{"id":79,"date":"2024-08-11T18:03:25","date_gmt":"2024-08-11T11:03:25","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=79"},"modified":"2024-08-11T18:03:25","modified_gmt":"2024-08-11T11:03:25","slug":"thuc-luc-ve-tuc-tong-hieu-ninh-hoang-de-nguyen-phuc-chu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-tuc-tong-hieu-ninh-hoang-de-nguyen-phuc-chu\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Ch\u00fa"},"content":{"rendered":"\n<p>T\u00fac t\u00f4ng Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t Tu\u1ea5n Tri\u1ebft T\u0129nh Uy\u00ean Kinh V\u0103n V\u0129 V\u00f5 Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. T\u00ean h\u00fay l\u00e0 Ch\u00fa \u6f8d, l\u1ea1i h\u00fay l\u00e0 V\u01b0\u1ee3ng \u65fa, sinh n\u0103m B\u00ednh t\u00fd [1696] (L\u00ea Ch\u00ednh H\u00f2a n\u0103m 17, Thanh Khang Hy n\u0103m 35), l\u00e0 con c\u1ea3 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng h\u1eadu T\u1ed1ng th\u1ecb. Khi ch\u00faa m\u1edbi sinh c\u00f3 h\u01a1i l\u00e0nh h\u01b0\u01a1ng l\u1ea1 \u0111\u1ea7y nh\u00e0. L\u1edbn l\u00ean \u0111\u1ee7 v\u0103n v\u00f5 t\u00e0i l\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ea7u th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c trao ch\u1ee9c Cai c\u01a1 \u0110\u1ec9nh Th\u1ecbnh h\u1ea7u. N\u0103m \u1ea5t m\u00f9i, th\u0103ng Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, l\u00e0m ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 t\u1ea1i c\u01a1 T\u1ea3 s\u00fang. N\u0103m \u1ea5t t\u1ef5, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y M\u1eadu t\u00fd, Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u0103ng. B\u1ea7y t\u00f4i v\u00e2ng di m\u1ec7nh t\u00f4n ch\u00faa l\u00e0m Ti\u1ebft ch\u1ebf th\u1ee7y b\u1ed9 ch\u01b0 dinh ki\u00eam t\u1ed5ng n\u1ed9i ngo\u1ea1i b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1 Th\u00e1i ph\u00f3 \u0110\u1ec9nh qu\u1ed1c c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd 30 tu\u1ed5i, hi\u1ec7u l\u00e0 V\u00e2n tuy\u1ec1n \u0111\u1ea1o nh\u00e2n \u96f2\u6cc9\u9053\u4eba.<\/p>\n\n\n\n<p>Tha 5 ph\u1ea7n 10 ti\u1ec1n sai d\u01b0 v\u00e0 2 ph\u1ea7n 10 thu\u1ebf ru\u1ed9ng trong n\u01b0\u1edbc, l\u1ea1i ph\u00e1t ti\u1ec1n kho \u0111\u1ec3 th\u01b0\u1edfng cho qu\u00e2n s\u0129.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00fac th\u00eam ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 th\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng nh\u1ecf (in hai ch\u1eef Th\u00e1i B\u00ecnh \u592a\u5e73), l\u1ea1i c\u00f3 ti\u1ec1n c\u0169 v\u00e0 ti\u1ec1n Khang Hy nh\u00e0 Thanh, d\u00e2n gian v\u1eabn th\u00f4ng d\u1ee5ng. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi h\u1ee7y ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 \u0111\u00fac \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, s\u1ed1 ti\u1ec1n c\u0169 ng\u00e0y m\u1ed9t hao, cho n\u00ean c\u00f3 l\u1ec7nh \u0111\u00fac th\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai gi\u1ea3m b\u1edbt s\u1ed1 ng\u01b0\u1eddi coi vi\u1ec7c thu\u1ebf \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n. B\u1ea5y gi\u1edd l\u1ec7 thu thu\u1ebf \u1edf c\u00e1c ph\u1ee7 huy\u1ec7n c\u00f3 ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, ch\u00e1nh ph\u00f3 \u0111\u1ec1 l\u00e3nh, l\u1ea1i c\u00f3 k\u00fd l\u1ee5c, cai ph\u1ee7, cai tri, k\u00fd ph\u1ee7, th\u01b0 k\u00fd, cai t\u1ed5ng, l\u1ee5c l\u1ea1i, danh s\u1eafc r\u1ea5t phi\u1ec1n ph\u1ee9c. Ch\u00faa ngh\u0129 ph\u1ea3i gi\u1ea3m b\u1edbt nh\u00e2n vi\u00ean th\u1eeba, m\u1edbi chu\u1ea9n \u0111\u1ecbnh cho x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a m\u1ed7i ph\u1ee7 th\u00ec \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec1 l\u00e3nh, k\u00fd l\u1ee5c, cai ph\u1ee7, th\u01b0 k\u00fd m\u1ed7i ch\u1ee9c m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i huy\u1ec7n th\u00ec cai tri 3 ng\u01b0\u1eddi, th\u01b0 k\u00fd 3 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ee5c l\u1ea1i 4 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i t\u1ed5ng th\u00ec cai t\u1ed5ng 3 ng\u01b0\u1eddi, duy t\u1ed5ng B\u00e1i \u00c2n th\u00ec cai t\u1ed5ng 1 ng\u01b0\u1eddi. X\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam m\u1ed7i ph\u1ee7 th\u00ec ch\u00e1nh h\u1ed9 kh\u00e1m l\u00fd, \u0111\u1ec1 \u0111\u1ed1c, \u0111\u1ec1 l\u00e3nh, k\u00fd l\u1ee5c, cai ph\u1ee7, th\u01b0 k\u00fd \u0111\u1ec1u 1 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i huy\u1ec7n th\u00ec cai tri m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi, th\u01b0 k\u00fd 1 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ee5c l\u1ea1i 2 ng\u01b0\u1eddi, m\u1ed7i t\u1ed5ng th\u00ec cai t\u1ed5ng 1 ng\u01b0\u1eddi. C\u00f2n d\u01b0 th\u00ec b\u1edbt c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa thi \u01a1n cho ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd ngo\u1ea1i, \u0111\u1eb7c c\u00e1ch cho con ch\u00e1u Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed5ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e0o \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n dao d\u1ecbch.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ebb c\u01b0\u1edbp gi\u1ebft n\u1ed9i t\u00e1n Nguy\u1ec5n Khoa \u0110\u0103ng. Khoa \u0110\u0103ng l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u1ee9ng th\u1eb3ng, li\u00eam khi\u1ebft, c\u00f4ng b\u00ecnh, b\u1ecdn quy\u1ec1n th\u1ebf ph\u1ea7n nhi\u1ec1u gh\u00e9t n\u00ean b\u1ecb ch\u00fang h\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, cho v\u0103n ch\u1ee9c l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ki\u00eam H\u00e0nh l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh B\u00ecnh Khang.