{"id":493,"date":"2024-06-30T21:12:32","date_gmt":"2024-06-30T14:12:32","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=493"},"modified":"2024-06-30T21:12:32","modified_gmt":"2024-06-30T14:12:32","slug":"dia-danh-nga-bat-nga-cay","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/30\/dia-danh-nga-bat-nga-cay\/","title":{"rendered":"\u0110\u1ecaA DANH \u201cNG\u1ea2 B\u00c1T\u201d &amp; \u201cNG\u1ea2 C\u1ea0Y\u201d"},"content":{"rendered":"\n<p>Trong \u0110\u1ea1i Nam Qu\u1ea5c \u00c2m T\u1ef1 V\u1ecb (Quy\u1ec3n th\u1ee9 nh\u1ee9t) 1895, t\u00e1c gi\u1ea3 Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a gi\u1ea3ng v\u1ec1 B\u00e1t v\u00e0 C\u1ea1y nh\u01b0 sau (xin tr\u00edch nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n c\u00f3 li\u00ean quan):<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201cB\u00e1t: T\u00e1m, khi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111i b\u00ean tay m\u1eb7t. Ti\u1ebfng tr\u1ee3 t\u1eeb. C\u1ea1y b\u00e1t: Th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 ch\u00e8o ghe, khi\u1ebfn \u0111i qua tay m\u1eb7t, hay l\u00e0 b\u00ean c\u1ecdc ch\u00e8o m\u0169i, th\u00ec k\u00eau l\u00e0 b\u00e1t, khi\u1ebfn \u0111i b\u00ean ph\u00eda tay tr\u00e1i hay l\u00e0 b\u00ean c\u1ecdc ch\u00e8o b\u00e1nh, th\u00ec k\u00eau l\u00e0 c\u1ea1y. C\u00e1i B\u00e1t: T\u00ean ri\u00eang ng\u00e3 r\u1ea1ch \u1edf v\u1ec1 ph\u00eda tay m\u1eb7t thu\u1ed9c h\u1ea1t T\u00e2y ninh. Ng\u00e3 b\u00e1t: Ng\u00e3 ph\u1ea3i \u0111i b\u00e1t.\u201d (m\u1ee5c t\u1eeb \u201c\u634c B\u00e1t\u201d, tr.40)<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Ngu\u1ed3n: <strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=-]C%2CP-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/strong>\u00a0<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-embed-handler wp-block-embed-embed-handler\"><div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\nhttps:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777\/posts\/pfbid0bLW699hLjvqvQKJ5McRDAf2bBkVpFtCEds3UQHPHwvXYM4zkpMrotot7MSK4ooWyl\n<\/div><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vietnamtudien.org\/dnqatv\/pic\/bd1\/b1s40.png\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201cNg\u1ea3: Nh\u00e1nh \u0111\u00e0ng \u0111i, ch\u1ec9 v\u1ec1 ph\u00eda n\u00e0o, ng\u1ecf n\u00e0o. Ng\u1ea3 b\u00e1t: Ng\u1ea3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay h\u1eefu c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch. Ng\u1ea3 c\u1ea1y: Ng\u1ea3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay t\u1ea3 c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch.\u201d (m\u1ee5c t\u1eeb \u201c\u6211 Ng\u1ea3\u201d, tr.78)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vietnamtudien.org\/dnqatv\/pic\/bd2\/b2s78.png\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>&#8211; \u201cC\u1ea1y: L\u1ea5y c\u00e2y, ho\u1eb7c v\u1eadt chi m\u00e0 xeo n\u1ea1y. C\u1ea1y b\u00e1t: B\u1ebb b\u00e1nh l\u00e1i, ho\u1eb7c ch\u00e8o day m\u0169i ghe qua ph\u00eda t\u1ea3 hay l\u00e0 ph\u00eda h\u1eefu. B\u00e1t l\u1ea5y \u0111\u00e1y, b\u00e1t l\u1ea5y n\u00f2: Tr\u00e1nh ph\u00eda h\u1eefu, tr\u00e1nh ph\u00eda t\u1ea3, m\u1ed9t b\u00ean c\u00f3 \u0111\u00e1y, m\u1ed9t b\u00ean c\u00f3 n\u00f2\u201d (m\u1ee5c t\u1eeb \u201c\ud84a\udf44 C\u1ea1y\u201d, tr.91)<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/vietnamtudien.org\/dnqatv\/pic\/bd1\/b1s91.png\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>N\u1ebfu \u0111\u1ec3 \u00fd ch\u00fang ta s\u1ebd th\u1ea5y, trong m\u1ee5c t\u1eeb \u201c\u6211 Ng\u1ea3\u201d, Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a vi\u1ebft: \u201cNg\u1ea3 b\u00e1t: Ng\u1ea3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay h\u1eefu