{"id":593,"date":"2024-07-05T11:32:36","date_gmt":"2024-07-05T04:32:36","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=593"},"modified":"2024-07-05T11:32:36","modified_gmt":"2024-07-05T04:32:36","slug":"dia-danh-sa-dec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/05\/dia-danh-sa-dec\/","title":{"rendered":"\u0110\u1ecaA DANH SA \u0110\u00c9C"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\":R5al5bb9l5qq9papd5aq:\"><strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777?__cft__[0]=AZUkECuvyu_IYhmn-mBuUliwXENvaQKhaw7lB2hgrmZ-DAP2ZyuvXPodAvcG4lZI54bR1XZxT59_yPRd6zjmY9zhx8ZiA-cGaRLDYDun6R8S4wgzkBQEAV7NWShtLzpIIc7gffJRmNSJs954HUPacyHTEDOHNUyVQpqsVOX_TopUuA&amp;__tn__=-]C%2CP-R\">C\u00e1 V\u00e0ng<\/a><\/strong>&nbsp;c\u00f9ng v\u1edbi&nbsp;<strong><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/lengocquoc.hungle?__cft__[0]=AZUkECuvyu_IYhmn-mBuUliwXENvaQKhaw7lB2hgrmZ-DAP2ZyuvXPodAvcG4lZI54bR1XZxT59_yPRd6zjmY9zhx8ZiA-cGaRLDYDun6R8S4wgzkBQEAV7NWShtLzpIIc7gffJRmNSJs954HUPacyHTEDOHNUyVQpqsVOX_TopUuA&amp;__tn__=-]C%2CP-R\">L\u00ea Ng\u1ecdc Qu\u1ed1c<\/a><\/strong>&nbsp;v\u00e0&nbsp;<strong>9 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c<\/strong>.<\/h2>\n\n\n\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"12\" width=\"12\" alt=\"\" src=\"https:\/\/www.facebook.com\/images\/assets_DO_NOT_HARDCODE\/facebook_icons\/star_filled_24_fds-gray-70.png\">Y\u00eau th\u00edch&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/ca.vang.777\/posts\/pfbid0PdsaZwyK3jFV3bHWcy7Tpde9avLH4tBPseGmWskSdtJcippfAY5QBfrWDCfKQ5nBl?__cft__[0]=AZUkECuvyu_IYhmn-mBuUliwXENvaQKhaw7lB2hgrmZ-DAP2ZyuvXPodAvcG4lZI54bR1XZxT59_yPRd6zjmY9zhx8ZiA-cGaRLDYDun6R8S4wgzkBQEAV7NWShtLzpIIc7gffJRmNSJs954HUPacyHTEDOHNUyVQpqsVOX_TopUuA&amp;__tn__=%2CO%2CP-R\">28 Th\u00e1ng 1, 2023<\/a>&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecaA DANH SA \u0110\u00c9C<\/p>\n\n\n\n<p>Sa \u0110\u00e9c l\u00e0 t\u00ean s\u00f4ng\/ r\u1ea1ch, t\u00ean ch\u1ee3, t\u00ean x\u1ee9, t\u00ean h\u1ea1t thanh tra, t\u00ean h\u1ea1t tham bi\u1ec7n, t\u00ean t\u1ec9nh, t\u00ean qu\u1eadn, t\u00ean th\u1ecb x\u00e3, t\u00ean th\u00e0nh ph\u1ed1.<\/p>\n\n\n\n<p>1\/. S\u00f4ng\/ r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c v\u00e0 Ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c:<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f4ng\/ r\u1ea1ch n\u1ea7y \u0111\u01b0\u1ee3c L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh, trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed 1806 (\u1edf sau vi\u1ebft t\u1eaft l\u00e0 HVNTD\u0110C 1806), quy\u1ec3n 1, quy\u1ec3n 2 v\u00e0 quy\u1ec3n 7 g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u6c99[\u6c35\u7684]\u6c5f\u201d (Sa \u0110\u00e9c giang). N\u1ebfu ch\u00fang t\u00f4i kh\u00f4ng l\u1ea7m th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 1 l\u1ea7n duy nh\u1ea5t tr\u00ean t\u1edd 72b c\u1ee7a quy\u1ec3n 2 ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u6c99[\u6c35\u7684]\u701d\u201d (Sa \u0110\u00e9c r\u1ea1ch). Ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c, trong quy\u1ec3n 2 ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u6c99[\u6c35\u7684]\u5e02\u201d (Sa \u0110\u00e9c th\u1ecb).<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Trong HVNTD\u0110C 1806, quy\u1ec3n 2, c\u00f3 \u0111o\u1ea1n sau \u0111\u00e2y (l\u1eddi d\u1ecbch c\u1ee7a Phan \u0110\u0103ng, Nxb Thu\u1eadn H\u00f3a, 2005):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c\u2026\u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u. Ph\u00eda tr\u00e1i c\u1ee7a \u0111\u1ea1o n\u00e0y l\u00e0 s\u00f4ng Sa \u0110\u00e9c, s\u00f4ng n\u00e0y r\u1ed9ng 42 t\u1ea7m[1], s\u00e2u 5 t\u1ea7m 3 th\u01b0\u1edbc, ph\u00eda t\u1ea3 ng\u1ea1n c\u00f3 ch\u1ee3, t\u1ee5c g\u1ecdi l\u00e0 ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c, ph\u1ed1 x\u00e1 li\u1ec1n nhau, thuy\u1ec1n bu\u00f4n chi ch\u00edt, h\u00e0ng h\u00f3a \u0111\u1ea7y d\u1eaby, nh\u00e2n v\u1eadt r\u1ea5t ph\u1ed3n th\u1ecbnh, l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u00f4 h\u1ed9i c\u1ee7a V\u0129nh Tr\u1ea5n.\u201d (tr.103)<\/p>\n\n\n\n<p>Trong quy\u1ec3n 7, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh c\u00f2n cho bi\u1ebft (l\u1eddi d\u1ecbch c\u0169ng c\u1ee7a Phan \u0110\u0103ng):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cS\u00f4ng Sa \u0110\u00e9c, s\u00f4ng n\u00e0y \u1edf ph\u00eda b\u1edd nam c\u1ee7a Ti\u1ec1n Giang, r\u1ed9ng 42 t\u1ea7m[2], s\u00e2u 5 t\u1ea7m 3 th\u01b0\u1edbc, nhi\u1ec7m s\u1edf \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u1edf b\u00ean tr\u00e1i s\u00f4ng n\u00e0y.\u201d (tr.238)<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0o n\u0103m 1806, s\u00f4ng\/ r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c, ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c, \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u thu\u1ed9c dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n; \u0111\u1ebfn n\u0103m 1808 (n\u0103m Gia Long th\u1ee9 7), dinh V\u0129nh Tr\u1ea5n \u0111\u1ed5i th\u00e0nh tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh.<\/p>\n\n\n\n<p>S\u00f4ng\/ r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c , ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c, trong Gia \u0110\u1ecbnh th\u00e0nh th\u00f4ng ch\u00ed 1820 (\u1edf sau vi\u1ebft t\u1eaft l\u00e0 G\u0110TTC), quy\u1ec3n 2, c\u1ee7a Tr\u1ecbnh Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u6c99[\u6c35\u7684] \u6c5f\u201d (Sa \u0110\u00e9c giang), \u201c\u6c99[\u6c35\u7684]\u5e02\u201d (Sa \u0110\u00e9c th\u1ecb) v\u00e0 m\u00f4 t\u1ea3 nh\u01b0 sau (l\u1eddi d\u1ecbch ch\u00fa c\u1ee7a Ph\u1ea1m Ho\u00e0ng Qu\u00e2n, Nxb T\u1ed5ng H\u1ee3p Tp. HCM, 2019):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSa \u0110\u00e9c giang[671] [r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c], \u1edf b\u1edd nam s\u00f4ng Ti\u1ec1n, r\u1ed9ng 42 