{"id":83,"date":"2024-08-11T18:07:28","date_gmt":"2024-08-11T11:07:28","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=83"},"modified":"2024-08-11T18:07:28","modified_gmt":"2024-08-11T11:07:28","slug":"thuc-luc-ve-the-tong-hieu-vu-hoang-de-nguyen-phuc-khoat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-the-tong-hieu-vu-hoang-de-nguyen-phuc-khoat\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Kho\u00e1t"},"content":{"rendered":"\n<p>Th\u1ebf t\u00f4ng C\u00e0n C\u01b0\u01a1ng Uy \u0110o\u00e1n Th\u1ea7n Ngh\u1ecb Th\u00e1nh Du Nh\u00e2n T\u1eeb Du\u1ec7 Tr\u00ed Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Kho\u00e1t \u6ff6, l\u1ea1i h\u00fay l\u00e0 Hi\u1ec3u \u66c9, sinh n\u0103m Gi\u00e1p ng\u1ecd [1714] (L\u00ea V\u0129nh Th\u1ecbnh n\u0103m 10, Thanh Khang Hy n\u0103m 53), l\u00e0 con c\u1ea3 c\u1ee7a T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng h\u1eadu Tr\u01b0\u01a1ng th\u1ecb. \u0110\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m Ch\u01b0\u1edfng dinh dinh Ti\u1ec1n th\u1ee7y&#8230; ch\u00ednh h\u1ea7u, l\u00e0m ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 t\u1ea1i c\u01a1 Ti\u1ec1n D\u1ef1c \u1edf D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n. N\u0103m M\u1eadu ng\u1ecd, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, ng\u00e0y Nh\u00e2m d\u1ea7n, T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u0103ng. B\u1ea7y t\u00f4i v\u00e2ng di m\u1ec7nh t\u00f4n ch\u00faa l\u00e0m Ti\u1ebft ch\u1ebf th\u1ee7y b\u1ed9 ch\u01b0 dinh ki\u00eam T\u1ed5ng n\u1ed9i ngo\u1ea1i b\u00ecnh ch\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n qu\u1ed1c tr\u1ecdng s\u1ef1 th\u00e1i b\u1ea3o Hi\u1ec3u qu\u1eadn c\u00f4ng. B\u1ea5y gi\u1edd 25 tu\u1ed5i, hi\u1ec7u l\u00e0 T\u1eeb t\u1ebf \u0111\u1ea1o nh\u00e2n \u6148\u6fdf\u9053\u4eba.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 d\u1eadu, l\u1eadp ph\u1ee7 ch\u00ednh \u1edf Ph\u00fa Xu\u00e2n (b\u00ean t\u1ea3 ph\u1ee7 c\u0169).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Cai b\u1ea1 B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u1ef7 (con Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Kh\u00e1nh) l\u00e0m Tri b\u1ea1 Ch\u00ednh dinh.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 1 [1739] (L\u00ea V\u0129nh H\u1ef1u n\u0103m 5, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 4), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y T\u00e2n m\u00f9i, ph\u1ee7 ch\u00ednh ho\u00e0n th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c B\u1ed3n \u533f\u76c6 n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean. Ch\u00e2n L\u1ea1p o\u00e1n M\u1ea1c C\u1eedu v\u00ec c\u1edb m\u1ea5t \u0111\u1ea5t. C\u1eedu ch\u1ebft, Thi\u00ean T\u1ee9 m\u1edbi l\u0129nh tr\u1ea5n ti\u1ebft, B\u1ed3n b\u00e8n c\u1eed binh \u0111\u1ebfn l\u1ea5n. Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111em h\u1ebft qu\u00e2n b\u1ea3n b\u1ed9 ra \u0111\u00e1nh, \u0111u\u1ed5i t\u1edbi S\u00e0i M\u1ea1t \u67f4\u672b, ng\u00e0y \u0111\u00eam \u0111\u00e1nh h\u0103ng l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c kh\u00f4ng ti\u1ebfp k\u1ecbp. V\u1ee3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb \u0111\u1ed1c su\u1ea5t v\u1ee3 l\u00ednh v\u1eadn l\u01b0\u01a1ng \u0111\u1ebfn nu\u00f4i qu\u00e2n, qu\u00e2n kh\u00f4ng b\u1ecb thi\u1ebfu \u0103n, h\u0103ng h\u00e1i c\u1ed1 \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n B\u1ed3n. Tin th\u1eafng tr\u1eadn b\u00e1o l\u00ean, ch\u00faa c\u1ea3 khen ng\u1ee3i, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t cho Thi\u00ean T\u1ee9 ch\u1ee9c \u0110\u00f4 \u0111\u1ed1c t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n, ban cho \u00e1o b\u00e0o \u0111\u1ecf v\u00e0 m\u0169 \u0111ai, phong Nguy\u1ec5n th\u1ecb l\u00e0m phu nh\u00e2n. Do \u0111\u00f3 Ch\u00e2n L\u1ea1p kh\u00f4ng d\u00e1m d\u00f2m ng\u00f3 H\u00e0 Ti\u00ean n\u1eefa.<\/p>\n\n\n\n<p>Truy t\u1eb7ng N\u1ed9i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u1ebf l\u00e0m Thi\u1ebfu ph\u00f3 Trung Qu\u1ed1c c\u00f4ng. Th\u1ebf l\u00e0m quan tr\u1ea3i hai tri\u1ec1u Hi\u1ec3n t\u00f4ng v\u00e0 T\u00fac t\u00f4ng. Khi ch\u00faa c\u00f2n \u1edf Thanh cung (1. Cung th\u00e1i t\u1eed \u1edf, c\u0169ng nh\u01b0 \u0110\u00f4ng cung.), Th\u1ebf h\u1ebft l\u00f2ng ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o , \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y nh\u1edb l\u1ea1i m\u00e0 gia t\u1eb7ng, r\u1ed3i b\u1ed5 con [Th\u1ebf] l\u00e0 Th\u00f4ng l\u00e0m N\u1ed9i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 tri t\u00e0o v\u1eadn s\u1ef1. M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, truy c\u1ea5p d\u00e2n ng\u1ee5 l\u1ed9c (b\u1ed1n x\u00e3 ph\u01b0\u1eddng V\u00e2n Th\u00ea, L\u01b0\u01a1ng \u0110i\u1ec1n, Ph\u00fa M\u00f4n, Ho\u00e0ng An) 200 ng\u01b0\u1eddi cho Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, Cai \u0111\u1ed9i H\u1eefu Th\u1ee7y l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110i\u1ec1n (con th\u1ee9 12 c\u1ee7a Hi\u1ec3n t\u00f4ng) m\u1ea5t, t\u1eb7ng Th\u00e1i b\u1ea3o D\u1eadn qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 2 [1740] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m 1, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 5), m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Tr\u1ecbnh Doanh tri\u1ec1u L\u00ea b\u1eaft anh l\u00e0 Kh\u01b0\u01a1ng ph\u1ea3i lui nh\u01b0\u1eddng [ng\u00f4i cho m\u00ecnh]. R\u1ed3i Kh\u01b0\u01a1ng ch\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, vua L\u00ea nh\u01b0\u1eddng ng\u00f4i cho ch\u00e1u l\u00e0 Duy Di\u00eau. Duy Di\u00eau l\u00ean ng\u00f4i, \u0111\u1ed5i ni\u00ean hi\u1ec7u l\u00e0 C\u1ea3nh H\u01b0ng, t\u1ee9c l\u00e0 Hi\u1ec3n t\u00f4ng. T\u00f4n vua L\u00ea l\u00e0m Th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, ng\u00e0y \u0110inh h\u1ee3i, b\u1ea7y t\u00f4i d\u00e2ng t\u00f4n hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u00e1i ph\u00f3 qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i ph\u00e9p thi : k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ea5t thi t\u1ee9 l\u1ee5c, ai tr\u00fang l\u00e0 nhi\u00eau h\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ti\u1ec1n sai d\u01b0 5 n\u0103m; k\u1ef3 \u0111\u1ec7 nh\u1ecb thi th\u01a1 ph\u00fa; k\u1ef3 \u0111\u1ec7 tam thi kinh ngh\u0129a, ai tr\u00fang \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n ph\u00fa d\u1ecbch; k\u1ef3 \u0111\u1ec7 t\u1ee9 thi v\u0103n s\u00e1ch, ai tr\u00fang l\u00e0 H\u01b0\u01a1ng c\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ed5 tri ph\u1ee7, tri huy\u1ec7n, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y K\u00fd l\u1ee5c Nguy\u1ec5n Th\u1eeba T\u1ef1 l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 3 [1741], sai ki\u1ec3m tra nh\u1eefng ti\u1ec1n th\u00f3c thu\u1ebf v\u00e0 thu\u1ebf mu\u1ed1i (Thu\u1eadn H\u00f3a c\u00f3 thu\u1ebf ru\u1ed9ng mu\u1ed1i, m\u1ed7i n\u0103m thu \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 2.500 s\u1ecdt; Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 thu\u1ebf ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m mu\u1ed1i, m\u1ed7i n\u0103m \u0111inh ph\u1ea3i n\u1ed9p 6 s\u1ecdt, hay 4 s\u1ecdt, 3 s\u1ecdt) trong ba n\u0103m&nbsp; M\u1eadu ng\u1ecd [1738], K\u1ef7 m\u00f9i [1739], Canh th\u00e2n [1740], xem \u0111\u1ee7 thi\u1ebfu th\u1ebf n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, t\u00f9y \u0111\u1ea5t m\u00e0 \u0111\u1eb7t kho (kho \u1edf x\u00e3 n\u00e0o th\u00ec l\u1ea5y x\u00e3 \u1ea5y m\u00e0 \u0111\u1eb7t t\u00ean) thu ch\u1ee9a ti\u1ec1n th\u00f3c v\u00e0 s\u1ea3n v\u1eadt \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n cho d\u00e2n ch\u1edf n\u1ed9p. Thu\u1eadn H\u00f3a g\u1ed3m c\u00f3 7 kho : kho Th\u1ecd Khang huy\u1ec7n Ph\u00fa Vang, kho Nguy\u1ec7t Bi\u1ec1u huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, kho Th\u1ea1ch H\u00e3n huy\u1ec7n H\u1ea3i L\u0103ng, kho Lai C\u00e1ch huy\u1ec7n Minh Linh, kho An Tr\u1ea1ch huy\u1ec7n L\u1ec7 Th\u1ee7y, kho Trung Trinh v\u00e0 kho Tr\u01b0\u1eddng D\u1ee5c huy\u1ec7n Khang L\u1ed9c. T\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u1ec1 nam g\u1ed3m c\u00f3 12 kho : kho T\u00e2n An ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa, kho An Khang, kho T\u01b0 Cung ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, kho Ph\u00fa \u0110\u0103ng, kho Th\u1eddi&nbsp; Ph\u00fa, kho \u0110\u1ea1m Th\u1ee7y, kho C\u00e0n D\u01b0\u01a1ng ph\u1ee7 Quy Ninh, kho An To\u00e0n, kho Xu\u00e2n \u0110\u00e0i ph\u1ee7 Ph\u00fa Y\u00ean, kho Ph\u00fa Y\u00ean ph\u1ee7 B\u00ecnh Khang, kho Ph\u01b0\u1edbc Y\u00ean&nbsp; huy\u1ec7n Di\u00ean Ninh, kho T\u00e2n \u0110\u1ecbnh x\u1ee9 Gia \u0110\u1ecbnh. L\u1ea1i cho r\u1eb1ng Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng, l\u1eadp 9 kh\u1ed1 tr\u01b0\u1eddng n\u1ed9p ri\u00eang ch\u1edf ri\u00eang (Quy An, Quy H\u00f3a, C\u1ea3nh D\u01b0\u01a1ng, Thi\u00ean M\u1ee5, Qu\u1ea3n Th\u1ea3o, Ho\u00e0ng L\u1ea1p, Tam L\u1ea1ch, Ba Canh, T\u00e2n Th\u1ecbnh), cho d\u00e2n t\u00f9y ti\u1ec7n l\u1eadp \u1ea5p v\u1ee1 ru\u1ed9ng c\u00e0y c\u1ea5y n\u1ed9p thu\u1ebf v\u00e0 \u0111\u1eb7t quan l\u1ea1i \u0111\u1ec3 tr\u01b0ng thu. B\u1ecdn l\u1ea1i theo th\u00f3i quen \u0111\u00e3 l\u00e2u, ho\u1eb7c c\u00f3 k\u1ebb d\u1ef1a th\u1ebf l\u00e0m gian. Ch\u00faa bi\u1ebft t\u1ec7 \u1ea5y, sai quan chia nhau \u0111i ki\u1ec3m tra, l\u1ea1i ra l\u1ec7nh cho c\u00e1c \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng h\u1eb1ng n\u0103m ph\u1ea3i chi\u1ebfu s\u1ed1 m\u1ee5c ti\u1ec1n th\u00f3c v\u00e0 s\u1ea3n v\u1eadt thu \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00e0 t\u00ean nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi bi\u00ean thu l\u00e0m s\u1ed5 d\u00e2ng l\u00ean, ph\u00e9p \u1ea5y m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5 r\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh \u962e\u5c45\u8c9e l\u00e0m v\u0103n ch\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 4 [1742], \u0111\u1ed5i ph\u1ee7 Quy Ninh \u6b78\u5be7 l\u00e0m ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n \u6b78\u4ec1, ph\u1ee7 Di\u00ean Ninh \u5ef6\u5be7 l\u00e0m ph\u1ee7 Di\u00ean Kh\u00e1nh \u5ef6\u6176.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 5 [1743], truy c\u1ea5p d\u00e2n ng\u1ee5 l\u1ed9c (ba x\u00e3 th\u00f4n Xu\u00e2n H\u00f2a, Th\u01b0\u1ee3ng L\u1ed7, \u0110\u00f4ng D\u00e3) 200 ng\u01b0\u1eddi cho Thi\u1ebfu s\u01b0 T\u00f4n Th\u1ea5t Di\u1ec5n.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 6 [1744], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t c\u00e2y sung \u512a\u66c7 [\u01b0u \u0111\u00e0m] n\u1edf hoa, b\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u1ecbnh \u962e\u767b\u76db d\u00e2ng bi\u1ec3u xin ch\u00faa l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng (\u0110\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i r\u1eb1ng : Ch\u00ednh danh ph\u1eadn khi n\u01b0\u1edbc bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u \u0111\u1ed5i m\u1edbi, s\u1eeda l\u1ec5 nh\u1ea1c sau khi t\u00edch \u0111\u1ee9c tr\u0103m n\u0103m. L\u1ea1i n\u00f3i :\u00a0 Nghi\u1ec7p b\u00e1 v\u1eefng b\u1ec1n, mi\u1ec1n \u0110\u00f4ng Nam c\u1edd v\u00e0ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n ; tri\u1ec7u v\u01b0\u01a1ng r\u1ed9ng th\u1ea5y, b\u00ean V\u1ecb b\u1eafc \u1ea5n ng\u1ecdc r\u1ee7i ngay. B\u1ea7y t\u00f4i s\u1eafp h\u00e0ng m\u00e0 tr\u1ea5n th\u1ec9nh : C\u00e1c sao \u0111\u00e3 ch\u1ea7u v\u1ec1 T\u1eed vi (1. T\u1eed vi : M\u1ed9t ch\u00f2m sao \u1edf b\u1eafc c\u1ef1c, t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng ng\u00f4i vua.); m\u1eb7t tr\u1eddi \u0111\u00e3 l\u00ean \u0111\u1ebfn Ho\u00e0ng \u0111\u1ea1o (2. Ho\u00e0ng \u0111\u1ea1o :Theo thi\u00ean v\u0103n x\u01b0a, l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi, v\u00ed v\u1edbi \u0111\u1ea1o l\u00e0m vua.). Ch\u1ec9 v\u1edbi 70 d\u1eb7m b\u1edd c\u00f5i, [nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng] \u0111\u00e3 d\u1ef1ng n\u1ec1n huy\u1ec1n \u0111i\u1ec3u (3. Huy\u1ec1n \u0111i\u1ec3u : B\u00e0 Gi\u1ea3n \u0110\u1ecbch nu\u1ed1t tr\u1ee9ng chim Huy\u1ec1n di\u1ec7u m\u00e0 \u0111\u1ebb ra th\u1ee7y t\u1ed5 nh\u00e0 Th\u01b0\u01a1ng.), hu\u1ed1ng h\u1ed3 3.000 d\u1eb7m d\u01b0 \u0111\u1ed3, sao c\u00f2n \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ecba v\u1ecb ho\u00e0n khu\u00ea (4. Ho\u00e0n khu\u00ea : C\u00e1i h\u1ed1t b\u1eb1ng ng\u1ecdc khu\u00ea, t\u01b0\u1edbc c\u00f4ng c\u1ea7m khi ch\u1ea7u vua.)?.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa nh\u00fan nh\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng ch\u1ecbu nh\u1eadn. B\u1ea7y t\u00f4i hai ba l\u1ea7n n\u00e0i xin, ch\u00faa m\u1edbi theo.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y Canh tu\u1ea5t, \u0111\u00fac \u1ea5n qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u570b\u738b\u5370 (Tr\u01b0\u1edbc th\u00ec khi b\u1ed5 d\u00f9ng quan l\u1ea1i ch\u1ec9 d\u00f9ng ch\u1eef &#8220;ph\u00f3&#8221; \u4ed8, b\u00ean d\u01b0\u1edbi k\u00e8m d\u1ea5u \u201cTh\u00e1i ph\u00f3 qu\u1ed1c c\u00f4ng \u592a\u5085\u570b\u516c\u201d, v\u00e0 d\u00f9ng \u1ea5n \u201cT\u1ed5ng tr\u1ea5n t\u01b0\u1edbng qu\u00e2n \u7e3d\u93ae\u5c07\u8ecd\u201d).