c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch. Ng\u1ea3 c\u1ea1y: Ng\u1ea3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay t\u1ea3 c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch\u201d; c\u00f2n trong m\u1ee5c t\u1eeb \u201c\u634c B\u00e1t\u201d th\u00ec t\u00e1c gi\u1ea3 n\u00e0y l\u1ea1i vi\u1ebft: \u201cNg\u00e3 b\u00e1t: Ng\u00e3 ph\u1ea3i \u0111i b\u00e1t\u201d, t\u1ee9c ch\u1ed7 th\u00ec vi\u1ebft \u201cNg\u1ea3 b\u00e1t\u201d, ch\u1ed7 th\u00ec vi\u1ebft \u201cNg\u00e3 b\u00e1t\u201d. Theo ch\u00fang t\u00f4i, vi\u1ebft \u0111\u00fang ch\u00e1nh t\u1ea3 ph\u1ea3i l\u00e0 Ng\u00e3 (d\u1ea5u ng\u00e3), Ng\u00e3 b\u00e1t, Ng\u00e3 c\u1ea1y. Do l\u1ebd n\u00e0y m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i m\u1ea1o mu\u1ed9i \u201chi\u1ec7u \u0111\u00ednh\u201d l\u1eddi gi\u1ea3ng c\u1ee7a Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>NG\u00c3 B\u00c1T [\u6211\u634c] l\u1ea3 ng\u00e3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay h\u1eefu (tay m\u1eb7t), c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>NG\u00c3 C\u1ea0Y [\u6211\ud84a\udf44] l\u1ea3 ng\u00e3 s\u00f4ng r\u1ea1ch \u1edf ph\u00eda tay t\u1ea3 (tay tr\u00e1i), c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>\u00dd c\u1ee7a ch\u00fang t\u00f4i l\u00e0 v\u1eady, nh\u01b0ng trong cu\u1ed1n Chuy\u1ec7n \u0111\u1ecba danh v\u00e0 ch\u1eef ngh\u0129a Nam B\u1ed9 (Nxb V\u0103n ho\u00e1 \u2013 V\u0103n ngh\u1ec7, Tp. HCM, 2017), TS Hu\u1ef3nh C\u00f4ng T\u00edn vi\u1ebft trong ti\u1ec3u m\u1ee5c \u201cNg\u1ea3 b\u00e1t\u201d nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNg\u1ea3\u201d vi\u1ebft v\u1edbi d\u1ea5u h\u1ecfi l\u00e0 t\u1eeb ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 ngh\u0129a: \u201cl\u1ed1i \u0111i theo m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng n\u00e0o \u0111\u00f3\u201d. \u201cB\u00e1t\u201d l\u00e0 t\u1eeb d\u00f9ng trong ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef Nam b\u1ed9. Theo \u0111\u1ecbnh ngh\u0129a c\u1ee7a Paulus Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a, t\u1eeb n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a: \u201cQu\u1eb9o ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i theo h\u01b0\u1edbng c\u1ed9t ch\u00e8o m\u0169i\u201d. Nh\u01b0ng ngh\u0129a n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 thay \u0111\u1ed5i ch\u1ec9 c\u00f2n gi\u1eef l\u1ea1i \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng: \u201cQu\u1eb9o ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i\u201d? V\u1eady \u201cng\u1ea3 b\u00e1t\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 hi\u1ec7n tr\u1ea1ng b\u00ean ph\u1ea3i c\u1ee7a m\u1ed9t con s\u00f4ng, r\u1ea1ch n\u1ed1i li\u1ec1n v\u1edbi s\u1ef1 kh\u1edfi \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u1ed9t con r\u1ea1ch kh\u00e1c t\u1ea1o th\u00e0nh \u201cng\u00e3 ba\u201d s\u00f4ng, r\u1ea1ch (\u201cng\u00e3 ba\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft d\u1ea5u ng\u00e3 v\u00ec \u0111\u1ee9ng tr\u01b0\u1edbc danh t\u1eeb ch\u1ec9 s\u1ed1).<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTh\u00f4ng th\u01b0\u1eddng h\u01b0\u1edbng ph\u1ea3i, tr\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ednh t\u1eeb th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u s\u00f4ng ch\u1ea3y v\u1ec1 h\u1ea1 l\u01b0u; nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u00f4i khi ng\u01b0\u1eddi ta g\u1ecdi theo th\u00f3i quen. C\u00f2n chuy\u1ec7n ph\u1ea3i t\u00ednh theo h\u01b0\u1edbng c\u1ed9t ch\u00e8o m\u0169i c\u0169ng tu\u1ef3 thu\u1ed9c h\u01b0\u1edbng \u0111i t\u1edbi ho\u1eb7c ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i c\u1ee7a ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n. N\u1ebfu \u0111i t\u1edbi qu\u1eb9o ph\u1ea3i th\u00ec \u0111i ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i qu\u1eb9o ph\u1ea3i s\u1ebd \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 h\u01b0\u1edbng \u0111\u1ed1i di\u1ec7n (ph\u00eda b\u00ean kia).