{"id":559,"date":"2024-07-05T10:54:50","date_gmt":"2024-07-05T03:54:50","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=559"},"modified":"2024-07-05T10:54:50","modified_gmt":"2024-07-05T03:54:50","slug":"dia-danh-ganh-hao-cay-bu-hut","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/05\/dia-danh-ganh-hao-cay-bu-hut\/","title":{"rendered":"\u0110\u1ecaA DANH \u201cG\u00c0NH H\u00c0O\u201d &amp; C\u00c2Y B\u00d9 H\u00daT"},"content":{"rendered":"\n<p>Trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed (Quy\u1ec3n 2, m\u1ee5c Tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean) c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c, Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng Qu\u00e2n d\u1ecbch, ch\u00fa v\u00e0 kh\u1ea3o ch\u1ee9ng (Nxb T\u1ed5ng H\u1ee3p Tp. HCM, 2019) c\u00f3 \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cH\u00e0o Ky c\u1ea3ng [c\u1ea3ng G\u00e0nh H\u00e0o], l\u00e0m ranh gi\u1edbi c\u1ef1c \u0111\u00f4ng c\u1ee7a tr\u1ea5n, c\u00e1ch ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea1o Long Xuy\u00ean 120 d\u1eb7m r\u01b0\u1ee1i, ph\u00eda t\u00e2y nam h\u1ee3p v\u1edbi d\u00f2ng th\u01b0\u1ee3ng l\u01b0u c\u1ea3ng B\u1ed3 \u0110\u1ec1, t\u00e2y b\u1eafc \u0111\u1ed5 ra c\u1ea3ng \u0110\u1ed1c Hu\u1ef3nh, \u0111\u00f4ng nam ch\u1ea3y quanh qu\u1eb9o 109 d\u1eb7m r\u01b0\u1ee1i \u0111\u1ebfn c\u1ea3ng Ba Th\u1eafc. Trong kho\u1ea3ng \u0111\u00f3 nhi\u1ec1u m\u01b0\u01a1ng r\u1ea1ch th\u00f4ng nhau, ngu\u1ed3n l\u1ee3i r\u1eebng \u0111\u1ea7m d\u00f9ng ho\u00e0i kh\u00f4ng ng\u1edbt.\u201d (tr.124)<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>C\u1ee5m t\u1eeb \u201cH\u00e0o Ky c\u1ea3ng\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch gi\u1ea3 Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng Qu\u00e2n ch\u00fa v\u00e0 kh\u1ea3o ch\u1ee9ng nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cH\u00e0o ky c\u1ea3ng (\u8814\u78ef\u6e2f), c\u1eeda bi\u1ec3n G\u00e0nh H\u00e0o [H\u00e1n h\u00f3a \u0111\u1ecba danh, H\u00e0o: s\u00f2, h\u00e0u; Ky: v\u00e1ch \u0111\u00e1, g\u00e0nh \u0111\u00e1], quy\u1ec3n 3, C\u01b0\u01a1ng v\u1ef1c ch\u00ed vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u40c4\u8814\u201d (G\u00e0nh H\u00e0o), n\u01a1i gi\u00e1p ranh t\u1ec9nh B\u1ea1c Li\u00eau v\u1edbi t\u1ec9nh C\u00e0 Mau. HVNTD\u0110C 1806 (quy\u1ec3n 7) vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u40c4[\u77f3\u6beb]\u6d77\u9580\u201d (G\u00e0nh H\u00e0o h\u1ea3i m\u00f4n); XLQLTTL 1810 vi\u1ebft t\u00ean N\u00f4m l\u00e0 \u201c\u40c4\u8814\u6d77\u9580\u201d (G\u00e0nh H\u00e0o h\u1ea3i m\u00f4n); TQDCHC 1840 vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u40c4[\u77f3\u6beb]\u6d77\u9580\u201d (G\u00e0nh H\u00e0o h\u1ea3i m\u00f4n); \u201c\u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng to\u00e0n \u0111\u1ed3\u201d (~ 1840) n\u01a1i c\u1eeda n\u00e0y ghi l\u00e0 \u201c\u8814\u78ef\u201d (H\u00e0o Ky). B\u1ea3n \u0111\u1ed3 Tabert 1838 ghi l\u00e0 \u201cC\u1eefa G\u00e0nh h\u00e0u\u201d. TVK 1875 vi\u1ebft \u201cG\u00e0nh-h\u00e0u\u201d; Di c\u1ea3o TVK ghi t\u00ean ti\u1ebfng Khmer P\u0103m pr\u00eat prahut. Nay vi\u1ebft l\u00e0 G\u00e0nh H\u00e0o, c\u0169ng l\u00e0 t\u00ean s\u00f4ng, t\u00ean th\u1ecb tr\u1ea5n, s\u00f4ng G\u00e0nh H\u00e0o ch\u1ea3y tr\u00ean \u0111\u1ecba b\u00e0n t\u1ec9nh B\u1ea1c Li\u00eau v\u00e0 t\u1ec9nh C\u00e0 Mau, g\u1eb7p s\u00f4ng \u00d4ng \u0110\u1ed1c \u1edf ng\u00e3 ba T\u1eafc Th\u1ee7 (x\u00e3 An L\u1ee3i, huy\u1ec7n Tr\u1ea7n V\u0103n Th\u1eddi); th\u1ecb tr\u1ea5n G\u00e0nh H\u00e0o l\u00e0 huy\u1ec7n l\u1ef5 c\u1ee7a huy\u1ec7n \u0110\u00f4ng H\u1ea3i t\u1ec9nh B\u1ea1c Li\u00eau (gi\u00e1p gi\u1edbi huy\u1ec7n \u0110\u1ea7m D\u01a1i, t\u1ec9nh C\u00e0 Mau). Hi\u1ec7u kh\u00e1m, b\u1ea3n d\u1ecbch Nguy\u1ec5n T\u1ea1o 1972 d\u1ecbch l\u00e0 \u201cC\u1ea2NG GH\u1ec0NH-H\u00c0U\u201d, b\u1ea3n d\u1ecbch VSH 1999 d\u1ecbch l\u00e0 \u201cGh\u1ec1nh H\u00e0u\u201d, \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng \u0111\u00fang v\u1edbi t\u00ean g\u1ecdi \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng.\u201d (tr.282)<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u1eb3ng nh\u1eefng 2 ch\u1eef \u201c\u8814\u78ef\u201d trong G\u0110TTC, \u201cb\u1ea3n d\u1ecbch Nguy\u1ec5n T\u1ea1o 1972 d\u1ecbch l\u00e0 \u201cC\u1ea2NG GH\u1ec0NH-H\u00c0U\u201d, b\u1ea3n d\u1ecbch VSH 1999 d\u1ecbch l\u00e0 \u201cGh\u1ec1nh H\u00e0u\u201d, 2 ch\u1eef \u201c\u40c4[\u77f3\u6beb]\u201d trong HVNTD\u0110C c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ecbch gi\u1ea3 Phan \u0110\u0103ng phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 \u201cGh\u1ec1nh H\u00e0u\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 m\u1ed1i li\u00ean h\u1ec7 G\u00c0NH ~ GH\u1ec0NH, Hu\u1ef3nh C\u00f4ng T\u00edn trong Chuy\u1ec7n \u0111\u1ecba danh v\u00e0 ch\u1eef ngh\u0129a Nam b\u1ed9 (Nxb V\u0103n ho\u00e1 \u2013 V\u0103n ngh\u1ec7, Tp. HCM, 2017) cho r\u1eb1ng \u201c\u201cG\u00e0nh\u201d l\u00e0 c\u00e1ch n\u00f3i bi\u1ebfn \u00e2m c\u1ee7a t\u1eeb \u201cgh\u1ec1nh\u201d theo ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef Nam b\u1ed9.\u201d (tr.76). Nh\u01b0ng trong b\u00e0i \u201c\u201cGh\u1ec1nh hay \u201cg\u00e0nh\u201d?, h\u1ecdc gi\u1ea3 An Chi \u0111\u00e3 gi\u1ea3ng nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c[G\u00e0nh v\u00e0 gh\u1ec1nh] l\u00e0 ru\u1ed9t th\u1ecbt nh\u01b0ng c\u1ee5 G\u00e0nh l\u00e0 b\u1eadc ti\u1ec1n b\u1ed1i c\u00f2n th\u1eb1ng Gh\u1ec1nh th\u00ec ch\u1ec9 l\u00e0 \u0111\u1ee9a sinh sau \u0111\u1ebb mu\u1ed9n. Chuy\u1ec7n n\u00e0y