{"id":879,"date":"2024-08-22T04:14:11","date_gmt":"2024-08-22T04:14:11","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/08\/22\/nhung-dia-danh-mang-yeu-to-go-o-tay-ninh\/"},"modified":"2024-08-22T04:14:11","modified_gmt":"2024-08-22T04:14:11","slug":"nhung-dia-danh-mang-yeu-to-go-o-tay-ninh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/08\/22\/nhung-dia-danh-mang-yeu-to-go-o-tay-ninh\/","title":{"rendered":"NH\u1eeeNG \u0110\u1ecaA DANH MANG Y\u1ebeU T\u1ed0 \u201cG\u00d2\u201d \u1ede T\u00c2Y NINH"},"content":{"rendered":"<div>\n<p>\u0110\u1ecba danh \u1edf T\u00e2y Ninh r\u1ea5t phong ph\u00fa v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng, m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o t\u1eeb y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111\u1ecba h\u00ecnh c\u1ed9ng v\u1edbi \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3. Trong b\u00e0i vi\u1ebft ng\u1eafn n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i xin gi\u1edbi thi\u1ec7u m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba danh mang y\u1ebfu t\u1ed1 \u201cG\u00f2\u201d v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u0103n h\u00f3a xung quanh n\u00f3.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/scontent.fsin15-1.fna.fbcdn.net\/v\/t39.30808-6\/456384132_7746123512163531_2840959325501214450_n.jpg?stp=dst-jpg_p526x296&amp;_nc_cat=102&amp;ccb=1-7&amp;_nc_sid=833d8c&amp;_nc_ohc=AgtBfXUJRLwQ7kNvgEddEMn&amp;_nc_ht=scontent.fsin15-1.fna&amp;_nc_gid=A03I_m8qDK2yqyFMzCe9t8j&amp;oh=00_AYBolXhLCq5Rj3ibNk2sYrZW7OrGXFZeucIjLkd6fE7LDA&amp;oe=66CC8B1D\" alt=\"\"><\/figure>\n<p><span id=\"more-917\"><\/span><\/p>\n<p>Hi\u1ec7n n\u00e0y \u1edf \u0111\u1ecba b\u00e0n t\u1ec9nh T\u00e2y Ninh c\u00f2n t\u1ed3n t\u1ea1i kh\u00e1 nhi\u1ec1u c\u00e1c \u0111\u1ecba danh h\u00e0nh ch\u00ednh v\u00e0 \u0111\u1ecba danh d\u00e2n gian v\u1edbi y\u1ebfu t\u1ed1 \u201cG\u00f2 + X\u201d, ch\u1eb3ng h\u1ea1n nh\u01b0 G\u00f2 D\u1ea7u, G\u00f2 Ch\u00f9a, G\u00f2 Ng\u1ea3i, G\u00f2 K\u00e9n, G\u00f2 N\u1ed5i, G\u00f2 Ch\u1eb9t, G\u00f2 Ch\u00f3t M\u1ea1t\u2026Trong s\u1ed1 nh\u1eefng c\u00e1i g\u00f2 n\u00e0y th\u00ec G\u00f2 D\u1ea7u hi\u1ec7n l\u00e0 \u0111\u1ecba danh h\u00e0nh ch\u00ednh c\u1ea5p huy\u1ec7n. Theo T\u1eeb \u0111i\u1ec3n \u0111\u1ecba danh h\u00e0nh ch\u00ednh Nam B\u1ed9 c\u1ee7a Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u01b0 cho bi\u1ebft: \u201cHuy\u1ec7n thu\u1ed9c T\u00e2y Ninh t\u1eeb sau 30-4-1975 g\u1ed3m c\u00f3 tt. G\u00f2 D\u1ea7u v\u00e0 8 x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ea1ch, Hi\u1ec7p Th\u1ea1nh, Th\u1ea1nh \u0110\u1ee9c, C\u1ea9m Giang, Ph\u01b0\u1edbc Th\u1ea1nh, Thanh Ph\u01b0\u1edbc, B\u00e0u \u0110\u1ed3n, Ph\u01b0\u1edbc \u0110\u00f4ng. Cu\u1ed1i n\u0103m 2004, huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u t\u1ec9nh T\u00e2y Ninh c\u00f3 c\u00e1c \u0111\u01a1n v\u1ecb h\u00e0nh ch\u00ednh tr\u1ef1c thu\u1ed9c tr\u00ean \u0111\u00e2y\u201d (s\u0111d, trang 409, NXB Ch\u00ednh tr\u1ecb Qu\u1ed1c gia \u2013 2008). C\u0169ng xin n\u00f3i th\u00eam tr\u01b0\u1edbc khi l\u00e0 huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u hi\u1ec7n nay, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 G\u00f2 D\u1ea7u H\u1ea1 g\u1ed3m ba t\u1ed5ng M\u1ef9 Ninh, Tri\u00eam H\u00f3a v\u00e0 Giai H\u00f3a. N\u0103m 