t\u1ea5m, s\u00e2u 28 th\u01b0\u1edbc, c\u00e1ch tr\u1ea5n l\u1ef5 56 d\u1eb7m r\u01b0\u1ee1i v\u1ec1 ph\u00eda t\u00e2y (tr\u01b0\u1edbc ch\u1ed7 n\u00e0y c\u00e1ch 4 d\u1eb7m \u1edf b\u1edd nam c\u00f3 s\u00f4ng nh\u1ecf C\u00e1i S\u01a1n), r\u1ed9ng 9 t\u1ea7m, s\u00e2u 10 th\u01b0\u1edbc, c\u00f3 c\u1ea7u ngang th\u00f4ng v\u1edbi ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c, v\u1ec1 ph\u00eda nam 7 d\u1eb7m r\u01b0\u1ee1i \u0111\u1ebfn ng\u00e3 ba Nh\u1ecb N\u01b0\u01a1ng C\u00e2u [r\u1ea1ch N\u00e0ng Hai], \u1edf \u0111\u00e2y d\u00e2n \u0111\u1ec1u l\u00e0m nh\u00e0 s\u00e0n tr\u00eand\u00f2ng r\u1ea1ch \u0111\u1ec3 \u1edf, r\u1ea1ch nh\u1ecf h\u1eb9p quanh co um t\u00f9m, ghe xu\u1ed3ng kh\u00f3 \u0111i l\u1ea1i). N\u01b0\u1edbc s\u00f4ng trong ng\u1ecdt, v\u01b0\u1eddn ru\u1ed9ng r\u1ea5t t\u1ed1t, nh\u00e2n d\u00e2n \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac gi\u00e0u c\u00f3, c\u00f3 \u0111\u1ed3n \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u0111\u00f3ng \u1edf ph\u00eda nam, ch\u1ee3 ph\u1ed1 li\u1ec1n nhau, thuy\u1ec1n b\u00e8 \u0111\u00f4ng \u0111\u00fac, l\u00e0 ch\u1ed7 \u0111\u00f4 h\u1ed9i c\u1ee7a tr\u1ea5n n\u00e0y\u2026\u201d (tr.102)<\/p>\n\n\n\n<p>\u201c[671] Sa \u0110\u00e9c giang (\u6c99[\u6c35\u7684] \u6c5f), nay g\u1ecdi l\u00e0 r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c, tr\u00ean \u0111\u1ecba b\u00e0n huy\u1ec7n Ch\u00e2u Th\u00e0nh, th\u00e0nh ph\u1ed1 Sa \u0110\u00e9c v\u00e0 huy\u1ec7n L\u1ea5p V\u00f2, t\u1ec9nh \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p. HVNTD\u0110C 1806 (quy\u1ec3n 2, quy\u1ec3n 7) vi\u1ebft l\u00e0 \u201c\u6c99[\u6c35\u7684]\u701d\u201d (Sa \u0110\u00e9c r\u1ea1ch). Di c\u1ea3o TVK ch\u00e9p t\u00ean ti\u1ebfng Khmer l\u00e0 Tonl\u00e9 phsar dek[3]; GPEHC \u2013 t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c 1903 vi\u1ebft \u201cV\u00f9ng \u0111\u1ea5t Sa \u0110\u00e9c x\u01b0a c\u00f3 t\u00ean ti\u1ebfng Khmer l\u00e0 Phsar-dek c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 Ch\u1ee3 S\u1eaft\u201d[4]. Hi\u1ec7u kh\u00e1m, ch\u1eef \u201c\u0110\u00e9c\u201d c\u1ea3 3 b\u1ea3n ch\u1eef H\u00e1n \u0111\u1ec1u vi\u1ebft l\u00e0 \u201c[\u6c35\u7684]\u201d [ch\u1eef \u0110\u00edch n\u00e0y c\u00f3 b\u1ed9 th\u1ee7y], KCHNMH 2008 ch\u01b0a ghi nh\u1eadn ch\u1eef v\u00e0 \u00e2m n\u00e0y.\u201d (tr.230).<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00e0o n\u0103m 1820, s\u00f4ng Sa \u0110\u00e9c, ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c v\u00e0 \u0111\u1ed3n \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh, th\u00e0nh Gia \u0110\u1ecbnh. N\u0103m 1832 (n\u0103m Minh M\u1ea1ng th\u1ee9 13), t\u1ec9nh An Giang \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>Trong \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed (\u1edf sau vi\u1ebft t\u1eaft l\u00e0 \u0110NNTC), An Giang t\u1ec9nh, Qu\u1ed1c s\u1eed qu\u00e1n tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n