\u201d<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cNg\u00e0y nay, trong l\u1edbp \u0111\u1ecba danh Nam b\u1ed9 co \u0111\u1ecba danh \u201cb\u00e1t\u201d \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 n\u01a1i, nh\u01b0 \u201cB\u00e1t T\u00e2n c\u1ea3ng\u201d \u1edf Cai L\u1eady (Ti\u1ec1n Giang)[1], \u201cc\u1ea7u Ng\u1ea3 B\u00e1t\u201d \u1edf Ch\u00e2u Th\u00e0nh (H\u1eadu Giang). \u0110\u1ecba danh \u201cC\u00e1i B\u00e1t\u201d c\u00f2n c\u00f3 \u1edf m\u1ed9t s\u1ed1 n\u01a1i, nh\u01b0 Kinh C\u00e1i B\u00e1t, th\u1ecb tr\u1ea5n C\u00e1i B\u00e1t, huy\u1ec7n T\u00e2n H\u01b0ng (Long An). \u201cC\u00e1i b\u00e1t\u201d c\u00f3 th\u1ec3 mang ngh\u0129a nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00eau tr\u00ean, ch\u1edb kh\u00f4ng th\u1ec3 c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 v\u1eadt d\u1ee5ng \u0111\u1ec3 \u0103n c\u01a1m m\u00e0 d\u00e2n Nam b\u1ed9 g\u1ecdi l\u00e0 \u201cc\u00e1i ch\u00e9n\u201d.\u201d (tr.129, 130)<\/p>\n\n\n\n<p>Trong ti\u1ec3u m\u1ee5c \u201cNg\u1ea3 c\u1ea1y\u201d, v\u1ecb ti\u1ebfn s\u0129 n\u00e0y c\u0169ng vi\u1ebft \u201cNg\u1ea3\u201d vi\u1ebft v\u1edbi d\u1ea5u h\u1ecfi l\u00e0 t\u1eeb ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 ngh\u0129a: \u201cl\u1ed1i \u0111i theo m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng n\u00e0o \u0111\u00f3\u201d (tr.131).<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng bi\u1ebft nh\u00e0 ng\u00f4n ng\u1eef h\u1ecdc n\u00e0y c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0111\u00e2u m\u00e0 kh\u1eb3ng \u0111\u1ecbnh nh\u01b0 v\u1eady. N\u1ebfu ch\u1ec9 c\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb th\u00ec ch\u00fang t\u00f4i xin th\u01b0a r\u1eb1ng, nh\u01b0 \u1edf tr\u00ean ch\u00fang t\u00f4i \u0111\u00e3 n\u00f3i, trong \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb c\u00f3 ch\u1ed7 in l\u00e0 \u201cNg\u1ea3 b\u00e1t\u201d, ch\u1ed7 th\u00ec in l\u00e0 \u201cNg\u00e3 b\u00e1t\u201d. V\u00e0 c\u0169ng trong t\u1ef1 v\u1ecb ch\u00fang t\u00f4i c\u00f2n b\u1eaft g\u1eb7p nh\u1eefng t\u1ef1\/ t\u1eeb sau \u0111\u00e2y (xin l\u01b0\u1ee3c tr\u00edch):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u6108 D\u1ee7: H\u01a1n, c\u00e0ng h\u01a1n; kh\u00e1, l\u00e0nh m\u1ea1nh\u2026 (tr.245)<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u6211 Ng\u1ea3: Ta, t\u00f4i.\u201d (tr.78)<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u7701 T\u0129nh\u2026 Nguy\u00ean n\u01b0\u1edbc Nam c\u00f3 20 t\u0129nh l\u00e0 H\u00e0-ti\u00ean, An-giang, V\u0129nh-long\u2026\u201d (tr.446)<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u4e95 T\u0129nh: Gi\u1ebfng.\u201d (tr.446)<\/p>\n\n\n\n<p>S\u1edf d\u0129 Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a vi\u1ebft \u201cD\u1ee7\u201d (d\u1ea5u h\u1ecfi), \u201cNg\u1ea3\u201d (d\u1ea5u h\u1ecfi), \u201cT\u0129nh\u201d (d\u1ea5u ng\u00e3), \u201cT\u0129nh\u201d (d\u1ea5u ng\u00e3) l\u00e0 c\u00f3 th\u1ec3 \u00f4ng \u201cnghe sao vi\u1ebft v\u1eady\u201d, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00e1c ch\u1eef \u6108, \u6211, \u7701, \u4e95 c\u00f3 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 D\u0169, Ng\u00e3, T\u1ec9nh, T\u1ec9nh, c\u00f2n \u00e2m N\u00f4m hay \u201ct\u1eeb ti\u1ebfng Vi\u1ec7t\u201d (theo c\u00e1ch n\u00f3i c\u1ee7a Hu\u1ef3nh C\u00f4ng T\u00edn) ph\u1ea3i l\u00e0 D\u1ee7, Ng\u1ea3, T\u1ec9nh, T\u1ec9nh. V\u1ea3 l\u1ea1i, \u201cNg\u00e3\u201d trong c\u00e1c \u0111\u1ecba danh Ng\u00e3 