{"id":134,"date":"2024-06-24T15:20:01","date_gmt":"2024-06-24T08:20:01","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=134"},"modified":"2024-06-24T15:20:01","modified_gmt":"2024-06-24T08:20:01","slug":"rach-gia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/24\/rach-gia\/","title":{"rendered":"R\u1ea1ch Gi\u00e1"},"content":{"rendered":"\n<p>R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 bi\u1ec3n c\u1ee7a v\u00f9ng \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 trung t\u00e2m kinh t\u1ebf, ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a t\u1ec9nh Ki\u00ean Giang.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 t\u00ean g\u1ecdi R\u1ea1ch Gi\u00e1 (ch\u1eef H\u00e1n: Gi\u00e1 Kh\u00ea) c\u00f3 2 gi\u1ea3 thuy\u1ebft:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>M\u1ed9t \u00fd ki\u1ebfn cho r\u1eb1ng t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0y do \u0111\u1ecdc ch\u1ec7ch t\u1eeb ti\u1ebfng Khmer \u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f \/Kr\u00e2mu\u014fn S\u00e2 \/ ho\u1eb7c \/ Kramuon Sar \/ (s\u00e1p tr\u1eafng) m\u00e0 ra, tuy nhi\u00ean s\u1ef1 bi\u1ebfn \u00e2m n\u00e0y thi\u1ebfu t\u00ednh thuy\u1ebft ph\u1ee5c;<\/li>\n\n\n\n<li>\u00dd ki\u1ebfn kh\u00e1c (d\u1ef1a theo S\u01a1n Nam) th\u00ec cho r\u1eb1ng t\u00ean R\u1ea1ch Gi\u00e1 c\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi ch\u00faa Nguy\u1ec5n, khi \u1ea5y \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e2y gi\u00e1 b\u00ean b\u1edd r\u1ea1ch, \u0111\u1ea5t r\u1ed9ng v\u00e0 hoang vu, d\u00e2n c\u01b0 th\u01b0a th\u1edbt, \u0111a s\u1ed1 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Khmer v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t, gi\u1ea3 thuy\u1ebft h\u1ee3p l\u00fd v\u00e0 \u0111\u00e1ng tin c\u1eady.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Ti\u1ebfng Khmer g\u1ecdi R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 \u179a\u17b6\u1787\u17b6 \/ riecie, R\u00e9ach\u00e9a\/: vua ch\u00faa. Nh\u01b0ng c\u00f3 l\u1ebd ch\u1ec9 l\u00e0 c\u00e1ch phi\u00ean \u00e2m t\u1eeb ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 R\u1ea1ch Gi\u00e1 sang Khmer.<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ed1c t\u00ean g\u1ecdi \u0111\u1ecba danh n\u00e0y l\u00e0 \u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f \/Kr\u00e2mu\u014fn S\u00e2 \/ ho\u1eb7c \/ Kramuon Sar \/:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793 ( n ) [kr\u0251mu\u0259n] : s\u00e1p ong<\/li>\n\n\n\n<li>\u179f ( adj ) [s\u0251\u0251] : m\u00e0u tr\u1eafng<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>C\u00f3 l\u1ebd ng\u01b0\u1eddi Khmer th\u1ea5y v\u00f9ng n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u1ed5 ong c\u00f3 s\u00e1p m\u00e0u tr\u1eafng (do ong h\u00fat m\u1eadt hoa r\u1eebng tr\u00e0m U Minh?) m\u00e0 g\u1ecdi t\u00ean.<br>C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u00ec th\u1ea5y nhi\u1ec1u c\u00e2y gi\u00e1 m\u1ecdc ven con r\u1ea1ch th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ea1ch Gi\u00e1.<br>Tr\u00e0 m\u1ee7, gi\u00e1 hay ch\u00e1 (danh ph\u00e1p khoa h\u1ecdc: Excoecaria agallocha[1]) l\u00e0 m\u1ed9t lo\u00e0i th\u1ef1c v\u1eadt c\u00f3 hoa trong h\u1ecd \u0110\u1ea1i k\u00edch.