{"id":893,"date":"2024-10-02T10:50:11","date_gmt":"2024-10-02T10:50:11","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/tac-gia-dao-thai-son-cac-bai-viet-cho-den-thang-10-nam-2024\/"},"modified":"2024-10-02T10:50:11","modified_gmt":"2024-10-02T10:50:11","slug":"tac-gia-dao-thai-son-cac-bai-viet-cho-den-thang-10-nam-2024","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/tac-gia-dao-thai-son-cac-bai-viet-cho-den-thang-10-nam-2024\/","title":{"rendered":"T\u00e1c gi\u1ea3 \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n: c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft cho \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 10 n\u0103m 2024"},"content":{"rendered":"<div>\n<figure class=\"wp-block-embed is-type-rich is-provider-embed wp-block-embed-embed\">\n<div class=\"wp-block-embed__wrapper\">\n<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100002978782946\" rel=\"nofollow\">https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100002978782946<\/a>\n<\/div>\n<\/figure>\n<p>\u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long c\u00f3 hai con s\u00f4ng n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 S\u00f4ng Ti\u1ec1n v\u00e0 S\u00f4ng H\u1eadu. S\u00f4ng Ti\u1ec1n c\u00f3 t\u00ean g\u1ed1c l\u00e0 M\u00ea K\u00f4ng \u2013 \u1798\u17c1\u1782\u1784\u17d2\u1782 \u2013 M\u00ea l\u00e0 m\u1eb9, l\u00e0 ch\u00ednh, K\u00f4ng l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1ea3y \u2013 M\u00ea K\u00f4ng l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng m\u1eb9, d\u00f2ng ch\u00ednh. S\u00f4ng H\u1eadu c\u00f3 t\u00ean g\u1ed1c l\u00e0 Bassak ( theo c\u00e1ch ghi c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ph\u00e1p), ng\u01b0\u1eddi Khmer ghi l\u00e0 \u1794\u17b6\u179f\u17b6\u1780\u17cb \u2013 Ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 phi\u00ean th\u00e0nh Ba Th\u1eafc. Ba Sak l\u00e0 m\u1ed9t danh ng\u1eef g\u1ed1c Ph\u1ea1n, trong \u0111\u00f3 Ba \u2013 \u1794\u17b6 \u2013 l\u00e0 cha, l\u00e0 th\u1ebf l\u1ef1c l\u1edbn thu\u1ed9c ph\u00e1i nam; Sak trong ti\u1ebfng Ph\u1ea1n l\u00e0 Sakti \u2013 \u0936\u0915\u094d\u0924\u093f \u2013 \u179f\u1780\u17d2\u178a\u17b7 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 quy\u1ec1n l\u1ef1c. S\u00f4ng Ba Sak l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng quy\u1ec1n l\u1ef1c c\u1ee7a nam th\u1ea7n. Trong v\u0103n h\u00f3a Khmer, Ba \u2013 M\u00ea l\u00e0 hai th\u1ebf l\u1ef1c l\u1edbn \u0111\u1ea1i di\u1ec7n cho nam v\u00e0 n\u1eef.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/I0SWLSK.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p><span id=\"more-950\"><\/span><\/p>\n<p>Sen \u0110\u00f4n Ta \u2013 \u179f\u17c2\u1793\u178a\u17bc\u1793\u178f\u17b6 \u2013 l\u00e0 m\u1ed9t l\u1ec5 h\u1ed9i h\u1ebft s\u1ee9c quan tr\u1ecdng trong n\u0103m c\u1ee7a b\u00e0 con Khmer. Trong danh ng\u1eef n\u00e0y, \u179f\u17c2\u1793=Sen (c\u00fang);\u00a0 \u178a\u17bc\u1793=\u0110\u00f4n (b\u00e0);\u00a0 \u178f\u17b6=Ta (\u00f4ng). Kh\u00f4ng hi\u1ec3u sao c\u00e1c b\u00e1o c\u1ee9 vi\u1ebft \u201d Sene Dolta \u201c. Vi\u1ebft nh\u01b0 th\u1ebf v\u1eeba sai v\u1eeba v\u00f4 ngh\u0129a v\u1ec1 m\u1eb7t ng\u00f4n ng\u1eef.<\/p>\n<p>L\u1ec5 Sen \u0110\u00f4n Ta \u2013 \u179f\u17c2\u1793\u178a\u17bc\u1793\u178f\u17b6 \u2013 b\u00e0 con Khmer th\u01b0\u1eddng l\u00e0m b\u00e1nh t\u00e9t v\u00e0 b\u00e1nh \u00edt \u0111\u1ec3 c\u00fang \u00f4ng b\u00e0. B\u00e1nh t\u00e9t g\u1ecdi l\u00e0 Nom On Som (\u1793\u17c6\u17a2\u1793\u17d2\u179f\u1798), b\u00e1nh t\u00e9t \u0111\u00e8n c\u1ea7y g\u1ecdi l\u00e0 Nom Ti\u00ean (\u1793\u17c6\u1791\u17c0\u1793); b\u00e1nh \u00edt g\u1ecdi l\u00e0 Nom C\u00f4m (\u1793\u17c6\u1782\u1798). Hai lo\u1ea1i b\u00e1nh n\u00e0y v\u1eeba t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho s\u1ea3n ph\u1ea9m n\u00f4ng nghi\u1ec7p, v\u1eeba t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho \u00c2m \u2013 D\u01b0\u01a1ng. V\u1edbi s\u1ef1 mong c\u1ea7u sinh s\u00f4i n\u1ea3y n\u1edf.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/zVtkcCs.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/vVujpks.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<\/p>\n<p>B\u00f2 P\u00eda l\u00e0 m\u1ed9t lo\u1ea1i b\u00e1nh c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa. Ti\u1ebfng Ti\u1ec1u Ch\u00e2u \u0111\u1ecdc l\u00e0 P\u00f2h p\u00eda \u2013 \u8584 \u9905 \u2013 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 B\u1ea1c B\u00ednh. B\u1ea1c \u8584 ngh\u0129a l\u00e0 m\u1ecfng; B\u00ednh\u9905 l\u00e0 b\u00e1nh. Lo\u1ea1i b\u00e1nh l\u00e0m t\u1eeb b\u1ed9t tr\u00e1ng m\u1ecfng \u0111\u1ec3 cu\u1ed1n v\u1edbi c\u00e1c th\u1ee9c kh\u00e1c. B\u00f2 P\u00eda ngo\u00e0i ph\u1ea7n b\u00e1nh tr\u00e1ng c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c nguy\u00ean li\u1ec7u kh\u00e1c g\u1ed3m l\u1ea1p x\u01b0\u1edfng, tr\u1ee9ng g\u00e0 tr\u00e1ng, c\u00e0 r\u1ed1t, rau x\u00e0 l\u00e1ch, c\u1ee7 s\u1eafn, su h\u00e0o, t\u00f4m kh\u00f4, rau th\u01a1m\u2026 t\u1ea5t c\u1ea3 th\u00e1i nh\u1ecf v\u00e0 cu\u1ed9n trong b\u00e1nh tr\u00e1ng l\u00e0m t\u1eeb b\u1ed9t m\u00ec. Gia v\u1ecb d\u00f9ng k\u00e8m l\u00e0 t\u01b0\u01a1ng \u1edbt tr\u1ed9n v\u1edbi \u0111\u1eadu ph\u1ed9ng rang gi\u00e3 nh\u1ecf phi b\u1eb1ng d\u1ea7u \u0103n v\u1edbi h\u00e0nh kh\u00f4.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/5ScjTq9.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<\/p>\n<p>B\u00e1nh Pi\u00e1 l\u00e0 lo\u1ea1i b\u00e1nh n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Ti\u1ec1u Ch\u00e2u \u1edf S\u00f3c Tr\u0103ng. C\u00e1i t\u00ean n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u00e0 \u6725 \u997c \u0111\u1ecdc theo \u00e2m Ti\u1ec1u \u201d h\u00f3 p\u00eda \u201c, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 Lao B\u00ednh. Trong \u0111\u00f3 Lao ( c\u00f3 b\u1ed9 nh\u1ee5c) \u2013 \u6725 ng\u01b0\u1eddi Ti\u1ec1u ch\u1ec9 m\u1ee1 heo, c\u00f2n B\u00ednh l\u00e0 b\u00e1nh h\u00ecnh tr\u00f2n gi\u1eb9t, n\u00f3i cho c\u1ee5 th\u1ec3 l\u00e0 Nguy\u1ec7t B\u00ednh ( b\u00e1nh trung thu ). B\u00e1nh P\u00eda, v\u1ecf b\u00e1nh c\u00f3 nhi\u1ec1u l\u1edbp th\u01a1m gi\u00f2n, nh\u01b0n b\u00e1nh x\u01b0a kia l\u00e0m t\u1eeb th\u1ecbt heo v\u00e0 l\u00f2ng \u0111\u1ecf tr\u1ee9ng mu\u1ed1i. Nay, b\u00e1nh Pi\u00e1 c\u00f2n c\u00f3 nh\u01b0n \u0111\u1eadu, nh\u01b0n s\u1ea7u ri\u00eang\u2026B\u00e1nh P\u00eda hi\u1ec7n nay c\u00f3 m\u1eb7t b\u1ed1n m\u00f9a tr\u00ean m\u1ecdi mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/2AHCMlH.