<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y K\u1ef7 m\u00f9i, ch\u00faa l\u00ean ng\u00f4i vua \u1edf ph\u1ee7 ch\u00ednh Ph\u00fa Xu\u00e2n. Xu\u1ed1ng chi\u1ebfu \u0111\u1ea1i x\u00e1 trong n\u01b0\u1edbc. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cTr\u1eddi \u0111\u1ea5t thi nh\u00e2n c\u1edfi m\u1edf, kh\u1eafp b\u1edd c\u00f5i \u0111\u1ec1u th\u1ea5m nhu\u1ea7n; nh\u00e0 vua thu\u1eadn \u0111\u1ea1o l\u00ean ng\u00f4i, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi v\u1eadt \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed5i m\u1edbi. V\u00e0ng ng\u1ecdc r\u1ef1c r\u1ee1, l\u1eddi t\u01a1 truy\u1ec1n xa. Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta, ph\u00e1t t\u00edch <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Ch%C3%A2u_%C3%94\">\u00d4 Ch\u00e2u<\/a> \u70cf\u5dde, v\u00e2ng m\u1ec7nh d\u1ef1ng n\u01b0\u1edbc. Ho\u00e0ng t\u1ed5 m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng h\u00f9ng c\u1ee9, \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t n\u1eeda non s\u00f4ng; Th\u1ea7n t\u00f4ng b\u1ea3y huy\u1ec7n m\u1edf mang (1. B\u1ea3y huy\u1ec7n : Ph\u00fa Vang, H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0, Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n, V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng, L\u1ec7 Th\u1ee7y, Khang L\u1ed9c.), s\u1eafp thu c\u1ea3 \u0111\u1ea5t \u0111ai g\u1ea5m v\u00f3c. Nghi\u1ec7p b\u00e1 \u0111\u01b0\u1eddng kinh doanh l\u1edbn ; \u01a1n tr\u1eddi gi\u00fap m\u1edf r\u1ed9ng th\u00eam. Minh mi\u1ebfu (2. Minh mi\u1ebfu : Hi\u1ebfu minh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf.) v\u0169 uy, d\u1eb9p y\u00ean gi\u1eb7c ch\u1ed1n \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 \u6771\u6d66, ho\u00e0ng kh\u1ea3o (3. Ho\u00e0ng kh\u1ea3o : Ng\u01b0\u1eddi sinh ra vua, t\u1ee9c Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Chu.) v\u0103n tr\u1ecb trau chu\u1ed1t l\u00f2ng d\u00e2n mi\u1ec1n Nam. B\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng nh\u1edd \u01a1n ; \u0111\u1eddi \u0111\u1eddi \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee9c. Phong th\u01b0 v\u00e0o ng\u1ecdc ki\u1ec3m (4. Ng\u1ecdc ki\u1ec3m : N\u1eafp h\u00f2m s\u00e1ch d\u00e1t ng\u1ecdc, x\u01b0a nh\u00e0 vua kh\u1eafc \u0111\u00e1 ghi th\u00e0nh c\u00f4ng, b\u1ecf v\u00e0o\u00a0 h\u00f2m \u0111\u1eady n\u1eafp nh\u01b0 th\u1ebf phong l\u1ea1i.), nguy\u1ec7n v\u1ecdng non s\u00f4ng c\u00f2n ch\u1edd; ch\u01b0a \u0111\u1ed5i b\u1ef1c ho\u00e0n khu\u00ea (5. Ho\u00e0n khu\u00ea : Xem ch\u00fa \u1edf tr.150.), t\u1ea5m l\u00f2ng qu\u1ef3 ho\u1eafc (6. Qu\u00fd ho\u1eafc : L\u00f2ng h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 vua L\u00ea, nh\u01b0 hoa qu\u1ef3 l\u00e1 ho\u1eafc h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 \u00e1nh m\u1eb7t tr\u1eddi.) gi\u1eef m\u00e3i. nay ta tu\u1ed5i tr\u1ebb, v\u00e2ng n\u1ed1i nghi\u1ec7p x\u01b0a, m\u1edbi c\u1ea7m quy\u1ec1n ch\u00ednh b\u1ea3y n\u0103m, ch\u01b0a c\u00f3 uy qu\u00e2n th\u00e1ng s\u00e1u (7. Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng T\u0129nh nh\u00e0 Chu, th\u00e1ng s\u00e1u c\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c Nghi\u1ec5m Do\u00e3n, th\u00e0nh c\u00f4ng, ng\u01b0\u1eddi ta l\u00e0m th\u01a1 thu\u1eadt l\u1ea1i chi\u1ebfn s\u1ef1, t\u1ee9c l\u00e0 b\u00e0i \u201cL\u1ee5c nguy\u1ec7t\u201d trong Ti\u1ec3u nh\u00e3 Kinh Thi.). Th\u1ea7m ngh\u0129 n\u01b0\u1edbc ch\u01b0a th\u1ed1ng nh\u1ea5t, gi\u1eb7c ch\u01b0a d\u1eb9p y\u00ean, v\u1eabn g\u1eafng noi theo ti\u00ean t\u1ed5. Ng\u1edd \u0111\u00e2u ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng t\u00e2m, th\u1ea7n b\u00e1o \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t, \u00e2n c\u1ea7n khuy\u00ean gi\u1ee5c x\u01b0ng v\u01b0\u01a1ng. V\u1eeba r\u1ed3i l\u1edbn nh\u1ecf \u0111\u1ec1u tin, th\u1ee9 h\u00e0ng \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7. Theo h\u00e0o b\u1ed1n qu\u1ebb Ki\u1ec1n, r\u1ed3ng ho\u1eb7c \u0111\u00e3 nh\u1ea3y, c\u00f2n ch\u1edd th\u1eddi n\u00ean khi\u00eam t\u1ed1n; theo h\u00e0o ba qu\u1ebb Kh\u00f4n, ng\u1ef1a l\u1ee3i \u0111i nhanh, n\u00ean t\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u t\u00f4n ph\u00f2. M\u1eb7c d\u1ea7u tho\u00e1i th\u00e1c ba b\u1ed1n l\u1ea7n, kh\u00f3 ng\u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea7n d\u00e2n nguy\u1ec7n v\u1ecdng. Ta \u0111\u00e0nh bu\u1ed9c l\u00f2ng, thu\u1eadn theo \u00fd ch\u00fang. Cho n\u00ean ng\u00e0y 12 th\u00e1ng 4 n\u0103m nay l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ea1i x\u00e1 trong n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 s\u00e1ng th\u00eam \u01a1n \u0111\u1ee9c c\u1ee7a t\u00e1m \u0111\u1eddi, \u0111\u1ec3 t\u1ecf l\u00f2ng l\u1ee3i d\u00e2n trong b\u1ed1n c\u00f5i. Mong th\u1ea7n d\u00e2n c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i th\u1ea5m nhu\u1ea7n m\u1ef9 h\u00f3a. \u00d4i ! \u0111\u1ed5i m\u1edbi m\u1ec7nh tr\u1eddi \u1edf ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 \u0111\u1ee9c, \u0111\u1ec3 ch\u1edf c\u01a1 \u0111\u1ed3 H\u1eadu T\u1eafc C\u00f4ng L\u01b0u ; d\u00ecu d\u1eaft thi\u00ean h\u1ea1 \u0111\u1ebfn c\u00f5i th\u00e1i b\u00ecnh, mong th\u1ea5y c\u1ea3nh \u0111\u1eddi Th\u00e0nh Chu Ngu Thu\u1ea5n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi\u1ebfn g\u1ecdi n\u01a1i ph\u1ee7 \u1edf l\u00e0 \u0111i\u1ec7n, \u0111\u1ed5i ch\u1eef \u201cth\u00e2n\u201d l\u00e0m ch\u1eef \u201ct\u1ea5u\u201d, ph\u00e0m v\u0103n th\u01b0 v\u1eabn d\u00f9ng ni\u00ean hi\u1ec7u vua L\u00ea, nh\u01b0ng v\u1edbi c\u00e1c thu\u1ed9c qu\u1ed1c th\u00ec x\u01b0ng l\u00e0 thi\u00ean v\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Truy t\u00f4n huy hi\u1ec7u c\u00e1c \u0111\u1eddi :<\/p>\n\n\n\n<p>Hu\u1ec7 Tri\u1ebft Hi\u1ec3n H\u1ef1u Ho\u00e0nh H\u01b0u T\u1ebf Th\u1ebf V\u0129 T\u00edch Chi\u00eau Hu\u00e2n T\u1ec9nh v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Di M\u01b0u Th\u00f9y D\u1ee5 Kh\u00e2m Cung Hu\u1ec7 Tri\u1ebft Hi\u1ec3n H\u1ef1u Ho\u00e0nh H\u01b0u T\u1ebf Th\u1ebf V\u0129 T\u00edch Chi\u00eau Hu\u00e2n T\u0129nh v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb T\u00edn Chi\u00eau \u00fd \u0110\u1ee9c phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Ho\u1eb1ng Nh\u00e2n).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n \u1ee9ng Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Li\u1ec7t T\u1ed5 Tri\u1ec7u C\u01a1 Th\u00f9y Th\u1ed1ng Kh\u00e2m Minh Cung \u00fd C\u1ea9n Ngh\u0129a \u0110\u1ea1t L\u00fd Hi\u1ec3n \u1ee9ng Chi\u00eau H\u1ef1u Di\u1ec7u Linh Gia d\u1ee5 Th\u00e1i v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb L\u01b0\u01a1ng Quang Th\u1ee5c \u00fd phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Minh \u0110\u1ee9c).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i \u0111\u00f4 th\u1ed1ng tr\u1ea5n nam ph\u01b0\u01a1ng t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Th\u1ee5y D\u01b0\u01a1ng v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Tuy\u00ean T\u1ed5 Hi\u1ec3n M\u00f4 Quang Li\u1ec7t \u00d4n Cung Minh Du\u1ec7 D\u1ef1c Thi\u1ec7n Tuy Du Hi\u1ebfu v\u0103n v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb l\u00e0m Huy Cung T\u1eeb Th\u1eadn Thu\u1eadn phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef \u00d4n Th\u1ee5c).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i nguy\u00ean so\u00e1i ch\u01b0\u1edfng qu\u1ed1c ch\u00ednh Uy \u0110o\u00e1n Th\u1ea7n V\u00f5 Nh\u00e2n Chi\u00eau v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Th\u1ea7n T\u1ed5 Th\u1eeba C\u01a1 To\u1ea3n Th\u1ed1ng C\u01b0\u01a1ng Minh H\u00f9ng Ngh\u1ecb Uy \u0110o\u00e1n Anh V\u00f5 Hi\u1ebfu chi\u00eau v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 \u0110o\u00e0n th\u1ecb l\u00e0 Trinh Th\u1ee5c T\u1eeb T\u0129nh Hu\u1ec7 phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef M\u1eabn Du\u1ec7).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i nguy\u00ean so\u00e1i T\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh C\u00f4ng Cao \u0110\u1ee9c H\u1eadu D\u0169ng Tri\u1ebft v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Ngh\u1ecb T\u1ed5 Tuy\u00ean Uy Ki\u1ebfn V\u0169 Anh Minh Trang Ch\u00ednh Th\u00e1nh \u0110\u1ee9c Th\u1ea7n C\u00f4ng Hi\u1ebfu tri\u1ebft v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u00ean phi l\u00e0 Chu th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb M\u1eabn Chi\u00eau Th\u00e1nh Trang phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Trang Li\u1ec7t).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ee9 phi l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb Ti\u00ean Hu\u1ec7 Th\u00e1nh T\u0129nh phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Trinh Thu\u1eadn).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i nguy\u00ean so\u00e1i t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh Thi\u1ec7n H\u01b0u To\u1ea3n Nghi\u1ec7p Ho\u1eb1ng Ngh\u0129a v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Thi\u1ec7u H\u01b0u To\u1ea3n Nghi\u1ec7p Khoan H\u1ed3ng B\u00e1c H\u1eadu \u00d4n Hu\u1ec7 T\u1eeb T\u01b0\u1eddng Hi\u1ebfu ngh\u0129a v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb Ti\u1ebft T\u0129nh Th\u1ee5c Hi\u1ebfn phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Hi\u1ebfu T\u1eeb).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f4 nguy\u00ean so\u00e1i t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 T\u00f4 Minh v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Anh M\u00f4 H\u00f9ng L\u01b0\u1ee3c Th\u00e1nh V\u0103n Tuy\u00ean \u0110\u1ea1t Khoan T\u1eeb Nh\u00e2n Th\u1ee9 Hi\u1ebfu minh v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 T\u1ed1ng th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb Hu\u1ec7 Cung Th\u1ee5c K\u00ednh phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef \u00fd \u0110\u1ee9c).<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea1i \u0111\u00f4 th\u1ed1ng t\u1ed5ng qu\u1ed1c ch\u00ednh Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t \u0110\u0129nh Ninh v\u01b0\u01a1ng l\u00e0m Tuy\u00ean Quang Thi\u1ec7u Li\u1ec7t Tu\u1ea5n Tri\u1ebft T\u0129nh Uy\u00ean Kinh V\u0103n V\u0129 V\u00f5 Hi\u1ebfu ninh v\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Phi l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng th\u1ecb l\u00e0m T\u1eeb \u00fd Quang Thu\u1eadn Th\u1ee5c phi (sau th\u00eam hai ch\u1eef Chi\u00eau Hi\u1ebfn).<\/p>\n\n\n\n<p>D\u1ef1ng t\u00f4n mi\u1ebfu. Phong nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd g\u1ea7n l\u00e0m qu\u1eadn c\u00f4ng. C\u00e1c ho\u00e0ng t\u1eed v\u1eabn x\u01b0ng l\u00e0 c\u00f4ng t\u1eed; con tr\u01b0\u1edfng l\u00e0 th\u00e1i c\u00f4ng t\u1eed, sau theo th\u1ee9 t\u1ef1 m\u00e0 x\u01b0ng. L\u1ea1i v\u00ec sinh kh\u00f3 nu\u00f4i, cho n\u00ean con trai th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 g\u00e1i, m\u00e0 con g\u00e1i th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 trai.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi\u1ebfn g\u1ecdi th\u00e2n qu\u00e2n l\u00e0 qu\u00e2n V\u0169 l\u00e2m, \u0111\u1ed5i K\u00fd l\u1ee5c l\u00e0m L\u1ea1i b\u1ed9. Nha \u00fay l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9, \u0110\u00f4 tri l\u00e0m H\u00ecnh b\u1ed9, Cai b\u1ea1 ph\u00f3 \u0111o\u00e1n s\u1ef1 l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9, \u0111\u1eb7t th\u00eam hai b\u1ed9 Binh v\u00e0 C\u00f4ng \u0111\u1ec3 chia ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng. \u0110\u1ed5i v\u0103n ch\u1ee9c l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa cho r\u1eb1ng l\u1eddi s\u1ea5m c\u00f3 n\u00f3i : \u201cT\u00e1m \u0111\u1eddi tr\u1edf l\u1ea1i Trung \u0111\u00f4\u201d, b\u00e8n \u0111\u1ed5i y ph\u1ee5c, thay phong t\u1ee5c, c\u00f9ng d\u00e2n \u0111\u1ed5i m\u1edbi; ch\u00e2m ch\u01b0\u1edbc ch\u1ebf \u0111\u1ed9 c\u00e1c \u0111\u1eddi, \u0111\u1ecbnh tri\u1ec1u ph\u1ee5c v\u0103n v\u00f5 (v\u0103n t\u1eeb ch\u1ee9c qu\u1ea3n b\u1ed9 \u0111\u1ebfn chi\u00eam h\u1eadu, hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o; v\u00f5 t\u1eeb ch\u01b0\u1edfng dinh \u0111\u1ebfn cai \u0111\u1ed9i, m\u0169 s\u1ee9c v\u00e0ng b\u1ea1c, \u00e1o d\u00f9ng m\u00e3ng b\u00e0o ho\u1eb7c g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n, theo c\u1ea5p b\u1ef1c). Th\u1ebf l\u00e0 v\u0103n v\u1eadt m\u1ed9t phen \u0111\u1ed5i m\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u khi\u1ebfn g\u1ecdi Ch\u00ednh dinh l\u00e0 \u0111\u00f4 th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, b\u1edd c\u00f5i m\u1ed9t ng\u00e0y m\u1ed9t m\u1edf mang, chia \u0111\u1eb7t c\u1ea3 c\u00f5i l\u00e0m 12 dinh : \u1edf \u00e1i T\u1eed g\u1ecdi l\u00e0 C\u1ef1u dinh, \u1edf An Tr\u1ea1ch g\u1ecdi l\u00e0 Qu\u1ea3ng B\u00ecnh dinh, \u1edf V\u00f5 X\u00e1 g\u1ecdi l\u00e0 L\u01b0u \u0110\u1ed3n dinh, \u1edf Th\u1ed5 Ng\u00f5a g\u1ecdi l\u00e0 B\u1ed1 Ch\u00ednh dinh, \u1edf Qu\u1ea3ng Nam g\u1ecdi l\u00e0 Di\u00ean Kh\u00e1nh B\u00ecnh Khang g\u1ecdi l\u00e0 B\u00ecnh Khang dinh, \u1edf B\u00ecnh Thu\u1eadn g\u1ecdi l\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn dinh, \u1edf Ph\u01b0\u1edbc Long g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u1ea5n Bi\u00ean dinh, \u1edf T\u00e2n B\u00ecnh g\u1ecdi l\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n dinh, \u1edf \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n g\u1ecdi l\u00e0 Long H\u1ed3 dinh. C\u00e1c dinh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t tr\u1ea5n th\u1ee7, cai b\u1ea1 v\u00e0 k\u00fd l\u1ee5c \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb. Duy hai ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 Quy Nh\u01a1n l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o dinh Qu\u1ea3ng Nam, th\u00ec \u0111\u1eb7t ri\u00eang ch\u1ee9c tu\u1ea7n ph\u1ee7 v\u00e0 ch\u1ee9c kh\u00e1m l\u00fd \u0111\u1ec3 cai tr\u1ecb. H\u00e0 Ti\u00ean l\u1ea1i bi\u1ec7t l\u00e0m m\u1ed9t tr\u1ea5n, thu\u1ed9c ch\u1ee9c \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c. Ph\u00fa Xu\u00e2n th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 Ch\u00ednh dinh, nay ch\u00faa \u0111\u00e3 l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng, m\u1edbi \u0111\u1ed5i l\u00e0m \u0111\u00f4 th\u00e0nh nh\u01b0 th\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd h\u1ea1t Tr\u1ea5n Bi\u00ean n\u01b0\u1edbc l\u1ee5t, b\u00e3i Ng\u00f4 Ch\u00e2u \u5433\u6d32 v\u00e0 b\u00e3i T\u00e2n Tr\u00e0o \u65b0\u6f6e t\u00e1ch ra l\u00e0m hai. (B\u00e3i Ng\u00f4 Ch\u00e2u v\u00e0 b\u00e3i T\u00e2n Tr\u00e0o \u0111\u1ec1u \u1edf ph\u00eda b\u1eafc s\u00f4ng Ph\u01b0\u1edbc Giang \u798f\u6c5f. Tr\u01b0\u1edbc hai b\u00e3i li\u1ec1n nhau, \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y m\u1edbi t\u00e1ch l\u00e0m hai, \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 m\u1ed9t gi\u1ea3i s\u00f4ng con, ph\u00eda \u0111\u00f4ng l\u00e0 Ng\u00f4 Ch\u00e2u, ph\u00eda t\u00e2y l\u00e0 T\u00e2n Tr\u00e0o, d\u00e2n \u1edf ph\u00eda b\u00e3i T\u00e2n Tr\u00e0o tr\u1ed3ng nhi\u1ec1u v\u01b0\u1eddn tr\u1ea7u kh\u00f4ng, r\u1ea5t th\u01a1m ngon, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 tr\u1ea7u T\u00e2n Tr\u00e0o).