u1ee9 t\u1ef1 b\u00e0y h\u00e0ng t\u1eeb Ph\u1ee7 Cam tr\u1edf xu\u1ed1ng, h\u1ec5 nghe hi\u1ec7u tr\u1ed1ng th\u00ec m\u1edf thuy\u1ec1n ch\u00e8o nhanh, \u0111\u1ebfn m\u00e9 s\u00f4ng N\u1ed9i Th\u1ee7y th\u00ec quay v\u1ec1. Ch\u00faa t\u1edbi xem, th\u01b0\u1edfng b\u1ea1c ti\u1ec1n theo c\u1ea5p b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, m\u01b0a d\u1ea7m n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 18 [1709], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang ch\u00faa \u0111\u1ebfn tr\u01b0\u1eddng V\u1ea1n Xu\u00e2n \u0111\u1ec3 thao di\u1ec5n b\u1ed9 binh. Tr\u01b0\u1edbc kia c\u00e1c qu\u00e2n thao di\u1ec5n, tr\u1eddi t\u1ea1nh th\u00ec m\u1eb7c nhung ph\u1ee5c, tr\u1eddi m\u01b0a th\u00ec m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c. H\u00f4m \u1ea5y tr\u1eddi s\u00e1ng s\u1ee7a t\u1ea1nh r\u00e1o, trong qu\u00e2n c\u00f2n c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi m\u1eb7c th\u01b0\u1eddng ph\u1ee5c. Ch\u00faa gi\u1eadn l\u00e0 tr\u00e1i l\u1ec7nh, ph\u1ea1t c\u00e1c ch\u1ee9c n\u1ed9i t\u1ea3, n\u1ed9i h\u1eefu v\u00e0 c\u00e1c n\u1ed9i ngo\u1ea1i \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c quan v\u0103n v\u00f5 v\u00e0 tam ty ki\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u00ed gi\u1edbi, voi ng\u1ef1a, thu\u1ed1c \u0111\u1ea1n c\u00f4ng v\u00e0 t\u01b0.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ed9i h\u1eefu ph\u00f2 m\u00e3 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Thi\u1ec7u (con N\u1ed9i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u00ed) m\u01b0u ph\u1ea3n, b\u1ecb mi\u1ec5n l\u00e0m d\u00e2n th\u01b0\u1eddng. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 Thi\u1ec7u c\u00f9ng Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00e2m (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u1ee8ng) ng\u1ea7m m\u01b0u l\u00e0m b\u1eady. Nh\u00e2n khi C\u00e2u k\u00ea H\u00f2a \u0110\u1ee9c l\u00e3nh qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, Thi\u1ec7u ng\u1ea7m sai thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 b\u1ecdn Tr\u1ecbnh Ngh\u1ec7, T\u01b0\u1eddng V\u00e2n (\u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) v\u00e0o Qu\u1ea3ng Nam, th\u1ea7m k\u1ebft nh\u1eefng tay h\u00e0o ki\u1ec7t, m\u01b0u \u0111\u1ed3 tr\u01b0\u1edbc l\u1ea5y B\u00ecnh Khang, sau l\u1ea5y Ph\u00fa Y\u00ean, r\u1ed3i tr\u1edf v\u1ec1 l\u1ea5y Qu\u1ea3ng Nam, c\u01b0\u1edbp qu\u00e2n H\u00f2a \u0110\u1ee9c, th\u1eb3ng t\u1edbi Ch\u00ednh dinh, ph\u00f3ng l\u1eeda n\u1ed5i lo\u1ea1n. T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u1eadn c\u0169ng d\u1ef1 m\u01b0u \u1ea5y, \u0111\u1ebfn khi m\u01b0u ti\u1ebft l\u1ed9 th\u00ec \u0111em vi\u1ec7c c\u00e1o ph\u00e1t ra. C\u1eedu Kh\u00e2m, Tr\u1ecbnh Ngh\u1ec7, T\u01b0\u1eddng V\u00e2n \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1ebft. Thi\u1ec7u b\u1ecb b\u00e3i l\u00e0m th\u1ee9 d\u00e2n v\u00e0 b\u1ecb t\u00f9 \u1edf v\u01b0\u1eddn B\u00e1t Kh\u1ea3i. Th\u1eadn b\u1ecb c\u00e1ch v\u00e0 lui xu\u1ed1ng l\u00e0m l\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u00e8, th\u00e1ng 5, Tr\u1ecbnh C\u0103n nh\u00e0 L\u00ea ch\u1ebft. Ch\u1eaft l\u00e0 C\u01b0\u01a1ng l\u00ean n\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan ki\u1ec3m duy\u1ec7t kh\u00ed gi\u1edbi c\u00f4ng v\u00e0 t\u01b0 \u1edf c\u00e1c dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00e2n x\u00e1 \u1edf c\u01a1 T\u1ea3 trung ph\u00e1t h\u1ecfa, ch\u00e1y lan sang ch\u1ee3 dinh c\u01a1 H\u1eefu trung.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ng\u00e0y Qu\u00fd t\u1ef5, xung quanh m\u1eb7t tr\u1eddi c\u00f3 n\u0103m qu\u1ea7ng \u0111\u1ee7 n\u0103m s\u1eafc, ch\u1eb7p l\u00e2u m\u1edbi tan.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fai An Sinh \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u1edf d\u00e0i 30 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede Gia L\u1ed9c ngo\u1ea1i ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh c\u00f3 \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng ph\u01b0\u01a1ng v\u1eadt.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, ng\u00e0y Nh\u00e2m d\u1ea7n, \u0111\u00fac Qu\u1ed1c b\u1ea3o \u570b\u5bf6. Sai L\u1ea1i b\u1ed9 \u0111\u1ed3ng tri l\u00e0 Qua Tu\u1ec7 Th\u01b0 \u6208\u7a57\u66f8 coi vi\u1ec7c ch\u1ebf t\u1ea1o (\u1ea5n kh\u1eafc ch\u1eef \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t qu\u1ed1c Nguy\u1ec5n ch\u00faa v\u0129nh tr\u1ea5n chi b\u1ea3o \u5927\u8d8a\u570b\u962e\u4e3b\u6c38\u93ae\u4e4b\u5bf6. N\u0103m \u1ea5y \u0111\u00fac xong, v\u1ec1 sau li\u1ec7t th\u00e1nh truy\u1ec1n nhau l\u1ea5y l\u00e0m qu\u1ed1c b\u1ea3o. \u0110\u1ebfn khi Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n] v\u00e0o Nam, c\u0169ng \u0111em \u1ea5n \u1ea5y \u0111i theo. Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u0103ng th\u00ec \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Gia Long]. B\u1ea5y gi\u1edd binh l\u1eeda h\u01a1n 20 n\u0103m, \u1ea5n \u1ea5y m\u1ea5t r\u1ed3i l\u1ea1i t\u00ecm th\u1ea5y nhi\u1ec1u l\u1ea7n. M\u00f9a h\u1ea1 n\u0103m Nh\u00e2m d\u1ea7n, gi\u1eb7c \u0111\u00e1nh S\u00e0i G\u00f2n, [Th\u1ebf t\u1ed5] ra \u0111\u1ea3o Ph\u00fa Qu\u1ed1c, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n Ng\u00f4 C\u00f4ng Qu\u00fd \u5433\u516c\u8cb4 mang \u1ea5n theo sau b\u1ecb l\u1ea1c. \u0110\u1ebfn khi Ch\u00e2u V\u0103n Ti\u1ebfp \u6731\u6587\u63a5 ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1eb7c, r\u01b0\u1edbc vua h\u1ed3i loan, C\u00f4ng Qu\u00fd c\u0169ng t\u1eeb Long H\u1ed3 \u0111em \u1ea5n v\u1ec1 hi\u1ebfn. L\u1ea1i \u0111\u1ebfn chi\u1ebfn d\u1ecbch Ba Lai \u5df4\u6df6, qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111u\u1ed5i g\u1ea5p, t\u00f2ng th\u1ea7n (1. Ng\u01b0\u1eddi \u0111i theo vua.) mang \u1ea5n l\u1ed9i s\u00f4ng ch\u1ea1y, \u1ea5n r\u01a1i xu\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i th\u00ec ng\u01b0\u1eddi l\u1ed9i sau v\u01b0\u1edbng ch\u00e2n ch\u1ea1m ph\u1ea3i, l\u1ea1i m\u00f2 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em hi\u1ebfn \u1edf h\u00e0nh t\u1ea1i. L\u1ea1i khi vua l\u00e1nh gi\u1eb7c, ra ngo\u00e0i v\u1ee5ng \u0111\u1ea3o Th\u1ed5 Ch\u00e2u \u571f\u7843\u5dbc [Th\u1ed5 Ch\u00e2u t\u1ef1, \u0111\u1ea3o nh\u1ecf Th\u1ed5 Ch\u00e2u], t\u1eeb gi\u00e1 \u6148\u99d5 (2. M\u1eb9 vua.) v\u00e0 cung quy\u1ebfn \u5bae\u7737 (3. Nh\u1eefng v\u1ee3 con vua.) \u0111\u1ec1u \u0111\u1ebfn l\u1ea1i \u1edf \u0111\u1ea3o, vua Xi\u00eam sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Th\u00e1t X\u1ec9 \u0110a \u64bb\u9f52\u591a \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3n vua m\u1edbi v\u00e0o n\u01b0\u1edbc h\u1ecd. Trong l\u00fac th\u1ea3ng th\u1ed1t, t\u00ecnh tr\u1ea1ng ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam ch\u01b0a l\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ebf n\u00e0o, vua m\u1eadt sai t\u00f2ng th\u1ea7n t\u00ean l\u00e0 H\u1ef1u \u0111em \u1ea5n \u1ea5y v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n l\u00ean b\u1edd gi\u1ea5u k\u00edn. Khi vua \u0111\u1ebfn th\u00e0nh V\u1ecdng C\u00e1c, th\u1ea5y vua Xi\u00eam \u0111\u00e3i r\u1ea5t cung k\u00ednh, kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd g\u00ec kh\u00e1c, vua m\u1edbi sai ng\u01b0\u1eddi v\u1ec1 \u0111\u1ea3o Th\u1ed5 Ch\u00e2u \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n t\u1eeb gi\u00e1 v\u00e0 cung quy\u1ebfn, t\u00ean H\u1eefu c\u0169ng mang \u1ea5n \u1ea5y \u0111i theo. Kho\u1ea3ng n\u0103m Gia Long, vua t\u1eebng d\u1ee5 ho\u00e0ng th\u00e1i t\u1eed, t\u1ee9c Th\u00e1nh\u00a0t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Minh M\u1ea1ng] r\u1eb1ng : \u201c\u1ea5n\u00a0b\u00e1u n\u00e0y c\u00e1c \u0111\u1eddi truy\u1ec1n nhau, ng\u00e0y x\u01b0a \u0111\u00e3 tr\u1ea3i nhi\u1ec1u phen binh l\u1eeda, ng\u01b0\u1eddi ch\u1eb3ng ch\u1eafc c\u00f2n, m\u00e0 \u1ea5n n\u00e0y v\u1eabn c\u1ee9 gi\u1eef tr\u1ecdn tr\u01b0\u1edbc sau, chi\u1ebfu v\u0103n v\u00e0 b\u1ed5 d\u1ee5ng quan l\u1ea1i \u0111\u1ec1u d\u00f9ng \u1ea5n n\u00e0y, gi\u1eef t\u00edn trong n\u01b0\u1edbc, ai c\u0169ng h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng. \u1ea5n n\u00e0y quan h\u1ec7 v\u1edbi qu\u1ed1c gia kh\u00f4ng nh\u1ecf, th\u1ef1c l\u00e0 ng\u00f4i b\u00e1u tr\u1eddi cho v\u1eabn c\u00f3 qu\u1ef7 th\u1ea7n gi\u00fap \u0111\u1ee1, khi\u1ebfn cho ng\u1ecdc b\u00edch c\u1ee7a Tri\u1ec7u l\u1ea1i tr\u1edf v\u1ec1 (1. Tri\u1ec7u b\u00edch : L\u1ea1n T\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0 n\u01b0\u1edbc Tri\u1ec7u \u0111em ng\u1ecdc b\u00edch sang T\u1ea7n \u0111\u1ec3 \u0111\u1ed5i l\u1ea5y 5 th\u00e0nh, T\u1ea7n kh\u00f4ng \u0111\u1ed5i th\u00e0nh, T\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0 \u0111em b\u00edch v\u1ec1.) \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n cho con ch\u00e1u. V\u1ea3 l\u1ea1i nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta li\u1ec7t th\u00e1nh n\u1ed1i nhau, ch\u1ed3ng ch\u1ea5t s\u00e1ng h\u00f2a, h\u01a1n 200 n\u0103m, nay nh\u1edd y\u00eau d\u1ea5u thi\u00eang li\u00eang m\u00e0 th\u1ed1ng nh\u1ea5t c\u1ea3 n\u01b0\u1edbc, Ph\u01b0\u1edbc ch\u1ee9a v\u1ed1n \u0111\u00e3 l\u00e2u r\u1ed3i. Kinh Thi c\u00f3 c\u00e2u \u201cNh\u00e0 Chu n\u01b0\u1edbc d\u00f9 c\u0169 m\u00e0 m\u1ec7nh tr\u1eddi th\u00ec m\u1edbi\u201d (2. Chu tuy c\u1ef1u bang, k\u1ef3 m\u1ec7nh duy t\u00e2n.