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Trong ti\u1ebfng Khmer c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u t\u1eeb th\u00fa v\u1ecb, \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 t\u00ean con v\u1eadt. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n, Khla (\u1781\u17d2\u179b\u17b6) l\u00e0 con c\u1ecdp + Khmum (\u1783\u17d2\u1798\u17bb\u17c6) l\u00e0 con ong = Khla Khmum (\u1781\u17d2\u179b\u17b6\u1783\u17d2\u1798\u17bb\u17c6) ngh\u0129a l\u00e0 con g\u1ea5u ; Tuk (\u1791\u17bc\u1780) l\u00e0 chi\u1ebfc ghe + C\u00e0 \u0111am (\u1780\u17d2\u178a\u17b6\u1798) l\u00e0 con cua = C\u00e0 \u0111am Tuk (\u1780\u17d2\u178a\u17b6\u1798\u1791\u17bc\u1780) ngh\u0129a l\u00e0 con c\u00e0 cu\u1ed1ng; C\u00e0 \u0111am (\u1780\u17d2\u178a\u17b6\u1798) l\u00e0 con cua + ses (\u179f\u17c1\u17c7) l\u00e0 con ng\u1ef1a = C\u00e0 \u0111am ses (\u1780\u17d2\u178a\u17b6\u1798\u179f\u17c1\u17c7) ngh\u0129a l\u00e0 con gh\u1eb9; \u0110omri (\u178a\u17c6\u179a\u17b8) l\u00e0 con v\u1edbi + T\u1ee9k (\u1791\u17b9\u1780) l\u00e0 n\u01b0\u1edbc= \u0110omri t\u1ee9k (\u178a\u17c6\u179a\u17b8\u1791\u17b9\u1780) ngh\u0129a l\u00e0 con h\u00e0 m\u00e3\u2026.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/P1LBQLM.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>C\u1ea3 ba mi\u1ec1n B\u1eafc \u2013 Trung \u2013 Nam \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u00f3n T\u00c0O PH\u1eda. T\u00e0o ph\u1edb l\u00e0 m\u00f3n \u0103n c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa, nguy\u00ean t\u00ean g\u1ed1c \u0111\u01b0\u1ee3c ghi l\u00e0 \u2013 \u8c46 \u8150 \u82b1 \u2013 T\u1ea7u ph\u00f9a ph\u00e1,\u00a0 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc l\u00e0 \u0110\u1eadu Ph\u1ee5 Hoa. Trong \u0111\u00f3 \u0110\u1eadu Ph\u1ee5 c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 \u0110\u1eadu H\u1ee7, l\u00e0m t\u1eeb \u0111\u1eadu n\u00e0nh xay nhuy\u1ec5n l\u1ecdc b\u1ecf x\u00e1c v\u00e0 n\u1ea5u v\u1edbi nguy\u00ean li\u1ec7u cho \u0111\u00f4ng l\u1ea1i; Hoa ngo\u00e0i c\u00e1i ngh\u0129a l\u00e0 b\u00f4ng hoa, xinh \u0111\u1eb9p c\u00f2n c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 non. V\u1eady, T\u1ea7u ph\u00f9a ph\u00e1 \u2013 T\u00e0o ph\u1edb \u2013 \u0110\u1eadu ph\u1ee5 hoa c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 T\u00e0u H\u1ee7 Non. M\u00f3n n\u00e0y \u0103n v\u1edbi n\u01b0\u1edbc \u0111\u01b0\u1eddng n\u1ea5u v\u1edbi g\u1eebng v\u00e0 n\u01b0\u1edbc c\u1ed1t d\u1eeba n\u1ea5u v\u1edbi l\u00e1 d\u1ee9a\u2026 r\u1ea5t th\u01a1m ngon.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/KRWJBY6.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>V\u1ec1 S\u00e0i G\u00f2n lang thang trong x\u00f3m nghe v\u0103ng v\u1eb3ng CH\u00cd M\u00c0 PH\u1ee6 \u0111\u00e2y\u2026 th\u00ec bi\u1ebft \u0111\u00f3 l\u00e0 ti\u1ebfng rao b\u00e1n m\u00f3n ch\u00e8 c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa. Ch\u00ed M\u00e0 Ph\u1ee7 vi\u1ebft l\u00e0 \u829d \u9ebb \u7cca, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 CHI MA H\u1ed2. Chi ma \u2013 \u829d \u9ebb \u2013 l\u00e0 m\u00e8 \u0111en; H\u1ed3 \u2013 \u7cca \u2013 l\u00e0 b\u1ed9t n\u1ea5u s\u1ec1n s\u1ec7t, l\u00e0 ch\u00e8. Ch\u00ed m\u00e0 ph\u1ee7 l\u00e0 ch\u00e8 m\u00e8 \u0111en. M\u00e8 xay nhuy\u1ec5n n\u1ea5u v\u1edbi n\u01b0\u1edbc d\u1eeba, b\u1ed9t l\u1ecdc, \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t v\u00e0 g\u1eebng\u2026 r\u1ea5t th\u01a1m ngon.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/cWN5BVJ.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>V\u1ec1 S\u00e0i G\u00f2n \u0111\u1ebfn c\u00e1c khu \u1ea9m th\u1ef1c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa \u2013 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng th\u1ea5y m\u00f3n ch\u00e8 L\u1ee4C T\u00c0U X\u00c1. T\u00ean m\u00f3n n\u00e0y n\u1ebfu \u0111\u1ecdc theo \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u7da0 \u8c46 \u6c99 \u2013 L\u1ee5c \u0110\u1eadu Sa. Trong \u0111\u00f3 L\u1ee5c \u0110\u1eadu ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1eadu xanh; Sa ngh\u0129a \u0111en l\u00e0 c\u00e1t, ngh\u0129a ph\u00e1i sinh l\u00e0 l\u00e0m cho nhuy\u1ec5n ra. V\u1eady L\u1ee4C T\u00c0U S\u00c1 ch\u00ednh l\u00e0 m\u00f3n ch\u00e8 \u0111\u1eadu xanh \u0111\u00e1nh \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf bi\u1ebfn theo c\u00e1ch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa, c\u00f3 v\u1ecb b\u00f9i c\u1ee7a \u0111\u1eadu, ng\u1ecdt c\u1ee7a \u0111\u01b0\u1eddng c\u00e1t, b\u00e9o c\u1ee7a d\u1eeba v\u00e0 th\u01a1m the c\u1ee7a tr\u1ea7n b\u00ec (v\u1ecf qu\u00fdt). B\u00ean c\u1ea1nh L\u1ee4C T\u00c0U X\u00c1 c\u00f2n c\u00f3 H\u1ed2NG T\u00c0U X\u00c1 l\u00e0 ch\u00e8 \u0111\u1eadu \u0111\u1ecf.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/ATnDTWT.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y v\u00e0 b\u00e2y gi\u1edd, ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c nh\u1eadu s\u1ef9 th\u01b0\u1eddng kho\u00e1i m\u00f3n X\u00cd QU\u00c1CH. T\u00ean m\u00f3n n\u00e0y l\u00e0 Vi\u1ec7t h\u00f3a t\u1eeb \u00e2m ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, vi\u1ebft l\u00e0 \u8c6c \u9aa8, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 TR\u01af C\u1ed0T, ngh\u0129a l\u00e0 x\u01b0\u01a1ng heo h\u1ea7m. Nh\u01b0ng c\u00e0ng ng\u00e0y X\u00ed Qu\u00e1ch kh\u00f4ng ch\u1ec9 ri\u00eang cho x\u01b0\u01a1ng heo n\u1eefa, m\u00e0 x\u01b0\u01a1ng b\u00f2, x\u01b0\u01a1ng d\u00ea hay x\u01b0\u01a1ng g\u00e0 ng\u01b0\u1eddi ta c\u0169ng g\u1ecdi l\u00e0 x\u00ed qu\u00e1ch c\u1ea3. \u0102n x\u00ed qu\u00e1ch l\u00e0 \u0103n th\u1ecbt c\u00f2n l\u1ea1i b\u00e1m v\u00e0o x\u01b0\u01a1ng, \u0111\u1ea7u g\u00e2n h\u1ea7m m\u1ec1m v\u00e0 h\u00fat tu\u1ef7 trong x\u01b0\u01a1ng \u1ed1ng. H\u1ea3o v\u1ecb c\u1ee7a gi\u1edbi nh\u1eadu s\u1ef9 b\u00ecnh d\u00e2n.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/gjGG1Vw.