<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u1ecbnh l\u00e0m L\u1ec5 b\u1ed9 ki\u00eam L\u1ea1i b\u1ed9, L\u00ea Quang \u0110\u1ea1i l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9 ki\u00eam Binh b\u1ed9; l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Th\u1eeba T\u1ef1 l\u00e0m Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 7 [1745], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, H\u1ed9 b\u1ed9 ki\u00eam Binh b\u1ed9 L\u00ea Quang \u0110\u1ea1i ch\u1ebft. T\u1eb7ng Ch\u00ednh tr\u1ecb th\u01b0\u1ee3ng khanh, th\u1ee5y l\u00e0 Trung th\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 8 [1746], l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Quang Ti\u1ec1n l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n. Quang Ti\u1ec1n h\u1ecdc r\u1ed9ng hi\u1ec3u nhi\u1ec1u, r\u1ea5t gi\u1ecfi thu\u1eadt xem sao xem l\u1ecbch. Nh\u1eefng t\u1eeb l\u1ec7nh h\u1ed3i \u0111\u00f3 ph\u1ea7n nhi\u1ec1u do tay \u00f4ng th\u1ea3o ra. Ch\u00faa r\u1ea5t y\u00eau tr\u1ecdng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u00fac ti\u1ec1n k\u1ebdm tr\u1eafng. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 T\u00fac t\u00f4ng sai \u0111\u00fac ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng, s\u1edf ph\u00ed r\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u00e0 d\u00e2n gian l\u1ea1i nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ph\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u00e0m \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, s\u1ed1 ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng ng\u00e0y th\u00eam hao gi\u1ea3m. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc Thanh l\u00e0 h\u1ecd Ho\u00e0ng (kh\u00f4ng r\u00f5 t\u00ean) xin mua k\u1ebdm tr\u1eafng c\u1ee7a T\u00e2y \u0111\u1ec3 \u0111\u00fac ti\u1ec1n cho r\u1ed9ng vi\u1ec7c ti\u00eau d\u00f9ng. Ch\u00faa nghe l\u1eddi, m\u1edf c\u1ee5c \u0111\u00fac ti\u1ec1n \u1edf L\u01b0\u01a1ng Qu\u00e1n. V\u00e0nh ti\u1ec1n v\u00e0 gi\u1eef \u0111\u1ec3 theo th\u1ec3 th\u1ee9c ti\u1ec1n T\u01b0\u1eddng Ph\u00f9 nh\u00e0 T\u1ed1ng. L\u1ea1i nghi\u00eam c\u1ea5m \u0111\u00fac ri\u00eang. T\u1eeb \u0111\u00f3 ti\u1ec1n c\u1ee7a l\u01b0u th\u00f4ng, c\u00f4ng t\u01b0 \u0111\u1ec1u ti\u1ec7n. Sau l\u1ea1i \u0111\u00fac th\u00eam ti\u1ec1n Thi\u00ean Minh th\u00f4ng b\u1ea3o \u5929\u660e\u901a\u5bf6, pha l\u1eabn k\u1ebdm xanh, v\u00e0nh l\u1ea1i m\u1ecfng, v\u1eadt gi\u00e1 v\u00ec \u0111\u00f3 v\u1ee5t cao l\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f9ng H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Ti\u1ebfn l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Man Thu\u1eadn Th\u00e0nh [ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0m] l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng Bao Lai \u694a\u5305\u4f86 v\u00e0 Di\u1ec7p M\u00e3 L\u0103ng \u8449\u99ac\u9675 n\u1ed5i lo\u1ea1n. L\u01b0u th\u1ee7 dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0\u01a1ng \u962e\u5f4a \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh, \u0111\u1eafp l\u0169y C\u1ed5 T\u1ec9nh \u53e4\u4e95 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c, th\u1eeba l\u00fac s\u01a1 h\u1edf \u0111\u00e1nh \u00fap b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c Bao Lai v\u00e0 M\u00e3 L\u0103ng gi\u1ebft \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 9 [1747], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, kh\u00e1ch bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Thanh l\u00e0 L\u00fd V\u0103n Quang \u674e\u6587\u5149 \u0111\u00e1nh \u00fap dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean. Cai c\u01a1 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i \u5b8b\u798f\u5927 \u0111\u00e1nh d\u1eb9p \u0111\u01b0\u1ee3c. V\u0103n Quang ng\u01b0\u1eddi Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn sang ng\u1ee5 \u1edf b\u00e3i \u0110\u1ea1i Ph\u1ed1, Bi\u00ean H\u00f2a. B\u1ea5y gi\u1edd trong n\u01b0\u1edbc b\u00ecnh y\u00ean \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u00edt d\u00f9ng binh. V\u0103n Quang ng\u1ea5m ng\u1ea7m c\u00f3 \u00fd d\u00f2m ng\u00f3, b\u00e8n m\u01b0u l\u00e0m lo\u1ea1n. H\u1eafn t\u1ee5 \u0111\u1ea3ng h\u01a1n 300 ng\u01b0\u1eddi, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 \u0111\u1ea1i v\u01b0\u01a1ng \u6771\u6d66\u5927\u738b, l\u1ea5y \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng l\u00e0 H\u00e0 Huy \u4f55\u8f1d l\u00e0m qu\u00e2n s\u01b0, T\u1ea1 Tam, T\u1ea1 T\u1ee9 l\u00e0m t\u1ea3 h\u1eefu \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c, m\u01b0u \u0111\u00e1nh \u00fap dinh Tr\u1ea5n Bi\u00ean. S\u1ee3 Cai b\u1ea1 Nguy\u1ec5n C\u01b0 C\u1ea9n \u962e\u5c45\u8b39 v\u00f5 ngh\u1ec7 gi\u1ecfi m\u1ea1nh n\u00ean ch\u00fang m\u01b0u tr\u1eeb tr\u01b0\u1edbc. B\u00e8n nh\u00e2n ti\u1ebft Nguy\u00ean \u0111\u00e1n ph\u1ee5c qu\u00e2n \u0111\u1ec3 \u0111\u00e2m. C\u01b0 C\u1ea9n b\u1ecb th\u01b0\u01a1ng m\u00e0 c\u00f2n t\u1ef1 tay \u0111\u00e2m ch\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c 5, 6 ng\u01b0\u1eddi, sau v\u00ec v\u1ebft th\u01b0\u01a1ng n\u1eb7ng m\u00e0 ch\u1ebft. Qu\u00e2n b\u1ed9 thu\u1ed9c nghe tin t\u1edbi c\u1ee9u. V\u0103n Quang ch\u1ea1y, ch\u1eb7n c\u1ea7u \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng. L\u01b0u th\u1ee7 Nguy\u1ec5n C\u01b0\u1eddng \u0111em binh c\u1ee7a dinh d\u00e0n \u1edf b\u1edd ph\u00eda b\u1eafc, g\u1eedi h\u1ecbch b\u00e1o Cai c\u01a1 \u0111\u1ea1o H\u01b0ng Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i h\u1ee3p qu\u00e2n \u0111\u00e1nh d\u1eb9p. B\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c V\u0103n Quang v\u00e0 \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng 57 ng\u01b0\u1eddi. Ch\u00faa th\u1ea5y l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Thanh kh\u00f4ng gi\u1ebft v\u1ed9i, \u0111\u1ec1u h\u1ea1 ng\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9, \u1ee7y ng\u01b0\u1eddi \u0111i thuy\u1ec1n long b\u00e0i, \u0111em d\u00e2ng ng\u1ecdc kim c\u01b0\u01a1ng th\u1ee7y h\u1ecfa, ng\u1ecdc h\u1ea1c \u0111\u00ednh, g\u00e0 t\u00e2y, chim v\u1eb9t ng\u0169 s\u1eafc, chi\u1ebfu hoa, v\u1ea3i t\u00e2y. Ch\u00faa khen, ban b\u1ed1n \u0111\u1ea1o s\u1eafc b\u1ed5 nhi\u1ec7m cai \u0111\u1ed9i v\u00e0 \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng l\u00e0m vi\u1ec7c \u1edf tr\u1ea5n c\u00f9ng g\u1ea5m \u0111o\u1ea1n v\u00e0 \u0111\u1ed3 d\u00f9ng, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, gi\u1eb7c bi\u1ec3n t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) c\u01b0\u1edbp b\u00f3c mi\u1ec1n ngo\u00e0i bi\u1ec3n Long Xuy\u00ean \u9f8d\u5ddd. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c tin b\u00e1o, t\u1ee9c th\u00ec sai cai \u0111\u1ed9i T\u1eeb H\u1eefu D\u1ee5ng \u0111em 10 chi\u1ebfc chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, \u0111i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn gi\u1eb7c \u0111em gi\u1ebft h\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, l\u1eadp tr\u01b0\u1eddng s\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, l\u1ea5y K\u00fd l\u1ee5c Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 L\u00ea Xu\u00e2n Hy l\u00e0m H\u00ecnh b\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu th\u00ecn n\u0103m th\u1ee9 10 [1748], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Nguy\u1ec5n H\u1eefu Do\u00e3n \u962e\u6709\u5141 \u0111i \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p d\u1eb9p y\u00ean. Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 N\u1eb7c Tha n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00ean ng\u00f4i vua. N\u1eb7c Th\u00e2m t\u1eeb n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam v\u1ec1, Tha kh\u00f4ng ch\u1ecbu nh\u1eadn. Th\u00e2m c\u1eed binh \u0111\u00e1nh. Tha ch\u1ea1y sang Gia \u0110\u1ecbnh. Th\u00e2m li\u1ec1n chi\u1ebfm l\u1ea5y \u0111\u1ea5t. \u0110\u1ebfn khi Th\u00e2m ch\u1ebft, con l\u00e0 \u0110\u00f4n \u6566, Hi\u00ean \u8ed2, Y\u1ebfm \u53ad (t\u00ean ba ng\u01b0\u1eddi) tranh nhau l\u00e0m vua. B\u1ec1 t\u00f4i l\u00e0 S\u00f4 Li\u00ean T\u1ed1c \u82bb\u9023\u901f nh\u00e2n n\u1ed5i l\u00ean c\u01b0\u1edbp ph\u00e1 M\u1ef9 Tho. H\u1eefu Do\u00e3n \u0111em qu\u00e2n ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh, S\u00f4 Li\u00ean T\u1ed1c thua to. H\u1eefu Do\u00e3n \u0111\u1ed1t h\u1ebft chi\u1ebfn thuy\u1ec1n, th\u1eeba th\u1eafng \u0111\u1ebfn th\u1eb3ng Nam Vang. \u0110\u00f4n, Hi\u00ean v\u00e0 Y\u1ebfm \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n ch\u1ea1y. H\u1eefu Do\u00e3n b\u00e1o tin th\u1eafng tr\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai \u0111\u01b0a N\u1eb7c Tha v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, N\u1eb7c Nguy\u00ean \u533f\u539f n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p (con th\u1ee9 hai N\u1eb7c Th\u00e2m) c\u00f9ng Cao La H\u00e2m \u9ad8\u7f85\u6b46 v\u00e0 \u1ed1c \u0110\u1ed9t L\u1ee5c M\u00e2n \u5c4b\u7a81\u9304\u65fb c\u1ea7u vi\u1ec7n qu\u00e2n Xi\u00eam v\u1ec1 \u0111\u00e1nh N\u1eb7c Tha. N\u1eb7c Tha l\u1ea1i ch\u1ea1y sang Gia \u0110\u1ecbnh, r\u1ed3i b\u1ecb b\u1ec7nh ch\u1ebft. N\u1eb7c Nguy\u00ean b\u00e8n l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, h\u1ea1 l\u1ec7nh cho d\u00e2n gian th\u00f4ng d\u1ee5ng ti\u1ec1n k\u1ebdm tr\u1eafng m\u1edbi \u0111\u00fac (3 n\u0103m B\u00ednh d\u1ea7n, \u0110inh m\u00e3o, M\u1eadu th\u00ecn m\u1edbi \u0111\u00fac ti\u1ec1n k\u1ebdm, \u0111\u01b0\u1ee3c 72.396 quan). Ai ch\u1ecdn b\u1ecf th\u00ec tr\u1ecb t\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eb7t \u0111\u01b0\u1eddng tr\u1ea1m \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110\u1ea5t Gia \u0110\u1ecbnh nhi\u1ec1u n\u01a1i l\u1ea7y l\u1ed9i. Khi m\u1edbi m\u1edf mang, \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 ch\u01b0a th\u00f4ng, h\u00e0nh kh\u00e1ch \u0111i l\u1ea1i v\u1ea5t v\u1ea3, vi\u1ec7c b\u00e1o c\u00e1o v\u1ec1 bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng c\u0169ng kh\u00f4ng ti\u1ec7n. Ch\u00faa sai H\u1eefu Do\u00e3n ng\u1eafm \u0111o \u0111\u1ecba th\u1ebf, ch\u0103ng d\u00e2y l\u1ea5y th\u1eb3ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u t\u1eeb ph\u00eda b\u1eafc T\u1ea5t Ki\u1ec1u \u6f06\u6a4b \u0111\u1ebfn \u0111\u1ecba ph\u1eadn H\u01b0ng Ph\u01b0\u1edbc \u8208\u798f, t\u00f9y ch\u1ed7 m\u00e0 \u0111\u1eb7t tr\u1ea1m, g\u1ecdi l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng thi\u00ean l\u00fd. H\u1ec5 g\u1eb7p s\u00f4ng to th\u00ec sai d\u00e2n s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1eb7t b\u1ebfn \u0111\u00f2, cho mi\u1ec5n dao d\u1ecbch.