\u00a0\u5468\u96d6\u820a\u90a6\uff0c\u5176\u547d\u7dad\u65b0), s\u1ef1 m\u1edf mang c\u01a1 nghi\u1ec7p v\u1ed1n b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ef1 V\u0103n v\u01b0\u01a1ng V\u0169 v\u01b0\u01a1ng, m\u00e0 c\u00f4ng g\u00e2y d\u1ef1ng bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u th\u1ef1c l\u00e0 t\u1ef1 C\u1ed5 C\u00f4ng v\u00e0 V\u01b0\u01a1ng Qu\u00fd. Nh\u1eefng v\u1eadt c\u0169 \u0111\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ec3 l\u1ea1i nh\u01b0 c\u00e1i \u0111\u1ec9nh c\u00e1i di, ng\u01b0\u1eddi Chu c\u0169ng \u0111\u1ec1u xem l\u00e0 \u0111\u1ed3 b\u00e1u. Hu\u1ed1ng chi c\u00e1i \u1ea5n qu\u1ed1c b\u1ea3o c\u1ee7a t\u1ed5 ti\u00ean ta \u0111\u1ec3 l\u1ea1i \u01b0 ? T\u1eeb nay v\u1ec1 sau n\u00ean l\u1ea5y \u1ea5n n\u00e0y l\u00e0m v\u1eadt b\u00e1u truy\u1ec1n ng\u00f4i. Con ch\u00e1u ta ph\u1ea3i \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho nhau, \u0111\u1eebng l\u00e0m m\u1ea5t \u0111i m\u00e0 truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn \u1ee9c mu\u00f4n n\u0103m d\u00e0i l\u00e2u m\u00e3i m\u00e3i\u201d. N\u0103m Canh th\u00ecn, Minh M\u1ec7nh n\u0103m th\u1ee9 1, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y t\u1ed1t, Th\u00e1nh t\u1ed5 Nh\u00e2n ho\u00e0ng \u0111\u1ebf t\u1ef1 tay phong k\u00edn c\u1ea5t \u0111i. \u0110\u1ebfn n\u0103m \u0110inh d\u1eadu th\u1ee9 18 ng\u00e0y 22 th\u00e1ng ch\u1ea1p l\u1ea1i m\u1edf xem m\u1ed9t l\u1ea7n r\u1ed3i vi\u1ebft ch\u1eef son ni\u00eam l\u1ea1i \u0111\u1ec3 c\u1ea5t nh\u01b0 c\u0169, d\u00f9ng \u0111\u1ec3 truy\u1ec1n cho \u1ee9c mu\u00f4n \u0111\u1eddi).<\/p>\n\n\n\n<p>Canh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 19 [1710], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f9a to.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai hai dinh L\u01b0u \u0110\u1ed3n v\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh s\u1eeda sang c\u00e1c l\u0169y v\u00e0 c\u1ea7u c\u1ed1ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ch\u00faa \u0111i Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, \u0111\u1ebfn l\u0169y Sa Ph\u1ee5 xem kh\u1eafp c\u00e1c ph\u00e1o \u0111\u00e0i, l\u00ean th\u00e0nh Tr\u1ea5n Ninh, n\u00f3i \u0111\u1ebfn chuy\u1ec7n c\u0169 n\u0103m Nh\u00e2m t\u00fd Nguy\u1ec5n H\u1eefu D\u1eadt \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh. Ch\u00faa xem kh\u1eafp chi\u1ebfn \u0111\u1ecba, n\u1ee9c n\u1edf khen ng\u1ee3i h\u1ed3i l\u00e2u, r\u1ed3i th\u01b0\u1edfng ti\u1ec1n g\u1ea1o cho c\u00e1c qu\u00e2n t\u1ea1i d\u1ecbch theo th\u1ee9 b\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Xa gi\u00e1 v\u1ec1 qua dinh L\u01b0u \u0110\u1ed3n, cho th\u1ed1ng su\u1ea5t Tr\u1ecbnh Ngh\u1ecb L\u1ed9c 30 l\u1ea1ng v\u00e0ng t\u1ed1t, m\u1ed9t thanh g\u01b0\u01a1m b\u00e1u, m\u1ed9t chi\u1ebfc \u00e1o g\u1ea5m, cho t\u01b0\u1edbng s\u0129 600 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00fac chu\u00f4ng ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5 (n\u1eb7ng 3.285 c\u00e2n). Ch\u00faa th\u00e2n l\u00e0m b\u00e0i minh kh\u1eafc v\u00e0o chu\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110\u1ea1t ch\u1ebft, t\u1eb7ng T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c ch\u01b0\u1edfng ph\u1ee7 s\u1ef1 qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, l\u1ea5y Cai \u00e1n Ph\u1ea1m H\u1eefu Hu\u1ec7 l\u00e0m Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam, Th\u01b0 k\u00fd Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u00f9ng \u1ea5n long t\u1ef7 nh\u1ecf. (Trong \u1ea5n kh\u1eafc 8 ch\u1eef Th\u1ee7 t\u00edn thi\u00ean h\u1ea1 v\u0103n v\u0169 quy\u1ec1n h\u00e0nh \u53d6\u4fe1\u5929\u4e0b\uff0c\u6587\u6b66\u6b0a\u884c). B\u1ea5y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi\u00a0\u1edf x\u00e3 Ti\u00ean N\u1ed9n t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ea1t ng\u1ee5y t\u1ea1o \u1ea5n son \u0111\u1ec3 l\u00e0m b\u1eb1ng gi\u1ea3, ch\u00faa gh\u00e9t th\u00f3i t\u1ec7 \u1ea5y, ra l\u1ec7nh t\u1eeb nay nh\u1eefng b\u1eb1ng th\u1ecb b\u1ed5 th\u1ee5 quan ch\u1ee9c \u1edf \u0111\u1ea7u gi\u1ea5y \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng \u1ea5n \u1ea5y \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng gi\u1ea3 m\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, l\u1ea5y L\u00ea Ho\u00e0nh Gi\u1ea3ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam l\u00e0m Cai h\u1ee3p ki\u00eam Tri b\u1ea1 Ch\u00ednh dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 20 [1711], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n nh\u1ecf.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f4n v\u01b0\u01a1ng \u6566\u738b v\u00e0 Nga v\u01b0\u01a1ng \u4fc4\u738b \u1edf hai r\u1ee3 man Nam B\u00e0n \u5357\u69c3 v\u00e0 Tr\u00e0 Lai \u8336\u840a (1. Sau g\u1ecdi l\u00e0 Gia Lai (Jarai).) (gi\u00e1p gi\u1edbi Ph\u00fa Y\u00ean v\u00e0 B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh, h\u00ecnh nh\u01b0 thu\u1ed9c v\u1ec1 H\u1ecfa qu\u1ed1c \u706b\u570b, nh\u01b0ng kh\u00f4ng l\u1ea5y l\u00e0m \u0111\u00edch x\u00e1c) sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn d\u00e2ng s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u00e0 tr\u00ecnh b\u00e0y r\u1eb1ng d\u00e2n h\u1ecd kh\u00f4ng ch\u1ecbu \u0111\u00f3ng thu\u1ebf, n\u00ean kh\u00f4ng l\u1ea5y g\u00ec \u0111\u1ec3 c\u1ed1ng, xin ph\u00e1t qu\u00e2n ra oai. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng k\u00fd thu\u1ed9c l\u00e0 Ki\u00eam \u0110\u1ee9c \u8b19\u5fb7 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111\u00e3 t\u1eebng \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 hai r\u1ee3 Man, quen hi\u1ec3u th\u00f3i Man, n\u00ean cho \u0111em th\u01b0 \u0111\u1ebfn hi\u1ec3u d\u1ee5 nh\u1eefng t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng, cho \u00e1o sa \u00e1o \u0111o\u1ea1n v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ed3 s\u1ee9, l\u1ea1i l\u1ea5y ngh\u0129a k\u1ebb tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1edbi khuy\u00ean b\u1ea3o d\u00e2n Man, \u0111\u1ecbnh ra thu\u1ebf l\u1ec7, khi\u1ebfn ph\u1ea3i n\u1ed9p cho Man tr\u01b0\u1edfng. Ng\u01b0\u1eddi Man kh\u00f4ng ai kh\u00f4ng theo m\u1ec7nh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, t\u1ed5ng binh tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 M\u1ea1c C\u1eedu \u0111\u1ebfn c\u1eeda khuy\u1ebft t\u1ea1 \u01a1n. Ch\u00faa h\u1eadu th\u01b0\u1edfng.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai \u0111o b\u00e3i c\u00e1t Tr\u01b0\u1eddng Sa \u9577\u6c99\u6d77\u6e1a [Tr\u01b0\u1eddng Sa h\u1ea3i ch\u1eef] d\u00e0i ng\u1eafn r\u1ed9ng h\u1eb9p bao nhi\u00eau.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, Th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ngh\u1ecb L\u1ed9c sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i d\u00f2 x\u00e9t t\u00ecnh h\u00ecnh bi\u00ean gi\u1edbi \u1edf ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh, khi qua l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh b\u1ecb Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tu\u1ea5n \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) b\u1eaft, do \u0111\u00f3 Ngh\u1ecb L\u1ed9c v\u00e0 Tu\u1ea5n \u0110\u1ee9c b\u1ea5t h\u00f2a. Ch\u00faa cho th\u01b0 \u0111\u1ec3 h\u00f2a gi\u1ea3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 \u0111\u1ec3 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa g\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, hai ng\u01b0\u1eddi l\u00ednh c\u01a1 Tu\u1ea7n h\u00e0 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh b\u1ecb l\u00ednh tu\u1ea7n c\u1ee7a B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c. Vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh g\u1eedi th\u01b0 cho Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Th\u1eddi Li\u00eau \u9ece\u6642\u5bee n\u00f3i : \u201cB\u1eafc H\u00e0 b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c 2 ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y ch\u1eb3ng \u0111\u1ee7 l\u00e0m c\u00f4ng, m\u00e0 Nam H\u00e0 m\u1ea5t hai ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y c\u0169ng kh\u00f4ng t\u1ed5n h\u1ea1i, duy b\u1ecdn ti\u1ec3u d\u00e2n kia ph\u1ea3i l\u00eca qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng, b\u1ecf th\u00e2n thu\u1ed9c, l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi nh\u00e2n gi\u1ea3 c\u00f3 \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng n\u1ee1\u201d. Th\u1eddi Li\u00eau \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, b\u00e8n th\u1ea3 hai ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e0 qu\u00e2n x\u00e1 c\u1ee7a c\u01a1 Ti\u1ec1n trung b\u1ed9 ph\u00e1t h\u1ecfa, ch\u00e1y lan \u0111\u1ebfn 8, 9 thuy\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, thu\u1eadt s\u0129 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Th\u1eeba v\u00e0 \u0110\u1eb7ng V\u0103n Minh d\u00e2ng l\u1eddi n\u00f3i r\u1eb1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u00e1ng 8 ch\u1eafc c\u00f3 m\u01b0a to gi\u00f3 d\u1eef. Ch\u00faa sai qu\u00e2n d\u00e2n ph\u00f2ng b\u1ecb tr\u01b0\u1edbc. Nh\u01b0ng \u0111\u1ebfn ng\u00e0y kh\u00f4ng m\u01b0a gi\u00f3 g\u00ec, ch\u00faa gi\u1eadn l\u00e0 n\u00f3i x\u1eb1ng, b\u1eaft sung v\u00e0o qu\u00e2n H\u1eefu th\u1ee7y.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea7u l\u00e0 ch\u00faa sai T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i ty Thu\u1ea7n \u0110\u1ee9c \u7d14\u5fb7 sang Ch\u00e2n L\u1ea1p chi\u00eau t\u1eadp nh\u1eefng d\u00e2n xi\u00eau t\u00e1n c\u1ee7a ta, \u0111\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd \u0111\u00e3 d\u1ea7n d\u1ea7n tr\u1edf v\u1ec1. Ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n th\u01b0\u1eddng b\u1eaft h\u1ecd l\u00e0m vi\u1ec7c ri\u00eang, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi sinh o\u00e1n. Ch\u00faa b\u1ea3o tr\u00e1ch r\u1eb1ng : \u201cKhanh l\u00e0 con nh\u00e0 t\u01b0\u1edbng, ch\u1ebf ng\u1eef m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng, sao kh\u00f4ng ngh\u0129 l\u1ea5y s\u1ef1 v\u1ed7 v\u1ec1 l\u00e0m tr\u1ecdng, m\u00e0 ch\u1ec9 m\u01b0u l\u1ee3i cho m\u00ecnh? Nh\u1eefng d\u00e2n xi\u00eau t\u00e1n m\u1edbi v\u1ec1 kia, th\u1ea5t s\u1edf \u0111\u00e3 l\u00e2u, nay l\u1ea1i sai b\u1eaft qu\u1ea5y nhi\u1ec5u th\u00ec h\u1ecd ch\u1ecbu sao n\u1ed5i ? X\u01b0a Ti\u00eau H\u00e0 (1. B\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a vua H\u00e1n Cao t\u1ed5.) gi\u1eef \u0111\u1ea5t Quan Trung, Kh\u1ea5u Tu\u00e2n (2. B\u1ec1 t\u00f4i c\u1ee7a vua Quang V\u0169 nh\u00e0 H\u1eadu H\u00e1n.) gi\u1eef \u0111\u1ea5t H\u00e0 N\u1ed9i \u0111\u1ec1u hay v\u1ed7 y\u00ean tr\u0103m h\u1ecd, gi\u00fap n\u00ean \u0111\u1ebf nghi\u1ec7p, khanh n\u00ean coi \u0111\u00f3 m\u00e0 g\u1eafng l\u00ean\u201d. L\u1ea1i ra l\u1ec7nh cho hai dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean v\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n r\u1eb1ng ph\u00e0m d\u00e2n l\u01b0u t\u00e1n m\u1edbi tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec chia ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ec3 thi\u1ebft l\u1eadp th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng, tha c\u00e1c th\u1ee9 binh dao t\u00f4 thu\u1ebf trong 3 n\u0103m, do \u0111\u00f3 d\u00e2n \u0111\u1ec1u y\u00ean nghi\u1ec7p l\u00e0m \u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, N\u1eb7c Th\u00e2m \u533f\u6df1 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p t\u1eeb n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u1ec1, c\u00f9ng v\u1edbi \u1ed1c nha Cao La H\u00e2m \u5c4b\u7259\u9ad8\u7f85\u6b46 [Oknya Kalahom (\u17a7\u1780\u1789\u17c9\u17b6\u200b\u1780\u17d2\u179a\u17a1\u17b6\u17a0\u17c4\u1798) &#8211; B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng H\u1ea3i qu\u00e2n] m\u01b0u h\u1ea1i N\u1eb7c Y\u00eam \u533f\u6df9. N\u1eb7c Y\u00eam sai ng\u01b0\u1eddi Ai Lao l\u00e0 N\u1eb7c Xuy B\u1ed3n B\u1ed9t \u533f\u5439\u76c6\u6872 ch\u1ea1y ng\u1ef1a \u0111i hai dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Phi\u00ean Tr\u1ea5n xin qu\u00e2n c\u1ee9u vi\u1ec7n. Ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n v\u00e0 T\u1ed5ng binh Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa cho th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng : \u201cN\u1eb7c Y\u00eam \u0111\u00e3 theo m\u1ec7nh x\u01b0ng th\u1ea7n, n\u00ean ph\u1ea3i an \u1ee7i dung n\u1ea1p. Nh\u01b0ng N\u1eb7c Th\u00e2m l\u00e0 con N\u1eb7c Thu, m\u00e0 N\u1eb7c Thu kh\u00f4ng b\u1ecf tri\u1ec1u c\u1ed1ng, sao n\u1ee1 \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ecdn khanh n\u00ean x\u00e9t k\u1ef9 t\u00ecnh h\u00ecnh b\u00ean \u0111\u1ecbch, t\u00f9y c\u01a1 \u1ee9ng bi\u1ebfn, khi\u1ebfn cho N\u1eb7c Th\u00e2m b\u1ecf m\u1ed1i th\u00f9 o\u00e1n, m\u00e0 N\u1eb7c Y\u00eam c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ea3o to\u00e0n. \u0110\u00f3 l\u00e0 th\u01b0\u1ee3ng s\u00e1ch\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, ch\u00faa mu\u1ed1n d\u1eddi ph\u1ee7 sang b\u00e3i ph\u00f9 sa [x\u00e3] B\u00e1c V\u1ecdng. Sai k\u00fd l\u1ee5c L\u00ea Quang Hi\u1ebfn v\u1ebd b\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 21 [1712], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, d\u1ef1ng ph\u1ee7 m\u1edbi \u1edf B\u00e1c V\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y T\u00f4n Th\u1ea5t Trinh (con th\u1ee9 t\u01b0 Anh t\u00f4ng) l\u00e0m Ngo\u1ea1i ch\u01b0\u1edfng c\u01a1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, c\u00e1 voi \u4ec1\u9b5a [Nh\u00e2n Ng\u01b0] v\u00e0o s\u00f4ng Thai D\u01b0\u01a1ng \u90b0\u967d. Ch\u00faa sai \u0111em l\u01b0\u1edbi to v\u00e2y l\u1ea5y, \u0111o m\u00ecnh c\u00e1 d\u00e0i h\u01a1n 20 th\u01b0\u1edbc, l\u01b0ng h\u01a1n 10 th\u01b0\u1edbc. \u0110\u01b0\u1ee3c v\u00e0i ng\u00e0y sai cho ra bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, nh\u00e0 qu\u00e2n x\u00e1 \u1edf c\u01a1 Trung h\u1eadu h\u1eefu b\u1ecb ch\u00e1y, ch\u00e1y lan sang ph\u00e1o \u0111\u00e0i v\u00e0 3 thuy\u1ec1n c\u1ee7a c\u01a1 Th\u1ee7y qu\u00e2n. Ch\u00faa sai b\u1eaft ch\u1ee7 nh\u00e0 b\u1eaft \u0111\u1ea7u ch\u00e1y l\u00e0 V\u0103n Ph\u00e1i \u6587\u6d3e (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) gi\u1ebft \u0111i, v\u00e0 c\u1eaft ch\u00e2n ng\u01b0\u1eddi v\u1ee3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa th\u1ea5y n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p s\u1ea3n nhi\u1ec1u s\u01a1n t\u1ed1t, sai ng\u01b0\u1eddi \u0111em sang 100 l\u1ea1ng v\u00e0ng theo gi\u00e1 m\u00e0 mua \u0111\u1ec3 d\u00f9ng v\u1ec1 vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, v\u00e0 g\u1eedi th\u01b0 cho phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng l\u00e0 N\u1eb7c Thu.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed xin \u0111\u1ecbnh \u0111i\u1ec3n l\u1ec7 cho h\u1ea1t \u1ea5y. Ch\u00faa sai v\u0103n th\u1ea7n \u0111\u1ecbnh 5 \u0111i\u1ec1u ban cho :<\/p>\n\n\n\n<p>1) Vi\u00ean n\u00e0o c\u00f3 s\u1ef1 tr\u1ea1ng g\u00ec \u0111\u1ebfn c\u00e1o \u1edf v\u01b0\u01a1ng ph\u1ee7, th\u00ec ti\u1ec1n \u0111\u00f2i x\u00e9t m\u1ed7i vi\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u00e0 ph\u1ea3i n\u1ed9p 20 quan, m\u1ed7i vi\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu phan dung ph\u1ea3i n\u1ed9p 10 quan. \u0110\u1ebfn c\u00e1o \u1edf dinh B\u00ecnh Khang th\u00ec m\u1ed7i vi\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu tr\u00e0 n\u1ed9p 10 quan, m\u1ed7i vi\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu phan dung n\u1ed9p 2 quan.<\/p>\n\n\n\n<p>2) Ph\u00e0m ng\u01b0\u1eddi kinh ki\u1ec7n nhau ho\u1eb7c ki\u1ec7n v\u1edbi d\u00e2n Thu\u1eadn Th\u00e0nh th\u00ec do phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng v\u00e0 cai b\u1ea1 k\u00fd l\u1ee5c x\u1eed \u0111o\u00e1n ; d\u00e2n Thu\u1eadn Th\u00e0nh ki\u1ec7n nhau th\u00ec m\u1ed9t m\u00ecnh phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng x\u1eed \u0111o\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n<p>3) Hai tr\u1ea1m Ki\u1ec1n Ki\u1ec1n \u8654\u8654 v\u00e0 \u00d4 Cam \u70cf\u67d1 sai qu\u00e2n canh gi\u1eef nghi\u00eam m\u1eadt \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng k\u1ebb gian, ng\u01b0\u1eddi sai \u0111i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1eaft \u00e9p d\u00e2n tr\u1ea1m \u0111\u00e0i \u0111\u1ec7.<\/p>\n\n\n\n<p>4) Kh\u00e1ch bu\u00f4n \u0111\u1ebfn c\u00e1c s\u00e1ch Man \u0111\u1ec3 mua b\u00e1n th\u00ec ph\u1ea3i tr\u00ecnh v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi cai ph\u00e1i t\u1ea5n s\u1edf c\u1ee7a ngu\u1ed3n \u0111\u1ec3 c\u1ea5p gi\u1ea5y th\u00f4ng h\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>5) D\u00e2n Thu\u1eadn Th\u00e0nh xi\u00eau t\u00e1n \u0111\u1ebfn dinh Phi\u00ean Tr\u1ea5n, \u0111\u1ec1u \u0111\u00e3 th\u1ea3 v\u1ec1 cho l\u00e0m \u0103n, n\u00ean \u0111\u1ec3 l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng y\u00eau, \u0111\u1eebng n\u00ean b\u00f3c l\u1ed9t h\u00e0 kh\u1eafc, cho d\u00e2n \u1edf y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed1t v\u01b0\u01a1ng \u5484\u738b n\u01b0\u1edbc T\u00e0 B\u1ed3n \u90aa\u76c6\u570b sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng. Ch\u00faa sai N\u1ed9i l\u1ec7nh s\u1eed \u0111\u01b0a th\u01b0 v\u00e0 cho ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ec3 \u1ee7y d\u1ee5.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t s\u00e2u 5, 6 th\u01b0\u1edbc, nh\u00e0 c\u1eeda d\u00e2n gian b\u1ecb tr\u00f4i m\u1ea5t nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, l\u1ea5y Th\u1ee7 h\u1ee3p t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i Ch\u00ednh Dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n Kinh Thi l\u00e0m Cai h\u1ee3p ki\u00eam cai \u0111\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd t\u1ef5 n\u0103m th\u1ee9 22 [1713], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai quan l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n l\u1edbn. Nh\u01b0ng ch\u1ec9 sai l\u1ea5y s\u1ed5 d\u00e2ng l\u00ean, kh\u00f4ng l\u1eadp tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng tuy\u1ec3n tr\u01b0\u1eddng c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec1u nh\u0169ng t\u1ec7, b\u00e8n trao cho quan kh\u00e2m sai m\u1ed9t c\u00e1i chi\u00eang v\u00e0 m\u1ed9t c\u00e1i ki\u1ebfm, ph\u00e0m k\u1ebb n\u00e0o l\u1ea5y ri\u00eang ti\u1ec1n c\u1ee7a d\u00e2n th\u00ec cho ch\u00e9m tr\u01b0\u1edbc r\u1ed3i b\u00e1o l\u00ean sau.