Ba C\u00e1i T\u00e0u, Ng\u00e3 Ba Dinh, Ng\u00e3 Ba Nh\u00e0 B\u00e8\u2026, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh \u0111\u1ec1u ch\u00e9p trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t Nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed 1806 l\u00e0 \u201c\u6211\u201d (Ng\u00e3), t\u1ee9c c\u00f9ng m\u1ed9t t\u1ef1 d\u1ea1ng v\u1edbi ch\u1eef \u201c\u6211\u201d m\u00e0 Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a d\u00f9ng \u0111\u1ec3 k\u00fd \u00e2m \u201cNg\u1ea3\u201d trong \u201cNg\u1ea3 B\u00e1t\u201d, \u201cNg\u1ea3 C\u1ea1y\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Khi n\u00f3i v\u1ec1 \u201ct\u1ea3\u201d v\u00e0 \u201ch\u1eefu\u201d c\u1ee7a s\u00f4ng r\u1ea1ch, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc th\u01b0\u1eddng li\u00ean t\u01b0\u1edfng \u0111\u1ebfn T\u1ea2 NG\u1ea0N v\u00e0 H\u1eeeU NG\u1ea0N. Theo quy \u01b0\u1edbc, \u201ct\u1ea3 ng\u1ea1n\u201d v\u00e0 \u201ch\u1eefu ng\u1ea1n\u201d l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0 b\u1edd ph\u00eda b\u00ean tay tr\u00e1i v\u00e0 b\u1edd ph\u00eda b\u00ean tay ph\u1ea3i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i theo chi\u1ec1u n\u01b0\u1edbc r\u00f2ng t\u1eeb ngu\u1ed3n (ng\u1ecdn) \u0111\u1ebfn v\u00e0m (c\u1eeda) s\u00f4ng r\u1ea1ch. C\u00f2n \u0111\u1ed1i v\u1edbi NG\u00c3 B\u00c1T v\u00e0 NG\u00c3 C\u1ea0Y th\u00ec ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i theo chi\u1ec1u ng\u01b0\u1ee3c l\u1ea1i. T\u1ee9c ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i t\u1eeb v\u00e0m (c\u1eeda) \u0111\u1ebfn ng\u1ecdn (ngu\u1ed3n) \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u00e3 ba, t\u1ee9c \u0111\u1ebfn ch\u1ed7 s\u00f4ng\/ r\u1ea1ch b\u1ecb chia l\u00e0m 2 nh\u00e1nh: nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0 \u201cng\u00e3 b\u00e1t\u201d, nh\u00e1nh b\u00ean tr\u00e1i l\u00e0 \u201cng\u00e3 c\u1ea1y\u201d, v\u00e0 \u0111\u1ecba danh t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 \u201cNg\u00e3 B\u00e1t\u201d v\u00e0 \u201cNg\u00e3 C\u1ea1y\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ec3 d\u1ec5 h\u00ecnh dung v\u1ec1 tay ph\u1ea3i, tay tr\u00e1i, ng\u00e3 b\u00e1t, ng\u00e3 c\u1ea1y c\u00e1c b\u1ea1n c\u00f3 th\u1ec3 quan s\u00e1t B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t T\u00e2y Ninh 1896 (Plan topographique de l&#8217;arrondissement de Tayninh 1886 &#8211; <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b530295052%2Ff1%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0UcZSD65OSpNZ0fwOBMRcqqeaG1OMdwDhPLv8JIm49oLFomYLy0LSZpyk_aem_oNz6Ku2qT16v398KHh39NQ&amp;h=AT0ZDEfTmuzsED2AyCpxp6XdxfCZVLR2NUovrn7cbDIGfV-ur8gVsqVZN_XQNH9-4aAvtRILOUaPBkv2cyjSNksWYg2FUs0OnGfvJpD0zDi_73nVGy-yZ0ADyJNVnw_hWQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT1IqNc3EZ9LwG_ypAzVUj2Uug0sKuCxq_LxFERjQVOXkjg75CyCEd9rlGxGGasAL3lQnccyf5IkhBdUIatuN6PEDVFyekRNsr5GqrRziWL0mQjcfjeqFd2lAGwL3yace1XbrmfuqbCWk0hHpfTklyJZc4tgvmXmgFaX33At4QsOpigWGxyod0TPiKuECJjBkw\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b530295052\/f1<\/a>). Theo b\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u00e0y, n\u1ebfu ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t ng\u01b0\u1ee3c d\u00f2ng s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng (Va\u00efco Oriental) \u0111\u1ebfn m\u1ed9t ng\u00e3 ba (th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 V\u00e0m Tr\u1ea3ng Tr\u00e2u), th\u00ec ng\u01b0\u1eddi \u0111\u00f3 s\u1ebd th\u1ea5y nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch Ng\u00e3 B\u00e1t\u201d, nh\u00e1nh b\u00ean tr\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch Ng\u00e3 C\u1ea1y\u201d[2].