<br><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tr%C3%A0_m%E1%BB%A7\">https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/Tr%C3%A0_m%E1%BB%A7<\/a><\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"theo-t-c-gi-cao-v-n-nghi-p-\">Theo t\u00e1c gi\u1ea3 Cao V\u0103n Nghi\u1ec7p:<\/h2>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-embed-handler wp-block-embed-embed-handler\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777\/posts\/pfbid02eQUixfhoWDWpCX2EDLZweRrgxcxLXF7LtNVqSREZdMQKnqutAtcDPRYNdtwLGe37l?notif_id=1697616078952271&amp;amp;amp;notif_t=close_friend_activity&amp;amp;amp;ref=notif\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecaA DANH R\u1ea0CH GI\u00c1<br>Trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed (Quy\u1ec3n 7, m\u1ee5c Ghi ch\u00e9p v\u1ec1 dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n) c\u1ee7a L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh, Phan \u0110\u0103ng d\u1ecbch (Nxb Thu\u1eadn H\u00f3a, 2005) c\u00f3 \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y:<br>\u201c200 t\u1ea7m, qua r\u1ea1ch S\u1ecfi, r\u1ea1ch n\u00e0y c\u00f3 c\u1ea7u, r\u1ea1ch ch\u1ea3y v\u00f2ng nhi\u1ec7m s\u1edf Ki\u00ean Giang, [75a] m\u1eb7t sau th\u00f4ng v\u00e0o b\u00ean tr\u00e1i c\u1ee7a R\u1ea1ch Gi\u00e1, \u0111\u1ebfn nhi\u1ec7m s\u1edf c\u1ee7a \u0111\u1ea1o Ki\u00ean Giang. Nhi\u1ec7m s\u1edf \u0111\u1ea1o Ki\u00ean Giang m\u1eb7t nh\u00ecn ra bi\u1ec3n, b\u00ean tr\u00e1i l\u00e0 R\u1ea1ch S\u1ecfi, b\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0 R\u1ea1ch Gi\u00e1, \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y ch\u1ea3y v\u00f2ng th\u00f4ng l\u01b0u m\u1ecdi n\u01a1i, \u1edf \u0111\u00e2y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi Kinh v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi Hoa sinh s\u1ed1ng, ph\u1ed1 x\u00e1 li\u1ec1n nhau. T\u1eeb b\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u1ea1o n\u00e0y qua c\u1ea7u R\u1ea1ch Gi\u00e1, \u0111\u1ea7u c\u1ea7u c\u00f3 \u0111\u1ed3n ph\u00e2n th\u1ee7, theo h\u01b0\u1edbng nam d\u1ecdc b\u1edd \u0111i ra bi\u1ec3n, qua R\u1ea1ch R\u0103ng, V\u00e0m \u0110\u1ea5t, R\u1ea1ch Lai, V\u00e0m Giong, R\u1ea1ch V\u01b0\u1ee3c r\u1ed3i ra c\u1eeda bi\u1ec3n H\u00e0 Ti\u00ean.\u201d (tr.329)<br>\u0110\u1ed1i \u1ee9ng v\u1edbi c\u00e1c c\u1ee5m t\u1eeb \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d, \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d v\u00e0 \u201cc\u1ea7u R\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d \u1edf tr\u00ean, nguy\u00ean v\u0103n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t ch\u00e9p l\u00e0: \u201c\u701d\u67b6\u201d (R\u1ea1ch Gi\u00e1), \u201c\u701d\u67b6\u201d (R\u1ea1ch Gi\u00e1) v\u00e0 \u201c\u701d\u67b6\u6a4b\u201d (R\u1ea1ch Gi\u00e1 ki\u1ec1u). Trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed (Quy\u1ec3n 3, m\u1ee5c Tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean) c\u1ee7a L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh c\u00f3 c\u00e2u \u201c\u5805\u6c5f\u6c5f\u6e2f\u4fd7\u540d\u701d\u67b6\u201d (Ki\u00ean Giang giang c\u1ea3ng t\u1ee5c danh R\u1ea1ch Gi\u00e1\/ Giang c\u1ea3ng Ki\u00ean Giang t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 R\u1ea1ch Gi\u00e1). Nh\u01b0 v\u1eady, \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1, nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ki\u00ean Giang, trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed v\u00e0 trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed \u0111\u1ec1u ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u701d\u67b6\u201d.