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c Thu n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p m\u01b0u ph\u1ea3n, th\u00e1m t\u1eed bi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecnh tr\u1ea1ng b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai \u0111\u01b0a th\u01b0 d\u1ee5, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eddi \u0111\u1ea5t \u0111\u1ea1o c\u00f4ng che ch\u1edf, mu\u00f4n v\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1ng vui. \u0110\u1ebf v\u01b0\u01a1ng l\u01b0\u1ee3ng c\u1ea3&nbsp; bao dung, b\u1ed1n b\u00ean gi\u1eef ngh\u0129a th\u00e2n m\u1ee5c. Duy n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p nh\u00e0 ng\u01b0\u01a1i th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc ph\u00ean d\u1eadu, t\u1eeb tri\u1ec1u tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 v\u00e2ng m\u1ec7nh l\u1edbn, t\u1eebng phen ph\u1ee5ng c\u1ed1ng tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n r\u1ed3ng ; t\u1edbi nay ta n\u1ed1i gi\u1eef c\u01a1 \u0111\u1ed3, l\u1ea1i t\u1edbi x\u01b0ng th\u1ea7n n\u01a1i c\u1eeda ng\u1ecdc. Nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 s\u1ee3 uy tr\u1eddi m\u00e0 gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi tr\u00ed gi\u1ea3 m\u1edbi hay. Ta v\u1ed1n qu\u00fd l\u00f2ng th\u00e0nh m\u00e0 khen vi\u1ec7c t\u1ed1t, ban cho ph\u1ea9m v\u1eadt, \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u01a1n th\u00eam. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean th\u1ec3 l\u00f2ng ta, \u0111\u1eebng qu\u00ean th\u1ea7n ph\u1ee5c, khi\u1ebfn bi\u00ean c\u1ea3nh nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 t\u1eaft m\u1ed1i can qua, cho sinh d\u00e2n nh\u1edd \u0111\u00f3 m\u00e0 y\u00ean vui \u0111\u1ed3ng ru\u1ed9ng, trong ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 s\u1ef1 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi\u201d. N\u1eb7c Thu \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, m\u01b0u l\u00e0m ph\u1ea3n b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, s\u00e2u keo. G\u1eb7p n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t tr\u00e0n ng\u1eadp, s\u00e2u ch\u1ebft h\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>Thi nhi\u00eau h\u1ecdc, l\u1ea5y 97 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3, 41 ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 hoa v\u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa truy nh\u1edb T\u00f4n Th\u1ea5t Kh\u00ea c\u00f3 c\u00f4ng, sai l\u1ea5y 300 d\u00e2n x\u00e3 Nam Ph\u1ed1 cho con ch\u00e1u l\u00e0m ng\u1ee5 l\u1ed9c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, tham ngh\u1ecb Nguy\u1ec5n \u0110\u1ea1i Hi\u1ec7u ch\u1ebft, t\u1eb7ng K\u00ednh th\u1eadn c\u00f4ng th\u1ea7n \u0110\u1ea1i l\u00fd t\u1ef1 khanh, th\u1ee5y l\u00e0 Trung th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, m\u01b0a gi\u00f3 to, n\u00fai La Ch\u1eed l\u1edf d\u00e0i h\u01a1n 10 tr\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu H\u00e0o ch\u1ebft, t\u1eb7ng \u0110\u00f4n h\u1eadu c\u00f4ng th\u1ea7n tr\u1ea5n ph\u1ee7, th\u1ee5y l\u00e0 Nhu t\u1eeb.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, l\u1ea5y Tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u dinh l\u00e0 T\u00edn \u0110\u1ee9c \u4fe1\u5fb7 l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Tham t\u01b0\u1edbng dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu D\u1ef1c \u962e\u4e45\u7fca (con Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u \u962e\u798f\u55ac) l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh v\u1ec1 tr\u1ea5n C\u1ef1u dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1edf khoa thi. B\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecdc tr\u00f2 thi ch\u00ednh \u0111\u1ed3, k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb c\u00f3 130 ng\u01b0\u1eddi, kh\u1ea3o quan b\u1ea5t h\u00f2a \u0111\u00e1nh h\u1ecfng c\u1ea3, duy thi hoa v\u0103n v\u00e0 th\u00e1m ph\u1ecfng th\u00ec l\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 10 ng\u01b0\u1eddi. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng kh\u1ea3o quan qu\u00e1 kh\u1eafc, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t ra l\u1ec7nh thi l\u1ea1i. Ch\u00faa ra \u0111\u1ec1 m\u1ee5c. L\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch 1 ng\u01b0\u1eddi sinh \u0111\u1ed3, b\u1ed5 hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o, 7 ng\u01b0\u1eddi nhi\u00eau h\u1ecdc, b\u1ed5 l\u1ec5 sinh, c\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tr\u00fang hoa v\u0103n v\u00e0 th\u00e1m ph\u1ecfng th\u00ec b\u1ed5 v\u00e0o c\u00e1c ty T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i, L\u1ec7nh s\u1eed v\u00e0 X\u00e1 sai.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u00ecnh Khang l\u00e0 Di\u1ec5n Ph\u00e1i \u6f14\u6d3e (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) ch\u1ebft, t\u1eb7ng Ch\u01b0\u1edfng dinh, th\u1ee5y l\u00e0 Thu\u1ea7n ch\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 T\u00edn \u0110\u1ee9c ch\u1ebft, t\u1eb7ng T\u1ea3 \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c, th\u1ee5y l\u00e0 Ti\u1ec7p m\u1eabn.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 dinh T\u1ea3 b\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Khang l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh, l\u00e3nh Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, th\u0103ng Cai c\u01a1 D\u01b0\u01a1ng V\u1ea1n (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 l\u00e3nh tham t\u01b0\u1edbng th\u1ee7y dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, th\u0103ng Cai \u0111\u1ed9i T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e0o l\u00e0m Cai c\u01a1 coi c\u01a1 T\u1ea3 s\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111i th\u0103m c\u00e1c dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, B\u1ed1 Ch\u00ednh v\u00e0 L\u01b0u \u0110\u1ed3n, xem kh\u1eafp c\u00e1c th\u00e0nh l\u0169y r\u1ed3i v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, l\u1ea5y Cai c\u01a1 Tr\u1ee5 L\u01b0\u01a1ng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u00ecnh Khang.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 23 [1714], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, b\u1ecdn \u00e1c man Cam L\u1ed9 \u7518\u9732 qu\u1ea5y r\u1ed1i bi\u00ean th\u00f9y. Ch\u00faa sai N\u1ed9i h\u1eefu Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u1ebf \u962e\u4e45\u4e16 (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 V\u00f5, con Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u1ee8ng \u962e\u4e45\u61c9, l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Ph\u01b0\u1ee3ng \u7389\u9cf3) \u0111em qu\u00e2n 5 thuy\u1ec1n s\u00fang \u0111ao c\u1ee7a C\u1ef1u dinh \u0111i \u0111\u00e1nh, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 Tr\u00e0 Xuy \u69ce\u5439 [Tra Xuy] v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111em v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, tr\u00f9ng tu ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Sai b\u1ecdn ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ed1ng \u0110\u1ee9c \u0110\u1ea1i \u5b8b\u5fb7\u5927 tr\u00f4ng nom c\u00f4ng vi\u1ec7c. Quy ch\u1ebf th\u00ec b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb c\u1ed5ng ch\u00f9a \u0111\u1ebfn \u0111i\u1ec7n Thi\u00ean v\u01b0\u01a1ng, \u0111i\u1ec7n Ng\u1ecdc ho\u00e0ng, \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i h\u00f9ng, nh\u00e0 Thuy\u1ebft ph\u00e1p, l\u1ea7u T\u00e0ng kinh, hai b\u00ean th\u00ec l\u1ea7u chu\u00f4ng, l\u1ea7u tr\u1ed1ng, \u0111i\u1ec7n Th\u1eadp v\u01b0\u01a1ng, nh\u00e0 V\u00e2n th\u1ee7y, nh\u00e0 Tri v\u1ecb, nh\u00e0 Thi\u1ec1n \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111i\u1ec7n \u0110\u1ea1i bi, \u0111i\u1ec7n D\u01b0\u1ee3c s\u01b0 v\u00e0 ph\u00f2ng t\u0103ng nh\u00e0 thi\u1ec1n c\u00f3 t\u1edbi v\u00e0i m\u01b0\u01a1i s\u1edf, m\u00e0 \u0111\u1eb1ng sau c\u00e1c n\u01a1i ph\u01b0\u01a1ng tr\u01b0\u1ee3ng trong v\u01b0\u1eddn C\u00f4n Gia c\u0169ng kh\u00f4ng k\u00e9m v\u00e0i m\u01b0\u01a1i s\u1edf, \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1ef1c r\u1ee1 ch\u00f3i l\u1ecdi, l\u00e0m t\u1edbi m\u1ed9t n\u0103m m\u1edbi xong. Ch\u00faa th\u00e2n ch\u1ebf b\u00e0i v\u0103n bia \u0111\u1ec3 ghi, sai ng\u01b0\u1eddi sang n\u01b0\u1edbc Thanh mua kinh \u0110\u1ea1i t\u1ea1ng c\u00f9ng lu\u1eadt v\u00e0 lu\u1eadn h\u01a1n ngh\u00ecn b\u1ed9 \u0111\u1ec3 \u1edf t\u1ef1 vi\u1ec7n. \u0110\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc ch\u00f9a k\u1ec1 s\u00f4ng, d\u1ef1ng \u0111\u00e0i c\u00e2u. Ch\u00faa th\u01b0\u1eddng ra ch\u01a1i. (B\u1ea5y gi\u1edd nh\u00e0 s\u01b0 \u1edf Chi\u1ebft T\u00e2y \u6d59\u897f t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ea1i S\u00e1n \u5927\u6c55, t\u1ef1 l\u00e0 Th\u1ea1ch Li\u00eam \u77f3\u6fc2, v\u00ec thi\u1ec1n m\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau d\u00f9ng, sau v\u1ec1 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, l\u1ea5y nh\u1eefng g\u1ed7 qu\u00fd ch\u00faa ban cho m\u00e0 d\u1ef1ng ch\u00f9a Tr\u01b0\u1eddng Th\u1ecd \u9577\u58fd, nay di t\u00edch h\u00e3y c\u00f2n).<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu D\u1ef1c ch\u1ebft, t\u1eb7ng tr\u1ea5n ph\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, m\u1edf h\u1ed9i l\u1edbn \u1edf ch\u00f9a Thi\u00ean M\u1ee5. Ch\u00faa \u0103n chay \u1edf v\u01b0\u1eddn C\u00f4n Gia m\u1ed9t th\u00e1ng, ph\u00e1t ti\u1ec1n g\u1ea1o ch\u1ea9n c\u1ea5p cho ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o thi\u1ebfu. Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed c\u0169ng \u0111em con v\u00e0 t\u01b0\u1edbng t\u00e1 t\u1edbi h\u1ed9i, ch\u00faa ban y\u1ebfn r\u1ea5t h\u1eadu, phong cho ba ng\u01b0\u1eddi con l\u00e0 Ph\u00f9 X\u00e1c \u6276\u58f3, Ph\u00e1c X\u00e1c \u6a38\u58f3 v\u00e0 T\u1ef3 Th\u00f4n Ph\u00f9 \u4ffe\u6751\u6276 t\u01b0\u1edbc h\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y \u0110inh h\u1ee3i, ho\u00e0ng t\u00f4n (t\u1ee9c l\u00e0 Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Thuy\u1ec1n b\u1ecb n\u1ea1n x\u1ee9 Ngh\u1ec7 An \u0111\u1eadu \u1edf giang ph\u1eadn L\u01b0u \u0110\u1ed3n. Ch\u00faa sai c\u1ea5p ti\u1ec1n g\u1ea1o r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, sai Ngo\u1ea1i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Di\u1ec7u (con Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ea1ch, d\u00f2ng d\u00f5i T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ecb), K\u00fd l\u1ee5c L\u00ea Quang Hi\u1ebfn, Cai b\u1ea1 Ph\u1ea1m H\u1eefu Hu\u1ec7, \u0110\u00f4 tri Th\u1eadn \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), K\u00fd l\u1ee5c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7, Tri b\u1ea1 Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam b\u00e0n \u0111\u1ecbnh th\u1ec3 l\u1ec7 v\u1eadn t\u1ea3i v\u00e0 hi\u1ec7n tr\u1eef c\u1ee7a c\u00e1c thuy\u1ec1n ch\u1edf. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 t\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u00e0o, h\u1eb1ng n\u0103m th\u01b0\u1eddng v\u1eadn chuy\u1ec3n th\u00f3c thu\u1ebf c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng v\u1ec1 Ch\u00ednh dinh \u0111\u1ec3 sung chi c\u1ea5p, \u0111\u1eb7t quan t\u00e0o v\u1eadn \u0111\u1ec3 coi vi\u1ec7c \u1ea5y. Nh\u1eefng thuy\u1ec1n t\u01b0 c\u1ee7a d\u00e2n bu\u00f4n t\u1eeb ch\u00e2u B\u1ed1 Ch\u00ednh \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i khai s\u1ed5, l\u1ea5y trung t\u00e2m thuy\u1ec1n ngang r\u1ed9ng bao nhi\u00eau \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh l\u1ec7 thu\u1ebf (nh\u01b0 trung t\u00e2m ngang 10 th\u01b0\u1edbc th\u00ec ti\u1ec1n thu\u1ebf 10 quan, 9 th\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n thu\u1ebf 9 quan, 4 th\u01b0\u1edbc ti\u1ec1n thu\u1ebf 4 quan v.v&#8230;). M\u1ed7i n\u0103m th\u00e1ng 3, th\u00e1ng 6 v\u1eadn ch\u1edf hai chuy\u1ebfn. \u0110\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n thu\u1ebf, l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5p ti\u1ec1n tu b\u1ed5 v\u00e0 ti\u1ec1n c\u1ea7u gi\u00f3. Nh\u01b0ng \u0111i bu\u00f4n th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u l\u1eddi cho n\u00ean s\u1ed1 thuy\u1ec1n nhi\u1ec1u m\u00e0 \u1ee9ng ch\u1edf l\u1ea1i \u00edt. Ch\u00faa sai \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7, t\u00f9y thuy\u1ec1n l\u1edbn nh\u1ecf m\u00e0 chia c\u1eaft v\u1eadn ch\u1edf v\u00e0 t\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ea7n xa m\u00e0 c\u1ea5p ph\u00e1t ti\u1ec1n thu\u00ea kh\u00e1c nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea5p ti\u1ec1n thu\u00ea ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 ng\u1ef1a tr\u1ea1m c\u00e1c l\u1ed9 (Qu\u1ea3ng Nam, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Quy Ninh, Ph\u00fa Y\u00ean, Thu\u1eadn Th\u00e0nh).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, N\u1eb7c Th\u00e2m n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u00f9ng b\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 Cao La H\u00e2m d\u1ea5y binh v\u00e2y N\u1eb7c Y\u00eam r\u1ea5t g\u1ea5p. N\u1eb7c Y\u00eam c\u1ea7u Xuy B\u1ed3n B\u1ed9t \u1ee9ng ti\u1ebfp. Xuy B\u1ed3n B\u1ed9t ch\u1ecdn trong qu\u00e2n c\u1ee7a m\u00ecnh 2.000 ng\u01b0\u1eddi k\u00e9o v\u1ec1 theo \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9. B\u1ea5y gi\u1edd s\u1ed1 qu\u00e2n c\u1ee7a N\u1eb7c Th\u00e2m c\u00f3 4 v\u1ea1n, m\u00e0 s\u1ed1 qu\u00e2n c\u1ee7a N\u1eb7c Y\u00eam v\u00e0 Xuy B\u1ed3n B\u1ed9t kh\u00f4ng \u0111\u1ea7y 1 v\u1ea1n, N\u1eb7c Y\u00eam lo qu\u00e2n \u00edt, ph\u1ea3i c\u1ea7u vi\u1ec7n v\u1edbi hai dinh Phi\u00ean Tr\u1ea5n, Tr\u1ea5n Bi\u00ean. \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c Phi\u00ean Tr\u1ea5n l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean ph\u00e1t binh qua S\u00e0i G\u00f2n \u67f4\u68cd, ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00fa \u962e\u4e45\u5bcc ph\u00e1t binh \u0111\u00f3ng \u1edf L\u00f4i L\u1ea1p \u96f7\u5de4, th\u1ee7y qu\u00e2n th\u00ec \u0111\u00f3ng \u1edf M\u1ef9 Tho \u7f8e\u6e6b, \u0111\u1ec3 l\u00e0m thanh vi\u1ec7n \u1edf xa. Sai ng\u01b0\u1eddi \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u1edf ngo\u00e0i bi\u00ean kh\u1ed5n, \u1ee7y c\u1ea3 cho hai khanh, ph\u1ea3i x\u00e9t n\u00ean \u0111\u00e1nh hay n\u00ean gi\u1eef, sao cho y\u00ean n\u01a1i phi\u00ean ph\u1ee5c\u201d. Nh\u00e2n sai Cai c\u01a1 T\u1ea3 b\u1ed9 dinh B\u00ecnh Khang l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam \u962e\u4e45\u9711 l\u00e3nh 26 thuy\u1ec1n qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 c\u1ee7a dinh B\u00ecnh Khang \u0111\u1ec3 \u1ee9ng ti\u1ebfp, l\u1ea5y qu\u00e2n 4 thuy\u1ec1n c\u01a1 T\u1ea3 th\u1ee7y dinh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp gi\u1eef dinh B\u00ecnh Khang. L\u1ea1i sai ch\u1ecdn c\u00e1c d\u00e2n thu\u1ed9c N\u1ed9i ph\u1ee7 \u1edf dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean \u0111\u1ec3 sung binh s\u1ed1 v\u00e0 d\u1ee5 r\u1eb1ng khi xong vi\u1ec7c l\u1ea1i v\u1eabn y l\u1ec7 c\u0169.<\/p>\n\n\n\n<p>Phi\u00ean v\u01b0\u01a1ng Thu\u1eadn Th\u00e0nh l\u00e0 K\u1ebf B\u00e0 T\u1eed xin l\u1eadp nh\u00e0 c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng. Ch\u00faa sai v\u1ebd \u0111\u1ed3 th\u1ee9c t\u1ea3 s\u01b0 h\u1eefu t\u01b0\u1edbng (1. T\u1ea3 s\u01b0 h\u1eefu t\u01b0\u1edbng : T\u1ea3 v\u0103n h\u1eefu v\u00f5.), \u0111\u1ecbnh th\u1ee9 t\u1ef1 ch\u1ed7 ng\u1ed3i c\u00e1c ph\u1ea9m khi l\u00e0m vi\u1ec7c c\u00f4ng v\u00e0 khi x\u1eed ki\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, l\u1ea5y Cai c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n D\u1ef1c l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh dinh l\u00e0 L\u00ea Quang Hi\u1ebfn l\u00e0m Nha \u00fay, K\u00fd l\u1ee5c Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Thanh Minh l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u01b0\u1edbng s\u0129 hai dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean v\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n c\u00f9ng v\u1edbi Xuy B\u1ed3n B\u1ed9t v\u00e0 N\u1eb7c Y\u00eam h\u1ee3p qu\u00e2n v\u00e2y N\u1eb7c Th\u00e2m \u1edf th\u00e0nh La B\u00edch. Cao La H\u00e2m \u0111\u00e3 tr\u1ed1n \u0111i tr\u01b0\u1edbc. N\u1eb7c Thu \u0111\u01b0a th\u01b0 xin ch\u1ecbu t\u1ed9i, n\u00f3i v\u00ec N\u1eb7c Th\u00e2m tin d\u00f9ng n\u1ecbnh th\u1ea7n Cao La H\u00e2m m\u00e0 th\u00e0nh anh em kh\u00f4ng h\u00f2a, g\u00e2y n\u00ean m\u1ed1i lo\u1ea1n. Nay xin l\u1eadp vua m\u1edbi l\u00ean gi\u1eef n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 kh\u1ecfi gi\u1ebft h\u1ea1i nh\u00e2n d\u00e2n. Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00fa \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa c\u1ea3 m\u1eebng, b\u1ea3o hai t\u01b0\u1edbng r\u1eb1ng: \u201cVi\u1ec7c ngo\u00e0i bi\u00ean kh\u1ed5n l\u00e0 \u1edf t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t, n\u00ean l\u00e0m sao cho ra tr\u1eadn th\u00ec quy\u1ebft th\u1eafng, ch\u1ebf ph\u1ee5c \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi xa, c\u00f2n vi\u1ec7c xin l\u1eadp vua m\u1edbi th\u00ec \u0111\u1ee3i sau s\u1ebd b\u00e0n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, l\u1ea5y Ch\u01b0\u1edfng th\u00e1i gi\u00e1m l\u00e0 Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u0103n L\u1ea1o l\u00e0m T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c ki\u00eam Cai c\u01a1, coi qu\u00e2n c\u00e1c thuy\u1ec1n N\u1ed9i ph\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t m\u00f9i n\u0103m th\u1ee9 24 [1715], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, N\u1eb7c Th\u00e2m n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u1edf th\u00e0nh La B\u00edch, ng\u00e0y th\u00eam c\u00f9ng qu\u1eabn, b\u00e8n ph\u00f3ng l\u1eeda \u0111\u1ed1t nh\u00e0 c\u1eeda trong th\u00e0nh, r\u1ed3i ra c\u1eeda Nam tr\u1ed1n \u0111i. N\u1eb7c Thu nghe tin c\u0169ng tr\u1ed1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00fa \u0111\u1ed1c qu\u00e2n v\u00e0o th\u00e0nh, thu h\u1ebft c\u00e1c \u0111\u1ed3 kh\u00ed gi\u1edbi, d\u00f2 x\u00e9t bi\u1ebft N\u1eb7c Thu s\u1ee3 kh\u00f4ng d\u00e1m ra, xin nh\u01b0\u1eddng ng\u00f4i cho N\u1eb7c Y\u00eam. Hai t\u01b0\u1edbng \u0111em s\u1ef1 tr\u1ea1ng b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai phong N\u1eb7c Y\u00eam (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 Ki\u1ec1u Hoa \u77ef\u8469) l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p. Cho th\u01b0 d\u1ee5 N\u1eb7c Thu, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea1o tr\u1eddi c\u00f4ng che tr\u00f9m mu\u00f4n v\u1eadt, m\u1edf h\u01a1i d\u01b0\u01a1ng cu\u1ed1i l\u00fac \u00e2m h\u00e0n. \u0110\u1ea1o vua hay ng\u0103n gi\u1eef man di, thi \u0111\u1ee9c nh\u00e2n sau khi chinh ph\u1ea1t. N\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u1ee7a ng\u01b0\u01a1i l\u00e0 thu\u1ed9c qu\u1ed1c c\u1ee7a ta. Tr\u01b0\u1edbc li\u1ec7t th\u00e1nh \u0111\u00e3 gia \u01a1n nu\u00f4i n\u1ea5ng, nay ta l\u1ea1i t\u1ecf \u0111\u1ee9c v\u1ed7 v\u1ec1. V\u1eeba \u0111\u00e2y ng\u01b0\u01a1i \u0111em l\u00f2ng ph\u1ea3n tr\u1eafc, t\u1ed1i ngh\u0129a th\u1ee7y chung. Cho n\u00ean ta sai t\u01b0\u1edbng v\u00e2ng l\u1eddi, d\u1ea5y binh h\u1ecfi t\u1ed9i. Ng\u01b0\u01a1i \u0111\u00e3 tr\u1ed1n v\u00e0o r\u1eebng r\u00fa, kh\u00f4ng \u0111\u1ea5t n\u01b0\u01a1ng m\u00ecnh. Sao ch\u1eb3ng bi\u1ebft ch\u1eefa l\u1ea1i l\u1ed7i x\u01b0a, \u0111\u1ec3 \u0111\u00f3n l\u1ea5y \u0111i\u1ec1u l\u00e0nh s\u1eafp t\u1edbi ? M\u00e0 l\u1ea1i c\u00e1 chu\u1ed1i ch\u1ea7u sao, h\u00e3y c\u00f2n thi\u1ebfu l\u1ec5, chu\u1ed9t con ch\u1eafp tay, ch\u01b0a th\u1ea5y th\u1ef1c t\u00ecnh. L\u1ea1i nh\u00e2n gia gi\u00e1o kh\u00f4ng nghi\u00eam, \u0111\u1ebfn n\u1ed7i trong nh\u00e0 g\u00e2y lo\u1ea1n. V\u1ea3 ta \u0111\u1ed1i v\u1edbi N\u1eb7c Y\u00eam, \u01a1n s\u00e2u \u1ea5p tr\u1ee9ng, \u0111\u1ee9c r\u1ed9ng ch\u1edf che, b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 ph\u1ea3i d\u00f9ng binh \u0111\u1ec3 b\u1ea3o to\u00e0n th\u00f4i. Hu\u1ed1ng chi ng\u01b0\u01a1i v\u1edbi N\u1eb7c Y\u00eam, k\u1ebft ngh\u0129a nh\u00e2n gia, t\u00ecnh nh\u01b0 ph\u1ee5 t\u1eed. V\u1ea3 tu\u1ed5i \u0111\u00e3 gi\u00e0, l\u00f2ng ta kh\u00f4ng n\u1ee1. Ng\u01b0\u01a1i n\u00ean tr\u1edf v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc cho to\u00e0n c\u00e1i \u01a1n ph\u1ee5 t\u1eed, gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c vui v\u1ebb v\u1ee3 con. Ta \u0111\u00e3 s\u00e1ch l\u1eadp N\u1eb7c Y\u00eam l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc ng\u01b0\u01a1i, ng\u01b0\u01a1i n\u00ean nh\u01b0\u1eddng ng\u00f4i, cho y\u00ean nh\u00e0 y\u00ean n\u01b0\u1edbc, y\u00ean c\u1ea3 nh\u00e2n d\u00e2n. N\u1ebfu hay \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u c\u1eeda khuy\u1ebft, ta s\u1ebd l\u1ea5y l\u00f2ng th\u00e0nh h\u1eadu \u0111\u00e3i. V\u00ed b\u1eb1ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa x\u00f4i kh\u00f4ng th\u1ec3 \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c, th\u00ec c\u0169ng cho t\u00f9y th\u00edch m\u00e0 th\u00f4i\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea1i th\u1ea5y r\u1eb1ng N\u1eb7c Th\u00e2m v\u00e0 Cao La H\u00e2m nh\u1ea5t th\u1eddi tr\u1ed1n lo\u1ea1n, ho\u1eb7c c\u00f2n qu\u1ea5y r\u1ed1i, m\u1eadt d\u1ee5 cho N\u1eb7c Y\u00eam an t\u1eadp nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng b\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, N\u1eb7c Th\u00e2m d\u1eabn qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u1ebfn c\u01b0\u1edbp H\u00e0 Ti\u00ean. B\u1ea5y gi\u1edd H\u00e0 Ti\u00ean kh\u00f4ng c\u00f3 ph\u00f2ng b\u1ecb. Qu\u00e2n Xi\u00eam th\u00ecnh l\u00ecnh t\u1edbi, T\u1ed5ng binh l\u00e0 M\u1ea1c C\u1eedu ch\u1ed1ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ea1y gi\u1eef \u0111\u1ea5t\u00a0L\u0169ng K\u1ef3 \u96b4\u68cb. N\u1eb7c Th\u00e2m c\u01b0\u1edbp h\u1ebft c\u1ee7a c\u1ea3i \u0111em \u0111i. C\u1eedu v\u1ec1 H\u00e0 Ti\u00ean, \u0111\u1eafp th\u00e0nh \u0111\u1ea5t, \u0111\u1eb7t x\u00edch h\u1eadu xa \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf ph\u00f2ng th\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>Cai c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e0o ch\u1ebft, t\u1eb7ng Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, r\u1ed3i l\u1ea1i t\u1eb7ng th\u00eam Ch\u01b0\u1edfng dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ede hai ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa v\u00e0 Quy Ninh \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, Xi\u00eam La sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a th\u01b0 tr\u00e1ch N\u1eb7c Y\u00eam n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p g\u00e2y h\u1ea5n, l\u1ea1i mu\u1ed1n ph\u00e1t binh \u0111\u1ec3 gi\u00fap N\u1eb7c Th\u00e2m. N\u1eb7c Y\u00eam c\u00e1o c\u1ea5p v\u1edbi hai dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean v\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n. Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00fa \u0111em vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c binh \u1edf xa kh\u00f3 t\u00ednh, h\u1ea1 l\u1ec7nh cho hai t\u01b0\u1edbng t\u00f9y nghi x\u1eed tr\u00ed. L\u1ea1i lo N\u1eb7c Y\u00eam binh l\u1ef1c ch\u1eb3ng \u0111\u1ee7, b\u00e8n cho t\u1ea5t c\u1ea3 kh\u00ed gi\u1edbi b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 tr\u1ea3 l\u1ea1i nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi b\u1ecb b\u1eaft. N\u1eb7c Y\u00eam c\u1ea3m t\u1ea1, hi\u1ebfn 6 th\u1edbt voi. Ch\u00faa sai nh\u1eadn l\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Ai Lao \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Man l\u00e0 Chi\u1ec3u \u0110\u1ed3n Kh\u00f4ng \u6cbc\u5c6f\u7a7a b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc l\u00e0 T\u1ea1o V\u0129 \u9020\u5c3e b\u1ee9c b\u00e1ch, n\u00ean sai s\u1ee9 sang c\u1ed1ng \u0111\u1ec3 c\u1ea7u gi\u00fap qu\u00e2n. Ch\u00faa sai s\u1ee9 mang th\u01b0 sang an \u1ee7i v\u1ed7 v\u1ec1 v\u00e0 xem binh th\u1ebf m\u1ea1nh y\u1ebfu c\u00f9ng \u0111\u1ecba th\u1ebf hi\u1ec3m d\u1ec5 th\u1ebf n\u00e0o ?<\/p>\n\n\n\n<p>Sai dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean d\u1ef1ng V\u0103n mi\u1ebfu \u6587\u5edf, giao cho Tr\u1ea5n th\u1ee7 Nguy\u1ec5n Phan Long, K\u00fd l\u1ee5c Ph\u1ea1m Kh\u00e1nh \u0110\u1ee9c tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c (Mi\u1ebfu \u1edf \u0111\u1ecba ph\u1eadn hai th\u00f4n B\u00ecnh Th\u00e0nh v\u00e0 T\u00e2n L\u1ea1i huy\u1ec7n Ph\u01b0\u1edbc Ch\u00ednh, \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc k\u1ec1 s\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc Giang, \u0111\u1eb1ng sau g\u1ed1i n\u00fai Long S\u01a1n).<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa r\u1ed9ng xem kinh s\u1eed, vui c\u00f9ng b\u00fat m\u1ef1c, ph\u00e0m tr\u01b0\u1edbc t\u00e1c \u0111\u1ec1 v\u1ecbnh, \u0111\u1ec1u c\u00f3 \u00fd t\u1ee9 t\u1ef1 nhi\u00ean. B\u1ea5y gi\u1edd Kinh phi Nguy\u1ec5n Th\u1ecb m\u1ea5t, ch\u00faa th\u01b0\u01a1ng nh\u1edb kh\u00f4ng ngu\u00f4i, ng\u1ef1 ch\u1ebf b\u1ed1n b\u00e0i th\u01a1 \u0111i\u1ec7u vong vi\u1ebft tr\u00ean t\u01b0\u1eddng trai ph\u00f2ng :<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i th\u1ee9 nh\u1ea5t [Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ea5n thi\u00ean h\u00e0 s\u1ef1 chi\u1ebft ng\u00f4 phi,<\/p>\n\n\n\n<p>Hoa t\u1ea1 tam cung nguy\u1ec7t y\u1ebfm huy.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5t \u0111\u1eb7c n\u1eef trung vong kh\u1ed5n ph\u1ea1m,<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u00e0n tri k\u1ef3 n\u1ed9i th\u1ea5t dung nghi.<\/p>\n\n\n\n<p>&nbsp;Th\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1ea5t t\u1ecbch ng\u00e2n h\u00e0 \u00e1m,<\/p>\n\n\n\n<p>Sau k\u00fd thi\u00ean ni\u00ean gi\u1edbi l\u1ed9 hy.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ea1n \u0111\u1ea1o ti\u1ebfu nh\u00e2n nhi ph\u1ee5 th\u00e1i,<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ed5 kim th\u00f9y c\u00e1nh th\u1eed t\u00ecnh vi ?<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ecfi tr\u1eddi sao gi\u1ebft v\u1ee3 ta,<\/p>\n\n\n\n<p>Ba cung hoa r\u1ee5ng, tr\u0103ng k\u00e9m s\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng nh\u1eefng m\u1ea5t khu\u00f4n ph\u00e9p c\u1ee7a gi\u1edbi \u0111\u00e0n b\u00e0,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00e2u ng\u1edd m\u1ea5t c\u1ea3 d\u00e1ng \u0111i\u1ec7u trong k\u1ef3 h\u1eb9n \u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00eam th\u1ea5t t\u1ecbch m\u00e0 s\u00f4ng ng\u00e2n m\u1edd t\u1ed1i,<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1ea7u ngh\u00ecn thu v\u00ec m\u00f3c h\u1eb9 ch\u00f3ng tan.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eebng c\u01b0\u1eddi ng\u01b0\u1eddi ta th\u00f3i \u0111\u00e0n b\u00e0 con tr\u1ebb.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u01b0a nay ai kh\u00f4ng c\u00f3 t\u00ecnh n\u00e0y !<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i th\u1ee9 hai [Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u1ee9 ni\u00ean ch\u1ee9c n\u1eef nh\u1eadp song minh,<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u01b0\u1edbc b\u1ecb tr\u00f9ng v\u00e2n t\u1ef1u \u0111\u1ecba sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1ebf c\u1ea9m v\u1ecb ho\u00e0n ti t\u1ea1i tr\u1ee5c,<\/p>\n\n\n\n<p>Xuy\u00ean tr\u00e2m t\u00e0i b\u00e3i tuy\u1ebfn phi\u00eau doanh.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng ho\u00e0i ng\u0169 d\u1ea1 Qu\u1ef3nh l\u00e2u \u0111\u1ecbch,<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u1edfi v\u1ecdng song xuy Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7n sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1ea5t phi\u1ebfn m\u00ea ly nghi th\u1eed t\u1ebf,<\/p>\n\n\n\n<p>Uy\u00ean \u01b0\u01a1ng t\u00fa ch\u1ea9m m\u1ed9ng nan th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m ngo\u00e1i sao Ch\u1ee9c n\u1eef soi c\u1eeda s\u1ed5,<\/p>\n\n\n\n<p>Nay b\u1ecb m\u00e2y d\u1ea7y che l\u1ea5p \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u1ec7t g\u1ea5m ch\u01b0a xong, t\u01a1 c\u00f2n \u1edf tr\u1ee5c,<\/p>\n\n\n\n<p>X\u00e2u kim v\u1eeba b\u1ecf, ch\u1ec9 c\u00f2n ph\u1ea5t ph\u01a1.<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfng s\u00e1o Qu\u1ef3nh l\u00e2u, n\u0103m canh t\u01b0\u1edfng nh\u1edb,<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfng s\u00eanh Ng\u1ecdc \u0111i\u1ec7n, kh\u00f3 c\u00f3 l\u1ee9a \u0111\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea5m l\u00f2ng m\u00ea m\u1ea9n ng\u1edd nh\u01b0 l\u00fac \u1ea5y,<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ed1i th\u00eau uy\u00ean \u01b0\u01a1ng, n\u1eb1m m\u1ed9ng kh\u00f3 th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i th\u1ee9 ba [Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1ed9i tr\u1ee3 t\u1eb1ng kinh \u1ee9c \u1ef7 ny,<\/p>\n\n\n\n<p>Duy d\u01b0 \u0111\u1ed3ng nh\u1eef l\u01b0\u1ee1ng nan k\u1ef3.