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Cai c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu trung l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu B\u00e1c (con H\u1eefu Kh\u00f4i, d\u00f2ng d\u00f5i H\u1eefu D\u1eadt) l\u00e0m H\u00ecnh b\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 11 [1749], m\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, l\u1ea5y Nguy\u1ec5n Th\u1eeba T\u1ef1 l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9 Ki\u00eam Binh b\u1ed9, Cai b\u1ea1 dinh B\u00ecnh Thu\u1eadn l\u00e0 V\u0169 Xu\u00e2n N\u00f9ng l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 12 [1750], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, sai Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh \u962e\u5c45\u8c9e l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Nghi Bi\u1ec3u h\u1ea7u \u5100\u8868\u4faf). S\u1eafc n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cThu\u1ed9c l\u1ea1i gian tham ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i x\u00e9t tr\u1ecb; h\u00e0o c\u01b0\u1eddng l\u1ea5n c\u01b0\u1edbp ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i ng\u0103n tr\u1eeb; \u00e1n giam kh\u00f4ng quy\u1ebft ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i x\u00e9t cho ra l\u1ebd; h\u1ed9 kh\u1ea9u kh\u00f4ng \u0111\u00f4ng ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i l\u00e0m cho ph\u1ed3n th\u1ecbnh; nh\u00e2n d\u00e2n \u01b0\u01a1ng ng\u1ea1nh ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i gi\u00e1o h\u00f3a; k\u1ebb gian tr\u1ed9m c\u1eafp ng\u01b0\u01a1i ph\u1ea3i b\u1eaft v\u00e0o khu\u00f4n ph\u00e9p. Nh\u1ea5t thi\u1ebft t\u00ecnh tr\u1ea1ng c\u1ee7a qu\u00e2n, n\u1ed7i kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n, cho ng\u01b0\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f9y nghi l\u00e0m vi\u1ec7c, ch\u1ec9 c\u1ea7n th\u00e0nh c\u00f4ng, ch\u1edb c\u00f3 s\u1ee3 nh\u1ecdc\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c Nguy\u00ean n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p x\u00e2m l\u1ea5n ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man \u5d11\u883b. (B\u1ea5y gi\u1edd b\u1ed9 l\u1ea1c c\u1ee7a t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng Thu\u1eadn Th\u00e0nh c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi xi\u00eau d\u1ea1t sang \u1edf \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n L\u1ea1p, g\u1ecdi l\u00e0 C\u00f4n Man, c\u00f3 t\u00ean n\u1eefa l\u00e0 V\u00f4 C\u00f4n Man \u7121\u6606\u883b). Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa c\u00f9ng b\u1ea7y t\u00f4i b\u00e0n \u0111i \u0111\u00e1nh, b\u00e8n sai s\u1ee9 \u0111\u01b0a th\u01b0 sang cho n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201c\u0110\u1ea5ng v\u01b0\u01a1ng gi\u1ea3 d\u00f9ng binh l\u00e0 \u0111\u1ec3 d\u1eb9p lo\u1ea1n gi\u1ebft b\u1ea1o, cho n\u00ean vua V\u0103n v\u01b0\u01a1ng gi\u1eadn [r\u1ee3 S\u00f9ng M\u1eadt] b\u1ea5t k\u00ednh, vua Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e1nh [r\u1ee3 Hi\u1ec3m Do\u00e3n] chi\u1ebfm \u0111\u1ea5t, \u0111\u00f3 l\u00e0 vi\u1ec7c b\u1ea5t \u0111\u1eafc d\u0129 ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i \u01b0a th\u00edch chi\u1ebfn tranh. N\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p b\u00e9 nh\u1ecf kia l\u00e0 phi\u00ean th\u1ea7n c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc ta, m\u00e0 d\u00e1m t\u1ee5 h\u1ecdp c\u00f4n \u0111\u1ed3, d\u1ef1a th\u1ebf l\u1ea5n n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi. Vi\u1ec7c l\u00e0m nh\u01b0 th\u1ebf, d\u1eabu n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam c\u0169ng ph\u1ea3i gh\u00e9t v\u1eady. Nay sai quan v\u00f5 \u0111em qu\u00e2n h\u1ecfi t\u1ed9i, ch\u00fang t\u1ea5t ng\u00f3ng gi\u00f3 m\u00e0 tan ch\u1ea1y, gi\u00e1n ho\u1eb7c ch\u00fang c\u00f3 ch\u1ea1y sang n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam, t\u1ee9c th\u00ec n\u00ean b\u1eaft giao cho qu\u00e2n th\u1ee9, \u0111\u1eebng \u0111\u1ec3 cho k\u1ebb\u00a0 b\u1ec1 t\u00f4i ph\u1ea3n ngh\u1ecbch \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ed1n b\u00faa r\u00ecu\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, H\u1ed9 b\u1ed9 ki\u00eam Binh b\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1eeba T\u1ef1 ch\u1ebft, t\u1eb7ng Tham ch\u00ednh, th\u1ee5y l\u00e0 Th\u1eadn c\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 13 [1751], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi\u1ec5m (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 Du, con th\u1ee9 hai T\u00fac t\u00f4ng) m\u1ea5t, t\u1eb7ng Thi\u1ebfu b\u1ea3o qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh d\u00e2ng th\u01b0 n\u00f3i v\u1ec1 t\u00ecnh tr\u1ea1ng \u0111au kh\u1ed5 c\u1ee7a d\u00e2n gian. Cho r\u1eb1ng \u201cD\u00e2n l\u00e0 g\u1ed1c c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc, g\u1ed1c kh\u00f4ng b\u1ec1n v\u1eefng th\u00ec n\u01b0\u1edbc kh\u00f4ng y\u00ean. Ng\u00e0y th\u01b0\u1eddng ch\u1eb3ng d\u00f9ng \u01a1n hu\u1ec7 m\u00e0 c\u1ed1 k\u1ebft l\u00f2ng d\u00e2n, t\u1edbi khi c\u00f3 vi\u1ec7c th\u00ec n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a v\u00e0o \u0111\u00e2u ? Tr\u1ed9m ngh\u0129 th\u00f3i t\u1ec7 ch\u1ea5t ch\u1ee9a \u1edf d\u00e2n gian \u0111\u00e3 nhi\u1ec1u, n\u1ebfu c\u1ee9 th\u1ee7 th\u01b0\u1eddng theo c\u0169, kh\u00f4ng t\u00f9y th\u1eddi th\u00eam b\u1edbt, l\u1eadp ra k\u1ef7 c\u01b0\u01a1ng, th\u00ec m\u1ed9t \u1ea5p c\u0169ng ch\u1eb3ng l\u00e0m \u0111\u01b0\u1ee3c, hu\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t n\u01b0\u1edbc. Nay c\u00f3 ba vi\u1ec7c sinh t\u1ec7 cho d\u00e2n l\u00e0 nu\u00f4i l\u00ednh, nu\u00f4i voi v\u00e0 n\u1ed9p ti\u1ec1n \u00e1n. Ngo\u00e0i ra c\u00f2n nhi\u1ec1u s\u1ef1 nh\u0169ng ph\u00ed kh\u00e1c k\u1ec3 kh\u00f4ng xi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c\u201d. L\u1ea1i c\u00f3 tr\u00ecnh b\u00e0y b\u1ed1n th\u00f3i t\u1ec7 n\u1eefa l\u00e0 :<\/p>\n\n\n\n<p>1. Ph\u1ee7 huy\u1ec7n l\u00e0 ch\u1ee9c tr\u1ecb d\u00e2n m\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y kh\u00f4ng giao tr\u00e1ch nhi\u1ec7m l\u00e0m vi\u1ec7c, ch\u1ec9 cho kh\u00e1m h\u1ecfi ki\u1ec7n t\u1ee5ng. Xin t\u1eeb nay tr\u1edf \u0111i, c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf ru\u1ed9ng v\u00e0 thu\u1ebf sai d\u1ef1, h\u1ebft th\u1ea3y giao cho tri huy\u1ec7n bi\u00ean thu r\u1ed3i chuy\u1ec3n n\u1ed9p cho quan Qu\u1ea3ng Nam, \u0111\u1ec3 b\u1edbt phi\u1ec1n nhi\u1ec5u. 2. T\u1eeb tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn nay, ph\u1ee7 huy\u1ec7n ch\u1ec9 tr\u00f4ng v\u00e0o s\u1ef1 b\u1eaft b\u1edb tra h\u1ecfi m\u00e0 ki\u1ebfm l\u1ed9c, khi\u1ebfn c\u1ee7a d\u00e2n c\u00e0ng hao, t\u1ee5c d\u00e2n c\u00e0ng b\u1ea1c. Nay xin \u0111\u1ecbnh c\u1ea5p cho th\u01b0\u1edfng b\u1ed5ng v\u00e0 l\u1ea5y li\u00eam tham si\u00eang l\u01b0\u1eddi m\u00e0 th\u0103ng hay tru\u1ea5t. 3. D\u00e2n l\u1eadu c\u00f3 hai h\u1ea1ng, c\u00f3 h\u1ea1ng tr\u1ed1n thu\u1ebf m\u00e0 \u0111i lang thang, c\u00f3 h\u1ea1ng v\u00ec c\u01a1 h\u00e0n thi\u1ebft th\u00e2n m\u00e0 xi\u00eau d\u1ea1t n\u01a1i kh\u00e1c. Nay kh\u00f4ng chia \u0111\u1eb3ng h\u1ea1ng, h\u1ebft th\u1ea3y b\u1eaft v\u00e0o s\u1ed5 \u0111\u1ec3 thu&nbsp; thu\u1ebf th\u00ec ch\u00fang t\u1ea5t s\u1ee3 h\u00e3i xi\u00eau t\u00e1n, l\u1ea9n l\u00fat n\u01a1i r\u1eebng r\u00fa, x\u00e3 d\u00e2n l\u1ea1i ph\u1ea3i b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng th\u00ec h\u1ecd ch\u1ecbu sao n\u1ed5i. Xin x\u00e9t nh\u1eefng d\u00e2n l\u1eadu c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1ch sinh nhai th\u00ec thu thu\u1ebf nh\u01b0 l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng, c\u00f2n ng\u01b0\u1eddi n\u00e0o \u0111\u00f3i r\u00e9t kh\u1ed1n c\u00f9ng th\u00ec cho mi\u1ec5n v\u00e0 t\u00f9y ph\u01b0\u01a1ng v\u1ed7 nu\u00f4i, \u0111\u1ec3 c\u1ee9u s\u1ed1ng d\u00e2n ngh\u00e8o.<\/p>\n\n\n\n<p>4. D\u00e2n n\u00ean \u0111\u1ec3 cho t\u0129nh, kh\u00f4ng n\u00ean l\u00e0m cho \u0111\u1ed9ng, v\u00ec \u0111\u1ed9ng th\u00ec d\u1ec5 lo\u1ea1n, t\u0129nh th\u00ec d\u1ec5 tr\u1ecb. Nay sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i s\u0103n b\u1eafn \u1edf n\u00fai r\u1eebng, t\u00ecm g\u00e0 \u0111\u00f2i ng\u1ef1a, b\u1ecdn \u1ea5y kh\u00f4ng theo \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd t\u1ed1t c\u1ee7a b\u1ec1 tr\u00ean m\u00e0 qu\u1ea5y r\u1ed1i d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng, r\u1ed3i b\u1ecdn gi\u1ea3 m\u1ea1o \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2u l\u00e0m n\u00e1o nhi\u1ec7t \u1edf \u0111\u1ea5y, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u than o\u00e1n. Xin t\u1eeb nay ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u1ee3c sai ph\u1ea3i c\u00f3 gi\u1ea5y t\u1edd tr\u00ecnh quan \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng x\u00e9t th\u1ef1c, k\u1ebb n\u00e0o nhi\u1ec5u d\u00e2n th\u00ec x\u00e9t tr\u1ecb, ng\u00f5 h\u1ea7u l\u00f2ng d\u00e2n \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean t\u0129nh, kh\u1ecfi hoang mang\u201d. S\u1edb d\u00e2ng v\u00e0o kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 l\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Ph\u1ea1m H\u1eefu K\u00ednh \u8303\u6709\u656c l\u00e0m Cai b\u1ea1 Qu\u1ea3ng Nam. K\u00ednh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4ng su\u1ed1t vi\u1ec7c l\u1ea1i, t\u1eebng \u0111i xem x\u00e9t c\u00e1c dinh, gi\u1ecfi tr\u00edch ph\u00e1t vi\u1ec7c b\u1eady v\u00e0 t\u00e0i x\u00e9t \u0111o\u00e1n, l\u1ea1i d\u00e2n r\u1ea5t s\u1ee3 ph\u1ee5c. Ch\u00faa tin d\u00f9ng. Sau \u0111i Nha Trang, tr\u1edf v\u1ec1 th\u00ec ch\u1ebft. T\u1eb7ng Tham ngh\u1ecb, th\u1ee5y l\u00e0 Thanh hi\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ee7y X\u00e1 \u6c34\u820d, H\u1ecfa X\u00e1 \u706b\u820d v\u00e0o c\u1ed1ng. Hai n\u01b0\u1edbc \u1edf ph\u00eda tr\u00ean n\u01b0\u1edbc Nam B\u00e0n \u5357\u87e0 (khi L\u00ea Th\u00e1nh T\u00f4ng \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c Chi\u00eam Th\u00e0nh, d\u00f2ng d\u00f5i n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Nam B\u00e0n, c\u1eaft cho \u0111\u1ea5t t\u1eeb n\u00fai Th\u1ea1ch Bi v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y), th\u00f4n l\u1ea1c c\u00f3 h\u01a1n n\u0103m ch\u1ee5c, gi\u1eefa c\u00f3 n\u00fai B\u00e0 Nam \u5a46\u5357\u5c71 r\u1ea5t cao, vua Th\u1ee7y X\u00e1 \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng n\u00fai, vua H\u1ecfa X\u00e1 \u1edf ph\u00eda t\u00e2y n\u00fai. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, v\u00ec c\u1edb h\u1ecd gi\u00e1p gi\u1edbi v\u1edbi Ph\u00fa Y\u00ean, c\u1ee9 5 n\u0103m m\u1ed9t l\u1ea7n sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u1ea5y cho qu\u00e0 (\u00e1o g\u1ea5m, m\u0169, n\u1ed3i \u0111\u1ed3ng, ch\u1ea3o s\u1eaft v\u00e0 ch\u00e9n \u0111\u0129a b\u1eb1ng s\u1ee9). Vua hai n\u01b0\u1edbc \u1ea5y nh\u1eadn \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1eadt cho, t\u1ee9c th\u00ec s\u1eafm s\u1eeda ph\u1ea9m v\u1eadt \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng (k\u1ef3 nam, s\u00e1p ong, nhung h\u01b0\u01a1u, m\u1eadt g\u1ea5u, voi \u0111\u1ef1c) \u0111\u1ec3 hi\u1ebfn. T\u1edbi \u0111\u00e2y sai s\u1ee9 sang c\u1ed1ng. Ch\u00faa h\u1eadu t\u1ee9 r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 14 [1752], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, l\u1ea5y Cai c\u01a1 ki\u00eam H\u00ecnh b\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu B\u00e1c (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 H\u00e2n \u0110\u1ee9c h\u1ea7u), tri b\u1ea1 Ch\u00ednh Dinh l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u00fd (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Th\u1ee9c L\u01b0\u1ee3ng h\u1ea7u) l\u00e0m Kh\u00e2m sai tu\u1ea7n s\u00e1t. S\u1eafc r\u1eb1ng : \u201cHi\u1ec7n nay kh\u00ed xu\u00e2n nhu\u1ea7n th\u1ea5m, ta thi\u1ebft tha ngh\u0129 vi\u1ec7c ch\u0103m d\u00e2n, nh\u01b0ng c\u00f2n lo c\u00e1c quan dinh tr\u1ea5n tr\u00e1i ph\u00e9p v\u1ed7 v\u1ec1, c\u00e1c quan ph\u1ee7 huy\u1ec7n \u00edt ng\u01b0\u1eddi gi\u1ecfi giang, d\u00e2n t\u00ecnh ho\u1eb7c v\u00ec \u0111\u00f3 ch\u01b0a th\u1ea5u \u0111\u1ebfn tr\u00ean, \u01a1n ch\u00faa ch\u01b0a th\u1ea5m \u0111\u1ebfn d\u01b0\u1edbi. Tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u00fd c\u1ee7a ta l\u00e0 tr\u00f4ng c\u1eady \u1edf b\u1ecdn trung th\u1ea7n c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i. V\u1eady \u0111\u1eb7c m\u1ec7nh c\u00e1c ng\u01b0\u01a1i \u0111i tu\u1ea7n s\u00e1t ba huy\u1ec7n trong kinh k\u1ef3 v\u00e0 c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, H\u1ea3i L\u0103ng, Minh Linh, L\u1ec7 Th\u1ee7y, Khang L\u1ed9c, B\u1ed1 Ch\u00ednh. Ph\u00e0m quan l\u1ea1i b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi th\u01b0a ki\u1ec7n, \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e9t h\u1ecfi; v\u00f5 t\u1eeb cai \u0111\u1ed9i, v\u0103n t\u1eeb k\u00fd l\u1ee5c tr\u1edf l\u00ean th\u00ec t\u00e2u l\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t; \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng, cai \u00e1n, ph\u1ee7 huy\u1ec7n tr\u1edf xu\u1ed1ng th\u00ec chi\u1ebfu ph\u00e9p x\u1eed t\u1ed9i, c\u1ed1t l\u00e0m sao cho quan l\u1ea1i trong s\u1ea1ch, x\u1ee9ng v\u1edbi l\u00f2ng \u1ee7y th\u00e1c c\u1ee7a ta\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u0103m \u1ea5y \u0111\u00f3i, m\u1ed9t ph\u01b0\u01a1ng g\u1ea1o tr\u1ecb gi\u00e1 h\u01a1n 3 quan, d\u00e2n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ch\u1ebft \u0111\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 15 [1753]. M\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, l\u1ea5y Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh. B\u1ea5y gi\u1edd ho\u00e0ng t\u1eed nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Duy M\u1eadt gi\u1eadn h\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u1ea5n ti\u1ebfm, h\u1ecdp qu\u00e2n \u0111\u00f3ng gi\u1eef th\u00e0nh Tr\u00ecnh Quang thu\u1ed9c Tr\u1ea5n Ninh, m\u01b0u di\u1ec7t h\u1ecd Tr\u1ecbnh. Tr\u1ecbnh Doanh sai qu\u00e2n c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111i \u0111\u00e1nh, kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, mu\u1ed1n m\u01b0\u1ee3n \u0111\u01b0\u1eddng \u1edf ta, \u0111\u01b0a th\u01b0 xin theo \u0111\u01b0\u1eddng Tr\u1ea5n Ninh (thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng B\u00ecnh) \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. Ch\u00faa sai C\u01b0 Trinh l\u00e0m th\u01b0 kh\u01b0\u1edbc t\u1eeb. Doanh b\u00e8n th\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecbnh l\u1ec7 k\u1ebf to\u00e1n h\u1eb1ng n\u0103m. Sai quan Ch\u01b0\u1edfng th\u00e1i gi\u00e1m Mai V\u0103n Hoan ki\u1ec3m tra s\u1ed1 v\u00e0ng b\u1ea1c v\u00e0 ti\u1ec1n xu\u1ea5t nh\u1eadp t\u1eeb n\u0103m B\u00ednh d\u1ea7n \u0111\u1ebfn n\u0103m Nh\u00e2m th\u00e2n. (C\u00f3 n\u0103m s\u1ed1 ti\u1ec1n thu h\u01a1n 338.100 quan, s\u1ed1 chi h\u01a1n 364.400 quan. C\u0169ng c\u00f3 n\u0103m thu h\u01a1n 423.300 quan, chi m\u1edbi c\u00f3 h\u01a1n 369.400 quan. L\u01b0\u1ee3ng s\u1ed1 thu m\u00e0 chi, n\u1ebfu ti\u1ec1n kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 th\u00ec cho d\u00f9ng b\u1ea1c \u0111\u1ec3 thay. V\u00e0ng th\u00ec thu v\u00e0o c\u00f3 n\u0103m 830,840 l\u1ea1ng, c\u00f3 n\u0103m 880,890 l\u1ea1ng. B\u1ea1c gi\u00e1p ng\u00e2n(1. Gi\u00e1p ng\u00e2n : C\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 b\u1ea1c t\u1ed1t nh\u1ea5t.1) c\u00f3 n\u0103m thu 240 l\u1ea1ng, c\u00f3 n\u0103m thu 390 l\u1ea1ng; b\u1ea1c dung ng\u00e2n(2. Dung ng\u00e2n : Kh\u00f4ng r\u00f5 l\u00e0 b\u1ea1c g\u00ec. Theo m\u1eb7t ch\u1eef th\u00ec dung ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e2y \u0111a. 2), c\u00f3 n\u0103m thu 2.400 l\u1ea1ng, c\u00f3 n\u0103m 1.800 l\u1ea1ng; b\u1ea1ch k\u00ea ng\u00e2n(3. K\u00ea ng\u00e2n : \u0110\u1ed3ng b\u1ea1c con g\u00e0, c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u0111\u1ed3ng b\u1ea1c M\u00eahic\u00f4 do c\u00e1c t\u00e0u bu\u00f4n ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y \u0111em \u0111\u1ebfn.3) c\u00f3 n\u0103m thu 10.000 \u0111\u1ed3ng, c\u00f3 n\u0103m thu 400 \u0111\u1ed3ng, c\u00f3 n\u0103m kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3ng n\u00e0o, kh\u00f4ng c\u00f3 m\u1ee9c nh\u1ea5t \u0111\u1ecbnh. Th\u00f4ng t\u00ednh 7 n\u0103m s\u1ed1 v\u00e0ng c\u1ed9ng 5.768 l\u1ea1ng 4 \u0111\u1ed3ng 8 ph\u00e2n 7 ly, gi\u00e1p ng\u00e2n 9.978 l\u1ea1ng, dung ng\u00e2n 14.276 l\u1ea1ng 5 ti\u1ec1n, k\u00ea ng\u00e2n 21.150 \u0111\u1ed3ng). T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u1ee9 \u0111\u1ebfn h\u1ebft n\u0103m ph\u1ea3i ki\u1ec3m tra l\u00e0m th\u00e0nh s\u1ed5, \u0111\u1ebfn m\u1ed3ng 3 th\u00e1ng gi\u00eang n\u0103m sau th\u00ec t\u00e2u l\u00ean, l\u00e0m l\u1ec7 v\u0129nh vi\u1ec5n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, N\u1ed9i h\u1eefu cai \u0111\u1ed9i T\u00f4n Th\u1ea5t T\u1ee9 (con th\u1ee9 t\u00e1m Hi\u1ec3n t\u00f4ng) m\u1ea5t. T\u1ee9 c\u00f3 kh\u00ed kh\u00e1i, r\u1ed9ng xem s\u1eed s\u00e1ch, r\u1ea5t gi\u1ecfi th\u01a1 qu\u1ed1c \u00e2m. V\u00ec c\u00f3 t\u00e0i n\u00ean b\u1ecb nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi ghen gh\u00e9t, b\u00e8n xin ngh\u1ec9 vi\u1ec7c. Ch\u00faa l\u00e0m ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 cho \u1edf H\u01b0\u01a1ng C\u1ea7n (thu\u1ed9c huy\u1ec7n Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n). \u0110\u1ebfn nay m\u1ea5t, t\u1eb7ng Thi\u1ebfu s\u01b0 Lu\u00e2n qu\u1ed1c c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, sai Cai \u0111\u1ed9i Thi\u1ec7n Ch\u00ednh \u5584\u653f (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00e0m th\u1ed1ng su\u1ea5t, K\u00fd l\u1ee5c Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh l\u00e0m tham m\u01b0u, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n t\u01b0\u1edbng s\u0129 n\u0103m dinh B\u00ecnh Khang, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Phi\u00ean Tr\u1ea5n, Long H\u1ed3, sang \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p. H\u1ecd ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf Ng\u01b0u Ch\u1eed \u725b\u6e1a [B\u1ebfn Ngh\u00e9], d\u1ef1ng dinh tr\u1ea1i (B\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 dinh \u0110\u1ed3n \u5c6f\u71df, t\u1ee9c nay l\u00e0 ch\u1ee3 \u0110i\u1ec1u Khi\u1ec3n \u8abf\u9063, thu\u1ed9c Gia \u0110\u1ecbnh), k\u00e9n qu\u00e2n l\u00ednh, ch\u1ee9a nhi\u1ec1u l\u01b0\u01a1ng th\u1ef1c \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf khai th\u00e1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 16 [1754], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, l\u1ea5y Tri b\u1ea1 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u00fd l\u00e0m H\u1ed9 b\u1ed9 ki\u00eam Binh b\u1ed9.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa \u0111\u00e3 l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng, b\u1eaft \u0111\u1ea7u s\u1eeda sang \u0111\u00f4 \u1ea5p, d\u1ef1ng hai \u0111i\u1ec7n Kim Hoa, Quang Hoa, ba g\u00e1c Dao Tr\u00ec, Tri\u00eau D\u01b0\u01a1ng, Quang Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng [nh\u00e0] T\u1ef1u L\u1ea1o, Ch\u00ednh Quan, Trung H\u00f2a, Di Nhi\u00ean, c\u00f9ng l\u00e0 \u0111\u00e0i S\u01b0\u1edbng Xu\u00e2n, \u0111\u00ecnh Th\u1ee5y V\u00e2n, hi\u00ean \u0110\u1ed3ng L\u1ea1c, am N\u1ed9i Vi\u1ec7n, \u0111\u00ecnh Gi\u00e1ng H\u01b0\u01a1ng. \u1edf th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng H\u01b0\u01a1ng l\u1ea1i c\u00f3 ph\u1ee7 D\u01b0\u01a1ng Xu\u00e2n, \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng L\u1ea1c, hi\u00ean Duy\u1ec7t V\u00f5. \u0110\u1ec1u ch\u1ea1m v\u1ebd h\u1ebft s\u1ee9c tinh x\u1ea3o. \u1edf v\u01b0\u1eddn h\u1eadu uy\u1ec3n th\u00ec c\u00f3 non b\u1ed9, \u0111\u00e1 l\u1ea1, h\u1ed3 vu\u00f4ng, h\u00e0o cong, c\u1ea7u v\u00f2ng, th\u1ee7y t\u1ea1. T\u01b0\u1eddng trong, t\u01b0\u1eddng ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u x\u00e2y \u0111\u1eafp c\u00e1c h\u00ecnh r\u1ed3ng, h\u1ed5, l\u00e2n, ph\u01b0\u1ee3ng, hoa c\u1ecf. G\u00e1c Tri\u00eau D\u01b0\u01a1ng nh\u00ecn xu\u1ed1ng d\u00f2ng s\u00f4ng, quy m\u00f4 c\u00e0ng r\u1ed9ng r\u00e3i s\u00e1ng s\u1ee7a. Ph\u00eda tr\u00ean ph\u00eda d\u01b0\u1edbi \u0111\u00f4 th\u00e0nh \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t nh\u00e0 qu\u00e2n x\u00e1 v\u00e0 \u0111\u1ec7 tr\u1ea1ch c\u1ee7a c\u00e1c c\u00f4ng h\u1ea7u, chia ra t\u1eebng \u00f4 nh\u01b0 b\u00e0n c\u1edd. Ph\u00eda ngo\u00e0i th\u00e0nh th\u00ec ch\u1ee3 ph\u1ed1 li\u00ean ti\u1ebfp, c\u00e2y to um t\u00f9m, thuy\u1ec1n ch\u00e0i thuy\u1ec1n bu\u00f4n \u0111i l\u1ea1i nh\u01b0 m\u1eafc c\u1eedi. Th\u1ef1c l\u00e0 m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u00f4 h\u1ed9i l\u1edbn, v\u0103n\u00a0 v\u1eadt thanh dung (1. Thanh dung : Thanh l\u00e0 \u00e2m thanh. ch\u1ec9 \u0111\u00e0n h\u00e1t; dung l\u00e0 dung m\u1ea1o, ch\u1ec9 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1eb9p.) l\u1eebng l\u1eaby, \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc ch\u01b0a t\u1eebng c\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa t\u1eebng sai c\u00e1c quan t\u1eeb th\u1ea7n (2. T\u1eeb th\u1ea7n : Quan l\u00e0m vi\u1ec7c v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng. ) \u0111\u1ec1 v\u1ecbnh. H\u00e0n l\u00e2m Nguy\u1ec5n Quang Ti\u1ec1n \u0111\u1ec1 \u1edf \u0111\u00ecnh Gi\u00e1ng H\u01b0\u01a1ng :<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ed1 nga tr\u01b0\u1eddng qu\u1ea3i thi\u00ean thu k\u00ednh;<\/p>\n\n\n\n<p>V\u01b0\u01a1ng m\u1eabu t\u1ea7n x\u01b0ng v\u1ea1n tu\u1ebf tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ed1 nga treo m\u00e3i g\u01b0\u01a1ng ngh\u00ecn thu\u1edf ;<\/p>\n\n\n\n<p>V\u01b0\u01a1ng m\u1eabu th\u01b0\u1eddng d\u00e2ng ch\u00e9n v\u1ea1n n\u0103m.<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u1ea7n Thi\u00ean L\u1ed9c \u0111\u1ec1 \u1edf ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111i\u1ec7n Tr\u01b0\u1eddng L\u1ea1c :<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>1. V\u0169 l\u00e2m ti\u00ean tr\u01b0\u1ee3ng nhi\u1ec5u B\u1ed3ng lai<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1ea5t ph\u00e1i ti\u00eau thi\u1ec1u ph\u1ea5t th\u1ef1 lai.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ea7n t\u1ecda cao l\u00e2m nam c\u1ef1c qu\u00fdnh;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00f4 y\u00ean b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng ng\u0169 v\u00e2n khai.<\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u1ec7t lu\u00e2n th\u01b0\u1eddng b\u00e3o thi\u00ean thu k\u00ednh;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ed9 ch\u01b0\u1edfng dao thi\u00eam v\u1ea1n th\u1ecd b\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ed1i th\u1ecb th\u1ecb th\u1ea7n vi s\u1ee7ng \u1ed1c,<\/p>\n\n\n\n<p>Minh kha t\u1eadn h\u01b0\u1edbng Ph\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec h\u1ed3i.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Nghi tr\u01b0\u1ee3ng qu\u00e2n V\u0169 L\u00e2m di\u1ec5u quanh ch\u1ed1n B\u1ed3ng lai,<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ed9t \u0111o\u00e0n \u00e2m nh\u1ea1c d\u01b0\u1edbi \u00e1nh s\u00e1ng mai \u0111i t\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00f4i vua nh\u00ecn xu\u1ed1ng n\u01a1i nam c\u1ef1c;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00f2 h\u01b0\u01a1ng im t\u1ecfa ra n\u0103m th\u1ee9c m\u00e2y.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1eebng tr\u0103ng in m\u00e3i g\u01b0\u01a1ng ng\u00e0n thu;<\/p>\n\n\n\n<p>Tay ti\u00ean h\u1ee9ng gi\u1ecdt m\u00f3c d\u00e2ng th\u00eam ch\u00e9n v\u1ea1n th\u1ecd.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1ea5t l\u00e0 c\u1eadn th\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c vua y\u00eau m\u1ebfn,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec1u sang s\u1ea3ng ti\u1ebfng ng\u1ecdc kha [tr\u00ean m\u00ecnh ng\u1ef1a] k\u00e9o t\u1edbi\u00a0 ch\u1ed1n Ph\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec (1. Ph\u01b0\u1ee3ng tr\u00ec : Ao ph\u01b0\u1ee3ng, ch\u1ec9 ng\u00f4i T\u1ec3 t\u01b0\u1edbng.).<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>II. Ph\u01b0\u1ee3ng li\u1ec5n s\u01a1 h\u1ed3i ti\u00ean l\u1ed9 b\u00ecnh,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ed5 vi tri\u1ec1u \u0111i\u1ec7n th\u1ef1 hoa sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>Dao bi\u00ean phong \u0111\u1ed9 v\u00e2n h\u01b0\u01a1ng t\u1ebf;<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ee7 t\u1ecda y\u00ean ph\u00f9 ng\u1ecdc k\u1ef7 ho\u00e0nh.<\/p>\n\n\n\n<p>Li\u1ec5u nhi\u1ec5u v\u0103n tinh ho\u00e0n b\u1eafc c\u1ef1c;<\/p>\n\n\n\n<p>\u00c2n c\u1ea7n thi\u00ean ng\u1eef h\u1ea1 t\u00e2y thanh.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u01b0 sinh kinh thu\u1eadt t\u00e0m v\u00f4 b\u1ed5,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u00e0 h\u1ea1nh thanh ni\u00ean th\u1ecb th\u00e1nh minh.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Xe ph\u01b0\u1ee3ng v\u1eeba v\u1ec1, \u0111\u01b0\u1eddng ti\u00ean ph\u1eb3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e0n h\u1ed5 \u0111i\u1ec7n ch\u1ea7u \u0111\u1ec1u r\u1ef1c r\u1ee1 \u00e1nh s\u00e1ng bu\u1ed5i mai.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00f3 qua s\u00e1ch ng\u1ecdc, tho\u1ea3ng m\u00f9i h\u01b0\u01a1ng c\u1ecf v\u00e2n (2. C\u1ecf v\u00e2n :\u00a0 Ng\u00e0y x\u01b0a ng\u01b0\u1eddi ta d\u00f9ng c\u1ecf v\u00e2n kh\u00f4 \u0111\u1ec3 v\u00e0o ch\u1ed3ng s\u00e1ch cho kh\u1ecfi m\u1ecdt nh\u1eady.);<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f3i t\u1ecfa ng\u00f4i cao, nghi ng\u00fat ngang gh\u1ebf ng\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1eefng v\u0103n tinh(3. V\u0103n tinh : Sao v\u0103n, ch\u1ec9 c\u00e1c quan v\u0103n.3) qu\u00e2y qu\u1ea7n quanh b\u1eafc c\u1ef1c (4. B\u1eafc c\u1ef1c : N\u01a1i sao T\u1eed vi \u0111\u00f3ng, ch\u1ec9 ng\u00f4i vua.);<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1eddi \u00e2n c\u1ea7n ban xu\u1ed1ng ch\u1ed1n t\u00e2y thanh (5. T\u00e2y thanh\u00a0 : Ch\u1ec9 n\u01a1i cung c\u1ea5m y\u00ean l\u1eb7ng.).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u01b0 sinh th\u1eb9n h\u1ecdc thu\u1eadt kh\u00f4ng g\u00ec b\u1ed5 \u00edch,<\/p>\n\n\n\n<p>May tu\u1ed5i tr\u1ebb \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1eb7p \u0111\u1ea5ng th\u00e1nh minh.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>III. Thi\u00ean giai v\u1ecb h\u1ee9a \u0111\u1eb3ng nh\u00e0n phan,<\/p>\n\n\n\n<p>H\u1ed1t b\u00e1o truy\u1ec1n huy\u00ean c\u1eadn th\u00e1nh nhan.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e2n l\u00fd l\u00e2u \u0111\u00e0i song ph\u01b0\u1ee3ng h\u1ea1;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea9u gian x\u01b0\u01a1ng h\u1ea1p c\u1eedu tr\u00f9ng ho\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2n hu\u00e2n h\u01b0\u01a1ng v\u1ee5 m\u00ea hoa li\u1ec5n;<\/p>\n\n\n\n<p>Dao du\u1ec7 tinh k\u1ef3 \u0111\u1ed9ng du\u1ea9n ban.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e2m h\u1ea1nh Doanh ch\u00e2u s\u01a1 b\u1ed9 nh\u1eadt,<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110an tr\u00ec kh\u1ec3 th\u1ee7 t\u00e1i h\u00f4 san.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ec1m tr\u1eddi ch\u01b0a d\u1ec5 leo l\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c,<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ed7ng \u0111\u01b0\u1ee3c tin truy\u1ec1n \u0111\u1ebfn ch\u1ea7u vua.