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 1 [1726] (L\u00ea B\u1ea3o Th\u00e1i n\u0103m 7, Thanh Ung Ch\u00ednh n\u0103m 4), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ban hu\u1ea5n \u0111i\u1ec1u, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng :<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTr\u1eddi sinh d\u00e2n ch\u00fang, m\u1ecdi vi\u1ec7c \u0111\u1ec1u c\u00f3 ph\u00e9p t\u1eafc; vua l\u00e0m cha m\u1eb9, ban l\u1eddi d\u1ea1y b\u1ea3o \u0111\u1ea1o th\u01b0\u1eddng. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc t\u1edbi nay, v\u1eabn noi l\u1ed1i \u1ea5y. T\u1ed5 t\u00f4ng d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc, v\u1ed1n trung h\u1eadu l\u00e0m ph\u00e9p truy\u1ec1n gia. Ta m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, \u0111o\u00e1i th\u01b0\u01a1ng d\u00e2n ch\u00fang. D\u1eabu vua H\u1ea1 d\u1eebng xe h\u1ecfi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea1m t\u1ed9i, l\u1ea1i nh\u1edb \u0111\u1ebfn d\u00e2n Nghi\u00eau Thu\u1ea5n khi x\u01b0a ; m\u00e0 \u0111\u1eddi Chu ng\u1ee5c giam kh\u00f4ng c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o, c\u00f2n mong n\u1ec1n tr\u1ecb Th\u00e0nh Khang th\u1ee7a tr\u01b0\u1edbc. N\u00ean ph\u1ea3i s\u00e1ng s\u1edbm coi ch\u1ea7u, n\u1eeda \u0111\u00eam ngh\u0129 ng\u1ee3i. Mong sao m\u1ecdi nh\u00e0 \u0111\u1ec1u \u0111\u00e1ng khen, mu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u hi\u1ec3u bi\u1ebft. \u0110\u01b0\u1eddng x\u00e1 kh\u00f4ng xa, tua m\u0169 che sao \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00f3 nh\u1ecdc; th\u00f3c ti\u1ec1n h\u1eb1ng c\u00f3, \u00e1o t\u01a1i mong ch\u0103m vi\u1ec7c c\u1ea5y c\u1ea7y. Khuynh gia b\u1ea1i s\u1ea3n, kh\u00f4ng c\u00f2n canh \u0111\u1ecf canh \u0111en; nay r\u01b0\u1ee3u mai ch\u00e8, ch\u1edb l\u1ea1i ch\u00e9n anh ch\u00e9n ch\u00fa. Nay b\u1ea3o kh\u1eafp cha con v\u1ee3 ch\u1ed3ng, ph\u1ea3i noi theo lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng Nghi\u00eau Thu\u1ea5n; ch\u1edb tr\u00e1i ta khuy\u00ean r\u0103n d\u1ea1y b\u1ea3o, m\u00e0 sa v\u00e0o l\u01b0\u1edbi ph\u00e1p Th\u00e0nh Thang (1. L\u01b0\u1edbi ph\u00e1p Th\u00e0nh Thang : T\u1ee9c l\u00e0 Thang v\u00f5ng. S\u1eed ch\u00e9p r\u1eb1ng vua Thang th\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e1nh l\u01b0\u1edbi chim, ch\u0103ng c\u1ea3 b\u1ed1n m\u1eb7t, \u0111\u1ebfn c\u1edfi b\u1ecf ba m\u1eb7t m\u00e0 ch\u00fac r\u1eb1ng : Chim n\u00e0o mu\u1ed1n bay cao th\u00ec cao, bay th\u1ea5p th\u00ec th\u1ea5p, bay xu\u00f4i th\u00ec xu\u00f4i, bay ng\u01b0\u1ee3c th\u00ec ng\u01b0\u1ee3c, chim n\u00e0o kh\u00f4ng nghe m\u1ec7nh ta, th\u00ec m\u1eafc l\u01b0\u1edbi ta.). Ng\u00e0y d\u1ee5 v\u0103n \u0111\u1ebfn, c\u00e1c c\u00f4ng \u0111\u01b0\u1eddng s\u1edf t\u1ea1i ph\u1ea3i \u0111\u01b0a v\u1ec1 kh\u1eafp nha m\u00f4n ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u0111\u1ec3 c\u00e1o th\u1ecb cho d\u00e2n, cho hi\u1ec3u r\u00f5 \u00fd ta l\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u1ee9c d\u1ea1y d\u00e2n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, gi\u00f3 b\u1ea5c, m\u01b0a d\u1ea7m kh\u00f4ng ng\u1edbt.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 \u0111i tu\u1ea7n x\u00e9t c\u00e1c ph\u1ee7 x\u1ee9 Qu\u1ea3ng Nam, \u0111\u1ecbnh r\u00f5 ch\u1ee9c l\u1ec7 cho c\u00e1c thu\u1ed9c m\u1edbi l\u1eadp. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 m\u1edf mang b\u1edd c\u00f5i, d\u1ef1ng l\u1eadp ph\u1ee7 huy\u1ec7n, h\u1ec5 nh\u1eefng n\u01a1i g\u1ea7n n\u00fai ven bi\u1ec3n th\u00ec l\u1eadp l\u00e0m thu\u1ed9c, ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa 15 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 \u0110i\u1ec7n B\u00e0n 4 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i 4 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 Quy Ninh 13 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 Ph\u00fa Y\u00ean 38 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 B\u00ecnh Khang 20 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 Duy\u00ean Ninh 14 thu\u1ed9c, ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn 20 thu\u1ed9c, m\u1ed7i thu\u1ed9c \u0111\u1ec1u l\u1ea5y nh\u1eefng th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, n\u1eadu, man l\u1ebb t\u1ebb h\u1ecdp l\u1ea1i (n\u1eadu ngh\u0129a l\u00e0 l\u00e0m c\u1ecf ru\u1ed9ng, t\u1ee5c g\u1ecdi \u0111\u00e1m \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 n\u1eadu, \u00fd l\u00e0 h\u1ee3p nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec3 l\u00e0m ru\u1ed9ng; man ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ecf lan man ra, ph\u00e0m nh\u1eefng ch\u1ed7 nh\u00e0 \u1edf li\u1ec1n nhau th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 man), nh\u01b0ng ch\u01b0a c\u00f3 l\u1ec7 \u0111\u1eb7t ch\u1ee9c d\u1ecbch. \u0110\u1ebfn b\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa cho chi\u1ebfu theo h\u1ed9 t\u1ecbch nhi\u1ec1u \u00edt, ph\u00e0m thu\u1ed9c c\u00f3 500 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf l\u00ean th\u00ec \u0111\u1eb7t m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi cai thu\u1ed9c, 1 ng\u01b0\u1eddi k\u00fd thu\u1ed9c, 450 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u1eb7t 1 k\u00fd thu\u1ed9c, 100 ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec \u0111\u1eb7t m\u1ed9t t\u01b0\u1edbng th\u1ea7n. Duy c\u00e1c thu\u1ed9c Hoa Ch\u00e2u, Ph\u00fa Ch\u00e2u, Li\u00eam H\u1ed9, V\u00f5ng Nhi, H\u00e0 B\u1ea1c th\u00ec \u0111\u1eb7t th\u00eam 1 \u0111\u1ec1 l\u00e3nh, c\u00e1c thu\u1ed9c kh\u00e1c th\u00ec th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, c\u1ea5m d\u00e2n gian kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u00e1nh b\u1ea1c, ki\u1ec7n gian v\u00e0 tr\u1ed1n tr\u00e1nh sai d\u1ecbch, \u1ea9n l\u1eadu \u0111inh kh\u1ea9u. \u0110\u00f3 l\u00e0 theo l\u1eddi Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 xin.