{"id":87,"date":"2024-08-11T18:11:32","date_gmt":"2024-08-11T11:11:32","guid":{"rendered":"https:\/\/dainamthucluc.wordpress.com\/?p=87"},"modified":"2024-08-11T18:11:32","modified_gmt":"2024-08-11T11:11:32","slug":"thuc-luc-ve-due-tong-hieu-dinh-hoang-de-nguyen-phuc-thuan-thuong","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-due-tong-hieu-dinh-hoang-de-nguyen-phuc-thuan-thuong\/","title":{"rendered":"Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n (th\u01b0\u1ee3ng)"},"content":{"rendered":"\n<h1 class=\"wp-block-heading\">Ti\u1ec1n bi\u00ean &#8211; Quy\u1ec3n XI &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (th\u01b0\u1ee3ng)<\/h1>\n\n\n\n<p>Du\u1ec7 t\u00f4ng Th\u00f4ng Minh Khoan H\u1eadu Anh M\u1eabn Hu\u1ec7 H\u00f2a Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Thu\u1ea7n \u6df3, l\u1ea1i h\u00fay n\u1eefa l\u00e0 H\u00e2n \u6615, sinh n\u0103m Gi\u00e1p tu\u1ea5t [1754] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m 15, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 19), l\u00e0 con th\u1ee9 16 c\u1ee7a Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u00f5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Kho\u00e1t]. M\u1eb9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n th\u1ecb (Cu\u1ed9c bi\u1ebfn n\u0103m Gi\u00e1p Ng\u1ecd, Nguy\u1ec5n th\u1ecb \u0111i tu, n\u0103m Gia Long th\u1ee9 3, cho hi\u1ec7u l\u00e0 Tu\u1ec7 t\u0129nh th\u00e1nh m\u1eabu nguy\u00ean s\u01b0).<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>\u0110\u1ea7u l\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed th\u1ee9 ch\u00edn l\u00e0 H\u1ea1o \u660a \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00eau qu\u00fd n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp l\u00e0m th\u1ebf t\u1eed, r\u1ed3i m\u1ea5t, ho\u00e0ng t\u00f4n l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng \u7687\u5b6b\u6698 c\u00f2n th\u01a1 \u1ea5u m\u00e0 ho\u00e0ng t\u1eed c\u1ea3 l\u00e0 Ch\u01b0\u01a1ng \u66b2 l\u1ea1i c\u0169ng m\u1ea5t. H\u01b0ng t\u1ed5 Hi\u1ebfu khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Lu\u00e2n] khi nh\u1ecf kh\u00f4i ng\u00f4 kh\u00e1c th\u01b0\u1eddng, theo vai v\u1ebf th\u00ec \u0111\u00e1ng \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1eadp. Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u00f5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf sai N\u1ed9i h\u1eefu Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n H\u1ea1nh \u5f35\u6587\u5e78 l\u00e0m th\u1ea7y, mu\u1ed1n \u0111\u1ec3 cho n\u1ed1i ng\u00f4i. B\u1eaft \u0111\u1ea7u cho c\u00e1c ch\u1ee9c ch\u01b0\u1edfng c\u01a1, th\u01b0\u1eddng \u0111\u01b0\u1ee3c tham d\u1ef1 tri\u1ec1u ch\u00ednh. N\u0103m \u1ea5t d\u1eadu, m\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 5, ng\u00e0y Gi\u00e1p ng\u1ecd, Th\u1ebf t\u00f4ng Hi\u1ebfu v\u00f5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf b\u0103ng. B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n] m\u1edbi 12 tu\u1ed5i, quy\u1ec1n th\u1ea7n Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan \u5f35\u798f\u5dd2 (con Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Phan \u5f35\u798f\u6500) l\u1ee3i d\u1ee5ng ch\u00faa c\u00f2n tr\u1ebb tu\u1ed5i, m\u1eadt c\u00f9ng Th\u00e1i gi\u00e1m Ch\u1eed \u0110\u1ee9c \u891a\u5fb7 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) v\u00e0 Ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u00f4ng \u962e\u4e45\u901a \u0111\u1ed5i di m\u1ec7nh l\u1eadp l\u00ean, hi\u1ec7u l\u00e0 Kh\u00e1nh Ph\u1ee5 \u0111\u1ea1o nh\u00e2n \u6176\u668a\u9053\u4eba.<\/p>\n\n\n\n<p>H\u01b0ng t\u1ed5 [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Lu\u00e2n] b\u1ecb Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan gh\u00e9t, b\u1eaft giam v\u00e0o l\u00e3nh th\u1ea5t. N\u1ed9i h\u1eefu Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n H\u1ea1nh, th\u1ecb gi\u1ea3ng L\u00ea Cao K\u1ef7 \u9ece\u9ad8\u7d00 \u0111\u1ec1u b\u1ecb&nbsp; Loan gi\u1ebft. H\u01b0ng t\u1ed5 lo bu\u1ed3n sinh \u1ed1m, m\u00f9a thu, th\u00e1ng 9, ng\u00e0y Qu\u00fd m\u00f9i, v\u1ec1 ph\u1ee7 \u0111\u1ec7 th\u00ec b\u0103ng, th\u1ecd 33 tu\u1ed5i, t\u00e1ng t\u1ea1i x\u00e3 C\u01b0 Ch\u00ednh (thu\u1ed9c huy\u1ec7n H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0). N\u0103m M\u1eadu tu\u1ea5t, n\u0103m \u0111\u1ea7u Th\u1ebf t\u1ed5 l\u00ean nhi\u1ebfp ch\u00ednh, truy t\u00f4n l\u00e0m T\u1eeb T\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1m B\u1ea1c Khoan D\u1ee5 \u00d4n H\u00f2a Hi\u1ebfu Khang v\u01b0\u01a1ng, n\u0103m Gia Long th\u1ee9 5 truy t\u00f4n l\u00e0m Nh\u00e2n Minh C\u1ea9n H\u1eadu Khoan D\u1ee5 \u00d4n H\u00f2a Hi\u1ebfu Khang ho\u00e0ng \u0111\u1ebf. N\u0103m th\u1ee9 7, tu s\u1eeda s\u01a1n l\u0103ng, g\u1ecdi l\u00e0 l\u0103ng C\u01a1 th\u00e1nh. N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 2, phong n\u00fai l\u00e0m n\u00fai H\u01b0ng Nghi\u1ec7p, d\u00e2ng mi\u1ebfu hi\u1ec7u l\u00e0 H\u01b0ng t\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa [Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n] l\u00ean ng\u00f4i xu\u1ed1ng chi\u1ebfu \u0111\u1ea1i x\u00e1. Chi\u1ebfu r\u1eb1ng : \u201cKinh Xu\u00e2n thu \u0111\u1ec3 mu\u00f4n \u0111\u1eddi khu\u00f4n ph\u00e9p, d\u1ea1y ph\u1ea3i nghi\u00eam ch\u1ec9nh t\u1eeb \u0111\u1ea7u ; b\u1ef1c vua ch\u00faa l\u1eadp ch\u1ebf \u0111\u1ed9 th\u00e1i b\u00ecnh, c\u00e0ng tr\u1ecdng thay c\u0169 \u0111\u1ed5i m\u1edbi. Mu\u1ed1n \u0111\u01b0a \u0111\u1eddi \u0111\u1ebfn th\u1ecbnh tr\u1ecb, h\u00e1 ch\u1ec9 tr\u00f4ng v\u00e0o lu\u00e2n \u00e2m ! Nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ta ph\u00e1t t\u00edch t\u1ef1 \u00d4 ch\u00e2u, th\u1ef1c nh\u1edd ti\u00ean ch\u00faa \u0111\u1ec3 m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c. Nghi\u1ec7p b\u00e1 gi\u1eefa ph\u01b0\u01a1ng tr\u1eddi ch\u00f3t v\u00f3t, \u0111\u1ea1o v\u01b0\u01a1ng ban kh\u1eafp trong c\u00f5i b\u1edd. C\u00e1c th\u00e1nh truy\u1ec1n n\u1ed1i c\u00f9ng nhau, gi\u1eef g\u00ecn khu\u00f4n ph\u00e9p m\u1ed9t nh\u00e0, v\u1ed7 tr\u1ecb d\u01b0 \u0111\u1ed3 ngh\u00ecn th\u1eb7ng. Ti\u00ean kh\u1ea3o ho\u1eb7c v\u0103n ho\u1eb7c v\u00f5, m\u1edf r\u1ed9ng quy m\u00f4 nh\u1ea5t \u0111\u1ea1i, \u0111\u1eb7t \u0111\u00fang uy nghi b\u00e1ch v\u01b0\u01a1ng. V\u00e2ng m\u00e3i m\u1ec7nh tr\u1eddi, ti\u1ebfng t\u0103m to l\u1edbn. [Kh\u00f4ng ng\u1edd] th\u1ee9c m\u00e2y \u0111\u01b0\u01a1ng r\u1ef1c r\u1ee1 t\u1eebng tr\u1eddi, xe ph\u01b0\u1ee3ng b\u1ed7ng xa r\u1eddi c\u00f5i \u0111\u1ea5t. Ta \u0111\u1ee9c c\u00f2n non, m\u00e0 tu\u1ed5i c\u00f2n nh\u1ecf. Ch\u01b0a bi\u1ebft vi\u1ec7c c\u1ea5y g\u1eb7t gian nan, e kh\u00f4ng r\u00f5 v\u1ed7 y\u00eau d\u00e2n ch\u00fang. D\u1eabu nh\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea3 tri\u1ec1u c\u00f9ng gi\u00fap, nhi\u1ec1u c\u00f4ng xoay chuy\u1ec3n c\u00e0n kh\u00f4n ; nh\u01b0ng tr\u00e1ch nhi\u1ec7m mu\u00f4n vi\u1ec7c m\u1ed9t ng\u00e0y, n\u00ean hai ba l\u1ea7n tho\u00e1i nh\u01b0\u1ee3ng. L\u1ecbch minh (1. L\u1ecbch minh : C\u00e2y minh gi\u00e1p, m\u1ed9t th\u1ee9 c\u1ecf x\u01b0a ng\u01b0\u1eddi ta tr\u1ed3ng \u1edf g\u1ea7n th\u1ec1m \u0111\u1ec3 xem s\u1ed1 ng\u00e0y trong m\u1ed9t th\u00e1ng.) v\u1eeba g\u1eb7p ng\u00e0y t\u1ed1t, kh\u00f3 ng\u0103n h\u01b0\u1edbng b\u00f3ng l\u00f2ng qu\u1ef3. Cho n\u00ean ng\u00e0y th\u00e1ng n\u00e0y ta \u0111\u00e3 l\u00ean ng\u00f4i v\u01b0\u01a1ng. N\u1eeda \u0111\u00eam thu\u1eadn t\u00ecnh, s\u00e1ng s\u1edbm l\u00e2m ch\u00ednh. Mu\u1ed1n t\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c Th\u00e0nh Chu th\u1ecbnh \u0111\u1ee9c (2. \u0110\u1eddi Th\u00e0nh v\u01b0\u01a1ng nh\u00e0 Chu l\u00e0 m\u1ed9t \u0111\u1eddi th\u1ecbnh tr\u1ecb.), c\u1ea7n ph\u1ea3i nh\u1edb H\u1ed3ng ph\u1ea1m c\u00e1ch ng\u00f4n (3. Thi\u00ean H\u1ed3ng ph\u1ea1m trong Kinh Th\u01b0, n\u00eau c\u1eedu tr\u00f9 \u0111\u1ec3 d\u1eady ph\u00e9p l\u1edbn tr\u1ecb n\u01b0\u1edbc.). \u0110\u01b0\u1ee3c t\u01b0\u01a1i \u0111\u1eb9p nh\u01b0 r\u1ed3ng nh\u01b0 \u00e1nh s\u00e1ng, l\u00e0 nh\u1edd b\u1ea7y t\u00f4i h\u1eb1ng th\u00e1ng x\u00e9t m\u00ecnh, v\u00e0 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn t\u00ecnh d\u00e2n mong gi\u00f3 mong m\u01b0a m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi m\u1ed9t kh\u00e1c. V\u1eady xu\u1ed1ng l\u1ec7nh \u0111\u1ea1i x\u00e1, tuy\u00ean b\u1ed1 \u0111\u1ee9c \u00e2n, \u0111\u1ec3 \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ea5m Ph\u01b0\u1edbc l\u00e0nh th\u00eam m\u00e3i, th\u1ecfa l\u00f2ng mong m\u1ecfi m\u00e2y tr\u1eddi. Mong r\u1eb1ng c\u00e1c quan trong ngo\u00e0i ch\u0103m lo ch\u1ee9c v\u1ee5, gi\u00e0 tr\u1ebb tr\u0103m h\u1ecd \u0111\u1ec1u bi\u1ebft t\u00f4n vua th\u00e2n tr\u00ean, \u0111\u1ec3 m\u1ed9t phen r\u1eeda s\u1ea1ch d\u01a1 c\u0169, th\u00f3i t\u1ed1t th\u1ea5m nhu\u1ea7n\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u0103ng Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan l\u00e0m qu\u1ed1c ph\u00f3 \u570b\u5085, gi\u1eef vi\u1ec7c H\u1ed9 b\u1ed9, qu\u1ea3n c\u01a1 Trung t\u01b0\u1ee3ng, ki\u00eam T\u00e0u v\u1ee5, cho thu thu\u1ebf s\u1ea3n v\u1eadt ngu\u1ed3n v\u00e0ng Thu B\u1ed3n v\u00e0 c\u00e1c ngu\u1ed3n \u0110\u1ed3ng H\u01b0\u01a1ng, Tr\u00e0 S\u01a1n, Tr\u00e0 V\u00e2n l\u00e0m ng\u1ee5 l\u1ed9c. Loan sai ng\u01b0\u1eddi ri\u00eang tr\u01b0ng thu, H\u1eb1ng n\u0103m \u0111\u01b0\u1ee3c s\u1ed1 v\u00e0ng v\u00f4 s\u1ed1 m\u00e0 n\u1ed9p thu\u1ebf cho nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc ch\u1ec9 m\u1ed9t, hai ph\u1ea7n m\u01b0\u1eddi. C\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf ngu\u1ed3n v\u1ec1 ng\u00e0 voi, s\u00e1p ong, m\u1eadt ong, m\u1ed7i n\u0103m thu b\u1ea1c \u0111\u1ebfn h\u01a1n 200 l\u1ea1ng. C\u1ee7a b\u00e1u ch\u1ea5t nh\u01b0 n\u00fai. Con l\u00e0 Th\u1eb7ng \u5d4a v\u00e0 Nh\u1ea1c \u5dbd \u0111\u1ec1u l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa (Th\u1eb7ng l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Nguy\u1ec7n \u7389\u9858, Nh\u1ea1c l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc \u0110\u1ea3o \u7389\u74b9), l\u00e0m quan \u0111\u1ebfn ch\u01b0\u1edfng dinh cai c\u01a1. C\u1ea3 nh\u00e0 Loan sang y\u00eau quy\u1ec1n th\u1ebf, \u00e1t c\u1ea3 trong ngo\u00e0i. L\u1ea1i \u0111em b\u00e8 \u0111\u1ea3ng l\u00e0 b\u1ecdn Th\u00e1i Sinh chia gi\u1eef nh\u1eefng b\u1ebfn tr\u1ecdng y\u1ebfu. Loan ng\u00e0y c\u00e0ng bu\u00f4ng tu\u1ed3ng, ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 Tr\u01b0\u01a1ng T\u1ea7n C\u1ed1i \u5f35\u79e6\u6a9c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 6, tri\u1ec7u tham m\u01b0u dinh \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh v\u1ec1, th\u0103ng l\u00e0m L\u1ea1i b\u1ed9, kh\u1edfi ph\u1ee5c Nguy\u1ec5n Quang Ti\u1ec1n l\u00e0m H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n. B\u1ea5y gi\u1edd Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan chuy\u00ean n\u1eafm quy\u1ec1n b\u00ednh, s\u1ee3 d\u01b0 lu\u1eadn kh\u00f4ng \u01b0a, n\u00ean \u0111em hai ng\u01b0\u1eddi n\u00e0y l\u00e0 c\u00f3 danh v\u1ecdng \u1edf \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi xin ch\u00faa c\u1ea5t d\u00f9ng. Ch\u00faa theo l\u1eddi, n\u00ean c\u00f3 m\u1ec7nh \u1ea5y.