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u01b0\u1edbi l\u00e2u \u0111\u00e0i song ph\u01b0\u1ee3ng \u1edf trong m\u00e2y;<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01a1i c\u1eeda tr\u1eddi ch\u00edn l\u1ea7n kho\u1ea3ng B\u1eafc \u0111\u1ea9u.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00f3i h\u01b0\u01a1ng ng\u00f9n ng\u1ee5t m\u1edd xe hoa;<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00f3ng tinh k\u1ef3 ph\u1ea5p ph\u1edbi rung \u0111\u1ed9ng h\u00e0ng quan ch\u1ea7u.<\/p>\n\n\n\n<p>May m\u1eafn m\u1edbi b\u01b0\u1edbc d\u01b0\u1edbi m\u1eb7t tr\u1eddi Doanh ch\u00e2u,<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1ed1n b\u1ec7 son l\u1ea1i d\u1eadp \u0111\u1ea7u h\u00f4 v\u1ea1n tu\u1ebf.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa cho l\u00e0 l\u1ed1i ch\u1eef vi\u1ebft \u0111\u1eb9p, sai kh\u1eafc v\u00e0o v\u00e1ch \u0111i\u1ec7n. L\u1ea1i \u0111\u1ec1 g\u00e1c Tri\u00eau D\u01b0\u01a1ng r\u1eb1ng :<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>I. N\u1ed9n li\u1ec5u b\u00edch nh\u01b0 y\u00ean,<\/p>\n\n\n\n<p>Xu\u00e2n l\u01b0u uy\u1ec3n chuy\u1ec3n di\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00ea th\u00f9y kim k\u00ednh b\u1ea1n;<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e0 ph\u1ea5t ng\u1ecdc ki\u1ec1u bi\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Mi t\u1ebf ba trung h\u1ecda,<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u00eau khinh phong l\u00fd ho\u00e0n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0i thi\u00ean v\u1ea1n th\u1ee5,<\/p>\n\n\n\n<p>Duy nh\u0129 m\u1ed9c \u00e2n quang.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Li\u1ec5u non m\u1ea7u kh\u00f3i bi\u1ebfc,<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f2ng xu\u00e2n u\u1ed1n l\u01b0\u1ee3n quanh.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ee7 xu\u1ed1ng b\u1edd n\u01b0\u1edbc g\u01b0\u01a1ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Ph\u1ea5t ph\u01a1 b\u00ean c\u1ea7u ng\u1ecdc.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00e0y [li\u1ec5u] v\u1ebd trong s\u00f3ng,<\/p>\n\n\n\n<p>L\u01b0ng [li\u1ec5u] u\u1ed1n tr\u01b0\u1edbc gi\u00f3.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u01a1ng \u0111\u00e0i mu\u00f4n ng\u00e0n c\u00e2y,<\/p>\n\n\n\n<p>Ri\u00eang ng\u01b0\u01a1i \u0111\u01b0\u1ee3c \u01a1n g\u1ed9i.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>II. Th\u01b0\u01a1ng th\u01b0\u01a1ng ti\u00eau ch\u00ednh s\u1eafc,<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ec5n vi\u1ec5n hi\u1ec7u v\u00f4 nha.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00ed k\u1ebft s\u01a1n h\u00e0 t\u00fa;<\/p>\n\n\n\n<p>Quang ph\u00e2n nh\u1eadt nguy\u1ec7t hoa.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>Xanh xanh n\u00ean s\u1eafc ch\u00ednh,<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00e1t ng\u00e1t xa kh\u00f4ng b\u1edd.<\/p>\n\n\n\n<p>Kh\u00ed t\u1ed1t non s\u00f4ng k\u1ebft;<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ef1c r\u1ee1 chia \u00e1nh m\u1eb7t tr\u1eddi, m\u1eb7t tr\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>III. Th\u1ef1 s\u1eafc lung \u0111an b\u1ec7,<\/p>\n\n\n\n<p>Thi\u00ean m\u00f4n nh\u1eadp nh\u1ecb khai.<\/p>\n\n\n\n<p>Kim tri\u00eau tr\u1ea1ng nguy\u00ean v\u0169,<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ea1n l\u00fd nh\u1ea5t thanh l\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>\u00e1nh s\u1edbm r\u1ecdi b\u1ec7 son,<\/p>\n\n\n\n<p>M\u01b0\u1eddi hai c\u1eeda tr\u1eddi(1. M\u01b0\u1eddi hai c\u1eeda th\u00e0nh nh\u00e0 vua.1) m\u1edf.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1edbm nay \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0a tr\u1ea1ng(2. M\u01b0a do U\u00f4ng Th\u1eddi \u0111\u1eddi T\u1ed1ng \u0111\u1ea3o, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 m\u01b0a tr\u1ea1ng nguy\u00ean.&nbsp; 2),<\/p>\n\n\n\n<p>Mu\u00f4n d\u1eb7m ti\u1ebfng s\u1ea5m vang.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>IV. Long l\u00e2n tr\u00ecnh th\u1ee5y s\u1eafc,<\/p>\n\n\n\n<p>Y\u1ec3n c\u00e1i d\u1ee5c k\u00ecnh kh\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5t \u00fay nghi\u00eam l\u00f4i b\u1ee9c;<\/p>\n\n\n\n<p>Thi\u00ean nghi t\u1ebf v\u0169 m\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u00ean trinh khan m\u1ed9c t\u00ednh;<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u00eau s\u00e1i d\u1eef th\u00f9y \u0111\u1ed3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Thi\u00ean l\u1ea1i ho\u00e0n kham th\u00ednh,<\/p>\n\n\n\n<p>Sinh ti\u00eau qu\u00fd h\u1ea1 phong.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ea9y r\u1ed3ng ph\u00f4 s\u1eafc qu\u00fd<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ecdng \u0111\u1ee9ng toan ch\u1ecdc tr\u1eddi<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eb3ng s\u1ee3 s\u1ea5m d\u1eef b\u1ee9c;<\/p>\n\n\n\n<p>Duy \u01b0a c\u1ea3nh m\u01b0a ph\u00f9n.<\/p>\n\n\n\n<p>Ki\u00ean trinh ch\u1ea5t g\u1ed7 c\u1ee9ng;<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ea3nh th\u01a1i ai s\u00e1nh c\u00f9ng ?<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u1ea1c tr\u1eddi c\u00f2n nghe \u0111\u01b0\u1ee3c,<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e0m th\u1eb9n ti\u1ebfng sinh ti\u00eau.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>V. Ch\u1ea5n c\u00e1ch b\u00e0n ti\u00eau h\u00e1n,<\/p>\n\n\n\n<p>Thanh ti\u00eau qu\u00fdnh b\u1ea5t qu\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1eedu cao kh\u00f4ng ngo\u1ea1i h\u01b0\u1edfng;<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u1ecd d\u1ea1 nguy\u1ec7t trung v\u0103n.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ea5t c\u00e1nh li\u1ec7ng ng\u1ea5t tr\u1eddi xanh.<\/p>\n\n\n\n<p>Thanh cao kh\u00e1c h\u1eb3n ch\u00fang.<\/p>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfng k\u00eau ngo\u00e0i ch\u00edn ch\u1eb1m (1. Ch\u00edn ch\u1eb1m : Th\u01a1 Ti\u1ec3u nh\u00e3 Kinh Thi c\u00f3 c\u00e2u : \u201cH\u1ea1c minh v\u0169 c\u1eedu cao\u201d, ngh\u0129a l\u00e0 chim h\u1ea1c k\u00eau \u1edf ch\u00edn ch\u1eb1m.),<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eeda \u0111\u00eam nghe trong tr\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>[Phi\u00ean \u00e2m]<\/p>\n\n\n\n<p>VI. V\u1ecb c\u00e1ch tr\u1ea7n ph\u00e2n vi\u1ec5n,<\/p>\n\n\n\n<p>\u01afng li\u00ean kh\u00fac k\u00ednh tr\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea3n ki\u1ec1u l\u01b0u th\u1ee7y ngo\u1ea1i,<\/p>\n\n\n\n<p>Bi\u1ec7t h\u1eefu \u0111\u1ed9c th\u01b0 \u0111\u01b0\u1eddng.<\/p>\n\n\n\n<p>[D\u1ecbch]<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec c\u00e1ch b\u1ee5i tr\u1ea7n xa,<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00ean y\u00eau \u0111\u01b0\u1eddng cong d\u00e0i.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i d\u00f2ng nh\u1ecbp c\u1ea7u v\u00e1n,<\/p>\n\n\n\n<p>Ri\u00eang c\u00f3 nh\u00e0 \u0111\u1ecdc th\u01b0.<\/p>\n\n\n\n<p>(Ch\u00faa sai kh\u1eafc v\u00e0o t\u01b0\u1eddng c\u1eeda g\u00e1c).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, quan qu\u00e2n Gia \u0110\u1ecbnh chia \u0111\u01b0\u1eddng ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p. Th\u1ed1ng su\u1ea5t l\u00e0 Thi\u1ec7n Ch\u00ednh ti\u1ebfn theo \u0111\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Tho, Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh \u0111em k\u1ef3 binh ti\u1ebfn theo \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng B\u00e1t \u0110\u00f4ng \u516b\u6771\u6c5f. C\u01b0 Trinh t\u1edbi \u0111\u00e2u, gi\u1eb7c \u0111\u1ec1u tan ch\u1ea1y. [Trinh] t\u1eeb L\u1ecbch T\u1ea7n L\u00ea B\u1eafc \u6b77\u79e6\u7281\u5317 [r\u1ea1ch <a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tonl%C3%A9_Sap\">Tonle Bassac<\/a>] (t\u00ean \u0111\u1ea5t) ra s\u00f4ng l\u1edbn [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/M%C3%AA_K%C3%B4ng\">s\u00f4ng M\u00ea K\u00f4ng<\/a>], h\u1ed9i v\u1edbi qu\u00e2n Thi\u1ec7n Ch\u00ednh \u1edf L\u00f4 Y\u00eam \u7210\u6df9 [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Lvea_Aem\">Lvea Aem<\/a>\u00a0\u179b\u17d2\u179c\u17b6\u17af\u1798)]. B\u1ed1n ph\u1ee7 L\u00f4i L\u1ea1p \u96f7\u5de4, T\u1ea7m B\u1ed3n \u5c0b\u5954, C\u1ea7u Nam, Nam Vang \u0111\u1ec1u h\u00e0ng. N\u1eb7c Nguy\u00ean ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn Phong Th\u00e2u \u6953\u557e [Kompong Thom] (t\u00ean \u0111\u1ea5t). C\u01b0 Trinh b\u00e8n sai thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng \u0111i chi\u00eau d\u1ee5 ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man \u0111\u1ec3 l\u00e0m thanh th\u1ebf, g\u1eb7p m\u01b0a l\u1ee5t, ph\u1ea3i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n l\u1ea1i,<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edbc l\u00e0 ch\u00faa nghe tin N\u1eb7c Nguy\u00ean \u0111\u1ebfn c\u1ea7u vi\u1ec7n \u1edf Ngh\u1ec7 An, lo h\u1ecd Tr\u1ecbnh nh\u00e2n \u0111\u00f3 \u0111\u1ed9ng binh, b\u00e8n b\u00e1o cho c\u00e1c tr\u01b0\u1edfng tra (th\u1ed5 t\u00f9 Cam L\u1ed9) T\u1ea7m Linh huy\u1ec7n V\u0169 X\u01b0\u01a1ng, ph\u00e0m c\u00e1c \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai th\u00f4ng sang n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u1ec1u ph\u1ea3i sai d\u00e2n d\u00f2 th\u0103m tin t\u1ee9c b\u00e1o l\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, d\u00e2n \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng Sa \u9ec3\u6c99 \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i \u0111i thuy\u1ec1n ra \u0111\u1ea3o Ho\u00e0ng Sa, g\u1eb7p gi\u00f3 d\u1ea1t v\u00e0o h\u1ea3i ph\u1eadn Qu\u1ef3nh Ch\u00e2u \u74ca\u5dde n\u01b0\u1edbc Thanh. T\u1ed5ng \u0111\u1ed1c Thanh h\u1eadu c\u1ea5p cho r\u1ed3i cho \u0111\u01b0a v\u1ec1. Ch\u00faa sai vi\u1ebft th\u01b0 [c\u00e1m \u01a1n]. (\u1edf ngo\u00e0i bi\u1ec3n, v\u1ec1 x\u00e3 An V\u0129nh, huy\u1ec7n B\u00ecnh S\u01a1n t\u1ec9nh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, c\u00f3 h\u01a1n 130 b\u00e3i c\u00e1t c\u00e1ch nhau ho\u1eb7c \u0111i m\u1ed9t ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, ho\u1eb7c v\u00e0i tr\u1ed1ng canh, k\u00e9o d\u00e0i kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u1ea5y ngh\u00ecn d\u1eb7m, t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cV\u1ea1n l\u00fd ho\u00e0ng sa \u842c\u91cc\u9ec3\u6c99\u201d. Tr\u00ean b\u00e3i c\u00f3 gi\u1ebfng n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt. S\u1ea3n v\u1eadt c\u00f3 h\u1ea3i s\u00e2m, \u0111\u1ed3i m\u1ed3i, \u1ed1c hoa, v\u00edch, ba ba v.v&#8230; Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 \u0111\u1eb7t \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng Sa 70 ng\u01b0\u1eddi, l\u1ea5y d\u00e2n x\u00e3 An V\u0129nh sung v\u00e0o, h\u1eb1ng n\u0103m, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 3 th\u00ec \u0111i thuy\u1ec1n ra, \u0111\u1ed9 ba \u0111\u00eam ng\u00e0y th\u00ec \u0111\u1ebfn b\u00e3i, t\u00ecm l\u01b0\u1ee3m h\u00f3a v\u1eadt, \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 8 th\u00ec v\u1ec1 n\u1ed9p. L\u1ea1i c\u00f3 \u0111\u1ed9i B\u1eafc H\u1ea3i, m\u1ed9 ng\u01b0\u1eddi \u1edf th\u00f4n T\u1ee9 Ch\u00e1nh thu\u1ed9c B\u00ecnh Thu\u1eadn ho\u1eb7c x\u00e3 C\u1ea3nh D\u01b0\u01a1ng sung v\u00e0o, sai \u0111i thuy\u1ec1n nh\u1ecf \u0111\u1ebfn c\u00e1c x\u1ee9 B\u1eafc H\u1ea3i, C\u00f4n L\u00f4n \u5d11\u5d19, \u0111\u1ec3 t\u00ecm l\u01b0\u1ee3m h\u00f3a v\u1eadt; \u0111\u1ed9i n\u00e0y c\u0169ng do \u0111\u1ed9i Ho\u00e0ng Sa ki\u00eam qu\u1ea3n).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 c\u01a1 H\u1eefu d\u1ef1c T\u00f4n Th\u1ea5t L\u1ec5 (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 \u00e1i, con th\u1ee9 27 Hi\u1ec3n t\u00f4ng) m\u1ea5t, t\u1eb7ng Thi\u1ebfu b\u1ea3o Th\u1ea1ch qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, ng\u00e0y Qu\u00fd t\u1ef5, ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 16 (t\u1ee9c Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) sinh.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 17 [1755], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u1ed1ng su\u1ea5t Thi\u1ec7n Ch\u00ednh \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1 \u0111\u1ed3n M\u1ef9 Tho tr\u01b0\u1edbc, ra l\u1ec7nh cho ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man b\u1ecf Ca Kh\u00e2m \u54e5\u887e \u0111em b\u1ed9 l\u1ea1c v\u00e0 xe c\u1ed9 \u0111\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf B\u00ecnh Thanh \u5e73\u6e05. \u0110i \u0111\u1ebfn V\u00f4 T\u00e0 \u00c2n \u7121\u659c\u6069 (Ca Kh\u00e2m, B\u00ecnh Thanh v\u00e0 V\u00f4 T\u00e0 \u00c2n \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u00ean \u0111\u1ea5t) b\u1ecb qu\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p h\u01a1n v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u00e1nh \u00fap. Ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man th\u1ebf b\u00ed, x\u1ebfp xe l\u1ea1i l\u00e0m l\u0169y \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef v\u00e0 c\u00e1o c\u1ea5p. Thi\u1ec7n Ch\u00ednh b\u1ecb ch\u1eb1m r\u1eebng ng\u0103n tr\u1edf kh\u00f4ng \u1ee9ng c\u1ee9u \u0111\u01b0\u1ee3c. C\u01b0 Trinh t\u1ee9c th\u00ec \u0111em n\u0103m \u0111\u1ed9i t\u00f9y binh \u0111\u1ebfn c\u1ee9u. Qu\u00e2n Ch\u00e2n L\u1ea1p ph\u1ea3i r\u00fat lui. [Trinh] b\u00e8n h\u1ed9 v\u1ec7 h\u01a1n 5.000 trai g\u00e1i C\u00f4n Man v\u1ec1 \u0111\u00f3ng \u1edf ch\u00e2n n\u00fai B\u00e0 \u0110inh \u5a46\u4e01\u5c71 [B\u00e0 \u0110en], r\u1ed3i t\u00e2u h\u1eb7c Thi\u1ec7n Ch\u00ednh v\u1ec1 t\u1ed9i b\u1ecf l\u1ee1 c\u01a1 h\u1ed9i v\u00e0 b\u1ecf r\u01a1i d\u00e2n m\u1edbi quy ph\u1ee5. Ch\u00faa gi\u1eadn, tri\u1ec7u Thi\u1ec7n Ch\u00ednh v\u1ec1, gi\u00e1ng xu\u1ed1ng l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i. Sai Cai \u0111\u1ed9i Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Du \u5f35\u798f\u7337 th\u1ed1ng su\u1ea5t qu\u00e2n \u0111\u1ed9i, d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man l\u00e0m h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o, sang \u0111\u00e1nh C\u1ea7u Nam, Nam Vang, gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi \u1ed1c nha. N\u1eb7c Nguy\u00ean ch\u1ea1y v\u1ec1 H\u00e0 Ti\u00ean, n\u01b0\u01a1ng t\u1ef1a \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam sai b\u1ea7y t\u00f4i l\u00e0 L\u00e3ng Phi V\u0103n Kh\u00f4n \u6717\u4e15\u6587\u5764 v\u00e0 Khu Sa L\u0169 \u0110i\u00eau \u5340\u6c99\u5c62\u53fc (hai t\u00ean ng\u01b0\u1eddi) \u0111em th\u01b0 \u0111\u1ebfn n\u00f3i r\u1eb1ng n\u01b0\u1edbc \u1ea5y th\u01b0\u1eddng sai ng\u01b0\u1eddi \u0111i thuy\u1ec1n sang H\u1ea1 M\u00f4n, Ninh Ba v\u00e0 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng mua s\u1eafm h\u00f3a v\u1eadt, c\u00f3 khi v\u00ec b\u00e3o ph\u1ea3i gh\u00e9 v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n n\u01b0\u1edbc ta, h\u1eefu ty \u0111\u00e1nh thu\u1ebf \u0111\u1ebfn n\u1ed7i l\u1ea5y m\u1ea5t c\u1ea3 h\u00e0ng h\u00f3a. V\u1eady xin chi\u1ebfu t\u00ednh s\u1ed1 b\u1ea1c tr\u1ea3 l\u1ea1i, v\u00e0 xin c\u1ea5p cho 10 t\u1ea5m long b\u00e0i ki\u1ec3m \u0111i\u1ec3m nh\u00e2n kh\u1ea9u l\u00e0m b\u1eb1ng, khi\u1ebfn khi thuy\u1ec1n c\u00f4ng c\u1ee7a hai n\u01b0\u1edbc gh\u00e9 v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n n\u00e0o \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c mi\u1ec5n thu\u1ebf. Ch\u00faa b\u1ea3o c\u00e1c quan r\u1eb1ng : \u201cVi\u1ec7c \u0111\u00e1nh thu\u1ebf thuy\u1ec1n bu\u00f4n bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 \u0111\u00e3 c\u00f3 \u0111\u1ecbnh ng\u1ea1ch, quan s\u1edf t\u1ea1i ch\u1eb3ng qua chi\u1ebfu l\u1ec7 m\u00e0 thu, c\u00f3 l\u1ebd n\u00e0o l\u1ea5y c\u1ea3 h\u00f3a v\u1eadt. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam n\u00f3i th\u1ebf ch\u1ec9 l\u00e0 mu\u1ed1n mi\u1ec5n \u0111\u00e1nh thu\u1ebf m\u00e0 th\u00f4i, \u0111\u00e2u d\u00e1m \u0111\u00f2i ta ph\u1ea3i tr\u1ea3 l\u1ea1i b\u1ea1c. Duy vi\u1ec7c xin long b\u00e0i th\u00ec c\u1ea5p cho h\u1ecd c\u0169ng kh\u00f4ng h\u1ea1i g\u00ec, nh\u01b0ng cho m\u1ed9t t\u1ea5m c\u0169ng \u0111\u1ee7 r\u1ed3i, ch\u1ee9 l\u1ea5y nhi\u1ec1u l\u00e0m g\u00ec\u201d. B\u00e8n sai g\u1eedi cho m\u1ed9t t\u1ea5m long b\u00e0i v\u00e0 vi\u1ebft th\u01b0 tr\u1ea3 l\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>(Thu\u1ebf thuy\u1ec1n bu\u00f4n bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1. V\u00ec x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a Qu\u1ea3ng Nam b\u1edd bi\u1ec3n k\u00e9o d\u00e0i, ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn bu\u00f4n nhi\u1ec1u n\u00ean \u0111\u1eb7t quan cai tr\u1ecb \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh thu\u1ebf. Th\u1ec3 l\u1ec7 nh\u01b0 sau : Thuy\u1ec1n Th\u01b0\u1ee3ng H\u1ea3i m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed9p 3.000\u00a0quan, khi v\u1ec1 n\u1ed9p 300 quan; thuy\u1ec1n Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed9p 3.000 quan, khi v\u1ec1 300 quan; thuy\u1ec1n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn m\u1edbi \u0111\u1ebfn n\u1ed9p 2.000 quan, khi v\u1ec1 200 quan; thuy\u1ec1n H\u1ea3i \u0110\u00f4ng \u6d77\u6771\u8239 m\u1edbi \u0111\u1ebfn 500 quan, khi v\u1ec1 50 quan; thuy\u1ec1n T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng m\u1edbi \u0111\u1ebfn 8.000 quan, khi v\u1ec1 800 quan; thuy\u1ec1n M\u00e3 Cao, Nh\u1eadt B\u1ea3n m\u1edbi \u0111\u1ebfn 4.000 quan, khi v\u1ec1 400 quan; thuy\u1ec1n Xi\u00eam La, L\u1eef T\u1ed1ng \u5442\u5b8b [<a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Luzon\">Luzon<\/a>] m\u1edbi \u0111\u1ebfn 2.000 quan, khi v\u1ec1 200 quan. Thuy\u1ec1n n\u00e0o gi\u1ea5u gi\u1ebfm h\u00e0ng h\u00f3a th\u00ec c\u00f3 t\u1ed9i, t\u1ecbch thu thuy\u1ec1n v\u00e0 h\u00e0ng h\u00f3a sung c\u00f4ng. Thuy\u1ec1n kh\u00f4ng c\u00f3 h\u00e0ng h\u00f3a th\u00ec kh\u00f4ng v\u00e0o c\u1eeda bi\u1ec3n. \u0110\u1ea1i \u01b0\u1edbc h\u1eb1ng n\u0103m s\u1ed1 ti\u1ec1n thu thu\u1ebf \u00edt l\u00e0 kh\u00f4ng d\u01b0\u1edbi m\u1ed9t v\u1ea1n quan, nhi\u1ec1u l\u00e0 h\u01a1n ba v\u1ea1n quan, chia l\u00e0m 10 th\u00e0nh, l\u1ea5y 6 th\u00e0nh n\u1ed9p kho, c\u00f2n 4 th\u00e0nh c\u1ea5p ph\u00e1t cho quan l\u1ea1i v\u00e0 qu\u00e2n nh\u00e2n).<\/p>\n\n\n\n<p>N\u01b0\u1edbc Xi\u00eam giao tr\u1ea3 cho ta 50 ng\u01b0\u1eddi qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n b\u1ecb b\u00e3o. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y qu\u00e2n b\u1eaft gi\u1eb7c v\u00e0 tu\u1ea7n bi\u1ec3n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh v\u00e0 thuy\u1ec1n d\u00e2n \u0111i bi\u1ec3n b\u1ecb b\u00e3o d\u1ea1t v\u00e0o h\u1ea3i ph\u1eadn L\u1ee5c Kh\u00f4n \u516d\u5764, \u0111\u1ec1u b\u1ecb ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam gi\u1eef c\u1ea3 . Bi\u00ean th\u1ea7n Gia \u0110\u1ecbnh g\u1eedi th\u01b0 tr\u00e1ch v\u1ec1 s\u1ef1 giam gi\u1eef \u1ea5y. Ng\u01b0\u1eddi Xi\u00eam \u0111\u01b0\u1ee3c th\u01b0, b\u00e8n cho \u0111\u01b0a tr\u1ea3 v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, L\u1ec5 b\u1ed9 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Th\u1ecbnh ch\u1ebft, t\u1eb7ng Ch\u00ednh tr\u1ecb th\u01b0\u1ee3ng khanh tham ngh\u1ecb, th\u1ee5y l\u00e0 Th\u1eadn c\u1ea7n.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 18 [1756], l\u1eadp ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng Qu\u00e1n.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c Nguy\u00ean n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p tr\u00ecnh b\u00e0y r\u1eb1ng vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp C\u00f4n Man l\u00e0 do t\u01b0\u1edbng Chi\u00eau Ch\u00f9y \u1ebech \u662d\u9318\u87a0 g\u00e2y ra, nay xin hi\u1ebfn \u0111\u1ea5t hai ph\u1ee7 T\u1ea7m B\u00f4n \u5c0b\u5954, L\u00f4i L\u1ea1p \u96f7\u5de4 v\u00e0 n\u1ed9p b\u00f9 l\u1ec5 c\u1ed1ng c\u00f2n thi\u1ebfu v\u1ec1 ba n\u0103m tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 chu\u1ed9c t\u1ed9i. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c t\u00e2u l\u00ean. Ch\u00faa c\u00f9ng c\u00e1c quan b\u00e0n, ra l\u1ec7nh\u00a0 b\u1eaft Chi\u00eau Ch\u00f9y \u1ebech \u0111em n\u1ed9p. N\u1eb7c Nguy\u00ean tr\u1ea3 l\u1eddi r\u1eb1ng \u1ebech \u0111\u00e3 b\u1ecb x\u1eed t\u1eed r\u1ed3i. Khi\u1ebfn b\u1eaft v\u1ee3 con. Nguy\u00ean l\u1ea1i ki\u1ebfm c\u1edb xin tha. Ch\u00faa bi\u1ebft l\u00e0 n\u00f3i d\u1ed1i, kh\u00f4ng y l\u1eddi xin. Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh k\u00edp t\u00e2u r\u1eb1ng : \u201cT\u1eeb x\u01b0a vi\u1ec7c d\u1ee5ng binh ch\u1eb3ng qua l\u00e0 \u0111\u1ec3 tr\u1eeb di\u1ec7t b\u1ecdn \u0111\u1ea7u s\u1ecf v\u00e0 m\u1edf mang th\u00eam \u0111\u1ea5t \u0111ai. N\u1eb7c Nguy\u00ean nay \u0111\u00e3 bi\u1ebft \u0103n n\u0103n xin h\u00e0ng n\u1ed9p \u0111\u1ea5t, n\u1ebfu truy m\u00e3i l\u1eddi n\u00f3i d\u1ed1i \u1ea5y th\u00ec n\u00f3 t\u1ea5t ch\u1ea1y tr\u1ed1n. Nh\u01b0ng t\u1eeb \u0111\u1ed3n dinh Gia \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ebfn La B\u00edch, \u0111\u01b0\u1eddng s\u00e1 xa x\u00f4i, ngh\u00ecn r\u1eebng mu\u00f4n su\u1ed1i, kh\u00f4ng ti\u1ec7n \u0111u\u1ed5i \u0111\u1ebfn c\u00f9ng. Mu\u1ed1n m\u1edf mang \u0111\u1ea5t \u0111ai c\u0169ng n\u00ean l\u1ea5y hai ph\u1ee7 n\u00e0y tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 c\u1ee7ng c\u1ed1 m\u1eb7t sau c\u1ee7a hai dinh. N\u1ebfu b\u1ecf g\u1ea7n c\u1ea7u xa, e r\u1eb1ng h\u00ecnh th\u1ebf c\u00e1ch tr\u1edf, binh d\u00e2n kh\u00f4ng li\u00ean ti\u1ebfp, l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c tuy d\u1ec5, m\u00e0 gi\u1eef th\u1ef1c l\u00e0 kh\u00f3. Khi x\u01b0a m\u1edf mang ph\u1ee7 Gia \u0110\u1ecbnh t\u1ea5t ph\u1ea3i tr\u01b0\u1edbc m\u1edf \u0111\u1ea5t H\u01b0ng Ph\u01b0\u1edbc, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5t \u0110\u1ed3ng Nai, khi\u1ebfn cho qu\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00f4ng \u0111\u1ee7, r\u1ed3i sau m\u1edbi m\u1edf \u0111\u1ebfn S\u00e0i G\u00f2n. \u0110\u00f3 l\u00e0 c\u00e1i k\u1ebf t\u1eb1m \u0103n d\u1ea7n. Nay \u0111\u1ea5t c\u0169 t\u1eeb H\u01b0ng Ph\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn S\u00e0i G\u00f2n ch\u1ec9 hai ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, d\u00e2n c\u01b0 c\u00f2n ch\u01b0a y\u00ean \u1ed5n, qu\u00e2n gi\u1eef c\u0169ng ch\u01b0a \u0111\u1ee7 n\u1eefa l\u00e0. Hu\u1ed1ng t\u1eeb S\u00e0i G\u00f2n \u0111\u1ebfn T\u1ea7m B\u00f4n, xa s\u00e1u ng\u00e0y \u0111\u01b0\u1eddng, \u0111\u1ecba th\u1ebf r\u1ed9ng r\u00e3i, d\u00e2n s\u1ed1 \u0111\u1ebfn v\u1ea1n ng\u01b0\u1eddi, qu\u00e2n ch\u00ednh quy \u0111\u00f3ng gi\u1eef th\u1ef1c s\u1ee3 ch\u1eb3ng \u0111\u1ee7. Th\u1ea7n xem ng\u01b0\u1eddi C\u00f4n Man gi\u1ecfi ngh\u1ec1 b\u1ed9 chi\u1ebfn, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u0169ng \u0111\u00e3 s\u1ee3 l\u1eafm. N\u1ebfu cho h\u1ecd \u0111\u1ea5t \u1ea5y khi\u1ebfn h\u1ecd ch\u1ed1ng gi\u1eef, \u201cl\u1ea5y ng\u01b0\u1eddi Man \u0111\u00e1nh ng\u01b0\u1eddi Man\u201d, c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1eafc s\u00e1ch. V\u1eady xin cho Ch\u00e2n L\u1ea1p chu\u1ed9c t\u1ed9i, l\u1ea5y \u0111\u1ea5t hai ph\u1ee7 \u1ea5y, \u1ee7y cho th\u1ea7n xem x\u00e9t h\u00ecnh th\u1ebf, \u0111\u1eb7t l\u0169y \u0111\u00f3ng qu\u00e2n, chia c\u1ea5p ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t cho qu\u00e2n v\u00e0 d\u00e2n, v\u1ea1ch r\u00f5 \u0111\u1ecba gi\u1edbi, cho l\u1ec7 v\u00e0o ch\u00e2u \u0110\u1ecbnh Vi\u1ec5n, \u0111\u1ec3 thu l\u1ea5y to\u00e0n khu\u201d. Ch\u00faa b\u00e8n y cho.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Nguy\u1ec5n Quang Ti\u1ec1n b\u1ecb b\u00e3i ch\u1ee9c. B\u1ea5y gi\u1edd vi\u00ean thi\u00ean t\u1ed5ng M\u00e2n Chi\u1ebft [Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn v\u00e0 Chi\u1ebft Giang] l\u00e0 L\u00ea Huy \u0110\u1ee9c \u9ece\u8f1d\u5fb7, thuy\u1ec1n b\u1ecb n\u1ea1n b\u00e3o \u0111\u1eadu v\u00e0o h\u1ea3i ph\u1eadn n\u01b0\u1edbc ta. [Ch\u00faa] h\u1eadu \u0111\u00e3i r\u1ed3i cho v\u1ec1, nh\u00e2n ti\u1ec7n cho \u0111\u01b0a v\u1ec1 Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Thanh b\u1ecb b\u1eaft l\u00e0 b\u1ecdn L\u00fd V\u0103n Quang 16 ng\u01b0\u1eddi. Ch\u00faa sai Quang Ti\u1ec1n vi\u1ebft th\u01b0, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0 An Nam qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u5b89\u5357\u570b\u738b. Quang Ti\u1ec1n c\u1ed1 ch\u1ea5p cho l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ec3 vi\u1ebft th\u1ebf. Ch\u00faa gi\u1eadn b\u00e3i ch\u1ee9c. Sau r\u1ed3i ch\u00faa ngh\u0129 ra, b\u00e8n cho vi\u1ebft b\u1ee9c th\u01b0 c\u1ee7a tr\u1ea5n th\u1ee7 cai b\u1ea1 m\u00e0 g\u1eedi \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 19 [1757], ph\u1ee7 L\u01b0\u01a1ng Qu\u00e1n l\u00e0m xong.