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 2 [1727], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, K\u00fd l\u1ee5c Ch\u00ednh dinh l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 ch\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 \u0110\u0103ng \u0110\u1ec7 v\u00ec b\u1ec7nh m\u00e0 ngh\u1ec9 vi\u1ec7c, nay ch\u1ebft. Ban cho ti\u1ec1n l\u1ee5a \u0111\u1ec3 h\u1eadu t\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 3 [1728] (L\u00ea V\u0129nh Kh\u00e1nh n\u0103m 1, Thanh Ung Ch\u00ednh n\u0103m 7), m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, vua L\u00ea truy\u1ec1n ng\u00f4i cho th\u00e1i t\u1eed Duy Ph\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0129nh Kh\u00e1nh, t\u00f4n vua L\u00ea l\u00e0m Th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1edbi l\u1eadp \u0111\u1ed9i M\u1ed9c th\u00e1n \u1edf tr\u01b0\u1eddng \u0111\u00fac, g\u1ed3m 195 ng\u01b0\u1eddi, h\u1eb1ng n\u0103m n\u1ed9p thu\u1ebf than g\u1ed7, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n thu\u1ebf th\u00e2n v\u00e0 dao d\u1ecbch.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, Tr\u1ecbnh C\u01b0\u01a1ng \u912d\u68e1 tri\u1ec1u L\u00ea ch\u1ebft. Con l\u00e0 Tr\u1ecbnh Kh\u01b0\u01a1ng \u6a7f (1. Th\u1ef1c l\u1ee5c ch\u00e9p l\u00e0 Kh\u01b0\u01a1ng, nh\u01b0ng <em>Kh\u00e2m \u0111\u1ecbnh Vi\u1ec7t s\u1eed Th\u00f4ng gi\u00e1m c\u01b0\u01a1ng m\u1ee5c<\/em> th\u00ec ch\u00e9p l\u00e0 Giang.1) l\u00ean n\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y v\u0103n ch\u1ee9c l\u00e0 L\u00ea Quang \u0110\u1ea1i (con Tham ngh\u1ecb L\u00ea Quang Hi\u1ebfn) l\u00e0m tham m\u01b0u dinh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 5 [1730], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1 c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, l\u1ee5t to.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y v\u0103n ch\u1ee9c Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u1ecbnh l\u00e0m \u0110\u00f4 tri.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 6, [1731], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng nh\u00e0 L\u00ea b\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, sai ba ty T\u01b0\u1edbng th\u1ea7n l\u1ea1i, X\u00e1 sai, L\u1ec7nh s\u1eed l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n \u0110\u1ea1o, Nguy\u1ec5n V\u0103n T\u1ecbnh, Nguy\u1ec5n V\u0103n Di\u1ec5n chia nhau \u0111i c\u00e1c s\u1edf tu\u1ea7n \u1edf th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1ea1o, chi\u1ebfu theo th\u1eddi kh\u1eafc \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 \u0111\u1ec3 nghi\u1ec7m xem d\u1eb7m \u0111\u01b0\u1eddng g\u1ea7n xa.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, lao nh\u00e2n \u7262\u4eba [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/R%C5%8Dnin\">Ronin<\/a>, l\u00e3ng nh\u00e2n] l\u00e0 S\u00e1 T\u1ed1t \u8a6b\u5352 [Prea Sot] \u0111em qu\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p v\u00e0o c\u01b0\u1edbp Gia \u0110\u1ecbnh. Sai Th\u1ed1ng su\u1ea5t Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh \u5f35\u798f\u6c38 \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n binh c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111i \u0111\u00e1nh. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00e1c dinh \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng vi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf n\u01a1i bi\u00ean kh\u1ed5n c\u1ea7n ph\u1ea3i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi th\u1ed1ng nhi\u1ebfp, cho n\u00ean sai Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh l\u00e0m vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n, quan binh c\u00e1c dinh tr\u1ea5n \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 c\u1ea3. L\u1ea1i \u0111\u1eb7t ri\u00eang m\u1ed9t nha l\u1ef5 \u1edf ph\u00eda nam dinh Phi\u00ean Tr\u1ea5n g\u1ecdi l\u00e0 dinh \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n. Ch\u1ee9c \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n \u8abf\u9063 \u0111\u1eb7t t\u1eeb \u0111\u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Cai c\u01a1 \u0110\u1ea1t Th\u00e0nh \u9054\u6210 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) c\u00f9ng gi\u1eb7c lao nh\u00e2n \u7262\u8cca \u0111\u00e1nh nhau \u1edf s\u00f4ng L\u1eadt Giang \u6817\u6c5f [B\u1ebfn L\u1ee9c], kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u1ecb ch\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ed1ng binh Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh \u9673\u5927\u5b9a (con Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean \u9673\u4e0a\u5ddd) su\u1ea5t l\u0129nh c\u00e1c thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng Long M\u00f4n \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u1edf Ph\u00f9 Vi\u00ean \u8299\u5712 [V\u01b0\u1eddn tr\u1ea7u]. Gi\u00e1m qu\u00e2n Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam \u962e\u4e45\u9711 l\u1ea1i do s\u00f4ng L\u1eadt Giang \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi gi\u1eb7c. Gi\u1eb7c l\u00f9i ch\u1ea1y v\u1ec1 C\u00f9 \u00dac \u866c\u6fb3 [V\u0169ng G\u00f9]. Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh b\u00e8n c\u00f9ng Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh v\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam chia qu\u00e2n l\u00e0m ba \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn. Qu\u00e2n gi\u1eb7c thua to, ch\u1ea1y tr\u1ed1n. \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh ti\u1ebfn gi\u1eef C\u1ea7u Nam. N\u1eb7c Tha \u533f\u4ed6 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p (con N\u1eb7c Y\u00eam \u533f\u6df9, N\u1eb7c Y\u00eam gi\u00e0, sai gi\u1eef vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc) s\u1ee3 ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn S\u01a1n B\u00f4 \u5c71\u900b (t\u00ean ph\u1ee7 \u1edf Ch\u00e2n L\u1ea1p), \u0111\u01b0a th\u01b0 c\u1ea7u ho\u00e3n binh, v\u00e0 xin b\u1eaft gi\u1eb7c \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. G\u1eb7p l\u00fac m\u01b0a l\u1ee5t, Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh nh\u00e2n th\u1ebf thu\u1eadn cho, r\u00fat qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o v\u1ec1 Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7t 11 thuy\u1ec1n \u00d4 T\u1ea5t \u70cf\u6f06 \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110\u1ea5t ven r\u1eebng \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh s\u1ea3n xu\u1ea5t nhi\u1ec1u s\u01a1n, b\u00e8n m\u1ed9 500 d\u00e2n \u0111\u1eb7t l\u00e0m 11 thuy\u1ec1n, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n h\u1ea1ng m\u1ed7i n\u0103m ph\u1ea3i n\u1ed9p 16 c\u00e2n s\u01a1n. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi [xi\u00eau d\u1ea1t] m\u1edbi v\u1ec1 v\u00e0 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi m\u1edbi t\u1ee5c [v\u00e0o s\u1ed5 \u0111inh] th\u00ec n\u1ed9p m\u1ed9t n\u1eeda; ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00e3 b\u1ecb tr\u01b0ng ph\u00e1t (1. Tr\u01b0ng ph\u00e1t : B\u1eaft \u0111i l\u00ednh hay b\u1eaft l\u00e0m vi\u1ec7c kh\u00e1c.) r\u1ed3i th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n thu\u1ebf. (M\u1ed7i n\u0103m thu s\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c 6.528 c\u00e2n).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Tri \u0111\u00f4 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u1ecbnh l\u00e0m Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 7 [1732] (L\u00ea Long \u0110\u1ee9c n\u0103m 1, Thanh Ung Ch\u00ednh n\u0103m 10), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, gi\u1eb7c lao nh\u00e2n \u7262\u8cca l\u1ea1i h\u1ee3p qu\u00e2n c\u01b0\u1edbp ph\u00e1 C\u1ea7u Nam. Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u00e1nh, v\u00e0 tr\u00e1ch N\u1eb7c Tha dung t\u00fang qu\u00e2n gi\u1eb7c. N\u1eb7c Tha s\u1ee3 Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh \u0111\u00e1nh, \u0111em nhi\u1ec1u c\u1ee7a c\u1ea3i \u0111\u00fat l\u00f3t. Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh b\u00e8n l\u01b0u Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh \u0111\u00f3ng qu\u00e2n b\u1eaft gi\u1eb7c, c\u00f2n m\u00ecnh th\u00ec \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn L\u00f4 Vi\u1ec7t \u7210\u8d8a [Lovek]. Th\u1ebf gi\u1eb7c c\u00f9ng qu\u1eabn. N\u1eb7c Tha g\u00f3p s\u1ee9c \u0111\u00e1nh b\u1eaft, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c gi\u1ebft h\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 khi gi\u1eb7c lao nh\u00e2n \u7262\u8cca ch\u01b0a b\u00ecnh xong ch\u00faa xu\u1ed1ng th\u01b0 qu\u1edf tr\u00e1ch. Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh g\u1edfi m\u1eadt bi\u1ec3u l\u1ea5y vi\u1ec7c \u0111\u00f3ng qu\u00e2n kh\u00f4ng ti\u1ebfn \u0111\u1ed5 t\u1ed9i cho \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh. K\u1ecbp \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 bi\u1ebft vi\u1ec7c \u1ea5y, mu\u1ed1n k\u00eau v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh, b\u00e8n nh\u00e2n \u0111\u00eam v\u01b0\u1ee3t bi\u1ec3n \u0111\u1ebfn B\u00fat S\u01a1n \u7b46\u5c71 (thu\u1ed9c h\u1ea3i ph\u1eadn Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i). Ng\u01b0\u1eddi em h\u1ecd l\u00e0 Th\u1ea1nh \ud847\uddeb cho r\u1eb1ng Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Th\u1ebf th\u1ea7n (1. Th\u1ebf Th\u1ea7n: Nh\u00e0 \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi l\u00e0m quan to.), kh\u00f4ng th\u1ec3 tranh ph\u1ea3i tr\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c, khuy\u00ean b\u1ecf \u0111i. \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cM\u1ed9t nh\u00e0 cha con ta ch\u1ecbu \u01a1n nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc \u0111\u00e3 d\u00e0y, nay v\u00ec c\u1edb th\u1ed1ng so\u00e1i che gi\u1ea5u s\u1ef1 th\u1eadt m\u00e0 ta t\u1ef1 nhi\u00ean b\u1ecf \u0111i, ch\u1ecbu l\u1ea5y ti\u1ebfng x\u1ea5u, ch\u1eb3ng nh\u1eefng l\u00e0 l\u00e0m t\u00f4i b\u1ea5t trung, m\u00e0 l\u00e0m con c\u0169ng b\u1ea5t hi\u1ebfu\u201d. Th\u1ea1nh c\u1ed1 can, khi\u1ebfn thuy\u1ec1n nh\u1eb1m th\u1eb3ng ph\u00eda \u0111\u00f4ng. \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh tu\u1ed1t g\u01b0\u01a1m ch\u00e9m Th\u1ea1nh, r\u1ed3i quay thuy\u1ec1n v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n \u0110\u00e0 N\u1eb5ng l\u00e0m bi\u1ec3u tr\u1ea7n t\u00ecnh, do dinh th\u1ea7n Qu\u1ea3ng Nam t\u00e2u l\u00ean. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00e1c quan b\u00e0n mu\u1ed1n tr\u1ecb t\u1ed9i. Nh\u01b0ng ch\u00faa c\u00f2n kh\u00f4ng n\u1ee1, sai giam \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh \u1edf Qu\u1ea3ng Nam v\u00e0 sai quan \u0111i Gia \u0110\u1ecbnh x\u00e9t h\u1ecfi. Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh th\u00eau d\u1ec7t bu\u1ed9c t\u1ed9i cho \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh, ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00ecnh Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam c\u1ed1 c\u00e3i l\u00e0 oan. B\u1ea3n \u00e1n d\u00e2ng l\u00ean, \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft \u1edf trong ng\u1ee5c. Ch\u00faa r\u1ea5t th\u01b0\u01a1ng, truy t\u1eb7ng \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c \u0111\u1ed3ng tri, th\u1ee5y l\u00e0 T\u01b0\u01a1ng M\u1eabn. Ph\u01b0\u1edbc V\u0129nh b\u1ecb t\u1ed9i vu c\u00e1o, gi\u00e1ng l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Do\u00e3n h\u00e0nh ch\u1ee9c \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n C\u1eedu Tri\u00eam th\u1ed1ng dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean. C\u1eedu Tri\u00eam \u1edf trong qu\u00e2n, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p s\u1ee3 nh\u01b0 c\u1ecdp. Ch\u00faa nghe ti\u1ebfng, n\u00ean cho m\u1ec7nh \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa cho r\u1eb1ng Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, sai kh\u1ed5n th\u1ea7n (2. Quan ph\u1ee5 tr\u00e1ch vi\u1ec7c bi\u00ean kh\u1ed5n.) chia \u0111\u1ea5t \u0111\u1eb7t ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n \u5b9a\u9060\u5dde (nay l\u00e0 ph\u1ee7 \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n) v\u00e0 d\u1ef1ng dinh Long H\u1ed3 \u9f8d\u6e56\u71df (t\u1ee9c l\u00e0 t\u1ec9nh V\u0129nh Long \u6c38\u9686\u7701 ng\u00e0y nay).