{"id":937,"date":"2025-04-19T23:53:44","date_gmt":"2025-04-19T16:53:44","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/04\/19\/vuong-hong-sen-chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son\/"},"modified":"2025-04-19T23:53:44","modified_gmt":"2025-04-19T16:53:44","slug":"vuong-hong-sen-chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/04\/19\/vuong-hong-sen-chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son\/","title":{"rendered":"V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n \u2013 Chuy\u1ec7n nh\u00f3m Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i \u0111\u00e1nh M\u00e3n Thanh d\u01b0\u1edbi c\u1edd T\u00e2y S\u01a1n"},"content":{"rendered":"<div>\n<p>Trong b\u00e0i v\u0103n t\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Gia Long t\u1ebf \u00f4ng B\u00e1 \u0110a L\u1ed9c, c\u00f3 c\u00e2u: \u201c\u2026 Ngh\u0129 l\u00fac l\u01b0ng g\u1ea7y b\u01b0\u1edbc ng\u1eb7t, \u0111\u00ecnh Nam Vang, b\u1ea7u T\u00e2n l\u1eef, phi\u00eau l\u01b0u cho kh\u1ecfi b\u1ea1o t\u00e0n; T\u01b0\u1edfng khi m\u1eb7t \u1ee7 gan phi\u1ec1n, tr\u1eddi c\u1ed1 qu\u1ed1c, b\u1ebfn H\u1eadu Giang, t\u00ecm h\u1ecfi ch\u1eb3ng t\u1eeb hi\u1ec3m y\u1ebfu. C\u1ef1c \u0111\u1ebfn n\u1ed7i cha con kh\u00f4n gi\u1eef, g\u1edfi gia nhi trao qu\u1ed1c b\u1ea3o, tr\u1eddi T\u00e2y D\u01b0\u01a1ng mu\u00f4n h\u1ed9c ai ho\u00e0i; may v\u1eeba \u0111\u00e2u nh\u00e0 n\u01b0\u1edbc m\u1edbi v\u1ec1, \u0111\u01b0a \u1ea5u t\u1eed c\u1ea7u l\u01b0\u01a1ng b\u1eb1ng, \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 m\u1ed9t \u0111o\u00e0n v\u0129nh hi\u1ebfu\u2026\u201d<\/p>\n<p>V\u00e0 trong m\u1ed9t v\u0103n t\u1ebf kh\u00e1c, t\u01b0\u01a1ng truy\u1ec1n do ti\u1ec1n qu\u00e2n Nguy\u1ec5n v\u0103n Th\u00e0nh t\u1ebf chi\u1ebfn s\u0129 tr\u1eadn vong ngo\u00e0i B\u1eafc H\u00e0, c\u0169ng hai ch\u1eef \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 \u0111\u01b0\u1ee3c nh\u1eafc l\u1ea1i: \u201cTr\u1eddi \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 v\u1eadn ra s\u1ed1c c\u1ea3nh, tr\u1ea3i bao phen gian hi\u1ec3m m\u1edbi c\u00f3 ng\u00e0y nay\u2026\u201d<\/p>\n<p>Truy ra, v\u1ed1n kh\u00f4ng ph\u1ea3i ch\u1eef \u201c\u0111\u00f4ng\u201d m\u00e0 th\u1eadt \u0111\u00f3 l\u00e0 ch\u1eef \u201cgi\u1ea3n\u201d, v\u00ec hai ch\u1eef n\u1ea7y r\u1ea5t gi\u1ed1ng nhau trong H\u00e1n t\u1ef1, duy ch\u1eef \u201c\u0111\u00f4ng\u201d c\u00f3 m\u1ed9t n\u00e9t ngang \u1edf gi\u1eefa, c\u00f2n ch\u1eef \u201cgi\u1ea3n\u201d vi\u1ebft y ch\u1eef \u201c\u0111\u00f4ng\u201d duy th\u1ebf hai ch\u1ea5m v\u00e0o n\u00e9t ngang n\u00ean tr\u00f4ng