<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3 n\u01a1i g\u1ecdi nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch C\u00c1I B\u00c1T\u201d, nh\u00e1nh b\u00ean tr\u00e1i l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch C\u00c1I C\u1ea0Y\u201d. Theo B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t T\u00e2n An 1888 (<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b53167047j%2Ff1%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR1iUzkWazADr8rCouP56-tm7Tr4X5f2CeWZcZ9oBbyuoxlsEN-DnhZzRto_aem_d5V3YrayKSzilHWXdEKeTA&amp;h=AT2QsecyZh-nYqdeop7wbLvzchdcWCryABrOAVhme1ABWLyuJUBAdOTYj9Tnf9AcgpyPCQUYDarCfm5diI3DE8igUhuHEsiqBx0xe-JGjb5mJO3PjhdSMwRDHTUNb8ekMQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT1IqNc3EZ9LwG_ypAzVUj2Uug0sKuCxq_LxFERjQVOXkjg75CyCEd9rlGxGGasAL3lQnccyf5IkhBdUIatuN6PEDVFyekRNsr5GqrRziWL0mQjcfjeqFd2lAGwL3yace1XbrmfuqbCWk0hHpfTklyJZc4tgvmXmgFaX33At4QsOpigWGxyod0TPiKuECJjBkw\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b53167047j\/f1<\/a>), \u201cR. Thi Ken\u201d (m\u1ed9t chi l\u01b0u c\u1ee7a s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng) c\u00f3 hai nh\u00e1nh: \u201cR. C\u00e1i B\u00e1c\u201d (t\u1ee9c r\u1ea1ch C\u00e1i B\u00e1t) v\u00e0 \u201cR. C\u00e1i C\u1ea1y\u201d (t\u1ee9c r\u1ea1ch C\u00e1i C\u1ea1y) l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t n\u1eb1m \u1edf b\u00ean tay ph\u1ea3i v\u00e0 tay tr\u00e1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i t\u1eeb v\u00e0m r\u1ea1ch \u201cThi Ken\u201d \u0111\u1ebfn ng\u00e3 ba c\u1ee7a r\u1ea1ch n\u00e0y.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy nhi\u00ean, kh\u00f4ng ph\u1ea3i c\u00f3 \u201cNg\u00e3 C\u1ea1y\u201d l\u00e0 c\u00f3 \u201cNg\u00e3 B\u00e1t\u201d. V\u00ed d\u1ee5 nh\u01b0 tr\u00ean B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t thanh tra B\u1ebfn Tre 1882 &#8211; <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b531670698%2Ff1%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2ijFdYojYEIT1bYYQJfFicrOm039bkmxIYBbYHBjh9W9RKMEGFdMgk9PA_aem_x0lUPYv0OL8-jGo7-OZ_ZA&amp;h=AT0D_fl4EKVelr25Zu8lifir92ldSRyb1pMce0WDFs2sHuMYrZJydIaPY4TStw2eV8LAaXVg86HV4l5AEGnTSNdqGpKjkHZC-vkVft6GF3lHpVI-ssbjzGxwbeXiHv9W9g&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT1IqNc3EZ9LwG_ypAzVUj2Uug0sKuCxq_LxFERjQVOXkjg75CyCEd9rlGxGGasAL3lQnccyf5IkhBdUIatuN6PEDVFyekRNsr5GqrRziWL0mQjcfjeqFd2lAGwL3yace1XbrmfuqbCWk0hHpfTklyJZc4tgvmXmgFaX33At4QsOpigWGxyod0TPiKuECJjBkw\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b531670698\/f1<\/a>, \u201cR. Cai Trang\u201d ch\u1ec9 c\u00f3 nh\u00e1nh b\u00ean tr\u00e1i \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u00e0 \u201cR. Ng\u1ea3 C\u1ea1y\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>M\u1eb7c d\u00f9 ph\u1ea7n l\u1edbn c\u00e1c r\u1ea1ch Ng\u00e3 C\u1ea1y \u0111\u1ec1u l\u00e0 nh\u00e1nh b\u00ean tr\u00e1i (\u0111\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i t\u1eeb ngo\u00e0i v\u00e0m v\u00e0o trong), nh\u01b0ng c\u0169ng c\u00f3 \u00edt nh\u1ea5t l\u00e0 2 ngo\u1ea1i l\u1ec7: \u201cR. Ng\u00e3 C\u1ea1y\u201d l\u00e0 nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i c\u1ee7a \u201cR. Chanh\u201d (m\u1ed9t chi l\u01b0u c\u1ee7a \u201cR\u1ea1ch C\u00e1i R\u0103ng) (theo B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t C\u1ea7n Th\u01a1 1890 &#8211; <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b53167076b%2Ff1%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0pddVaXHQApKwkl4J9yK68x-5dvXxGD_6aH9-R_mZk4RdOoaHy-GS1PNY_aem_kD_XYcV1UrzKBFFrktlCAg&amp;h=AT21dveI5A3RsG0b_VQIh0ajBq971hm1cpth5lc1R5fNHGywV9Lqel6Px5Aj1N5jTI3yY8z7SmNeS0t9YVBG8_9HXIpn7Ev6GkcSod0uMinmdFEjj0adBjCzPMOLO_vNqA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT1IqNc3EZ9LwG_ypAzVUj2Uug0sKuCxq_LxFERjQVOXkjg75CyCEd9rlGxGGasAL3lQnccyf5IkhBdUIatuN6PEDVFyekRNsr5GqrRziWL0mQjcfjeqFd2lAGwL3yace1XbrmfuqbCWk0hHpfTklyJZc4tgvmXmgFaX33At4QsOpigWGxyod0TPiKuECJjBkw\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b53167076b\/f1<\/a>); \u201cR. Ng\u00e3 