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ch\u00faa \u0111\u1ebfn c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung, xem thuy\u1ec1n v\u1eadn t\u1ea3i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, Tr\u1ecbnh Kh\u01b0\u01a1ng tri\u1ec1u L\u00ea ph\u1ebf vua L\u00ea l\u00e0m H\u00f4n \u0110\u1ee9c c\u00f4ng, l\u1eadp con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a D\u1ee5 T\u00f4ng l\u00e0 L\u00ea Duy T\u01b0\u1eddng l\u00e0m vua, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 Long \u0110\u1ee9c, t\u1ee9c l\u00e0 Thu\u1ea7n T\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, n\u00fai H\u1ea3i V\u00e2n l\u1edf.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ecbnh Kh\u01b0\u01a1ng sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng Nh\u01b0ng l\u00e0m tr\u1ea5n th\u1ee7 Ngh\u1ec7 An, ki\u00eam tr\u1ea5n ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 8 [1733], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, l\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 \u9285\u58fa \u1edf c\u00e1c dinh v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u1ed3n t\u1ea5n d\u1ecdc bi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>(Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 ph\u1ecfng theo c\u00e1ch th\u1ee9c ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y m\u00e0 l\u00e0m, g\u1ecdi l\u00e0 t\u1ef1 minh chung \u81ea\u9cf4\u9418 (3. Chu\u00f4ng t\u1ef1 k\u00eau.), quy ch\u1ebf h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00e1i ph\u1eadt \u0111\u00ecnh \u4f5b\u4ead (4. Long \u0111\u00ecnh \u0111\u1ec3 th\u1edd Ph\u1eadt, h\u00ecnh vu\u00f4ng, b\u1ed1n m\u1eb7t c\u00f3 c\u1eeda, tr\u00ean c\u00f3 n\u00f3c, d\u01b0\u1edbi c\u00f3 ch\u00e2n.), cao ch\u1eebng m\u1ed9t th\u01b0\u1edbc, m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng, \u1edf gi\u1eefa l\u00e0m v\u00f2ng tr\u00f2n kh\u1eafc th\u00e0nh 12 gi\u1edd : gi\u1edd ng\u1ecd [gi\u1eefa tr\u01b0a] \u1edf tr\u00ean, gi\u1edd t\u00fd [n\u1eeda \u0111\u00eam] \u1edf d\u01b0\u1edbi, gi\u1edd m\u00e3o \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng, gi\u1edd d\u1eadu \u1edf ph\u00eda t\u00e2y. Th\u1eddi gian chia th\u00e0nh b\u00e1t can [gi\u00e1p, \u1ea5t, b\u00ednh, \u0111inh, canh, t\u00e2n, nh\u00e2m, qu\u00fd] v\u00e0 t\u1ee9 duy [c\u00e0n, kh\u00f4n, c\u1ea5n, t\u1ed1n]. B\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1ef1 ch\u1eef \u0111inh l\u00e0 s\u1ed1 1, kh\u1eafc 1 v\u1ea1ch th\u1eb3ng, m\u00f9i l\u00e0 s\u1ed1 2, kh\u00f4n l\u00e0 s\u1ed1 3, c\u1ee9 thu\u1eadn \u0111i \u0111\u1ebfn t\u00fd l\u00e0 s\u1ed1 12. L\u1ea1i b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ch\u1eef qu\u00fd l\u00e0 s\u1ed1 1, s\u1eedu l\u00e0 s\u1ed1 2, c\u1ea5n l\u00e0 s\u1ed1 3, r\u1ed3i chuy\u1ec3n sang t\u1ea3 \u0111\u1ebfn ng\u1ecd l\u00e0 s\u1ed1 12. H\u1ebft chung quanh l\u00e0 24 gi\u1edd. M\u1ed7i gi\u1edd 4 kh\u1eafc. Quanh v\u00f2ng tr\u00f2n v\u1ea1ch 96 kh\u1eafc. \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1eb7t hai c\u00e1i kim, kim trong \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 gi\u1edd ch\u1ec9 kh\u1eafc, to m\u00e0 ng\u1eafn, kim ngo\u00e0i \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 ph\u00e2n ch\u1ec9 kh\u1eafc, nh\u1ecf m\u00e0 d\u00e0i. M\u1eb7t sau l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea5m s\u1eaft. M\u1eb7t t\u1ea3 m\u1eb7t h\u1eefu \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 che b\u1ee5i. B\u1ed1n g\u00f3c c\u00f3 c\u1ed9t b\u1eb1ng \u0111\u1ed3ng. \u1edf gi\u1eefa c\u00f3 5 tr\u1ee5 \u0111\u1ed3ng, 15 b\u00e1nh xe \u0111\u1ed3ng l\u1edbn nh\u1ecf, trong l\u00e0 3 chi\u1ebfc l\u1edbn \u0111\u1ec1u c\u00f3 tr\u1ee5c ngang v\u00e0 th\u1eb3ng, nh\u1eefng tr\u1ee5c \u1ea5y \u0111\u1ec1u h\u00ecnh r\u0103ng c\u01b0a, khi chuy\u1ec3n xoay th\u00ec kh\u1edbp c\u1ecd v\u1edbi nhau. \u1edf tr\u00ean c\u00f3 m\u1ed9t qu\u1ea3 chu\u00f4ng l\u1edbn v\u00e0 6 qu\u1ea3 chu\u00f4ng nh\u1ecf, 1 d\u00f9i \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ec3 g\u00f5 chu\u00f4ng l\u1edbn v\u00e0 6 d\u00f9i \u0111\u1ec3 g\u00f5 chu\u00f4ng nh\u1ecf. \u1edf d\u01b0\u1edbi l\u00e0 gi\u00e1 cao 5 th\u01b0\u1edbc, \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 \u1edf tr\u00ean. D\u00f9ng 3 \u0111\u01b0\u1eddng d\u00e2y t\u01a1 cu\u1ed9n v\u00e0o tr\u1ee5c l\u1edbn c\u1ee7a 3 b\u00e1nh xe m\u00e0 b\u1ecf r\u1ee7 xu\u1ed1ng, d\u00e2y gi\u1eefa h\u01a1i ng\u1eafn, hai d\u00e2y b\u00ean h\u01a1i d\u00e0i. M\u1ed7i \u0111\u1ea7u d\u00e2y bu\u1ed9c qu\u1ea3 ch\u00ec l\u1edbn n\u1eb7ng 6 c\u00e2n, m\u1ed9t \u0111\u1ea7u bu\u1ed9c h\u00f2n ch\u00ec nh\u1ecf n\u1eb7ng 1 l\u1ea1ng 7 \u0111\u1ed3ng c\u00e2n, \u0111\u1ec3 cho n\u00f3 chuy\u1ec3n b\u00e1nh xe m\u00e1y m\u00e0\u00a0 xoay v\u1ea7n. H\u1ec5 khi th\u1ea5y qu\u1ea3 ch\u00ec l\u1edbn sa xu\u1ed1ng c\u00f2n c\u00e1ch \u0111\u1ea5t 1 th\u01b0\u1edbc th\u00ec ph\u1ea3i dun n\u00f3 l\u00ean ngay khi\u1ebfn nh\u1eefng qu\u1ea3 ch\u00ec nh\u1ecf \u0111\u1ec1u r\u1ee7 xu\u1ed1ng g\u1ea7n \u0111\u1ea5t, n\u1ebfu kh\u00f4ng th\u1ebf th\u00ec m\u00e1y kh\u00f4ng ch\u1ea1y \u0111\u01b0\u1ee3c M\u1eb7t sau \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t qu\u1ea3 \u0111\u1ed3ng tr\u01b0\u1eddng canh treo l\u1ee7ng l\u1eb3ng, g\u1ecdi l\u00e0 qu\u1ea3 l\u1eafc, \u0111\u1ec3 \u0111i\u1ec1u ti\u1ebft s\u1ef1 v\u1eadn h\u00e0nh, kh\u00f4ng th\u1ebf th\u00ec chuy\u1ec3n v\u1eadn m\u1ed9t chi\u1ec1u, kh\u00f4ng \u0111\u00fang th\u1eddi