<br>\u0110\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1 n\u00e0y, trong Di c\u1ea3o c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd ch\u00e9p t\u00ean ti\u1ebfng Khmer l\u00e0 \u201cp\u00e9am pr\u00eak kramuon so\u201d (ngh\u0129a l\u00e0 V\u00e0m r\u1ea1ch S\u00e1p Tr\u1eafng &#8211; ch\u1eef Khmer c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u1796\u17b6\u1798 \u1796\u17d2\u179a\u17c2\u1780 \u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793 \u179f)<br>G\u1ea7n \u0111\u00e2y, nh\u00e0 nghi\u00ean c\u1ee9u \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n cho bi\u1ebft ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1 \u1edf Ki\u00ean Giang nh\u01b0 sau:<br>\u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i con r\u1ea1ch m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y gi\u00e1. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb \u179a\u17b6\u1787\u17b6 &#8211; Reach Chea, ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p ghi l\u00e0 Raja, sau \u0111\u1ecdc th\u00e0nh R\u1ea1ch Gi\u00e1. Reach Chea l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t th\u1eddi vua Th\u1ee7y Ch\u00e2n L\u1ea1p ban cho hai v\u1ecb t\u01b0\u1edbng c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh tan qu\u00e2n Xi\u00eam. T\u1eeb \u179a\u17b6\u1787\u17b6 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nh\u00e0 vua.\u201d. (<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/permalink.php?story_fbid=pfbid03o64EBYLtpAspTN23fkVVksjDkegiGAMACcAAue4J4C56ydSxwUshDNyqcwhTQdcl&amp;amp;amp;amp;amp;amp;id=100002978782946\">https:\/\/www.facebook.com\/permalink.php?story_fbid=pfbid03o64EBYLtpAspTN23fkVVksjDkegiGAMACcAAue4J4C56ydSxwUshDNyqcwhTQdcl&amp;amp;amp;amp;amp;id=100002978782946<\/a>)<br>Ngo\u00e0i \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d \u1edf tr\u00ean, c\u0169ng trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed (Quy\u1ec3n 7, m\u1ee5c Ghi ch\u00e9p v\u1ec1 dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n) t\u00e1c gi\u1ea3 L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh c\u00f2n nh\u1eafc \u0111\u1ebfn m\u1ed9t \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d kh\u00e1c n\u1eefa trong \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y (Phan \u0110\u0103ng d\u1ecbch, Nxb Thu\u1eadn H\u00f3a, 2005):<br>\u201c2.500 t\u1ea7m th\u00ec hai b\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm, kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0, \u0111\u1ebfn R\u1ea1ch Mi\u1ec5u, r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i, r\u1ed9ng 3 t\u1ea7m, s\u00e2u 3 t\u1ea7m, cu\u1ed1i r\u1ea1ch m\u1edbi c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0. 2.300 t\u1ea7m th\u00ec hai b\u00ean \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng ch\u1eb1m, kh\u00f4ng c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0, \u0111\u1ebfn R\u1ea1ch Gi\u00e1, r\u1ea1ch n\u00e0y \u1edf ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i, r\u1ed9ng 4 t\u1ea7m, s\u00e2u 2 t\u1ea7m, cu\u1ed1i r\u1ea1ch m\u1edbi c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 v\u00e0 gi\u1ed3ng \u0111\u1ea5t. 4.840 t\u1ea7m \u1edf ph\u00eda ph\u1ea3i c\u1ee7a c\u1eeda bi\u1ec3n B\u0103ng C\u00f4n, b\u00ean tr\u00e1i l\u00e0 C\u00f9 Lao C\u00e1t, \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i r\u1ea1ch l\u00e0 \u0111\u1ed3n ph\u00e2n th\u1ee7, b\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm, \u0111\u1ebfn r\u1ea1ch Eo Tr\u1ed1i (X\u1ed5i) r\u1ed3i ch\u1ea3y ra c\u1eeda bi\u1ec3n B\u0103ng C\u00f4n.