{"id":896,"date":"2024-10-02T11:02:14","date_gmt":"2024-10-02T11:02:14","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/dao-thai-son-ba-nghi-le-quan-trong-trong-chuoi-chol-chhnam-thmay-cua-nguoi-khmer-tay-ninh\/"},"modified":"2024-10-02T11:02:14","modified_gmt":"2024-10-02T11:02:14","slug":"dao-thai-son-ba-nghi-le-quan-trong-trong-chuoi-chol-chhnam-thmay-cua-nguoi-khmer-tay-ninh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/dao-thai-son-ba-nghi-le-quan-trong-trong-chuoi-chol-chhnam-thmay-cua-nguoi-khmer-tay-ninh\/","title":{"rendered":"\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n \u2013 BA NGHI L\u1ec4 QUAN TR\u1eccNG TRONG CHU\u1ed6I CH\u00d4L CHHN\u0102M THM\u00c2Y C\u1ee6A NG\u01af\u1edcI KHMER T\u00c2Y NINH"},"content":{"rendered":"<div>\n<p>I. KH\u00c1I QU\u00c1T V\u1ec0 L\u1ec4 H\u1ed8I V\u0102N H\u00d3A C\u1ee6A NG\u01af\u1edcI KHMER<\/p>\n<p>N\u00f3i \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a Khmer l\u00e0 n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u1ec5 h\u1ed9i. L\u1ec5 h\u1ed9i bao g\u1ed3m l\u1ec5 h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 l\u1ec5 h\u1ed9i d\u00e2n gian, ti\u1ebfp n\u1ed1i nhau theo \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 c\u00e1c th\u00e1ng trong n\u0103m. M\u1ed7i l\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u00e0u s\u1eafc, h\u00ecnh th\u1ee9c v\u00e0 \u00fd ngh\u0129a ri\u00eang, qua \u0111\u00f3 ph\u1ea3n \u00e1nh cu\u1ed9c s\u1ed1ng v\u1eadt ch\u1ea5t, tinh th\u1ea7n v\u00e0 s\u1ef1 mong c\u1ea7u c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ed1i v\u1edbi th\u1ebf gi\u1edbi t\u1ea7ng tr\u00ean, chan h\u00f2a v\u1ea1n v\u1eadt. Tr\u1ea3i qua h\u00e0ng ng\u00e0n n\u0103m l\u1ecbch s\u1eed, l\u1ec5 h\u1ed9i l\u00e0 <a><\/a>m\u1ed9t ph\u1ea7n kh\u00f4ng th\u1ec3 thi\u1ebfu trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n Khmer, nh\u01b0ng b\u00ean c\u1ea1nh l\u1ec5 h\u1ed9i c\u00f2n c\u00f3 m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn quan tr\u1ecdng kh\u00f4ng k\u00e9m \u0111\u00f3 l\u00e0 truy\u1ec7n k\u1ec3 d\u00e2n gian. Truy\u1ec7n k\u1ec3 d\u00e2n gian nh\u1eb1m gi\u1ea3i th\u00edch cho nghi th\u1ee9c l\u1ec5 h\u1ed9i, c\u00f2n l\u1ec5 h\u1ed9i ch\u00ednh l\u00e0 ph\u1ea7n di\u1ec5n x\u01b0\u1edbng cho truy\u1ec7n k\u1ec3 d\u00e2n gian.<\/p>\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/i.imgur.com\/yGVMdsU.jpeg\" alt=\"\"><\/figure>\n<p><span id=\"more-971\"><\/span><\/p>\n<p>Trong n\u0103m, ng\u01b0\u1eddi Khmer c\u00f3 kh\u00e1 nhi\u1ec1u l\u1ec5 h\u1ed9i, l\u1ec5 h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 d\u00e2n gian \u0111i\u1ec3n h\u00ecnh nh\u01b0 c\u00fang Neakta Sr\u1ed1k, T\u1ea3o m\u1ed9, Ch\u00f4l chhn\u0103m thm\u00e2y, Ph\u1eadt \u0110\u1ea3n, Nh\u1eadp h\u1ea1, Xu\u1ea5t h\u1ea1, D\u00e2ng y Kathina, Sen \u0110\u00f4n Ta, Ok ombok\u2026ngo\u00e0i ra c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c nghi l\u1ec5 v\u00f2ng \u0111\u1eddi nh\u01b0 h\u1ecfi c\u01b0\u1edbi, tang ma, m\u1eebng th\u1ecd\u2026Nh\u00ecn chung h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y \u0111\u1ec1u c\u00f3 nghi th\u1ee9c di\u1ec5n x\u01b0\u1edbng kh\u00e1c nhau v\u00e0 k\u00e8m theo bao gi\u1edd c\u0169ng c\u00f3 nh\u1eefng c\u00e2u truy\u1ec7n k\u1ec3. Ch\u1eb3ng h\u1ea1n trong Ch\u00f4l chhn\u0103m thm\u00e2y c\u00f3 nghi th\u1ee9c r\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u l\u00e2u c\u1ee7a th\u1ea7n b\u1ed1n m\u1eb7t Maha Prum, ng\u01b0\u1eddi Khmer c\u00f3 c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u1ec3 v\u1ec1 ch\u00e0ng Thomabal gi\u1ea3i \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e2u \u0111\u1ed1 h\u00f3c b\u00faa c\u1ee7a th\u1ea7n \u201cBu\u1ed5i s\u00e1ng c\u00e1i duy\u00ean c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u00e2u? Bu\u1ed5i tr\u01b0a \u1edf \u0111\u00e2u? V\u00e0 bu\u1ed5i t\u1ed1i \u1edf \u0111\u00e2u?\u201d. V\u00e0 s\u1ef1 chi\u1ebfn th\u1eafng c\u1ee7a ch\u00e0ng Thomabal l\u00e0m cho th\u1ea7n Maha Prum thua cu\u1ed9c, th\u1ea7n ng\u01b0\u1edbc m\u1eb7t l\u00ean tr\u1eddi g\u1ecdi c\u00e1c n\u00e0ng con g\u00e1i c\u1ee7a m\u00ecnh xu\u1ed1ng \u0111\u1ec3 d\u1eb7n d\u00f2 l\u00e0 ph\u1ea3i c\u1ea5t gi\u1eef \u0111\u1ea7u th\u1ea7n tr\u00ean \u0111\u1ec9nh n\u00fai Tudi, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u c\u1ee7a th\u1ea7n r\u01a1i xu\u1ed1ng bi\u1ec3n l\u00e0m kh\u00f4 c\u1ea1n \u0111\u1ea1i d\u01b0\u01a1ng, kh\u00f4ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u00ecnh l\u01a1 l\u1eedng tr\u00ean kh\u00f4ng trung v\u00ec nh\u01b0 v\u1eady th\u00ec kh\u00f4ng bao gi\u1edd c\u00f3 m\u01b0a v\u00e0 n\u1ebfu \u0111\u1ec3 \u0111\u1ea7u m\u00ecnh r\u01a1i xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t th\u00ec \u0111\u1ea5t s\u1ebd kh\u00f4 c\u1eb1n. D\u1eb7n d\u00f2 xong, th\u1ea7n t\u1ef1 c\u1ea7m g\u01b0\u01a1m c\u1eaft ph\u0103ng \u0111\u1ea7u c\u1ee7a m\u00ecnh v\u00e0 giao ngay cho ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i c\u1ea3 l\u00e0 Tung S\u1eafc T\u00eavi. C\u00e1c c\u00f4 g\u00e1i l\u00e0m \u0111\u00fang theo l\u1eddi th\u1ea7n Maha Brum d\u1eb7n, h\u00e0ng n\u0103m, \u0111\u00fang v\u00e0o th\u1eddi kh\u1eafc giao th\u1eeba, b\u1ea3y c\u00f4 con g\u00e1i c\u1ee7a th\u1ea7n \u0111\u1ebfn n\u00fai Tudi, lu\u00e2n phi\u00ean nhau l\u00e0m l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u Maha Prum \u0111i quanh n\u00fai theo h\u01b0\u1edbng m\u1eb7t tr\u1eddi ba v\u00f2ng. C\u00e2u chuy\u1ec7n mang \u0111\u1eadm d\u1ea5u \u1ea5n c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a B\u00e0 la m\u00f4n, nh\u01b0ng qua \u0111\u00f3 \u0111\u1ec1 cao s\u1ee9c m\u1ea1nh tr\u00ed tu\u1ec7 c\u1ee7a con ng\u01b0\u1eddi, chi\u1ebfn th\u1eafng thi\u00ean nhi\u00ean, c\u1ea3i t\u1ea1o thi\u00ean nhi\u00ean \u0111\u1ec3 c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng no \u1ea5m. T\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nghi l\u1ec5 \u0110\u1eafp N\u00fai C\u00e1t c\u0169ng c\u00f3 c\u00e2u chuy\u1ec7n S\u1ef1 t\u00edch \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t \u0111\u1ec3 gi\u1ea3i th\u00edch, qua \u0111\u00f3 ca ng\u1ee3i tr\u00ed tu\u1ec7 v\u00e0 t\u00ecnh y\u00eau ch\u00e2n ch\u00ednh, \u0111em l\u1ea1i h\u1ea1nh ph\u00fac d\u00e0i l\u00e2u.