1954 G\u00f2 D\u1ea7u H\u1ea1 nh\u1eadp v\u00e0o Tr\u1ea3ng B\u00e0ng. N\u0103m 1955 l\u1eadp tr\u1edf l\u1ea1i v\u00e0 n\u0103m 1959 G\u00f2 D\u1ea7u H\u1ea1 chia th\u00e0nh hai qu\u1eadn l\u00e0 Hi\u1ebfu Thi\u1ec7n v\u00e0 Khi\u00eam Hanh. Ngo\u00e0i G\u00f2 D\u1ea7u H\u1ea1 c\u00f2n c\u00f3 G\u00f2 D\u1ea7u Th\u01b0\u1ee3ng, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 x\u00e3 An Th\u1ea1nh c\u1ee7a huy\u1ec7n B\u1ebfn C\u1ea7u ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>G\u00f2 D\u1ea7u Th\u01b0\u1ee3ng \u2013 An Th\u1ea1nh c\u00f3 \u0111\u1ecba danh G\u00f2 Dinh \u00d4ng t\u1ea1i \u1ea5p Voi. N\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 ng\u00f4i mi\u1ebfu th\u1edd, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n quen g\u1ecdi l\u00e0 Dinh \u00d4ng. Ng\u00f4i dinh th\u1edd n\u00e0y g\u1eafn v\u1edbi c\u00e2u chuy\u1ec7n ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u00c1nh, trong m\u1ed9t l\u1ea7n b\u00f4n ba t\u1ea9u qu\u1ed1c c\u00f3 gh\u00e9 l\u1ea1i g\u00f2 \u0111\u1ea5t n\u00e0y d\u1eebng ch\u00e2n ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Nh\u01b0ng v\u1eeba l\u00fac \u1ea5y qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n truy \u0111u\u1ed5i t\u1edbi n\u01a1i, ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u00c1nh c\u00f9ng t\u00f9y t\u00f9ng b\u1ecf t\u00e0u, b\u0103ng r\u1eebng nh\u1eb1m h\u01b0\u1edbng n\u00fai B\u00e0 \u0110en \u0111\u1ec3 t\u00ecm n\u01a1i l\u00e1nh n\u1ea1n. Ch\u00faa Nguy\u1ec5n \u00c1nh th\u00ec ch\u1ea1y tho\u00e1t nh\u01b0ng \u00f4ng thuy\u1ec1n tr\u01b0\u1edfng c\u1ee7a t\u00e0u th\u00ec \u0111\u00e3 t\u1eed tr\u1eadn. T\u01b0\u1edfng nh\u1edb v\u1ecb ch\u00faa t\u00e0u n\u00e0y, nh\u00e2n d\u00e2n v\u00f9ng G\u00f2 D\u1ea7u Th\u01b0\u1ee3ng l\u1eadp ng\u00f4i mi\u1ebfu th\u1edd cho \u0111\u1ebfn nay. Khu v\u1ef1c G\u00f2 Dinh \u00d4ng n\u00e0y c\u00f2n tr\u1ea7m t\u00edch di ch\u1ec9 kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc th\u1eddi v\u0103n h\u00f3a h\u1eadu \u00d3c Eo, n\u01a1i \u0111\u00e2y gi\u1edbi chuy\u00ean m\u00f4n \u0111\u00e3 t\u00ecm \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u c\u1ed5 v\u1eadt c\u00f3 ni\u00ean \u0111\u1ea1i h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m v\u1ec1 tr\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<p>C\u0169ng trong huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i g\u00f2 n\u1ed5i ti\u1ebfng kh\u00e1c l\u00e0 G\u00f2 Ch\u00f9a hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 G\u00f2 Cao S\u01a1n b\u1edfi v\u00ec Cao S\u01a1n T\u1ef1 t\u1ecda l\u1ea1c tr\u00ean g\u00f2 n\u00e0y s\u00e1t b\u00ean b\u1edd s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng thu\u1ed9c \u1ea5p X\u00f3m M\u00eda x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Tr\u1ea1ch. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i ch\u00f9a Cao S\u01a1n l\u00e0 m\u1ed9t trong nh\u1eefng ng\u00f4i ch\u00f9a c\u1ed5 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111i\u1ec3m l\u1ea1 nh\u1ea5t c\u1ee7a \u0111\u1ea5t T\u00e2y Ninh. V\u1ec1 ki\u1ebfn tr\u00fac, ch\u00f9a x\u00e2y theo h\u00ecnh ch\u1eef \u201c Nh\u1ecb \u4e8c \u201d. Ch\u00f9a c\u00f3 hai m\u1eb7t g\u1ecdi l\u00e0 \u201cl\u01b0\u1ee1ng ti\u1ec1n chi h\u1eadu\u201d, nh\u01b0ng m\u1eb7t ch\u00ednh l\u1ea1i h\u01b0\u1edbng ra b\u1edd