{"id":475,"date":"2024-06-30T20:56:54","date_gmt":"2024-06-30T13:56:54","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=475"},"modified":"2024-06-30T20:56:54","modified_gmt":"2024-06-30T13:56:54","slug":"doi-dieu-ve-tu-xeo-%e6%b2%bc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/30\/doi-dieu-ve-tu-xeo-%e6%b2%bc\/","title":{"rendered":"\u0110\u00d4I \u0110I\u1ec0U V\u1ec0 T\u1eea X\u1ebcO \u6cbc"},"content":{"rendered":"\n<p>Theo Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a, trong \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb (\u0110NQ\u00c2TV) 1896, \u521f X\u1ebaO l\u00e0 \u201cC\u1eaft h\u1edbt, c\u1eaft l\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ebbo\u201d v\u00e0 \u6cbc X\u1ebcO l\u00e0 \u201c\u0110\u00e0ng n\u01b0\u1edbc v\u1eafn v\u1eafn, ng\u1ecdn r\u1ea1ch nh\u1ecf, nh\u01b0 c\u00e1i c\u1ef1a g\u00e0\u201d. (tr.579)<\/p>\n\n\n\n<p>G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nh\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o l\u1eddi gi\u1ea3ng tr\u00ean m\u00e0 cho r\u1eb1ng:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u2026ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec1n Nam th\u01b0\u1eddng m\u1eafc l\u1ed7i ph\u00e1t \u00e2m kh\u00f4ng ph\u00e2n bi\u1ec7t thanh \u0111i\u1ec7u, nh\u01b0 thanh \u0111i\u1ec7u &#8220;d\u1ea5u ng\u00e3&#8221; \u0111\u1ecdc th\u00e0nh thanh \u0111i\u1ec7u &#8220;d\u1ea5u h\u1ecfi&#8221;.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Ngu\u1ed3n: <strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?__cft__[0]=AZXRiF8hhhN6gXC-3_TvfYqLAbnVm8bOkxglCIkTdqXp0bjUswdbfr-d9iaohGzjTgrsBY4Gh91rW21yvALiDh7ENe9LZz-qQYREYxSZirJHeY9FPNXDiWSbhPhKqBvihig2x-0HczvhBnb_RPdS3E4JLjAfuqAdl2VUSwRwhmSLICqOLKQaQeQ4O363qi9LRDU&amp;__tn__=-]C%2CP-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-embed-handler wp-block-embed-embed-handler\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777\/posts\/pfbid0oPfYrdWWALprK4sqbrrPBXn7Uc5JJ3h9L4bWpAU1eirm1noP5w27d7nyfiPEk1cWl\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 \u0111\u1ecba danh &#8220;X\u1ebbo Qu\u00edt&#8221;. K\u1ef3 th\u1ef1c, theo \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb, ph\u00e2n \u0111\u1ecbnh r\u00f5 r\u00e0nh: X\u1ebcO (d\u1ea5u ng\u00e3) \u6cbc l\u00e0 con r\u1ea1ch nh\u1ecf (ch\u00fa \u00fd: trong k\u00fd t\u1ef1 \u6cbc c\u00f3 &#8220;b\u1ed9 th\u1ee7y&#8221; \u6c35thu\u1ed9c v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc); c\u00f2n X\u1ebaO (d\u1ea5u h\u1ecfi) \u521f ngh\u0129a l\u00e0 c\u1eaft b\u1edbt.<\/p>\n\n\n\n<p>Vi\u1ebft \u0111\u00fang, ph\u1ea3i l\u00e0 &#8220;X\u1ebcO Qu\u00edt&#8221;, nh\u01b0ng ng\u01b0\u1eddi trong Nam quen \u0111\u1ecdc th\u00e0nh d\u1ea5u h\u1ecfi &#8220;X\u1ebbo&#8221; r\u1ed3i vi\u1ebft nh\u01b0 r\u1ee9a lu\u00f4n.\u201d (h\u1ebft tr\u00edch)<\/p>\n\n\n\n<p>Theo ch\u00fang t\u00f4i, n\u1ebfu ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0110NQ\u00c2TV m\u00e0 cho r\u1eb1ng ch\u1eef (t\u1eeb) c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng n\u01b0\u1edbc ph\u1ea3i vi\u1ebft l\u00e0 X\u1ebcO (d\u1ea5u ng\u00e3) m\u1edbi \u0111\u00fang ch\u00ednh t\u1ea3 th\u00ec s\u1ee9c thuy\u1ebft ph\u1ee5c c\u1ee7a l\u1eddi kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh \u0111\u00f3 ch\u01b0a cao l\u1eafm. L\u00fd do: 2 ch\u1eef (t\u1eeb) sau \u0111\u00e2y trong \u0110NQ\u00c2TV \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft v\u1edbi \u201cd\u00e2u h\u1ecfi\u201d:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201c\ud84d\udfbb B\u1ea9y. n. \u0110\u1ed3 m\u00e1y, \u0111\u1ed3 l\u00e0m l\u00e9o l\u1eafc \u0111\u1ec3 m\u00e0 b\u1eaft chim, mu\u00f4ng\u2026\u201d (tr.26)<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201c R\u1ed5ng. n. Tr\u1ed1ng, b\u1ed9ng; kh\u00f4ng ch\u1ee9a v\u1eadt g\u00ec.