{"id":721,"date":"2024-07-12T21:17:07","date_gmt":"2024-07-12T14:17:07","guid":{"rendered":"https:\/\/diadanhkhmer.wordpress.com\/?p=721"},"modified":"2024-07-12T21:17:07","modified_gmt":"2024-07-12T14:17:07","slug":"lang-o-long-xuyen-duoi-trieu-nguyen","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/12\/lang-o-long-xuyen-duoi-trieu-nguyen\/","title":{"rendered":"L\u00c0NG \u1ede LONG XUY\u00caN D\u01af\u1edaI TRI\u1ec0U NGUY\u1ec4N"},"content":{"rendered":"\n<h2 class=\"wp-block-heading\" id=\":r1a:\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/HKHLSAG?__cft__[0]=AZUn7MOVjYf1dHTkDmGqKQmJ0mcU4mAHzyaVm_AVnxAxFJBenCJbgWW5Pi1h9hR3TO2I_XmN8QwrKybeI2MOosmOGneGkgv4eE5r5Wv1noU9Wcn31JCzDcuk_55HMMqIATMMCmSncM9vXmNYlfO3LEI1&amp;__tn__=-UC%2CP-R\"><strong>H\u1ed9i Khoa h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed An Giang<\/strong><\/a><\/h2>\n\n\n\n<p><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/HKHLSAG\/posts\/pfbid02NZdJgnuigYADi45g5o9j5DdJfsXk33hxSWGCcoFKsyAALQogPDFDJ8hKpuhRNvobl?__cft__[0]=AZUn7MOVjYf1dHTkDmGqKQmJ0mcU4mAHzyaVm_AVnxAxFJBenCJbgWW5Pi1h9hR3TO2I_XmN8QwrKybeI2MOosmOGneGkgv4eE5r5Wv1noU9Wcn31JCzDcuk_55HMMqIATMMCmSncM9vXmNYlfO3LEI1&amp;__tn__=%2CO%2CP-R\">27 Th\u00e1ng 7, 2019<\/a>&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>L\u1ecaCH S\u1eec 230 N\u0102M T\u1eea TH\u1ee6 \u0110\u00d4NG XUY\u00caN \u0110\u1ebeN TP LONG XUY\u00caN<\/p>\n\n\n\n<p>+THAM LU\u1eacN H\u1ed8I TH\u1ea2O KHOA H\u1eccC<\/p>\n\n\n\n<p>+B\u00c0I 26:L\u00c0NG \u1ede LONG XUY\u00caN D\u01af\u1edaI TRI\u1ec0U NGUY\u1ec4N<\/p>\n\n\n\n<p><strong>Tr\u1ea7n Ho\u00e0ng V\u0169<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p>Khu v\u1ef1c th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean ng\u00e0y nay c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u00e1 t\u1eeb l\u00e2u, v\u1edbi t\u01b0 c\u00e1ch l\u00e0 v\u00f9ng ph\u1ee5 c\u1eadn c\u1ee7a \u0111\u1ea1o \u0110\u00f4ng Kh\u1ea9u (th\u00e0nh l\u1eadp n\u0103m 1757). Tuy nhi\u00ean, \u0111\u1ebfn n\u0103m 1789, ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u00c1nh m\u1edbi thi\u1ebft l\u1eadp t\u1ea1i v\u00f9ng n\u00e0y m\u1ed9t th\u1ee7 s\u1edf m\u00e0 \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed g\u1ecdi l\u00e0 th\u1ee7 c\u0169 \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<!--more-->\n\n\n\n<p>Theo Monographie de la province de Long-xuyen: \u201cM\u1ed9t \u0111\u1ed3n, d\u1ef1 ki\u1ebfn g\u1ed3m c\u00e1c \u0111\u1ed9i qu\u00e2n l\u1ea5y t\u1eeb Camau [C\u00e0 Mau] \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng l\u1ea1i ng\u01b0\u1eddi Cam-b\u1ed1t, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng \u1edf Binh-duc [B\u00ecnh-\u0110\u1ee9c], t\u1ea1i c\u1eeda r\u1ea1ch Long-Xuy\u00ean. C\u00f4ng tr\u00ecnh n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Thu-thao-don v\u00e0 \u0111\u1ed9i qu\u00e2n nh\u1ecf \u0111\u00f3ng \u1edf \u0111\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Long-xuyen-dao\u201d . \u0110o\u1ea1n v\u0103n kh\u00f4ng h\u1ec1 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh m\u00e0 \u0111\u1eb7t ti\u1ebfp ngay sau c\u00e2u v\u1ec1 s\u1ef1 ti\u1ebfp t\u1ee5c ph\u00e1t tri\u1ec3n d\u01b0\u1edbi th\u1eddi ho\u00e0ng \u0111\u1ebf Gia Long. Trong b\u1ea3n d\u1ecbch ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u1ee7a nh\u00f3m Nguy\u1ec5n Ngh\u1ecb, Nguy\u1ec5n Thanh Long xu\u1ea5t b\u1ea3n n\u0103m 2017, nh\u00f3m d\u1ecbch \u0111\u00e3 t\u1ef1 \u00fd th\u00eam ba ch\u1eef \u201cNguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh\u201d v\u00e0o \u0111\u1ea7u c\u00e2u . Vi\u1ec7c x\u1eed l\u00fd nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 r\u1ea5t nguy hi\u1ec3m, v\u00ec n\u00f3 khi\u1ebfn ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ecdc nh\u1ea7m t\u01b0\u1edfng vi\u1ec7c x\u00e2y d\u1ef1ng \u0111\u1ed3n n\u00e0y l\u00e0 do Nguy\u1ec5n C\u01b0 Trinh v\u00e0 v\u00ec th\u1ebf ph\u1ea3i di\u1ec5n ra r\u1ea5t s\u1edbm, kho\u1ea3ng sau 1757 \u2013 nh\u01b0ng s\u1ef1 th\u1ef1c kh\u00f4ng ph\u1ea3i nh\u01b0 v\u1eady. Ba ch\u1eef Thu-thao-don c\u0169ng kh\u00f4ng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u0110\u1ed3n th\u00e2u thu\u1ebf\u201d nh\u01b0 nh\u00f3m d\u1ecbch l\u00fd