c\u00f3 th\u1ec3 th\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c qua m\u1ed1i quan h\u1ec7 t\u1eeb nguy\u00ean gi\u1eefa c\u00e1c v\u1ea7n ANH <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\u2194\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tc3\/1\/16\/2194.png\"> INH <img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"16\" width=\"16\" alt=\"\u2194\" src=\"https:\/\/static.xx.fbcdn.net\/images\/emoji.php\/v9\/tc3\/1\/16\/2194.png\"> \u00caNH \u2013 m\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i t\u1eebng n\u00f3i \u0111\u1ebfn \u2013 trong \u0111\u00f3 ANH &gt; INH &gt; \u00caNH.\u201d (<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/notes\/3433047803460046\/?__cft__[0]=AZUjmY_ALh3BYfubMMbJSkU-muOqwjMWfJxW-ImiimHIt162iUZuaOGRR4H1vRl_K0nbB6GfXBXg4pi55bN8Of9rTHK2jSthIDbwlWshBwbPgOb3iWbslaHeEO9yC30Nv4c&amp;__tn__=-UK-R\">https:\/\/www.facebook.com\/notes\/an-chi\/gh%E1%BB%81nh-hay-l%C3%A0-g%C3%A0nh-n%C4%83ng-l%C6%B0%E1%BB%A3ng-m%E1%BB%9Bi-s%E1%BB%91-508-25-3-2016\/1030870726952096\/<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p>T\u1eeb l\u1eddi gi\u1ea3ng c\u1ee7a h\u1ecdc gi\u1ea3 An Chi, ch\u00fang t\u00f4i t\u1ea1m suy ra r\u1eb1ng: \u201cg\u00e0nh\u201d l\u00e0 m\u1ed9t \u00e2m r\u1ea5t x\u01b0a m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi mi\u1ec1n Nam c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c, ch\u1ee9 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 \u201cc\u00e1ch n\u00f3i bi\u1ebfn \u00e2m c\u1ee7a t\u1eeb \u2018gh\u1ec1nh\u2019 theo ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef Nam b\u1ed9\u201d nh\u01b0 l\u1eddi c\u1ee7a Hu\u1ef3nh C\u00f4ng T\u00edn.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u1ee5 V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n, trong T\u1ef1 v\u1ecb ti\u1ebfng n\u00f3i Mi\u1ec1n Nam (Nxb Tr\u1ebb, 1999), ti\u1ec3u m\u1ee5c \u201cC\u1eeda G\u00e0nh H\u00e0u\u201d v\u00e0 ti\u1ec3u m\u1ee5c \u201cR\u1ea1ch G\u00e0nh H\u00e0u\u201d cho bi\u1ebft (xin tr\u00edch):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c- H\u00e0u l\u00e0 con h\u00e0u, c\u00f3 s\u00e1ch vi\u1ebft G\u00e0nh H\u00e0o l\u00e0 sai\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c- C\u01a1 Me: p\u00e9am pr\u00eak prahut (theo di c\u1ea3o Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd ch\u00e9p l\u1ea1i trong Le Cisbassac c\u1ee7a L. Malleret)<\/p>\n\n\n\n<p>(Trong t\u1ef1 \u0111i\u1ec3n Mi\u00ean Ph\u00e1p J.B. Bernard th\u1ea5y ghi:<\/p>\n\n\n\n<p>D\u00f2m pr\u00e2hut: arbre qui sert pour la teinture (c\u00e2y d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c nhu\u1ed9m) (ch\u1eeba ng\u01b0\u1eddi sau \u0111\u1ecbnh \u0111o\u1ea1t).