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 khi n\u00f3i \u0111\u1ebfn c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1ch \u0111\u00edch th\u1ef1c, \u0111\u00fang ngu\u1ed3n g\u1ed1c th\u00ec d\u00f9ng hai ch\u1eef CH\u00cdNH C\u1ed0NG. Ch\u00ednh C\u1ed1ng l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb m\u01b0\u1ee3n, phi\u00ean \u00e2m tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1eeb ti\u1ebfng Hoa, m\u00e0 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t c\u1ee7a n\u00f3 l\u00e0 TINH C\u00d4NG \u2013 \u7cbe \u5de5. Ngh\u0129a l\u00e0 c\u00f4ng ngh\u1ec7 tinh x\u1ea3o, \u0111\u1ed3 ch\u00ednh h\u00e3ng, \u0111\u1ed3 t\u1ed1t\u2026. kh\u00f4ng ph\u1ea3i h\u00e0ng gi\u1ea3, h\u00e0ng nh\u00e1i.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/4EqpEb1.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>M\u00e8 L\u00e1o l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i b\u00e1nh n\u1ed5i ti\u1ebfng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Hoa mi\u1ec7t S\u00f3c Tr\u0103ng. T\u00ean M\u00c8 L\u00c1O v\u1ed1n g\u1ed1c ti\u1ebfng Ti\u1ec1u Ch\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a 50%. Ti\u1ebfng Ti\u1ec1u vi\u1ebft l\u00e0 \u9ebb \u7ca9 v\u00e0 \u0111\u1ecdc l\u00e0 Mua lu\u00e1u. Trong \u0111\u00f3, Mua \u9ebb \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc l\u00e0 Ma, n\u00f3i t\u1eaft c\u1ee7a H\u1ed3 Ma \u80e1 \u9ebb ngh\u0129a l\u00e0 m\u00e8 (v\u1eebng). \u00c2m n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh M\u00e8 v\u00e0 gi\u1eef nguy\u00ean \u00e2m Lu\u00e1u ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1nh, gh\u00e9p v\u00e0o ra 2 ch\u1eef M\u00e8 L\u00e1o. B\u00e1nh n\u00e0y b\u00ean trong l\u00e0m t\u1eeb b\u1ed9t n\u1ebfp v\u00e0 b\u1ed9t khoai m\u00f4n x\u1ed1p th\u01a1m, ngo\u00e0i \u00e1o m\u1ea1ch nha, r\u1ed3i l\u0103n qua m\u00e8 tr\u1eafng. \u0110\u00fang l\u00e0 h\u1ea3o v\u1ecb.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/vDQOxYX.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi g\u1ecdi b\u1ed9t ng\u1ecdt l\u00e0 M\u00cc CH\u00cdNH. M\u00ec ch\u00ednh l\u00e0 \u00e2m g\u1ed1c ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng , vi\u1ebft l\u00e0 \u5473\u7cbe, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 V\u1eca TINH. V\u1ecb l\u00e0 gia v\u1ecb l\u00e0 th\u1ee9c \u0111\u1ec3 n\u00eam n\u1ebfm; Tinh l\u00e0 tinh ch\u1ea5t. Tinh ch\u1ea5t \u0111\u01b0\u1ee3c ch\u1ebf bi\u1ebfn d\u00f9ng cho vi\u1ec7c n\u00eam n\u1ebfm th\u1ee9c \u0103n. Ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi b\u1ed9t ng\u1ecdt l\u00e0 Bi Ch\u00eanh \u2013 \u1794\u17ca\u17b8\u1785\u17c1\u1784 \u2013\u00a0 \u00e2m n\u00e0y c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c m\u01b0\u1ee3n tr\u1ef1c ti\u1ebfp t\u1eeb \u5473 \u7cbe trong ti\u1ebfng Hoa. C\u00f2n tr\u00ean bao b\u00ec nilon g\u00f3i b\u1ed9t ng\u1ecdt c\u1ee7a Ajinomoto th\u00ec ghi l\u00e0 V\u1eca T\u1ed0 \u2013 \u5473 \u7d20 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 b\u1ea3n ch\u1ea5t c\u1ee7a h\u01b0\u01a1ng v\u1ecb.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/rrqZYWl.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>L\u1ea1p x\u01b0\u1edfng, m\u00f3n \u0103n g\u1ecdi theo ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, vi\u1ebft l\u00e0 \u81d8 \u8178, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 L\u1ea0P TR\u01af\u1edcNG. L\u1ea1p g\u1ecdi t\u1eaft c\u1ee7a L\u1ea1p Nguy\u1ec7t t\u1ee9c l\u00e0 th\u00e1ng Ch\u1ea1p ( th\u00e1ng 12 ); Tr\u01b0\u1eddng l\u00e0 ru\u1ed9t. Ngh\u0129a chung hi\u1ec3u l\u00e0 m\u00f3n \u0103n ch\u1ebf bi\u1ebfn t\u1eeb ru\u1ed9t heo, \u0111em ph\u01a1i d\u01b0\u1edbi n\u1eafng th\u00e1ng Ch\u1ea1p \u0111\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb \u0103n t\u1ebft. Ng\u01b0\u1eddi Ch\u0103m v\u00f9ng An Giang kh\u00f4ng \u0103n th\u1ecbt heo, n\u00ean l\u00e0m m\u00f3n L\u1ea1p x\u01b0\u1edfng b\u00f2 g\u1ecdi l\u00e0 Tung L\u00f2 M\u00f2. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Khmer th\u00ec g\u1ecdi L\u1ea1p x\u01b0\u1edfng l\u00e0 \u2013 s\u00e1ch krok \u2013 \u179f\u17b6\u1785\u17cb\u1780\u17d2\u179a\u1780 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 th\u1ecbt s\u1ea5y, ph\u01a1i kh\u00f4.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/nujnFuQ.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ho\u00e0nh th\u00e1nh, m\u00f3n \u0103n c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ng\u01b0\u1eddi Hoa \u2013 Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, vi\u1ebft l\u00e0 \u96f2 \u541e, \u0111\u1ecdc W\u00e0nh th\u00e1nh, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 V\u00c2N TH\u00d4N, ngh\u0129a l\u00e0 nu\u1ed1t m\u00e2y. M\u1ef9 hi\u1ec7u n\u00e0y t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n do vua C\u00e0n Long \u0111\u1eb7t cho. C\u00f9ng lo\u1ea1i c\u00f2n c\u00f3 H\u00c1 C\u1ea2O ( h\u00e0 gi\u00e1o \u2013 \u8766 \u9903 ) ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e1nh nh\u01b0n t\u00f4m; S\u1ee6I C\u1ea2O ( thu\u1ef7 gi\u00e1o \u2013 \u6c34 \u9903 ) b\u00e1nh h\u1ea5p nh\u01b0n th\u1ecbt heo.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/2FEwm1j.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>B\u00e1nh D\u00d2 CH\u00c1O QU\u1ea8Y, \u00e2m g\u1ed1c ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, vi\u1ebft l\u00e0 \u6cb9 \u70b8 \u9b3c. \u00c2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 D\u1ea6U TR\u00c1C QU\u1ef6. D\u1ea7u l\u00e0 tinh d\u1ea7u; Tr\u00e1c l\u00e0 chi\u00ean; Qu\u1ef7 l\u00e0 con qu\u1ef7. Ngh\u0129a chung l\u00e0 con qu\u1ef7 chi\u00ean d\u1ea7u. Lo\u1ea1i b\u00e1nh n\u00e0y c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn t\u00edch T\u1ea7n C\u1ed1i h\u00e3m h\u1ea1i Nh\u1ea1c Phi ( \u0111\u1eddi T\u1ed1ng ) ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n c\u0103m gh\u00e9t t\u00ean b\u00e1n n\u01b0\u1edbc n\u00e0y n\u00ean l\u00e0m b\u00e1nh \u0111\u1eb7t t\u00ean nh\u01b0 th\u1ebf l\u00e0 \u0111\u1ec3 tr\u00f9, ch\u1eedi h\u1eafn.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/v09ewjJ.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta hay n\u00f3i T\u1ea2 P\u00cdN L\u00d9 \u0111\u1ec3 ch\u1ec9 c\u00e1i g\u00ec \u0111\u00f3 c\u00f3 t\u00ednh h\u1ed5 l\u1ed1n, th\u1eadp c\u1ea9m. T\u1eeb n\u00e0y v\u1ed1n g\u1ed1c Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, ch\u1ec9 m\u00f3n \u0103n vi\u1ebft \u6253\u908a \u7210, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u0110\u1ea2 BI\u00caN L\u00d4 ngh\u0129a l\u00e0 \u0103n b\u00ean l\u00f2. V\u1ec1 sau \u00e2m L\u00d9 bi\u1ebfn th\u00e0nh \u00e2m L\u1ea8U. Ng\u00e0y nay t\u1eeb L\u1ea8U c\u0169ng mang c\u00e1i ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1ee7 th\u1ee9 h\u00e0m p\u00e0 l\u1eb1ng.