<\/p>\n<p>Trong Sen \u0110\u00f4n Ta v\u00e0 Ok Ombok c\u0169ng v\u1eady, n\u1ebfu Sen \u0110\u00f4n Ta l\u00e0 c\u00fang \u00f4ng b\u00e0 \u0111i k\u00e8m v\u1edbi truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt h\u01b0\u1edbng d\u1eabn b\u1ed1 th\u00ed cho ma qu\u1ef7, x\u00e1 t\u1ed9i vong nh\u00e2n, nh\u1edb \u01a1n \u00f4ng b\u00e0 t\u1ed5 ti\u00ean v\u00e0 tr\u00e1ch nhi\u1ec7m c\u1ee7a con ch\u00e1u, th\u00ec trong Ok Ombok l\u1ea1 c\u00f3 truy\u1ec1n thuy\u1ebft v\u1ec1 \u0111\u1ea1i ki\u1ebfp c\u1ee7a \u0110\u1ee9c Ph\u1eadt h\u00f3a th\u00e0nh con th\u1ecf\u2026 S\u1ef1 t\u1eeb bi b\u00e1c \u00e1i lu\u00f4n \u0111em \u0111\u1ebfn an vui h\u1ea1nh ph\u00fac cho mu\u00f4n lo\u00e0i mu\u00f4n v\u1eadt. Qua \u0111\u00f3 gi\u00e1o h\u00f3a ch\u00fang sinh l\u00e0m l\u00e0nh l\u00e1nh d\u1eef, t\u00ecnh y\u00eau th\u01b0\u01a1ng chan h\u00f2a r\u1ed9ng kh\u1eafp.<\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh c\u00e1c nghi l\u1ec5 ch\u00ednh th\u1ed1ng, ng\u01b0\u1eddi Khmer c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c l\u1ec5 c\u00fang kh\u00e1c nh\u01b0 c\u00fang Neakta, c\u00fang Arak, c\u00fang Th\u1ea7n L\u00faa, c\u00fang vong nh\u00e2n\u2026.nh\u1eefng h\u00ecnh th\u1ee9c c\u00fang n\u00e0y c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n r\u1ea5t nhi\u1ec1u c\u00e2u chuy\u1ec7n k\u00e8m theo, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00fang Neakta. \u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Khmer, Neakta \u2013 \u00d4ng T\u00e0 \u2013 l\u00e0 v\u1ecb th\u1ea7n linh c\u00f3 m\u1eb7t trong t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c kh\u00eda c\u1ea1nh c\u1ee7a cu\u1ed9c s\u1ed1ng nh\u01b0 T\u00e0 gi\u1eef ru\u1ed9ng, T\u00e0 gi\u1eef ch\u00f9a, T\u00e0 ng\u00e3 ba, T\u00e0 b\u1ebfn s\u00f4ng, T\u00e0 c\u00e2y \u0111a, T\u00e0 tr\u1ecb b\u1ec7nh, T\u00e0 ch\u1ec9 m\u1ea5t tr\u1ed9m, T\u00e0 tr\u1ecb r\u1eafn c\u1eafn\u2026 T\u00f9y theo m\u1ed7i \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng kh\u00e1c nhau m\u00e0 c\u00f3 nh\u1eefng v\u1ecb T\u00e0 kh\u00e1c nhau, m\u1ed7i v\u1ecb T\u00e0 \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1ef1 t\u00edch ri\u00eang, ho\u1eb7c c\u00f3 s\u1ef1 linh hi\u1ec3n ri\u00eang m\u00e0 ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n lu\u00f4n t\u00f4n k\u00ednh.<\/p>\n<p>N\u00f3i chung, l\u1ec5 h\u1ed9i v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer l\u00e0 ph\u1ea7n b\u1ea3n s\u1eafc h\u1ebft s\u1ee9c quan tr\u1ecdng, h\u1ea7u h\u1ebft c\u00e1c nghi l\u1ec5 \u0111\u1ec1u c\u00f3 s\u1ef1 h\u00f2a quy\u1ec7n gi\u1eefa y\u1ebfu t\u1ed1 d\u00e2n gian v\u00e0 Ph\u1eadt gi\u00e1o. Qua \u0111\u00f3 g\u00f3p ph\u1ea7n gi\u1ea3i th\u00edch ngu\u1ed3n g\u1ed1c v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c v\u00e0 gi\u00e1o d\u1ee5c m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi trong phum s\u00f3c v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c c\u00e1ch \u1ee9ng x\u1eed v\u1edbi mu\u00f4n lo\u00e0i mu\u00f4n v\u1eadt cho \u0111\u00fang \u0111\u1ea1o l\u00fd.<\/p>\n<p>II. BA NGHI L\u1ec4 QUAN TR\u1eccNG TRONG CHU\u1ed6I CH\u00d4L CHHN\u0102M THM\u00c2Y<\/p>\n<p>Ch\u00f4l chhn\u0103m thm\u00e2y l\u00e0 chu\u1ed7i l\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ea7u n\u0103m m\u1edbi c\u1ee7a b\u00e0 con d\u00e2n t\u1ed9c Khmer th\u01b0\u1eddng di\u1ec5n ra t\u1eeb ba \u0111\u1ebfn b\u1ed1n ng\u00e0y v\u00e0o trung tu\u1ea7n th\u00e1ng t\u01b0 d\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch. Trong nh\u1eefng ng\u00e0y n\u00e0y, ch\u1ee7 y\u1ebfu c\u00f3 ba nghi l\u1ec5 ch\u00ednh, \u0111\u00f3 l\u00e0 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, \u0111\u1eafp N\u00fai c\u00e1t v\u00e0 t\u1eafm Ph\u1eadt t\u1eafm s\u01b0. \u0110\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c xem l\u00e0 ba nghi l\u1ec5 quan tr\u1ecdng nh\u1ea5t trong chu\u1ed7i l\u1ec5 h\u1ed9i n\u00e0y.<\/p>\n<p>Nghi l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch<\/p>\n<p>Tr\u01b0\u1edbc khi n\u00f3i v\u1ec1 nghi th\u1ee9c v\u00e0 s\u1ef1 t\u00edch r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, xin s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c qua m\u1ed9t ch\u00fat v\u1ec1 l\u1ecbch c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer. Theo l\u1ecbch \u00e2m d\u01b0\u01a1ng c\u1ee7a Khmer, th\u00ec m\u1ed9t n\u0103m c\u00f3 12 th\u00e1ng, th\u00e1ng Meakase (T1) c\u00f3 29 ng\u00e0y, th\u00e1ng Pos (T2) c\u00f3 30 ng\u00e0y\u2026v\u00e0 lu\u00e2n phi\u00ean ch\u1eb5n l\u1ebb nh\u01b0 th\u1ebf cho \u0111\u1ebfn th\u00e1ng Kadak (T12) c\u00f3 30 ng\u00e0y\u2026.nh\u01b0 v\u1eady m\u1ed9t n\u0103m c\u00f3 354 ng\u00e0y, m\u1ed7i th\u00e1ng trung b\u00ecnh c\u00f3 29 ng\u00e0y v\u00e0 \u00bd ng\u00e0y c\u1ee7a th\u00e1ng sau. Ng\u01b0\u1eddi Khmer kh\u00f4ng \u0103n t\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng gi\u00eang nh\u01b0 nh\u1eefng d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c, m\u00e0 \u0103n t\u1ebft v\u00e0o th\u00e1ng Chett (T5) t\u01b0\u01a1ng \u0111\u01b0\u01a1ng kho\u1ea3ng th\u1eddi gian t\u1eeb ng\u00e0y 13\/-16\/4 th\u00e1ng t\u01b0 d\u01b0\u01a1ng l\u1ecbch. L\u00fd do th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 chu k\u1ef3 c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng gi\u00e1p v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y, th\u1ee9 hai l\u00e0 th\u00e1ng Chett \u0111\u00e3 ho\u00e0n th\u00e0nh c\u00f4ng vi\u1ec7c g\u1eb7t h\u00e1i, m\u1ecdi nh\u00e0 r\u00e3nh r\u1ed7i kh\u00f4ng b\u1eadn b\u1ecbu c\u00f4ng vi\u1ec7c \u0111\u1ed3ng \u00e1ng. B\u00ean c\u1ea1nh \u0111\u00f3, \u0111\u00e2y l\u00e0 th\u1eddi \u0111i\u1ec3m c\u1ee7a m\u00f9a n\u1eafng r\u00e1o, phum s\u00f3c s\u1ea1ch s\u1ebd, ph\u00f9 h\u1ee3p cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi vui ch\u01a1i sinh ho\u1ea1t v\u00e0 ngh\u1ec9 ng\u01a1i. Cho n\u00ean t\u1eeb ng\u00e0n x\u01b0a, Ch\u00f4l chhn\u0103m thm\u00e2y \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ti\u00ean c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer \u1ea5n \u0111\u1ecbnh v\u00e0o th\u00e1ng n\u00e0y l\u00e0 v\u00ec l\u1ebd \u0111\u00f3.