\u201d (tr.270)<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, theo Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd, t\u00ean ti\u1ebfng Khmer c\u1ee7a \u201cc\u1eeda G\u00e0nh H\u00e0u\u201d l\u00e0 \u201cp\u00e9am pr\u00eak prahut\u201d (theo ghi nh\u1eadn c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n) ho\u1eb7c \u201cP\u0103m pr\u00eat prahut\u201d (theo ghi nh\u1eadn Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng Qu\u00e2n). M\u1eb7c d\u00f9 kh\u00f4ng r\u00e0nh ti\u1ebfng Khmer nh\u01b0ng d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e2y ch\u00fang t\u00f4i c\u0169ng xin n\u00eau v\u00e0i \u00fd ki\u1ebfn.<\/p>\n\n\n\n<p>P\u00e9am pr\u00eak\/ P\u0103m pr\u00eat (\u1796\u17b6\u1798 \u1796\u17d2\u179a\u17c2\u1780): v\u00e0m r\u1ea1ch, c\u1eeda r\u1ea1ch.<\/p>\n\n\n\n<p>Prahut (\u1796\u17d2\u179a\u17a0\u17bc\u178f): c\u00f3 th\u1ec3 l\u00e0 m\u1ed9t ho\u1eb7c v\u00e0i lo\u00e0i c\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh b\u00f9 h\u00fat\/ b\u00f2 h\u00fat\/ b\u1ed3 h\u00fat. Ch\u00fang t\u00f4i n\u00f3i nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 v\u00ec c\u00e1c l\u00fd do sau \u0111\u00e2y:<\/p>\n\n\n\n<p>Theo J.B. Bernard\u201d, trong Dictionnaire cambodgien-fran\u00e7ais (Impr. de la Soci\u00e9t\u00e9 des Missions \u00e9trang\u00e8res, Hongkong, 1902, p.247), \u201cd\u00f2m pr\u00e2hut\u201d c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201carbre qui sert pour la teinture\u201d (\u201cc\u00e2y d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c nhu\u1ed9m\u201d). (<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k932766m%2Ff299.item%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0QBNUDzjKytMNeGfQ_bXBLqNigGEkiVodL5gOdMMQix2sJdTlmZC9sN1w_aem_nCUQrE9khrD4ypf9d92zwA&amp;h=AT0VLBzXQ_Ree7BpSNg4ebPOh_lvI0R_ZGTOvPIlje5qSQZGhQ5ZYCxIeHtOtCY_KxZvMeIuj8YJd3NTNycFljElnp0NuyRF3CtnAnoDO2wv7J1j-abzNpGll0JBzz24zg&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT3YJR43butIAsJAFvUDAAklk3bamM8-0r6w73LEf9VjEU_f8xdAKp3iB5foUgg3R2PCvgxqyiDKfNwqRvSbud2Z7QeqqVbaMRR3CSyQITT5vstD1hAujBvbQHAJxwWEdEhWePN7rg3ZfTYkVkYPyyRqHQ\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k932766m\/f299.item<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p>Ch\u00fang t\u00f4i \u0111o\u00e1n, ch\u1eef Khmer m\u00e0 J. B. Bernard phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 \u201cpr\u00e2hut\u201d l\u00e0 ch\u1eef vi\u1ebft theo l\u1ed1i x\u01b0a, ng\u00e0y nay \u0111\u01b0\u1ee3c vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u1796\u17d2\u179a\u17a0\u17bc\u178f\u201d (Google phi\u00ean \u00e2m l\u00e0 \u201cprohaut\u201d). V\u00e0 \u201c\u1796\u17d2\u179a\u17a0\u17bc\u178f\u201d (prohaut) l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y l\u00e1 to d\u00e0y, gi\u1ed1ng m\u0103ng c\u1ee5t, tr\u00e1i tr\u00f2n, chua, v\u1ecf \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c nhu\u1ed9m