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/DCZ7OJA.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ph\u00e1 l\u1ea5u l\u00e0 m\u00f3n \u0103n \u01b0a th\u00edch c\u1ee7a nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. T\u00ean m\u00f3n \u0103n n\u00e0y c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng Ti\u1ec1u Ch\u00e2u l\u00e0 PH\u00c1 L\u1ea4U , vi\u1ebft l\u00e0 \u6253 \u9e75 \u2013 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u0110\u1ea2 L\u1ed6. Trong \u0111\u00f3 \u0110\u1ea2 l\u00e0 l\u00e0m l\u00e0 ch\u1ebf bi\u1ebfn; L\u1ed6 l\u00e0 mu\u1ed1i. \u00dd n\u00f3i ch\u1ebf bi\u1ebfn ru\u1ed9t heo, bao t\u1eed, th\u00fa linh\u2026heo qua mu\u1ed1i, sau \u0111\u00f3 \u01b0\u1edbp gia v\u1ecb, x\u00ec d\u1ea7u r\u1ed3i um v\u1edbi n\u01b0\u1edbc d\u1eeba t\u01b0\u01a1i. M\u00f3n ph\u00e1 l\u1ea5u v\u1ed1n \u0103n r\u1ea5t ngon nh\u01b0ng l\u00e0m r\u1ea5t c\u1ef1c \u2013 h\u1ea3o v\u1ecb c\u1ee7a gi\u1edbi b\u00ecnh d\u00e2n.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/4sMSQmw.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Tr\u1eddi n\u00f3ng b\u1ee9c, ng\u01b0\u1eddi ta hay \u0103n S\u01af\u01a0NG S\u00c1O \u2013 S\u01af\u01a0NG SA. T\u00ean hai m\u00f3n \u0103n n\u00e0y c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb ti\u1ebfng Ti\u1ec1u Ch\u00e2u \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a l\u00e0 XI\u00caN S\u00c1O \u4ed9 \u8349 , \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 TI\u00caN TH\u1ea2O v\u00e0 XI\u00caN SA \u4ed9 \u7eb1 , \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 TI\u00caN SA. S\u01b0\u01a1ng s\u00e1o l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y \u0111\u1ec3 ch\u1ebf bi\u1ebfn ra th\u1ea1ch \u0111en; S\u01b0\u01a1ng sa l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i rong bi\u1ec3n \u0111\u1ec3 ch\u1ebf bi\u1ebfn ra rau c\u00e2u. C\u1ea3 hai m\u00f3n n\u00e0y gi\u1edd r\u1ea5t ph\u1ed5 bi\u1ebfn v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi \u01b0a th\u00edch.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/vSdBmvV.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta hay n\u00f3i \u0111\u1ebfn hai ch\u1eef B\u1ea2O K\u00ca. V\u1eady b\u1ea3o k\u00ea x\u01b0a v\u00e0 nay c\u00f3 g\u00ec kh\u00e1c? B\u1ea3o k\u00ea l\u00e0 \u00e2m g\u1ed1c ti\u1ebfng Ti\u1ec1u Ch\u00e2u, vi\u1ebft l\u00e0 \u4fdd \u5bb6 , \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 B\u1ea2O GIA. Ban \u0111\u1ea7u hai ch\u1eef B\u1ea3o k\u00ea \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u nh\u01b0 t\u1eeb B\u1ea2O\u00a0 HI\u1ec2M, t\u1ee9c l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m c\u00f4ng vi\u1ec7c b\u1ea3o \u0111\u1ea3m b\u1ed3i th\u01b0\u1eddng thi\u1ec7t h\u1ea1i theo kh\u1ebf \u01b0\u1edbc tho\u1ea3 thu\u1eadn. B\u1ea3o k\u00ea nh\u00e2n th\u1ecd, b\u1ea3o k\u00ea xe c\u1ed9, b\u1ea3o k\u00ea s\u1ee9c kho\u1ebb\u2026 Nh\u01b0ng ng\u00e0y nay B\u1ea2O K\u00ca \u0111\u01b0\u1ee3c hi\u1ec3u l\u00e0 vi\u1ec7c l\u00e0m kh\u00f4ng ch\u00ednh \u0111\u00e1ng, th\u1eadm ch\u00ed vi ph\u1ea1m ph\u00e1p lu\u1eadt c\u1ee7a nh\u1eefng b\u0103ng nh\u00f3m \u0111\u1ee9ng ra thu ti\u1ec1n l\u00e0m m\u1eb7t r\u00f4 cho c\u00e1c v\u0169 tr\u01b0\u1eddng, karaoke, kh\u00e1ch s\u1ea1n, qu\u00e1n bia \u00f4m\u2026s\u1eb5n s\u00e0ng ra tay khi c\u1ea7n. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 B\u1ea2O K\u00ca n\u00f3 \u0111\u00e3 \u0111i l\u1ec7ch v\u1edbi ngh\u0129a ban \u0111\u1ea7u c\u1ee7a n\u00f3.<\/p>\n<p>Trong ti\u1ebfng Vi\u1ec7t c\u00f3 t\u1eeb TH\u1ea6U nh\u01b0 nh\u00e0 th\u1ea7u, ch\u1ee7 th\u1ea7u, th\u1ea7u \u0111\u1ec1\u2026 V\u1eady TH\u1ea6U l\u00e0 g\u00ec? Th\u1ef1c ra, TH\u1ea6U l\u00e0 d\u1ea1ng n\u00f3i t\u1eaft c\u1ee7a c\u1ee5m t\u1eeb TH\u1ea6U K\u00ca. Th\u1ea7u k\u00ea l\u00e0 \u00e2m Ti\u1ec1u Ch\u00e2u, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201d \u0110\u1ea7u gia \u2013 \u982d \u5bb6 \u201d ngh\u0129a l\u00e0 \u00f4ng ch\u1ee7. Ng\u00e0y nay hi\u1ec3u TH\u1ea6U l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u, ch\u1ecbu tr\u00e1ch nhi\u1ec7m trong c\u00f4ng vi\u1ec7c chung.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/Ak15LID.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 m\u00ecnh ai c\u0169ng bi\u1ebft T\u00c0U H\u1ee6. M\u00f3n \u0103n n\u00e0y ng\u01b0\u1eddi Ti\u1ec1u Ch\u00e2u g\u1ecdi l\u00e0 T\u00c0U H\u00d9 \u2013 \u8c46 \u8150 \u2013 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u0110\u1eacU\u00a0 PH\u1ee4, ngh\u0129a l\u00e0 \u0111\u1eadu n\u00e0nh l\u00e0m n\u00e1t nhuy\u1ec5n ra v\u00e0 ch\u1ebf bi\u1ebfn th\u00e0nh m\u00f3n \u0103n. B\u00ean c\u1ea1nh T\u00c0U H\u1ee6 c\u00f2n c\u00f3 m\u00f3n T\u00c0U H\u1ee6 KY. M\u00f3n n\u00e0y ng\u01b0\u1eddi Tri\u1ec1u Ch\u00e2u, Ph\u01b0\u1edbc Ki\u1ebfn h\u1ecd g\u1ecdi l\u00e0 \u201c\u8c46 \u679d \u2013 t\u00e0u ky \u201d, \u201c\u8150 \u679d \u2013 h\u00f9 ky \u201d ho\u1eb7c l\u00e0 \u201c\u8c46 \u8150 \u679d \u2013 t\u00e0u h\u00f9 ky \u201d.\u00a0 Trong danh ng\u1eef \u201d T\u00e0u h\u00f9 ky \u201c, ch\u1eef \u2013 \u679d \u2013 ky \u2013 \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t \u0111\u1ecdc l\u00e0 CHI , c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e0nh nh\u00e1nh c\u00e2y. B\u1edfi v\u00ec khi ng\u01b0\u1eddi ta n\u1ea5u T\u00c0U H\u1ee6 KY th\u01b0\u1eddng d\u00f9ng m\u1ed9t que tre \u0111\u1ec3 v\u1edbt v\u00e1ng t\u00e0u h\u1ee7 v\u1eaft l\u00ean cho kh\u00f4 r\u00e1o v\u1eady. M\u00f3n T\u00c0U H\u1ee6 nh\u1eadp qua Camphuchia, ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 Taohu \u2013 \u178f\u17b6\u179c\u17a0\u17ca\u17bc v\u00e0 gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 \u201d m\u00f4sau son\u0111ek si\u00eang cok \u2013 \u1798\u17d2\u179f\u17c5\u179f\u178e\u17c2\u17d2\u178a\u1780\u179f\u17c0\u1784\u1780\u1780 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 b\u1ed9t \u0111\u1eadu n\u00e0nh l\u00e0m \u0111\u00f4ng.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/rLZKDPd.