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u1eb7c Nguy\u00ean n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p ch\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi ch\u00fa h\u1ecd l\u00e0 N\u1eb7c Nhu\u1eadn \u533f\u6f64 t\u1ea1m coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Bi\u00ean th\u1ea7n t\u00e2u xin nh\u00e2n \u0111\u00f3 l\u1eadp Nhu\u1eadn \u0111\u1ec3 t\u1ecf \u00e2n ngh\u0129a, cho v\u1eefng bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng. Ch\u00faa b\u1eaft ph\u1ea3i hi\u1ebfn hai ph\u1ee7 Tr\u00e0 Vinh \u8336\u69ae, Ba Th\u1eafc \u6ce2\u5fd2, r\u1ed3i sau m\u1edbi y cho. Khi \u1ea5y x\u1ea3y vi\u1ec7c con r\u1ec3 N\u1eb7c Nhu\u1eadn l\u00e0 N\u1eb7c Hinh \u533f\u99a8 gi\u1ebft N\u1eb7c Nhu\u1eadn \u0111\u1ec3 c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i, con N\u1eb7c Nhu\u1eadn l\u00e0 N\u1eb7c T\u00f4n \u533f\u5c0a ch\u1ea1y sang H\u00e0 Ti\u00ean. Th\u1ed1ng su\u1ea5t Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Du th\u1eeba th\u1ebf ti\u1ebfn \u0111\u00e1nh. N\u1eb7c Hinh ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn T\u1ea7m Phong Xuy \u5c0b\u6953\u5439 [Kompong ?], b\u1ecb quan phi\u00ean l\u00e0 \u1ed1c nha U\u00f4ng \u5c4b\u7259\u6c6a gi\u1ebft ch\u1ebft. B\u1ea5y gi\u1edd M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 c\u0169ng t\u00e2u gi\u00fap cho N\u1eb7c T\u00f4n. Ch\u00faa b\u00e8n s\u1eafc phong cho N\u1eb7c T\u00f4n l\u00e0m vua n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p, sai Thi\u00ean T\u1ee9 c\u00f9ng v\u1edbi t\u01b0\u1edbng s\u0129 n\u0103m dinh h\u1ed9 t\u1ed1ng v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. N\u1eb7c T\u00f4n b\u00e8n d\u00e2ng \u0111\u1ea5t T\u1ea7m Phong Long \u5c0b\u6953\u9f8d [Kompong Luong]. Ph\u01b0\u1edbc Du v\u00e0 C\u01b0 Trinh t\u00e2u xin d\u1eddi dinh Long H\u1ed3 \u0111\u1ebfn x\u1ee9 T\u1ea7m B\u00e0o \u5c0b\u888d\u8655 (nay l\u00e0 th\u00f4n Long H\u1ed3, t\u1ee9c l\u00e0 t\u1ec9nh l\u1ef5 V\u0129nh Long). L\u1ea1i \u0111\u1eb7t \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u6771\u53e3\u9053 \u1edf x\u1ee9 Sa \u0110\u00e9c \u6c99\u7684, \u0111\u1ea1o T\u00e2n Ch\u00e2u \u65b0\u6d32\u9053 \u1edf Ti\u1ec1n Giang, \u0111\u1ea1o Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c \u6731\u7be4\u9053 \u1edf H\u1eadu Giang, l\u1ea5y qu\u00e2n dinh Long H\u1ed3 \u0111\u1ec3 tr\u1ea5n \u00e1p. B\u1ea5y gi\u1edd N\u1eb7c T\u00f4n l\u1ea1i c\u1eaft n\u0103m ph\u1ee7 H\u01b0\u01a1ng \u00dac \u9999\u6fb3 [Kompong Som], C\u1ea7n V\u1ecdt \u82b9\u6e24 [Kampot], Ch\u00e2n S\u00e2m \u771f\u68ee [Chal Chun], S\u00e0i M\u1ea1t \u67f4\u672b, Linh Qu\u1ef3nh \u9748\u74ca \u0111\u1ec3 t\u1ea1 \u01a1n M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9, Thi\u00ean T\u1ee9 hi\u1ebfn cho tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh. Ch\u00faa cho l\u1ec7 n\u0103m ph\u1ee7 \u1ea5y v\u00e0o qu\u1ea3n h\u1ea1t H\u00e0 Ti\u00ean, Thi\u00ean T\u1ee9 l\u1ea1i xin \u0111\u1eb7t Gi\u00e1 Kh\u00ea \u67b6\u6eaa [R\u1ea1ch Gi\u00e1] l\u00e0m \u0111\u1ea1o Ki\u00ean Giang, C\u00e0 Mau \u54e5\u6bdb l\u00e0m \u0111\u1ea1o Long Xuy\u00ean, \u0111\u1ec1u \u0111\u1eb7t quan l\u1ea1i, chi\u00eau d\u00e2n c\u01b0, l\u1eadp th\u00f4n \u1ea5p, l\u00e0m cho \u0111\u1ecba gi\u1edbi H\u00e0 Ti\u00ean ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam r\u1ed9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, l\u1ea5y Ph\u1ea1m H\u1eefu \u1ee8ng \u8303\u6709\u61c9 l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh B\u00ecnh Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 20 [1758], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, sai Nguy\u1ec5n Khoa Tr\u1ef1c l\u00e0m Tu\u1ea7n ph\u1ee7 ph\u1ee7 Ph\u00fa Y\u00ean, \u0111\u1ed1c thu c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf sai d\u01b0 v\u00e0 th\u01b0\u1eddng t\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1, v\u00ec Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 \u0111\u1ea5t m\u1edbi khai th\u00e1c, d\u1eabu \u0111\u00e3 \u0111\u1eb7t quan l\u1ea1i cai tr\u1ecb, nh\u01b0ng thu\u1ebf m\u00e1 v\u1eabn c\u00f2n r\u1ed9ng r\u00e3i \u0111\u01a1n gi\u1ea3n (ti\u1ec1n thu\u1ebf sai d\u01b0 c\u1ee7a ch\u00ednh h\u1ed9 v\u00e0 kh\u00e1ch h\u1ed9 thu\u1ed9c hai huy\u1ec7n th\u00ec c\u0169ng nh\u01b0 c\u00e1c ph\u1ee7, c\u00f2n c\u00e1c ti\u1ec1n c\u01b0\u1edbc m\u1ec5, th\u01b0\u1eddng t\u00e2n, ti\u1ebft li\u1ec7u th\u00ec \u00edt h\u01a1n so v\u1edbi hai ph\u1ee7 Th\u0103ng Hoa v\u00e0 \u0110i\u1ec7n B\u00e0n). \u0110\u1ebfn khi c\u00e1c ph\u1ee7 B\u00ecnh Khang, Di\u00ean Kh\u00e1nh, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Gia \u0110\u1ecbnh d\u1ea7n d\u1ea7n m\u1edf mang, th\u00ec l\u1ec7 thu\u1ebf c\u0169ng nh\u01b0 t\u1ec9nh Ph\u00fa Y\u00ean. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y c\u00e1c thu\u1ebf sai d\u01b0 v\u00e0 th\u01b0\u1eddng t\u00e2n c\u1ee7a Ph\u00fa Y\u00ean c\u00f2n khi\u1ebfm nhi\u1ec1u cho n\u00ean sai quan \u0111i \u0111\u1ed1c thu.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai ch\u1ebf m\u0169 \u0111\u1ea7u h\u1ed5 c\u1ea5p cho c\u00e1c qu\u00e2n.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 21 [1759], th\u00e1ng 6 nhu\u1eadn, th\u00e1i th\u01b0\u1ee3ng ho\u00e0ng nh\u00e0 L\u00ea b\u0103ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 22 [1760], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ng\u00e0y Gi\u00e1p ng\u1ecd, th\u1ebf t\u1eed l\u00e0 Hi\u1ec7u m\u1ea5t, t\u1eb7ng Th\u00e1i b\u1ea3o qu\u1eadn c\u00f4ng, c\u1ea5m h\u00e1t x\u01b0\u1edbng trong tr\u0103m ng\u00e0y. Th\u1ebf t\u1eed l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi hi\u1ec1n hi\u1ebfu, nh\u00e2n t\u1eeb, th\u00f4ng minh, ai c\u0169ng ti\u1ebfc. (N\u0103m Gia Long th\u1ee9 3, truy phong l\u00e0 Tuy\u00ean v\u01b0\u01a1ng, l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u1edf x\u00e3 Long H\u1ed3).<\/p>\n\n\n\n<p>Ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai (t\u1ee9c l\u00e0 H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, con Nguy\u00ean phi Tr\u01b0\u01a1ng th\u1ecb) 28 tu\u1ed5i, kh\u00f4n ngoan, th\u00f4ng tu\u1ec7, s\u00e1ng su\u1ed1t, qu\u1ea3 quy\u1ebft, ch\u00faa mu\u1ed1n l\u1eadp l\u00e0m th\u1ebf t\u1eed. Sai N\u1ed9i h\u1eefu cai c\u01a1 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n H\u1ea1nh l\u00e0m th\u1ea7y, nho h\u1ecdc hu\u1ea5n \u0111\u1ea1o L\u00ea Cao K\u1ef7 l\u00e0m th\u1ecb gi\u1ea3ng, \u0111\u1ec3 ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o khi\u1ebfn c\u00f9ng v\u1edbi c\u00e1c quan \u0111\u1ea1i th\u1ea7n d\u1ef1 b\u00e0n vi\u1ec7c qu\u00e2n vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 23 [1761], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, n\u01b0\u1edbc V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng \u842c\u8c61 \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng. V\u1ea1n T\u01b0\u1ee3ng \u1edf v\u00e0o gi\u1eefa Ai Lao \u54c0\u7262 v\u00e0 L\u1ee5c Ho\u00e0n \u516d\u4e38. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 cho h\u1ecd c\u00f9ng v\u1edbi d\u00e2n Man \u1edf Cam L\u1ed9 qua l\u1ea1i bu\u00f4n b\u00e1n, do \u0111\u00f3 h\u1ecd m\u1ebfn \u0111\u1ee9c s\u1ee3 oai, th\u01b0\u1eddng sai s\u1ee9 \u0111\u1ebfn th\u00f4ng hi\u1ebfu, nay l\u1ea1i \u0111\u1ebfn c\u1ed1ng. (C\u1ed1ng ph\u1ea9m c\u00f3 voi \u0111\u1ef1c, s\u00e1p ong, s\u1eebng t\u00ea, kh\u0103n \u0111\u1ecf, nhi\u1ec1u \u00edt t\u00f9y ti\u1ec7n, kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ecbnh h\u1ea1n). Khi s\u1ee9 v\u1ec1 th\u00ec g\u1eedi cho t\u00f9 tr\u01b0\u1edfng g\u1ea5m, v\u00f3c, s\u00f4, l\u1ee5a.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, H\u1ed9 b\u1ed9 ki\u00eam Binh b\u1ed9 l\u00e0 Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Hy ch\u1ebft, t\u1eb7ng Tham ch\u00ednh, th\u1ee5y l\u00e0 Cung th\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 24 [1762], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, ng\u00e0y K\u1ef7 d\u1eadu, ho\u00e0ng t\u00f4n (t\u1ee9c Th\u1ebf t\u1ed5 Cao ho\u00e0ng \u0111\u1ebf) sinh, do nguy\u00ean phi c\u1ee7a ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 hai l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb (t\u1ee9c Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng h\u1eadu, con g\u00e1i cai c\u01a1 Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Trung, ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y h\u1ecd ho\u1eb7c theo qu\u1ed1c t\u00ednh, ho\u1eb7c l\u1ea5y Ph\u01b0\u1edbc Trung l\u00e0m t\u00ean t\u1ef1, ch\u01b0a x\u00e9t \u0111\u01b0\u1ee3c r\u00f5) sinh ra.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd m\u00f9i, n\u0103m th\u1ee9 25 [1763].<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p th\u00e2n, n\u0103m th\u1ee9 26 [1764], ho\u00e0ng t\u1eed nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Duy M\u1eadt \u7dad\u5bc6 sai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ebfn dinh Ai Lao c\u1ea7u vi\u1ec7n. Th\u01b0 \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c n\u00f3i r\u1eb1ng : \u201cTr\u01b0\u1edbc kia nh\u00e0 L\u00ea ch\u00fang ta n\u1eeda ch\u1eebng suy y\u1ebfu, gi\u1eb7c M\u1ea1c c\u01b0\u1edbp quy\u1ec1n. L\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi gh\u00e9t ngh\u1ecbch M\u00e3ng, thi\u00ean h\u1ea1 nh\u1edb h\u1ecd L\u01b0u. B\u1ea5y gi\u1edd, Chi\u00eau hu\u00e2n ti\u00ean c\u00f4ng (1. Nguy\u1ec5n Kim.) ch\u00fang ta h\u00f4 h\u00e0o \u0111\u1ea1i ngh\u0129a, t\u00f4n ph\u00f2 nh\u00e0 L\u00ea, d\u1ef1a oai tr\u1eddi, di\u1ec7t h\u1ecd M\u1ea1c, r\u01b0\u1edbc vua \u1edf \u0111\u1ea5t Ai Lao v\u1ec1 l\u00ean ng\u00f4i \u1edf n\u01b0\u1edbc Nam, c\u00f4ng trung h\u01b0ng \u1ea5y kh\u00f4ng ai h\u01a1n \u0111\u01b0\u1ee3c. B\u1ea5y gi\u1edd h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u0169ng \u1edf d\u01b0\u1edbi c\u1edd. T\u1eeb n\u0103m Thu\u1eadn B\u00ecnh v\u1ec1 sau, m\u01b0u gian c\u00e0ng ng\u00e0y c\u00e0ng l\u1edbn. \u0110\u1ebfn khi ti\u00ean v\u01b0\u01a1ng (2. Nguy\u1ec5n Ho\u00e0ng.) \u0111\u00e3 v\u00e0o Nam, h\u1ecd Tr\u1ecbnh c\u00e0ng l\u00e0m qu\u00e1. \u0110\u1ea7u th\u00ec nh\u01b0 l\u1eeda m\u1edbi b\u00e9n, c\u00f2n m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng T\u1ec1 [Ho\u00e0n] T\u1ea5n [V\u0103n] t\u00f4n Chu; sau nh\u01b0 m\u1ecdt \u0111\u1ee5c ru\u1ed9t c\u00e2y, ch\u1ef1c l\u00e0m nh\u01b0 V\u01b0\u01a1ng [M\u00e3ng] T\u00e0o [Th\u00e1o] c\u01b0\u1edbp H\u00e1n. Ni\u00ean hi\u1ec7u Ho\u1eb1ng \u0110\u1ecbnh, Tr\u1ea7n H\u1eb1ng gi\u1ebft Gi\u1ea3n c\u00f4ng (3. Tr\u1ea7n H\u1eb1ng gi\u1ebft Gi\u1ea3n C\u00f4ng n\u01b0\u1edbc T\u1ec1, v\u00ed vi\u1ec7c Tr\u1ecbnh T\u00f9ng gi\u1ebft vua K\u00ednh t\u00f4ng.); ni\u00ean hi\u1ec7u V\u0129nh Kh\u00e1nh, \u0110\u1ed5ng Tr\u00e1c ph\u1ebf Hi\u1ebfu hi\u1ebfn (4. \u0110\u1ed5ng Tr\u00e1c ph\u1ebf Hi\u1ebfn \u0110\u1ebf nh\u00e0 H\u00e1n, v\u00ed vi\u1ec7c Tr\u1ecbnh Giang ph\u1ebf vua Duy Ph\u01b0\u01a1ng.); Long \u0110\u1ee9c [Thu\u1ea7n t\u00f4ng] \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n, b\u1ed7ng v\u00f4 c\u1edb m\u00e0 tr\u00fang \u0111\u1ed9c; V\u0129nh H\u1ef1u [\u00dd T\u00f4ng] \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp, ch\u01b0a bao l\u00e2u m\u00e0 ra cung. Nh\u00e0 L\u00ea b\u1ecb quy\u1ec1n th\u1ea7n h\u1ecd Tr\u1ecbnh hi\u1ebfp ch\u1ebf \u0111\u00e3 l\u00e2u v\u1eady. M\u1eadt th\u1eb9n m\u00ecnh l\u00e0 con vua, r\u1ea5t c\u0103m m\u1ed1i th\u00f9 n\u01b0\u1edbc, nh\u01b0ng th\u1ebf y\u1ebfu \u0111\u1ecbch m\u1ea1nh, nhi\u1ec1u l\u1ea7n kh\u1edfi s\u1ef1 kh\u00f4ng xong. Nay tr\u0103m h\u1ecd n\u01b0\u1edbc x\u01b0a \u0111\u1ec1u n\u00f3i r\u1eb1ng nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 ch\u1ee7 c\u0169 c\u1ee7a ta, h\u1ecd Tr\u1ecbnh l\u00e0 qu\u00e2n th\u00f9 c\u1ee7a ta. Ph\u00f2 L\u00ea di\u1ec7t Tr\u1ecbnh, duy c\u00f2n tr\u00f4ng \u1edf qu\u00e2n mi\u1ec1n Nam. V\u1eady xin s\u1edbm \u0111\u1ecbnh c\u01a1 nghi, ch\u1ecdn ng\u00e0y ti\u1ebfn qu\u00e2n, c\u00f9ng nhau \u1ee9ng ti\u1ebfp. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec gi\u1eb7c n\u01b0\u1edbc m\u1edbi tr\u1eeb xong, th\u00f9 ta m\u1edbi tr\u1ea3 \u0111\u01b0\u1ee3c, m\u00e0 c\u00e1c ti\u00ean li\u1ec7t c\u0169ng r\u1ea1ng r\u1ee1 th\u00eam\u201d. Ch\u00faa kh\u00f4ng mu\u1ed1n g\u00e2y hi\u1ec1m kh\u00edch n\u01a1i bi\u00ean gi\u1edbi, n\u00ean h\u1eadu \u0111\u00e3i ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0a th\u01b0, r\u1ed3i cho v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u1ea4t d\u1eadu, n\u0103m th\u1ee9 27 [1765], m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Gi\u00e1p ng\u1ecd, ch\u00faa b\u0103ng, \u1edf ng\u00f4i 27 n\u0103m, th\u1ecd 52 tu\u1ed5i. B\u1ea7y t\u00f4i h\u1ed9i \u0111\u1ed3ng d\u00e2ng th\u1ee5y l\u00e0 Ki\u1ec1n C\u01b0\u01a1ng Uy \u0110o\u00e1n Th\u1ea7n Ngh\u1ecb Th\u00e1nh Du Nh\u00e2n T\u1eeb Du\u1ec7 Tr\u00ed Hi\u1ebfu V\u0169 v\u01b0\u01a1ng, t\u00e1ng \u1edf n\u00fai La Kh\u00ea. N\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 [1806], truy t\u00f4n l\u00e0m Ki\u1ec1n C\u01b0\u01a1ng Uy \u0110o\u00e1n Th\u1ea7n Ngh\u1ecb Th\u00e1nh Du Nh\u00e2n T\u1eeb Du\u1ec7 Tr\u00ed Hi\u1ebfu V\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 Th\u1ebf t\u00f4ng, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u1eddng Th\u00e1i; [truy t\u00f4n] phi l\u00e0 \u00d4n Th\u00e0nh Huy \u00fd Trang T\u1eeb D\u1ee5c Th\u00e1nh Hi\u1ebfu V\u0169 ho\u00e0ng h\u1eadu, l\u0103ng g\u1ecdi l\u00e0 V\u0129nh Th\u00e1i.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Th\u1ebf t\u00f4ng C\u00e0n C\u01b0\u01a1ng Uy \u0110o\u00e1n Th\u1ea7n Ngh\u1ecb Th\u00e1nh Du Nh\u00e2n T\u1eeb Du\u1ec7 Tr\u00ed Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Kho\u00e1t \u6ff6, l\u1ea1i h\u00fay l\u00e0 Hi\u1ec3u \u66c9, sinh n\u0103m Gi\u00e1p ng\u1ecd [1714] (L\u00ea V\u0129nh Th\u1ecbnh n\u0103m 10, Thanh Khang Hy n\u0103m 53), l\u00e0 con c\u1ea3 c\u1ee7a T\u00fac t\u00f4ng Hi\u1ebfu ninh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. M\u1eb9 l\u00e0 Hi\u1ebfu &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-the-tong-hieu-vu-hoang-de-nguyen-phuc-khoat\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u0169 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Kho\u00e1t<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[140,40,42,54,59,55,69,73,77,83,85,86,88,89,87,100,105,114,118,124,121,18,24],"tags":[],"class_list":["post-83","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-08-nguyen-phuc-khoat","category-40","category-42","category-ben-nghe","category-chau-doc","category-con-man","category-hoang-sa","category-ly-van-quang","category-mac-thien-tu","category-nac-bon","category-nac-nguyen","category-nac-nhuan","category-nac-tha","category-nac-tham","category-nac-ton","category-nguyen-cu-trinh","category-nguyen-huu-doan","category-nguyen-quang-tien","category-sa-dec","category-tam-phong-long","category-tan-chau","category-truong-phuoc-du","category-van-tuong"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/83","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=83"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/83\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=83"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=83"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=83"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}