m\u00e0u v\u00e0ng n\u00e2u; t\u00ean khoa h\u1ecdc c\u1ee7a lo\u1ea1i c\u00e2y n\u00e0y l\u00e0 Garcinia Vilersiana. (<a href=\"https:\/\/www.youtube.com\/watch?app=desktop&amp;v=ocBvALOX5-A&amp;fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2-afPnOsx1PrZUqTubAWfT1NAEPGEQV81yRJogFsk-pcVDmcxOWJZkjEc_aem_pdDUbTj25sqgUNTbBr4X2Q\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/www.youtube.com\/watch?app=desktop&amp;v=ocBvALOX5-A<\/a>). M\u00e0 lo\u00e0i c\u00e2y c\u00f3 t\u00ean khoa h\u1ecdc l\u00e0 Garcinia Vilersiana (thu\u1ed9c h\u1ecd b\u1ee9a) ch\u00ednh l\u00e0 c\u00e2y c\u00f3 t\u00ean ti\u1ebfng Vi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e2y V\u00c0NG NH\u1ef0A (<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fvi.wikipedia.org%2Fwiki%2FV%25C3%25A0ng_nh%25E1%25BB%25B1a%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR2y5wlepbHCjET7pP9tCEbcK2caLDPeAkaKjYAKzXmB5zBdDGg3vyJJM7k_aem_RkEejDZ-0yp8AJ27a7UE9Q&amp;h=AT1T0hGUYsUr7S6y_pILc-Lk3WrVTiXJKlpwWGQsXYzr2cwu2-FBjWLiRcVlwtP4TBIksCZW9oy8pVzXTkp8VPOVyOw-kug0WQjjurfTmYovPnmVBtfnbXUtlLQbcYCjkQ&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT3YJR43butIAsJAFvUDAAklk3bamM8-0r6w73LEf9VjEU_f8xdAKp3iB5foUgg3R2PCvgxqyiDKfNwqRvSbud2Z7QeqqVbaMRR3CSyQITT5vstD1hAujBvbQHAJxwWEdEhWePN7rg3ZfTYkVkYPyyRqHQ\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/vi.wikipedia.org\/wiki\/V%C3%A0ng_nh%E1%BB%B1a<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e2y Garcinia Vilersiana (V\u00e0ng nh\u1ef1a) d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c nhu\u1ed9m m\u00e0u v\u00e0ng n\u00e2u n\u00eau tr\u00ean, gi\u00e1o s\u01b0 Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng H\u1ed9, trong cu\u1ed1n C\u00e2y c\u1ecf Vi\u1ec7t Nam, quy\u1ec3n 1 (Nxb Tr\u1ebb, 1999) cho bi\u1ebft lo\u00e0i c\u00e2y n\u00e0y ph\u00e2n b\u1ed5 t\u1eeb Hu\u1ebf \u0111\u1ebfn T\u00e2y Ninh,\u2026, Ph\u00fa Qu\u1ed1c (tr.456). C\u0169ng theo gi\u00e1o s\u01b0 Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng H\u1ed9, trong chi Garcinia c\u00f2n c\u00f3 2 lo\u00e0i c\u00e2y sau \u0111\u00e2y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00f9ng l\u00e0m thu\u1ed1c nhu\u1ed9m: &#8211; Garcinia handburyi\/ V\u00e0ng ngh\u1ec7\/ \u0110\u1eafng ho\u00e0ng, m\u0169 d\u00f9ng nhu\u1ed9m v\u00e0ng (Tr\u1ea3ng Bom, Ph\u00fa Qu\u1ed1c) (tr.453); &#8211; Garcinia lanessanii\/ B\u1ee9a Lanessan, v\u1ecf d\u00f9ng nhu\u1ed9m (T\u00e2y Ninh). (tr.454)<\/p>\n\n\n\n<p>Theo cu\u1ed1n Catalogue officiel des produits de la Cochinchine pr\u00e9sent\u00e9s \u00e0 la Foire de Hano\u00ef 1922, trong s\u1ed1 c\u00e1c m\u1eb7t h\u00e0ng \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u01b0ng b\u00e0y trong gian h\u00e0ng c\u1ee7a t\u1ec9nh T\u00e2y Ninh c\u00f3 v\u1ecf tr\u00e0m-sang, v\u1ecf b\u00f9-h\u00fat, v\u1ecf xai, v\u1ecf v\u1eebng. Nh\u1eefng lo\u00e0i c\u00e2y c\u00f3 v\u1ecf d\u00f9ng \u0111\u1ec3 nhu\u1ed9m n\u00e0y sinh s\u1ed1ng trong c\u00e1c khu r\u1eebng \u1edf c\u00e1c t\u1ed5ng Giai Ho\u00e1, Tri\u00eam Ho\u00e1, H\u00e0m Ninh Th\u01b0\u1ee3ng, Ho\u00e0 Ninh v\u00e0 Ch\u01a1n B\u00e0 \u0110en. C\u01b0 d\u00e2n b\u1ea3n \u0111\u1ecba d\u00f9ng n\u00f3 \u0111\u1ec3 nhu\u1ed9m v\u1ea3i.