r\u1ea5t d\u1ec5 l\u1ea7m. V\u00e0 \u201cGi\u1ea3n-ph\u1ed1-tr\u1ea1i\u201d l\u00e0 danh t\u1eeb x\u01b0a do ng\u01b0\u1eddi Trung Hoa d\u00f9ng \u0111\u1ec3 g\u1ecdi \u0111\u1ea5t Cao Mi\u00ean c\u1ed5 m\u00e0 h\u1ecd \u0111\u1ecdc \u201cKam-put-jai\u201d (phi\u00ean \u00e2m ra Vi\u1ec7t l\u00e0 Gi\u1ea3n-ph\u1ed1-tr\u1ea1i), sau n\u1ea7y tr\u1edf n\u00ean \u201cKampuchia\u201d, r\u1ed3i \u201cCambodge\u201d v\u1eady.<\/p>\n<p><span id=\"more-1109\"><\/span><\/p>\n<p>Ng\u00e0y nay tr\u00ean Nam Vang c\u00f2n m\u1ed9t t\u1edd b\u00e1o t\u00ean g\u1ecdi \u201cLa-c\u00e0-d\u1ed9t Cam-b\u00f9-chia\u201d t\u1ee9c l\u00e0 phi\u00ean \u00e2m ba ch\u1eef Ph\u00e1p \u201cla gazette cambodgienne\u201d (t\u1edd b\u00e1o Cao Mi\u00ean) ch\u1edb kh\u00f4ng chi m\u1edbi l\u1ea1. Bi\u1ebft th\u00ec bi\u1ebft v\u1eady, nh\u01b0ng kh\u00f4ng l\u1ebd nay c\u1ea3i ch\u00ednh, l\u1ea1i th\u00eam n\u1ed1i gi\u00e1o cho gi\u1eb7c v\u1ed1n s\u1eb5n t\u00e1nh t\u00ecm duy\u00ean c\u1edb tranh gi\u00e0nh \u0111\u1ea5t \u0111ai.<\/p>\n<p>C\u0169ng nh\u01b0 n\u1ebfu nay ch\u1ecbu kh\u00f3 l\u1ea5y s\u00e1ch s\u1eed ra \u0111\u1ecdc l\u1ea1i th\u00ec trong b\u1ed9 Vi\u1ec7t Nam s\u1eed l\u01b0\u1ee3c Tr\u1ea7n Tr\u1ecdng Kim, b\u1ea3n T\u00e2n Vi\u1ec7t, 1949, n\u01a1i ch\u01b0\u01a1ng 329-330, c\u00f2n ghi r\u00e0nh r\u1ea1nh:<\/p>\n<p>\u201cNguy\u00ean n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p \u1edf v\u00e0o qu\u00e3ng d\u01b0\u1edbi s\u00f4ng M\u00ea k\u00f4ng, c\u00f3 l\u1eafm s\u00f4ng nhi\u1ec1u ng\u00f2i, ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t th\u00ec nhi\u1ec1u m\u00e0 n\u01b0\u1edbc Nam ta th\u01b0\u1eddng hay m\u1ea5t m\u00f9a, d\u00e2n t\u00ecnh ph\u1ea3i \u0111\u00f3i kh\u1ed5 lu\u00f4n, v\u00e0 l\u1ea1i v\u00e0o l\u00fac ch\u00faa Nguy\u1ec5n ch\u00faa Tr\u1ecbnh \u0111\u00e1nh nhau, cho n\u00ean nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi b\u1ecf v\u00e0o kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t, l\u00e0m ru\u1ed9ng \u1edf N\u00f4 xo\u00e0i (B\u00e0 R\u1ecba) v\u00e0 \u1edf \u0110\u1ed3ng Nai (nay thu\u1ed9c Bi\u00ean H\u00f2a).<\/p>\n<p>N\u0103m m\u1eadu tu\u1ea5t (1658) vua n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p m\u1ea5t r\u1ed3i, ch\u00fa ch\u00e1u tranh nhau, sang c\u1ea7u c\u1ee9u b\u00ean ch\u00faa Nguy\u1ec5n. Ch\u00faa Nguy\u1ec5n b\u1ea5y gi\u1edd l\u00e0 ch\u00faa Hi\u1ec1n sai quan \u0111em 3000 qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh \u1edf M\u1ed7i x\u00fay (nay thu\u1ed9c huy\u1ec7n Ph\u00fac ch\u00e1nh, t\u1ec9nh Bi\u00ean H\u00f2a) b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c vua n\u01b0\u1edbc \u1ea5y l\u00e0 N\u1eb7c \u00d4ng Ch\u00e2n \u0111em v\u1ec1 giam \u1edf Qu\u1ea3ng B\u00ecnh m\u1ed9t \u0111\u1ed9 r\u1ed3i tha cho v\u1ec1 n\u01b0\u1edbc, b\u1eaft ph\u1ea3i tri\u1ec1u c\u1ed1ng v\u00e0 ph\u1ea3i b\u00eanh v\u1ef1c ng\u01b0\u1eddi An Nam sang l\u00e0m \u0103n \u1edf b\u00ean \u1ea5y.