gi\u1ea3i, m\u00e0 th\u1ef1c ra l\u00e0 \u201cTh\u1ee7 Th\u1ea3o \u0111\u1ed3n\u201d. Th\u1ee7 Th\u1ea3o l\u00e0 m\u1ed9t t\u00ean c\u0169 c\u1ee7a r\u1ea1ch Long Xuy\u00ean. Tr\u01b0\u01a1ng V\u0129nh K\u00fd c\u00f3 ghi nh\u1eadn t\u00ean \u201cTh\u1ee7-th\u1ea3o \u0111\u00e0, t\u1ee9c v\u00e0m Long-xuy\u00ean\u201d . Ngo\u00e0i ra, trong t\u01b0 li\u1ec7u H\u1ed9i \u0111i\u1ec3n tri\u1ec1u Nguy\u1ec5n c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn s\u1edf \u0111\u00e1nh c\u00e1 c\u00f3 t\u00ean Th\u1ea3o \u0110\u00e0 B\u00edch \u0110\u1ed9ng , \u0111\u00f3 c\u00f3 l\u1ebd c\u0169ng l\u00e0 ch\u1ec9 r\u1ea1ch Th\u1ee7 Th\u1ea3o.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ebfn n\u0103m 1806, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh m\u00f4 t\u1ea3 mi\u1ec1n n\u00e0y \u0111\u00e3 ghi nh\u1eadn t\u1eeb c\u1eeda r\u1ea1ch \u00d4ng Ch\u01b0\u1edfng H\u1ea1 cho \u0111\u1ebfn r\u1ea1ch L\u1ea5p V\u00f2 \u0111\u1ec1u c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 sinh s\u1ed1ng \u1edf c\u1ea3 hai b\u00ean s\u00f4ng H\u1eadu. Ngo\u00e0i ra, \u1edf cu\u1ed1i ng\u1ecdn r\u1ea1ch C\u00e1i S\u01a1n, C\u00e1i Lao \u0111\u1ec1u c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 . N\u0103m 1820, Tr\u1ecbnh Ho\u00e0i \u0110\u1ee9c th\u1ed1ng k\u00ea c\u00e1c th\u00f4n \u1edf huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh \u0111\u00e3 c\u00f3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn ba th\u00f4n: B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc v\u00e0 M\u1ef9 Th\u1ea1nh. C\u1ea3 ba \u0111\u1ec1u l\u00e0 \u201cm\u1edbi l\u1eadp\u201d . Ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c kh\u00f4ng c\u00f3 ch\u1eef \u201cm\u1edbi l\u1eadp\u201d, v\u00ec v\u1eady h\u1eb3n n\u00f3 l\u00e0 th\u00f4n c\u00f3 l\u1ecbch s\u1eed l\u00e2u \u0111\u1eddi h\u01a1n c\u00e1c th\u00f4n kia. \u0110\u00e2y l\u00e0 nh\u1eefng th\u00f4n h\u1ea1t nh\u00e2n t\u1ea1o n\u00ean th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean ng\u00e0y nay. Hi\u1ec7n tr\u1ea1ng khai hoang mi\u1ec1n n\u00e0y v\u00e0o th\u1eddi Minh M\u1ea1ng \u0111\u01b0\u01a1c m\u00f4 t\u1ea3 k\u1ef9 h\u01a1n trong t\u00e0i li\u1ec7u \u0111\u1ecba b\u1ea1 c\u1ee7a c\u00e1c th\u00f4n m\u00e0 ng\u00e0y nay ta c\u00f2n gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c do Th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng V\u00f5 V\u0103n Y\u1ebfn, D\u1ecbch m\u1ee5c Nguy\u1ec5n V\u0103n Th\u00e0nh khai th\u1eddi Minh M\u1ea1ng cho bi\u1ebft \u0111\u1ecba b\u00e0n th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c tr\u1ea3i d\u00e0i tr\u00ean n\u0103m x\u1ee9: \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean, Tr\u00e0 \u00d4n, C\u1ea7n Say (C\u1ea7n X\u00e2y), Tr\u00e0 M\u1ea1n (Tr\u00e0 M\u01a1n), c\u00f9 lao Cau.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn (s\u00f4ng H\u1eadu).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0 \u6771 \u5ddd \u6cb1 (r\u1ea1ch Long Xuy\u00ean).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p T\u1ea7m Vu \u0111\u00e0 \u5c0b \u4e8e \u6cb1 (r\u1ea1ch T\u1ea7m Vu) v\u00e0 \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n V\u0129nh Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p x\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n \u8336 \u6e29 v\u00e0 r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0 t\u1ee9c r\u1ea1ch Long Xuy\u00ean. \u1ede gi\u00e1p ranh hai ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh \u0110\u1ee9c v\u00e0 B\u00ecnh Kh\u00e1nh c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean c\u00f2n c\u00f3 r\u1ea1ch T\u1ea7m Vu v\u00e0 nh\u00e1nh r\u1ea1ch T\u1ea7m Vu nh\u1ecf. X\u1ee9 \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi hai ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh Kh\u00e1nh v\u00e0 M\u1ef9 B\u00ecnh c\u1ee7a th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn v\u00e0 gi\u00e1p x\u1ee9 c\u00f9 lao Tr\u00e0 M\u1ea1n \u8336 \u6f2b.