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ecf tr\u00e0m-sang t\u1ea1o ra m\u00e0u n\u00e2u \u0111\u1ecf (rouge-brun);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ecf b\u00f9-h\u00fat t\u1ea1o ra m\u00e0u v\u00e0ng ngh\u1ec7\/ v\u00e0ng cam (jaune safran);<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ecf xai t\u1ea1o ra m\u00e0u x\u00e1m nh\u1ea1t (gris\u00e2tre)<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; V\u1ecf v\u1eebng t\u1ea1o ra m\u00e0u n\u00e2u (marron).<\/p>\n\n\n\n<p>(<a href=\"https:\/\/l.facebook.com\/l.php?u=https%3A%2F%2Fgallica.bnf.fr%2Fark%3A%2F12148%2Fbpt6k1183328n%2Ff94.item%3Ffbclid%3DIwZXh0bgNhZW0CMTAAAR3T2z_8GhBil1ws1TA3w5vb9JpiAlXS6oAXE19os37eb_Dlpo4ZDwsgEO0_aem_cvJ8_R4oslRY7okm-Rq8HQ&amp;h=AT3RPJCI9ODeh8Qaukk0j4lPO0EzIFC3wm4Uibj0udn5rMnoupzgZ9CcB9_RnMd--eM4Pjg3JXq46JsWO8GD0ogSlKKPmkwBugusJn9TiZSUmUIlRizGTDUHMEB090LYsA&amp;__tn__=-UK-R&amp;c[0]=AT3YJR43butIAsJAFvUDAAklk3bamM8-0r6w73LEf9VjEU_f8xdAKp3iB5foUgg3R2PCvgxqyiDKfNwqRvSbud2Z7QeqqVbaMRR3CSyQITT5vstD1hAujBvbQHAJxwWEdEhWePN7rg3ZfTYkVkYPyyRqHQ\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k1183328n\/f94.item<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e2y Garcinia vilersiana (V\u00e0ng nh\u1ef1a) \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Khmer \u1edf T\u00e2y Ninh g\u1ecdi \u201cPrahut\/ Prohaut\u201d v\u00e0 t\u1eeb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh \u201cB\u00f9 h\u00fat\u201d. C\u0169ng c\u00f3 th\u1ec3 c\u00e2y Garcinia vilersiana (V\u00e0ng nh\u1ef1a), c\u00e2y Garcinia handburyi (V\u00e0ng ngh\u1ec7\/ \u0110\u1eafng ho\u00e0ng) v\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 c\u00e2y thu\u1ed9c chi Garcinia (h\u1ecd b\u1ee9a) kh\u00e1c n\u1eefa \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi chung l\u00e0 \u201cPrahut\/ Prohaut\u201d v\u00e0 t\u00f9y theo \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng m\u00e0 t\u1eeb n\u00e0y n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh \u201cB\u00f9 h\u00fat\u201d, \u201cB\u00f2 h\u00fat\u201d ho\u1eb7c \u201cB\u1ed3 h\u00fat\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0 r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 t\u00ean r\u1ea1ch \u201cB\u00e0u H\u00fat\u201d \u1edf huy\u1ec7n Lai Vung t\u1ec9nh \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p v\u00e0 t\u00ean r\u1ea1ch \u201cB\u00e0u H\u00fat\u201d (x\u01b0a th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ea1ch \u201cB\u00f9 H\u00fat\u201d) \u1edf huy\u1ec7n L\u1ea5p V\u00f2 t\u1ec9nh \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p \u0111\u1ec1u c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng Khmer \u201cPr\u00e2hut\/ Prohaut\u201d ngh\u0129a l\u00e0 [c\u00e2y] \u201cb\u00f9 h\u00fat\/ b\u00f2 h\u00fat\/ b\u1ed3 h\u00fat\u201d. Theo NNC <a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100002978782946&amp;__cft__[0]=AZUjmY_ALh3BYfubMMbJSkU-muOqwjMWfJxW-ImiimHIt162iUZuaOGRR4H1vRl_K0nbB6GfXBXg4pi55bN8Of9rTHK2jSthIDbwlWshBwbPgOb3iWbslaHeEO9yC30Nv4c&amp;__tn__=-]K-R\">\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n<\/a>, c\u1eb7p s\u00f4ng S\u00e0i G\u00f2n khu T\u00e2n H\u00f2a c\u00f3 su\u1ed1i B\u00f2 H\u00fat, \u0111\u1ecba danh n\u00e0y c\u0169ng c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 r\u1ea1ch B\u00e0u H\u00fat\/ B\u00f9 H\u00fat \u1edf L\u1ea5p V\u00f2 \u2013 \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1ec1 v\u00e0m r\u1ea1ch G\u00e0nh H\u00e0o th\u00ec r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 h\u1ed3i xa x\u01b0a ng\u01b0\u1eddi Khmer b\u1ea3n \u0111\u1ecba g\u1ecdi l\u00e0 \u201cp\u00e9am pr\u00eak Prahut\u201d ngh\u0129a l\u00e0 v\u00e0m r\u1ea1ch c\u00e2y [c\u00e2y] \u201cb\u00f9 h\u00fat\/ b\u00f2 h\u00fat\/ b\u1ed3 h\u00fat\u201d, c\u00f2n l\u01b0u d\u00e2n ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t khi \u0111\u1ebfn \u0111\u00e2y th\u1ea5y tr\u00ean v\u00e1ch \u0111\u00e1 hay g\u00e0nh \u0111\u00e1 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u con h\u00e0u \u0111eo b\u00e1m n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 G\u00e0nh H\u00e0u\/ G\u00e0nh H\u00e0o\u201d. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c H\u00e1n h\u00f3a th\u00e0nh \u201cH\u00e0o Ky\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Ngu\u1ed3n:<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\":R5al5bb9l5qq9papd5aq:\"><strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?__cft__[0]=AZUjmY_ALh3BYfubMMbJSkU-muOqwjMWfJxW-ImiimHIt162iUZuaOGRR4H1vRl_K0nbB6GfXBXg4pi55bN8Of9rTHK2jSthIDbwlWshBwbPgOb3iWbslaHeEO9yC30Nv4c&amp;__tn__=-]C%2CP-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"12\" width=\"12\" alt=\"\" src=\"https:\/\/www.facebook.com\/images\/assets_DO_NOT_HARDCODE\/facebook_icons\/star_filled_24_fds-gray-70.png\">Y\u00eau th\u00edch&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777\/posts\/pfbid043YNVBxKN2xaxgb4k5Dw5yiGbHvwTaPYt6SWJs4ZGS7dLpi74z9waFjvN66hTAWsl?__cft__[0]=AZUjmY_ALh3BYfubMMbJSkU-muOqwjMWfJxW-ImiimHIt162iUZuaOGRR4H1vRl_K0nbB6GfXBXg4pi55bN8Of9rTHK2jSthIDbwlWshBwbPgOb3iWbslaHeEO9yC30Nv4c&amp;__tn__=%2CO%2CP-R\">22 Th\u00e1ng 10, 2023<\/a>&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-2.