kh\u1eafc \u0111\u01b0\u1ee3c. H\u1ec5 b\u00e1nh xe \u0111\u1ed3ng \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1eef \u0111inh kh\u1eafc th\u1ee9 nh\u1ea5t th\u00ec chu\u00f4ng nh\u1ecf \u0111\u00e1nh 1 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 2 \u0111\u00e1nh 2 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 ba \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 t\u01b0 \u0111\u00e1nh 4 ti\u1ebfng, t\u1edbi ch\u00ednh gi\u1edd \u0111inh th\u00ec chu\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00e1nh 1 ti\u1ebfng; l\u1ea1i \u0111i \u0111\u1ebfn gi\u1edd m\u00f9i kh\u1eafc th\u1ee9 nh\u1ea5t th\u00ec chu\u00f4ng nh\u1ecf \u0111\u00e1nh 1 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 hai \u0111\u00e1nh 2 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 ba \u0111\u00e1nh 3 ti\u1ebfng, kh\u1eafc th\u1ee9 t\u01b0 \u0111\u00e1nh 4 ti\u1ebfng, ch\u00ednh gi\u1edd m\u00f9i th\u00ec chu\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u00e1nh 2 ti\u1ebfng, c\u00f2n c\u00e1c gi\u1edd kh\u00e1c c\u0169ng nh\u01b0 th\u1ebf c\u1ea3: \u0111\u00fang gi\u1edd kh\u00f4n th\u00ec 3 ti\u1ebfng, gi\u1edd th\u00e2n 4 ti\u1ebfng, cho \u0111\u1ebfn canh 5 ti\u1ebfng, d\u1eadu 6 ti\u1ebfng, t\u00e2n 7 ti\u1ebfng, tu\u1ea5t 8 ti\u1ebfng, c\u00e0n 9 ti\u1ebfng, h\u1ee3i 10 ti\u1ebfng, nh\u00e2m 11 ti\u1ebfng, t\u00fd 12 ti\u1ebfng. \u0110\u1ebfn gi\u1edd qu\u00fd l\u1ea1i nh\u01b0 gi\u1edd \u0111inh, \u0111\u00e1nh 1 ti\u1ebfng, s\u1eedu 2 ti\u1ebfng, c\u1ea5n 3 ti\u1ebfng, d\u1ea7n 4 ti\u1ebfng, cho \u0111\u1ebfn gi\u00e1p 5, m\u00e3o 6, \u1ea5t 7, th\u00ecn 8, t\u1ed1n 9, t\u1ef5 10, b\u00ednh 11, ng\u1ecd 12. Theo gi\u1edd m\u00e0 \u0111\u00e1nh, m\u1ed7i ng\u00e0y kh\u00f4ng sai. Tr\u00ean \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 l\u1ea1i c\u00f3 gi\u00e1 n\u00f3c, tr\u00ean gi\u00e1 c\u00f3 l\u00e1 sen \u0111\u1ec3 che. Hai m\u1eb7t ph\u00eda sau v\u00e0 b\u00ean h\u1eefu th\u00ec che b\u1eb1ng t\u1ea5m th\u1ee7y tinh, c\u00f2n hai m\u1eb7t ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc v\u00e0 b\u00ean t\u1ea3 th\u00ec c\u00f3 c\u00e1nh c\u1eeda m\u1edf ra kh\u00e9p l\u1ea1i \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n xem. L\u1ea1i c\u00f3 th\u1ee9 \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 trung, c\u0169ng theo nh\u01b0 c\u00e1ch th\u1ee9c tr\u00ean, nh\u01b0ng \u1edf trong b\u1edbt 5 b\u00e1nh xe, 6 qu\u1ea3 chu\u00f4ng nh\u1ecf g\u00f5 kh\u1eafc m\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 chu\u00f4ng l\u1edbn g\u00f5 gi\u1edd. \u0110o b\u00f3ng m\u1eb7t tr\u1eddi m\u00e0 nghi\u1ec7m\u00a0 kh\u00f4ng ch\u00fat sai l\u1ea7m. l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t ki\u1ec3u n\u1eefa th\u1ef1c t\u1eeb n\u01b0\u1edbc T\u00e2y \u0111\u01b0a sang, cao m\u1ed9t th\u01b0\u1edbc 5 t\u1ea5c, r\u1ed9ng 1 th\u01b0\u1edbc, \u1edf tr\u00ean c\u00f3 h\u00ecnh ng\u01b0\u1eddi ti\u00ean c\u01b0\u1ee1i voi, hai b\u00ean t\u1ea3 h\u1eefu c\u00f3 hai con r\u1ed3ng ch\u1ea7u v\u00e0o, d\u01b0\u1edbi b\u1ed1n ch\u00e2n \u0111\u1ee9ng l\u00e0m theo h\u00ecnh ch\u00e2n voi \u0111\u1ea1p \u0111\u1ea5t. \u0110\u1ed3ng t\u1ed1t m\u00e0 ch\u1ea1m v\u1ebd r\u1ea5t kh\u00e9o. Trong r\u1ed7ng m\u00e0 h\u00ecnh v\u00f2ng tr\u00f2n. M\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 m\u1ed9t t\u1ea5m tr\u00f2n tr\u00e1ng men, v\u00e0nh ngo\u00e0i kh\u1eafc ch\u1eef t\u00e2y t\u1eeb 5 ph\u00fat, 10 ph\u00fat, 15 ph\u00fat cho \u0111\u1ebfn 60 ph\u00fat, v\u00e0nh trong kh\u1eafc s\u1ed1 ti\u1ebfng chu\u00f4ng c\u1ee7a 12 gi\u1edd. T\u00fd v\u00e0 ng\u1ecd c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb \u1edf tr\u00ean, kh\u1eafc 12 v\u1ea1ch, qu\u00fd v\u00e0 \u0111inh c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 1 v\u1ea1ch, \u1edf t\u00e2y nam, thu\u1eadn h\u00e0nh chuy\u1ec3n sang b\u00ean t\u1ea3 th\u00ec s\u1eedu v\u00e0 m\u00f9i c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 2 v\u1ea1ch, c\u1ea5n v\u00e0 kh\u00f4n c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 3 v\u1ea1ch, d\u1ea7n v\u00e0 th\u00e2n c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 4 v\u1ea1ch, gi\u00e1p v\u00e0 canh c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb,<\/p>\n\n\n\n<p>5 v\u1ea1ch, \u1edf t\u00e2y b\u1eafc, m\u00e3o v\u00e0 d\u1eadu c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, \u1edf d\u01b0\u1edbi, 6 v\u1ea1ch, \u1ea5t v\u00e0 t\u00e2n c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb,<\/p>\n\n\n\n<p>7 v\u1ea1ch, \u1edf \u0111\u00f4ng b\u1eafc, th\u00ecn v\u00e0 tu\u1ea5t c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 8 v\u1ea1ch, t\u1ed1n v\u00e0 c\u00e0n c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 9 v\u1ea1ch, t\u1ef5 v\u00e0 h\u1ee3i c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 10 v\u1ea1ch, b\u00ednh v\u00e0 nh\u00e2m c\u00f9ng m\u1ed9t v\u1ecb, 11 v\u1ea1ch, \u1edf \u0111\u00f4ng nam, l\u1ea1i \u0111\u1ebfn t\u00fd v\u00e0 ng\u1ecd. Gi\u1eefa t\u1ea5m tr\u00e1ng men c\u00f3 kim trong kim ngo\u00e0i c\u0169ng nh\u01b0 ki\u1ec3u tr\u00ean. Kim trong \u0111i \u0111\u1ebfn gi\u1edd n\u00e0o th\u00ec chu\u00f4ng l\u1edbn theo s\u1ed1 gi\u1edd m\u00e0 \u0111\u00e1nh. Gi\u1eefa kho\u1ea3ng t\u1eeb nh\u00e2m \u0111\u1ebfn t\u00fd, t\u00fd \u0111\u1ebfn qu\u00fd th\u00ec \u0111\u1ec1u c\u00f3 v\u1ea1ch, khi kim trong \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 1 v\u1ea1ch th\u00ec chu\u00f4ng \u0111\u00e1nh 1 ti\u1ebfng, \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 12 v\u1ea1ch th\u00ec chu\u00f4ng \u0111\u00e1nh 12 ti\u1ebfng, \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t \u0111\u1ea7u gi\u1edd v\u00e0 cu\u1ed1i gi\u1edd, v\u00f2ng quanh c\u00e1c gi\u1edd \u0111\u1ec1u th\u1ebf. Ngo\u00e0i t\u1ea5m tr\u00e1ng men l\u1ea1i c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea5m th\u1ee7y tinh, c\u00f3 