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Th\u1ecb gi\u1ea3ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u00f4n l\u00e0m Binh b\u1ed9, v\u1eabn ki\u00eam ch\u1ee9c th\u1ecb gi\u1ea3ng.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u00ednh tu\u1ea5t, n\u0103m th\u1ee9 1 [1766] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m 27, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 31), m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, b\u1ecdn th\u00e1m t\u1eed c\u1ee7a H\u00e0 Ti\u00ean t\u1eeb Xi\u00eam La tr\u1edf v\u1ec1, n\u00f3i vua Phong \u760b\u738b Xi\u00eam La (vua Xi\u00eam c\u00f3 b\u1ec7nh phong c\u00f9i, ng\u01b0\u1eddi n\u01b0\u1edbc g\u1ecdi l\u00e0 vua Phong) \u0111\u00e3 s\u1eeda so\u1ea1n chi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y sang \u0111\u00e1nh H\u00e0 Ti\u00ean. T\u1ed5ng binh M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 l\u1ea5y l\u00e0m lo, phi b\u00e1o v\u1ec1 dinh \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh xin qu\u00e2n \u1ee9ng vi\u1ec7n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Th\u1ed1ng su\u1ea5t Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00f4i \u962e\u4e45\u9b41 [c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn c\u1ee7a s\u1eed gia tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i (xem ghi ch\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Nam Li\u1ec7t Truy\u1ec7n)] (con Ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00e1p \u962e\u4e45\u6cd5, d\u00f2ng d\u00f5i Nguy\u1ec5n Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ec1u \u962e\u798f\u55ac) v\u00e0 Tham m\u01b0u Nguy\u1ec5n Th\u1eeba M\u00e2n \u962e\u627f\u7de1 (con Tham ch\u00ednh Nguy\u1ec5n Th\u1eeba T\u1ef1 \u962e\u627f\u7dd2) sai b\u1ecdn Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu Si\u00eau \u962e\u4e45\u8d85, Nguy\u1ec5n C\u1eedu T\u1ef1 \u962e\u4e45\u7dd2 \u0111em 3 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n, 20 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n sai v\u00e0 1.000 tinh binh \u0111\u00f3ng gi\u1eef H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u1ec3 ph\u00f2ng ng\u1eeba gi\u1eb7c Xi\u00eam.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110inh h\u1ee3i, n\u0103m th\u1ee9 2 [1767], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, Tr\u1ecbnh Doanh nh\u00e0 L\u00ea ch\u1ebft, con l\u00e0 S\u00e2m l\u00ean n\u1ed1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 3, Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n \u7dec\u7538 c\u1eed binh \u0111\u00e1nh ph\u00e1 Xi\u00eam La, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c vua Phong v\u00e0 con l\u00e0 Chi\u00eau \u0110\u1ed1c \u0110a \u662d\u7763\u591a, l\u00f9a m\u1ea5y v\u1ea1n d\u00e2n \u0111em v\u1ec1. Con th\u1ee9 vua Phong l\u00e0 Chi\u00eau X\u1ec9 Xoang \u662d\u4f88\u8154 ch\u1ea1y sang Ch\u00e2n L\u1ea1p, Chi\u00eau Th\u00fay \u662d\u7fe0 ch\u1ea1y sang H\u00e0 Ti\u00ean. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111em vi\u1ec7c \u1ea5y b\u00e1o l\u00ean, l\u1ea1i g\u1eedi th\u01b0 cho b\u1ecdn \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00f4i \u962e\u4e45\u9b41 [c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn c\u1ee7a s\u1eed gia tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i (xem ghi ch\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Nam Li\u1ec7t Truy\u1ec7n)] tri\u1ec7t qu\u00e2n vi\u1ec7n v\u1ec1 cho kh\u1ecfi kh\u00f3 nh\u1ecdc. Thi\u00ean T\u1ee9 l\u1ea1i s\u1ee3 qu\u00e2n Mi\u1ebfn \u0110i\u1ec7n th\u1eeba th\u1ebf \u0111\u1ebfn l\u1ea5n, b\u00e8n sai thu\u1ed9c t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ed9i Th\u1eafng th\u1ee7y Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i L\u1ef1c \u9673\u5927\u529b (con Tr\u1ea7n \u0110\u1ea1i \u0110\u1ecbnh) \u0111em binh thuy\u1ec1n \u0111i tr\u1ea5n gi\u1eef \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n B\u00f4n \u771f\u5954 (\u0111\u1ea7u \u0111\u1ecba gi\u1edbi Xi\u00eam La); l\u1ea1i sai qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n x\u00e9t c\u00e1c h\u1ea3i \u0111\u1ea3o C\u1ed5 C\u00f4ng \u53e4\u516c, C\u1ed5 C\u1ed1t \u53e4\u9aa8 v\u00e0 D\u1ea7n Kh\u1ea3m \u5bc5\u574e. B\u1ea5y gi\u1edd c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ch\u00e2u \u6f6e\u5dde n\u01b0\u1edbc Thanh l\u00e0 Ho\u1eafc Nhi\u00ean \u970d\u7136 r\u1ee7 nhau h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng, th\u1ea5y \u0111\u1ea3o C\u1ed5 C\u00f4ng l\u00e0 n\u01a1i hi\u1ec3m tr\u1edf h\u1ebbo l\u00e1nh, d\u1ef1a l\u00e0m s\u00e0o huy\u1ec7t, th\u01b0\u1eddng \u1ea9n hi\u1ec7n \u1edf v\u00f9ng duy\u00ean h\u1ea3i, \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp thuy\u1ec1n bu\u00f4n, v\u00e2y c\u00e1nh ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, c\u00f3 \u00fd ng\u1ea7m nh\u00f2m ng\u00f3 H\u00e0 Ti\u00ean. Qu\u00e2n \u0111i tu\u1ea7n th\u00e1m bi\u1ebft t\u00ecnh h\u00ecnh. Thi\u00ean T\u1ee9 m\u1eadt sai qu\u00e2n tinh nhu\u1ec7 ng\u1ea7m \u0111\u1ebfn v\u00e2y b\u1eaft. Ho\u1eafc Nhi\u00ean b\u1ecb qu\u00e2n ch\u00fang gi\u1ebft ch\u1ebft, d\u01b0 \u0111\u1ea3ng \u0111\u1ec1u tan.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u00e8, th\u00e1ng 5, L\u1ea1i b\u1ed9 Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh ch\u1ebft, C\u01b0 Trinh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u01a1 tr\u00ed m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c, gi\u1ecfi quy\u1ebft \u0111o\u00e1n, ph\u00e0m c\u00f3 ki\u1ebfn ngh\u1ecb t\u00e2u b\u00e0y \u0111\u1ec1u l\u00e0 n\u00f3i ngay b\u00e0n th\u1eb3ng. Trong khi tham d\u1ef1 vi\u1ec7c qu\u00e2n \u1edf mi\u1ec1n Nam, 11 n\u0103m m\u1edf mang \u0111\u1ea5t \u0111ai, gi\u1eef y\u00ean bi\u00ean gi\u1edbi, c\u00f4ng lao danh v\u1ecdng r\u1ee1 r\u00e0ng. L\u1ea1i gi\u1ecfi v\u0103n ch\u01b0\u01a1ng, \u01b0a ng\u00e2m v\u1ecbnh, khi \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh, c\u00f9ng v\u1edbi T\u1ed5ng binh H\u00e0 Ti\u00ean M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 th\u01b0\u1eddng l\u1ea5y th\u01a1 v\u0103n t\u1eb7ng nhau, c\u00f3 t\u1eadp H\u00e0 Ti\u00ean th\u1eadp v\u1ecbnh l\u01b0u h\u00e0nh. L\u1ea1i l\u00e0m b\u00e0i S\u00e3i v\u00e3i v\u1ea5n \u0111\u00e1p \u50e7\u5c3c\u554f\u7b54\u8fad [T\u0103ng Ni v\u1ea5n \u0111\u00e1p t\u1eeb], t\u00f4n s\u00f9ng ch\u00ednh h\u1ecdc, b\u00e0i b\u00e1c m\u00ea ho\u1eb7c, d\u00f9ng l\u1ed1i v\u0103n bi\u1ec1n ng\u1eabu qu\u1ed1c \u00e2m, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u truy\u1ec1n t\u1ee5ng. Khi ch\u1ebft, t\u1eb7ng T\u00e1 l\u00fd c\u00f4ng th\u1ea7n ch\u00ednh tr\u1ecb th\u01b0\u1ee3ng khanh, th\u1ee5y l\u00e0 V\u0103n \u0110\u1ecbnh. (N\u0103m Minh M\u1ec7nh th\u1ee9 20 [1839] phong T\u00e2n Minh h\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f2ng t\u1ef1 \u1edf Th\u00e1i mi\u1ebfu).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, l\u1ea5y Binh b\u1ed9 Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u00f4n l\u00e0m L\u1ea1i b\u1ed9, coi vi\u1ec7c Kinh di\u00ean. Sau l\u1ea1i sai ki\u00eam H\u00ecnh b\u1ed9, cai qu\u1ea3n vi\u1ec7c v\u1eadn t\u1ea3i.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 12, l\u1ea5y K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Khu\u00f4ng (con Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Ti\u1ebfn) l\u00e0m Cai b\u1ea1, H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n th\u1ecb gi\u1ea3ng Tr\u1ea7n Ph\u01b0\u1edbc Th\u00e0nh (l\u1ea1i t\u00ean l\u00e0 \u0110\u1ea1i Ti\u1ebfn) l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eadu t\u00fd, n\u0103m th\u1ee9 3 [1768], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, sai c\u00e1c dinh l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, m\u1edf khoa thi h\u01b0\u01a1ng. Sai Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 l\u00e3nh H\u00ecnh b\u1ed9 s\u1ef1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5c (l\u1ea1i c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Th\u01b0\u1eddng, con T\u00f4n Th\u1ea5t T\u1ee9, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Th\u01b0\u1eddng qu\u1eadn c\u00f4ng) l\u00e0m gi\u00e1m th\u00ed. L\u1ea5y L\u00ea Ch\u00ednh Vi\u1ec7p, B\u1ea1ch Do\u00e3n Tri\u1ec1u \u0111\u1ed7 \u0111\u1ea7u, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi cho l\u00e0 x\u1ee9ng \u0111\u00e1ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Truy c\u1ea5p cho Thi\u1ebfu \u00fay T\u00f4n Th\u1ea5t Hi\u1ec7p 300 ng\u01b0\u1eddi t\u1ef1 d\u00e2n (x\u00e3 V\u00e2n Th\u00ea) v\u00e0 500 m\u1eabu t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n (x\u00e3 Kim \u0110\u00f4i).