vi\u1ebft v\u1ec1 s\u00f4ng Sa \u0110\u00e9c nh\u01b0 sau (l\u1eddi d\u1ecbch c\u1ee7a Tu Trai Nguy\u1ec5n T\u1ea1o, Nha V\u0103n h\u00f3a B\u1ed9 Qu\u1ed1c gia gi\u00e1o d\u1ee5c xu\u1ea5t b\u1ea3n 1959):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cSa-\u0111\u00e9c-giang \u6c99\u7684\u6c5f, \u1edf ph\u00eda b\u1eafc huy\u1ec7n V\u0129nh An, r\u1ed9ng 21 tr\u01b0\u1ee3ng, s\u00e2u 28 th\u01b0\u1edbc. S\u00f4ng trong, n\u01b0\u1edbc ng\u1ecdt, hai b\u00ean v\u01b0\u1eddn ru\u1ed9ng m\u1edf mang b\u00e9o t\u1ed1t, nh\u00e2n d\u00e2n gi\u00e0u \u0111\u00f4ng. \u0110\u1ea1o \u0110\u00f4ng-kh\u1ea9u khi tr\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed3n tr\u00fa \u1edf ph\u00eda nam, ch\u1ee3 ph\u1ed1 li\u00ean ti\u1ebfp \u1edf ph\u00eda b\u1eafc, ghe thuy\u1ec1n t\u1ea5p n\u1eadp\u2026\u201d (tr.53).<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, th\u00e0nh t\u1ed1 \u201c\u0110\u00e9c\u201d \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1c t\u00e1c gi\u1ea3 \u0110NNTC ch\u00e9p l\u00e0 \u201c\u7684\u201d (\u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201c\u0111\u00edch\u201d), t\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ed9 th\u1ee7y \u201c\u6c35\u201d nh\u01b0 trong HVNTD\u0110C, G\u0110TTC v\u00e0 trong \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc 1836 (xin xem m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n \u1edf d\u01b0\u1edbi).<\/p>\n\n\n\n<p>2\/. X\u1ee9 Sa \u0110\u00e9c:<\/p>\n\n\n\n<p>Theo G\u0110TTC (quy\u1ec3n 3), v\u00e0o n\u0103m 1757, Th\u1ebf T\u00f4ng Hi\u1ebfu V\u00f5 ho\u00e0ng \u0111\u1ebf (Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Kho\u00e1t) l\u1ea5y x\u1ee9 Sa \u0110\u00e9c (Sa \u0110\u00e9c x\u1ee9 \u6c99[\u6c35\u7684]\u8655) \u0111\u1eb7t l\u00e0m \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u (\u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u \u0111\u1ea1o \u6771\u53e3\u9053), x\u1ee9 C\u00f9 lao Gi\u00eang \u1edf s\u00f4ng Ti\u1ec1n \u0111\u1eb7t l\u00e0m \u0111\u1ea1o T\u00e2n Ch\u00e2u, x\u1ee9 Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c \u1edf s\u00f4ng H\u1eadu \u0111\u1eb7t l\u00e0m \u0111\u1ea1o Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 Sa \u0110\u00e9c c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn trong \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc (t\u1ed5ng An Trung, huy\u1ec7n V\u0129nh An, ph\u1ee7 T\u00e2n Th\u00e0nh, t\u1ec9nh An Giang) l\u1eadp n\u0103m 1836 do th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng Nguy\u1ec5n V\u0103n K\u00fd, d\u1ecbch m\u1ee5c V\u00f5 V\u0103n Ph\u01b0\u1edbc khai b\u1ea9m. \u0110\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a th\u00f4n n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c m\u00f4 t\u1ea3 nh\u01b0 sau:<\/p>\n\n\n\n<p>\u5932\u6751\u5730\u5206\u6c99[\u6c35\u7684]\u8655 (B\u1ed5n th\u00f4n \u0111\u1ecba ph\u1eadn Sa \u0110\u00e9c x\u1ee9\/ \u0110\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ed5n th\u00f4n thu\u1ed9c x\u1ee9 Sa \u0110\u00e9c.