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p r\u1ea1ch \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p x\u1ee9 C\u1ea7n Say \u82b9 \u919d v\u00e0 r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ng\u00e0y nay v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ecba danh c\u1ea7u C\u1ea7n X\u00e2y v\u00e0 r\u1ea1ch C\u1ea7n X\u00e2y \u1edf ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh \u0110\u1ee9c th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean. Nh\u01b0ng \u0111\u1ecba b\u1ea1 d\u00f9ng ch\u1eef n\u00f4m \u201cD\u1eadu + Sai\u201d th\u00ec c\u00f3 l\u1ebd \u00e1m ch\u1ec9 ph\u1ea3i ph\u00e1t \u00e2m th\u00e0nh ch\u1eef \u201cSay\u201d trong t\u1eeb \u201csay r\u01b0\u1ee3u\u201d. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y \u0111\u00f4i khi c\u00f2n bi\u1ebfn th\u00e0nh D\u1ea7n X\u00e2y. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 Long Xuy\u00ean n\u0103m 1886 c\u1ee7a Camouilly v\u00e0 Bertaux ghi l\u00e0 \u201cR\u1ea1ch C\u00e0ng Say\u201d. X\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 bao g\u1ed3m m\u1ed9t n\u1eeda ph\u00eda nam c\u1ee7a ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, c\u1ed9ng v\u1edbi \u0111\u1ecba b\u00e0n ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh Kh\u00e1nh. Nay v\u1eabn c\u00f2n \u0111\u1ecba danh r\u1ea1ch Tr\u00e0 \u00d4n, c\u1ea7u Tr\u00e0 \u00d4n, b\u1ebfn \u0111\u00f2 Tr\u00e0 \u00d4n l\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n c\u1ee7a x\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n x\u01b0a.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n M\u1ef9 H\u1ed9i \u0110\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn, l\u1ea1i gi\u00e1p x\u1ee9 c\u00f9 lao Cau \u5ca3 \u5d97 \u6a70 (c\u00e2y cau).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn, l\u1ea1i gi\u00e1p hai x\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n, C\u1ea7n Say.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n M\u1ef9 H\u1ed9i \u0110\u00f4ng.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n n\u00e0y ghi Tr\u00e0 M\u1ea1n l\u00e0 x\u1ee9 c\u00f9 lao Tr\u00e0 M\u1ea1n. Ng\u00e0y nay, \u1edf gi\u1eefa s\u00f4ng H\u1eadu n\u1ed5i l\u00ean m\u1ed9t c\u00f9 lao l\u1edbn g\u1ecdi l\u00e0 c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5 (c\u00f2n g\u1ecdi c\u00f9 lao M\u1ef9 H\u00f2a H\u01b0ng). Gi\u1eefa c\u00f9 lao n\u00e0y c\u00f2n c\u00f3 r\u1ea1ch t\u00ean Tr\u00e0 M\u01a1n. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1886 ghi l\u00e0 \u201cR. Tra Mong\u201d. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1925 ghi l\u00e0 \u201cr. Tr\u00e0 M\u01b0\u01a1ng\u201d. X\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 n\u1eb1m tr\u00ean c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5, c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 n\u1eeda ph\u00eda t\u00e2y c\u1ee7a c\u00f9 lao n\u00e0y, nay thu\u1ed9c x\u00e3 M\u1ef9 H\u00f2a H\u01b0ng th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u1ea7n Say:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn, ngang m\u1eb7t \u0111\u1ed1i di\u1ec7n v\u1edbi x\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p x\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n B\u00ecnh H\u00f2a Trung v\u00e0 r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u1ea7n Say nay thu\u1ed9c n\u1eeda ph\u00eda b\u1eafc ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, v\u1edbi h\u1ea1t nh\u00e2n l\u00e0 khu v\u1ef1c r\u1ea1ch C\u1ea7n X\u00e2y, c\u1ea7u C\u1ea7n X\u00e2y ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 c\u00f9 lao Cau.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p Tr\u00e0 \u00d4n \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn, ngang m\u1eb7t \u0111\u1ed1i di\u1ec7n x\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p>V\u1edbi v\u1ecb tr\u00ed gi\u00e1p x\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n (c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5) v\u1ec1 ph\u00eda b\u1eafc th\u00ec x\u1ee9 c\u00f9 lao Cau c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 c\u1ed3n Ph\u00f3 Ba, n\u1ebfu kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 m\u1ed9t c\u00f9 lao kh\u00e1c m\u00e0 nay \u0111\u00e3 bi\u1ebfn m\u1ea5t.