s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng, c\u00f2n m\u1eb7t sau th\u00ec h\u01b0\u1edbng v\u1ec1 ph\u00eda Qu\u1ed1c l\u1ed9 22B. T\u1ea1i sao l\u1ea1i nh\u01b0 v\u1eady ? \u0110\u1ec3 l\u00fd gi\u1ea3i \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u1ea7n ph\u1ea3i l\u00f9i l\u1ea1i kho\u1ea3ng th\u1eddi gian th\u00e0nh l\u1eadp ch\u00f9a, \u0111\u00f3 l\u00e0 v\u00e0o gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 XIX, khi \u1ea5y ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n giao th\u00f4ng l\u00ean T\u00e2y Ninh ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 \u0111\u01b0\u1eddng th\u1ee7y, t\u1ee9c l\u00e0 theo d\u00f2ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng m\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c l\u00ean, v\u00e0 Qu\u1ed1c l\u1ed9 22B th\u00ec ch\u01b0a c\u00f3 m\u1eb7t. V\u00ec v\u1eady m\u00e0 m\u1eb7t ch\u00ednh c\u1ee7a ch\u00f9a quay ra h\u01b0\u1edbng b\u1edd s\u00f4ng l\u00e0 \u0111i\u1ec1u ho\u00e0n to\u00e0n h\u1ee3p l\u00fd. C\u0103n c\u1ee9 v\u00e0o b\u1ea3ng gi\u1edbi thi\u1ec7u l\u1ecbch s\u1eed t\u1ea1i ch\u00f9a, cho bi\u1ebft: \u201cCh\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng v\u00e0o kho\u1ea3ng gi\u1eefa th\u1ebf k\u1ef7 19, Cao S\u01a1n T\u1ef1 m\u1eb7t nh\u00ecn ra s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng ( h\u01b0\u1edbng T\u00e2y Nam), ki\u1ebfn tr\u00fac theo h\u00ecnh ch\u1eef Nh\u1ecb, d\u00e0i 22m, r\u1ed9ng 10m, cao 5,8m. S\u1ef1 kh\u00e1c bi\u1ec7t c\u1ee7a Cao S\u01a1n T\u1ef1 v\u1edbi c\u00e1c ng\u00f4i ch\u00f9a kh\u00e1c trong t\u1ec9nh T\u00e2y Ninh l\u00e0 s\u1ef1 b\u00e0y tr\u00ed th\u1edd ph\u1ee5ng. Cao S\u01a1n T\u1ef1 th\u1edd c\u1ea3 Ph\u1eadt v\u00e0 Th\u1ea7n. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n v\u00e0o cu\u1ed1i th\u1ebf k\u1ef7 18, c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn ngh\u0129a qu\u00e2n T\u00e2y S\u01a1n truy \u0111u\u1ed5i Nguy\u1ec5n \u00c1nh t\u1ea1i \u0111\u00e2y v\u00e0 c\u00f3 m\u1ed9t s\u1ed1 quan \u0111\u00e0ng c\u1ef1u \u0111\u00e1nh gi\u1eb7c, di d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p, nh\u00e2n d\u00e2n l\u1eadp mi\u1ebfu \u0111\u1ec1n r\u1ed3i \u0111\u01b0a v\u00e0o ch\u00f9a th\u1edd. T\u1eeb ngo\u00e0i nh\u00ecn v\u00e0o, ph\u00eda \u0110\u00f4ng th\u1edd th\u1ea7n \u2013 quan \u0111\u00e0ng c\u1ef1u. \u1ede gi\u1eefa l\u00e0 b\u00e0n th\u1edd T\u1ed5 Qu\u1ed1c, ph\u00eda sau th\u1edd Ph\u1eadt Chu\u1ea9n \u0110\u1ec1, T\u1ed5 \u0110\u1ea1t Ma \u2013 gian trung t\u00e2m c\u00f3 c\u00e1c t\u01b0\u1ee3ng A Di \u0110\u00e0, Quan \u00c2m B\u1ed3 T\u00e1t, H\u1ed9 Ph\u00e1p. T\u1ea5t c\u1ea3 \u0111\u1ec1u l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng c\u1ed5 c\u00f3 gi\u00e1 tr\u1ecb m\u1ef9 thu\u1eadt cao\u201d.<\/p>\n<p>G\u00f2 Ch\u00f3t M\u1ea1t \u1edf \u1ea5p X\u00f3m Th\u00e1p x\u00e3 T\u00e2n Phong huy\u1ec7n T\u00e2n Bi\u00ean, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f2n ng\u00f4i th\u00e1p c\u1ed5 Ch\u00f3t M\u1ea1t, m\u1ed9t di t\u00edch v\u0103n h\u00f3a l\u1ecbch s\u1eed thu\u1ed9c v\u1ec1 v\u0103n h\u00f3a h\u1eadu \u00d3c Eo. Ch\u00f3t M\u1ea1t l\u00e0 t\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc ch\u1ec7ch t\u1eeb ti\u1ebfng Khmer g\u1ed1c Bali l\u00e0 Chatomok [ \u1785\u178f\u17bb\u1798\u17bb\u1781 ] ngh\u0129a l\u00e0 