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u6771\u8fd1\u6c5f (\u0110\u00f4ng c\u00e2n giang\/ \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng)<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u897f\u8fd1\u4e10\u5c71\u6cb1, \u53c8\u8fd1\u672c\u7e23\u7e3d\u65b0\u6b78\u897f\u6751\u5730\u5206 (T\u00e2y c\u1eadn C\u00e1i S\u01a1n \u0111\u00e0, h\u1ef1u c\u1eadn b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng T\u00e2n Qui T\u00e2y th\u00f4n \u0111\u1ecba ph\u1eadn\/ T\u00e2y gi\u00e1p r\u1ea1ch C\u00e1i S\u01a1n, l\u1ea1i gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n T\u00e2n Qui T\u00e2y c\u1ee7a b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u5357\u8fd1\u4e10\u5c71\u6cb1, \u53c8\u8fd1\u672c\u7e23\u7e3d\u65b0\u5bcc\u6771, \u65b0\u6b78\u897f\u8cb3\u6751\u5730\u5206 (Nam c\u1eadn C\u00e1i S\u01a1n \u0111\u00e0, h\u1ef1u c\u1eadn b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng T\u00e2n Ph\u00fa \u0110\u00f4ng, T\u00e2n Qui T\u00e2y nh\u1ecb th\u00f4n \u0111\u1ecba ph\u1eadn\/ Nam gi\u00e1p r\u1ea1ch C\u00e1i S\u01a1n, l\u1ea1i gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn 2 th\u00f4n T\u00e2n Ph\u00fa \u0110\u00f4ng, T\u00e2n Qui T\u00e2y c\u1ee7a b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u5317\u8fd1\u826f\ud840\udd29\u6cb1, \u53c8\u8fd1\u672c\u7e23\u7e3d\u65b0\u6b78\u897f\u6751\u5730\u5206 (B\u1eafc c\u1eadn N\u00e0ng Hai \u0111\u00e0, h\u1ef1u c\u1eadn b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng T\u00e2n Qui T\u00e2y th\u00f4n \u0111\u1ecba ph\u1eadn\/ B\u1eafc gi\u00e1p r\u1ea1ch N\u00e0ng Hai[5], l\u1ea1i gi\u00e1p \u0111\u1ecba \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n T\u00e2n Qui T\u00e2y c\u1ee7a b\u1ed5n huy\u1ec7n t\u1ed5ng).<\/p>\n\n\n\n<p>3\/. H\u1ea1t thanh tra\/ H\u1ea1t tham bi\u1ec7n\/ T\u1ec9nh\/ Qu\u1eadn\/ Th\u1ecb x\u00e3, Th\u00e0nh ph\u1ed1 Sa \u0110\u00e9c:<\/p>\n\n\n\n<p>Sau khi chi\u1ebfm tr\u1ecdn c\u00e1c t\u1ec9nh mi\u1ec1n t\u00e2y, Ph\u00e1p chia t\u1ec9nh An Giang (Ph\u00e1p g\u1ecdi l\u00e0 t\u1ec9nh Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c v\u00ec l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1eb7t t\u1ea1i Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c) th\u00e0nh nhi\u1ec1u h\u1ea1t thanh tra (inspection), trong \u0111\u00f3 c\u00f3 h\u1ea1t thanh tra T\u00e2n Th\u00e0nh, l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1eb7t t\u1ea1i Sa \u0110\u00e9c. Theo Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y 16-8-1867, h\u1ea1t thanh tra T\u00e2n Th\u00e0nh \u0111\u1ed5i t\u00ean th\u00e0nh h\u1ea1t thanh tra Sa \u0110\u00e9c v\u00ec l\u1ef5 s\u1edf \u0111\u1eb7t t\u1ea1i Sa \u0110\u00e9c. Kho\u1ea3ng n\u0103m 1874-1876, h\u1ea1t thanh tra \u0111\u1ed5i th\u00e0nh h\u1ea1t tham bi\u1ec7n (arrondissement), th\u01b0\u1eddng g\u1ecdi t\u1eaft l\u00e0 h\u1ea1t. \u0110\u1ea7u n\u0103m 1900, h\u1ea1t tham bi\u1ec7n \u0111\u1ed5i th\u00e0nh t\u1ec9nh (province). Theo Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y 9-2-1913, t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c b\u1ecb h\u1ea1 xu\u1ed1ng th\u00e0nh qu\u1eadn Sa \u0110\u00e9c (circonscription de Sadec) thu\u1ed9c t\u1ec9nh V\u0129nh Long. 11 n\u0103m sau, theo Ngh\u1ecb \u0111\u1ecbnh ng\u00e0y 29-2-1924, t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i l\u1eadp.