<\/p>\n\n\n\n<p>Tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea5t M\u01b0\u1eddng T\u00e1t \u832b\u85a9 n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La l\u00e0 Tr\u1ecbnh Qu\u1ed1c Anh \u912d\u570b\u82f1 t\u1ef1 l\u1eadp l\u00e0m vua. Qu\u1ed1c Anh l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ch\u00e2u n\u01b0\u1edbc Thanh. Cha l\u00e0 Y\u1ec3n \u5043 l\u01b0u ng\u1ee5 \u1edf Xi\u00eam La, l\u00e0m tr\u01b0\u1edfng \u0111\u1ea5t M\u01b0\u1eddng T\u00e1t, Y\u1ec3n ch\u1ebft, Qu\u1ed1c Anh n\u1ed1i ch\u1ee9c, x\u01b0ng l\u00e0 Phi Nh\u00e3 \u4e15\u96c5 (t\u00ean quan n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam) T\u00e2n \u65b0, th\u1eeba l\u00fac n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam tr\u1ed1ng tr\u1ea3i suy y\u1ebfu, b\u00e8n d\u1ea5y qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u00fap l\u1ea5y \u0111\u1ea5t, t\u1ef1 x\u01b0ng l\u00e0m qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00f2i n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p ti\u1ebfn c\u1ed1ng. Vua Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 N\u1eb7c T\u00f4n cho r\u1eb1ng Phi Nh\u00e3 T\u00e2n kh\u00f4ng ph\u1ea3i d\u00f2ng d\u00f5i Xi\u00eam La, c\u1ef1 kh\u00f4ng nh\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>K\u1ef7 s\u1eedu, n\u0103m th\u1ee9 4 [1769], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, vua n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 T\u00e2n sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Phi Nh\u00e3 S\u00f4 S\u0129 \u4e15\u96c5\u82bb\u4ed5 (t\u00ean ch\u1ee9c quan) B\u00f4n Ma \u5954\u9ebb (t\u00ean ng\u01b0\u1eddi) \u0111em qu\u00e2n \u0111\u01b0a ng\u1ee5y v\u01b0\u01a1ng n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 N\u1eb7c N\u1ed9n \u533f\u5ae9 v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Qu\u00e2n B\u00f4n Ma \u0111\u1ebfn L\u00f4 Khu \u7210\u5878, c\u00f9ng N\u1eb7c T\u00f4n \u0111\u00e1nh nhau m\u00e3i kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, b\u00e8n b\u1eaft d\u00e2n \u0111em v\u1ec1. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c tin, c\u00e0ng th\u00eam c\u1ea9n th\u1eadn vi\u1ec7c bi\u00ean ph\u00f2ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ch\u00e2u l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u00e1i \u9673\u592a h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng \u1edf n\u00fai B\u1ea1ch M\u00e3 \u767d\u99ac\u5c71, m\u01b0u \u0111\u00e1nh \u00fap H\u00e0 Ti\u00ean, ng\u1ea7m k\u1ebft v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi h\u1ecd M\u1ea1c l\u00e0 b\u1ecdn M\u1ea1c S\u00f9ng \u911a\u5b97, M\u1ea1c Khoan \u911a\u5bec l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 bi\u1ebft r\u00f5 t\u00ecnh h\u00ecnh, li\u1ec1n cho mai ph\u1ee5c, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c b\u1ecdn S\u00f9ng, Khoan, \u0111u\u1ed5i \u0111\u00e1nh \u0111\u1ea3ng ch\u00fang \u1edf ch\u00f9a H\u01b0\u01a1ng S\u01a1n. Tr\u1ea7n Th\u00e1i ch\u1ea1y sang Xi\u00eam La.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u00e0m s\u1ed5 s\u00e1ch k\u1ebf to\u00e1n h\u1eb1ng n\u0103m. B\u1ea5y gi\u1edd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh t\u0129nh \u0111\u00e3 l\u00e2u, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t ng\u00e0y c\u00e0ng th\u00eam m\u1edf r\u1ed9ng, h\u1ed9 kh\u1ea9u ng\u00e0y c\u00e0ng t\u0103ng nhi\u1ec1u, thu\u1ebf kh\u00f3a v\u1ec1 \u0111inh \u0111i\u1ec1n thu v\u00e0o ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y kho t\u00e0ng. Ch\u00faa m\u1edbi l\u00ean ng\u00f4i, mu\u1ed1n bi\u1ebft r\u00f5 s\u1ed1 m\u1ee5c c\u00e1c th\u1ee9, b\u00e8n sai s\u1edf t\u1ea1i \u0111\u1ec1u l\u00e0m b\u1ea3n t\u00ednh thu thu\u1ebf kh\u00f3a \u0111inh \u0111i\u1ec1n v\u00e0 nh\u1eefng thu\u1ebf ngu\u1ed3n, c\u1eeda quan, b\u1ebfn \u0111\u00f2, h\u1ecdp th\u00e0nh s\u1ed5 t\u00e2u l\u00ean, l\u00e0m l\u1ec7 th\u01b0\u1eddng h\u1eb1ng n\u0103m. (Thu\u1eadn H\u00f3a, 2 ph\u1ee7, 8 huy\u1ec7n, 1 ch\u00e2u, ru\u1ed9ng h\u01a1n 153.180 m\u1eabu, \u0111inh h\u01a1n 126.850 ng\u01b0\u1eddi. Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh, 9 ph\u1ee7, 25 huy\u1ec7n, 1 ch\u00e2u, ru\u1ed9ng 270.000 m\u1eabu kho\u1ea3nh(1. \u1edf Trung Qu\u1ed1c th\u00ec m\u1ed9t kho\u1ea3nh l\u00e0 100 m\u1eabu. \u1edf \u0111\u00e2y d\u00f9ng ch\u1eef m\u1eabu kho\u1ea3nh, c\u00f3 l\u1ebd ph\u1ea7n l\u1edbn l\u00e0 m\u1eabu, c\u00f2n nh\u1eefng n\u01a1i m\u1edbi khai th\u00e1c ch\u01b0a \u0111o \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00ednh x\u00e1c th\u00ec t\u00ednh l\u00e0 kho\u1ea3nh, c\u0169ng \u0111\u1ea1i lo\u1ea1i tr\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u1eabu, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i 100 m\u1eabu. 1), \u0111inh h\u01a1n 165.060 ng\u01b0\u1eddi. S\u1ed1 thu v\u00e0o trong m\u1ed9t n\u0103m th\u00ec Thu\u1eadn H\u00f3a th\u00f3c 3.533.356 th\u0103ng, g\u1ea1o 63.655 th\u0103ng, ti\u1ec1n 153.600 quan. Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u1ebfn Gia \u0110\u1ecbnh th\u00f3c h\u01a1n 6.048.500 th\u0103ng, g\u1ea1o h\u01a1n 782.000 th\u0103ng, ti\u1ec1n h\u01a1n 241.900 quan. L\u1ea1i c\u00e1c th\u1ee9 thu\u1ebf ngu\u1ed3n, t\u1ea5n, \u0111\u1ea7m, ao, tu\u1ea7n ty, ch\u1ee3, \u0111\u00f2, m\u1ed7i n\u0103m thu v\u00e0o ti\u1ec1n h\u01a1n 76.460 quan, v\u00e0ng 148 l\u1ea1ng, b\u1ea1c 1.450 l\u1ea1ng. T\u1eeb Qu\u1ea3ng Nam tr\u1edf v\u1ec1 Nam chi\u1ebfm 6 ph\u1ea7n, Thu\u1eadn H\u00f3a chi\u1ebfm 4 ph\u1ea7n. Ngo\u00e0i ra c\u00e1c lo\u1ea1i nh\u01b0 l\u1ee5a, nhi\u1ec5u, v\u1ea3i tr\u1eafng, ng\u00e0 voi, s\u1eebng t\u00ea, s\u00e1p ong, d\u1ea7u n\u01b0\u1edbc, d\u1ea7u th\u01a1m, \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, m\u1eadt m\u00eda, m\u1eadt ong, song, m\u00e2y n\u01b0\u1edbc, \u0111u\u1ed1c tr\u00e1m, \u0111\u00e8n n\u1ebfn th\u00ec kh\u00f4ng \u1edf trong s\u1ed1 thu\u1ebf n\u00e0y).<\/p>\n\n\n\n<p>Sai c\u00e1c ch\u00e2u huy\u1ec7n l\u1eadp ph\u01b0\u1eddng ch\u01a1i xu\u00e2n, m\u1ed7i ph\u01b0\u1eddng 15 ng\u01b0\u1eddi, n\u1ed9p thu\u1ebf 1 quan ti\u1ec1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Sao ch\u1ed5i m\u1ecdc, chu\u00f4i t\u1ef1 ph\u00eda \u0111\u00f4ng b\u1eafc ch\u1ec9 sang ph\u00eda t\u00e2y nam. H\u00e0n l\u00e2m Nguy\u1ec5n Quang Ti\u1ec1n n\u00f3i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi ta r\u1eb1ng ch\u1ec9 trong 6 n\u0103m \u1edf Qu\u1ea3ng Nam s\u1ebd n\u1ed5i binh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan c\u1ea7m quy\u1ec1n, ch\u00ednh tr\u1ecb t\u1ef1 chuy\u00ean. N\u1ed9i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi\u1ec5m, ch\u01b0\u1edfng Th\u1ee7y c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Vi\u00ean (\u0111\u1ec1u l\u00e0 con D\u1eadn qu\u1ed1c c\u00f4ng T\u00f4n Th\u1ea5t \u0110i\u1ec1n, b\u1ea5y gi\u1edd ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi l\u00e0 Nghi\u1ec5m qu\u1eadn c\u00f4ng) d\u1eabu \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u00faa th\u00e2n y\u00eau, nh\u01b0ng ch\u1ec9 say m\u00ea t\u1eedu s\u1eafc, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc. Loan th\u1ea5y th\u1ebf b\u00e8n kh\u00f4ng ki\u00eang n\u1ec3 g\u00ec, b\u00e1n quan, bu\u00f4n t\u01b0\u1edbc, \u0103n ti\u1ec1n tha t\u1ed9i, h\u00ecnh ph\u1ea1t phi\u1ec1n nhi\u1ec5u, thu\u1ebf m\u00e1 n\u1eb7ng n\u1ec1, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u1ec1u l\u1ea5y l\u00e0m kh\u1ed5. Trong kho\u1ea3ng 4, 5 n\u0103m, tai d\u1ecb hi\u1ec7n ra lu\u00f4n, \u0111\u1ea5t \u0111\u1ed9ng, n\u00fai l\u1edf, sao sa, n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ecf, tr\u0103m h\u1ecd \u0111\u00f3i k\u00e9m, tr\u1ed9m c\u01b0\u1edbp t\u1ee9 tung. Trong n\u01b0\u1edbc t\u1ef1 \u0111\u00f3 sinh nhi\u1ec1u vi\u1ec7c.<\/p>\n\n\n\n<p>Canh d\u1ea7n, n\u0103m th\u1ee9 5 [1770], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 3, l\u00e0m s\u1ed5 c\u00e1c ru\u1ed9ng h\u1ecd \u1edf c\u00e1c huy\u1ec7n x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a. Ch\u00faa cho r\u1eb1ng x\u1ee9 Thu\u1eadn H\u00f3a kh\u1ea9n ru\u1ed9ng ng\u00e0y m\u1ed9t nhi\u1ec1u, m\u00e0 s\u1ed5 s\u00e1ch l\u00e2u n\u0103m h\u01b0 h\u1ecfng, sai chi\u1ebfu s\u1ed1 ru\u1ed9ng h\u1ecd c\u00e1c x\u00e3 th\u00f4n ph\u01b0\u1eddng thu\u1ed9c c\u00e1c huy\u1ec7n, l\u00e0m s\u1ed5 d\u1ed3n th\u00e0nh t\u1eadp. (H\u01b0\u01a1ng Tr\u00e0 10 t\u1ed5ng, 222 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 8 t\u1eadp. Qu\u1ea3ng \u0110i\u1ec1n 8 t\u1ed5ng, 137 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 4 t\u1eadp. Ph\u00fa Vang 6 t\u1ed5ng, 352 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 15 t\u1eadp. \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng 5 t\u1ed5ng, 188 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 5 t\u1eadp. Khang L\u1ed9c 6 t\u1ed5ng, 83 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 6 t\u1eadp. L\u1ec7 Th\u1ee7y 5 t\u1ed5ng, 73 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 4 t\u1eadp. Nam B\u1ed1 Ch\u00ednh 2 t\u1ed5ng, 54 x\u00e3, th\u00f4n, ph\u01b0\u1eddng, ru\u1ed9ng h\u1ecd quy th\u00e0nh 1 t\u1eadp. Duy c\u00f2n 1 huy\u1ec7n H\u1ea3i L\u0103ng, nay kh\u00f4ng kh\u1ea3o \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u1eddi x\u00e2y V\u0103n Mi\u1ebfu \u0111\u1ebfn x\u00e3 Long H\u1ed3. Ch\u00faa th\u1ea5y \u0111\u1ecba th\u1ebf Tri\u1ec1u S\u01a1n \u1ea9m th\u1ea5p n\u00ean sai d\u1eddi \u0111i.