th\u00e1p b\u1ed1n m\u1eb7t. Th\u00e1p Ch\u00f3t M\u1ea1t, \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e1c \u0111\u1ecbnh x\u00e2y d\u1ef1ng kho\u1ea3ng th\u1ebf k\u1ef7 th\u1ee9 VIII sau C\u00f4ng nguy\u00ean thu\u1ed9c n\u1ec1n v\u0103n h\u00f3a \u00d3c Eo, v\u00e0 n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u00e1t hi\u1ec7n ch\u00ednh th\u1ee9c c\u00f9ng th\u00e1p B\u00ecnh Th\u1ea1nh v\u00e0o nh\u1eefng n\u0103m \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ebf k\u1ef7 XX. V\u00e0 ng\u00f4i th\u00e1p n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu l\u1ea7n \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m 1938. Qua t\u00e0i li\u1ec7u b\u00e1o c\u00e1o kh\u1ea3o c\u1ed5 h\u1ecdc T\u00e2y Ninh c\u1ee7a Vi\u1ec7n Nghi\u00ean c\u1ee9u Kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0110\u00f4ng D\u01b0\u01a1ng th\u00ec ki\u1ebfn tr\u00fac th\u00e1p \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y b\u1eb1ng g\u1ea1ch c\u00f3 b\u00ecnh di\u1ec7n vu\u00f4ng 5m x 5m \u0111\u1ec9nh th\u00e1p cao 10m, m\u1ed7i chi\u1ec1u ki\u1ebfn tr\u00fac th\u00e1p \u0111\u1ec1u b\u1ecb h\u01b0 h\u1ea1i m\u1ea5t g\u1ea7n m\u1ed9t n\u1eeda, hai m\u1eb7t t\u01b0\u1eddng th\u00e1p \u1edf ph\u00eda t\u00e2y v\u00e0 b\u1eafc h\u1ea7u nh\u01b0 b\u1ecb s\u1ee5p \u0111\u1ed5 ho\u00e0n to\u00e0n, ch\u1ec9 c\u00f2n ph\u1ea7n m\u00f3ng t\u01b0\u1eddng ch\u00e2n \u0111\u1ebf th\u00e1p, c\u00e1c hoa v\u0103n trang tr\u00ed b\u1ecb n\u1ee9t n\u1ebb ch\u1ed7 c\u00f2n ch\u1ed7 m\u1ea5t. N\u0103m 2003, \u1ee6y ban nh\u00e2n d\u00e2n t\u1ec9nh T\u00e2y Ninh quy\u1ebft \u0111\u1ecbnh ph\u00ea duy\u1ec7t d\u1ef1 \u00e1n \u0111\u1ea7u t\u01b0 tr\u00f9ng tu t\u00f4n t\u1ea1o b\u1ea3o t\u1ed3n di t\u00edch th\u00e1p Ch\u00f3t M\u1ea1t v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c ti\u1ebfn h\u00e0nh tri\u1ec3n khai tr\u00f9ng tu t\u00f4n t\u1ea1o ph\u1ee5c h\u1ed3i, tr\u01b0ng b\u00e0y m\u1edf h\u1ed1 khai qu\u1eadt v\u00e0 \u0111\u01b0a v\u00e0o s\u1eed d\u1ee5ng. C\u1ea7n ph\u1ea3i n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng, th\u00e1p Ch\u00f3t M\u1ea1t c\u0169ng kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 d\u1ea1ng th\u00e1p \u0111\u01a1n l\u1ebb, m\u00e0 v\u00e0o th\u1eddi \u0111i\u1ec3m ph\u00e1t hi\u1ec7n ra n\u00f3, c\u00e1c nh\u00e0 kh\u1ea3o c\u1ed5 \u0111\u00e3 t\u00ecm th\u1ea5y m\u1ed9t ng\u00f4i th\u00e1p kh\u00e1c \u1edf h\u01b0\u1edbng b\u1eafc \u0111\u00e3 ho\u00e0n to\u00e0n s\u1ee5p \u0111\u1ed5 trong l\u00f2ng \u0111\u1ea5t. V\u1eady \u0111\u00e2y c\u0169ng ch\u00ednh l\u00e0 m\u1ed9t c\u1ee5m th\u00e1p, n\u1ebfu \u1edf c\u1ee5m th\u00e1p B\u00ecnh Th\u1ea1nh l\u00e0 tam th\u00e1p th\u00ec \u1edf Ch\u00f3t M\u1ea1t l\u00e0 th\u00e1p ch\u00ednh v\u00e0 th\u00e1p ph\u1ee5. C\u00f3 th\u1ec3 ng\u00f4i th\u00e1p b\u1ecb s\u1ee5p ch\u00f4n v\u00f9i ho\u00e0n to\u00e0n kia l\u00e0 ng\u00f4i th\u00e1p ph\u1ee5 th\u1edd Th\u1ea7n L\u1eeda, c\u00f2n ng\u00f4i th\u00e1p ph\u00eda nam c\u00f2n l\u1ea1i ng\u00e0y nay l\u00e0 th\u1edd Shiva v\u00ec ng\u01b0\u1eddi ta ph\u00e1t hi\u1ec7n kh\u00e1 nhi\u1ec1u bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng sinh th\u1ef1c kh\u00ed l\u00e0 Linga v\u00e0 Yoni.