<\/p>\n\n\n\n<p>Phi nh\u00e2n m\u1ed9 s\u1eafc ti\u1ec1m huy l\u1ec7,<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1ec9 v\u1ecb t\u00f4n hi\u1ec1n tr\u1ecdng ph\u00fa thi.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ec7t h\u1ea3i tuy khoan nan t\u00e1i h\u1eadn,<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea9m l\u0103ng nghi c\u1eadn d\u1ecb quan bi.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00ea th\u1ea3 m\u1ea1c t\u00e0i d\u01b0\u01a1ng li\u1ec5u,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ea3o \u0111\u00e3i thanh minh t\u00fang m\u1ee5c th\u00ec.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ec7c n\u1ed9i tr\u1ee3 v\u1eabn nh\u1edb dung t\u01b0 y\u1ec3u \u0111i\u1ec7u,<\/p>\n\n\n\n<p>Duy ta c\u00f9ng m\u00ecnh, kh\u00f3 h\u1eb9n&nbsp; nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f4ng ph\u1ea3i v\u00ec m\u1ebfn s\u1eafc m\u00e0 th\u1ea7m kh\u00f3c,<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1ec9 qu\u00fd t\u00ednh n\u1ebft m\u1edbi l\u00e0m th\u01a1.<\/p>\n\n\n\n<p>Bi\u1ec3n r\u1ed9ng m\u00f4ng m\u00eanh, m\u00e0 kh\u00f3 ch\u1edf h\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea9m l\u0103ng g\u1ea7n g\u0169i, \u0111\u1ec3 d\u1ec5 xem bia.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1edb tr\u1ed3ng d\u01b0\u01a1ng li\u1ec5u tr\u00ean \u0111\u00ea d\u00e0i,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 ti\u1ebft thanh minh tr\u00f4ng cho quang.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e0i th\u1ee9 t\u01b0 [Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eef th\u1ecd tuy vi, Ph\u01b0\u1edbc t\u1ef1 tr\u01b0\u1eddng,<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2n truy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch Nguy\u1ec5n cung h\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Phao t\u01b0 kim ng\u1ecdc doanh song n\u00edp,<\/p>\n\n\n\n<p>L\u01b0u th\u1eed nhi t\u00f4n m\u00e3n nh\u1ea5t \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed1i c\u1ea3nh k\u1ef7 h\u1ed3i h\u00e0m bi\u1ec7t l\u1ec7,<\/p>\n\n\n\n<p>Li\u00ean t\u00e0i nh\u1ea5t th\u1ebf \u0111\u1ed9ng trung tr\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim&nbsp; b\u1eb1ng di\u1ec7u ph\u00e1p kh\u00f4ng v\u01b0\u01a1ng l\u1ef1c,<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfn b\u1ea1t u h\u1ed3n \u0111\u1ea1t th\u01b0\u1ee3ng ph\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00ecnh tu\u1ed5i th\u1ecd d\u1eabu \u00edt, nh\u01b0ng Ph\u01b0\u1edbc th\u00ec nhi\u1ec1u,<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta th\u01b0\u1eddng \u0111\u1ed3n Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea1ch th\u01a1m trong cung h\u1ecd Nguy\u1ec5n.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0ng ng\u1ecdc hai h\u00f2m \u0111\u1ec1u v\u1ee9t b\u1ecf ;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 l\u1ea1i con ch\u00e1u \u0111\u1ea7y m\u1ed9t nh\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ed1i c\u1ea3nh bao l\u1ea7n ng\u1eadm n\u01b0\u1edbc m\u1eaft ;<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfc t\u00e0i su\u1ed1t \u0111\u1eddi \u0111\u1ed9ng l\u00f2ng th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Nay nh\u1edd ph\u00e9p m\u00e0u c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt,<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfp d\u1eabn linh h\u1ed3n l\u00ean c\u00f5i ti\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, \u0110\u00f4 tri l\u00e0 Th\u1eadn \u0110\u1ee9c b\u1ecb b\u00e3i. V\u00ec Th\u1eadn \u0110\u1ee9c nh\u1eadn b\u1eeba \u0111\u01a1n ki\u1ec7n \u1edf ngo\u00e0i, x\u1eed ki\u1ec7n kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c minh n\u00ean b\u1ecb b\u00e3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, \u0111\u1ed5i b\u1ed5 K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh dinh l\u00e0 Thanh Minh l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh ; K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 L\u00ea C\u1ea3nh \u0110\u1ee9c l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh Dinh, cho K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e0m \u0110\u00f4 tri Ch\u00ednh Dinh coi X\u00e1 sai ty.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, sai ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 \u0110\u1ec9nh Th\u1ecbnh h\u1ea7u l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 t\u00e1m l\u00e0 Tr\u00ed l\u00e0m N\u1ed9i h\u1eefu cai \u0111\u1ed9i, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 m\u01b0\u1eddi hai l\u00e0 \u0110i\u1ec1n l\u00e0 H\u1eefu th\u1ee7y cai \u0111\u1ed9i ; l\u1ea5y Th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n l\u00e0 Tr\u1ecbnh Ngh\u1ecb L\u1ed9c l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 C\u1ef1u Dinh, Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1ee9c Khang l\u00e0m Th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n, Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh l\u00e0 Tu\u1ea5n \u0110\u1ee9c l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, Cai c\u01a1 l\u00e0 Ch\u00ednh Dinh Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ee9c l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, tri\u1ec7u ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00fa v\u1ec1, l\u1ea5y ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam l\u00e0m L\u01b0u th\u1ee7 dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean. Tri\u00eam \u0111\u1ebfn n\u01a1i, xin l\u1ea5y nh\u1eefng ru\u1ed9ng h\u1ea1ng hai h\u1ea1ng ba \u1edf x\u1ee9 C\u00f9 \u00dac \u866c\u6fb3 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/S%C3%B4ng_B%E1%BA%A3o_%C4%90%E1%BB%8Bnh\">V\u0169ng G\u00f9<\/a>]\u00a0do cha l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n \u0111\u00e3 khai kh\u1ea9n, l\u00e0m quan \u0111i\u1ec1n \u0103n ri\u00eang. Ch\u00faa t\u1ef1 tay ph\u00ea cho, nh\u00e2n g\u1ecdi ru\u1ed9ng \u1ea5y l\u00e0 ru\u1ed9ng \u201cch\u00e2u ph\u00ea\u201d (nay l\u00e0 \u0111\u1ea5t \u1edf ba th\u00f4n B\u00ecnh Khu\u00ea, B\u00ecnh Trung v\u00e0 Ph\u00fa Th\u1ecbnh thu\u1ed9c t\u1ed5ng B\u00ecnh C\u00e1ch).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, l\u1ea5y Cai h\u1ee3p Ch\u00ednh Dinh l\u00e0 L\u00ea Ho\u00e0nh Gi\u1ea3ng v\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam l\u00e0m C\u00e2u k\u00ea ki\u00eam Tri b\u1ea1.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 25 [1716], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, mi\u1ec5n dao d\u1ecbch cho ch\u00e1u g\u1ecdi b\u1eb1ng \u00f4ng v\u00e0 ch\u00e1u g\u1ecdi b\u1eb1ng ch\u00fa b\u00e1c c\u1ee7a kh\u00e1m l\u00fd Tr\u1ea7n \u0110\u1ee9c H\u00f2a v\u00e0 c\u1ea5p cho t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n 10 m\u1eabu.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, ng\u00e0y Qu\u00fd d\u1eadu, nguy\u00ean phi T\u1ed1ng th\u1ecb (v\u1ed1n h\u1ecd H\u1ed3, con g\u00e1i Ch\u01b0\u1edfng dinh \u0110\u00e0o, khi nh\u1eadp cung \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ee9 t\u00ednh l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb) b\u0103ng, th\u1ecd 37&nbsp; tu\u1ed5i, t\u1eb7ng Minh phi Li\u1ec7t phu nh\u00e2n, th\u1ee5y l\u00e0 T\u1eeb tu\u1ec7, t\u00e1ng \u1edf x\u00e3 Tr\u00fac L\u00e2m (t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh Thanh).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, Th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng nh\u00e0 L\u00ea b\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, s\u1eeda ch\u00f9a K\u00ednh Thi\u00ean \u1edf Thu\u1eadn Tr\u1ea1ch. Sai T\u1ea3 ph\u1ee7 Tr\u1ecbnh Th\u1ee5 (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 L\u00e2n qu\u1eadn c\u00f4ng) tr\u00f4ng coi c\u00f4ng vi\u1ec7c. Ban cho ho\u00e0nh phi c\u00e2u \u0111\u1ed1i ng\u1ef1 ch\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd trong n\u01b0\u1edbc c\u01b0\u1eddng th\u1ecbnh, ch\u00faa mu\u1ed1n c\u1eed \u0111\u1ea1i qu\u00e2n B\u1eafc ph\u1ea1t. Th\u1ea5y t\u01b0\u1edbng Tr\u1ecbnh l\u00e0 L\u00ea Th\u1eddi Li\u00eau tr\u1ea5n Ngh\u1ec7 An, ph\u00f2ng gi\u1eef nghi\u00eam m\u1eadt, b\u00e8n m\u1eadt khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch bu\u00f4n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn l\u00e0 B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u00fd (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) sang Qu\u1ea3ng T\u00e2y, theo \u1ea3i L\u1ea1ng S\u01a1n m\u00e0 v\u00e0o \u0111\u1ec3 d\u00f2 xem t\u00ecnh h\u00ecnh h\u01b0 th\u1ef1c \u1edf B\u1eafc H\u00e0. B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u00fd \u0111\u1ebfn \u0110\u00f4ng \u0110\u00f4, h\u1ecfi bi\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c binh d\u00e2n, \u1edf 2 th\u00e1ng, l\u1ea1i theo \u0111\u01b0\u1eddng c\u0169 m\u00e0 v\u1ec1 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 26 [1717], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, b\u1ecdn B\u00ecnh v\u00e0 Qu\u00fd t\u1eeb mi\u1ec1n B\u1eafc v\u1ec1, \u0111\u1ec1u n\u00f3i B\u1eafc H\u00e0 ch\u01b0a c\u00f3 th\u1ec3 th\u1eeba c\u01a1 \u0111\u01b0\u1ee3c, vi\u1ec7c b\u00e0n B\u1eafc ph\u1ea1t b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai \u0110\u00f4 tri Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e3nh K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam. Ch\u00faa th\u1ea5y \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 tr\u01b0\u1edbc \u1edf Qu\u1ea3ng Nam, vi\u1ec7c cai tr\u1ecb thanh li\u00eam c\u00f4ng b\u00ecnh, ki\u1ec7n t\u1ee5ng kh\u00f4ng c\u00f3, v\u1ed1n \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i d\u00e2n tin ph\u1ee5c, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 27 [1718], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam l\u00e0m Cai b\u1ea1 ph\u00f3 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 B\u1ea3ng Trung h\u1ea7u).