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 l\u0129nh H\u00ecnh b\u1ed9 s\u1ef1 l\u00e0 T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5c \u5c0a\u5ba4\u6631 b\u1ecb b\u00e3i. D\u1ee5c h\u1ecdc r\u1ed9ng, c\u00f3 t\u00e0i l\u01b0\u1ee3c, tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh d\u1ef1a v\u00e0o xem l\u00e0 tr\u1ecdng th\u1ea7n. B\u1ea5y gi\u1edd Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan chuy\u00ean quy\u1ec1n, th\u1ea5y D\u1ee5c l\u00e0 b\u1ea7y t\u00f4i t\u00f4n th\u1ea5t c\u00f3 ti\u1ebfng \u0111\u01b0\u01a1ng th\u1eddi, mu\u1ed1n k\u00e9o b\u00e8 gi\u00fap m\u00ecnh, b\u00e8n \u0111em con g\u00e1i g\u1ea3 cho. D\u1ee5c kh\u00f4ng v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 khu\u1ea5t ch\u00fat n\u00e0o, gi\u1eef ngay th\u1eb3ng, kh\u00f4ng a dua. Loan gh\u00e9t, ng\u1ea7m sai ng\u01b0\u1eddi vu cho D\u1ee5c m\u01b0u ph\u1ea3n. Tra x\u00e9t m\u00e3i kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1ee9ng c\u1edb g\u00ec, \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea5y b\u00e3i v\u1ec1. D\u1ee5c \u0111\u00e3 v\u1ec1 nh\u00e0, tuy\u1ec7t nhi\u00ean kh\u00f4ng n\u00f3i g\u00ec \u0111\u1ebfn vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc n\u1eefa, ch\u1ec9 ng\u00e0y c\u00f9ng c\u00e1c kh\u00e1ch ng\u00e2m v\u1ecbnh. D\u1ee5c hi\u1ebfu h\u1ecdc, gi\u1ecfi th\u01a1, c\u00e0ng tinh v\u1ec1 thu\u1eadt s\u1ed1 v\u00e0 \u00e2m nh\u1ea1c, t\u1ee5c truy\u1ec1n \u0111\u00e0n nam c\u1ea7m \u5357\u7434 ((1) \u0110\u00e0n b\u1ea7u.) l\u00e0 do D\u1ee5c ch\u1ebf ra. (C\u00f3 thuy\u1ebft n\u00f3i D\u1ee5c b\u1ecb Loan gh\u00e9t, vu vi\u1ec7c m\u01b0u ph\u1ea3n kh\u00f4ng b\u1eb1ng ch\u1ee9ng, b\u00e8n l\u1ea5y vi\u1ec7c l\u00e0m s\u00fang ri\u00eang l\u00e0m ch\u1ee9ng, b\u1eaft giam v\u00e0 n\u0103m sau ph\u00e1t b\u1ec7nh ung th\u01b0 \u1edf l\u01b0ng r\u1ed3i ch\u1ebft).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, Ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u00f4ng ch\u1ebft, t\u1eb7ng Tr\u1ea5n ph\u1ee7 K\u00ednh qu\u1eadn c\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Tr\u1ea7n Ph\u01b0\u1edbc Th\u00e0nh \u9673\u798f\u6210 l\u00e0m Cai b\u1ea1, tu\u1ea7n h\u00e0nh 5 ph\u1ee7 (Th\u0103ng B\u00ecnh, \u0110i\u1ec7n B\u00e0n, Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i, Quy Nh\u01a1n, Ph\u00fa Y\u00ean), tham m\u01b0u vi\u1ec7c d\u1eb9p gi\u1eb7c, \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n t\u01b0\u1edbng s\u0129 binh d\u00e2n c\u1ee7a s\u00e1u \u0111\u1ea1o \u0111\u1ed3n dinh Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i v\u00e0 qu\u00e2n l\u00ednh hai ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n v\u00e0 Ph\u00fa Y\u00ean \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c \u00e1c man. Bu\u1ed5i qu\u1ed1c s\u01a1 b\u1ecdn m\u1ecdi \u00e1c \u0110\u00e1 V\u00e1ch \u77f3\u58c1\u60e1\u883b [Th\u1ea1ch B\u00edch \u00e1c man] \u1edf Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i (v\u00ec ven n\u00fai tr\u00f4ng l\u00ean nh\u1eefng v\u00e1ch \u0111\u00e1 \u0111\u1ee9ng th\u1eb3ng l\u00e0 nh\u00e0 \u1edf c\u1ee7a b\u1ecdn m\u1ecdi \u00e1c n\u00e0y, cho n\u00ean g\u1ecdi t\u00ean l\u00e0 m\u1ecdi \u0110\u00e1 V\u00e1ch) th\u01b0\u1eddng g\u00e2y n\u1ea1n cho d\u00e2n, n\u00ean \u0111\u00e3 bi\u00ean d\u00e2n [Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i] l\u1eadp l\u00e0m s\u00e1u \u0111\u1ea1o qu\u00e2n, chia phi\u00ean \u0111\u00f3ng gi\u1eef, d\u00e2n \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c y\u00ean. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y b\u1ecdn m\u1ecdi \u00e1c \u1ea5y l\u1ea1i xu\u1ed1ng qu\u1ea5y nhi\u1ec5u, m\u1edbi sai Ph\u01b0\u1edbc Th\u00e0nh l\u00e3nh qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh d\u1eb9p.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, l\u00ednh tr\u1ed1n \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean l\u00e0 Ph\u1ea1m Lam h\u1ecdp \u0111\u1ea3ng \u1edf H\u01b0\u01a1ng \u00dac \u9999\u6fb3 v\u00e0 C\u1ea7n V\u1ecdt \u82b9\u6e24 c\u00f9ng v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0 V\u00e0 \u95cd\u5a46 l\u00e0 Ving Ly Ma L\u01b0 \u69ae\u96e2\u9ebb\u8606 v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 \u1ed1c nha K\u00ea \u5c4b\u7259\u7a3d h\u1ee3p qu\u00e2n h\u01a1n 800 ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 15 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n, chia \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y b\u1ed9 \u0111\u00e1nh \u00fap tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean. V\u1eeba t\u1edbi ngo\u00e0i l\u0169y, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111em qu\u00e2n ch\u1ed1ng c\u1ef1, \u0111\u00e1nh tan \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111\u00e2m ch\u1ebft Ph\u1ea1m Lam \u8303\u5116 \u1edf gi\u1eefa s\u00f4ng, b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c L\u01b0 v\u00e0 K\u00ea \u0111em ch\u00e9m. B\u1ea5y gi\u1edd H\u00e0 Ti\u00ean lu\u00f4n g\u1eb7p binh h\u1ecfa, qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng hao t\u1ed5n, l\u00f2ng d\u00e2n dao \u0111\u1ed9ng, Thi\u00ean T\u1ee9 d\u00e2ng s\u1edb t\u1ef1 tr\u00e1ch. Ch\u00faa ban th\u01b0 t\u1ecf l\u00f2ng khoan h\u1ed3ng v\u00e0 y\u00ean \u1ee7i. L\u1ea1i s\u1eafc cho \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh r\u1eb1ng h\u1ec5 H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 tin b\u00e1o \u0111\u1ed9ng th\u00ec ph\u1ea3i ti\u1ebfp \u1ee9ng mau.<\/p>\n\n\n\n<p>D\u1eadt s\u0129 \u1edf Thu\u1eadn H\u00f3a l\u00e0 Ng\u00f4 Th\u1ebf L\u00e2n \u5433\u4e16\u7498 d\u00e2ng th\u01b0 b\u00e0n v\u1ec1 ti\u1ec1n t\u1ec7, \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng: \u201cTr\u1ed9m nghe, khi ti\u00ean ch\u00faa m\u1edf mang, \u0111\u1ea5t c\u00f2n h\u1eb9p, d\u00e2n c\u00f2n th\u01b0a, ph\u00eda nam ch\u01b0a c\u00f3 \u0111\u1ea5t Gia \u0110\u1ecbnh m\u00e0u m\u1ee1 (Gia \u0110\u1ecbnh l\u00e0 \u0111\u1ea5t t\u1ed1t b\u1eadc nh\u1ea5t, r\u1ea5t h\u1ee3p tr\u1ed3ng l\u00faa, r\u1ed3i \u0111\u1ebfn tr\u1ed3ng cau. Ph\u01b0\u01a1ng ng\u00f4n c\u00f3 c\u00e2u \u201cNh\u1ea5t th\u00f3c nh\u00ec cau\u201d \u7a40\u4e00\u6994\u4e8c); ph\u01b0\u01a1ng B\u1eafc c\u00f2n c\u00f3 vi\u1ec7c ph\u00f2ng gi\u1eef \u1edf Ho\u00e0nh S\u01a1n, li\u1ec1n n\u0103m chinh chi\u1ebfn, m\u00e0 d\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u00f3i k\u00e9m, nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc th\u1eeba ti\u00eau. Ng\u00e0y nay thi\u00ean h\u1ea1 b\u00ecnh t\u0129nh \u0111\u00e3 l\u00e2u, \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng d\u00e2n \u0111\u00f4ng, nh\u1eefng \u0111\u1ea5t tr\u1ed3ng l\u00faa \u0111\u00e3 khai kh\u1ea9n h\u1ebft, nh\u1eefng ngu\u1ed3n l\u1ee3i n\u00fai ch\u1eb1m \u0111\u00e3 khai th\u00e1c h\u1ebft. H\u01a1n n\u1eefa, ru\u1ed9ng \u1edf Phi\u00ean Tr\u1ea5n v\u00e0 Long H\u1ed3 l\u1ea1i kh\u00f4ng b\u1ecb h\u1ea1n l\u1ee5t bao gi\u1edd. Th\u1ebf m\u00e0 t\u1eeb n\u0103m M\u1eadu t\u00fd [1768] t\u1edbi nay, gi\u00e1 th\u00f3c cao v\u1ecdt, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00f3i k\u00e9m, l\u00e0 c\u1edb l\u00e0m sao? Kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 thi\u1ebfu th\u00f3c m\u00e0 ch\u00ednh v\u00ec \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n k\u1ebdm g\u00e2y n\u00ean v\u1eady. Nh\u00e2n t\u00ecnh ai c\u0169ng \u01b0a c\u00e1i b\u1ec1n ch\u1eafc, gh\u00e9t c\u00e1i ch\u00f3ng h\u01b0. Nay l\u1ea5y \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n k\u1ebdm ch\u00f3ng h\u01b0 m\u00e0 thay \u0111\u1ed3ng ti\u1ec1n \u0111\u1ed3ng b\u1ec1n ch\u1eafc, cho n\u00ean d\u00e2n \u0111ua nhau ch\u1ee9a th\u00f3c m\u00e0 kh\u00f4ng ch\u1ecbu ch\u1ee9a ti\u1ec1n. Tuy nhi\u00ean, c\u00e1i t\u1ec7 ti\u1ec1n k\u1ebdm \u0111\u00e3 l\u00e2u r\u1ed3i, nay mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i \u0111i, th\u1ebf r\u1ea5t l\u00e0 kh\u00f3, m\u00e0 n\u1ea1n \u0111\u00f3i c\u1ee7a d\u00e2n th\u1ebf l\u1ea1i r\u1ea5t g\u1ea5p. Th\u1ea7n tr\u1ed9m ngh\u0129 ph\u01b0\u01a1ng k\u1ebf ng\u00e0y nay, kh\u00f4ng g\u00ec b\u1eb1ng ph\u1ecfng theo ph\u00e9p nh\u00e0 H\u00e1n, m\u1ed7i ph\u1ee7 \u0111\u1eb7t m\u1ed9t kho th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh, \u0111\u1eb7t quan ph\u1ee5 tr\u00e1ch, \u0111\u1ecbnh gi\u00e1 th\u01b0\u1eddng b\u00ecnh, r\u1ed3i h\u1ec5 th\u00f3c r\u1ebb th\u00ec theo gi\u00e1 m\u00e0 \u0111ong v\u00e0o, th\u00f3c \u0111\u1eaft th\u00ec theo gi\u00e1 m\u00e0 b\u00e1n ra. Nh\u01b0 th\u1ebf th\u00ec gi\u00e1 th\u00f3c kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i r\u1ebb qu\u00e1 \u0111\u1ec3 h\u1ea1i cho nh\u00e0 n\u00f4ng, m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn n\u1ed7i \u0111\u1eaft qu\u00e1 \u0111\u1ec3 l\u1ee3i cho b\u1ecdn ph\u00fa th\u01b0\u01a1ng, r\u1ed3i sau s\u1ebd d\u1ea7n d\u1ea7n s\u1eeda \u0111\u1ed5i c\u00e1i t\u1ec7 ti\u1ec1n k\u1ebdm, th\u1ebf l\u00e0 v\u1eadt gi\u00e1 s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00ecnh \u1ed5n\u201d. S\u1edb d\u00e2ng v\u00e0o, kh\u00f4ng th\u1ea5y tr\u1ea3 l\u1eddi (Sau L\u00e2n theo gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n, nh\u1eadn ng\u1ee5y ch\u1ee9c).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00e2n m\u00e3o, n\u0103m th\u1ee9 6 [1771], m\u00f9a thu, th\u00e1ng 8, M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111\u01b0\u1ee3c tin n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam La ki\u1ec3m duy\u1ec7t binh gi\u00e1p, \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y \u0111\u1ebfn l\u1ea5n, b\u00e8n ch\u1ea1y h\u1ecbch xin vi\u1ec7n \u1edf Gia \u0110\u1ecbnh. \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00f4i [c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn c\u1ee7a s\u1eed gia tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i (xem ghi ch\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Nam Li\u1ec7t Truy\u1ec7n)] cho r\u1eb1ng n\u0103m tr\u01b0\u1edbc H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 b\u00e1o h\u00e3o tin bi\u00ean c\u1ea5p, ch\u1ec9 l\u00e0m m\u1ec7t cho quan qu\u00e2n, n\u00ean kh\u00f4ng cho binh \u0111\u1ebfn c\u1ee9u. B\u1ea5y gi\u1edd trong th\u00e0nh H\u00e0 Ti\u00ean th\u1ea5y \u1edf ph\u01b0\u01a1ng Nam c\u00f3 2 c\u00e1i c\u1ea7u v\u1ed3ng \u0111\u1ecf m\u1ecdc giao nhau th\u00e0nh h\u00ecnh ch\u1eef th\u1eadp, d\u00e0i h\u01a1n 30 tr\u01b0\u1ee3ng ; l\u1ea1i \u1edf d\u01b0\u1edbi l\u1ea7u B\u1eafc \u0111\u1ebf c\u00f3 m\u1ed9t c\u1ed3n c\u00e1t t\u1eeb l\u00e2u, ch\u1ee3t b\u1ecb c\u01a1n gi\u00f3 cu\u1ed1n l\u00ean l\u01b0ng ch\u1eebng tr\u1eddi, l\u00e0m trong th\u00e0nh m\u00f9 t\u1ed1i, ph\u00fat ch\u1ed1t c\u00e1t \u1ea5y t\u1ea3n xu\u1ed1ng, \u0111\u00e1nh \u0111\u1ed1ng th\u00e0nh h\u00ecnh ch\u1eef th\u1eadp. Ng\u01b0\u1eddi th\u1ee9c gi\u1ea3 cho \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111i\u1ec1m \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 10 th\u00e0nh s\u1ebd m\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, vua Xi\u00eam th\u1ea5y Chi\u00eau Th\u00f9y \u662d\u7fe0 ch\u1ea1y sang H\u00e0 Ti\u00ean, s\u1ee3 c\u00f3 m\u1ed1i lo v\u1ec1 sau, b\u00e8n ph\u00e1i hai v\u1ea1n qu\u00e2n th\u1ee7y v\u00e0 b\u1ed9, d\u00f9ng t\u00ean gi\u1eb7c [n\u00fai] B\u1ea1ch M\u00e3 l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u00e1i l\u00e0m h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o, v\u00e2y tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean. Qu\u00e2n tr\u1ea5n \u00edt \u1ecfi, b\u00e1m gi\u1eef th\u00e0nh c\u1ed1 \u0111\u00e1nh, ch\u1ea1y h\u1ecfa b\u00e0i c\u00e1o c\u1ea5p v\u1edbi dinh Long H\u1ed3. Qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u00f4ng gi\u1eef n\u00fai T\u00f4 Ch\u00e2u, d\u00f9ng \u0111\u1ea1i b\u00e1c b\u1eafn v\u00e0o th\u00e0nh, th\u1ebf r\u1ea5t nguy c\u1ea5p. \u0110\u01b0\u01a1ng \u0111\u00eam, kho thu\u1ed1c s\u00fang \u1edf n\u00fai Ng\u0169 H\u1ed5 ph\u00e1t ch\u00e1y, trong th\u00e0nh s\u1ee3 r\u1ed1i. Qu\u00e2n Xi\u00eam t\u1eeb ph\u00eda sau th\u00e0nh ch\u1eb7t c\u1eeda s\u1ea5n v\u00e0o, ph\u00f3ng h\u1ecfa \u0111\u1ed1t doanh.