<\/p>\n<p>\u1ede huy\u1ec7n T\u00e2n Bi\u00ean c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ecba danh \u1ea5p G\u00f2 \u0110\u00e1 thu\u1ed9c x\u00e3 M\u1ecf C\u00f4ng. N\u01a1i \u0111\u00e2y \u0111\u00e1 sa th\u1ea1ch \u0111\u1ecf t\u1eeb d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t tr\u1ed3i l\u00ean theo t\u1eebng l\u1edbp n\u00ean ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n quen g\u1ecdi l\u00e0 g\u00f2 \u0111\u00e1. C\u00e1i G\u00f2 \u0110\u00e1 n\u00e0y l\u00e0 t\u00ean thu\u1ea7n Vi\u1ec7t, nh\u01b0ng l\u1ea1i l\u00e0 n\u01a1i xu\u1ea5t ph\u00e1t c\u1ee7a m\u1ed9t \u0111\u1ecba danh h\u00e0nh ch\u00ednh c\u1ea5p x\u00e3 \u0111\u00f3 l\u00e0 M\u1ecf C\u00f4ng. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ng\u01b0\u1eddi ta kh\u00f4ng hi\u1ec3u M\u1ecf C\u00f4ng l\u00e0 g\u00ec, n\u00ean m\u1edbi b\u1ecba ra c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u1ec1 \u0111\u00f4i chim c\u00f4ng s\u1ed1ng \u1edf khu v\u1ef1c n\u00e0y, v\u1ec1 sau b\u1ecb ch\u1ebft h\u00f3a \u0111\u00e1, nh\u1eefng m\u0169i \u0111\u00e1 h\u00ecnh c\u00e1i m\u1ecf chim c\u00f4ng n\u00ean g\u1ecdi l\u00e0 M\u1ecf C\u00f4ng ! Th\u1ef1c ra M\u1ecf C\u00f4ng l\u00e0 t\u1eeb g\u1ed1c Khmer l\u00e0 [Thmo Cong \u2013 \u1790\u17d2\u1798\u1780\u1784\u17cb]. Theo T\u1eeb \u0111i\u1ec3n Khmer \u2013 Vi\u1ec7t c\u1ee7a \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tr\u00e0 Vinh th\u00ec [Thmo \u2013 \u1790\u17d2\u1798] ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u00e1; c\u00f2n [Cong \u2013 \u1780\u1784\u17cb] ngh\u0129a l\u00e0 khoanh, kh\u1ee9a, \u0111o\u1ea1n, l\u1edbp. V\u1eady [Thmo Cong] c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u00e1 tr\u1ed3i l\u00ean t\u1eebng \u0111o\u1ea1n, t\u1eebng l\u1edbp. \u0110\u00fang y nh\u01b0 \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a \u0111\u1ecba danh n\u00e0y. B\u00ean c\u1ea1nh G\u00f2 \u0110\u00e1, x\u00e3 M\u1ecf C\u00f4ng c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ecba danh G\u00f2 C\u00e1t l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 c\u00f3 nhi\u1ec1u c\u00e1t.<\/p>\n<p>\u1ede x\u00e3 Long Th\u00e0nh Nam (tx.H\u00f2a Th\u00e0nh) c\u00f3 G\u00f2 Du\u1ed1i \u1edf \u1ea5p B\u1ebfn K\u00e9o. G\u00f2 Du\u1ed1i l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y du\u1ed1i. Hi\u1ec7n t\u1ea1i G\u00f2 Du\u1ed1i c\u00f2n m\u1ed9t c\u00e2y du\u1ed1i r\u1ea5t to t\u1ea1i khu v\u1ef1c mi\u1ebfu th\u1edd Hu\u1ef3nh C\u00f4ng Ngh\u1ec7. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n ng\u00e0y x\u01b0a ng\u00e0i Hu\u1ef3nh C\u00f4ng Ngh\u1ec7 v\u00e0 binh l\u00ednh c\u1ee7a \u00f4ng t\u1eebng l\u01b0u l\u1ea1i v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y, n\u00ean v\u1ec1 sau n\u00e0y tr\u1edf th\u00e0nh di t\u00edch, nh\u00e2n d\u00e2n l\u1eadp \u0111\u1ec1n th\u1edd \u0111\u1ec3 t\u01b0\u1edfng ni\u1ec7m ng\u00e0i. \u0110i\u1ec1u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 c\u00e1ch ng\u00f4i mi\u1ebfu th\u1edd kh\u00f4ng xa c\u00f2n c\u00f3 ng\u00f4i m\u1ed9 voi. Ng\u00f4i m\u1ed9 voi n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n sau khi khi Hu\u1ef3nh C\u00f4ng Ngh\u1ec7 m\u1ea5t, con voi c\u1ee7a ng\u00e0i v\u1ec1 khu v\u1ef1c G\u00f2 Du\u1ed1i v\u00e0 ch\u1ebft \u1edf \u0111\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n ch\u00f4n voi th\u00e0nh m\u1ed9t g\u00f2 \u0111\u1ea5t, v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n t\u1ea1o l\u1ea1i v\u00e0 x\u00e2y t\u01b0\u1ee3ng voi \u0111\u1ec3 th\u1edd.