\u201d (tr.323)<br>\u0110\u1ed1i \u1ee9ng 3 c\u1ee5m t\u1eeb \u201c\u0111\u1ebfn R\u1ea1ch Mi\u1ec5u, r\u1ea1ch n\u00e0y \u1edf ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i\u201d, \u201c\u0111\u1ebfn R\u1ea1ch Gi\u00e1, r\u1ea1ch n\u00e0y \u1edf ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i\u201d v\u00e0 \u201cc\u1eeda bi\u1ec3n B\u0103ng C\u00f4n\u201d, nguy\u00ean v\u0103n l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0: \u201c\u81f3\u701d\u5edf[\u6c35\u5de7], [\u6c35\u5de7]\u5728\u6c5f\u4e4b\u53f3\u201d (Ch\u00ed R\u1ea1ch Mi\u1ec5u x\u1ebdo, x\u1ebdo t\u1ea1i giang chi h\u1eefu\/ \u0110\u1ebfn x\u1ebdo R\u1ea1ch Gi\u00e1, x\u1ebdo t\u1ea1i b\u1edd ph\u1ea3i), \u201c\u81f3\u701d\u67b6[\u6c35\u5de7], [\u6c35\u5de7]\u5728\u6c5f\u4e4b\u53f3 \u201d (Ch\u00ed R\u1ea1ch Gi\u00e1 x\u1ebdo, x\u1ebdo t\u1ea1i giang chi h\u1eefu\/ \u0110\u1ebfn x\u1ebdo R\u1ea1ch Gi\u00e1, x\u1ebdo t\u1ea1i b\u1edd ph\u1ea3i) v\u00e0 \u201c\u51b0\u6606\u6d77\u9580\u201d (B\u0103ng C\u00f4n h\u1ea3i m\u00f4n\/ C\u1eeda bi\u1ec3n B\u0103ng C\u00f4n)<br>V\u00ec R\u1ea1ch Mi\u1ec5u nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ti\u1ec1n Giang v\u00e0 c\u1eeda bi\u1ec3n B\u0103ng C\u00f4n (nay th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 c\u1eeda B\u0103ng Cung) nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh B\u1ebfn Tre n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1m ph\u1ecfng \u0111o\u00e1n, x\u1ebdo R\u1ea1ch Gi\u00e1 nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ti\u1ec1n Giang ho\u1eb7c t\u1ec9nh B\u1ebfn Tre.<br>\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1m cho r\u1eb1ng, theo ghi nh\u1eadn c\u1ee7a L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh, trong tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh c\u00f3 2 \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1 \u1edf 2 n\u01a1i kh\u00e1c nhau: R\u1ea1ch Gi\u00e1 nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ki\u00ean Giang v\u00e0 R\u1ea1ch Gi\u00e1 nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ti\u1ec1n Giang ho\u1eb7c t\u1ec9nh B\u1ebfn Tre. V\u00ec c\u1ea3 2 \u0111\u1ecba danh \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh ch\u00e9p ch\u1eef N\u00f4m l\u00e0 \u201c\u701d\u67b6\u201d n\u00ean r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 con r\u1ea1ch c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 Gi\u00e1 v\u00e0 Gi\u00e1 c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 c\u00e2y gi\u00e1 (lo\u1ea1i c\u00e2y th\u01b0\u1eddng m\u1ecdc \u1edf v\u00f9ng \u0111\u1ea5t ng\u1eadp m\u1eb7n, t\u00ean khoa h\u1ecdc l\u00e0 Excoecaria agallocha).