<\/p>\n\n\n\n<p>Thi\u00ean T\u1ee9 th\u00e2n h\u00e0nh \u0111\u1ed1c su\u1ea5t binh s\u1edf thu\u1ed9c ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh \u1edf c\u00e1c ng\u00f5. M\u1ed9t l\u00e1t qu\u00e2n d\u00e2n tan v\u1ee1, th\u00e0nh b\u1ecb h\u00e3m. Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1ee9c Nghi\u1ec7p (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) k\u00e8m Thi\u00ean T\u1ee9 l\u00ean thuy\u1ec1n ch\u1ea1y. M\u1ea1c T\u1eed Ho\u00e0ng, M\u1ea1c T\u1eed Th\u1ea3ng, M\u1ea1c T\u1eed Duy\u00ean \u1edf \u0111\u1ea1o Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c c\u0169ng \u0111\u1ec1u \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n ph\u00e1 v\u00f2ng v\u00e2y, do \u0111\u01b0\u1eddng bi\u1ec3n ch\u1ea1y xu\u1ed1ng Ki\u00ean Giang, r\u1ed3i qua Tr\u1ea5n Giang \u93ae\u6c5f d\u1eebng l\u1ea1i. Chi\u00eau khoa \u662d\u79d1 (t\u00ean ch\u1ee9c quan) n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam l\u00e0 Tr\u1ea7n Li\u00ean \u9673\u806f \u0111u\u1ed5i theo \u0111\u1ebfn, v\u1eeba g\u1eb7p L\u01b0u th\u1ee7 dinh Long H\u1ed3 l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc H\u1ee3p \u5b8b\u798f\u6d3d \u0111em binh thuy\u1ec1n b\u1ea3n dinh \u0111\u1ebfn c\u1ee9u, k\u00e9o th\u1eb3ng t\u1edbi s\u00f4ng Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng c\u1ef1. Qu\u00e2n Xi\u00eam r\u00fat lui, v\u00e0o nh\u1ea7m ng\u00e1ch s\u00f4ng c\u1ee5t, \u0111\u1ea1i binh [ta] \u0111u\u1ed5i \u1eadp t\u1edbi, ch\u00e9m \u0111\u01b0\u1ee3c h\u01a1n 300 \u0111\u1ea7u. Tr\u1ea7n Li\u00ean ph\u1ea3i b\u1ecf thuy\u1ec1n, d\u1eabn qu\u00e2n ch\u1ea1y v\u1ec1 H\u00e0 Ti\u00ean, l\u1ea1i b\u1ecb Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Nh\u00e2n \u0111\u00f3n \u0111\u00e1nh, qu\u00e2n Xi\u00eam ch\u1ebft qu\u00e1 n\u1eeda. Vua Xi\u00eam b\u00e8n l\u01b0u Tr\u1ea5n Li\u00ean \u1edf l\u1ea1i gi\u1eef H\u00e0 Ti\u00ean, r\u1ed3i t\u1ef1 \u0111em qu\u00e2n th\u1eb3ng sang Ch\u00e2n L\u1ea1p. N\u1eb7c T\u00f4n b\u1ecf ch\u1ea1y. Vua Xi\u00eam l\u1eadp N\u1eb7c N\u1ed9n l\u00e0m vua Ch\u00e2n L\u1ea1p. Th\u1ebf l\u00e0 qu\u00e2n Xi\u00eam \u0111\u00f3ng gi\u1eef ph\u1ee7 Nam Vang, c\u00f3 \u00fd nh\u00f2m ng\u00f3 Phi\u00ean Tr\u1ea5n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00f4i [c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn c\u1ee7a s\u1eed gia tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i (xem ghi ch\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Nam Li\u1ec7t Truy\u1ec7n)] v\u00e0 Nguy\u1ec5n Th\u1eeba M\u00e2n g\u1eedi gi\u1ea5y m\u1eddi Thi\u00ean T\u1ee9 \u0111\u1ebfn dinh \u0111\u1ec3 h\u1ecfi th\u0103m y\u00ean \u1ee7i. Thi\u00ean T\u1ee9 tr\u00ecnh b\u00e0y duy\u00ean do th\u1ea5t th\u1ee7 v\u00e0 d\u00e2ng th\u01b0 xin ch\u1edd t\u1ed9i. Ch\u00faa ban th\u01b0 r\u1ed9ng mi\u1ec5n, l\u1ea1i c\u1ea5p th\u00eam l\u01b0\u01a1ng. H\u1ea1 l\u1ec7nh cho \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n cho qu\u00e2n \u0111\u01b0a v\u1ec1 \u0111\u1ea1o Tr\u1ea5n Giang, khi\u1ebfn chi\u00eau d\u1ee5 d\u00e2n l\u01b0u vong m\u00e0 t\u00ednh l\u1ea1i vi\u1ec7c \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, Tr\u1ecbnh S\u00e2m nh\u00e0 L\u00ea th\u1eaft c\u1ed5 gi\u1ebft Th\u00e1i t\u1eed nh\u00e0 L\u00ea l\u00e0 Duy V\u1ef9. B\u1ea5y gi\u1edd S\u00e2m chuy\u00ean quy\u1ec1n, t\u00e1c oai t\u00e1c ph\u00fac. Duy V\u1ef9 c\u0103m n\u1ed7i nh\u00e0 L\u00ea m\u1ea5t quy\u1ec1n, kh\u1ea3ng kh\u00e1i c\u00f3 \u00fd mu\u1ed1n t\u1ef1 l\u1eadp. S\u00e2m r\u1ea5t gh\u00e9t, li\u1ec1u th\u00eau d\u1ec7t n\u00ean t\u1ed9i r\u1ed3i th\u1eaft c\u1ed5 gi\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ea5y Cai \u0111\u1ed9i dinh Ph\u00fa Y\u00ean l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u00e2n l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u00ecnh Khang.<\/p>\n\n\n\n<p>N\u00fai Th\u1ea1ch Bi \u1edf Ph\u00fa Y\u00ean b\u1ecb s\u00e9t \u0111\u00e1nh, \u0111\u00e1 \u0111en \u1edf n\u00fai \u0111\u1ec1u h\u00f3a ra tr\u1eafng c\u1ea3, xa tr\u00f4ng nh\u01b0 bia \u0111\u00e1 d\u1ef1ng \u0111\u1ee9ng, s\u1eafc nh\u01b0 tro tr\u1eafng. Ch\u00faa sai quan l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1ea3o.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u00e2m th\u00ecn, n\u0103m th\u1ee9 7 [1772], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t V\u0103n (con th\u1ee9 3 Th\u1ebf t\u00f4ng) l\u00e0m duy\u1ec7t tuy\u1ec3n \u1edf ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 2, ch\u00faa cho r\u1eb1ng \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh gi\u1eef qu\u00e2n kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn c\u1ee9u vi\u1ec7n n\u00ean th\u00e0nh H\u00e0 Ti\u00ean b\u1ecb h\u00e3m, b\u00e8n gi\u00e1ng Nguy\u1ec5n C\u1eedu Kh\u00f4i [c\u00f3 s\u1ef1 nh\u1ea7m l\u1eabn c\u1ee7a s\u1eed gia tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, \u00f4ng n\u00e0y l\u00e0 T\u1ed1ng V\u0103n Kh\u00f4i (xem ghi ch\u00fa c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Nam Li\u1ec7t Truy\u1ec7n)] l\u00e0m Cai \u0111\u1ed9i v\u00e0 tri\u1ec7u Nguy\u1ec5n Th\u1eeba M\u00e2n v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u00e0m \u962e\u4e45\u6f6d (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu V\u00e2n \u962e\u4e45\u96f2) l\u00e0m Kh\u00e2m sai ch\u00e1nh th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ed1c chi\u1ebfn, Cai b\u1ea1 dinh Qu\u1ea3ng Nam l\u00e0 Tr\u1ea7n Ph\u01b0\u1edbc Th\u00e0nh \u9673\u798f\u6210 l\u00e0m Kh\u00e2m sai tham t\u00e1n, l\u0129nh 10.000 qu\u00e2n th\u1ee7y v\u00e0 b\u1ed9 thu\u1ed9c hai dinh B\u00ecnh Khang v\u00e0 B\u00ecnh Thu\u1eadn v\u00e0 20 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n chi\u1ebfn \u0111\u1ec3 h\u00e0nh vi\u1ec7c \u0111i\u1ec1u khi\u1ec3n.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u00e0m ti\u1ebfn qu\u00e2n theo \u0111\u01b0\u1eddng Ti\u1ec1n Giang, c\u00f9ng v\u1edbi Cai b\u1ea1 dinh Long H\u1ed3 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Khoa Thuy\u00ean \u962e\u79d1\u402c l\u0129nh quan qu\u00e2n \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u ti\u1ebfn theo \u0111\u01b0\u1eddng Ki\u00ean Giang ; L\u01b0u th\u1ee7 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Hi\u1ec7p \u5b8b\u798f\u6d3d theo \u0111\u01b0\u1eddng H\u1eadu Giang ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng gi\u1eef Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c \u0111\u1ec3 ti\u1ebfp \u1ee9ng cho hai c\u00e1nh qu\u00e2n tr\u00ean. B\u1ea5y gi\u1edd Cai \u0111\u1ed9i \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu Nh\u00e2n \u1ed1m, m\u1ed9t m\u00ecnh Khoa Thuy\u00ean \u0111em 3.000 qu\u00e2n v\u00e0 50 thuy\u1ec1n, \u0111\u00e1nh nhau v\u1edbi qu\u00e2n Xi\u00eam kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, lui v\u1ec1 \u0111\u1ea7m Ki\u00ean Giang, r\u1ed3i d\u00f9ng ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 Nh\u1eabm L\u1ea1ch \u6823\u701d (ch\u1ee9c quan) T\u1ed1i \u6700 (t\u00ean ng\u01b0\u1eddi) [Oknya Yomreach (\u17a7\u1780\u1789\u17c9\u17b6\u200b\u1799\u17c4\u1798\u179a\u17b6\u1787, ho\u1eb7c Phraya Yommarat \u0e1e\u0e23\u0e30\u0e22\u0e32\u0e22\u0e21\u0e23\u0e32\u0e0a) \u2013 t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng B\u1ed9 tr\u01b0\u1edfng T\u01b0 ph\u00e1p] l\u00e0m ti\u00ean phong, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Nam Vang \u0111\u00e1nh ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c qu\u00e2n Xi\u00eam. Vua Xi\u00eam ch\u1ea1y sang H\u00e0 Ti\u00ean. N\u1eb7c N\u1ed9n ch\u1ea1y \u0111\u1ebfn C\u1ea7n B\u1ed9t \u82b9\u6e24, [qu\u00e2n ta] b\u00e8n thu ph\u1ee5c c\u00e1c ph\u1ee7 Nam Vang, La B\u00edch. N\u1eb7c T\u00f4n tr\u1edf v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc. Ch\u00e2n L\u1ea1p \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1eb9p y\u00ean. \u0110\u00e0m thu qu\u00e2n v\u1ec1 dinh, \u0111\u1eafp l\u0169y T\u00e2n Hoa k\u00e9o d\u00e0i 15 d\u1eb7m bao quanh \u0111\u1ed3n dinh, ch\u1eafn ngang \u0111\u01b0\u1eddng b\u1ed9 \u0111\u1ec1 ph\u00f2ng b\u1ea5t tr\u1eafc.<\/p>\n\n\n\n<p>Vua Xi\u00eam \u0111\u1ebfn H\u00e0 Ti\u00ean, g\u1edfi th\u01b0 c\u1ea7u h\u00f2a v\u1edbi M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9. Thi\u00ean T\u1ee9 t\u1eeb ch\u1ed1i. Vua Xi\u00eam b\u00e8n \u1ee7y Tr\u1ea7n Li\u00ean gi\u1eef H\u00e0 Ti\u00ean, t\u1ef1 m\u00ecnh \u0111em qu\u00e2n \u0111i b\u1eaft con trai con g\u00e1i Thi\u00ean T\u1ee9 v\u00e0 Chi\u00eau Th\u00fay \u0111em v\u1ec1, r\u1ed3i gi\u1ebft Chi\u00eau Th\u00fay.