<\/p>\n<p>\u0110\u1ea1i l\u1ecbch trong ti\u1ebfng Khmer \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 [Moha Sankran \u2013 \u1798\u17a0\u17b6\u179f\u1784\u17d2\u1780\u17d2\u179a\u17b6\u1793\u17d2\u178f]. \u0110\u00e2y l\u00e0 lo\u1ea1i l\u1ecbch c\u1ed5 truy\u1ec1n do c\u00e1c H\u00f4 Ra (Chi\u00eam tinh gia) so\u1ea1n ra \u0111\u1ec3 s\u1eed d\u1ee5ng trong m\u1ed9t n\u0103m. \u0110\u1ea1i l\u1ecbch n\u00e0y ghi r\u00f5 c\u00e1c ng\u00e0y th\u00e1ng v\u00e0 th\u1eddi kh\u1eafc di\u1ec5n ra t\u1ea5t c\u1ea3 c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i, m\u01b0a n\u1eafng, \u0111i\u1ec1m t\u1ed1t x\u1ea5u trong m\u1ed9t n\u0103m c\u1ee5 th\u1ec3\u2026 Ng\u01b0\u1eddi Khmer d\u1ef1a v\u00e0o \u0110\u1ea1i l\u1ecbch \u0111\u1ec3 t\u1ed5 ch\u1ee9c giao th\u1eeba, th\u1eddi kh\u1eafc v\u00e0o n\u0103m m\u1edbi v\u00e0 b\u00f3i \u0111i\u1ec1u hung ki\u1ebft trong n\u0103m. N\u1ebfu nh\u01b0 Chhn\u0103m l\u00e0 t\u00ednh theo s\u1ef1 v\u1eadn chuy\u1ec3n c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u1eddi v\u00e0 \u0111\u00e1nh d\u1ea5u b\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea7u v\u00e0o n\u0103m m\u1edbi, th\u00ec Ch\u00f4l l\u00e0 t\u00ednh theo s\u1ef1 v\u1eadn chuy\u1ec3n c\u1ee7a m\u1eb7t tr\u0103ng v\u00e0 \u0111\u00e1nh d\u1ea5u vi\u1ec7c thay \u0111\u1ed5i c\u1ee7a 12 con gi\u00e1p trong m\u1ed9t chu k\u1ef3. N\u1ebfu d\u1ef1a v\u00e0o s\u1ef1 t\u00ednh to\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c H\u00f4 Ra trong \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, th\u00ec n\u0103m 2024 th\u1eddi kh\u1eafc giao th\u1eeba s\u1ebd di\u1ec5n ra v\u00e0o 22 gi\u1edd 17\u2019 ng\u00e0y 13\/4 t\u1ee9c l\u00e0 n\u0103m 2568 Ph\u1eadt l\u1ecbch. V\u00e0 ng\u00e0y 13\/4 l\u1ea1i l\u00e0 ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y, n\u00ean Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean [T\u00eav\u00f4\u0111a Roksamonusslok \u2013 \u1791\u17c1\u179c\u178f\u17b6\u179a\u1780\u17d2\u179f\u17b6\u1798\u1793\u17bb\u179f\u17d2\u179f\u179b\u17c4\u1780] c\u1ee7a n\u0103m R\u00f4ng (R\u1ed3ng) s\u1ebd l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i th\u1ee9 b\u1ea3y c\u1ee7a \u0110\u1ea1i Ph\u1ea1m Thi\u00ean [Pres Moha Prum \u2013 \u1796\u17d2\u179a\u17c7\u1798\u17a0\u17b6\u1796\u17d2\u179a\u17a0\u17d2\u1798], n\u00e0ng t\u00ean Mahath\u0103ria T\u00eavy xu\u1ed1ng cai qu\u1ea3n tr\u1ea7n gian.<\/p>\n<p>V\u1ea5n \u0111\u1ec1 n\u00e0y, xin n\u00f3i th\u00eam, \u0110\u1ea1i Ph\u1ea1m Thi\u00ean c\u00f3 b\u1ea3y ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i theo th\u1ee9 t\u1ef1 t\u1eeb c\u1ea3 \u0111\u1ebfn \u00fat c\u00f3 t\u00ean nh\u01b0 sau: Tungsa T\u00eavy (c\u1ea3); Kh\u00f4rakh\u0103 T\u00eavy (2); Riakhayasa T\u00eavy (3); Monthia T\u00eavy (4); K\u1ebfr\u1ebfn\u00e2y T\u00eavy (5); K\u1ebfmira T\u00eavy (6) v\u00e0 Mahath\u0103ria (7). N\u1ebfu n\u0103m n\u00e0o giao th\u1eeba r\u01a1i v\u00e0o ng\u00e0y th\u1ee9 m\u1ea5y th\u00ec s\u1ebd t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i th\u1ee9 \u1ea5y c\u1ee7a th\u1ea7n Maha Prum s\u1ebd xu\u1ed1ng tr\u1ea7n gian \u0111\u1ea3m nhi\u1ec7m ch\u1ee9c Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean. V\u00ed d\u1ee5 n\u0103m nay 2024 giao th\u1eeba r\u01a1i v\u00e0o ng\u00e0y th\u1ee9 b\u1ea3y, n\u00ean Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean l\u00e0 ti\u00ean n\u1eef Mahath\u0103ria T\u00eavy v\u1eady. V\u00e0 \u0111i c\u00f9ng Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean xu\u1ed1ng tr\u1ea7n gian c\u00f2n c\u00f3 c\u00e1c v\u1ecb Thi\u00ean t\u00f4n c\u1ee7a Ng\u1ecdc \u0110\u1ebf Indra. C\u00e1c Thi\u00ean t\u00f4n n\u00e0y \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c thay \u0111\u1ed5i m\u1ed7i n\u0103m chi\u1ebfu theo 12 con gi\u00e1p trong m\u1ed9t k\u1ef7. Khi xu\u1ed1ng tr\u1ea7n gian c\u00e1c Thi\u00ean t\u00f4n c\u01b0\u1ee1i th\u00fa, trang ph\u1ee5c, \u0103n u\u1ed1ng, s\u1eed d\u1ee5ng ph\u00e1p kh\u00ed \u0111\u1ec1u kh\u00e1c nhau theo t\u1eebng n\u0103m. C\u00e1c H\u00f4 Ra c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer d\u1ef1a v\u00e0o t\u00ednh t\u00ecnh v\u00e0 c\u00e1ch \u0103n u\u1ed1ng, trang ph\u1ee5c, s\u1eed d\u1ee5ng ph\u00e1p kh\u00ed c\u1ee7a Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean v\u00e0 c\u00e1c Thi\u00ean t\u00f4n n\u00e0y \u0111\u1ec3 b\u00f3i ra \u0111i\u1ec1m l\u00e0nh d\u1eef c\u1ee7a n\u0103m \u0111\u1ec3 m\u00e0 c\u00f3 h\u01b0\u1edbng li\u1ec7u t\u00ednh cho kho\u1ea3ng th\u1eddi gian c\u1ee7a t\u01b0\u01a1ng lai n\u0103m m\u1edbi.