C\u1ea1y\u201d l\u00e0 nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i c\u1ee7a \u201cR\u1ea1ch Nh\u00e0 Phi\u00eau\u201d (m\u1ed9t chi l\u01b0u c\u1ee7a \u201cR\u1ea1ch \u0110\u01b0\u1eddng K\u00e9o\u201d) (theo B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t B\u1ea1c Li\u00eau 1896 &#8211; <a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbtv1b53029527s%2Ff1%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2pLW6eqm3RX4eGvtY10SmbjerQwmI5XEQdKQ4XIG1AfdfooU4Gri96xhw_aem_LFH5hz6giGJvVSVBapmPww&amp;h=AT0tOUbrgI_x179QqieAAL1yXG5BO7pE-kpWMayKENChOK15WVss7rq8AdSZPYqf5c8SwyWScbsuLvt_2fJxHip-pEcESvUHa9J33p0y4Ep58TiW3if4jQstP9pZ42qR8A&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT1IqNc3EZ9LwG_ypAzVUj2Uug0sKuCxq_LxFERjQVOXkjg75CyCEd9rlGxGGasAL3lQnccyf5IkhBdUIatuN6PEDVFyekRNsr5GqrRziWL0mQjcfjeqFd2lAGwL3yace1XbrmfuqbCWk0hHpfTklyJZc4tgvmXmgFaX33At4QsOpigWGxyod0TPiKuECJjBkw\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/btv1b53029527s\/f1<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i: \u201cNg\u1ea3 B\u00e1t\u201d v\u00e0 \u201cNg\u1ea3 C\u1ea1y\u201d, vi\u1ebft \u0111\u00fang ch\u00e1nh t\u1ea3 l\u00e0 \u201cNg\u00e3 B\u00e1t\u201d v\u00e0 \u201cNg\u00e3 C\u1ea1y\u201d. H\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c r\u1ea1ch Ng\u00e3 B\u00e1t v\u00e0 r\u1ea1ch Ng\u00e3 C\u1ea1y, l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t l\u00e0 nh\u00e1nh b\u00ean tay ph\u1ea3i (h\u1eefu) v\u00e0 b\u00ean tay tr\u00e1i (t\u1ea3). Tay ph\u1ea3i, tay tr\u00e1i \u1edf \u0111\u00e2y l\u00e0 tay ph\u1ea3i, tay tr\u00e1i c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi quan s\u00e1t \u0111i t\u1eeb ngo\u00e0i v\u00e0m (c\u1eeda) v\u00e0o trong ng\u1ecdn (ngu\u1ed3n). Tuy nhi\u00ean trong th\u1ef1c t\u1ebf c\u0169ng c\u00f3 tr\u01b0\u1eddng h\u1ee3p nh\u00e1nh b\u00ean ph\u1ea3i l\u1ea1i \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ea1ch Ng\u00e3 C\u1ea1y.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;<\/p>\n\n\n\n<p>[1] \u201cB\u00e1t T\u00e2n c\u1ea3ng\u201d \u1edf Cai L\u1eady (Ti\u1ec1n Giang): R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 \u201cc\u1ea3ng\u201d n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u201cB\u00e1t T\u00e2n giang\u201d \u516b\u6d25\u6c5f trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed 1820. C\u00f2n \u201cb\u00e1t\u201d v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 \u0111i v\u1ec1 ph\u00eda b\u00ean ph\u1ea3i, trong s\u00e1ch n\u00e0y ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u6252\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>[2] Ng\u00e3 B\u00e1t v\u00e0 Ng\u00e3 C\u1ea1y tr\u00ean B\u1ea3n \u0111\u1ed3 \u0111\u1ecba h\u00ecnh h\u1ea1t T\u00e2y Ninh 1886: trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed 1806 ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u4e10\u64a5\u201d (C\u00e1i B\u00e1t) v\u00e0 \u201c\u4e10\ud84a\udf44\u201d (C\u00e1i C\u1ea1y).<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/406665556_7287901694567801_978115150556311022_n.jpg?_nc_cat=102&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=NUiMQ9dGi8kQ7kNvgGoUrlR&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYANAOK0aSR42a8AtgzBnwLw8Ppja9cTLHEf8dHi6bbNgA&amp;oe=668747F5\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/407695197_7293676267323677_7163260401064287695_n.jpg?_nc_cat=104&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=bb7Lj48t6xIQ7kNvgEdZaNZ&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYCdPLSP1nDN4_qffLGHT7Zy2lPnV3YXgVmPT03lCqP9Aw&amp;oe=668747EF\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/407628417_7293866390637998_7353754544577600792_n.jpg?