<br>N\u1ebfu qu\u1ea3 th\u1eadt \u201cGi\u00e1\u201d trong \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1 (nay thu\u1ed9c t\u1ec9nh Ki\u00ean Giang) l\u00e0 c\u00e2y gi\u00e1 th\u00ec r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3, khi l\u01b0u d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y th\u1ea5y \u1edf v\u00e0m r\u1ea1ch v\u00e0\/ ho\u1eb7c 2 b\u00ean b\u1edd r\u1ea1ch c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e2y gi\u00e1 m\u1ecdc hoang n\u00ean \u0111\u1eb7t t\u00ean nh\u01b0 v\u1eady, m\u1eb7c d\u00f9 ng\u01b0\u1eddi Khmer b\u1ea3n \u0111\u1ecba t\u1eebng g\u1ecdi n\u01a1i n\u00e0y l\u00e0 \u201cp\u00e9am pr\u00eak kramuon so\u201d (theo Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd) ho\u1eb7c l\u00e0 \u201cReach Chea\u201d (theo \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n).<br>V\u00ec \u201cReach Chea\u201d kh\u00e1 g\u1ea7n v\u1edbi \u00e2m \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d n\u00ean ch\u00fang t\u00f4i vi\u1ebft b\u00e0i n\u00e0y v\u1edbi hy v\u1ecdng NNC \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n s\u1ebd n\u00eau th\u00eam ch\u1ee9ng c\u1ee9 \u0111\u1ec3 thuy\u1ebft \u201cReach Chea\u201d (t\u1ea1m g\u1ecdi nh\u01b0 v\u1eady) t\u0103ng th\u00eam m\u1ee9c \u0111\u1ed9 kh\u1ea3 t\u00edn.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/i.imgur.com\/miaBb9U.jpg\"><br>Hoa tr\u00e0m r\u1eebng U Minh<\/p>\n\n\n\n<p><img decoding=\"async\" src=\"http:\/\/i.imgur.com\/sGiYdg7.jpg\"><br>T\u1ed5 ong r\u1eebng U Minh (imgur.com)<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Excoecaria_agallocha\">https:\/\/commons.wikimedia.org\/wiki\/Category:Excoecaria_agallocha<\/a><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image\"><a href=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1d\/Excoecaria_agallocha_%28Blind_Your_Eye%29_W_IMG_6949.jpg\/640px-Excoecaria_agallocha_%28Blind_Your_Eye%29_W_IMG_6949.jpg\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/upload.wikimedia.org\/wikipedia\/commons\/thumb\/1\/1d\/Excoecaria_agallocha_%28Blind_Your_Eye%29_W_IMG_6949.jpg\/640px-Excoecaria_agallocha_%28Blind_Your_Eye%29_W_IMG_6949.jpg\" alt=\"Tr\u00e0 m\u1ee7, c\u00e2y gi\u00e1, c\u00e2y ch\u00e1 Excoecaria agallocha \" title=\"\" \/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"theo-t-c-gi-o-th-i-s-n\">Theo t\u00e1c gi\u1ea3 \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n<\/h2>\n\n\n\n<p>R\u1ea1ch Gi\u00e1 kh\u00f4ng ph\u1ea3i con r\u1ea1ch m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y gi\u00e1. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb \u179a\u17b6\u1787\u17b6 &#8211; Reach Chea, ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p ghi l\u00e0 Raja, sau \u0111\u1ecdc th\u00e0nh R\u1ea1ch Gi\u00e1. Reach Chea l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t th\u1eddi vua Th\u1ee7y Ch\u00e2n L\u1ea1p ban cho hai v\u1ecb t\u01b0\u1edbng c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u00e1nh tan qu\u00e2n Xi\u00eam. T\u1eeb \u179a\u17b6\u1787\u17b6 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nh\u00e0 vua.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-embed-handler wp-block-embed-embed-handler\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.facebook.com\/permalink.php?story_fbid=pfbid03cw3w3Gc5KkLXnF4ZFdgbPkY64UR8S9LoPYcBaYJQaYxUBHQZCRiFxRsVfFPpxEjl&amp;id=100002978782946\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\"v-c-ch-g-i-ch-th-ch-c-a-th-nh-ph-r-ch-gi-trong-ti-ng-trung-qu-c\">V\u1ec1 c\u00e1ch g\u1ecdi \u8fea \u77f3 \u0110\u1ecbch Th\u1ea1ch c\u1ee7a Th\u00e0nh ph\u1ed1 R\u1ea1ch Gi\u00e1 trong ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c<\/h2>\n\n\n\n<p>Wikipedia b\u1ea3n ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c:<\/p>\n\n\n\n<p>Trong ti\u1ebfng Trung Qu\u1ed1c (Mandarin) Th\u00e0nh ph\u1ed1 R\u1ea1ch Gi\u00e1\uff0fH\u00e1n Vi\u1ec7t ghi l\u00e0 \u57ce\u5eaf\u701d\u67b6 \/ \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u8fea\u77f3\u5e02 \/\u0110\u1ecbch Th\u1ea1ch Th\u1ecb\/, thay v\u00ec \u701d\u67b6\u5e02 R\u1ea1ch Gi\u00e1 Th\u1ecb.