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, ngay t\u1eeb n\u0103m 1820, th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 k\u00e9o d\u00e0i t\u1eeb kho\u1ea3ng k\u00eanh Ranh Long Xuy\u00ean \u2013 Ch\u00e2u Th\u00e0nh cho \u0111\u1ebfn t\u1ea3 ng\u1ea1n r\u1ea1ch Long Xuy\u00ean, \u0103n lan qua m\u1ed9t ph\u1ea7n c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5 v\u00e0 to\u00e0n b\u1ed9 c\u1ed3n Ph\u00f3 Ba (c\u00f9 lao Cau). Th\u1ee9 t\u1ef1 \u0111\u00fang theo tuy\u1ebfn \u0111\u01b0\u1eddng t\u1eeb Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c xu\u1ed1ng Long Xuy\u00ean l\u00e0: x\u1ee9 C\u1ea7n Say, x\u1ee9 Tr\u00e0 \u00d4n, x\u1ee9 \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean, v\u00e0 x\u1ee9 Tr\u00e0 M\u1ea1n, x\u1ee9 c\u00f9 lao Cau n\u1eb1m tr\u00ean s\u00f4ng H\u1eadu.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c ban \u0111\u1ea7u (kho\u1ea3ng n\u0103m 1820) thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh. \u0110\u1ebfn khi l\u1eadp \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00ec th\u00f4n n\u00e0y thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Th\u00e0nh, huy\u1ec7n T\u00e2y Xuy\u00ean, ph\u1ee7 Tuy Bi\u00ean, t\u1ec9nh An Giang. Th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p n\u0103m 1901 cho th\u1ea5y th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Th\u00e0nh H\u1ea1, h\u1ea1t Long Xuy\u00ean. D\u00e2n s\u1ed1 l\u00fac n\u00e0y (1901) l\u00e0 6.319 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc do Th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng Ph\u1ea1m V\u0103n Ni\u00ean, D\u1ecbch m\u1ee5c B\u00f9i V\u0103n V\u00e2n khai th\u1eddi Minh M\u1ea1ng cho bi\u1ebft th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc tr\u1ea3i d\u00e0i tr\u00ean n\u0103m x\u1ee9: R\u1ea1ch G\u1ed1c, T\u1ea7m B\u1ed9t, C\u00e1i S\u01a1n, R\u1ea1ch C\u1ed1c, c\u00f9 lao C\u00e1t.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 R\u1ea1ch G\u1ed1c \u701d \u3b72:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn (s\u00f4ng H\u1eadu).<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p T\u1ea7m B\u1ed9t \u0111\u00e0 \u5c0b \u6d61 \u6cb1.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 d\u00f9ng ch\u1eef n\u00f4m \u201cM\u1ed9c + C\u1ed1c\u201d \u0111\u1ec3 ghi, ch\u1eef n\u00f4m \u0111\u1ecdc l\u00e0 r\u1ea1ch G\u1ed1c. Ch\u1eef G\u1ed1c n\u00e0y c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201cg\u1ed1c c\u00e2y\u201d ho\u1eb7c l\u00e0 \u201cc\u00e2y c\u00f3c\u201d. Ch\u01b0a r\u00f5 r\u1ea1ch n\u00e0y nay n\u1eb1m \u1edf v\u1ecb tr\u00ed n\u00e0o.<\/p>\n\n\n\n<p>Nay \u1edf ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean c\u00f2n \u0111\u1ecba danh r\u1ea1ch T\u1ea7m B\u00f3t, c\u1ea7u T\u1ea7m B\u00f3t l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi T\u1ea7m B\u1ed9t \u0111\u00e0 trong \u0111\u1ecba b\u1ea1. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 Long Xuy\u00ean n\u0103m 1886 ghi l\u00e0 \u201cR. Tram \u0110\u1ed1t\u201d. Nh\u01b0 v\u1eady x\u1ee9 R\u1ea1ch G\u1ed1c l\u00e0 n\u1eeda ph\u00eda nam ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 T\u1ea7m B\u1ed9t (T\u1ea7m B\u00f3t):<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p T\u1ea7m B\u1ed9t \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>Ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft c\u00f3 r\u1ea1ch T\u1ea7m B\u00f3t ch\u1ea3y ngang gi\u1eefa ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc. X\u1ee9 T\u1ea7m B\u1ed9t v\u00ec th\u1ebf l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi n\u1eeda ph\u00eda b\u1eafc ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc, c\u00f3 l\u1ebd \u0103n lan sang m\u1ed9t ph\u1ea7n ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Long. V\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m l\u1eadp \u0111\u1ecba b\u1ea1, x\u1ee9 n\u00e0y c\u00f3 l\u1ebd m\u1edbi khai kh\u1ea9n v\u00ec xung quanh n\u00f3 v\u1eabn ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u00e1i S\u01a1n \u84cb \u5c71:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p T\u1ea7m B\u1ed9t \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Nay \u1edf ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Xuy\u00ean c\u00f2n \u0111\u1ecba danh r\u1ea1ch C\u00e1i S\u01a1n, c\u1ea7u C\u00e1i S\u01a1n. X\u1ee9 C\u00e1i S\u01a1n do \u0111\u00f3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi \u0111\u1ecba b\u00e0n ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Xuy\u00ean hi\u1ec7n nay. C\u00f3 th\u1ec3 \u0103n lan l\u00ean m\u1ed9t ph\u1ea7n ph\u00eda b\u1eafc ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Long gi\u00e1p v\u1edbi \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0 (r\u1ea1ch Long Xuy\u00ean). V\u00e0o n\u0103m 1806, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 nh\u1eafc \u0111\u1ebfn r\u1ea1ch C\u00e1i S\u01a1n \u4e10 \u5c71 \u201cr\u1ed9ng 2 t\u1ea7m, s\u00e2u 1 t\u1ea7m, ch\u1ea3y \u0111\u1ebfn c\u00f9ng th\u00ec c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0\u201d .