<\/p>\n\n\n\n<p>Theo S\u1eafc l\u1ec7nh ng\u00e0y 22-10-1956, t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c l\u1ea1i b\u1ecb s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o t\u1ec9nh V\u0129nh Long. Th\u00e1ng 6 n\u0103m 1966, t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00e1i l\u1eadp. Th\u00e1ng 2 n\u0103m 1976, t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c v\u00e0 t\u1ec9nh Ki\u1ebfn Phong h\u1ee3p nh\u1ea5t th\u00e0nh t\u1ec9nh \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p, t\u1ec9nh l\u1ef5 \u0111\u1eb7t t\u1ea1i th\u1ecb x\u00e3 Sa \u0110\u00e9c. Cu\u1ed1i n\u0103m 2013, th\u1ecb x\u00e3 Sa \u0110\u00e9c \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00e2ng c\u1ea5p th\u00e0nh th\u00e0nh ph\u1ed1 Sa \u0110\u00e9c tr\u1ef1c thu\u1ed9c t\u1ec9nh \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p.<\/p>\n\n\n\n<p>4\/. Ngu\u1ed3n g\u1ed1c \u0111\u1ecba danh Sa \u0110\u00e9c:<\/p>\n\n\n\n<p>Theo Di c\u1ea3o c\u1ee7a Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd, s\u00f4ng\/ r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c c\u00f3 t\u00ean ti\u1ebfng Khmer l\u00e0 \u201cTonl\u00e9 phsar dek\u201d. Theo ch\u00fang t\u00f4i, \u201cTonl\u00e9\u201d (\u1791\u1793\u17d2\u179b\u17c1) l\u00e0 s\u00f4ng, \u201cPhsar\u201d (\u1795\u17d2\u179f\u17b6\u179a) l\u00e0 ch\u1ee3, \u201cDek\u201d (\u178a\u17c2\u1780) l\u00e0 s\u1eaft. N\u1ebfu \u0111\u00fang nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 con s\u00f4ng n\u00e0y t\u1eebng c\u00f3 m\u1ed9t t\u00ean g\u1ecdi n\u00e0o \u0111\u00f3, v\u1ec1 sau, khi \u201cphsar dek\u201d (ch\u1ee3 S\u1eaft) \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng n\u00e0y th\u00ec n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 \u201cTonl\u00e9 phsar dek\u201d (s\u00f4ng Ch\u1ee3 S\u1eaft).<\/p>\n\n\n\n<p>V\u00ec l\u1ef5 s\u1edf c\u1ee7a h\u1ea1t thanh tra T\u00e2n Th\u00e0nh \u0111\u1eb7t t\u1ea1i ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c n\u00ean h\u1ea1t n\u00e0y \u0111\u1ed5i g\u1ecdi l\u00e0 h\u1ea1t thanh tra Sa \u0110\u00e9c (Inspection de Sadec). V\u1ec1 sau, h\u1ea1t thanh tra Sa \u0110\u00e9c \u0111\u1ed5i th\u00e0nh h\u1ea1t tham bi\u1ec7n Sa \u0110\u00e9c (Arondissement de Sadec) v\u00e0 h\u1ea1t tham bi\u1ec7n Sa \u0110\u00e9c \u0111\u1ed5i th\u00e0nh t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c (Province de Sadec), t\u1ee9c kh\u00f4ng ph\u1ea3i t\u1eeb thu\u1edf xa x\u01b0a, ng\u01b0\u1eddi Khmer \u0111\u00e3 t\u1eebng g\u1ecdi