<\/p>\n\n\n\n<p>https:\/\/zh.wikipedia.org\/wiki\/%E8%BF%AA%E7%9F%B3%E5%B8%82<\/p>\n\n\n\n<p>\u540d\u7a31 [Danh X\u01b0ng]<br>\u8fea\u77f3\u5e02\u7684\u8d8a\u5357\u8a9e\u540d\u7a31\u70ba\u201c\u701d\u67b6\u201d\uff0c\u7576\u5730\u83ef\u4eba\u97f3\u8b6f\u4f5c\u201c\u8fea\u77f3\u201d\u3002<br>[Th\u00e0nh ph\u1ed1 \u0110\u1ecbch Th\u1ea1ch c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi theo ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 R\u1ea1ch Gi\u00e1, \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Hoa t\u1ea1i \u0111\u00f3 phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 \u0110\u1ecbch Th\u1ea1ch]<\/p>\n\n\n\n<p>\u6b77\u53f2 [L\u1ecbch S\u1eed]<br>\u66fe\u7ecf\u662f\u67ec\u57d4\u5be8\u7684\u9886\u571f\u30011715\u5e74\u8d8a\u5357\u962e\u671d\u7684\u5357\u9032\u653f\u7b56\u4e0b\u6269\u5f20\u800c\u6765\u7684\u9818\u571f\u3002\u67ec\u57d4\u5be8\u540d\u4e3aKramuon-Sa\u3002<br>[T\u1eebng l\u00e0 \u0111\u1ea5t c\u0169 c\u1ee7a Campuchia, n\u0103m 1715 l\u00e3nh th\u1ed5 n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1edf r\u1ed9ng theo ch\u00ednh s\u00e1ch Nam ti\u1ebfn c\u1ee7a nh\u00e0 Nguy\u1ec5n Vi\u1ec7t Nam. T\u00ean g\u1ecdi \u0111\u1ea5t n\u00e0y theo ti\u1ebfng Campuchia l\u00e0 Kramuon-Sa]<\/p>\n\n\n\n<p>Theo Wiktionary<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>\u8fea&nbsp;<a href=\"https:\/\/en.wiktionary.org\/wiki\/%E8%BF%AA\">https:\/\/en.wiktionary.org\/wiki\/%E8%BF%AA<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Min Nan\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>(Hokkien, POJ): tia\u030dk \/ te\u030dk<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n\n\n\n<li>\u77f3&nbsp;<a href=\"https:\/\/en.wiktionary.org\/wiki\/%E7%9F%B3\">https:\/\/en.wiktionary.org\/wiki\/%E7%9F%B3<\/a>\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Min Nan\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>(Hokkien, POJ): chio\u030dh \/ si\u0101 \/ sia\u030dh \/ se\u030dk \/ si\u030dt \/ se\u030dt \/ sia\u030dk<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>Theo c\u00e1ch \u0111\u1ecdc c\u1ee7a ti\u1ebfng M\u00e2n Nam Ph\u00fac Ki\u1ebfn, \u8fea\u77f3 \u0111\u1ecdc l\u00e0 T\u00e9k Si\u0101<\/p>\n\n\n\n<p>John Crawfurd khi mi\u00eau t\u1ea3 v\u1ec1 \u0111\u1ecba l\u00fd Vi\u1ec7t Nam (1822) c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn c\u00e1c \u0111\u1ecba \u0111anh \u1edf Nam K\u1ef3 nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>Kamboja [Gia \u0110\u1ecbnh Th\u00e0nh] c\u00f3 th\u1ee7 ph\u1ee7 \u1edf Saigun, bao g\u1ed3m 6 t\u1ec9nh: Ya-teng, Peng-fong, Fo-an, Win-cheng, Ho-sin, Teng-chong. C\u00e1c t\u00ean g\u1ecdi c\u0169 ti\u1ebfng Kambojan nh\u01b0 Dong-nai, Que-douc [Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c], Sa-dek, Mi-tho, Ca-mao, Tek-sia [T\u1eafc X\u00eda, T\u1eafc C\u1eadu?][49] v\u1eabn c\u00f2n d\u00f9ng trong d\u00e2n ch\u00fang. Ch\u00ednh quy\u1ec1n Kamboja [Gia \u0110\u1ecbnh Th\u00e0nh] k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb \u0111\u1ea3o Ko-kong \u0111\u1ebfn m\u0169i Cape St. James [V\u0169ng T\u00e0u]. C\u00e1c s\u00f4ng l\u1edbn l\u00e0 Pong-som, Kampot, Kang-kao ho\u1eb7c Hatien [s\u00f4ng Giang Th\u00e0nh] (c\u00f2n ghi l\u00e0 Athien), Tek-sia [s\u00f4ng C\u00e1i L\u1edbn] (Tek-sia l\u00e0 theo ti\u1ebfng Hoa, ti\u1ebfng Kamboja l\u00e0 Kar-mun-sa, ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 Ret-ja), Tek-mao [s\u00f4ng C\u00e0 Mau], s\u00f4ng l\u1edbn Kamboja [s\u00f4ng C\u1eedu Long] v\u00e0 s\u00f4ng Saigun. S\u00f4ng Kamboja [s\u00f4ng C\u1eedu Long] l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng con s\u00f4ng l\u1edbn nh\u1ea5t ch\u00e2u \u00c1, n\u00f3 c\u00f3 ba c\u1eeda \u0111\u1ed5 ra bi\u1ec3n, g\u1ed3m: S\u00f4ng T\u00e2y hay S\u00f4ng Basak [Ba Th\u1eafc], Nh\u00e1nh \u0110\u00f4ng hay Nh\u00e1nh Gi\u1eefa, S\u00f4ng B\u1eafc hay S\u00f4ng Nh\u1eadt B\u1ea3n. S\u00f4ng Saigun \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1ch nh\u00e0 h\u00e0ng h\u1ea3i ch\u00e2u \u00c2u \u0111\u00e1nh gi\u00e1 l\u00e0 con s\u00f4ng t\u1ed1t nh\u1ea5t ch\u00e2u \u00c1.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Nguy\u00ean v\u0103n ti\u1ebfng Anh:<\/p>\n\n\n\n<p><strong><em>The river of Tek-sia disembogues itself into the Gulf of Siam, about the latitude of 9\u00b0 46&#8242; North. This is the name given to it by the Chinese traders ; but in the Kambojan language it is called Kar-mun-sa, and in the Cochin Chinese Ret-ja. It is of considerable size, and navigable all the way to the great Kamboja river for small vessels. The country around it produces great abundance of bees-wax ; but it is little cultivated, being scarcely habitable, on account of the number of mosquitoes and leeches with which it is infested.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Theo t\u00e1c gi\u1ea3 Cao V\u0103n Nghi\u1ec7p:<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1m d\u1ecbch:&nbsp;<strong><em>S\u00f4ng Tek-sia \u0111\u1ed5 v\u00e0o V\u1ecbnh Th\u00e1i Lan, kho\u1ea3ng v\u0129 \u0111\u1ed9 9\u00b046&#8242; B\u1eafc. \u0110\u00e2y l\u00e0 t\u00ean do c\u00e1c th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n Trung Hoa \u0111\u1eb7t cho n\u00f3; nh\u01b0ng trong ti\u1ebfng Khmer n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Kar-mun-sa, v\u00e0 trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t \u1edf Mi\u1ec1n Nam g\u1ecdi l\u00e0 Ret-ja.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>T\u1ea1m ch\u00fa gi\u1ea3i:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>[S\u00f4ng ] Tek-sia: R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e1c th\u01b0\u01a1ng nh\u00e2n Trung Hoa, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi M\u00e2n Nam, \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i \u201cR\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d th\u00e0nh \u201cT\u00e9k Si\u0101\u201d v\u00e0 vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u8fea\u77f3\u201d (\u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201c\u0110\u1ecbch Th\u1ea1ch\u201d).