<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 R\u1ea1ch C\u1ed1c \u701d \u8c37:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n Ph\u00fa H\u00f2a.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p \u0110\u00f4ng Xuy\u00ean \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>Tuy ch\u01b0a x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a r\u1ea1ch C\u1ed1c v\u00e0 t\u00ean g\u1ecdi hi\u1ec7n t\u1ea1i, nh\u01b0ng d\u1ef1a v\u00e0o v\u1ecb tr\u00ed gi\u00e1p th\u00f4n Ph\u00fa H\u00f2a (nay c\u00f2n \u0111\u1ecba danh th\u1ecb tr\u1ea5n Ph\u00fa H\u00f2a) th\u00ec c\u00f3 th\u1ec3 suy \u0111o\u00e1n h\u1ea1t nh\u00e2n c\u1ee7a x\u1ee9 R\u1ea1ch C\u1ed1c n\u1eb1m \u1edf ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 H\u00f2a th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 c\u00f9 lao C\u00e1t \u5ca3 \u5d97 \u845b (ch\u1eef c\u00e1t c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 d\u00e2y s\u1eafn):<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn, \u0111\u1ed1i di\u1ec7n ngang m\u1eb7t v\u1edbi \u0111\u1ecba ph\u1eadn c\u1ee7a b\u1ed5n th\u00f4n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>Xem b\u1ea3n \u0111\u1ed3 do ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u1ebd th\u00ec x\u1ee9 c\u00f9 lao C\u00e1t ph\u1ea3i l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi c\u1ed3n Ph\u00f3 Qu\u1ebf. Ng\u00e0y nay c\u1ed3n n\u00e0y \u0111\u00e3 s\u00e1p nh\u1eadp v\u00e0o n\u1ed9i \u0111\u1ecba, thu\u1ed9c kh\u00f3m Ph\u00f3 Qu\u1ebf, ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Long, th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean.<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc x\u01b0a bao g\u1ed3m \u0111\u1ecba b\u00e0n c\u00e1c ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Long, M\u1ef9 Xuy\u00ean, M\u1ef9 H\u00f2a, M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc. Th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1820 thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh. \u0110\u1ebfn khi l\u1eadp \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00ec thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, huy\u1ec7n T\u00e2y Xuy\u00ean, ph\u1ee7 Tuy Bi\u00ean, t\u1ec9nh An Giang. Th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p n\u0103m 1901 cho th\u1ea5y th\u00f4n M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, h\u1ea1t Long Xuy\u00ean. D\u00e2n s\u1ed1 l\u00fac n\u00e0y (1901) l\u00e0 6.742 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh do Th\u00f4n tr\u01b0\u1edfng Ng\u00f4 V\u0103n Sanh, D\u1ecbch m\u1ee5c \u0110inh V\u0103n Mi\u00ean khai th\u1eddi Minh M\u1ea1ng cho bi\u1ebft th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh tr\u1ea3i d\u00e0i tr\u00ean ba x\u1ee9: C\u00e1i S\u1eafn, C\u00e1i Lao, C\u00e1i Ng\u00f4i.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u00e1i S\u1eafn \u4e10 [\u6728\u7522]:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n Th\u1edbi Thu\u1eadn.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p C\u00e1i S\u1eafn \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh h\u00ecnh nh\u01b0 d\u00f9ng m\u1ed9t h\u1ec7 quy chi\u1ebfu ph\u01b0\u01a1ng v\u1ecb h\u01a1i kh\u00e1c. \u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n n\u00e0y xem s\u00f4ng H\u1eadu nh\u01b0 l\u00e0 h\u01b0\u1edbng b\u1eafc (trong khi \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc x\u00e1c \u0111\u1ecbnh \u0111\u00fang l\u00e0 \u1edf h\u01b0\u1edbng \u0111\u00f4ng). Ng\u00e0y nay ranh gi\u1edbi ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1ea1nh th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean t\u1ec9nh An