<\/p>\n<p>C\u0169ng \u1edf tx. H\u00f2a Th\u00e0nh, x\u00e3 Long Th\u00e0nh Trung c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ecba danh G\u00f2 K\u00e9n. G\u00f2 K\u00e9n l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 m\u1ecdc nhi\u1ec1u d\u00e2y k\u00e9n, tr\u00ean c\u00e1i g\u00f2 n\u00e0y c\u00f3 m\u1ed9t ng\u00f4i ch\u00f9a r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 Thi\u1ec1n L\u00e2m T\u1ef1, d\u00e2n gian quen g\u1ecdi l\u00e0 ch\u00f9a G\u00f2 K\u00e9n. Ch\u00f9a G\u00f2 K\u00e9n T\u00e2y Ninh \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u1edfi c\u00f4ng x\u00e2y d\u1ef1ng t\u1eeb n\u0103m 1904 v\u1edbi v\u1eadt li\u1ec7u ch\u1ee7 y\u1ebfu l\u00e0 g\u1ed7, tre, n\u1ee9a. Ng\u00f4i ch\u00f9a n\u00e0y c\u00f3 t\u00ean g\u1ecdi nh\u01b0 v\u1eady l\u00e0 do ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t x\u00e2y ch\u00f9a ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc kh\u00e1 cao, xung quanh ch\u00f9a m\u1ecdc r\u1ea5t nhi\u1ec1u d\u00e2y k\u00e9n. K\u00e9n l\u00e0 m\u1ed9t h\u1ecd c\u1ee7a c\u00e2y leo, qu\u1ea3 ch\u00edn c\u00f3 m\u00e0u \u0111\u1ecf v\u00e0 v\u1ecb chua chua, ng\u1ecdt ng\u1ecdt. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1970 m\u1edbi \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u00f9ng tu, s\u01a1n s\u1eeda l\u1ea1i nh\u01b0ng m\u00e3i \u0111\u1ebfn n\u0103m 2007 th\u00ec ng\u00f4i ch\u00f9a n\u00e0y m\u1edbi th\u1ef1c s\u1ef1 thay \u0111\u1ed5i v\u1edbi di\u1ec7n m\u1ea1o khang trang nh\u01b0 hi\u1ec7n nay. C\u0169ng xin n\u00f3i th\u00eam, ng\u00f4i ch\u00f9a G\u00f2 K\u00e9n n\u00e0y ch\u00ednh l\u00e0 n\u01a1i khai m\u1edf \u0111\u1ea1o Cao \u0110\u00e0i. C\u1ee5 th\u1ec3, ng\u00e0y 15\/10 B\u00ednh D\u1ea7n (1926), l\u00e0 ng\u00e0y l\u1ec5 H\u1ea1 Ng\u01b0\u01a1n v\u00e0 m\u1edf \u0111\u1ea7u ng\u00e0y h\u1ed9i kh\u00e1nh th\u00e0nh Th\u00e1nh th\u1ea5t t\u1ea1m \u1edf ch\u00f9a G\u00f2 K\u00e9n, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi l\u00e0 ng\u00e0y \u0110\u1ea1i l\u1ec5 ra m\u1eaft c\u01a1 \u0111\u1ea1o Cao \u0110\u00e0i t\u1ea1i ch\u00f9a G\u00f2 K\u00e9n T\u00e2y Ninh v\u00e0 \u0111\u0103ng quang ch\u1ee9ng v\u1ecb c\u1ee7a ch\u01b0 ch\u1ee9c s\u1eafc Thi\u00ean phong, nh\u1eb1m c\u00f4ng b\u1ed1 v\u1edbi c\u00f4ng ch\u00fang v\u1ec1 m\u1ed9t t\u00f4n gi\u00e1o m\u1edbi \u0111\u00e3 \u0111\u01b0\u1ee3c khai m\u1edf \u1edf mi\u1ec1n Nam c\u1ee7a n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t Nam.<\/p>\n<p>\u1ede tx. Tr\u1ea3ng B\u00e0ng, x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ecba danh G\u00f2 Qu\u00e9o. G\u00f2 Qu\u00e9o l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y qu\u00e9o c\u1ed5 th\u1ee5, m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y r\u1ea5t gi\u1ed1ng v\u1edbi c\u00e2y xo\u00e0i, nh\u01b0ng tr\u00e1i th\u00ec h\u01a1i cong. Tr\u00ean G\u00f2 Qu\u00e9o c\u00f3 ng\u00f4i \u0111\u00ecnh Ph\u01b0\u1edbc Ch\u1ec9 th\u1edd ng\u00e0i Bi\u1ec7n V\u0103n \u0110\u1ed1ng, m\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng quy d\u00e2n l\u1eadp \u1ea5p ng\u00e0y x\u01b0a. Kho\u1ea3ng sau n\u0103m 1862, Ph\u00e1p chi\u1ebfm ba t\u1ec9nh mi\u1ec1n \u0110\u00f4ng. L\u00fac \u1ea5y tri\u1ec1u vua T\u1ef1 \u0110\u1ee9c \u0111\u00e3 \u00e1n binh b\u1ea5t \u0111\u1ed9ng. \u00d4ng