<\/p>\n<p>\u0110\u1ec3 chu\u1ea9n b\u1ecb cho nghi l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, g\u1ea7n chi\u1ec1u b\u00e0 con Khmer t\u1eafm g\u1ed9i cho s\u1ea1ch s\u1ebd v\u00e0 thay y ph\u1ee5c truy\u1ec1n th\u1ed1ng, trang \u0111i\u1ec3m \u0111\u1eb9p \u0111\u1ebd, r\u1ed3i mang nhang \u0111\u00e8n l\u00ean ch\u00f9a \u0111\u1ec3 l\u00e0m l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch Moha Sankran m\u1edbi. T\u1ea1i s\u00e2n ch\u00f9a, d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a v\u1ecb Kru Achar (ch\u1ee7 l\u1ec5 c\u1ee7a phum s\u00f3c), b\u00e0 con Khmer x\u1ebfp th\u00e0nh h\u00e0ng t\u01b0, h\u00e0ng n\u0103m, khi ti\u1ebfng tr\u1ed1ng n\u1ed5i l\u00ean th\u00ec \u0111o\u00e0n ng\u01b0\u1eddi c\u0169ng b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111i nhi\u1ec5u v\u00f2ng quanh ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n ba v\u00f2ng \u0111\u1ec3 th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 cung k\u00ednh \u0111\u1ed1i v\u1edbi \u0111\u1ee9c Ph\u1eadt v\u00e0 \u0111\u00f3n ch\u01b0 thi\u00ean n\u0103m m\u1edbi. Xong, Kru Achar \u0111\u1ed9i m\u00e2m l\u1ec5 v\u1eadt tr\u00ean \u0111\u1ea7u g\u1ed3m: quy\u1ec3n \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, bais\u00e2y, slathor, nhang \u0111\u00e8n, hoa qu\u1ea3\u2026c\u00f9ng m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi v\u00e0o ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n \u0111\u1ec3 v\u1ecb s\u01b0 c\u1ea3 ti\u1ebfp nh\u1eadn quy\u1ec3n \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, \u0111\u1eb7t l\u00ean b\u1ec7 th\u1edd, t\u1ee5ng kinh \u0111\u00f3n Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean c\u1ee7a n\u0103m m\u1edbi v\u00e0 t\u1ee5ng kinh c\u1ea7u an cho t\u1ea5t c\u1ea3 d\u00e2n l\u00e0ng\u2026 \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng gia \u0111\u00ecnh kh\u00f4ng c\u00f3 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n tham gia r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch t\u1ea1i ch\u00f9a th\u00ec th\u1ef1c hi\u1ec7n hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c \u0111\u00f3n n\u0103m m\u1edbi t\u1ea1i nh\u00e0 c\u1ee7a m\u00ecnh. B\u00e0 con Khmer th\u01b0\u1eddng t\u1ed5 ch\u1ee9c h\u00e0nh l\u1ec5 tr\u01b0\u1edbc s\u00e2n nh\u00e0 v\u1edbi khay l\u1ec5 g\u1ed3m quy\u1ec3n \u0110\u1ea1i l\u1ecbch, m\u1ed9t \u0111\u00f4i bais\u00e2y, m\u1ed9t \u0111\u00f4i slathor, n\u01b0\u1edbc \u01b0\u1edbp h\u01b0\u01a1ng, nhang, \u0111\u00e8n c\u1ea7y, c\u1ed1m n\u1ed5, hoa qu\u1ea3, b\u00e1nh tr\u00e1i\u2026 Khi \u0111\u1ebfn th\u1eddi kh\u1eafc giao th\u1eeba, ti\u1ebfng tr\u1ed1ng hi\u1ec7u c\u1ee7a nh\u00e0 ch\u00f9a tr\u1ed7i l\u00ean, th\u00ec c\u1ea3 nh\u00e0 t\u1eadp trung v\u1ec1 n\u01a1i h\u00e0nh l\u1ec5, th\u1eafp nhang \u0111\u00e8n, ph\u00e1t t\u00e2m thanh s\u1ea1ch, ti\u1ebfn h\u00e0nh nghi th\u1ee9c \u0111\u00f3n ch\u01b0 thi\u00ean t\u1ea1i gia \u0111\u00ecnh.<\/p>\n<p>L\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch c\u1ee7a b\u00e0 con Khmer T\u00e2y Ninh c\u0169ng kh\u00f4ng kh\u00e1c g\u00ec m\u1ea5y so v\u1edbi Khmer Nam B\u1ed9. Nghi l\u1ec5 n\u00e0y c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 l\u1ec5 \u0111\u00f3n giao th\u1eeba trong t\u1ebft Nguy\u00ean \u0110\u00e1n c\u1ee7a c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c kh\u00e1c nh\u01b0 Vi\u1ec7t \u2013 Hoa \u2026 nh\u1eb1m ti\u1ec5n \u0111\u01b0a nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u xui x\u1ebbo trong n\u0103m c\u0169, g\u1eedi g\u1eafm \u01b0\u1edbc v\u1ecdng v\u00e0o nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u m\u1edbi m\u1ebb, may m\u1eafn, t\u1ed1t l\u00e0nh trong n\u0103m m\u1edbi. T\u1ed1ng ti\u1ec5n Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean v\u00e0 Ch\u01b0 thi\u00ean c\u1ee7a n\u0103m c\u0169 \u0111\u1ec3 nghinh \u0111\u00f3n Qu\u1ea3n Th\u1ebf Thi\u00ean v\u00e0 Ch\u01b0 thi\u00ean c\u1ee7a n\u0103m m\u1edbi, qua \u0111\u00f3 b\u00f3i ra nh\u1eefng \u0111i\u1ec1m hung ki\u1ebft \u0111\u1ec3 li\u1ec7u t\u00ednh, tr\u1ea5n an, kh\u1eafc ph\u1ee5c nh\u1eefng h\u1ea1n ch\u1ebf \u0111\u1ec3 c\u00f3 cu\u1ed9c s\u1ed1ng t\u1ed1t \u0111\u1eb9p h\u01a1n trong kho\u1ea3ng th\u1eddi gian ph\u00eda tr\u01b0\u1edbc. N\u1ebfu nh\u01b0 l\u1ec5 \u0111\u00f3n giao th\u1eeba c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t th\u01b0\u1eddng t\u1ed5 ch\u1ee9c c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh v\u00e0o l\u00fac kh\u00f4ng gi\u1edd ng\u00e0y m\u00f9ng m\u1ed9t th\u00e1ng Gi\u00eang \u00e2m l\u1ecbch th\u00ec l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0111\u1ea1i l\u1ecbch \u0111\u00f3n n\u0103m m\u1edbi c\u1ee7a \u0111\u1ed3ng b\u00e0o Khmer l\u1ea1i kh\u00f4ng c\u1ed1 \u0111\u1ecbnh v\u1ec1 th\u1eddi gian, lu\u00f4n thay \u0111\u1ed5i t\u00f9y t\u1eebng n\u0103m, \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 n\u00e9t ri\u00eang v\u00e0 m\u1ed9t ph\u1ea7n b\u1ea3n s\u1eafc c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a Khmer v\u1eady.<\/p>\n<p>Nghi l\u1ec5 \u0111\u1eafp N\u00fai c\u00e1t<\/p>\n<p>N\u1ebfu tr\u1ecdng t\u00e2m c\u1ee7a ng\u00e0y th\u1ee9 nh\u1ea5t l\u00e0 l\u1ec5 r\u01b0\u1edbc \u0110\u1ea1i l\u1ecbch th\u00ec ng\u00e0y th\u1ee9 hai v\u1edbi nghi l\u1ec5 d\u00e2ng c\u01a1m v\u00e0 \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t \u0111\u1ec3 t\u00ecm ph\u00fac duy\u00ean l\u00e0 t\u01b0ng b\u1eebng h\u01a1n c\u1ea3. V\u00e0o ng\u00e0y l\u1ec5 th\u1ee9 hai n\u00e0y, bu\u1ed5i s\u00e1ng, c\u00e1c gia \u0111\u00ecnh Ph\u1eadt t\u1eed l\u00e0m l\u1ec5 d\u00e2ng c\u01a1m cho c\u00e1c s\u01b0 s\u00e3i. T\u1ee5c n\u00e0y g\u1ecdi l\u00e0 l\u1ec5 \u201c\u0110\u1eb7t b\u00e1t\u201d. Sau khi th\u1ecd th\u1ef1c, c\u00e1c nh\u00e0 s\u01b0, \u0111\u00e1p l\u1ea1i b\u1eb1ng l\u1ec5 t\u1ea1 \u01a1n cho nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi l\u00e0m ra h\u1ea1t th\u00f3c, c\u0169ng nh\u01b0 \u0111\u01b0a nh\u1eefng v\u1eadt th\u1ef1c \u0111\u1ebfn nh\u1eefng linh h\u1ed3n thi\u1ebfu \u0111\u00f3i ch\u01b0a \u0111\u01b0\u1ee3c si\u00eau th\u0103ng, ti\u1ebfp theo l\u00e0 c\u00e1c s\u01b0 l\u00e0m l\u1ec5 ch\u00fac ph\u00fac cho c\u00e1c Ph\u1eadt t\u1eed. Bu\u1ed5i chi\u1ec1u, b\u00e0 con t\u1eadp trung l\u00e0m l\u1ec5 \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t g\u1ecdi l\u00e0 Pu\u00f4n phnom khsach.