Giang v\u00e0 ph\u01b0\u1eddng Th\u1edbi Thu\u1eadn qu\u1eadn Th\u1ed1t N\u1ed1t th\u00e0nh ph\u1ed1 C\u1ea7n Th\u01a1 ch\u00ednh l\u00e0 r\u1ea1ch C\u00e1i S\u1eafn. X\u1ee9 C\u00e1i S\u1eafn do \u0111\u00f3 l\u00e0 thu\u1ed9c \u0111\u1ecba ph\u1eadn ph\u01b0\u1eddng Th\u1edbi Thu\u1eadn, qu\u1eadn Th\u1ed1t N\u1ed1t, th\u00e0nh ph\u1ed1 C\u1ea7n Th\u01a1 ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u00e1i Lao \u4e10 [\u6728\u7262]:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p C\u00e1i S\u1eafn \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p C\u00e1i Ng\u00f4i \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 d\u00f9ng ch\u1eef n\u00f4m \u201cM\u1ed9c + Lao\u201d \u0111\u1ec3 ghi t\u00ean x\u1ee9 C\u00e1i Lao, r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a m\u1ed9t lo\u00e0i c\u00e2y. T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 x\u1ee9 C\u00e1i Ng\u00f4i c\u0169ng l\u00e0 \u0111\u1eb7t theo t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y, v\u00ec c\u00f3 b\u1ed9 m\u1ed9c. Ng\u00e0y nay c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ecba danh r\u1ea1ch G\u00f2i, c\u1ea7u R\u1ea1ch G\u00f2i L\u1edbn, c\u1ea7u r\u1ea1ch G\u00f2i B\u00e9 v\u00e0 \u0111\u1ecba danh C\u00e1i Sao \u1edf \u0111\u1ecba ph\u1eadn ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1ea1nh. \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed \u2013 L\u1ee5c t\u1ec9nh Nam Vi\u1ec7t g\u1ecdi l\u00e0 Lao \u0110\u00e0 \u7262 \u6cb1 . B\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1886 ghi l\u00e0 \u201cr\u1ea1ch Cay Sao\u201d. Nh\u01b0 v\u1eady x\u1ee9 C\u00e1i Sao l\u00e0 thu\u1ed9c v\u1ec1 ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1ea1nh v\u00e0 h\u1ea1t nh\u00e2n l\u00e0 khu v\u1ef1c r\u1ea1ch C\u00e1i Sao. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00f3 m\u1ea5y ch\u1ee5c n\u0103m, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh \u0111\u00e3 t\u1ea3 v\u1ec1 r\u1ea1ch C\u00e1i Lao \u4e10 \u7262 (ch\u1eef Lao kh\u00f4ng c\u00f3 b\u1ed9 m\u1ed9c) \u201cr\u1ed9ng 2 t\u1ea7m, s\u00e2u 1 t\u1ea7m, ch\u1ea3y \u0111\u1ebfn cu\u1ed1i c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0, ph\u00eda ngo\u00e0i \u0111\u1ec1u l\u00e0 r\u1eebng ch\u1eb1m\u201d .<\/p>\n\n\n\n<p>X\u1ee9 C\u00e1i Ng\u00f4i \u4e10 [\u6728\u5dcd]:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; \u0110\u00f4ng gi\u00e1p C\u00e1i Lao \u0111\u00e0.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nam gi\u00e1p r\u1eebng.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; T\u00e2y gi\u00e1p C\u00e1i Ng\u00f4i \u0111\u00e0, l\u1ea1i gi\u00e1p \u0111\u1ecba ph\u1eadn th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; B\u1eafc gi\u00e1p s\u00f4ng l\u1edbn.<\/p>\n\n\n\n<p>R\u1ea1ch C\u00e1i Ng\u00f4i trong \u0111\u1ecba b\u1ea1 c\u00f3 l\u1ebd l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi r\u1ea1ch C\u00e1i \u0110\u00f4i \u4e10 \u5806 trong Ho\u00e0ng Vi\u1ec7t nh\u1ea5t th\u1ed1ng d\u01b0 \u0111\u1ecba ch\u00ed. Nay c\u00f2n \u0111\u1ecba danh r\u1ea1ch G\u00f2i r\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 ch\u00ednh l\u00e0 r\u1ea1ch C\u00e1i \u0110\u00f4i \u2013 C\u00e1i Ng\u00f4i x\u01b0a. B\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1886 c\u1ee7a Camouilly et Bertaux c\u0169ng v\u1ebd r\u00f5 ranh gi\u1edbi ph\u00eda b\u1eafc c\u1ee7a th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh l\u00e0 \u201cR. Goi\u201d. Nh\u01b0 v\u1eady x\u1ee9 C\u00e1i Ng\u00f4i l\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n ph\u00eda b\u1eafc ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1ea1nh d\u1ecdc r\u1ea1ch G\u00f2i, nh\u01b0ng h\u1ea1t nh\u00e2n c\u1ee7a x\u1ee9 n\u00e0y ph\u1ea3i l\u00e0 khu v\u1ef1c ph\u00eda nam ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1edbi. V\u00e0o n\u0103m 1806, L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh cho bi\u1ebft khu v\u1ef1c r\u1ea1ch \u0110\u00f4i \u201cr\u1ed9ng 3 t\u1ea7m, s\u00e2u 1 t\u1ea7m 4 th\u01b0\u1edbc, ch\u1ea3y \u0111\u1ebfn c\u00f9ng th\u00ec c\u00f3 d\u00e2n c\u01b0 v\u00e0 ru\u1ed9ng v\u01b0\u1eddn\u201d .