<\/li>\n\n\n\n<li>Kar-mun-sa: ch\u1eef Khmer l\u00e0 \u201c\u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f\u201d ngh\u0129a l\u00e0 S\u00e1p Tr\u1eafng (s\u00e1p ong m\u00e0u tr\u1eafng). Theo h\u1ecdc gi\u1ea3 Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd, ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 \u201cp\u00e9am pr\u00eak kramuon so\u201d (ngh\u0129a l\u00e0 V\u00e0m r\u1ea1ch S\u00e1p Tr\u1eafng &#8211; ch\u1eef Khmer c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u1796\u17b6\u1798 \u1796\u17d2\u179a\u17c2\u1780 \u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f). Ng\u00e0y nay, \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch Gi\u00e1 v\u1eabn \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f\u201d (Kramuonsa), v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 \u201cth\u00e0nh ph\u1ed1 R\u1ea1ch Gi\u00e1\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u1791\u17b8\u1780\u17d2\u179a\u17bb\u1784 \u1780\u17d2\u179a\u1798\u17bd\u1793\u179f\u201d (Tikrong Kramuonsa)<\/li>\n\n\n\n<li>Ret-ja: t\u1ee9c R\u1ea1ch Gi\u00e1, ch\u1eef N\u00f4m l\u00e0 \u201c\u701d\u67b6\u201d.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>(T\u1eeb c\u00e1c ki\u1ebfn gi\u1ea3i c\u1ee7a b\u1ea1n Tuan Vo t\u00f4i t\u1ea1m d\u1ecbch v\u00e0 t\u1ea1m ch\u00fa gi\u1ea3i nh\u01b0 tr\u00ean. M\u1ed9t l\u1ea7n n\u1eefa xin ch\u00e2n th\u00e0nh c\u00e1m \u01a1n b\u1ea1n).<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\" \/>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/John_Crawfurd#%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Vi%E1%BB%87t_Nam\">https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/John_Crawfurd#%C4%90%E1%BB%8Ba_l%C3%BD_Vi%E1%BB%87t_Nam<\/a><\/li>\n\n\n\n<li>John Crawfurd (1828): Journal of an embassy from the Governor-General of India to the courts of Siam and Cochin-China: exhibiting a view of the actual state of those kingdoms. SOUTHEAST ASIA VISIONS, Cornell University Library\u2019s John M. Echols Collection. Volume 2. Chapter V. Page 235<br><a href=\"http:\/\/seasiavisions.library.cornell.edu\/catalog\/sea:010\">http:\/\/seasiavisions.library.cornell.edu\/catalog\/sea:010<\/a><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p>B\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1832 c\u1ee7a Arronsmith c\u00f3 ch\u00fa th\u00edch r\u00f5 s\u00f4ng Ret-ja or Tek-sia.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Arrowsmith, John. (1832). Burmah, Siam, and Cochin China Retrieved November 26, 2023, from&nbsp;<a href=\"http:\/\/nla.gov.au\/nla.obj-231211430\">http:\/\/nla.gov.au\/nla.obj-231211430<\/a><\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 bi\u1ec3n c\u1ee7a v\u00f9ng \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 trung t\u00e2m kinh t\u1ebf, ch\u00ednh tr\u1ecb v\u00e0 x\u00e3 h\u1ed9i c\u1ee7a t\u1ec9nh Ki\u00ean Giang. V\u1ec1 t\u00ean g\u1ecdi R\u1ea1ch Gi\u00e1 (ch\u1eef H\u00e1n: Gi\u00e1 Kh\u00ea) c\u00f3 2 gi\u1ea3 thuy\u1ebft: Ti\u1ebfng Khmer g\u1ecdi R\u1ea1ch Gi\u00e1 l\u00e0 \u179a\u17b6\u1787\u17b6 \/ riecie, R\u00e9ach\u00e9a\/: vua ch\u00faa. &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/24\/rach-gia\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">R\u1ea1ch Gi\u00e1<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[26],"tags":[],"class_list":["post-134","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-r"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=134"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/134\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} 