<\/p>\n<p>Th\u01b0\u1eddng th\u00ec c\u00e1c ch\u00f9a hi\u1ec7n nay mua v\u00e0i kh\u1ed1i c\u00e1t \u0111\u1ed5 th\u00e0nh m\u1ed9t \u0111\u1ed1ng c\u00e1ch ch\u00f9a kho\u1ea3ng 500m. Khi \u0111\u1ebfn gi\u1edd th\u1ef1c h\u00e0nh nghi l\u1ec5 th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi k\u00e9o \u0111\u1ebfn ng\u1ed3i t\u1ee5 xung quanh \u0111\u1ed1ng c\u00e1t th\u1eafp nhang \u0111\u1ecdc kinh theo s\u1ef1 h\u01b0\u1edbng d\u1eabn c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ch\u1ee7 l\u1ec5. Sau khi xong c\u00e1c b\u00e0i kinh, m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi t\u00ecm cho m\u00ecnh m\u1ed9t \u00edt c\u00e1t s\u1ea1ch \u0111em v\u1ec1 ch\u00f9a, d\u01b0\u1edbi s\u1ef1 ch\u1ec9 d\u1eabn c\u1ee7a v\u1ecb Achar, t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng \u0111i di\u1ec5u h\u00e0nh quanh ng\u00f4i ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n ba v\u00f2ng theo chi\u1ec1u kim \u0111\u1ed3ng h\u1ed3. Sau \u0111\u00f3 nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 m\u1eb7t s\u1ebd \u0111\u1ed5 c\u00e1t v\u00e0o m\u1ed9t n\u01a1i \u0111\u00e3 chu\u1ea9n b\u1ecb s\u1eb5n \u0111\u1ec3 ti\u1ebfn h\u00e0nh \u0111\u1eafp n\u00fai. Th\u00f4ng th\u01b0\u1eddng n\u00fai c\u00e1t \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1eafp th\u00e0nh t\u00e1m ng\u1ecdn n\u00fai nh\u1ecf \u1edf t\u00e1m h\u01b0\u1edbng v\u00e0 m\u1ed9t ng\u1ecdn l\u1edbn \u1edf ch\u00ednh gi\u1eefa. N\u00fai c\u00e1t l\u00e0 t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng cho v\u0169 tr\u1ee5 v\u00e0 n\u00fai th\u1ee9 ch\u00edn \u1edf gi\u1eefa l\u00e0 trung t\u00e2m c\u1ee7a th\u1ebf gi\u1edbi. C\u0169ng c\u00f3 n\u01a1i \u0111\u1eafp 4, 5 ng\u1ecdn ho\u1eb7c 7 ng\u1ecdn, t\u00f9y theo phong t\u1ee5c ho\u1eb7c th\u00f3i quen truy\u1ec1n \u0111\u1eddi c\u1ee7a l\u00e0ng. Ti\u1ebfp theo ph\u1ea7n \u0111\u1eafp l\u00e0 ph\u1ea7n trang tr\u00ed v\u00e0 l\u00e0m l\u1ec5 quy y cho n\u00fai, \u0111\u1ebfn ng\u00e0y h\u00f4m sau th\u00ec l\u00e0m l\u1ec5 xu\u1ea5t th\u1ebf. V\u1ec1 t\u1ee5c \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t xin xem th\u00eam S\u1ef1 t\u00edch \u0111\u1eafp N\u00fai c\u00e1t \u1edf Ph\u1ee5 l\u1ee5c 2.<\/p>\n<p>\u0110\u00e2y l\u00e0 c\u00e2u chuy\u1ec7n h\u1ebft s\u1ee9c nh\u00e2n v\u0103n, v\u00ec m\u01b0u sinh m\u00e0 \u0111\u00f4i khi ch\u00fang ta g\u00e2y ra nghi\u1ec7p \u00e1c, nh\u01b0ng trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng bi\u1ebft h\u01b0\u1edbng thi\u1ec7n l\u00e0 \u0111i\u1ec1u qu\u00fd nh\u1ea5t. Con ng\u01b0\u1eddi ai c\u0169ng mu\u1ed1n tho\u00e1t kh\u1ecfi m\u1ecdi kh\u1ed5 \u0111au \u0111\u1ec3 \u0111i \u0111\u1ebfn b\u1ebfn b\u1edd h\u1ea1nh ph\u00fac. V\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 \u0111\u1ee9c t\u1eeb bi v\u00e0 tinh th\u1ea7n tr\u00ed tu\u1ec7 m\u1edbi gi\u00fap ch\u00fang ta gi\u1ea3i tho\u00e1t v\u1eady. T\u1ee5c \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a ng\u0103n tr\u1edf ma qu\u1ef7 v\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u x\u1ea5u xa t\u1ed9i l\u1ed7i, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p nh\u1eafc nh\u1edf m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi n\u00ean t\u00edch ph\u00fac \u0111\u1ec3 m\u1ed7i ng\u00e0y h\u1ed3ng ph\u00fac m\u1ed9t cao v\u1eddi, l\u1edbn lao nh\u01b0 n\u00fai v\u00e0 lan d\u1ea7n ra kh\u1eafp b\u1ed1n ph\u01b0\u01a1ng, t\u00e1m h\u01b0\u1edbng, \u0111i\u1ec1u t\u1ed1t l\u00e0nh tr\u00e0n ng\u1eadp c\u1ea3 v\u0169 tr\u1ee5 y\u00eau th\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>Ngo\u00e0i ra, nghi l\u1ec5 \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t \u1edf ch\u00f9a \u0111\u1ed1i v\u1edbi b\u00e0 con d\u00e2n t\u1ed9c Khmer c\u00f2n nh\u1eb1m th\u1ec3 hi\u1ec7n c\u00f4ng s\u1ee9c v\u00e0 l\u00f2ng th\u00e0nh k\u00ednh c\u1ee7a nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi tham gia. Nh\u01b0 ch\u00fang ta \u0111\u00e3 bi\u1ebft, tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y, c\u00e1t d\u00f9ng \u0111\u1ec3 \u0111\u1eafp n\u00fai \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0 con Khmer \u0111i l\u1ea5y ngo\u00e0i thi\u00ean nhi\u00ean, h\u1ecd s\u1eb5n s\u00e0ng l\u1ed9i su\u1ed1i l\u1eb7n s\u00f4ng ho\u1eb7c ra ngo\u00e0i c\u00e1c doi v\u1ecbnh gi\u1eefa tr\u01b0a n\u1eafng \u0111\u1ec3 g\u00e1nh v\u1ec1 \u0111\u1ed5 trong s\u00e2n ch\u00f9a. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady, vi\u1ec7c \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t c\u00f2n th\u1ec3 hi\u1ec7n \u01b0\u1edbc m\u01a1, mong c\u1ea7u cho n\u0103m m\u1edbi tr\u1edf n\u00ean gi\u00e0u c\u00f3, c\u1ee7a c\u1ea3i ch\u1ea5t, s\u1ea3n v\u1eadt m\u00f9a m\u00e0ng l\u00e0m ra ch\u1ea5t cao nh\u01b0 n\u00fai. C\u0169ng nh\u01b0 vi\u1ec7c t\u00edch g\u00f3p c\u00f4ng \u0111\u1ee9c, \u0111\u1eafp m\u1ed7i h\u1ea1t c\u00e1t nh\u01b0 l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ef1 s\u00e1m h\u1ed1i, nh\u01b0 v\u01a1i \u0111i \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ed9t t\u1ed9i l\u1ed7i n\u00e0o \u0111\u00f3 m\u00e0 ta \u0111\u00e3 v\u00f4 t\u00ecnh g\u00e2y ra trong m\u1ed9t n\u0103m qua khi b\u01b0\u01a1n ch\u1ea3i m\u01b0u sinh. B\u00ean c\u1ea1nh \u00fd ngh\u0129a v\u1ec1 \u0111\u1ea1o \u0111\u1ee9c t\u00f4n gi\u00e1o, nghi l\u1ec5 \u0111\u1eafp n\u00fai c\u00e1t c\u00f2n c\u00f3 \u00fd ngh\u0129a l\u1edbn lao kh\u00e1c l\u00e0 v\u1ea5n \u0111\u1ec1 b\u1ea3o v\u1ec7 m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng c\u1ee7a ch\u00fang ta \u0111ang s\u1ed1ng. Bi\u1ebft gi\u1eef g\u00ecn b\u1ea3o v\u1ec7 mu\u00f4n th\u00fa \u0111\u1ec3 c\u00e2n b\u1eb1ng sinh th\u00e1i, tr\u00e1nh vi\u1ec7c gi\u1ebft ch\u00f3c b\u1eeba b\u00e3i, l\u00e0m t\u1ed5n h\u1ea1i \u0111\u1ebfn m\u00f4i tr\u01b0\u1eddng thi\u00ean nhi\u00ean v\u00e0 t\u1ed5n h\u1ea1i ngay \u0111\u1ebfn cu\u1ed9c s\u1ed1ng c\u1ee7a ch\u00ednh ch\u00fang ta.