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y n\u1ed9i gi\u00e1m Ho\u00e0ng Tr\u1ecdng M\u1ef9 l\u00e0m th\u00e1i gi\u00e1m.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 28 [1719], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, ch\u00faa \u0111i th\u0103m dinh Qu\u1ea3ng Nam, duy\u1ec7t binh m\u00e3, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn ph\u1ed1 H\u1ed9i An, nh\u00e2n th\u1ea5y ph\u00eda t\u00e2y ph\u1ed1 c\u00f3 c\u1ea7u, l\u00e0 n\u01a1i thuy\u1ec1n bu\u00f4n t\u1ee5 h\u1ecdp, n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean l\u00e0 c\u1ea7u Lai Vi\u1ec5n, vi\u1ebft ch\u1eef bi\u1ec3n v\u00e0ng ban cho.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, xa gi\u00e1 tr\u1edf v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 29 [1720] (L\u00ea B\u1ea3o Th\u00e1i n\u0103m 1, Thanh Khang Hy n\u0103m 59), sai v\u0103n ch\u1ee9c Nguy\u1ec5n Khoa \u0110\u0103ng (con Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam) chia l\u1eadp c\u00e1c \u1ea5p c\u00e1c thu\u1ed9c \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, vua L\u00ea \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 B\u1ea3o Th\u00e1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y T\u00e2n t\u1ef5, nguy\u00ean phi c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 \u0110\u1ec9nh Th\u1ecbnh h\u1ea7u l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng th\u1ecb (t\u1ee9c Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng h\u1eadu, con g\u00e1i Tr\u1ea5n th\u1ee7 ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Phan) m\u1ea5t, th\u1ecd 22 tu\u1ed5i, t\u1eb7ng Tu dung \u00e1 phu nh\u00e2n, th\u1ee5y l\u00e0 T\u1eeb \u00fd, x\u00e2y m\u1ed9 \u1edf n\u00fai Long H\u1ed3 (t\u00ean x\u00e3, t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh Phong).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 30 [1721], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, d\u1ef1ng ch\u00f9a Ho\u00e0ng Gi\u00e1c \u1edf x\u00e3 Hi\u1ec1n S\u0129 (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Phong \u0110i\u1ec1n). Hi\u1ec1n S\u0129 x\u01b0a c\u00f3 ch\u00f9a, n\u1ed5i ti\u1ebfng linh \u1ee9ng, ch\u00faa b\u00e8n nh\u00e2n n\u1ec1n c\u0169, g\u1ecdi th\u1ee3 x\u00e2y d\u1ef1ng, g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 ch\u00f9a Ho\u00e0ng Gi\u00e1c, ch\u1ebf bi\u1ec3n v\u00e0ng ban cho.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, m\u1edf khoa thi, l\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch v\u1ec1 ch\u00ednh \u0111\u1ed3 2 ng\u01b0\u1eddi gi\u00e1m sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 31 [1722], cho Nguy\u1ec5n Khoa \u0110\u0103ng l\u00e0m n\u1ed9i t\u00e1n (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Di\u00ean T\u01b0\u1eddng h\u1ea7u), coi c\u1ea3 vi\u1ec7c qu\u00e2n, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i \u0111i\u1ec1u l\u1ec7. B\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i qua r\u1eebng H\u1ed3 X\u00e1 (1. T\u1ee9c tru\u00f4ng nh\u00e0 H\u1ed3.) th\u01b0\u1eddng c\u00f3 tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp t\u1ee5 h\u1ecdp, h\u00e0nh kh\u00e1ch l\u1ea5y l\u00e0m lo ng\u1ea1i. Ch\u00faa sai Khoa \u0110\u0103ng \u0111i kinh l\u01b0\u1ee3c n\u01a1i \u1ea5y. Khoa \u0110\u0103ng t\u00ecm c\u00e1ch b\u1eaft tr\u1ecb, c\u1ea5m tr\u1ea5p nghi\u00eam minh. T\u1eeb \u0111\u00f3 tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp im t\u1eaft, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 kh\u00f4ng b\u1ecb c\u1ea3n tr\u1edf, tr\u0103m h\u1ecd \u0111\u1ec1u ca t\u1ee5ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 32 [1723] (L\u00ea B\u1ea3o Th\u00e1i n\u0103m 4, Thanh Th\u1ebf t\u00f4ng Ung Ch\u00ednh n\u0103m 1), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, thi nhi\u00eau h\u1ecdc, l\u1ea5y tr\u00fang c\u00e1ch 77 ng\u01b0\u1eddi, d\u01b0 lu\u1eadn h\u1ecdc tr\u00f2 r\u1ea5t l\u00e0 s\u00f4i n\u1ed5i. Ch\u00faa ra l\u1ec7nh h\u1ecdp t\u1ea5t c\u1ea3 \u1edf Ch\u00ednh Dinh \u0111\u1ec3 ch\u00faa thi, t\u1ee9 l\u1ee5c v\u00e0 th\u01a1 ph\u00fa m\u1ed7i th\u1ec3 m\u1ed9t b\u00e0i. S\u0129 t\u1eed kh\u00f4ng l\u00e0m n\u1ed5i ra v\u1ec1, b\u00e8n tru\u1ea5t h\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh C\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 L\u00ea sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Tham l\u00e3nh Nguy\u1ec5n Minh Ch\u00e2u l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An, ki\u00eam tr\u1ea5n ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 33 [1724], l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Khoa Chi\u00eam l\u00e0m Tham ch\u00ednh ch\u00e1nh \u0111o\u00e1n s\u1ef1. Khi Khoa Chi\u00eam c\u00f2n l\u00e0m th\u1ee7 h\u1ee3p, Tr\u1ea5n \u0110\u00ecnh \u00c2n t\u1eebng n\u00f3i \u1edf tr\u01b0\u1edbc ch\u00faa r\u1eb1ng ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u1ea1i d\u1ee5ng, ch\u00faa tin d\u00f9ng l\u1eafm, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u1ea5t l\u00ean ch\u1ee9c \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh Dinh. \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 xin c\u1ea5m c\u00e1c h\u1ea1ng ti\u1ec1n b\u1eb1ng gang, thi\u1ebfc, ch\u00ec, s\u1eaft kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng \u0111\u1ec3 mua b\u00e1n, c\u00f2n ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng n\u1ebfu kh\u00f4ng g\u00e3y m\u1ebb th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ecdn b\u1ecf. Ch\u00faa nghe theo. B\u1ea5y gi\u1edd Nam B\u1eafc ngh\u1ec9 binh h\u01a1n 30 n\u0103m, trong c\u00f5i y\u00ean \u1ed5n, tr\u0103m h\u1ecd gi\u00e0u c\u00f3 \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u1eddi th\u00e1i b\u00ecnh.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 34 [1725] m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y M\u1eadu t\u00fd, ch\u00faa b\u0103ng, \u1edf ng\u00f4i 34 n\u0103m, th\u1ecd 51 tu\u1ed5i, con trai con g\u00e1i 146 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111em qu\u1ea7n th\u1ea7n d\u00e2ng t\u00f4n th\u1ee5y l\u00e0 \u0110\u00f4 nguy\u00ean so\u00e1i t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 T\u1ed9 Minh v\u01b0\u01a1ng. An t\u00e1ng \u1edf n\u00fai Kim Ng\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u00f5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf truy t\u00f4n l\u00e0m Anh M\u00f4 H\u00f9ng L\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh V\u0103n Tuy\u00ean \u0110\u1ea1t Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 Hi\u1ebfu minh v\u01b0\u01a1ng, [truy t\u00f4n] phi l\u00e0m T\u1eeb Hu\u1ec7 Cung Th\u1ee5c K\u00ednh phi. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 truy t\u00f4n l\u00e0m Anh M\u00f4 H\u00f9ng L\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh V\u0103n Tuy\u00ean \u0110\u1ea1t Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Hi\u1ec3n t\u00f4ng, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Thanh, [truy t\u00f4n] phi l\u00e0m T\u1eeb Hu\u1ec7 Cung Th\u1ee5c Y \u0110\u1ee9c K\u00ednh M\u1ee5c Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh Thanh.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110inh h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 16 [1707] (L\u00ea V\u0129nh Th\u1ecbnh n\u0103m 3, Thanh Khang Hy n\u0103m 46), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, m\u01b0a d\u1ea7m n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t. M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c. Th\u00e1ng 5, trong kinh k\u1ef3 th\u01b0\u1eddng b\u1ecb l\u1eeda b\u1ed1c ch\u00e1y \u1edf nh\u1eefng nh\u00e0 kh\u00f4ng. Ch\u00faa sai quan binh trong ngo\u00e0i \u0111\u1eb7t &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-hien-tong-hieu-minh-hoang-de-nguyen-phuc-chu-ha\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Chu (h\u1ea1)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[135,39,64,66,71,76,80,89,90,91,96,97,98,106,111,119,7,9,17],"tags":[],"class_list":["post-71","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-06-nguyen-phuc-chu","category-39","category-gia-lai","category-ha-tien","category-ke-ba-tu","category-mac-cuu","category-my-tho","category-nac-tham","category-nac-thu","category-nac-yem","category-nguyen-cuu-phu","category-nguyen-cuu-triem","category-nguyen-cuu-van","category-nguyen-huu-hao","category-nguyen-khoa-chiem","category-sai-gon","category-thich-dai-san","category-tran-thuong-xuyen","category-truong-sa"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=71"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/71\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=71"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=71"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=71"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}