Bi\u1ec7n V\u0103n \u0110\u1ed1ng tr\u1edf l\u1ea1i r\u1ea1ch Me t\u1eadn d\u1ee5ng \u0111\u1ecba th\u1ebf g\u00f2 r\u1eebng, k\u00eanh r\u1ea1ch ch\u1ec9 huy d\u00e2n binh ch\u1ed1ng Ph\u00e1p. Nh\u01b0ng kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u01a1ng n\u1ed5i th\u1ebf gi\u1eb7c m\u1ea1nh trong m\u1ed9t tr\u1eadn \u0111\u00e1nh kh\u00f4ng c\u00e2n s\u1ee9c, ng\u00e0i Bi\u1ec7n V\u0103n \u0110\u1ed1ng \u0111\u00e3 t\u1eed ti\u1ebft tr\u00ean s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng. Nh\u00e2n d\u00e2n nh\u1edb \u01a1n ng\u01b0\u1eddi v\u00ec d\u00e2n v\u00ec n\u01b0\u1edbc l\u1eadp \u0111\u00ecnh th\u1edd cho t\u1edbi ng\u00e0y nay. Khu G\u00f2 Qu\u00e9o n\u00e0y c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t di t\u00edch \u0111\u1ec1n th\u00e1p c\u1ee7a Ph\u00f9 Nam x\u01b0a. Ngo\u00e0i ra khu ba x\u00e3 c\u00e1nh T\u00e2y c\u1ee7a Tr\u1ea3ng B\u00e0ng c\u00f2n c\u00f3 \u0111\u1ecba danh G\u00f2 Ng\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y ng\u1ea3i v\u1eady.<\/p>\n<p>Ngay trung t\u1eadp th\u00e0nh ph\u1ed1 T\u00e2y Ninh hi\u1ec7n nay c\u0169ng c\u00f3 \u0111\u1ecba danh mang y\u1ebfu t\u1ed1 g\u00f2 \u0111\u00f3 l\u00e0 G\u00f2 Ch\u1eb9t, hay c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 G\u00f2 Gi\u1eefa t\u1ea1i KP2 ph\u01b0\u1eddng 1. G\u00f2 Ch\u1eb9t l\u00e0 c\u00e1i g\u00f2 c\u00f3 m\u0169i \u0111\u1ea5t l\u1ea5n ra s\u00f4ng (r\u1ea1ch T\u00e2y Ninh). T\u1ea1i G\u00f2 Ch\u1eb9t n\u00e0y \u0111\u00e3 t\u1eebng c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m tao nh\u00e2n m\u1eb7c kh\u00e1ch c\u1ee7a T\u00e2y Ninh x\u01b0a sinh ho\u1ea1t v\u0103n ngh\u1ec7 \u1edf \u0111\u00e2y. Trong s\u00e1ch T\u00e2y Ninh x\u01b0a v\u00e0 Nay, t\u00e1c gi\u1ea3 Hu\u1ef3nh Minh c\u00f3 k\u1ec3 \u0111\u1ebfn nh\u00f3m v\u0103n thi s\u0129 ti\u00eau bi\u1ec3u g\u1ed3m c\u00e1c v\u1ecb nh\u01b0: \u201cQu\u1ed1c Bi\u1ec3u Nguy\u1ec5n V\u0103n Hi\u1ebfn th\u00e0nh l\u1eadp v\u0103n \u0111\u00e0n Qu\u1ed1c bi\u1ec3u trong n\u0103m 1923, g\u1ed3m c\u00e1c \u00f4ng Thanh V\u00e2n, Nguy\u1ec5n To\u1ea1i Ch\u00ed, Thanh Phong, Nguy\u1ec5n V\u0103n Tr\u00ed, L\u00e2m Tuy\u1ec1n, V\u00f5 Trung Ngh\u0129a, T\u00e2n S\u1eafc, V\u00f5 V\u0103n T\u1ea5n, S\u1ea7m S\u01a1n, S\u1ea7m V\u0103n \u0110\u00e1, H\u1ea3i \u0110\u1ea3o- Nguy\u1ec5n V\u0103n V\u00e0ng, Du T\u1eed, Mai Hu\u1ec7, C\u1ed5 l\u1ec7 L\u00ea V\u0103n Th\u00e0nh, Nh\u00e0 Qu\u00ea, D\u01b0\u01a1ng V\u0103n Kim, Nh\u1ea5t Thi\u1ec7n, Hu\u1ef3nh Long, Hu\u1ef3nh V\u0103n C\u1ea7u, t\u1ea5t c\u1ea3 ch\u1eebng 15 ng\u01b0\u1eddi. Nh\u00f3m Qu\u1ed1c Bi\u1ec3u th\u01b0\u1eddng h\u1ecdp nhau m\u1ed7i ch\u00faa nh\u1eadt t\u1ea1i m\u1ed9t v\u0103n \u0111\u00e0n c\u1ea5t n\u01a1i c\u00f9 lao G\u00f2 Ch\u1eb9t tr\u00ean ng\u1ecdn r\u1ea1ch T\u00e2y Ninh c\u00e1ch to\u00e0 h\u00e0nh ch\u00e1nh 2 c\u00e2y s\u1ed1 \u0111\u01b0\u1eddng s\u00f4ng\u201d (s \u0111d, trang 287, t\u00e1c gi\u1ea3 t\u1ef1 xu\u1ea5t b\u1ea3n \u2013 1972).