v\u00f2ng \u0111\u1ed3ng b\u1ecdc quanh, b\u00ean t\u1ea3 th\u00ec c\u00f3 ch\u1ed1t \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n m\u1edf \u0111\u00f3ng. \u1edf trung t\u00e2m \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 treo nh\u1eefng t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng d\u1eb9p v\u00e0 tr\u00f2n, trong ngo\u00e0i ba t\u1ea7ng \u0111\u1ec1u \u0111\u00f3ng \u0111inh l\u00e0m m\u1ed9t. Trong c\u00f3 2 b\u00e1nh xe l\u1edbn, 10 b\u00e1nh xe nh\u1ecf, tr\u1ee5c ngang nh\u1ecf \u0111\u1ec1u c\u00f3 r\u0103ng c\u01b0a xen k\u1ebd gi\u1eefa b\u00e1nh xe l\u1edbn v\u00e0 b\u00e1nh xe nh\u1ecf. L\u1ea1i tr\u00ean t\u1ea5m tr\u00f2n tr\u00e1ng men m\u1eb7t tr\u01b0\u1edbc, \u1edf b\u00ean c\u00e1i tr\u1ee5c gi\u1edd c\u00f3 m\u1ed9t l\u1ed7 \u0111\u1ec3 chuy\u1ec3n ph\u00e1t, h\u1ec5 th\u1ea5y kim gi\u1edd kh\u1eafc \u1edf tr\u1ee5c kh\u00f4ng \u0111i th\u00ec d\u00f9ng c\u00e1i th\u00eca kh\u00f3a s\u1eaft x\u1ecf v\u00e0o l\u1ed7 m\u00e0 v\u1eb7n th\u00ec l\u1ea1i ch\u1ea1y. Kh\u00e9o l\u00e9o kh\u00f3 h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c. L\u1ea1i \u1edf tr\u00ean \u0111\u1ec9nh c\u00f3 treo m\u1ed9t c\u00e1i chu\u00f4ng l\u1edbn \u0111\u1ec3 b\u00e1o gi\u1edd. M\u1eb7t sau c\u00f3 qu\u1ea3 \u0111\u1ed3ng tr\u01b0\u1eddng canh l\u00fac l\u1eafc kh\u00f4ng ng\u1edbt cho \u0111\u1ed3ng h\u1ed3 ch\u1ea1y. M\u1eb7t sau c\u00f3 m\u1ed9t t\u1ea5m \u0111\u1ed3ng, b\u00ean t\u1ea3 c\u00f3 ch\u1ed1t, b\u00ean h\u1eefu c\u00f3 kh\u00f3a, c\u00f9ng d\u00f9ng \u0111\u1ec3 m\u1edf \u0111\u00f3ng).<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 9 [1734], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y K\u1ef7 t\u1ef5, sao Thi\u00ean c\u1ea9u sa, c\u00f3 ti\u1ebfng k\u00eau nh\u01b0 s\u1ea5m.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, ban bi\u1ec3n ng\u1ea1ch cho ch\u00f9a H\u1ed9 Qu\u1ed1c. Ch\u00f9a n\u00e0y \u1edf ph\u00eda nam s\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc Giang (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a), do th\u1ed1ng su\u1ea5t Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n d\u1ef1ng khi \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p. Ch\u00faa nh\u1edb c\u00f4ng c\u1ee7a V\u00e2n m\u1edbi \u0111\u1eb7t t\u00ean ch\u00f9a \u1ea5y l\u00e0 ch\u00f9a H\u1ed9 Qu\u1ed1c v\u00e0 vi\u1ebft bi\u1ec3n ng\u1ea1ch ban cho (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00f9a S\u1eafc t\u1ee9).<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 10 [1735] (L\u00ea V\u0129nh H\u1ef1u n\u0103m 1, Thanh Ung Ch\u00ednh n\u0103m 13), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ch\u00faa ra tr\u01b0\u1eddng V\u1ea1n Xu\u00e2n xem thi ng\u1ef1a.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, vua L\u00ea m\u1ea5t, Tr\u1ecbnh Kh\u01b0\u01a1ng b\u1ecf con tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a vua l\u00e0 Duy Di\u00eau m\u00e0 l\u1eadp em vua l\u00e0 Duy Th\u1ea7n, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 V\u0129nh H\u1ef1u, t\u1ee9c l\u00e0 \u00fd t\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, kho l\u00e1n Th\u1ecd Khang b\u1ecb ch\u00e1y.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ed5ng binh tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 M\u1ea1c C\u1eedu ch\u1ebft, t\u1eb7ng Khai tr\u1ea5n th\u01b0\u1ee3ng tr\u1ee5 qu\u1ed1c \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n V\u0169 ngh\u1ecb c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c. Tr\u1eddi t\u1ed1i \u0111en, m\u01b0a gi\u00f3 n\u1ed5i l\u1edbn, ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 s\u00fac v\u1eadt ch\u1ebft v\u00e0 b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng nhi\u1ec1u, tr\u1ea5n Qu\u1ea3ng Nam h\u1ea1i l\u1eafm.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u1eb7ng Th\u1ecbnh l\u00e0m Nha \u00fay (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 H\u01b0\u01a1ng Danh h\u1ea7u), Tham m\u01b0u dinh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 L\u00ea Quang \u0110\u1ea1i l\u00e0m Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 11 [1736] (L\u00ea V\u0129nh H\u1ef1u n\u0103m 2, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 1), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, kh\u00f4ng m\u01b0a.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u911a\u5929\u8cdc (con M\u1ea1c C\u1eedu) l\u00e0m \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean. Cho 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n long b\u00e0i \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n thu\u1ebf, sai xu\u1ea5t d\u01b0\u01a1ng t\u00ecm mua c\u00e1c c\u1ee7a qu\u00fd b\u00e1u \u0111\u1ec3 n\u1ed9p. L\u1ea1i sai m\u1edf c\u1ee5c \u0111\u00fac ti\u1ec1n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n vi\u1ec7c trao \u0111\u1ed5i. Thi\u00ean T\u1ee9 chia \u0111\u1eb7t nha thu\u1ed9c, k\u00e9n b\u1ed5 quan ng\u0169, \u0111\u1eafp th\u00e0nh l\u0169y, m\u1edf ph\u1ed1 ch\u1ee3, kh\u00e1ch bu\u00f4n c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn h\u1ecdp \u0111\u00f4ng. L\u1ea1i v\u1eddi nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi v\u0103n h\u1ecdc, m\u1edf Chi\u00eau anh c\u00e1c \u62db\u82f1\u95a3, ng\u00e0y ng\u00e0y c\u00f9ng nhau gi\u1ea3ng b\u00e0n v\u00e0 x\u01b0\u1edbng h\u1ecda, c\u00f3 10 b\u00e0i v\u1ecbnh H\u00e0 Ti\u00ean [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/H%C3%A0_Ti%C3%AAn_th%E1%BA%ADp_v%E1%BB%8Bnh\">H\u00e0 Ti\u00ean th\u1eadp v\u1ecbnh<\/a> \u6cb3\u50ca\u5341\u8a60] :<\/p>\n\n\n\n<p>1 \u2013 Kim D\u1eef thanh \u0111\u00e0o \u91d1\u5dbc\u6e05\u6fe4 [S\u00f3ng trong \u0111\u1ea3o Kim D\u1eef].<\/p>\n\n\n\n<p>2 \u2013 B\u00ecnh San \u0111i\u1ec7p th\u00fay \u5c4f\u5c71\u758a\u7fe0 [Bi\u1ebfc d\u1ea7y n\u00fai B\u00ecnh San].<\/p>\n\n\n\n<p>3 \u2013 Ti\u00eau T\u1ef1 th\u1ea7n chung \u856d\u5bfa\u8fb0\u9418 [Chu\u00f4ng s\u1edbm ch\u00f9a Ti\u00eau T\u1ef1].