<\/p>\n\n\n\n<p>Nh\u01b0 v\u1eady, th\u1ee9 t\u1ef1 th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh t\u1eeb h\u01b0\u1edbng Ch\u00e2u \u0110\u1ed1c xu\u1ed1ng Long Xuy\u00ean bao g\u1ed3m c\u00e1c x\u1ee9: x\u1ee9 C\u00e1i Ng\u00f4i (ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1edbi, M\u1ef9 Th\u1ea1nh), x\u1ee9 C\u00e1i Lao (ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Th\u1ea1nh) v\u00e0 x\u1ee9 C\u00e1i S\u1eafn (ph\u01b0\u1eddng Th\u1edbi Thu\u1eadn, qu\u1eadn \u00d4 M\u00f4n, C\u1ea7n Th\u01a1). Th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1820 thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh. \u0110\u1ebfn khi l\u1eadp \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00ec thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, huy\u1ec7n T\u00e2y Xuy\u00ean, ph\u1ee7 Tuy Bi\u00ean, t\u1ec9nh An Giang. Th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p n\u0103m 1901 cho th\u1ea5y th\u00f4n M\u1ef9 Th\u1ea1nh thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, h\u1ea1t Long Xuy\u00ean. D\u00e2n s\u1ed1 l\u00fac n\u00e0y (1901) l\u00e0 1.687 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1ecba b\u1ea1 th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c ng\u00e0y nay \u0111\u00e3 m\u1ea5t. Th\u1eadm ch\u00ed t\u00ean th\u00f4n n\u00e0y c\u0169ng kh\u00f4ng th\u1ea5y trong c\u00e1c th\u1ed1ng k\u00ea trong \u0111\u1ecba ch\u00ed c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p v\u1ec1 h\u1ea1t Long Xuy\u00ean. Tuy nhi\u00ean, ta c\u00f2n nh\u1eadn ra \u0111\u01b0\u1ee3c v\u1ecb tr\u00ed th\u00f4n n\u00e0y th\u00f4ng qua ph\u1ea7n m\u00f4 t\u1ea3 \u0111\u00f4ng t\u00e2y t\u1ee9 c\u1eadn c\u1ee7a c\u00e1c th\u00f4n kh\u00e1c. Ph\u00eda \u0111\u00f4ng th\u00f4n n\u00e0y gi\u00e1p s\u00f4ng H\u1eadu, ph\u00eda nam gi\u00e1p C\u00e1i \u0110\u00f4i \u0111\u00e0 (r\u1ea1ch G\u00f2i), ph\u00eda b\u1eafc gi\u00e1p x\u1ee9 R\u1ea1ch G\u1ed1c. \u0110\u1ecba b\u00e0n c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi c\u00e1c ph\u01b0\u1eddng M\u1ef9 Qu\u00fd, M\u1ef9 Th\u1edbi. Tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 1886 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi th\u00f4n M\u1ef9 Qu\u1edbi.<\/p>\n\n\n\n<p>Th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c v\u00e0o kho\u1ea3ng n\u0103m 1820 thu\u1ed9c huy\u1ec7n V\u0129nh \u0110\u1ecbnh, tr\u1ea5n V\u0129nh Thanh. \u0110\u1ebfn khi l\u1eadp \u0111\u1ecba b\u1ea1 th\u00ec th\u00f4n n\u00e0y thu\u1ed9c v\u1ec1 t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, huy\u1ec7n T\u00e2y Xuy\u00ean, ph\u1ee7 Tuy Bi\u00ean, t\u1ec9nh An Giang. Th\u1ed1ng k\u00ea c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p n\u0103m 1901 cho th\u1ea5y th\u00f4n M\u1ef9 \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5i th\u00e0nh M\u1ef9 Qu\u1edbi thu\u1ed9c t\u1ed5ng \u0110\u1ecbnh Ph\u01b0\u1edbc, h\u1ea1t Long Xuy\u00ean. D\u00e2n s\u1ed1 l\u00fac n\u00e0y (1901) l\u00e0 547 ng\u01b0\u1eddi.<\/p>\n\n\n\n<p>Khu v\u1ef1c c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5.<\/p>\n\n\n\n<p>\u0110\u1eb7c bi\u1ec7t khu v\u1ef1c c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5 hi\u1ec7n nay \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u00e1 b\u1edfi ba nh\u00f3m kh\u00e1c nhau:<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nh\u00f3m di d\u00e2n t\u1eeb th\u00f4n B\u00ecnh \u0110\u1ee9c (nay thu\u1ed9c ph\u01b0\u1eddng B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean) chi\u1ebfm ph\u00eda t\u00e2y khu v\u1ef1c r\u1ea1ch Tr\u00e0 M\u01a1n v\u00e0 g\u1ecdi x\u1ee9 \u0111\u00f3 l\u00e0 x\u1ee9 c\u00f9 lao Tr\u00e0 M\u1ea1n.<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nh\u00f3m di d\u00e2n t\u1eeb th\u00f4n An H\u00f2a (nay thu\u1ed9c x\u00e3 H\u00f2a B\u00ecnh, huy\u1ec7n Ch\u1ee3 M\u1edbi) t\u1edbi chi\u1ebfm ph\u00eda nam c\u00f9 lao v\u00e0 g\u1ecdi x\u1ee9 \u0111\u00f3 l\u00e0 x\u1ee9 Ch\u00e2m Ba ch\u00e2u \u91dd [\u6c35\u5df4] \u6d32 .<\/p>\n\n\n\n<p>&#8211; Nh\u00f3m di d\u00e2n t\u1eeb th\u00f4n M\u1ef9 H\u1ed9i \u0110\u00f4ng (nay thu\u1ed9c x\u00e3 Ki\u1ebfn An v\u00e0 M\u1ef9 H\u1ed9i \u0110\u00f4ng, huy\u1ec7n Ch\u1ee3 M\u1edbi) t\u1edbi chi\u1ebfm ph\u00eda \u0111\u00f4ng r\u1ea1ch Tr\u00e0 M\u01a1n v\u00e0 g\u1ecdi n\u00f3 l\u00e0 x\u1ee9 M\u1ef9 H\u01b0ng ch\u00e2u \u7f8e \u8208 \u6d32 .