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai quan bi\u00ean th\u1ea7n Gia \u0110\u1ecbnh l\u1eadp \u0111\u1ea1o Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ed3n \u9577\u5c6f\u9053 (nay l\u00e0 t\u1ec9nh \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng) \u1edf x\u1ee9 M\u1ef9 Tho, \u0111\u1eb7t Cai c\u01a1 v\u00e0 Th\u01b0 k\u00fd \u0111\u1ec3 l\u00e0m vi\u1ec7c. L\u1ea5y H\u00e0n l\u00e2m vi\u1ec7n Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh Hi\u1ebfn (con Tr\u1ea7n \u0110\u00ecnh H\u00fd) l\u00e0m K\u00fd l\u1ee5c dinh Qu\u1ea3ng Nam.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00fd t\u1ef5, n\u0103m th\u1ee9 8 [1773], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng 2, ch\u00faa m\u1eadt sai M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 cho ng\u01b0\u1eddi sang Xi\u00eam m\u01b0\u1ee3n ti\u1ebfng gi\u1ea3ng h\u00f2a \u0111\u1ec3 d\u00f2 th\u0103m t\u00ecnh h\u00ecnh \u0111\u1ed9ng t\u0129nh. Thi\u00ean T\u1ee9 cho x\u00e1 nh\u00e2n l\u00e0 M\u1ea1c T\u00fa \u0111\u01b0a th\u01b0 v\u00e0 \u0111\u1ed3 l\u1ec5 sang Xi\u00eam. Vua Xi\u00eam r\u1ea5t m\u1eebng, \u0111\u01b0a tr\u1ea3 nh\u1eefng con trai con g\u00e1i \u0111\u00e3 b\u1eaft v\u00e0 tri\u1ec7u Tr\u1ea7n Li\u00ean v\u1ec1. B\u1ea5y gi\u1edd th\u00e0nh l\u0169y nh\u00e0 c\u1eeda \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean \u0111\u00e3 b\u1ecb qu\u00e2n Xi\u00eam t\u00e0n ph\u00e1 h\u1ea7u h\u1ebft, Thi\u00ean T\u1ee9 b\u00e8n l\u01b0u l\u1ea1i Tr\u1ea5n Giang, sai con l\u00e0 Ho\u00e0ng v\u1ec1 tr\u1ea5n tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec3 s\u1eeda sang.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n l\u00e0 Nguy\u1ec5n V\u0103n Nh\u1ea1c \u962e\u6587\u5cb3 n\u1ed5i lo\u1ea1n, gi\u1eef th\u00e0nh Quy Nh\u01a1n. Nh\u1ea1c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi th\u00f4n T\u00e2y S\u01a1n, huy\u1ec7n Ph\u00f9 Ly \u7b26\u7c6c (nay l\u00e0 Ph\u00f9 C\u00e1t \u7b26\u5409) ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n, tr\u01b0\u1edbc l\u00e0m bi\u1ec7n l\u1ea1i, ti\u00eau m\u1ea5t thu\u1ebf tu\u1ea7n, b\u00e8n c\u00f9ng m\u01b0u v\u1edbi em l\u00e0 L\u1eef \u4fb6 v\u00e0 Hu\u1ec7 \u60e0 v\u00e0o n\u00fai d\u1ef1a th\u1ebf hi\u1ec3m l\u00e0m gi\u1eb7c, b\u00e8 \u0111\u1ea3ng ng\u00e0y m\u1ed9t \u0111\u00f4ng, \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00f4ng th\u1ec3 ng\u0103n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c. \u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y \u0111em \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u00e1nh \u00fap ph\u1ee7 Quy Nh\u01a1n. Tu\u1ea7n ph\u1ee7 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc Tuy\u00ean b\u1ecf ch\u1ea1y. Nh\u1ea1c b\u00e8n chi\u1ebfm gi\u1eef l\u1ea5y th\u00e0nh, th\u1ea3 t\u00f9 ra, l\u00f9a d\u00e2n l\u00e0m binh, d\u1ef1ng c\u1edd hi\u1ec7u T\u00e2y S\u01a1n v\u00e0 cho b\u00e8 \u0111\u1ea3ng chia nhau \u0111i c\u01b0\u1edbp b\u00f3c. Tr\u0103m h\u1ecd n\u00e1o \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ec7c b\u00e1o l\u00ean. Ch\u00faa sai b\u1ecdn Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u1ed1ng (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu Th\u00f4ng, l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Huy\u00ean), Nguy\u1ec5n C\u1eedu S\u00e1ch (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00e1p, l\u1ea5y c\u00f4ng ch\u00faa Ng\u1ecdc Anh), Cai c\u01a1 Phan Ti\u1ebfn, Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n V\u1ec7, T\u1ed5ng nhung T\u1ed1ng S\u00f9ng, T\u00e1n l\u00fd \u0110\u1ed7 V\u0103n Ho\u1ea3ng \u0111em qu\u00e2n \u0111i \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c. S\u00f9ng v\u00e0 Ho\u1ea3ng \u0111\u1ec1u ch\u1ebft \u1edf tr\u1eadn. B\u1ea5y gi\u1edd b\u00ecnh t\u0129nh \u0111\u00e3 l\u00e2u, t\u01b0\u1edbng s\u0129 kh\u00f4ng quen tr\u1eadn m\u1ea1c, khi ph\u1ea3i \u0111i \u0111\u00e1nh, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u th\u00e1c c\u1edb c\u1ea7u mi\u1ec5n. Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan th\u00ec l\u1ea1i \u0103n h\u1ed1i l\u1ed9 m\u00e0 sai thay ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u c\u0103m o\u00e1n, ra tr\u1eadn l\u00e0 ch\u1ea1y ngay. Do \u0111\u00f3 th\u1ebf gi\u1eb7c c\u00e0ng th\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>B\u1ecdn l\u00e1i bu\u00f4n ng\u01b0\u1eddi Thanh l\u00e0 T\u1eadp \u0110\u00ecnh \u96c6\u4ead v\u00e0 L\u00fd T\u00e0i \u674e\u624d (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111\u1ec1u h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng, Nh\u1ea1c k\u1ebft n\u1ea1p h\u1ecd \u0111\u1ec3 gi\u00fap m\u00ecnh. T\u1eadp \u0110\u00ecnh x\u01b0ng l\u00e0 Trung ngh\u0129a qu\u00e2n \u5fe0\u7fa9\u8ecd, L\u00fd T\u00e0i x\u01b0ng l\u00e0 H\u00f2a ngh\u0129a qu\u00e2n \u548c\u7fa9\u8ecd. [Nh\u1ea1c] l\u1ea1i l\u1ea5y nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi th\u1ed5 d\u00e2n cao l\u1edbn, cho c\u1ea1o \u0111\u1ea7u b\u00edm t\u00f3c, c\u1ea3i trang l\u00e0m ng\u01b0\u1eddi Thanh, khi \u0111\u00e1nh th\u00ec u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u say, c\u1edfi tr\u1ea7n, m\u00ecnh \u0111eo gi\u1ea5y v\u00e0ng b\u1ea1c m\u00e0 x\u00f4ng tr\u1eadn \u0111\u1ec3 t\u1ecf ra l\u00e0 li\u1ec1u ch\u1ebft, qu\u00e2n ta kh\u00f4ng ai \u0111\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 6, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan gi\u1ebft Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t V\u0103n. B\u1ea5y gi\u1edd t\u00f4n th\u1ea5t \u0111\u1ea1i th\u1ea7n nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi o\u00e1n Loan, mu\u1ed1n h\u1ea1i, m\u1eadt sai H\u00e0n l\u00e2m Ng\u00f4 \u0110\u00ecnh Th\u1ee9 v\u00e0 Tri ph\u1ee7 Tr\u1ea7n Giai d\u00f9ng tr\u1ed9m \u1ea5n c\u1ee7a Loan, l\u00e0m m\u1ea1o b\u1ee9c th\u01b0 Loan th\u00f4ng v\u1edbi ng\u1ee5y Nh\u1ea1c, r\u1ed3i b\u1ecf \u1edf \u0111\u01b0\u1eddng. Tham m\u01b0u T\u00e1 (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em c\u00e1o v\u1edbi V\u0103n. V\u0103n n\u00f3i v\u1edbi ch\u00faa, xin tr\u1ecb t\u1ed9i Loan. Loan c\u00e3i vi\u1ec7c \u1ea5y l\u00e0 vu. Ch\u00faa kh\u00f4ng b\u1eaft t\u1ed9i. Loan ng\u1edd b\u1ee9c th\u01b0 \u1ea5y do T\u00e1 l\u00e0m ra, b\u1eaft giam r\u1ed3i gi\u1ebft. L\u1ea1i v\u00ec th\u1ebf m\u00e0 o\u00e1n V\u0103n, gi\u1ea3 th\u01b0 c\u1ee7a gi\u1eb7c n\u00f3i V\u0103n c\u00f9ng gi\u1eb7c th\u00f4ng m\u01b0u, khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi t\u1ed1 c\u00e1o V\u0103n l\u00e0m ph\u1ea3n, x\u00e9t tr\u1ecb r\u1ea5t g\u1ea5p. V\u0103n s\u1ee3 b\u1ecf tr\u1ed1n. Loan sai Cai \u0111\u1ed9i T\u00f4n Th\u1ea5t H\u01b0\u01a1ng \u0111u\u1ed5i b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, d\u00ecm ch\u1ebft \u1edf ph\u00e1 T\u00e1m Giang. Ng\u01b0\u1eddi ta \u0111\u1ec1u cho l\u00e0 oan (n\u0103m \u0111\u1ea7u Gia Long x\u00e9t V\u0103n c\u00f3 c\u00f4ng nu\u00f4i n\u1ea5ng [ch\u00faa khi c\u00f2n nh\u1ecf], cho t\u1ef1 \u0111i\u1ec1n 30 m\u1eabu).<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 11, L\u1ea1i b\u1ed9 ki\u00eam H\u00ecnh b\u1ed9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu T\u00f4n ch\u1ebft, t\u1eb7ng Tham ngh\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, l\u1ea5y T\u00f4n Th\u1ea5t H\u01b0\u01a1ng l\u00e0m ti\u1ebft ch\u1ebf, \u0111em n\u1ed9i qu\u00e2n v\u00e0 qu\u00e2n Tam K\u1ef9 ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn n\u00fai B\u00edch K\u00ea (thu\u1ed9c t\u1ec9nh B\u00ecnh \u0110\u1ecbnh), b\u1ecb t\u01b0\u1edbng gi\u1eb7c l\u00e0 T\u1eadp \u0110\u00ecnh v\u00e0 L\u00fd T\u00e0i ph\u1ee5c binh gi\u1ebft ch\u1ebft, d\u01b0 ch\u00fang \u0111\u1ec1u tan v\u1ee1. Gi\u1eb7c b\u00e8n gi\u1eef ph\u1ee7 Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i. Cai c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t B\u00e2n (con T\u00f4n Th\u1ea5t T\u0129nh) ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c, \u0111em qu\u00e2n v\u1ec1. Nh\u1ea1c l\u1ea1i sai \u0111\u1ed3 \u0111\u1ea3ng \u0111\u00e1nh c\u01b0\u1edbp c\u00e1c ph\u1ee7 Di\u00ean Kh\u00e1nh, B\u00ecnh Khang. Th\u1ebf l\u00e0 t\u1eeb Qu\u1ea3ng Ng\u00e3i tr\u1edf v\u1ec1 Nam cho t\u1edbi B\u00ecnh Thu\u1eadn \u0111\u1ec1u b\u1ecb gi\u1eb7c chi\u1ebfm c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>Cai \u0111\u1ed9i Nguy\u1ec5n C\u1eedu D\u1eadt \u962e\u4e45\u9038 (con Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00e1p) \u0111\u00e1nh b\u1ea1i l\u1edbn qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n \u1edf kho M\u1ef9 Th\u1ecb. B\u1ea5y gi\u1edd gi\u1eb7c l\u1ea5n Qu\u1ea3ng Nam, qu\u00e2n ta \u0111\u00e1nh m\u00e3i kh\u00f4ng l\u1ee3i. C\u1eedu D\u1eadt m\u1ed9t m\u00ecnh \u0111em qu\u00e2n s\u1edf b\u1ed9 ch\u1ed1ng gi\u1eb7c, ban \u0111\u00eam cho d\u00e2n phu \u0111\u1ed1t nhi\u1ec1u \u0111u\u1ed1c \u1edf trong r\u1eebng \u0111\u1ec3 l\u00e0m nghi binh, r\u1ed3i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00e1nh \u00fap. Gi\u1eb7c cho l\u00e0 \u0111\u1ea1i binh ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn, s\u1ee3 ch\u1ea1y tan c\u1ea3.<\/p>\n\n\n\n<p>Gi\u00e1p ng\u1ecd, n\u0103m th\u1ee9 9 [1774], m\u00f9a xu\u00e2n, th\u00e1ng gi\u00eang, sai Ch\u01b0\u1edfng c\u01a1 T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u0103ng (con T\u00f4n Th\u1ea5t T\u1ee9) [tr\u00f9ng t\u00ean v\u1edbi T\u00f4n Th\u1ea5t Th\u0103ng, con th\u1ee9 18 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Kho\u00e1t] \u0111i\u1ec1u b\u00e1t c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ebfn dinh Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c. Th\u0103ng s\u1ee3 th\u1ebf gi\u1eb7c l\u1edbn, b\u1ecf qu\u00e2n, lu\u00f4n \u0111\u00eam ch\u1ea1y v\u1ec1.