to\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1ec9nh Sa \u0110\u00e9c l\u00e0 \u201cPhsar-Dek\u201d nh\u01b0 l\u1eddi sau \u0111\u00e2y trong Annuaire g\u00e9n\u00e9ral de l\u2019Indochine 1910 (Hanoi-Haiphong, Imprimerie d\u2019Extr\u00eame-Orient, 1910):<\/p>\n\n\n\n<p>\u201cToute l\u00e0 r\u00e9gion qui comprend la province de Sa-dec appartenait autrefois au Cambodge et portait la nom de \u201cPhsar-Dek\u201d, qui signifie \u201cMarch\u00e9 aux fers\u201d. (tr.736) (<a href=\"https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k5603696b\/f794.highres?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTAAAR0_b62R1iG3-b44Chro-oSJDSi_QpSzRnRFV31OTBMXgij-N43D55iVY2s_aem_K5JLM4xgZNAHrHOsBULc_A\" rel=\"noreferrer noopener\" target=\"_blank\">https:\/\/gallica.bnf.fr\/ark:\/12148\/bpt6k5603696b\/f794.highres<\/a>)<\/p>\n\n\n\n<p>&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;&#8212;-<\/p>\n\n\n\n<p>[1] S\u00f4ng n\u00e0y r\u1ed9ng 42 t\u1ea7m: Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0: \u201ck\u1ef3 giang kh\u1ea9u qu\u1ea3ng t\u1ee9 th\u1eadp nh\u1ecb t\u1ea7m\u201d (\u5176\u6c5f\u53e3\u5ee3\u56db\u5341\u4e8c\u5c0b) (t\u1edd 1554-(73a)), ngh\u0129a l\u00e0: v\u00e0m (ho\u1eb7c c\u1eeda) s\u00f4ng n\u00e0y r\u1ed9ng 42 t\u1ea7m.<\/p>\n\n\n\n<p>[2] R\u1ed9ng 42 t\u1ea7m: Nguy\u00ean v\u0103n l\u00e0: \u201cgiang kh\u1ea9u qu\u1ea3ng t\u1ee9 th\u1eadp nh\u1ecb t\u1ea7m\u201d (\u6c5f\u53e3\u5ee3\u56db\u5341\u4e8c\u5c0b) (t\u1edd 1011-(74a)), ngh\u0129a l\u00e0: v\u00e0m (ho\u1eb7c c\u1eeda) s\u00f4ng r\u1ed9ng 42 t\u1ea7m.<\/p>\n\n\n\n<p>[3] Tonl\u00e9 Phsar dek: Ch\u1eef Khmer c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u1791\u1793\u17d2\u179b\u17c1 \u1795\u17d2\u179f\u17b6\u179a \u178a\u17c2\u1780, ngh\u0129a l\u00e0 s\u00f4ng Ch\u1ee3 S\u1eaft.<\/p>\n\n\n\n<p>[4] Phsar dek: Ch\u1eef Khmer c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 \u1795\u17d2\u179f\u17b6\u179a \u178a\u17c2\u1780, ngh\u0129a l\u00e0 Ch\u1ee3 S\u1eaft.<\/p>\n\n\n\n<p>[5] R\u1ea1ch N\u00e0ng Hai: Trong HVNTD\u0110C 1806 (quy\u1ec3n 7) ch\u00e9p l\u00e0 \u201cN\u00e0ng Hai r\u1ea1ch\u201d \u5a18\ud840\udd29\u701d (ch\u1eef N\u00e0ng g\u1ed3m b\u1ed9 \u201cn\u1eef\u201d \u5973 b\u00ean tr\u00e1i v\u00e0 ch\u1eef \u201cl\u01b0\u01a1ng\u201d \u826f b\u00ean ph\u1ea3i; ch\u1eef Hai g\u1ed3m ch\u1eef \u201cthai\u201d \u53f0 b\u00ean tr\u00e1i v\u00e0 ch\u1eef \u201cnh\u1ecb\u201d \u4e8c b\u00ean ph\u1ea3i). R\u1ea1ch n\u1ea7y trong \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n V\u0129nh Ph\u01b0\u1edbc ch\u00e9p l\u00e0 \u201cN\u00e0ng Hai \u0111\u00e0\u201d \u826f\ud840\udd29\u6cb1, trong \u0111\u00f3 ch\u1eef N\u00e0ng b\u1ecb l\u01b0\u1ee3c b\u1edbt b\u1ed9 \u201cn\u1eef\u201d \u5973, ch\u1ec9 c\u00f2n l\u1ea1i ch\u1eef \u201cl\u01b0\u01a1ng\u201d \u826f. R\u1ea1ch N\u00e0ng Hai, trong G\u0110TTC 1820, quy\u1ec3n 3, g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u4e8c\u5a18\u6e9d\u201d (Nh\u1ecb N\u01b0\u01a1ng C\u00e2u).