_nc_cat=105&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=t1P_5kjd46gQ7kNvgGgG4w3&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYDMbAORqCnioqFhBvic7lNs3q72QQrudcydd87cdnRybg&amp;oe=66873F14\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?comment_id=Y29tbWVudDo3Mjg3ODk5MDAxMjM0NzM3XzEyOTQ5OTg3MzExNjI2Njk%3D&amp;__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=R]-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/bay.nui.56?__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=R]-R\">Minh L\u00ea<\/a>&nbsp;Trong cu\u1ed1n L\u00dd L\u1ecaCH DI T\u00cdCH \u0110\u00ccNH \u0110\u1ecaNH Y\u00caN (S\u1edf V\u0103n ho\u00e1 Th\u1ec3 thao &amp; Du l\u1ecbch \u2013 B\u1ea3o t\u00e0ng T\u1ed5ng h\u1ee3p \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p, Th\u00e1ng 03 n\u0103m 2011) c\u00f3 \u0111o\u1ea1n sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u0110\u00ecnh \u0110\u1ecbnh Y\u00ean \u0111\u1ea7u ti\u00ean x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o n\u0103m n\u00e0o th\u00ec kh\u00f4ng ai bi\u1ebft r\u00f5. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o&nbsp;<a><\/a>th\u00f4n \u0110\u1ecbnh Y\u00ean thu\u1ed9c huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean t\u1ec9nh An Giang, th\u00ec \u0111\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi vua Minh M\u1ea1ng (1820-1840). \u0110\u00ecnh \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng r\u1ea5t \u0111\u01a1n s\u01a1 b\u1eb1ng tre l\u00e1 tr\u00ean n\u1ec1n \u0111\u1ea5t cao. \u0110i\u1ec3m \u0111\u1ea7u ti\u00ean \u1edf r\u1ea1ch B\u00e0u B\u00f9n, sau d\u1eddi v\u1ec1 \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m hi\u1ec7n nay \u1edf v\u00e0m Ng\u1ea3 C\u00e1i, Ng\u00e3 B\u00e1t.\u201d (tr.4)<\/p>\n\n\n\n<p>Theo t\u00f4i, l\u1eddi \u0111\u00f3 c\u1ea7n \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00ecm hi\u1ec3u th\u00eam v\u00ec, theo \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed c\u1ee7a Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n Tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n, t\u1ec9nh An Giang \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp v\u00e0o n\u0103m Minh M\u1ea1ng th\u1ee9 13 (1832), t\u1ee9c tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 ch\u01b0a c\u00f3 t\u1ec9nh An Giang. \u0110\u1ebfn n\u0103m Minh M\u1ea1ng th\u1ee9 17 (1836), th\u00f4n \u0110\u1ecbnh Y\u00ean [\u5b9a\u5b89] thu\u1ed9c t\u1ed5ng An Ph\u00fa [\u5b89\u5bcc], huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean [\u6771\u5ddd], t\u1ec9nh An Giang [\u5b89\u6c5f] (theo l\u1eddi khai c\u1ee7a th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng Tr\u01b0\u01a1ng V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc [\u5f35\u6587\u798f] v\u00e0 d\u1ecbch m\u1ee5c Nguy\u1ec5n V\u0103n H\u1ea1 [\u962e\u6587\u4e0b]).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f2n th\u00f4n \u0110\u1ecbnh Y\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp t\u1eeb n\u0103m n\u00e0o th\u00ec t\u00f4i ch\u01b0a bi\u1ebft.<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?comment_id=Y29tbWVudDo3Mjg3ODk5MDAxMjM0NzM3XzExMzQ2ODE1ODEyNDkyNzM%3D&amp;__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=R]-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/p>\n\n\n\n<p>B\u00c1T trong \u201ck\u00eanh C\u00c1I B\u00c1T\u201d v\u00e0 \u201cr\u1ea1ch C\u00c1I B\u00c1T\u201d (theo ghi nh\u1eadn c\u1ee7a H\u1ed3 V\u0103n Tuy\u00ean)<\/p>\n\n\n\n<p>Trong cu\u1ed1n T\u00ean g\u1ecdi s\u1ef1 v\u1eadt s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc mi\u1ec1n T\u00e2y Nam B\u1ed9 (Nxb \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Qu\u1ed1c gia Tp. H\u1ed3 Ch\u00ed Minh, 2023), t\u00e1c gi\u1ea3 H\u1ed3 V\u0103n Tuy\u00ean cho bi\u1ebft:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cTh\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c l\u1ea5y&nbsp;<a><\/a>l\u00e0m c\u01a1 s\u1edf g\u1ecdi t\u00ean nhi\u1ec1u nh\u1ea5t l\u00e0 d\u1eeba n\u01b0\u1edbc (c\u00f2n g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 l\u00e1), c\u00f3c, gi\u00e1, tr\u00e0m, xo\u00e0i, v\u1eafp, b\u1ea7n, vang, b\u1eb1ng l\u0103ng, b\u00e8o, chi\u1ebfc, l\u00e1 bu\u00f4n, rau r\u00e1ng, \u00f4 r\u00f4, m\u00f9 u, g\u00f2n, b\u00f4ng s\u00fang, b\u00ecnh b\u00e1t. \u0110\u00e2y l\u00e0 th\u1ef1c v\u1eadt \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng v\u00f9ng s\u00f4ng n\u01b0\u1edbc Nam B\u1ed9. V\u00ed d\u1ee5: r\u1ea1ch L\u00e1 (d\u1eeba n\u01b0\u1edbc), k\u00eanh B\u1eb1ng L\u0103ng, ng\u00e3 ba B\u1ea7n Qu\u1ef3 (\u2026), k\u00eanh C\u00e1i B\u00e1t (b\u00ecnh b\u00e1t), r\u1ea1ch C\u00e1i B\u00e1t, k\u00eanh C\u00e1i B\u00e8o (\u2026)\u201d (tr.97)<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, theo t\u00e1c gi\u1ea3 H\u1ed3 V\u0103n Tuy\u00ean, B\u00c1T trong \u201ck\u00eanh C\u00e1i B\u00e1t\u201d v\u00e0 \u201cr\u1ea1ch C\u00e1i B\u00e1t\u201d) l\u00e0 c\u00e2y B\u00ccNH B\u00c1T!<\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/kongfuson?comment_id=Y29tbWVudDo3Mjg3ODk5MDAxMjM0NzM3XzM2NzE5NDMxMTYzOTYxNjY%3D&amp;__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=R]-R\">Tran Kong<\/a><\/p>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?__cft__[0]=AZXt0i-JkoOtPAycU91ykVTPE0dNS9Yd_2DooRn7ihoHqF87_Kei0lxrJrykYtoFzEut5v7Hl2BM5lRGoXtmsQYGkoZOQg4Az6vr4Ags14Cyj9KOk08WChmM0Dtirh-iRAAm8sZEhVU-ttqao3UD_oDgn_Xm1SwalV2i9BfdnB5hog&amp;__tn__=R]-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a>&nbsp;d\u1ea1 th\u1ea7y: \u1edf C\u00e0 Mau, huy\u1ec7n Ph\u00fa T\u00e2n c\u0169ng c\u00f3 k\u00eanh C\u00e1i B\u00e1t. Do C\u00e0 Mau t\u00f4i \u0111i qu\u00e1 \u00edt n\u00ean ch\u01b0a d\u00e1m n\u00f3i g\u00ec. N\u1ebfu bi\u1ebft \u0111c th\u1ee7y v\u0103n n\u01a1i \u0111\u00e2y , m\u1ef1c n\u01b0\u1edbc ch\u1ea3y t\u1eeb \u0111\u00e2u v\u1ec1 \u0111\u00e2u th\u1eddi m\u1edbi d\u00e1m n\u00f3i.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsgn19-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/407933221_24338778365770353_1737417228873296556_n.jpg?stp=cp6_dst-jpg&amp;_nc_cat=104&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=bd9a62&amp;_nc_ohc=hqf9R2xbVVkQ7kNvgG4udh2&amp;_nc_ht=scontent.fsgn19-1.fna&amp;oh=00_AYB12Ml14TD8xwkoEk5Mnu-f5Zc8erDgsiBha-NoguB0Kw&amp;oe=6687304E\" alt=\"\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong \u0110\u1ea1i Nam Qu\u1ea5c \u00c2m T\u1ef1 V\u1ecb (Quy\u1ec3n th\u1ee9 nh\u1ee9t) 1895, t\u00e1c gi\u1ea3 Hu\u00ecnh T\u1ecbnh Paulus C\u1ee7a gi\u1ea3ng v\u1ec1 B\u00e1t v\u00e0 C\u1ea1y nh\u01b0 sau (xin tr\u00edch nh\u1eefng \u0111o\u1ea1n c\u00f3 li\u00ean quan): &#8211; \u201cB\u00e1t: T\u00e1m, khi\u1ebfn thuy\u1ec1n \u0111i b\u00ean tay m\u1eb7t. Ti\u1ebfng tr\u1ee3 t\u1eeb. C\u1ea1y b\u00e1t: Th\u01b0\u1eddng n\u00f3i v\u1ec1 s\u1ef1 ch\u00e8o ghe, khi\u1ebfn \u0111i qua tay &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/06\/30\/dia-danh-nga-bat-nga-cay\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u1ecaA DANH \u201cNG\u1ea2 B\u00c1T\u201d &amp; \u201cNG\u1ea2 C\u1ea0Y\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[21],"tags":[41],"class_list":["post-493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ng","tag-cao-van-nghiep"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=493"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/493\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}