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a h\u1ea1, th\u00e1ng 4, L\u01b0u th\u1ee7 dinh Long H\u1ed3 l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc Hi\u1ec7p v\u00e0 Cai b\u1ea1 Nguy\u1ec5n Khoa Thuy\u00ean th\u1ed1ng l\u0129nh t\u01b0\u1edbng s\u0129 5 dinh (t\u01b0\u1edbng s\u0129 5 dinh B\u00ecnh Khang, B\u00ecnh Thu\u1eadn, Tr\u1ea5n Bi\u00ean, Phi\u00ean Tr\u1ea5n, Long H\u1ed3, do \u0110i\u1ec1u khi\u1ec3n Gia \u0110\u1ecbnh Nguy\u1ec5n C\u1eedu \u0110\u00e0m th\u1ed1ng l\u0129nh, b\u1ea5y gi\u1edd \u1ee7y cho Ph\u01b0\u1edbc Hi\u1ec7p \u0111\u1ed1c su\u1ea5t \u0111i \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c) v\u00e0 \u0111\u01b0a h\u1ecbch m\u1ed9 binh \u1ee9ng ngh\u0129a c\u00e1c \u0111\u1ea1o, th\u1ee7y l\u1ee5c \u0111\u1ec1u ti\u1ebfn, \u0111\u00e1nh b\u1ea1i qu\u00e2n gi\u1eb7c, thu l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c 3 ph\u1ee7 B\u00ecnh Thu\u1eadn, Di\u00ean Kh\u00e1nh, B\u00ecnh Khang, r\u1ed3i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n \u1edf H\u00f2n Kh\u00f3i (thu\u1ed9c t\u1ec9nh Kh\u00e1nh H\u00f2a), c\u00f9ng gi\u1eb7c ch\u1ed1ng gi\u1eef.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 \u1edf Tr\u1ea5n Giang nghe tin gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n n\u1ed5i lo\u1ea1n, sai thu\u1ed9c h\u1ea1 ch\u1edf m\u1ed9t thuy\u1ec1n th\u00f3c v\u1ec1 kinh \u0111\u1ec3 gi\u00fap qu\u00e2n l\u01b0\u01a1ng. Thuy\u1ec1n \u0111\u1ebfn ngo\u00e0i bi\u1ec3n Quy Nh\u01a1n th\u00ec b\u1ecb qu\u00e2n gi\u1eb7c \u0111\u00f3n c\u01b0\u1edbp m\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Sai N\u1ed9i h\u1eefu ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi\u1ec5m \u0111em \u0111\u1ea1i binh v\u00e0o Qu\u1ea3ng Nam, thu th\u1eadp qu\u00e2n s\u00f3t l\u1ea1i c\u1ee7a c\u00e1c \u0111\u1ea1o \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng Ngh\u1ec7 An c\u1ee7a Tr\u1ecbnh l\u00e0 B\u00f9i Th\u1ebf \u0110\u1ea1t d\u00f2 bi\u1ebft Qu\u1ea3ng Nam c\u00f3 lo\u1ea1n, b\u00e1o c\u00e1o v\u1edbi Tr\u1ecbnh. Tr\u1ecbnh S\u00e2m b\u00e8n b\u00e0n vi\u1ec7c l\u1ea5n mi\u1ec1n Nam (c\u00f3 thuy\u1ebft n\u00f3i T\u00f4n Th\u1ea5t V\u0103n, con T\u00f4n Th\u1ea5t D\u1ee5c, o\u00e1n Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan, l\u1ea9n ra B\u1eafc, m\u00e1ch b\u1ea3o vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc [ta]. Tr\u1ecbnh S\u00e2m bi\u1ebft n\u01b0\u1edbc ta trong c\u00f3 quy\u1ec1n th\u1ea7n, ngo\u00e0i c\u00f3 gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n, b\u00e8n quy\u1ebft \u00fd c\u1eed binh).<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 5, Tr\u1ecbnh \u0111em \u0111\u1ea1i qu\u00e2n \u0111\u1ebfn l\u1ea5n. Sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac \u9ec3\u4e94\u798f l\u00e0m th\u1ed1ng t\u01b0\u1edbng, B\u00f9i Th\u1ebf \u0110\u1ea1t l\u00e0m ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng, l\u0129nh t\u01b0\u1edbng s\u0129 23 dinh v\u00e0 binh th\u1ee7y b\u1ed9 c\u00e1c \u0111\u1ea1o Thanh Ngh\u1ec7 v\u00e0 \u0110\u00f4ng Nam, ti\u1ebfn \u0111\u1ebfn Ngh\u1ec7 An \u0111\u1ec3 x\u1ebfp \u0111\u1eb7t vi\u1ec7c qu\u00e2n; b\u1ecdn Ho\u00e0ng Ph\u00f9ng C\u01a1, Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Th\u1ec3 \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c quy\u1ec1n. Ph\u00fac ti\u1ebfn binh \u0111\u1ebfn H\u00e0 Trung, \u0111\u01b0a th\u01b0 n\u00f3i l\u1ea5y danh ngh\u0129a v\u00ec th\u00e2n th\u00edch nhi\u1ec1u \u0111\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng n\u00ean \u0111em qu\u00e2n gi\u00fap \u0111\u1ec3 di\u1ec7t gi\u1eb7c. Ch\u00faa bi\u1ebft l\u00e0 d\u1ed1i, sai vi\u1ebft th\u01b0 \u0111\u00e1p l\u1ea1i, r\u1ed3i sai T\u1ed1ng H\u1eefu Tr\u01b0\u1eddng l\u00e0m Th\u1ed1ng su\u1ea5t \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n, T\u00f4n Th\u1ea5t Ti\u1ec7p l\u00e0m Tr\u1ea5n th\u1ee7 dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng qu\u00e2n Tr\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a thu, th\u00e1ng 7, ch\u00faa th\u1ea5y th\u1ebf qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n m\u1ea1nh t\u1ee3n, sai Ch\u01b0\u1edfng dinh T\u00f4n Th\u1ea5t C\u1ea3nh (con th\u1ee9 7 c\u1ee7a Th\u1ebf t\u00f4ng, b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Qu\u1eadn c\u00f4ng) quy\u1ec1n coi vi\u1ec7c n\u01b0\u1edbc, \u0111\u1ec3 ng\u1ef1 gi\u00e1 th\u00e2n chinh. Thuy\u1ec1n \u0111\u00f3ng \u1edf c\u1eeda bi\u1ec3n T\u01b0 Dung. Sai Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan luy\u1ec7n qu\u00e2n \u1edf n\u00fai Quy S\u01a1n.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 8, ng\u00e0y m\u1ed3ng 1, c\u00f3 nh\u1eadt th\u1ef1c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 9, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u1ebfn ch\u00e2u B\u1eafc B\u1ed1 Ch\u00ednh. Tri ph\u1ee7 Tr\u1ea7n Giai ch\u1ea1y sang qu\u00e2n Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac l\u00e0m h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ea1o. Ph\u00fac sai Giai coi qu\u00e2n h\u1eadu \u0111\u1ea1o (Giai sau b\u1ecb qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, k\u1ec3 t\u1ed9i r\u1ed3i gi\u1ebft), v\u00e0 sai thu\u1ed9c h\u1ea1 l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ng\u00f4 Dao \u0111\u00f3ng tr\u1ea1i \u1edf x\u00e3 \u0110\u1ea1i \u0110an \u0111\u1ec3 ph\u00f4 tr\u01b0\u01a1ng thanh th\u1ebf. Th\u01b0 ngo\u00e0i bi\u00ean c\u00e1o c\u1ea5p. Ch\u00faa tri\u1ec7u T\u00f4n Th\u1ea5t Nghi\u1ec5m h\u1ed9 gi\u00e1 v\u1ec1 kinh th\u00e0nh v\u00e0 sai Nguy\u1ec5n C\u1eedu D\u1eadt l\u00e0m T\u1ea3 qu\u00e2n \u0111\u1ea1i \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Du qu\u1eadn c\u00f4ng) l\u0129nh qu\u00e2n th\u1ee7y b\u1ed9 \u1edf l\u1ea1i ch\u1ed1ng c\u1ef1 qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n. C\u1eedu D\u1eadt l\u00e0m t\u01b0\u1edbng, li\u1ec7u th\u1ebf \u0111\u1ecbch m\u00e0 t\u00ecm c\u00e1ch ch\u1ebf th\u1eafng, h\u01a1n m\u01b0\u1eddi tr\u1eadn \u0111\u00e1nh&nbsp; \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c. Qu\u00e2n gi\u1eb7c r\u1ea5t s\u1ee3.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u00f9a \u0111\u00f4ng, th\u00e1ng 10, Thu\u1eadn H\u00f3a b\u1ecb \u0111\u00f3i to, m\u1ed7i l\u1ebb g\u1ea1o tr\u1ecb gi\u00e1 m\u1ed9t ti\u1ec1n, ngo\u00e0i \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 x\u00e1c ch\u1ebft \u0111\u00f3i, ng\u01b0\u1eddi nh\u00e0 c\u00f3 khi \u0103n th\u1ecbt nhau.<\/p>\n\n\n\n<p>Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh qua s\u00f4ng Gianh. Ch\u00faa sai Cai \u0111\u1ed9i Qu\u00fd L\u1ed9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), C\u00e2u k\u00ea Ki\u00eam Long (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111\u1ebfn khao qu\u00e2n Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac v\u00e0 n\u00f3i: Gi\u1eb7c c\u1ecf T\u00e2y S\u01a1n t\u1ea5t ph\u1ea3i t\u1ef1 ch\u1ebft, kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u1ecdc \u0111\u1ebfn qu\u00e2n Tr\u1ecbnh. Khi b\u1ecdn Ki\u00eam Long \u0111\u1ebfn, Ph\u00fac sai ng\u01b0\u1eddi h\u1ecfi ri\u00eang. Ki\u00eam Long n\u00f3i: \u201c\u0110\u01b0\u1eddng kh\u00f4ng \u0111i kh\u00f4ng \u0111\u1ebfn, chu\u00f4ng ch\u1eb3ng g\u00f5 ch\u1eb3ng k\u00eau\u201d. Ph\u00fac hi\u1ec3u \u00fd, b\u00e8n ti\u1ebfn qu\u00e2n \u0111\u1ebfn dinh B\u1ed1 Ch\u00ednh. Tr\u1ea5n th\u1ee7 T\u00f4n Th\u1ea5t Ti\u1ec7p v\u00e0 K\u00fd l\u1ee5c B\u1ea3o Quang (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) l\u00f9i gi\u1eef l\u0169y \u0110\u1ed3ng H\u1ed3i. Ph\u00fac sai bi\u1ec7t t\u01b0\u1edbng l\u00e0 Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Th\u1ec3 ti\u1ebfn s\u00e1t l\u0169y Tr\u1ea5n Ninh. B\u1ecdn m\u00e3 qu\u00e2n l\u00e0 Ho\u00e0ng V\u0103n B\u1eadt, L\u00ea Th\u1eadp Th\u00ed t\u1ef1 l\u00e0m n\u1ed9i \u1ee9ng ra m\u1edf c\u1eeda th\u00e0nh. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh d\u00f3ng tr\u1ed1ng reo h\u00f2 ti\u1ebfn v\u00e0o. Th\u1ee7 t\u01b0\u1edbng l\u00e0 b\u1ecdn Lu\u1eadn Ch\u00ednh, Th\u00e0nh T\u00ednh (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111\u1ec1u h\u00e0ng. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ti\u1ebfn gi\u1eef dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh. Tr\u1ea5n th\u1ee7 Li\u00eam Ch\u00ednh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) c\u00f9ng T\u00f4n Th\u1ea5t Ti\u1ec7p \u0111\u1ec1u tr\u1ed1n ch\u1ea1y.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 11, Tr\u1ecbnh S\u00e2m t\u1ef1 \u0111em th\u1ee7y qu\u00e2n v\u00e0o Ngh\u1ec7 An, \u0111\u00f3ng \u1edf dinh H\u00e0 Trung \u0111\u1ec3 xa l\u00e0m thanh vi\u1ec7n cho qu\u00e2n Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac. Ph\u00fac \u0111\u1ebfn \u0111\u1ea1o L\u01b0u \u0110\u1ed3n, Th\u1ed1ng su\u1ea5t T\u1ed1ng H\u1eefu Tr\u01b0\u1eddng c\u00f9ng tr\u1ed1n ch\u1ea1y. Ph\u00fac ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf H\u1ed3 X\u00e1, truy\u1ec1n h\u1ecbch n\u00f3i r\u1eb1ng Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan che l\u1ea5p tai m\u1eaft thi\u00ean h\u1ea1, h\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c tr\u0103m h\u1ecd, l\u1ea7n n\u00e0y c\u1ea5t qu\u00e2n ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u1ec3 tr\u1eeb m\u1ed9t t\u00ean Loan, th\u1ef1c kh\u00f4ng c\u00f3 \u00fd x\u00e2m \u0111o\u1ea1t. L\u1eddi h\u1ecbch \u0111\u1ea1i l\u01b0\u1ee3c r\u1eb1ng: T\u1ea3 t\u01b0\u1edbng Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan kh\u00ed c\u1ee5c nh\u1ecf h\u1eb9p nh\u01b0 c\u00e1i th\u01b0ng c\u00e1i \u0111\u1ea5u, t\u00e2m \u0111\u1ecba gian t\u00e0 nh\u01b0 qu\u1ef7 nh\u01b0 ma. Vin b\u00e1n khu\u00ea kh\u1ed5n t\u00ecnh th\u00e2n, tr\u1ed9m l\u1ea5y tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh tr\u1ecdng ch\u1ee9c. Tin d\u00f9ng k\u1ebb gian n\u1ecbnh, h\u00e3m h\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi trung l\u01b0\u01a1ng. Ly gi\u00e1n ng\u01b0\u1eddi c\u0169 ng\u01b0\u1eddi th\u00e2n, chuy\u00ean k\u1ebf g\u00e2y b\u00e8 l\u1eadp \u0111\u1ea3ng. Chi\u00eau n\u1ea1p th\u00eam v\u00e2y th\u00eam c\u00e1nh, t\u1ef1 t\u00ednh m\u01b0u l\u1ee3i ri\u00eang m\u00ecnh. Gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi n\u1ecd l\u1eadp ng\u01b0\u1eddi kia, nguy hi\u1ec3m nh\u01b0 lang s\u00f3i b\u00ean c\u1ea1nh n\u00e1ch ; th\u1eb3ng tay l\u00e0m kh\u1ed5 tr\u0103m h\u1ecd, v\u1ebb m\u0169 xi\u00eam m\u00e0 h\u00f3a gi\u1ed1ng chim mu\u00f4ng. N\u1eb7ng thu\u1ebf kh\u00f3a n\u1eb7n m\u00e1u m\u1ee7 d\u00e2n; b\u1edbt