<\/p>\n\n\n\n<p>[6] T\u1ea1m d\u1ecbch: To\u00e0n b\u1ed9 \u0111\u1ecba ph\u1eadn t\u1ec9nh Sa-\u0111\u00e9c t\u1eebng thu\u1ed9c Campuchia v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 \u201cPhsar-Dek\u201d, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cCh\u1ee3 s\u1eaft\u201d.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/326494730_851954292542866_3782943951102838953_n.jpg?stp=dst-jpg_s600x600&amp;_nc_cat=108&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=OgESAPvo6c4Q7kNvgHlIFTW&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-1.fna&amp;oh=00_AYB2FrvNBOS54XDOZxBQ6K2Ra9xcVtKAXgvirzvbUT6odA&amp;oe=668D5755\" alt=\"\" style=\"width:703px;height:auto\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent-fra5-1.xx.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/327421917_709026747427033_6658096206529839031_n.jpg?_nc_cat=102&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=6WCB_FrRAU4Q7kNvgH-5VDp&amp;_nc_ht=scontent-fra5-1.xx&amp;oh=00_AYAeXJNtK13D5dB_ftezgGT8XS7RI5IuqrNGXn0fSmrazA&amp;oe=668D5BD3\" alt=\"\" style=\"width:691px;height:auto\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent-fra3-1.xx.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/327800525_1277519892830332_1070096843176304213_n.jpg?_nc_cat=101&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=127cfc&amp;_nc_ohc=Gsp3YbMX25gQ7kNvgGrKba7&amp;_nc_ht=scontent-fra3-1.xx&amp;oh=00_AYCf6V0Dbt0pC3vcowHx2VA02cAdMrbNtpioe_KVIyhPgw&amp;oe=668D4A5C\" alt=\"\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>C\u00e1 V\u00e0ng&nbsp;c\u00f9ng v\u1edbi&nbsp;L\u00ea Ng\u1ecdc Qu\u1ed1c&nbsp;v\u00e0&nbsp;9 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1c. Y\u00eau th\u00edch&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;28 Th\u00e1ng 1, 2023&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp; \u0110\u1ecaA DANH SA \u0110\u00c9C Sa \u0110\u00e9c l\u00e0 t\u00ean s\u00f4ng\/ r\u1ea1ch, t\u00ean ch\u1ee3, t\u00ean x\u1ee9, t\u00ean h\u1ea1t thanh tra, t\u00ean h\u1ea1t tham bi\u1ec7n, t\u00ean t\u1ec9nh, t\u00ean qu\u1eadn, t\u00ean th\u1ecb x\u00e3, t\u00ean th\u00e0nh ph\u1ed1. 1\/. S\u00f4ng\/ r\u1ea1ch Sa \u0110\u00e9c v\u00e0 Ch\u1ee3 Sa \u0110\u00e9c: S\u00f4ng\/ r\u1ea1ch &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/05\/dia-danh-sa-dec\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u1ecaA DANH SA \u0110\u00c9C<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[41],"class_list":["post-593","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-s","tag-cao-van-nghiep"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/593","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=593"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/593\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=593"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=593"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=593"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} 