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/395116292_7125309847493654_1129680939309029906_n.jpg?_nc_cat=105&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=kE5kT4y6nOwQ7kNvgHxTmI5&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-2.fna&amp;oh=00_AYCOVMGRnJbEg_NxL3Ql1fOxIvfaifxJblEmavOCr_PL0g&amp;oe=668D2CC1\" alt=\"\" style=\"width:687px;height:auto\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/395177683_7125309864160319_3623069816573877144_n.jpg?_nc_cat=110&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=SBlTSQVaBMEQ7kNvgHNaX12&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-1.fna&amp;gid=AqxGhV46FgjMR7N2CDFiAD1&amp;oh=00_AYAIH1hGTit-PiwCu-V4wWWEqIMkxzW67xSMDQ67ERALKw&amp;oe=668D25C6\" alt=\"\" style=\"width:692px;height:auto\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/394681895_7125309887493650_5658893365922438617_n.jpg?_nc_cat=109&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=hXUFGLx9nTsQ7kNvgFfis7k&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-1.fna&amp;oh=00_AYCk-i0staOS8Zj257eDdgensU8X5Saf6WwHE_O8MBhekA&amp;oe=668D4068\" alt=\"\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/395119767_7125309980826974_3968507098679361823_n.jpg?_nc_cat=108&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=KETqxiHyDscQ7kNvgH0QcV5&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-1.fna&amp;oh=00_AYD5x-mLBBdjE3bMwTm5HDO-MIgFBV9Mf1HMj5wVf49eIQ&amp;oe=668D308F\" alt=\"\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed (Quy\u1ec3n 2, m\u1ee5c Tr\u1ea5n H\u00e0 Ti\u00ean) c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c, Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng Qu\u00e2n d\u1ecbch, ch\u00fa v\u00e0 kh\u1ea3o ch\u1ee9ng (Nxb T\u1ed5ng H\u1ee3p Tp. HCM, 2019) c\u00f3 \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y: \u201cH\u00e0o Ky c\u1ea3ng [c\u1ea3ng G\u00e0nh H\u00e0o], l\u00e0m ranh gi\u1edbi c\u1ef1c \u0111\u00f4ng c\u1ee7a tr\u1ea5n, c\u00e1ch ph\u00eda \u0111\u00f4ng \u0111\u1ea1o Long Xuy\u00ean 120 d\u1eb7m &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/05\/dia-danh-ganh-hao-cay-bu-hut\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u1ecaA DANH \u201cG\u00c0NH H\u00c0O\u201d &amp; C\u00c2Y B\u00d9 H\u00daT<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[5,10],"tags":[41],"class_list":["post-559","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-b","category-g","tag-cao-van-nghiep"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=559"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/559\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=559"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=559"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=559"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}