<\/p>\n<p>L\u1ec5 t\u1eafm Ph\u1eadt t\u1eafm s\u01b0<\/p>\n<p>Th\u1ef1c ra, L\u1ec5 t\u1eafm Ph\u1eadt kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1ec9 c\u00f3 ri\u00eang \u1edf Ph\u1eadt ph\u00e1i Nam t\u00f4ng Khmer, m\u00e0 \u1edf nhi\u1ec1u Ph\u1eadt ph\u00e1i kh\u00e1c c\u0169ng c\u00f3 nghi l\u1ec5 n\u00e0y. C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb t\u00edch truy\u1ec7n Th\u00edch Ca s\u01a1 sinh v\u00e0 \u0111\u01b0\u1ee3c bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng h\u00f3a th\u00e0nh h\u00ecnh c\u1eadu b\u00e9 ng\u1ed9 ngh\u0129nh th\u01a1 ng\u00e2y, m\u00ecnh tr\u1ea7n m\u1eb7c v\u00e1y c\u0169n c\u1ee1n \u0111\u1ee9ng tr\u00ean \u0111\u00e0i sen, tay tr\u00e1i ch\u1ec9 l\u00ean tr\u1eddi, tay ph\u1ea3i ch\u1ec9 xu\u1ed1ng \u0111\u1ea5t v\u1edbi \u00fd ngh\u0129a h\u00e0i h\u00f2a h\u1ee3p l\u1ebd \u00e2m d\u01b0\u01a1ng. Bi\u1ec3u t\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y kh\u00f4ng nh\u1eefng ch\u1ec9 ghi nh\u1edb vi\u1ec7c th\u00e1nh nh\u00e2n xu\u1ea5t th\u1ebf, m\u00e0 c\u00f2n l\u00e0 tuy\u00ean ng\u00f4n c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o trong su\u1ed1t h\u01a1n hai ng\u00e0n n\u0103m tr\u0103m n\u0103m qua. V\u1edbi 7 b\u01b0\u1edbc \u0111i t\u01b0\u01a1ng \u1ee9ng v\u1edbi con s\u1ed1 nhi\u1ec1u c\u1ee7a v\u0103n h\u00f3a \u1ea4n \u0110\u1ed9, h\u00e0m \u00fd ng\u00e0i b\u01b0\u1edbc v\u00e0o to\u00e0n v\u0169 tr\u1ee5 n\u00e0y, \u0111em ph\u00fac l\u00e0nh \u0111\u1ec3 h\u00f3a gi\u1ea3i kh\u1ed5 \u0111au cho mu\u00f4n lo\u00e0i mu\u00f4n v\u1eadt. Ch\u1eef \u201cNg\u00e3\u201d trong l\u1eddi n\u00f3i \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a ng\u00e0i \u201cThi\u00ean th\u01b0\u1ee3ng thi\u00ean h\u1ea1 duy ng\u00e3 \u0111\u1ed9c t\u00f4n\u201d, ho\u00e0n to\u00e0n kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00e1i t\u00f4i, m\u00e0 ch\u00ednh l\u00e0 \u0111\u1ea1i ng\u00e3 tr\u01b0\u1eddng t\u1ed3n, l\u00e0 ph\u00e1p th\u00e2n ch\u00e2n th\u1ef1c, kh\u00f4ng b\u1ecb l\u1ec7 thu\u1ed9c v\u00e0o h\u00ecnh, danh, s\u1eafc, t\u01b0\u1edbng. \u0110\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 \u0110\u1ea1o th\u1ec3 nhi\u1ec7m m\u00e0u c\u1ee7a Ph\u1eadt gi\u00e1o. T\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n khi \u0110\u1ee9c Th\u00edch Ca l\u1ecdt l\u00f2ng b\u00e0 m\u1eb9 Ma Da th\u00ec c\u00f3 9 con r\u1ed3ng v\u00e0 Ch\u01b0 Thi\u00ean \u0111\u1ebfn phun n\u01b0\u1edbc th\u01a1m t\u1ea9y r\u1eeda m\u1ecdi u\u1ebf t\u1ea1p cho ng\u00e0i. \u0110\u00f3 c\u0169ng l\u00e0 t\u1eafm Ph\u1eadt \u0111\u1ea7u ti\u00ean c\u1ee7a nh\u00e2n lo\u1ea1i v\u1eady.<\/p>\n<p>Trong l\u1ecbch s\u1eed Ph\u1eadt gi\u00e1o Vi\u1ec7t Nam c\u0169ng c\u00f3 nhi\u1ec1u t\u00e0i li\u1ec7u ghi l\u1ea1i vi\u1ec7c vua ch\u00faa v\u00e0 nh\u00e2n d\u00e2n t\u1ef1 ng\u00e0y x\u01b0a \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c T\u1eafm Ph\u1eadt v\u00e0o d\u1ecbp l\u1ec5 Ph\u1eadt \u0110\u1ea3n. S\u00e1ch \u0110\u1ea1i Vi\u1ec7t S\u1eed K\u00fd to\u00e0n th\u01b0 ch\u00e9p: \u201cV\u00e0o ng\u00e0y m\u1ed3ng t\u00e1m th\u00e1ng t\u01b0 n\u0103m Nh\u00e2m T\u00fd (1072) vua L\u00fd Nh\u00e2n T\u00f4ng \u0111\u00e3 ra ch\u00f9a Di\u00ean H\u1ef1u d\u1ef1 l\u1ec5 t\u1eafm Ph\u1eadt.\u201d S\u00e1ch L\u0129nh Nam Ch\u00edch Qu\u00e1i c\u00f2n ghi th\u00eam s\u1ef1 ki\u1ec7n : \u201cNg\u00e0y m\u1ed3ng t\u00e1m th\u00e1ng t\u01b0 \u00e2m l\u1ecbch, Man N\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nhi\u00ean th\u00e1c h\u00f3a, nh\u00e2n d\u00e2n l\u1ea5y ng\u00e0y \u0111\u00f3 l\u00e0m ng\u00e0y sinh c\u1ee7a B\u1ee5t.\u201d H\u00e0ng n\u0103m c\u1ee9 \u0111\u1ebfn ng\u00e0y n\u00e0y thi\u1ec7n nam t\u00edn n\u1eef kh\u1eafp n\u01a1i t\u1eadp h\u1ee3p v\u1ec1 ch\u00f9a \u0111\u1ec3 d\u00e2ng l\u1ec5 v\u00e0 th\u1ef1c h\u00e0nh nghi th\u1ee9c T\u1eafm Ph\u1eadt.<\/p>\n<p>\u0110\u1ed1i v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Khmer, nghi l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c v\u00e0o bu\u1ed5i chi\u1ec1u cu\u1ed1i c\u00f9ng c\u1ee7a t\u1ebft Ch\u00f4l Chhn\u0103m Thm\u00e2y. Tr\u01b0\u1edbc l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt m\u1ed9t ng\u00e0y, c\u00e1c d\u00f2ng h\u1ecd trong l\u00e0ng l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t m\u1eddi s\u01b0 \u0111\u1ebfn nh\u00e0 \u0111\u1ec3 th\u1ef1c hi\u1ec7n l\u1ec5 t\u1eafm cho \u00f4ng b\u00e0, cha m\u1eb9. Tr\u01b0\u1edbc khi t\u1eafm cho \u00f4ng b\u00e0, cha m\u1eb9, con ch\u00e1u th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c t\u1ea1 l\u1ed7i v\u00e0 xin tha th\u1ee9c m\u1ecdi l\u1ed7i l\u1ea7m c\u1ee7a m\u00ecnh trong n\u0103m c\u0169. Sau \u0111\u00f3 m\u1edbi d\u00e2ng qu\u00e0 v\u00e0 d\u00f9ng n\u01b0\u1edbc th\u01a1m, s\u1ea1ch \u0111\u1ec3 t\u1ea9y tr\u1ea7n cho c\u00e1c v\u1ecb. Nghi th\u1ee9c n\u00e0y, v\u1eeba mang \u00fd ngh\u0129a b\u00e1o hi\u1ebfu, v\u1eeba th\u1ec3 hi\u1ec7n s\u1ef1 mong c\u1ea7u g\u1ed9t r\u1eeda b\u1ee5i b\u1eb7m, phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng t\u1ed1t cho nh\u1eefng \u0111\u1ea5ng sinh th\u00e0nh d\u01b0\u1ee1ng d\u1ee5c \u0111\u1ec3 h\u1ecd \u0111\u01b0\u1ee3c m\u1ea1nh kh\u1ecfe, s\u1ed1ng l\u00e2u c\u00f9ng con ch\u00e1u.