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 gi\u1edd quen g\u1ecdi N\u01af\u1edaC T\u01af\u01a0NG. Nh\u01b0ng tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y hay g\u1ecdi l\u00e0 X\u00cc D\u1ea6U hay T\u00c0U V\u1eca Y\u1ec2U. Theo \u00e2m ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, g\u1ecdi X\u00cc D\u1ea6U vi\u1ebft l\u00e0 \u8c49 \u6cb9, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201cth\u1ecb du\u201d (th\u1ecb l\u00e0 \u0111\u1eadu th\u1ecb; du l\u00e0 tinh d\u1ea7u). Theo \u00e2m ti\u1ebfng Tri\u1ec1u Ch\u00e2u, g\u1ecdi T\u00c0U V\u1eca Y\u1ec2U vi\u1ebft l\u00e0 \u8c46 \u5473 \u6cb9, \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201c\u0111\u1eadu v\u1ecb du\u201d (\u0111\u1eadu l\u00e0 h\u1ea1t \u0111\u1eadu; v\u1ecb l\u00e0 gia v\u1ecb; du l\u00e0 tinh d\u1ea7u). M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u th\u00fa v\u1ecb hai ch\u1eef X\u00cc D\u1ea6U c\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u1ea9n d\u1ee5 ch\u1ec9 m\u00e1u m\u0169i. Ng\u01b0\u1eddi ta hay n\u00f3i b\u1ecb \u0111\u1ea5m x\u1ecbt x\u00ec d\u1ea7u\u2026 Ch\u1ee9 kh\u00f4ng ai n\u00f3i b\u1ecb \u0111\u1ea5m x\u1ecbt t\u00e0u v\u1ecb y\u1ec3u.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/3QQEUeG.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>23 th\u00e1ng Ch\u1ea1p \u0111\u01b0a \u00d4ng T\u00e1o v\u1ec1 tr\u1eddi c\u00f3 m\u00f3n TH\u00c8O L\u00c8O. Th\u00e8o l\u00e8o l\u00e0 Vi\u1ec7t h\u00f3a \u00e2m Ti\u1ec1u Ch\u00e2u \u201d T\u00e8 l\u00e8o\u201d , \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 TR\u00c0 LI\u1ec6U \u2013 \u8336 \u6599. Tr\u00e0 l\u00e0 n\u01b0\u1edbc tr\u00e0, li\u1ec7u l\u00e0 th\u1ee9c nh\u1eafm \u0111\u1ec3 u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc tr\u00e0 v\u1eady. Th\u00e8o l\u00e8o x\u01b0a ch\u1ee9a nhi\u1ec1u m\u1ea1ch nha, \u00d4ng T\u00e1o \u0103n s\u1ebd b\u1ecb d\u00ednh r\u0103ng, h\u1ea1n ch\u1ebf t\u00e2u nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng hay c\u1ee7a gia ch\u1ee7 l\u00ean Ng\u1ecdc Ho\u00e0ng Th\u01b0\u1ee3ng \u0110\u1ebf.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/9lOXEcG.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>Th\u01b0\u1eddng ng\u00e0y m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi th\u01b0\u1eddng \u0103n H\u1ee6 TI\u1ebeU. V\u1eady, h\u1ee7 ti\u1ebfu l\u00e0 g\u00ec? H\u1ee7 ti\u1ebfu l\u00e0 c\u00e1ch ghi trong T\u1eeb \u0111i\u1ec3n th\u1ed1ng nh\u1ea5t to\u00e0n d\u00e2n. C\u00f2n ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 H\u1ee6 T\u00cdU. T\u1eeb n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a t\u1eeb \u00e2m Ti\u1ec1u Ch\u00e2u l\u00e0 C\u1ee7i T\u00edu. \u00c2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201cQu\u1ea3 \u0111i\u1ec1u \u2013 \u7cbf \u689d\u201d. Qu\u1ea3 l\u00e0 b\u00e1nh l\u00e0m t\u1eeb b\u1ed9t; \u0110i\u1ec1u l\u00e0 v\u1eadt c\u00f3 h\u00ecnh s\u1ee3i nh\u1ecf v\u00e0 d\u00e0i. M\u00f3n h\u1ee7 ti\u1ebfu khi \u0111\u01b0\u1ee3c truy\u1ec1n qua Camphuchia th\u00ec ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 Cui Ti\u00eau \u2013 \u1782\u17bb\u1799\u1791\u17b6\u179c \u2013 v\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng v\u1edbi m\u00f3n h\u1ee7 ti\u1ebfu Nam Vang \u2013\u00a0 \u1782\u17bb\u1799\u1791\u17b6\u179c\u1797\u17d2\u1793\u17c6\u1796\u17c1\u1789 \u2013 Cui ti\u00eau Phnom P\u00eanh.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/qu2uERv.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>T\u1ea1i sao g\u1ecdi l\u00e0 X\u00c0 B\u1ea6N ? T\u1eeb n\u00e0y l\u00e0 Vi\u1ec7t h\u00f3a \u00e2m Ti\u1ec1u Ch\u00e2u l\u00e0 \u201d Ch\u1ea1p b\u1ea7n \u2013 \u96dc \u62fc \u201c. Ch\u1ea1p b\u1ea7n \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201d T\u1ea1p b\u00ednh \u201c, trong \u0111\u00f3 \u201d T\u1ea1p \u201d l\u00e0 nhi\u1ec1u th\u1ee9 l\u1ed9n x\u1ed9n kh\u00e1c nhau, kh\u00f4ng thu\u1ea7n nh\u1ea5t; \u201d B\u00ednh \u201d l\u00e0 k\u1ebft h\u1ee3p l\u1ea1i. V\u1eady nhi\u1ec1u th\u1ee9 l\u1ed9n x\u1ed9n kh\u00e1c nhau \u0111\u01b0\u1ee3c k\u1ebft h\u1ee3p l\u1ea1i th\u00ec g\u1ecdi l\u00e0 X\u00c0 B\u1ea6N v\u1eady.<\/p>\n<p>T\u1ea1i sao ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 g\u1ecdi ch\u1ebft l\u00e0 \u201d X\u00ed l\u1eaft l\u00e9o \u201d ? T\u1eeb n\u00e0y v\u1ed1n g\u1ed1c Ti\u1ec1u Ch\u00e2u l\u00e0 \u201d X\u00ed l\u00e9o \u2013 \u6b7b \u4e86 \u201d \u00e2m H\u00e1n Vi\u1ec7t l\u00e0 \u201d T\u1eed li\u1ec5u \u201d ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1ebft r\u1ed3i. Ng\u01b0\u1eddi Nam B\u1ed9 m\u01b0\u1ee3n \u00e2m Ti\u1ec1u Ch\u00e2u r\u1ed3i kh\u00f4i h\u00e0i ch\u01a1i ch\u1eef th\u00eam t\u1eeb \u201d l\u1eaft \u201d v\u00e0o th\u00e0nh ra \u201d X\u00ed l\u1eaft l\u00e9o \u201d v\u1edbi ngh\u0129a l\u00e0 ch\u1ebft l\u00e0 b\u1ecf m\u1ea1ng, v\u00f4 ph\u01b0\u01a1ng c\u1ee9u ch\u1eefa.<\/p>\n<p>N\u00fai B\u00e0 \u0110en c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t c\u00e1i t\u00ean m\u00e0 gi\u1edd \u00edt ai bi\u1ebft \u0111\u00f3 l\u00e0 Phnom Keo On\u0111et [ \u1797\u17d2\u1793\u17c6\u1780\u17c2\u179c\u17a2\u178e\u17d2\u178a\u17c2\u178f ] ngh\u0129a l\u00e0 Vi\u00ean Ng\u1ecdc N\u1ed5i (b\u1ed3ng b\u1ec1nh trong m\u00e2y). T\u00ean n\u00e0y do b\u00e0 con Khmer \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi \u0111\u1eb7t t\u1eeb r\u1ea5t xa x\u01b0a. V\u00ec kho\u1ea3ng c\u00e1ch qu\u00e1 xa n\u00ean b\u00e0 con ch\u1ec9 th\u1ea5y c\u00e1i \u0111\u1ec9nh n\u00fai \u1ea9n hi\u1ec7n trong m\u00e2y nh\u01b0 m\u1ed9t vi\u00ean ng\u1ecdc n\u1ed5i.<\/p>\n<p>L\u01af\u1ee2M \u0110\u01af\u1ee2C M\u1ed8T S\u1ed0 T\u1eea KHMER C\u00d3 LI\u00caN QUAN \u0110\u1ebeN \u201cGI\u00c0\u201d \u2026H\u00c0NG T\u1ef0 CH\u1eccN NHA\u2026<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb : ch\u0103s \u2013 gi\u00e0<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u179f\u17d2\u179a\u17bb\u1780 : ch\u0103s sor\u1ed1k\u00a0 \u2013 gi\u00e0 l\u00e0ng<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1791\u17bb\u17c6 : ch\u0103s tum \u2013 gi\u00e0 c\u1ea3<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1787\u179a\u17b6 : ch\u0103s ch\u00f4 ria \u2013 gi\u00e0 l\u1ee5m kh\u1ee5m.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u179c\u17c3: ch\u0103s veay \u2013 gi\u00e0 tr\u00ed th\u1ee9c.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1780\u1793\u17d2\u179a\u17d2\u178a\u17b6\u1780\u17cb\u17a2\u17b6\u179a\u1798\u17d2\u1798\u178e\u17cd \u2013 ch\u0103s con \u0111o rat a rom m\u00f4 \u2013 gi\u00e0 gi\u1eadt g\u00e2n.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1789\u17c9\u17c2 : ch\u0103s nhe \u2013 gi\u00e0 d\u00ea, gi\u00e0 ch\u1ecdc g\u00e1i.