l\u01b0\u01a1ng qu\u00e2n \u0111\u1ec3 c\u1eaft nanh vu\u1ed1t. Ch\u00ednh s\u1ef1 c\u1ea5p b\u00e1ch nh\u01b0 l\u00f4ng m\u00e0y b\u1ecb \u0111\u1ed1t; h\u00ecnh ph\u1ea1t n\u1eb7ng n\u1ec1 nh\u01b0\u1eddng con m\u1eaft b\u1ecb \u0111\u00e2m. Chu\u1ed1c o\u00e1n v\u1edbi d\u00e2n, g\u00e2y ra m\u1ed1i lo\u1ea1n. \u0110\u1ebfn n\u1ed7i T\u00e2y S\u01a1n l\u00e0 b\u1ecdn d\u00e2n h\u00e8n, t\u1ee5 t\u1eadp nh\u01b0 \u0111\u00e0n ong l\u0169 ki\u1ebfn, chi\u1ebfm \u0111\u1ea5t Qu\u1ea3ng Nam m\u00e0u m\u1ee1, nhanh ch\u00f3ng nh\u01b0 l\u1ee3n s\u1ed5 lang r\u00f4ng. Qu\u1ea1t l\u1eeda gi\u1eb7c b\u00f9ng ng\u1ea5t tr\u1eddi, khi\u1ebfn d\u00e2n bi\u00ean l\u1ea7m b\u00f9n \u0111\u1ea5t. V\u1eady nay, nh\u00e2n d\u00e2n ch\u00fang \u0111\u01b0\u01a1ng mong s\u1ed1ng l\u1ea1i, k\u00e9o \u0111\u1ed9i qu\u00e2n \u0111\u01b0\u01a1ng s\u1eb5n s\u1ee9c h\u0103ng. Tr\u01b0\u1edbc tr\u1eeb \u0111\u1ee9a c\u01b0\u1eddng th\u1ea7n, sau d\u1eb9p ph\u01b0\u1eddng ngh\u1ecbch t\u1eb7c. Di\u1ec7t k\u1ebb t\u00e0n b\u1ea1o, \u0111\u1ec3 gi\u00fap n\u1ea1n h\u1ecd h\u00e0ng; n\u1ed1i m\u1ed1i gi\u1eef gi\u1ec1ng, \u0111\u1ec3 b\u1ea3o t\u1ed3n d\u00f2ng d\u00f5i. Gi\u00fap n\u1ea1n th\u1ef1c do ngh\u0129a c\u1eed, kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00f2ng tham th\u1eeba nguy\u201d. B\u1ecdn T\u00f4n Th\u1ea5t Hu\u1ed1ng, Nguy\u1ec5n C\u1eedu Ph\u00e1p nh\u00e2n th\u1ebf c\u00f9ng nhau b\u1eaft Loan \u0111\u01b0a n\u1ed9p cho qu\u00e2n Ph\u00fac v\u00e0 giam \u0111\u1ed3ng \u0111\u1ea3ng l\u00e0 H\u1ed9 b\u1ed9 Th\u00e1i Sinh v\u00e0o ng\u1ee5c. (Sau Th\u00e1i Sinh ch\u1ebft). Ph\u00fac \u0111\u01b0\u1ee3c Loan r\u1ea5t m\u1eebng, ng\u1ea3 c\u1edd im tr\u1ed1ng m\u00e0 \u0111i. \u0110\u1ebfn \u0110\u0103ng X\u01b0\u01a1ng, c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi h\u1ecdc tr\u00f2 l\u00e0 Tr\u1ea7n Duy Trung \u0111em b\u00e0i th\u01a1 \u0111\u1ebfn y\u1ebft ki\u1ebfn Ph\u00fac v\u00e0 n\u00f3i r\u1eb1ng qu\u00e2n ta kh\u00f4ng quen \u0111\u00e1nh b\u1ed9, ch\u1ec9 gi\u1ecfi th\u1ee7y chi\u1ebfn, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u1edf xa \u0111\u1ebfn \u0111\u1eebng n\u00ean tranh \u0111\u1ea5u v\u1ec1 m\u00f3n s\u1edf tr\u01b0\u1eddng \u1ea5y. Ph\u00fac khen n\u00f3i ph\u1ea3i, l\u01b0u l\u1ea1i trong qu\u00e2n, cho l\u00e0m ch\u1ee9c C\u00e2u k\u00ea. Ph\u00fac l\u1ea1i g\u1eedi th\u01b0 n\u00f3i r\u1eb1ng gi\u1eb7c T\u00e2y S\u01a1n ch\u01b0a tr\u1eeb \u0111\u01b0\u1ee3c, xin h\u1ecdp qu\u00e2n \u1edf Ph\u00fa Xu\u00e2n \u0111\u1ec3 ti\u1ec7n s\u00e1ch \u1ee9ng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa kh\u00f4ng tin, sai T\u00f4n Th\u1ea5t Hi\u1ec7p l\u00e0m Th\u1ed1ng binh v\u00e0 Thu\u1ed9c n\u1ed9i cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1eb7ng (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) qu\u1ea3n qu\u00e2n c\u1ea5m v\u1ec7 \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng gi\u1eef ; r\u1ed3i sai Cai \u0111\u1ed9i Tuy\u00ean Ch\u00ednh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd), Tham m\u01b0u Th\u00e0nh \u0110\u1ee9c (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) tr\u00e1 h\u00e0ng \u0111\u1ec3 d\u1ee5 qu\u00e2n Tr\u1ecbnh. L\u1ea1i sai Cai \u0111\u1ed9i Ph\u1ea9m B\u00ecnh (kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111i d\u1ee5 h\u00e0o m\u1ee5c \u1edf c\u00e1c dinh Qu\u1ea3ng B\u00ecnh, B\u1ed1 Ch\u00ednh h\u01b0\u1edfng \u1ee9ng vi\u1ec7c ngh\u0129a, chia \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u0111\u1ec3 qu\u1ea5y r\u1ed1i sau l\u01b0ng \u0111\u1ecbch. Th\u1ebf r\u1ed3i, Ph\u1ea9m B\u00ecnh b\u1ecb qu\u00e2n Tr\u1ecbnh b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c, T\u00f4n Th\u1ea5t Ti\u1ec7p l\u1ea1i b\u1ecb bi\u1ec7t t\u01b0\u1edbng c\u1ee7a Tr\u1ecbnh l\u00e0 b\u1ecdn Nguy\u1ec5n Ti\u1ebfn Khoan, Ho\u00e0ng Ph\u00f9ng C\u01a1 \u0111\u00e1nh thua. Qu\u00e2n c\u1ee7a \u0110\u1eb7ng th\u00ec kh\u00f4ng \u0111\u00e1nh m\u00e0 c\u0169ng t\u1ef1 v\u1ee1. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ti\u1ebfn \u0111\u00f3ng \u1edf B\u00e1i \u0110\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa sai T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ed (con th\u1ee9 6 c\u1ee7a Th\u1ebf t\u00f4ng) ti\u1ebft ch\u1ebf b\u1ed9 binh, T\u00f4n Th\u1ea5t Doanh ti\u1ebft ch\u1ebf th\u1ee7y binh, Nguy\u1ec5n \u0110\u0103ng Tr\u01b0\u1eddng tham t\u00e1n qu\u00e2n c\u01a1 (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 T\u1ec9nh \u0110i\u1ec7p h\u1ea7u) l\u00e3nh 20 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n \u0111i bi\u1ec3n, chia \u0111\u01b0\u1eddng ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh, nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa v\u1eddi T\u00f4n Th\u1ea5t Ch\u00ed v\u1ec1. Sai N\u1ed9i t\u1ea3 ch\u01b0\u1edfng dinh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh (b\u1ea5y gi\u1edd g\u1ecdi l\u00e0 Qu\u1eadn c\u00f4ng) \u0111i\u1ec1u b\u00e1t c\u00e1c dinh th\u1ee7y b\u1ed9. V\u0103n Ch\u00ednh \u0111\u1ebfn qu\u00e2n th\u1ee9, h\u1ecfi t\u1ed9i Cai \u0111\u1ed9i \u0110\u1eb7ng v\u1ec1 vi\u1ec7c r\u00fat lui, l\u1eadp t\u1ee9c \u0111em ch\u00e9m \u0111\u1ec3 c\u1ea3nh c\u00e1o m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi. B\u1ea5y gi\u1edd l\u00f2ng ng\u01b0\u1eddi trong n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ec1u o\u00e1n Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc Loan chuy\u00ean quy\u1ec1n, m\u00e0 bao nhi\u00eau t\u01b0\u1edbng gi\u1ecfi qu\u00e2n m\u1ea1nh c\u00e1c dinh th\u00ec \u0111\u00e3 \u0111i\u1ec1u v\u00e0o Qu\u1ea3ng Nam \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c c\u1ea3, t\u1eeb s\u00f4ng Hi\u1ec1n S\u0129 tr\u1edf ra, binh t\u01b0\u1edbng to\u00e0n l\u00e0 gi\u00e0 y\u1ebfu, kh\u00f4ng quen \u0111\u00e1nh tr\u1eadn, cho n\u00ean khi qu\u00e2n Tr\u1ecbnh \u0111\u1ebfn th\u00ec ch\u1eb3ng ai ch\u1ed1ng gi\u1eef. Ch\u1ec9 m\u1ed9t m\u00ecnh Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh \u0111em qu\u00e2n s\u1edf b\u1ed9 ra ch\u1ed1ng \u0111\u00e1nh, binh uy c\u00f3 h\u01a1i ph\u1ea5n ch\u1ea5n. Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac c\u0169ng \u0111\u00e3 e s\u1ee3. Nh\u01b0ng V\u0103n Ch\u00ednh kh\u00f4ng bi\u1ebft m\u01b0u l\u01b0\u1ee3c c\u1ea7m qu\u00e2n, ch\u1ec9 u\u1ed1ng r\u01b0\u1ee3u n\u00f3i su\u00f4ng, ngo\u00e0i ra kh\u00f4ng c\u00f3 k\u1ebf \u0111\u00e1nh gi\u1eef g\u00ec c\u1ea3, r\u1ed1t cu\u1ed9c c\u0169ng th\u1ea5t b\u1ea1i.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00e1ng 12, Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac sai t\u01b0\u1edbng l\u00e0 b\u1ecdn Ho\u00e0ng \u0110\u00ecnh Th\u1ec3, Ho\u00e0ng Ngh\u0129a Ph\u00e1c theo \u0111\u01b0\u1eddng n\u00fai qua th\u00e1c Tr\u1ea7m Ma. \u0110\u1ed3n th\u1ee7 l\u00e0 T\u01b0\u1eddng Quan v\u00e0 Do\u00e3n \u0110\u1ee9c (hai ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng r\u00f5 h\u1ecd) \u0111\u1ec1u thua ch\u1ebft. Qu\u00e2n Tr\u1ecbnh b\u1eafc c\u1ea7u phao qua s\u00f4ng, th\u1eeba l\u00fac qu\u00e2n ta kh\u00f4ng ph\u00f2ng b\u1ecb, tr\u01b0\u1edbc sau gi\u00e1p \u0111\u00e1nh. Nguy\u1ec5n V\u0103n Ch\u00ednh ch\u1ebft, c\u00e1c qu\u00e2n \u0111\u1ec1u tan v\u1ee1.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y \u0110inh m\u00f9i, qu\u00e2n Tr\u1ecbnh ph\u1ea1m \u0111\u00f4 th\u00e0nh ta.<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00faa sai Tham m\u01b0u Trung dinh l\u00e0 T\u1ed1ng Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1m \u0111em h\u1ebft s\u1ed1 qu\u00e2n c\u00f2n l\u1ea1i ra c\u1eeda b\u1eafc ch\u1ed1ng gi\u1eef v\u00e0 sai c\u00e1c \u0111\u1ed9i tr\u01b0\u1edfng T\u1ea3 th\u1ee7y, Trung th\u1ee7y, Ti\u1ec1n th\u1ee7y l\u00e0 Nguy\u1ec5n C\u1ed1c, V\u0169 Di Nguy, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u01b0\u1edbc D\u0129nh ch\u1ec9nh b\u1ecb thuy\u1ec1n ghe \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee3i. Sai ho\u00e0ng t\u00f4n l\u00e0 D\u01b0\u01a1ng (con th\u1ebf t\u1eed H\u1ea1o \u660a) \u0111i tr\u01b0\u1edbc qua c\u1eeda Hai V\u00e2n. Ng\u00e0y M\u1eadu th\u00e2n, ch\u00faa \u0111i Qu\u1ea3ng Nam, thuy\u1ec1n qua c\u1eeda T\u01b0 Dung. Ho\u00e0ng Ng\u0169 Ph\u00fac b\u00e8n chi\u1ebfm gi\u1eef Thu\u1eadn H\u00f3a.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Ti\u1ec1n bi\u00ean &#8211; Quy\u1ec3n XI &#8211; Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (th\u01b0\u1ee3ng) Du\u1ec7 t\u00f4ng Th\u00f4ng Minh Khoan H\u1eadu Anh M\u1eabn Hu\u1ec7 H\u00f2a Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf, h\u00fay l\u00e0 Thu\u1ea7n \u6df3, l\u1ea1i h\u00fay n\u1eefa l\u00e0 H\u00e2n \u6615, sinh n\u0103m Gi\u00e1p tu\u1ea5t [1754] (L\u00ea C\u1ea3nh H\u01b0ng n\u0103m 15, Thanh C\u00e0n Long n\u0103m 19), &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/2024\/08\/11\/thuc-luc-ve-due-tong-hieu-dinh-hoang-de-nguyen-phuc-thuan-thuong\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">Th\u1ef1c l\u1ee5c v\u1ec1 Du\u1ec7 t\u00f4ng Hi\u1ebfu \u0111\u1ecbnh ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Thu\u1ea7n (th\u01b0\u1ee3ng)<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[142,41,26,68,84,87,100,99,94,113,114,10,13,19,22],"tags":[],"class_list":["post-87","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-09-nguyen-phuc-thuan","category-41","category-da-vach","category-hoang-ngu-phuc","category-nac-non","category-nac-ton","category-nguyen-cu-trinh","category-nguyen-cuu-dam","category-nguyen-cuu-dat","category-nguyen-nhac","category-nguyen-quang-tien","category-tran-dai-luc","category-trinh-quoc-anh","category-truong-phuoc-loan","category-truong-van-hanh"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=87"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/87\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=87"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=87"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/dainamthucluc\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=87"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}