<\/p>\n<p>L\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt t\u1ea1i ch\u00f9a bao gi\u1edd c\u0169ng \u0111\u01b0\u1ee3c chu\u1ea9n b\u1ecb r\u1ea5t k\u1ef9 l\u01b0\u1ee1ng v\u1edbi s\u1ef1 tham gia c\u1ee7a r\u1ea5t nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi. C\u00e1c pho t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt nh\u1ecf trong ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c th\u1ec9nh ra ngo\u00e0i v\u00e0 \u0111\u1eb7t \u1edf m\u1ed9t kho\u1ea3ng s\u00e2n r\u1ed9ng \u0111\u1ec3 thu\u1eadn ti\u1ec7n th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c t\u1eafm Ph\u1eadt. \u0110\u1ed1i v\u1edbi nh\u1eefng t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt l\u1edbn trong ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n, sala kh\u00f4ng th\u1ec3 di d\u1eddi th\u00ec th\u1ef1c hi\u1ec7n nh\u1eefng \u0111\u1ed9ng t\u00e1c t\u1eafm t\u01b0\u1ee3ng tr\u01b0ng l\u00ean m\u1ed9t b\u1ed9 ph\u1eadn n\u00e0o \u0111\u00f3 tr\u00ean pho t\u01b0\u1ee3ng m\u00e0 th\u00f4i. L\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt b\u1eaft \u0111\u1ea7u b\u1eb1ng ba h\u1ed3i tr\u1ed1ng nh\u1eb1m th\u00f4ng b\u00e1o cho m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi c\u00f9ng bi\u1ebft. Tr\u01b0\u1edbc h\u1ebft, v\u1ecb Achar d\u1eabn \u0111\u1ea7u \u0111o\u00e0n ng\u01b0\u1eddi th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c di\u1ec5u h\u00e0nh ba v\u00f2ng xung quanh ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n, sau \u0111\u00f3, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd t\u1eadp trung t\u1ea1i b\u00ean trong \u0111\u1ec3 t\u1ee5ng kinh v\u00e0 l\u00e0m l\u1ec5 c\u1ea7u an, c\u1ea7u si\u00eau. Ti\u1ebfp theo, m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi t\u1eadp trung tr\u01b0\u1edbc c\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt, v\u1ecb s\u01b0 c\u1ea3 ti\u1ebfn h\u00e0nh l\u00e0m l\u1ec5 v\u00e0 th\u1ef1c hi\u1ec7n nghi th\u1ee9c t\u1eafm Ph\u1eadt b\u1eb1ng c\u00e1c nh\u00e0nh hoa th\u01a1m, r\u1ed3i l\u1ea7n l\u01b0\u1ee3t \u0111\u1ebfn c\u00e1c v\u1ecb t\u1ef3 kh\u01b0u, sadi\u2026 cu\u1ed1i c\u00f9ng l\u00e0 \u0111\u1ebfn c\u00e1c Ph\u1eadt t\u1eed. Sau l\u1ec5 t\u1eafm Ph\u1eadt l\u00e0 nghi th\u1ee9c t\u1eafm s\u01b0. Khi t\u1eafm Ph\u1eadt, t\u1eafm s\u01b0 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi d\u00f9ng b\u00ecnh n\u01b0\u1edbc th\u01a1m \u0111\u1ec3 t\u1eafm c\u00e1c b\u1ee9c t\u01b0\u1ee3ng Ph\u1eadt, v\u00e0 tr\u00ean ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c s\u01b0 th\u1ec3 hi\u1ec7n \u0111\u1ee9c tin c\u1ee7a m\u00ecnh v\u1edbi Tam B\u1ea3o, \u0111\u1ed3ng th\u1eddi mong c\u1ea7u c\u00f3 nhi\u1ec1u ph\u01b0\u1edbc b\u00e1u, t\u1ea9y r\u1eeda m\u1ecdi \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng may m\u1eafn trong n\u0103m c\u0169, sang n\u0103m m\u1edbi v\u1edbi m\u1ed9t th\u00e2n th\u1ec3 m\u1edbi, b\u00ecnh an \u0111\u1ebfn b\u1ea3n th\u00e2n v\u00e0 gia \u0111\u00ecnh. Sau l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt, t\u1eafm s\u01b0 t\u1ea1i ch\u00f9a, th\u00ec m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi tr\u1edf v\u1ec1 th\u1ef1c hi\u1ec7n t\u1eafm Ph\u1eadt t\u1ea1i nh\u00e0 c\u1ee7a m\u00ecnh.<\/p>\n<p>N\u00f3i v\u1ec1 \u00fd ngh\u0129a s\u00e2u xa c\u1ee7a l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt, th\u00ec kh\u00f4ng ch\u1ec9 d\u1eebng l\u1ea1i \u1edf s\u1ef1 c\u1ea7u mong ph\u01b0\u1edbc b\u00e1u hay g\u1ed9t r\u1eeda nh\u1eefng \u0111i\u1ec1u kh\u00f4ng may m\u1eafn, m\u00e0 \u1edf \u0111\u00f3 c\u00f2n g\u1eedi g\u1eafm m\u1ed9t th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p h\u1ebft s\u1ee9c uy\u00ean \u00e1o kh\u00e1c \u0111\u00f3 ch\u00ednh l\u00e0 ph\u00e1p th\u00e2n thanh t\u1ecbnh. Theo Ph\u1eadt gi\u00e1o th\u00ec Ph\u1eadt t\u00e1nh v\u1ed1n ti\u1ec1m \u1ea9n trong m\u1ed7i ng\u01b0\u1eddi, nh\u01b0ng v\u00ec cu\u1ed9c s\u1ed1ng ph\u1ea3i m\u01b0u sinh tr\u0103m b\u1ec1, va ch\u1ea1m m\u1ecdi th\u1ee9, n\u00ean th\u00e2n t\u00e2m th\u01b0\u1eddng b\u1ecb bao l\u1edbp b\u1ee5i b\u1eb7m phi\u1ec1n n\u00e3o, tham s\u00e2n, \u00f4 u\u1ebf che l\u1ea5p m\u1ea5t. V\u00ec l\u1ebd \u0111\u00f3 m\u00e0 Ph\u1eadt t\u00e1nh kh\u00f4ng th\u1ec3 hi\u1ec3n l\u1ed9 ra \u0111\u01b0\u1ee3c. Cho n\u00ean, mu\u1ed1n hi\u1ec3n l\u1ed9 Ph\u1eadt t\u00e1nh, ph\u1ea3i m\u01b0\u1ee3n n\u01b0\u1edbc s\u1ea1ch th\u01a1m \u0111\u1ec3 t\u1ea9y r\u1eeda. C\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 nh\u1eafc nh\u1edf v\u1edbi t\u1ea5t c\u1ea3 m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi ph\u1ea3i th\u01b0\u1eddng xuy\u00ean g\u1ed9t r\u1eeda th\u00e2n t\u00e2m c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh, \u0111\u1ec3 tr\u1edf n\u00ean thanh t\u1ecbnh s\u00e1ng su\u1ed1t. C\u00f3 nh\u01b0 th\u1ebf m\u1edbi xa l\u00eca \u0111\u01b0\u1ee3c phi\u1ec1n n\u00e3o v\u00e0 c\u00e1i x\u1ea5u \u00e1c trong cu\u1ed9c s\u1ed1ng th\u01b0\u1eddng nh\u1eadt.<\/p>\n<p>C\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i, l\u1ec5 T\u1eafm Ph\u1eadt c\u1ee7a b\u00e0 con Khmer v\u00e0 c\u1ee7a nhi\u1ec1u Ph\u1eadt ph\u00e1i kh\u00e1c l\u00e0 m\u1ed9t nghi l\u1ec5 c\u00f3 t\u1eeb r\u1ea5t l\u00e2u \u0111\u1eddi. Nghi l\u1ec5 n\u00e0y v\u1eeba t\u01b0\u1edfng nh\u1edb th\u00e1nh nh\u00e2n xu\u1ea5t th\u1ebf v\u1eeba mang th\u00f4ng \u0111i\u1ec7p gi\u00e1o d\u1ee5c c\u1ed9ng \u0111\u1ed3ng h\u1ebft s\u1ee9c nh\u00e2n v\u0103n. Con ng\u01b0\u1eddi v\u00ec m\u01b0u sinh m\u00e0 ph\u1ea3i ch\u1ecbu kh\u00f4ng \u00edt v\u01b0\u1edbng m\u1eafc, th\u00e2n t\u00e2m v\u1ed1n trong s\u00e1ng nh\u01b0ng l\u1ea1i b\u1ecb b\u1ee5i tr\u1ea7n \u00f4 tr\u1ecdc che l\u1ea5p m\u1ea5t. Ch\u00ednh v\u00ec th\u1ebf, mu\u1ed1n xa l\u00eca x\u1ea5u \u00e1c, tr\u00e1nh \u0111i m\u1ecdi tham s\u00e2n \u00e1i d\u1ee5c th\u00ec ph\u1ea3i lu\u00f4n bi\u1ebft c\u00e1ch l\u00e0m s\u1ea1ch th\u00e2n t\u00e2m c\u1ee7a ch\u00ednh m\u00ecnh. \u0110\u00f3 l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111i \u0111\u1ebfn ch\u00e1nh \u0111\u1ea1o v\u1eady.