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1796\u17d2\u179a\u17be\u179b : ch\u0103s p\u00f4 r\u01a1l \u2013 gi\u00e0 l\u1ef1u \u0111\u1ea1n.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1787\u17d2\u179a\u179b\u17bd\u179f : ch\u0103s ch\u00f4ro luas \u2013 gi\u00e0 c\u00e0 ch\u1edbn.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u179a\u17c6\u1794\u179b\u17cb\u1799\u1780\u17cd : ch\u0103s rom bol yok \u2013 gi\u00e0 m\u1eafc d\u1ecbch.<\/p>\n<p>\u2013 \u178f\u17b6\u1780\u1789\u17d2\u1785\u17b6\u179f\u17cb\u17a5\u178f\u1798\u17b6\u1799\u17b6\u1791 : ta canh ch\u0103s \u00e2t mia diat \u2013 gi\u00e0 m\u1ea5t n\u1ebft.<\/p>\n<p>\u2013 \u1785\u17b6\u179f\u17cb\u1780\u17c6\u17a0\u17bc\u1785 : ch\u0103s com h\u00f4ch \u2013 gi\u00e0 qu\u1ef7.<\/p>\n<p>Huy\u1ec7n T\u00e2n Bi\u00ean c\u00f3 x\u00e3 M\u1ecf C\u00f4ng, \u0111\u1ecba danh n\u00e0y c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb \u1ea5p G\u00f2 \u0110\u00e1. T\u1ea1i khu G\u00f2 \u0110\u00e1 n\u00e0y c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u m\u0169i \u0111\u00e1 d\u01b0\u1edbi \u0111\u1ea5t tr\u1ed3i l\u00ean, ng\u01b0\u1eddi Khmer x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 Thomo Cong \u2013 \u1790\u17d2\u1798\u1780\u1784\u17cb , trong \u0111\u00f3 Thomo l\u00e0 \u0111\u00e1, Cong l\u00e0 khoanh, kh\u1ee9a, l\u1edbp. Ngh\u0129a chung l\u00e0 \u0111\u00e1 tr\u1ed3i l\u00ean t\u1eebng l\u1edbp. Thomo Cong v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh M\u1ecf C\u00f4ng.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/FNHuMhl.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>R\u1eebng Ch\u00e0ng Ri\u1ec7c c\u00f3 nhi\u1ec1u con su\u1ed1i, nh\u01b0ng n\u1ed5i ti\u1ebfng nh\u1ea5t l\u00e0 Su\u1ed1i Ch\u00f2, tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 T\u00e2y Ninh ghi l\u00e0 Chor. Th\u1ef1c ra, Ch\u00f2 \u1edf \u0111\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e2y ch\u00f2, m\u00e0 l\u00e0 chh\u00f4r \u2013 \u1788\u179a ngh\u0129a l\u00e0 n\u01a1i \u0111\u1ee9ng ch\u00e2n, n\u01a1i \u0111\u00f3ng qu\u00e2n.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecba \u0111\u1ea7u ph\u00eda b\u1eafc huy\u1ec7n T\u00e2n Bi\u00ean c\u00f3 \u0111\u1ecba danh Su\u1ed1i K\u0111u\u1ed1ch. \u0110\u00e2y l\u00e0 con su\u1ed1i ch\u1ea3y t\u1eeb Camphuchia qua r\u1eebng Ch\u00e0ng Ri\u1ec7c. T\u00ean n\u00e0y g\u1ed1c Khmer [K\u0111uoch \u2013 \u1780\u17d2\u178a\u17bd\u1785] ngh\u0129a l\u00e0 c\u1ee7 n\u1ea7n. Su\u1ed1i c\u00f3 nhi\u1ec1u d\u00e2y c\u1ee7 n\u1ea7n m\u1ecdc.<\/p>\n<p>\u1ede B\u1ebfn C\u1ea7u c\u00f3 \u0111\u1ecba danh R\u1ea1ch B\u1ea3o. Con r\u1ea1ch n\u00e0y ch\u1ea3y qua \u1ea4p B\u1ea3o c\u1ee7a x\u00e3 Long Giang. B\u1ea3o (\u0111\u1ed3n) \u0111\u00e2y l\u00e0 B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh Li\u00eau \u0111\u1eafp n\u0103m Thi\u1ec7u Tr\u1ecb th\u1ee9 III \u2013 1843. B\u1ea3o \u0110\u1ecbnh Li\u00eau ph\u00f2ng th\u1ee7 bi\u00ean gi\u1edbi v\u00e0 b\u1ea3o v\u1ec7 t\u1eeb xa cho B\u1ea3o Quang H\u00f3a \u0111\u1eafp n\u0103m Minh M\u1ea1ng th\u1ee9 V \u2013 1824 t\u1ea1i C\u1ea9m Giang. Hai di t\u00edch \u0111\u1ed3n b\u1ea3o n\u00e0y c\u00f2n kh\u00e1 r\u00f5 n\u00e9t t\u1ea1i T\u00e2y Ninh.<\/p>\n<p>X\u00e3 Ho\u00e0 Th\u1ea1nh (Ch\u00e2u Th\u00e0nh \u2013 T\u00e2y Ninh) c\u00f3 \u0111\u1ecba danh B\u01b0ng R\u00e3 Mi\u1ec7t, C\u1ea7u R\u00e3 Mi\u1ec7t. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y l\u1ea5y theo t\u00ean l\u00e0ng Praha Mi\u1ec7t th\u1eddi Ph\u00e1p thu\u1ed9c. Praha l\u00e0 t\u1eeb do Ph\u00e1p ghi sai ti\u1ebfng Khmer \u2013 \u1796\u17d2\u179a\u17c7\u179c\u17b7\u17a0\u17b6\u179a \u2013 Presvihear \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 ng\u00f4i Ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n. C\u00f2n Mi\u1ec7t l\u00e0 Meas \u2013 \u1798\u17b6\u179f \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 v\u00e0ng. Praha Mi\u1ec7t\/ Presvihear Meas \u2013 l\u00e0 ng\u00f4i Ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n c\u00f3 t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt b\u1eb1ng v\u00e0ng. Ng\u00f4i n\u00e0y l\u00e0 ti\u1ec1n th\u00e2n c\u1ee7a Ch\u00f9a Mongkol Reangsi ( \u1798\u1784\u17d2\u1782\u179b\u179a\u1784\u17d2\u179f\u17b8 \u2013 Ph\u01b0\u1edbc Hi\u1ec7p \u2013 \u179c\u178f\u17d2\u178f\u179f\u17b7\u179a\u17b8\u17a2\u1784\u17d2\u1782\u179a\u1787\u17bb\u17c6\u1790\u17d2\u1798\u17b8 ) ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>T\u1ea1i x\u00e3 Su\u1ed1i D\u00e2y c\u00f3 \u0111\u1ecba danh Ng\u00e3 t\u01b0 Khu V\u1ef1c. Th\u1ebf th\u00ec c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a g\u00ec? Th\u1ef1c ra, N\u00f4ng tr\u01b0\u1eddng m\u00eda c\u1ee7a D\u01b0\u01a1ng Minh Ch\u00e2u x\u01b0a kia chia th\u00e0nh 5 khu v\u1ef1c tr\u1ed3ng, khu v\u1ef1c 1,2,5 nay ch\u00ecm d\u01b0\u1edbi \u0111\u00e1y h\u1ed3, khu v\u1ef1c 4 thu\u1ed9c B\u01b0ng B\u00e0ng (Su\u1ed1i B\u00e0 Chi\u00eam), khu v\u1ef1c 3 thu\u1ed9c \u0110\u1ed3ng R\u00f9m. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 c\u00e1i ng\u00e3 t\u01b0 \u0111i v\u00e0o khu v\u1ef1c 3 \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 Ng\u00e3 t\u01b0 Khu v\u1ef1c.<\/p>\n<p>X\u00e3 T\u00e2n H\u01b0ng c\u00f3 X\u00f3m B\u00e0u B\u1eafc. V\u00e0i ng\u01b0\u1eddi l\u00fd gi\u1ea3i c\u00e1i b\u00e0u \u1edf h\u01b0\u1edbng b\u1eafc c\u1ee7a n\u00fai n\u00ean ta g\u1ecdi v\u1eady. Th\u1ef1c ra B\u1eafc l\u00e0 bi\u1ebfn \u00e2m c\u1ee7a Pro v\u1ea5c \u2013 \u1794\u17d2\u179a\u179c\u17b9\u1780 \u2013 B\u00e2ng Pro v\u1ea5c \u1794\u17b9\u1784\u1794\u17d2\u179a\u179c\u17b9\u1780 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e0u c\u00f3 nhi\u1ec1u chim le le.<\/p>\n<p>X\u00e3 Su\u1ed1i \u0110\u00e1 huy\u1ec7n D\u01b0\u01a1ng Minh Ch\u00e2u c\u00f3 Tr\u1ea3ng \u0110\u1ed3ng Xu\u1ed3ng. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y g\u1ed1c Khmer \u2013 \u179c\u17b6\u179b\u1780\u17c6\u1796\u1784\u17cb\u179f\u17d2\u1793\u17bd\u179b \u2013 Veal kongpong snu\u00f4l \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 khu tr\u1ea3ng c\u00f3 b\u1ebfn c\u00e2y tr\u1eafc \u0111en.<\/p>\n<p>\u0110\u1ecba danh M\u1ed9c B\u00e0i \u1edf T\u00e2y Ninh c\u00f3 2. M\u1ed9t l\u00e0 B\u00e0u M\u1ed9c B\u00e0i \u1edf bi\u00ean gi\u1edbi \u1ea5p B\u1ebfn C\u1eeb x\u00e3 Ninh \u0110i\u1ec1n \u2013 Ch\u00e2u Th\u00e0nh, hai l\u00e0 c\u1eeda kh\u1ea9u M\u1ed9c B\u00e0i \u1edf L\u1ee3i Thu\u1eadn \u2013 B\u1ebfn C\u1ea7u. Quan s\u00e1t b\u1ea3n \u0111\u1ed3 H\u1ea1t tham bi\u1ec7n T\u00e2y Ninh 1896 c\u00f3 t\u1ed5ng c\u1ed9ng 30 c\u1ed9t m\u1ed1c bi\u00ean gi\u1edbi v\u1edbi Campuchia. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 n\u0103m 1870 Nam K\u1ef3 v\u00e0 Campuchia x\u00e1c \u0111\u1ecbnh l\u1ea1i bi\u00ean gi\u1edbi, hai c\u1ed9t m\u1ed1c 24 v\u00e0 28 c\u00f3 s\u1ef1 \u0111i\u1ec1u ch\u1ec9nh v\u1ecb tr\u00ed, n\u00ean m\u1edbi c\u1eafm M\u1ed9c B\u00e0i l\u1ea1i. M\u1ed9c l\u00e0 g\u1ed7, B\u00e0i l\u00e0 t\u1ea5m v\u00e1n ghi v\u1ecb tr\u00ed bi\u00ean gi\u1edbi c\u1ee7a hai qu\u1ed1c gia.<\/p>\n<p>X\u00e3 T\u00e2n H\u00f2a c\u00f3 S\u00f3c Con Tr\u0103ng, l\u00e0ng n\u00e0y l\u1eadp t\u1eeb 1862. Ph\u00e1p ghi l\u00e0 Con Trang, ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t quen g\u1ecdi l\u00e0 Con Tr\u0103ng. Ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 Srok C\u00f4n Treang \u2013 \u179f\u17d2\u179a\u17bb\u1780\u1782\u17bc\u1793\u1791\u17d2\u179a\u17b6\u17c6\u1784 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 l\u00e0ng m\u1ecdc nhi\u1ec1u c\u00e2y l\u00e1 bu\u00f4ng nh\u1ecf.<\/p>\n<p>L\u00e2m V\u1ed3 \u0111\u1ecba danh \u1edf Tr\u00e0 Vinh, B\u1ebfn Tre, An Giang, \u0110\u1ed3ng Th\u00e1p v\u00e0 T\u00e2y Ninh. \u1ede T\u00e2y Ninh c\u00f3 x\u00f3m L\u00e2m V\u1ed3, su\u1ed1i L\u00e2m V\u1ed3 v\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng h\u01a1n h\u1ebft l\u00e0 Ng\u00e3 ba L\u00e2m V\u1ed3. Nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh n\u00e0y c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb m\u1ed9c danh Khmer l\u00e0 \u0110\u01a1m P\u00f4 \u2013 \u178a\u17be\u1798\u1796\u17c4\u1792\u17b7\u17cd \u2013 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e2y b\u1ed3 \u0111\u1ec1 (lo\u1ea1i l\u00e1 c\u00f3 \u0111u\u00f4i nh\u1ecdn).<\/p>\n<p>\u0110\u1ecba danh S\u00e0i G\u00f2n c\u00f3 l\u1ebd xu\u1ea5t hi\u1ec7n s\u1edbm nh\u1ea5t l\u00e0 n\u0103m 1776 trong Ph\u1ee7 Bi\u00ean T\u1ea1p L\u1ee5c c\u1ee7a L\u00ea Qu\u00fd \u0110\u00f4n v\u1edbi s\u1ef1 ki\u1ec7n Nguy\u1ec5n D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m \u0111\u00e1nh Ch\u00e2n L\u1ea1p ph\u00e1 v\u1ee1 l\u0169y S\u00e0i G\u00f2n v\u00e0o n\u0103m 1674. V\u1ec1 hai ch\u1eef S\u00e0i G\u00f2n, Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 c\u1ee7i g\u00f2n; V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n gi\u1ea3i th\u00edch theo \u00e2m Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng l\u00e0 Th\u00e0y Ng\u1ed3n t\u1ee9c \u0110\u1ec1 Ng\u1ea1n; Ph\u00e1p gi\u1ea3i th\u00edch l\u00e0 T\u00e2y C\u1ed1ng\u2026 nh\u1eefng c\u00e1ch gi\u1ea3i th\u00edch n\u00e0y qu\u1ea3 l\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u01b0\u1ee3c thuy\u1ebft ph\u1ee5c, ch\u1ec9 \u0111\u1ec3 tham kh\u1ea3o. Th\u1ef1c ra, S\u00e0i G\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a t\u1eeb danh ng\u1eef Pray N\u00f4k\u00f4r \u2013 \u1796\u17d2\u179a\u17c3\u1793\u1782\u179a \u2013 m\u1ed9t t\u1eeb g\u1ed1c Ph\u1ea1n (N\u00f4k\u00f4r) \u2013 Pray ngh\u0129a l\u00e0 r\u1eebng, \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i ra th\u00e0nh S\u00e0i, c\u00f2n N\u00f4k\u00f4r r\u1ee5ng \u0111i N\u00f4 c\u00f2n K\u00f4r v\u00e0 \u0111\u1ecdc tr\u1ea1i ra th\u00e0nh G\u00f2n. V\u1eady S\u00e0i G\u00f2n \u2013 Pray N\u00f4k\u00f4r \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 th\u00e0nh ph\u1ed1 trong r\u1eebng v\u1eady.<\/p>\n<p>\u1ede An Giang c\u00f3 x\u00e3 C\u1ea7n \u0110\u0103ng g\u1ed1c l\u00e0 M\u00f3t St\u01b0ng \u2013 \u1798\u17b6\u178f\u17cb\u179f\u17d2\u1791\u17b9\u1784 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 c\u1eeda s\u00f4ng. \u1ede T\u00e2y Ninh c\u00f3 c\u1ea7u C\u1ea7n \u0110\u0103ng g\u1ed1c l\u00e0 Can\u0111al \u2013 \u1780\u178e\u17d2\u178a\u17b6\u179b \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 gi\u1eefa, trung t\u00e2m. \u0110\u00e2y l\u00e0 d\u1ea1ng Vi\u1ec7t h\u00f3a ti\u1ebfng Khmer mang t\u00ednh \u0111\u1ed3ng \u00e2m \u1edf hai \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c nhau.<\/p>\n<p>X\u00e3 H\u01b0ng Thu\u1eadn \u2013 Tr\u1ea3ng B\u00e0ng c\u00f3 \u1ea5p B\u00f9ng Binh. \u0110\u00e2y kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 v\u00f2ng xoay \u1edf ng\u00e3 s\u00e1u ng\u00e3 b\u1ea3y, m\u00e0 l\u00e0 kh\u00fac s\u00f4ng r\u1ed9ng v\u00e0 tr\u00f2n. Gi\u1edd g\u1ecdi s\u00f4ng S\u00e0i G\u00f2n, x\u01b0a g\u1ecdi s\u00f4ng \u0110\u1ee5c, n\u0103m 1836 vua Minh M\u1ea1ng \u0111\u1ed5i l\u1ea1i s\u00f4ng Thanh L\u01b0u.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/y9y4GwO.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>B\u1ea3n \u0111\u1ed3 H\u1ea1t tham bi\u1ec7n T\u00e2y Ninh v\u1ebd 1896<\/p>\n<p>N\u0103m 1877 t\u1ed5ng Kh\u00e1n Xuy\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c th\u00e0nh l\u1eadp b\u00ean h\u1eefu ng\u1ea1n s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng. T\u1ed5ng n\u00e0y c\u00f3 l\u00e0ng \u0110\u00e1t P\u00f4, b\u1ea3n \u0111\u1ed3 H\u1ea1t tham bi\u1ec7n T\u00e2y Ninh 1896 ghi l\u00e0 \u0110\u1ed1c B\u00f2. \u0110\u00e2y l\u00e0 t\u00ean m\u1ed9t lo\u1ea1i c\u00e2y trong ti\u1ebfng Khmer g\u1ecdi l\u00e0 \u2013 \u178a\u1780\u1796 \u2013 \u0110\u00f3t P\u00f4 \u2013 ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e2y thi\u1ebft \u0111inh. L\u00e0ng n\u00e0y sau 1916, Ph\u00e1p c\u1eaft cho Campuchia. Ng\u00e0y nay l\u00e0 ph\u1ea7n \u0111\u1ea5t gi\u00e1p x\u00e3 Bi\u00ean Gi\u1edbi huy\u1ec7n Ch\u00e2u Th\u00e0nh.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/tdjZAyI.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>X\u00e3 Ti\u00ean Thu\u1eadn huy\u1ec7n B\u1ebfn C\u1ea7u c\u00f3 X\u00f3m Khu\u1ea5t. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y xu\u1ea5t ph\u00e1t t\u1eeb m\u1ed9c danh l\u00e0 \u178a\u17be\u1798\u1798\u1784\u17d2\u1783\u17bb\u178f \u2013 \u0110\u01a1m M\u00f4ng Kh\u00fat \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e2y m\u0103ng c\u1ee5t. L\u00e0ng c\u00f3 c\u00e2y m\u0103ng c\u1ee5t to.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/iSjRplP.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>X\u00e3 T\u00e2n \u0110\u00f4ng x\u01b0a g\u1ecdi l\u00e0 K\u00e0 Tum. Nay c\u00f2n c\u00e1c \u0111\u1ecba danh nh\u01b0 c\u1eeda kh\u1ea9u K\u00e0 Tum, \u0111\u1ed3n K\u00e0 Tum. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y c\u00f3 ngu\u1ed3n g\u1ed1c t\u1eeb m\u1ed9c danh \u2013 \u1780\u17d2\u1791\u1798\u17d2\u1796 \u2013 ch\u1eef Khmer g\u1ed1c Ph\u1ea1n: Ktom \u2013 \u0110\u01a1m Ktom ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t quen g\u1ecdi l\u00e0 c\u00e2y g\u00e1o tr\u1eafng.<\/p>\n<p>G\u1ea7n H\u1ea3i quan K\u00e0 Tum c\u00f3 \u0111\u1ecba danh Tung Thngay. Ti\u1ebfng Khmer l\u00e0 \u2013 \u1791\u1791\u17b9\u1784\u1790\u17d2\u1784\u17c3 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 ng\u01b0\u1ee3c s\u00e1ng. V\u00ec chi\u1ebfn tranh ch\u1ebft ch\u00f3c nhi\u1ec1u v\u00e0 k\u1ef5 ng\u01b0\u1ee3c h\u01b0\u1edbng \u00e1nh s\u00e1ng n\u00ean b\u00e0 con Khmer b\u1ecf kh\u00f4ng \u1edf n\u1eefa v\u00e0 l\u1eadp l\u00e0ng m\u1edbi K\u00e0 \u1ed0t ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>Khu g\u1ea7n \u0110\u1ed3n K\u00e0 Tum ( x\u00e3 T\u00e2n \u0110\u00f4ng) c\u00f3 x\u00f3m Ch\u00e0 R\u00ec. Ch\u00e0 R\u00ec ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 Chr\u00e2y \u2013 \u1787\u17d2\u179a\u17c3. \u0110\u01a1m Chr\u00e2y ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e2y \u0111a. X\u00f3m c\u00f3 c\u00e2y \u0111a to.<\/p>\n<p>\u1ede L\u1ed9c H\u01b0ng \u2013 Tr\u1ea3ng B\u00e0ng c\u00f3 khu b\u00e0u g\u1ecdi l\u00e0 b\u00e0u T\u1ea7m \u0110inh. \u0110\u00e2y l\u00e0 m\u1ed9t t\u1eeb Khmer \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a t\u1eeb h\u01a1n 100 n\u0103m tr\u01b0\u1edbc. B\u00e0u T\u1ea7m \u0110inh g\u1ed1c l\u00e0 B\u00e2ng on\u0111eng \u2013 \u1794\u17b9\u1784\u17a2\u178e\u17d2\u178a\u17c2\u1784 \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 b\u00e0u c\u00e1 tr\u00ea.<\/p>\n<p>C\u1ea7u C\u1ea7n \u0110\u0103ng b\u1eafc qua r\u1ea1ch B\u1ebfn \u0110\u00e1 \u1edf Th\u1ecb tr\u1ea5n T\u00e2n Bi\u00ean. C\u1ea7n \u0110\u0103ng g\u1ed1c Khmer l\u00e0 Can\u0111al \u2013 \u1780\u178e\u17d2\u178a\u17b6\u179b \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 trung t\u00e2m. C\u00e2y c\u1ea7u \u1edf trung t\u00e2m c\u1ee7a huy\u1ec7n v\u1eady.<\/p>\n<p>X\u00e3 T\u00e2n \u0110\u00f4ng c\u00f3 \u0111\u1ecba danh T\u1ea7m Ph\u00f4 (\u1ea5p). C\u00f3 ng\u01b0\u1eddi cho r\u1eb1ng do T\u00e0 Phol \u0111\u1ecdc ch\u1ec7ch m\u00e0 th\u00e0nh. Nh\u01b0ng th\u1ef1c ra, T\u1ea7m Ph\u00f4 v\u1ed1n l\u00e0 m\u1ed9c danh th\u00e0nh \u0111\u1ecba danh \u2013 \u17a2\u17c6\u1796\u17b7\u179b \u2013 Ompil \u2013 ngh\u0129a l\u00e0 c\u00e2y me. L\u00e0ng n\u00e0y c\u00f3 t\u1eeb th\u1eddi Ph\u00e1p thu\u1ed9c, l\u00e0 m\u1ed9t trong n\u0103m l\u00e0ng x\u01b0a c\u1ee7a T\u1ed5ng Ch\u01a1n B\u00e0 \u0110en 1865.<\/p>\n<p>X\u00e3 \u0110\u00f4n Thu\u1eadn c\u00f3 c\u00e2y c\u1ea7u ghi t\u00ean l\u00e0 C\u00e1 Ch\u00fac. Ch\u1eb3ng ai hi\u1ec3u l\u00e0 lo\u1ea1i c\u00e1 g\u00ec \u1edf con r\u1ea1ch nh\u1ecf n\u00e0y. Th\u1ef1c ra ph\u1ea3i l\u00e0 C\u1ea3 Ch\u00fac, C\u1ea3 l\u00e0 \u00f4ng H\u01b0\u01a1ng C\u1ea3, m\u1ed9t ch\u1ee9c s\u1eafc c\u1ee7a l\u00e0ng x\u01b0a, c\u00f2n Ch\u00fac l\u00e0 t\u00ean ri\u00eang c\u1ee7a \u00f4ng . Nh\u00e0 \u00f4ng C\u1ea3 Ch\u00fac \u1edf g\u1ea7n \u0111\u1ea7u c\u1ea7u n\u00e0y, n\u00ean ng\u01b0\u1eddi ta m\u1edbi g\u1ecdi v\u1eady.<\/p>\n<p>L\u00ecnh Hu\u1ef3nh \u2013 \u0111\u1ecba danh \u1edf H\u00f2n \u0110\u1ea5t \u2013 Ki\u00ean Giang, T\u1ecbnh Bi\u00ean \u2013 An Giang v\u00e0 Ch\u00e2u Th\u00e0nh \u2013 T\u00e2y Ninh. \u1ede T\u00e2y Ninh, G\u00f2 L\u00ecnh Hu\u1ef3nh thu\u1ed9c x\u00e3 Ph\u01b0\u1edbc Vinh, g\u00f2 \u0111\u1ea5t n\u00e0y l\u00e0 n\u1ec1n ch\u00f9a Khmer c\u0169. Ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh n\u00e0y l\u00e0 Prek Ongkunh (\u1796\u17d2\u179a\u17c2\u1780\u17a2\u1784\u17d2\u1782\u17bb\u1789) ho\u1eb7c Veal Ongkunh (\u179c\u17b6\u179b\u17a2\u1784\u17d2\u1782\u17bb\u1789) ngh\u0129a l\u00e0 r\u1ea1ch ch\u00e0m, tr\u1ea3ng ch\u00e0m \u2013 n\u01a1i m\u1ecdc nhi\u1ec1u d\u00e2y ch\u00e0m c\u00f2n g\u1ecdi l\u00e0 d\u00e2y \u0111\u1eadu d\u1eb9t, h\u1ed9t d\u00f9ng l\u00e0m tr\u00f2 ch\u01a1i n\u00e9m ch\u00e0m trong t\u1ebft Ch\u00f4l Chh\u0103m Thm\u00e2y. L\u00ecnh Hu\u1ef3nh l\u00e0 c\u00e1ch Vi\u1ec7t h\u00f3a t\u1eeb Ongkunh trong ti\u1ebfng Khmer, c\u1ea3 3 \u0111\u1ecba danh k\u1ec3 tr\u00ean \u0111\u1ec1u \u0111\u1ed3ng nh\u1ea5t nh\u01b0 v\u1eady c\u1ea3.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/ahG3M3K.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/2YwEqW5.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p>C\u00e1 V\u00e0ng<\/p>\n<p>M\u1ed9t ng\u01b0\u1eddi b\u00e1n n\u1ed3i, xon, c\u00e0 r\u00e0ng\u2026 b\u1eb1ng \u0111\u1ea5t nung cho bi\u1ebft, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi Khmer \u1edf Tri T\u00f4n d\u00f9ng H\u1ed8T TR\u00c1I CH\u00c0M \u0111\u1ec3 ngh\u00e8 l\u00f2ng c\u00e1i xon cho th\u1eadt d\u1ebd d\u1eb7t, tr\u01a1n l\u00e1ng tr\u01b0\u1edbc khi \u0111em nung.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large is-resized\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/Iap0rIH.jpeg\" alt=\"\" style=\"width:389px;height:auto\"><\/figure>\n<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>https:\/\/www.facebook.com\/profile.php?id=100002978782946 \u0110\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long c\u00f3 hai con s\u00f4ng n\u1ed5i ti\u1ebfng l\u00e0 S\u00f4ng Ti\u1ec1n v\u00e0 S\u00f4ng H\u1eadu. S\u00f4ng Ti\u1ec1n c\u00f3 t\u00ean g\u1ed1c l\u00e0 M\u00ea K\u00f4ng \u2013 \u1798\u17c1\u1782\u1784\u17d2\u1782 \u2013 M\u00ea l\u00e0 m\u1eb9, l\u00e0 ch\u00ednh, K\u00f4ng l\u00e0 d\u00f2ng ch\u1ea3y \u2013 M\u00ea K\u00f4ng l\u00e0 d\u00f2ng s\u00f4ng m\u1eb9, d\u00f2ng ch\u00ednh. S\u00f4ng H\u1eadu c\u00f3 t\u00ean g\u1ed1c l\u00e0 Bassak ( &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/tac-gia-dao-thai-son-cac-bai-viet-cho-den-thang-10-nam-2024\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">T\u00e1c gi\u1ea3 \u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n: c\u00e1c b\u00e0i vi\u1ebft cho \u0111\u1ebfn th\u00e1ng 10 n\u0103m 2024<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59],"tags":[],"class_list":["post-893","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dao-thai-son"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=893"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/893\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=893"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=893"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=893"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}