<\/p>\n\n\n\n<p>4 \u2013 Giang th\u00e0nh d\u1ea1 c\u1ed5 \u6c5f\u57ce\u591c\u9f13 [Ti\u1ebfng tr\u1ed1ng \u0111\u00eam \u1edf Giang th\u00e0nh].<\/p>\n\n\n\n<p>5 \u2013 Th\u1ea1ch \u0111\u1ed9ng th\u00f4n v\u00e2n \u77f3\u6d1e\u541e\u96f2 [M\u00e2y lu\u1ed3n \u0111\u1ed9ng \u0111\u00e1].<\/p>\n\n\n\n<p>6 \u2013 Ch\u00e2u nham l\u1ea1c l\u1ed9 \u73e0\u5dd6\u843d\u9dfa [C\u00f2 \u0111\u1eadu n\u00fai Ch\u00e2u].<\/p>\n\n\n\n<p>7 \u2013 \u0110\u00f4ng H\u1ed3 \u1ea5n nguy\u1ec7t \u6771\u6e56\u5370\u6708 [Tr\u0103ng in \u0110\u00f4ng H\u1ed3].<\/p>\n\n\n\n<p>8 \u2013 Nam ph\u1ed1 tr\u1eebng ba \u5357\u6d66\u6f84\u6ce2 [S\u00f3ng \u00eam Nam ph\u1ed1].<\/p>\n\n\n\n<p>9 \u2013 L\u1ed9c Tr\u0129 th\u00f4n c\u01b0 \u9e7f\u5cd9\u6751\u5c45 [X\u00f3m l\u00e0ng \u1edf L\u1ed9c Tr\u0129].<\/p>\n\n\n\n<p>10 \u2013 L\u01b0 Kh\u00ea ng\u01b0 b\u1ea1c \u9c78\u6eaa\u6f01\u6cca [Thuy\u1ec1n ch\u00e0i \u0111\u1eadu L\u01b0 Kh\u00ea].<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb \u0111\u00f3 ng\u01b0\u1eddi H\u00e0 Ti\u00ean m\u1edbi bi\u1ebft h\u1ecdc h\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, l\u1ee5t to.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, Qu\u1ea3ng B\u00ecnh \u0111\u1ed9ng \u0111\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, ng\u00e0y B\u00ednh d\u1ea7n, nguy\u00ean phi c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 Hi\u1ec3u Ch\u00ednh h\u1ea7u l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng th\u1ecb (t\u1ee9c l\u00e0 Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng h\u1eadu, con g\u00e1i Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n S\u00e1ng) m\u1ea5t, th\u1ecd 25 tu\u1ed5i, t\u1eb7ng l\u00e0 Tu nghi phu nh\u00e2n, t\u00e1ng \u1edf n\u00fai D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n (t\u1ee9c l\u00e0 l\u0103ng V\u0129nh Th\u00e1i).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c Y\u00eam n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p ch\u1ebft. N\u1eb7c Tha th\u1ec9nh m\u1ec7nh v\u1edbi tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Phong cho N\u1eb7c Tha l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, m\u01b0a d\u1ea7m kh\u00f4ng ng\u1edbt.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 12 [1737], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, sai T\u1ed1ng D\u0129nh \u0110\u1ee9c xem \u0111\u1ecba th\u1ebf \u1edf Lai C\u00e1ch \u0111\u1ec3 x\u00e2y ri\u00eang kho m\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, gi\u1ea3m b\u1edbt c\u00e1c c\u1ee5c t\u01b0\u1ee3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 13 [ 1738], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, tr\u1eddi m\u01b0a \u0111\u00e1 to, gi\u00f3 b\u00e3o, c\u00e1t bay, c\u00e2y g\u1eaby, chim mu\u00f4ng b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng v\u00e0 ch\u1ebft nhi\u1ec1u.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Cai b\u1ea1 Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u00ea Quang \u0110\u1ea1i l\u00e0m Cai b\u1ea1 ph\u00f3 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 Ch\u00ednh dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Truy c\u1ea5p 50 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ng\u1ee5 l\u1ed9c (hai ph\u01b0\u1eddng L\u01b0\u01a1ng M\u1ef9, An Nh\u1ecb) cho Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y Nh\u00e2m d\u1ea7n, ch\u00faa b\u0103ng, \u1edf ng\u00f4i 13 n\u0103m, th\u1ecd 43 tu\u1ed5i. Ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 n\u1ed1i ng\u00f4i, \u0111em b\u1ea7y t\u00f4i d\u00e2ng t\u00f4n th\u1ee5y l\u00e0 \u0110\u1ea1i \u0111\u00f4 th\u1ed1ng t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t \u0110\u1ec9nh Ninh v\u01b0\u01a1ng, t\u00e1ng \u1edf \u0110\u1ecbnh M\u00f4n. Gi\u00e1p t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 6, truy t\u00f4n l\u00e0 Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t Tu\u1ea5n Tri\u1ebft T\u0129nh Uy\u00ean Kinh V\u0103n V\u0129 V\u00f5 Hi\u1ebfu ninh v\u01b0\u01a1ng [truy t\u00f4n] phi l\u00e0m T\u1eeb Y Quang Thu\u1eadn Th\u1ee5c phi. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5, truy t\u00f4n l\u00e0m Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t Tu\u1ea5n Tri\u1ebft T\u0129nh Uy\u00ean Kinh V\u0103n V\u0129 V\u00f5 Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 T\u00fac T\u00f4ng, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Phong, [truy t\u00f4n] phi l\u00e0m T\u1eeb \u00fd Quang Thu\u1eadn Chi\u00eau Hi\u1ebfn Th\u1ee5c Hu\u1ec7 Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh Phong.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>T\u00fac t\u00f4ng Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t Tu\u1ea5n Tri\u1ebft T\u0129nh Uy\u00ean Kinh V\u0103n V\u0129 V\u00f5 Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. T\u00ean h\u00fay l\u00e0 Ch\u00fa \u6f8d, l\u1ea1i h\u00fay l\u00e0 V\u01b0\u1ee3ng \u65fa, sinh n\u0103m B\u00ednh t\u00fd [1696] (L\u00ea Ch\u00ednh H\u00f2a n\u0103m 17, Thanh Khang Hy n\u0103m 35), l\u00e0 con c\u1ea3 Hi\u1ec3n t\u00f4ng Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-tuc-tong-hieu-ninh-hoang-de-nguyen-phuc-chu\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Ch\u00fa<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[137,38,77,88,97,11,21],"tags":[],"class_list":["post-79","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-07-nguyen-phuc-chu","category-38","category-mac-thien-tu","category-nac-tha","category-nguyen-cuu-triem","category-tran-dai-dinh","category-truong-phuoc-vinh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=79"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/79\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=79"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=79"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=79"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}