<\/p>\n<p>III. K\u1ebeT LU\u1eacN<\/p>\n<p>T\u00e2y Ninh l\u00e0 v\u00f9ng \u0111\u1ea5t ph\u00ean d\u1eadu c\u1ee7a T\u00e2y Nam T\u1ed5 qu\u1ed1c, hi\u1ec7n c\u00f3 tr\u00ean d\u01b0\u1edbi m\u01b0\u1eddi ng\u00e0n ng\u01b0\u1eddi Khmer sinh s\u1ed1ng. Trong d\u00f2ng ch\u1ea3y c\u1ee7a l\u1ecbch s\u1eed, v\u0103n h\u00f3a Khmer T\u00e2y Ninh c\u00f3 nhi\u1ec1u giai \u0111o\u1ea1n b\u1ecb \u0111\u1ee9t g\u00e3y b\u1edfi chi\u1ebfn tranh v\u00e0 \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n kinh t\u1ebf. Nh\u01b0ng trong nh\u1eefng n\u0103m g\u1ea7n \u0111\u00e2y, c\u00e1c phum s\u00f3c Khmer trong t\u1ec9nh c\u00f3 s\u1ef1 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u1ec1 nhi\u1ec1u m\u1eb7t, n\u00ean nhi\u1ec1u gi\u00e1 tr\u1ecb v\u0103n h\u00f3a \u0111\u01b0\u1ee3c ph\u1ee5c h\u1ed3i, nh\u1ea5t l\u00e0 c\u00e1c l\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ed5 ch\u1ee9c b\u00e0i b\u1ea3n v\u00e0 \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 c\u00e1c nghi th\u1ee9c quan tr\u1ecdng. M\u1ed9t \u0111i\u1ec1u \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 g\u1ea7n \u0111\u00e2y du l\u1ecbch T\u00e2y Ninh ph\u00e1t tri\u1ec3n m\u1ea1nh, du kh\u00e1ch b\u1eaft \u0111\u1ea7u c\u00f3 s\u1ef1 quan t\u00e2m \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c Khmer, c\u1ed9ng th\u00eam l\u00e0 nh\u1edd s\u1ef1 qu\u1ea3ng b\u00e1 c\u1ee7a c\u00e1c nh\u00e0 v\u0103n, ngh\u1ec7 s\u1ef9 nhi\u1ebfp \u1ea3nh v\u00e0 c\u00e1c ph\u01b0\u01a1ng ti\u1ec7n th\u00f4ng tin \u0111\u1ea1i ch\u00fang \u0111\u00e3 g\u00f3p ph\u1ea7n \u0111\u01b0a h\u00ecnh \u1ea3nh con ng\u01b0\u1eddi v\u00e0 l\u1ec5 h\u1ed9i v\u0103n h\u00f3a Khmer \u0111\u1ebfn v\u1edbi m\u1ecdi mi\u1ec1n \u0111\u1ea5t n\u01b0\u1edbc. Ch\u00fang t\u00f4i tin r\u1eb1ng, n\u1ebfu c\u00f3 s\u1ef1 \u0111\u1ea7u t\u01b0 b\u00e0i b\u1ea3n, k\u1ebft h\u1ee3p l\u1ec5 h\u1ed9i v\u1edbi du l\u1ecbch th\u00ec v\u0103n h\u00f3a l\u1ec5 h\u1ed9i Khmer T\u00e2y Ninh s\u1ebd c\u00f2n bay b\u1ed5ng h\u01a1n nhi\u1ec1u. T\u1eeb \u0111\u00f3 gi\u00fap m\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi nh\u1eadn th\u1ee9c \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eefng \u0111\u1eb7c tr\u01b0ng c\u1ee7a \u0111\u1ea5t v\u00e0 ng\u01b0\u1eddi T\u00e2y Ninh h\u01a1n, g\u00f3p ph\u1ea7n ph\u00e1t tri\u1ec3n to\u00e0n di\u1ec7n h\u01a1n nh\u1eefng g\u00ec ch\u00fang ta \u0111ang v\u00e0 \u0111\u00e3 th\u1ef1c hi\u1ec7n trong b\u1ea5y l\u00e2u nay.<\/p>\n<p>\u0110\u00c0O TH\u00c1I S\u01a0N<\/p>\n<p>T\u00e0i li\u1ec7u tham kh\u1ea3o ch\u00ednh:<\/p>\n<p>1. V\u0103n h\u00f3a Khmer c\u00f9ng \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long \u2013 Vi\u1ec7n V\u0103n h\u00f3a \u2013 NXB V\u0103n h\u00f3a d\u00e2n t\u1ed9c \u2013 1993<\/p>\n<p>2. Phum S\u00f3c Khmer \u1edf \u0111\u1ed3ng b\u1eb1ng s\u00f4ng C\u1eedu Long \u2013 Nguy\u1ec5n Kh\u1eafc C\u1ea3nh \u2013 NXB Gi\u00e1o d\u1ee5c \u2013 1998<\/p>\n<p>3. \u0110\u1ecba ch\u00ed h\u00e0nh ch\u00ednh c\u00e1c t\u1ec9nh Nam K\u1ef3 th\u1eddi Ph\u00e1p thu\u1ed9c (1859-1954) \u2013 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u01b0 \u2013 NXB T\u1ed5ng h\u1ee3p TpHCM 2017<\/p>\n<p>4. \u0110\u1ecba danh g\u1ed1c Khmer \u1edf S\u00f3c Tr\u0103ng \u2013 Tr\u1ea7n Minh Th\u01b0\u01a1ng (b\u1ea3n th\u1ea3o \u2013 2022)<\/p>\n<p>5. L\u1ec5 h\u1ed9i truy\u1ec1n th\u1ed1ng c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi Khmer Nam B\u1ed9 \u2013 Ti\u1ec1n V\u0103n Tri\u1ec7u \u2013 L\u00e2m Quang Vinh \u2013 NXB Khoa h\u1ecdc X\u00e3 H\u1ed9i \u2013 2015<\/p>\n<p>6. T\u1eeb \u0111i\u1ec3n \u0110\u1ecba danh h\u00e0nh ch\u00ednh Nam B\u1ed9 \u2013 Nguy\u1ec5n \u0110\u00ecnh T\u01b0 \u2013 NXB Ch\u00ednh Tr\u1ecb Qu\u1ed1c Gia \u2013 2008<\/p>\n<p>7. Nam K\u1ef3 v\u00e0 C\u01b0 D\u00e2n c\u00e1c t\u1ec9nh Mi\u1ec1n \u0110\u00f4ng \u2013 J.C. Baurac \u2013 Ho\u00e0ng Ng\u1ecdc Linh d\u1ecbch \u2013 NXB Th\u00e0nh ph\u1ed1 H\u1ed3 Ch\u00ed Minh \u2013 2022<\/p>\n<p>8. Ch\u00e2n L\u1ea1p phong th\u1ed5 k\u00fd \u2013 Chu \u0110\u1ea1t Quan \u2013 H\u00e0 V\u0103n T\u1ea5n d\u1ecbch \u2013 NXB Th\u1ebf Gi\u1edbi \u2013 2017<\/p>\n<p>9. T\u1eeb \u0111i\u1ec3n Khmer \u2013 Vi\u1ec7t \u2013 B\u1ed9 Gi\u00e1o d\u1ee5c v\u00e0 \u0110\u00e0o t\u1ea1o \u2013 Tr\u01b0\u1eddng \u0110\u1ea1i h\u1ecdc Tr\u00e0 Vinh \u2013<\/p>\n<p>NXB Ch\u00ednh tr\u1ecb Qu\u1ed1c gia s\u1ef1 th\u1eadt \u2013 2020<\/p>\n<p>10. T\u1eeb \u0111i\u1ec3n V\u0103n h\u1ecdc b\u1ed9 m\u1edbi \u2013 NXB Th\u1ebf Gi\u1edbi \u2013 2004<\/p>\n<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>I. KH\u00c1I QU\u00c1T V\u1ec0 L\u1ec4 H\u1ed8I V\u0102N H\u00d3A C\u1ee6A NG\u01af\u1edcI KHMER N\u00f3i \u0111\u1ebfn v\u0103n h\u00f3a Khmer l\u00e0 n\u00f3i \u0111\u1ebfn l\u1ec5 h\u1ed9i. L\u1ec5 h\u1ed9i bao g\u1ed3m l\u1ec5 h\u1ed9i Ph\u1eadt gi\u00e1o v\u00e0 l\u1ec5 h\u1ed9i d\u00e2n gian, ti\u1ebfp n\u1ed1i nhau theo \u0111\u1ecbnh k\u1ef3 c\u00e1c th\u00e1ng trong n\u0103m. M\u1ed7i l\u1ec5 h\u1ed9i \u0111\u1ec1u c\u00f3 m\u00e0u s\u1eafc, h\u00ecnh th\u1ee9c v\u00e0 \u00fd &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2024\/10\/02\/dao-thai-son-ba-nghi-le-quan-trong-trong-chuoi-chol-chhnam-thmay-cua-nguoi-khmer-tay-ninh\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n \u2013 BA NGHI L\u1ec4 QUAN TR\u1eccNG TRONG CHU\u1ed6I CH\u00d4L CHHN\u0102M THM\u00c2Y C\u1ee6A NG\u01af\u1edcI KHMER T\u00c2Y NINH<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,86],"tags":[],"class_list":["post-896","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dao-thai-son","category-le-hoi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/896","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=896"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/896\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=896"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=896"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=896"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}