\u201d (tr.265)<\/p>\n\n\n\n<p>nh\u01b0ng ng\u00e0y nay nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi vi\u1ebft v\u1edbi \u201cd\u1ea5u ng\u00e3\u201d: B\u1eaaY [chim], [tr\u1ed1ng] R\u1ed6NG. Nh\u01b0 v\u1eady, n\u1ebfu ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0110NQ\u00c2TV m\u00e0 cho r\u1eb1ng ph\u1ea3i vi\u1ebft B\u1ea8Y [chim], [tr\u1ed1ng] R\u1ed4NG m\u1edbi \u0111\u00fang ch\u00ednh t\u1ea3, th\u1eed h\u1ecfi l\u1eddi \u0111\u00f3 c\u00f3 \u0111\u00e1ng tin kh\u00f4ng?<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 v\u1ec1 ch\u00ednh t\u1ea3 trong \u0110NQ\u00c2TV c\u00f3 nhi\u1ec1u ch\u1eef (t\u1eeb) c\u1ea7n t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam, nh\u01b0ng kh\u00f4ng v\u00ec v\u1eady m\u00e0 ch\u00fang ta v\u1ed9i b\u00e1t b\u1ecf ghi nh\u1eadn c\u1ee7a Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a v\u1ec1 ch\u1eef X\u1ebcO v\u00ec ch\u1eef n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong kh\u00e1 nhi\u1ec1u t\u1eeb v\u1ecb, t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, t\u1eeb \u0111i\u1ec3n; \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 ch\u1eef X\u1ebcO vi\u1ebft k\u00e8m v\u1edbi ch\u1eef \u201c\u6cbc\u201d c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong Dictionnaire Annamite-Fran\u00e7ais 1898 c\u1ee7a J.F.M. G\u00e9nibrel, trong Dictionnaire Annamite-Fran\u00e7ais 1899 c\u1ee7a Jean Bonet, trong \u0110\u1ea1i t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n ch\u1eef N\u00f4m 2005 c\u1ee7a V\u0169 V\u0103n K\u00ednh\u2026<\/p>\n\n\n\n<p>Ngo\u00e0i ch\u1eef \u201c\u6cbc\u201d, ch\u00fang t\u00f4i c\u00f2n th\u1ea5y ch\u1eef [\u6c35\u5de7] (g\u1ed3m b\u1ed9 \u201cthu\u1ef7\u201d b\u00ean tr\u00e1i v\u00e0 ch\u1eef \u201cx\u1ea3o\u201d b\u00ean ph\u1ea3i) m\u00e0 t\u00f4i phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 X\u1ebcO, v\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201c\u4e10\u6cb9[\u6c35\u5de7]\u201d (C\u00e1i D\u1ea7u x\u1ebdo) (t\u1edd 100- (79b)) \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed 1806 (quy\u1ec3n 7, ti\u1ec3u m\u1ee5c Ghi ch\u00e9p v\u1ec1 Dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n). Phan \u0110\u0103ng 2005 d\u1ecbch 3 ch\u1eef \u201c\u4e10\u6cb9[\u6c35\u5de7]\u201d l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch C\u00e1i D\u1ea7u\u201d. D\u1ecbch nh\u01b0 v\u1eady s\u1ebd khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc hi\u1ec3u l\u1ea7m l\u00e0 trong nguy\u00ean v\u0103n vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u4e10\u6cb9\u701d\u201d (C\u00e1i D\u1ea7u r\u1ea1ch)<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n B\u00ecnh M\u1ef9 (t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Th\u00e0nh, huy\u1ec7n Tuy Xuy\u00ean, ph\u1ee7 Tuy Bi\u00ean, t\u1ec9nh An Giang) l\u1eadp n\u0103m 1836 c\u00f3 c\u00e2u: \u201c\u5317\u8fd1[\u6c35\u5de7]\u6cb9\u53c8\u8fd1\u6c38\u76db\u4e2d\u6751\u5730\u5206\u201d (B\u1eafc c\u1eadn x\u1ebdo D\u1ea7u h\u1ef1u c\u1eadn V\u0129nh Th\u1ea1nh Trung th\u00f4n \u0111\u1ecba ph\u1eadn). Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh \u0110\u1ea7u 1995 phi\u00ean \u00e2m 2 ch\u1eef \u201c[\u6c35\u5de7]\u6cb9\u201d l\u00e0 \u201cS\u1ebbo D\u1ea7u\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1edf d\u0129 t\u00f4i phi\u00ean \u00e2m ch\u1eef [\u6c35\u5de7] l\u00e0 X\u1ebcO v\u00ec trong Dictionnaire Annamite-Fran\u00e7ais 1899, Jean Bonet ch\u00fa th\u00edch \u201c\u6cbc X\u1ebdo\u201d l\u00e0 \u201cSe transcrit aussi par le car. [\u6c35\u5de7]]\u201d (tr.471). T\u1ea1m hi\u1ec3u l\u00e0: \u6cbc X\u1ebdo c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft l\u00e0 [\u6c35\u5de7].<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ebfn \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1m cho r\u1eb1ng, ch\u1eef \u6cbc v\u00e0 ch\u1eef [\u6c35\u5de7] \u0111\u1ec1u c\u00f3 th\u1ec3 phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 X\u1ebcO (d\u1ea5u ng\u00e3) v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng n\u01b0\u1edbc nh\u1ecf. M\u1eb7c d\u00f9 Hu\u1ef3nh C\u00f4ng T\u00edn trong T\u1eeb \u0111i\u1ec3n T\u1eeb ng\u1eef Nam B\u1ed9 2007 vi\u1ebft l\u00e0 X\u1ebaO (d\u1ea5u h\u1ecfi) v\u00e0 \u1edf mi\u1ec1n T\u00e2y c\u00f3 kh\u00e1 nhi\u1ec1u c\u00e2y c\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c ghi t\u00ean theo d\u1ea1ng th\u1ee9c \u201cC\u1ea7u X\u1ebbo + X\u201d, nh\u01b0ng theo ch\u00fang t\u00f4i, ph\u1ea3i vi\u1ebft l\u00e0 X\u1ebcO (d\u1ea5u ng\u00e3) m\u1edbi \u0111\u00fang ch\u00e1nh t\u1ea3 v\u00ec kh\u00e1 nhi\u1ec1u t\u1ef1 v\u1ecb, t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n, t\u1eeb \u0111i\u1ec3n vi\u1ebft l\u00e0 X\u1ebcO.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/403620398_7247952435229394_758775118832925071_n.jpg?_nc_cat=100&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=yYNmmpp6k6cQ7kNvgGqY-N9&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYCsgNFhKXayAb3A1ulozWOzWygY3Bkacl4oTB7rxAKTGA&amp;oe=668746E7\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/403621861_7247952555229382_8512320300411547568_n.jpg?_nc_cat=111&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=GvZIW_lpagsQ7kNvgFdb7s0&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYCLixwvHd8OatHmr_cNLf1k7z_F13ZjGbb9esOwsU_unQ&amp;oe=668722D7\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/403620263_7248230568534914_7635079652292311002_n.jpg?_nc_cat=111&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=0GysAKF9K-EQ7kNvgEWbI4p&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYDS9hGF4xkBZN7ypfpORO1bxTzjGjaiGoaVhIkuoeCn2Q&amp;oe=66872D14\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Theo Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a, trong \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb (\u0110NQ\u00c2TV) 1896, \u521f X\u1ebaO l\u00e0 \u201cC\u1eaft h\u1edbt, c\u1eaft l\u1ea5y m\u1ed9t th\u1ebbo\u201d v\u00e0 \u6cbc X\u1ebcO l\u00e0 \u201c\u0110\u00e0ng n\u01b0\u1edbc v\u1eafn v\u1eafn, ng\u1ecdn r\u1ea1ch nh\u1ecf, nh\u01b0 c\u00e1i c\u1ef1a g\u00e0\u201d. (tr.579) G\u1ea7n \u0111\u00e2y c\u00f3 nh\u00e0 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o l\u1eddi gi\u1ea3ng tr\u00ean m\u00e0 cho r\u1eb1ng: \u201c\u2026ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec1n Nam &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/30\/doi-dieu-ve-tu-xeo-%e6%b2%bc\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u00d4I \u0110I\u1ec0U V\u1ec0 T\u1eea X\u1ebcO \u6cbc<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[34],"tags":[41],"class_list":["post-475","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-x","tag-cao-van-nghiep"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=475"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/475\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} 