<\/p>\n\n\n\n<p>T\u00ecnh tr\u1ea1ng chia ba ch\u00e2n v\u1ea1c n\u00e0y v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 n\u0103m 1886. Ng\u00e0y nay c\u00f9 lao \u00d4ng H\u1ed5 c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 c\u1ed3n Tr\u1ea5n Ba \u93ae \u6ce2 (ng\u0103n s\u00f3ng). C\u00e1ch g\u1ecdi n\u00e0y \u0111\u00e3 th\u1ea5y ch\u00e9p trong \u0110\u1ea1i Nam nh\u1ea5t th\u1ed1ng ch\u00ed \u2013 L\u1ee5c t\u1ec9nh Nam Vi\u1ec7t, r\u00f5 r\u00e0ng l\u00e0 m\u1ef9 h\u00f3a t\u1eeb t\u00ean g\u1ecdi Ch\u00e2m Ba. \u0110\u1ebfn l\u01b0\u1ee3t m\u00ecnh th\u00ec t\u00ean g\u1ecdi Ch\u00e2m Ba l\u1ea1i li\u00ean \u0111\u1edbi v\u1edbi r\u1ea1ch Ch\u00e0m Pha, b\u1ebfn \u0111\u00f2 Ch\u00e0m Pha, ch\u1ee3 T\u1ea7m Pha \u1edf b\u00ean ph\u00eda Ch\u1ee3 M\u1edbi. C\u00e1i t\u00ean c\u00f9 lao Ch\u00e2m Ba \u5ca3 \u5d97 \u91dd \ud840\udc27 v\u00e0 r\u1ea1ch Ch\u00e2m Ba c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c ghi nh\u1eadn r\u1ea5t s\u1edbm b\u1edfi L\u00ea Quang \u0110\u1ecbnh.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00e1ch th\u1ee9c \u0111\u1eb7t t\u00ean c\u00e1c x\u1ee9 h\u00e0m ch\u1ee9a r\u1ea5t nhi\u1ec1u th\u00f4ng tin v\u1ec1 di\u1ec7n m\u1ea1o v\u00f9ng \u0111\u1ea5t Long Xuy\u00ean t\u1eeb thu\u1edf khai hoang. R\u1ea5t nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba danh x\u01b0a nay v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i, m\u1eb7c d\u00f9 c\u00f3 th\u1ec3 \u0111\u00e3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed5i v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u1eef \u00e2m. Vi\u1ec7c nghi\u00ean c\u1ee9u v\u00e0 x\u00e1c \u0111\u1ecbnh v\u1ecb tr\u00ed ng\u00e0y nay cho ph\u00e9p ta h\u00ecnh dung \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111\u1ecba \u0111i\u1ec3m m\u00e0 l\u01b0u d\u00e2n \u0111\u00e3 l\u1ef1a ch\u1ecdn \u0111\u1ecbnh c\u01b0 t\u1eeb bu\u1ed5i \u0111\u1ea7u khai hoang l\u1eadp \u1ea5p. Khi vi\u1ec7c khai hoang \u0111\u00e3 ph\u00e1t tri\u1ec3n, c\u00e1c \u201cx\u1ee9\u201d ri\u00eang r\u1ebd n\u00e0y s\u1ebd li\u00ean k\u1ebft l\u1ea1i v\u1edbi nhau \u0111\u1ec3 t\u1ea1o th\u00e0nh c\u00e1c th\u00f4n. C\u00e1c th\u00f4n s\u1ebd b\u1eaft \u0111\u1ea7u d\u1ef1ng \u0111\u00ecnh, l\u00e0m l\u1ec5 K\u1ef3 y\u00ean v\u00e0 n\u1ebfu c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n th\u00ec xin s\u1eafc phong c\u1ee7a tri\u1ec1u \u0111\u00ecnh cho v\u1ecb t\u00f4n th\u1ea7n c\u1ee7a l\u00e0ng m\u00ecnh. V\u1ecb tr\u00ed c\u1ee7a \u0111\u00ecnh c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 trung t\u00e2m h\u00e0nh ch\u00ednh v\u00e0 t\u00edn ng\u01b0\u1ee1ng c\u1ee7a th\u00f4n, nh\u01b0 \u0111\u00ecnh B\u00ecnh \u0110\u1ee9c, \u0111\u00ecnh M\u1ef9 Ph\u01b0\u1edbc, \u0111\u00ecnh M\u1ef9 Th\u1edbi v\u1eabn c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i \u0111\u1ebfn t\u1eadn ng\u00e0y nay.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>H\u1ed9i Khoa h\u1ecdc l\u1ecbch s\u1eed An Giang 27 Th\u00e1ng 7, 2019&nbsp;&nbsp;\u00b7&nbsp; L\u1ecaCH S\u1eec 230 N\u0102M T\u1eea TH\u1ee6 \u0110\u00d4NG XUY\u00caN \u0110\u1ebeN TP LONG XUY\u00caN +THAM LU\u1eacN H\u1ed8I TH\u1ea2O KHOA H\u1eccC +B\u00c0I 26:L\u00c0NG \u1ede LONG XUY\u00caN D\u01af\u1edaI TRI\u1ec0U NGUY\u1ec4N Tr\u1ea7n Ho\u00e0ng V\u0169 Khu v\u1ef1c th\u00e0nh ph\u1ed1 Long Xuy\u00ean ng\u00e0y nay c\u00f3 l\u1ebd \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c khai ph\u00e1 t\u1eeb &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/07\/12\/lang-o-long-xuyen-duoi-trieu-nguyen\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">L\u00c0NG \u1ede LONG XUY\u00caN D\u01af\u1edaI TRI\u1ec0U NGUY\u1ec4N<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32],"tags":[49],"class_list":["post-721","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-lich-su"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/721","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=721"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/721\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=721"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=721"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=721"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}