<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i c\u00e1c g\u00f2 k\u1ec3 tr\u00ean T\u00e2y Ninh c\u00f2n c\u00f3 G\u00f2 Th\u00e1p \u1edf x\u00e3 Bi\u00ean Gi\u1edbi, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 di ch\u1ec9 \u0111\u1ec1n th\u00e1p h\u1eadu \u00d3c Eo x\u01b0a. X\u00e3 Thanh \u0110i\u1ec1n c\u00f3 G\u00f2 Chai, nay l\u00e0 c\u1ea7u G\u00f2 Chai n\u1ed1i li\u1ec1n hai x\u00e3 Thanh \u0110i\u1ec1n v\u00e0 Long V\u0129nh c\u1ee7a huy\u1ec7n Ch\u00e2u Th\u00e0nh. G\u1ea7n G\u00f2 Chai, x\u00e3 Ninh \u0110i\u1ec1n c\u00f9ng huy\u1ec7n c\u00f3 \u1ea5p G\u00f2 N\u1ed5i. X\u01b0a xung quanh khu v\u1ef1c ven s\u00f4ng n\u00e0y tr\u0169ng th\u1ea5p, ng\u1eadp n\u01b0\u1edbc, ch\u1ec9 c\u00f3 G\u00f2 N\u1ed5i l\u00e0 nh\u00f4 l\u00ean cao. G\u00f2 N\u1ed5i n\u1eb1m trong V\u00e0nh \u0111ai di\u1ec7t M\u1ef9, nhi\u1ec1u tr\u1eadn \u0111\u00e1nh \u00e1c li\u1ec7t \u0111\u00e3 di\u1ec5n ra n\u01a1i \u0111\u00e2y.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i T\u00e2y Ninh c\u00f3 kh\u00e1 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba danh mang y\u1ebfu t\u1ed1 g\u00f2, nh\u01b0ng \u0111i\u1ec1u \u0111\u00e1ng l\u01b0u \u00fd l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh n\u00e0y \u0111\u1ec1u g\u1eafn li\u1ec1n v\u1edbi nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n v\u0103n h\u00f3a ho\u1eb7c tr\u1ea7m t\u00edch b\u00ean trong n\u00f3 nh\u1eefng l\u00e1t c\u1eaft c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed m\u1ed9t th\u1eddi. Hi\u1ec3u \u0111\u01b0\u1ee3c n\u00f3, c\u00e0ng hi\u1ec3u th\u00eam v\u1ec1 qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng x\u1ee9 s\u1edf n\u00e0y, m\u1ed9t mi\u1ec1n ph\u00ean d\u1eadu bi\u00ean c\u01b0\u01a1ng tr\u1ea3i qua h\u01a1n ng\u00e0n n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed.<\/p>\n<p>\u0110\u00c0O TH\u00c1I S\u01a0N<\/p>\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-tr-nh-x-l-nh-ng wp-block-embed-tr-nh-x-l-nh-ng\">\n<div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<div class=\"fb-post\" data-href=\"https:\/\/www.facebook.com\/permalink.php?story_fbid=pfbid0RkS7vPitQqp3Ke2Zm3UYyoJK9USGUqnTzhX6fL4RJny6FP4UvHVXsm5WTJtXscaml&amp;id=100002978782946\" data-width=\"552\"><\/div>\n<\/div>\n<\/figure>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u1ecba danh \u1edf T\u00e2y Ninh r\u1ea5t phong ph\u00fa v\u00e0 \u0111a d\u1ea1ng, m\u1ed9t trong s\u1ed1 \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1ea5u t\u1ea1o t\u1eeb y\u1ebfu t\u1ed1 \u0111\u1ecba h\u00ecnh c\u1ed9ng v\u1edbi \u0111\u1eb7c \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a n\u00f3. Trong b\u00e0i vi\u1ebft ng\u1eafn n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i xin gi\u1edbi thi\u1ec7u m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba danh mang y\u1ebfu t\u1ed1 \u201cG\u00f2\u201d v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/08\/22\/nhung-dia-danh-mang-yeu-to-go-o-tay-ninh\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">NH\u1eeeNG \u0110\u1ecaA DANH MANG Y\u1ebeU T\u1ed0 \u201cG\u00d2\u201d \u1ede T\u00c2Y NINH<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,10,64],"tags":[],"class_list":["post-879","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dao-thai-son","category-g","category-go"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/879","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=879"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/879\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=879"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=879"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=879"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}