<\/p>\n<p>N\u0103m gi\u00e1p d\u1ea7n (1674), n\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00e0i \u0111i c\u1ea7u vi\u1ec7n n\u01b0\u1edbc Xi\u00eam la \u0111\u1ec3 \u0111\u00e1nh N\u1eb7c \u00d4ng N\u1ed9n. N\u1eb7c \u00d4ng N\u1ed9n b\u1ecf ch\u1ea1y sang c\u1ea7u c\u1ee9u \u1edf dinh Th\u00e1i Khang (nay l\u00e0 Kh\u00e1nh H\u00f2a). Ch\u00faa Hi\u1ec1n b\u00e8n sai Cai c\u01a1 \u0111\u1ea1o Nha trang l\u00e0 Nguy\u1ec5n D\u01b0\u01a1ng L\u00e2m c\u00f9ng v\u1edbi Nguy\u1ec5n B\u00ecnh Ph\u00e1i l\u00e0m tham m\u01b0u \u0111em binh chia ra l\u00e0m hai \u0111\u1ea1o sang \u0111\u00e1nh N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00e0i, ph\u00e1 \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed3n S\u00e0i C\u00f4n r\u1ed3i ti\u1ebfn qu\u00e2n l\u00ean v\u00e2y th\u00e0nh Nam Vang.<\/p>\n<p>N\u1eb7c \u00d4ng \u0110\u00e0i ph\u1ea3i b\u1ecf th\u00e0nh ch\u1ea1y v\u00e0o ch\u1ebft trong r\u1eebng. N\u1eb7c \u00d4ng Thu ra h\u00e0ng. N\u1eb7c \u00d4ng Thu l\u00e0 ch\u00ednh d\u00f2ng con tr\u01b0\u1edfng cho n\u00ean l\u1ea1i l\u1eadp l\u00e0m ch\u00e1nh qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng \u0111\u00f3ng \u1edf Long \u00dac, \u0111\u1ec3 N\u1eb7c \u00d4ng N\u1ed9n l\u00e0m \u0111\u1ec7 nh\u1ecb qu\u1ed1c v\u01b0\u01a1ng, \u0111\u00f3ng \u1edf S\u00e0i C\u00f4n, b\u1eaft h\u1eb1ng n\u0103m ph\u1ea3i tri\u1ec1u c\u1ed1ng.<\/p>\n<p>N\u0103m k\u1ef7 v\u1ecb (1679) c\u00f3 quan nh\u00e0 Minh l\u00e0 t\u1ed5ng binh tr\u1ea5n th\u1ee7 \u0111\u1ea5t Long M\u00f4n (Qu\u1ea3ng T\u00e2y) D\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n \u0110\u1ecbch, ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn, t\u1ed5ng binh ch\u00e2u Cao, ch\u00e2u L\u00f4i v\u00e0 ch\u00e2u Li\u00eam (thu\u1ed9c Qu\u1ea3ng T\u00e2y) l\u00e0 Tr\u1ea7n Th\u01b0\u1ee3ng Xuy\u00ean, ph\u00f3 t\u01b0\u1edbng Tr\u1ea7n An B\u00ecnh, kh\u00f4ng ch\u1ecbu l\u00e0m t\u00f4i nh\u00e0 Thanh, \u0111em 3000 qu\u00e2n c\u00f9ng 50 chi\u1ebfc thuy\u1ec1n sang xin \u1edf l\u00e0m d\u00e2n An Nam. Ch\u00faa Hi\u1ec1n nh\u00e2n mu\u1ed1n khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n L\u1ea1p, b\u00e8n cho v\u00e0o \u1edf \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 (t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ea5t Gia \u0110\u1ecbnh). B\u1ecdn \u0110\u1ecbch chia nhau \u1edf \u0111\u1ea5t L\u1ed9c D\u00e3 (t\u1ee9c l\u00e0 \u0111\u1ea5t \u0110\u1ed3ng Nai thu\u1ed9c Bi\u00ean H\u00f2a), \u1edf M\u1ef9 Tho (thu\u1ed9c \u0110\u1ecbnh T\u01b0\u1eddng), \u1edf Ban L\u00e2n (nay l\u00e0 B\u1ebfn G\u1ed7 thu\u1ed9c Bi\u00ean H\u00f2a) r\u1ed3i c\u00e0y ru\u1ed9ng l\u00e0m nh\u00e0 l\u1eadp ra ph\u01b0\u1eddng ph\u1ed1 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi ph\u01b0\u01a1ng T\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi Nh\u1eadt B\u1ea3n, ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e0 V\u00e0 \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n \u0111\u00f4ng l\u1eafm.<\/p>\n<p>N\u0103m m\u1eadu th\u00ecn (1688), nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch \u1edf M\u1ef9 Tho l\u00e0m lo\u1ea1n, Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn gi\u1ebft D\u01b0\u01a1ng Ng\u1ea1n \u0110\u1ecbch, r\u1ed3i \u0111em qu\u00e2n \u0111\u00f3ng \u0111\u1ed3n \u1edf Nan kh\u00ea, l\u00e0m t\u00e0u \u0111\u00fac s\u00fang \u0111\u1ec3 ch\u1ed1ng nhau v\u1edbi ng\u01b0\u1eddi Ch\u00e2n L\u1ea1p. Vua Ch\u00e2n L\u1ea1p l\u00e0 N\u1eb7c \u00d4ng Thu c\u0169ng \u0111\u00e0o h\u00e0o \u0111\u1eafp l\u0169y \u0111\u1ec3 l\u00e0m k\u1ebf c\u1ed1 th\u1ee7 v\u00e0 b\u1ecf kh\u00f4ng ch\u1ecbu th\u1ea7n ph\u1ee5c ch\u00faa Nguy\u1ec5n n\u1eefa.<\/p>\n<p>B\u1ea5y gi\u1edd ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Tr\u0103n sai quan \u0111em qu\u00e2n sang \u0111\u00e1nh d\u1eb9p, d\u00f9ng m\u01b0u gi\u1ebft \u0111\u01b0\u1ee3c Ho\u00e0ng Ti\u1ebfn v\u00e0 b\u1eaft vua Ch\u00e2n L\u1ea1p ph\u1ea3i theo l\u1ec7 tri\u1ec1u c\u1ed1ng.<\/p>\n<p>N\u0103m m\u1eadu d\u1ea7n (1698), ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u00e0 Nguy\u1ec5n Ph\u00fac Chu sai \u00f4ng Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh l\u00e0m kinh l\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t Ch\u00e2n L\u1ea1p, chia \u0111\u1ea5t \u0110\u00f4ng Ph\u1ed1 ra l\u00e0m dinh l\u00e0m huy\u1ec7n, l\u1ea5y x\u1ee9 \u0110\u1ed3ng Nai l\u00e0m huy\u1ec7n Ph\u00fac Long v\u00e0 x\u1ee9 S\u00e0i C\u00f4n l\u00e0m huy\u1ec7n T\u00e2n B\u00ecnh. \u0110\u1eb7t Tr\u1ea5n Bi\u00ean dinh (t\u1ee9c l\u00e0 Bi\u00ean H\u00f2a) v\u00e0 Phi\u00ean Tr\u1ea5n dinh (t\u1ee9c l\u00e0 Gia \u0110\u1ecbnh) sai quan v\u00e0o cai tr\u1ecb. L\u1ea1i chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng k\u1ebb l\u01b0u d\u00e2n t\u1eeb Qu\u1ea3ng b\u00ecnh tr\u1edf v\u00e0o \u0111\u1ec3 l\u1eadp ra th\u00f4n x\u00e3 v\u00e0 khai kh\u1ea9n ru\u1ed9ng \u0111\u1ea5t. C\u00f2n nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u \u1edf \u0111\u1ea5t Tr\u1ea5n Bi\u00ean (Bi\u00ean H\u00f2a) th\u00ec l\u1eadp l\u00e0m x\u00e3 Thanh H\u00e0, nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1edf \u0111\u1ea5t Phi\u00ean Tr\u1ea5n (Gia \u0110\u1ecbnh) th\u00ec l\u1eadp l\u00e0m x\u00e3 Minh H\u01b0\u01a1ng. Nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi \u1ea5y \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c v\u1ec1 s\u1ed5 b\u1ed9 n\u01b0\u1edbc ta.<\/p>\n<p>B\u00e2y gi\u1edd l\u1ea1i c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi kh\u00e1ch Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng t\u00ean l\u00e0 M\u1ea1c C\u1eedu, trong khi nh\u00e0 Thanh c\u01b0\u1edbp ng\u00f4i nh\u00e0 Minh b\u00ean T\u00e0u, b\u1ecf sang \u1edf Ch\u00e2n L\u1ea1p, th\u1ea5y \u1edf ph\u1ee7 S\u00e0i M\u1ea1t c\u00f3 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi c\u00e1c n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn bu\u00f4n b\u00e1n, b\u00e8n m\u1edf s\u00f2ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1c, r\u1ed3i l\u1ea5y ti\u1ec1n chi\u00eau m\u1ed9 nh\u1eefng l\u01b0u d\u00e2n l\u1eadp ra b\u1ea3y x\u00e3, g\u1ecdi l\u00e0 H\u00e0 Ti\u00ean. N\u0103m m\u1eadu t\u00ed (1708), M\u1ea1c C\u1eedu xin thu\u1ed9c v\u1ec1 ch\u00faa Nguy\u1ec5n, ch\u00faa phong cho l\u00e0m ch\u1ee9c t\u1ed5ng binh, gi\u1eef \u0111\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>\u0110\u1ebfn khi M\u1ea1c C\u1eedu m\u1ea5t, ch\u00faa Nguy\u1ec5n l\u1ea1i phong cho con M\u1ea1c C\u1eedu l\u00e0 M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1eed l\u00e0m ch\u1ee9c \u0111\u00f4 \u0111\u1ed1c, tr\u1ea5n \u1edf H\u00e0 Ti\u00ean. M\u1ea1c Thi\u00ean T\u00fa \u0111\u1eafp th\u00e0nh x\u00e2y l\u0169y, m\u1edf ch\u1ee3 l\u00e0m \u0111\u01b0\u1eddng v\u00e0 r\u01b0\u1edbc th\u1ea7y v\u1ec1 d\u1ea1y h\u1ecdc \u0111\u1ec3 khai h\u00f3a \u0111\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean.\u201d<\/p>\n<p>\u1ea4y l\u00e0 nh\u1eefng trang s\u1eed hi\u1ec3n h\u00e1ch, v\u1ec1 vi\u1ec7c khai kh\u1ea9n \u0111\u1ea5t Mi\u1ec1n Nam n\u1ea7y, ch\u1ee9ng t\u1ecf then ch\u1ed1t cu\u1ed9c Nam ti\u1ebfn c\u00f3 th\u1ec3 g\u1ed3m c\u00e1c c\u01a1 h\u1ed9i \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0:<\/p>\n<p>a) B\u00ean Trung qu\u1ed1c, nh\u00e0 Minh \u0111\u00e3 \u0111\u1ed5, di th\u1ea7n nh\u00e0 Minh v\u1ed1n c\u00f3 t\u1ee5c \u0111\u1ec3 t\u00f3c d\u00e0i, v\u00e0 s\u1eb5n kh\u00f4ng ph\u1ee5c nh\u00e0 Thanh, n\u00ean k\u00e9o qu\u00e2n l\u00ednh qua n\u01b0\u1edbc Vi\u1ec7t xin l\u00e0m t\u00f4i ch\u00faa Nguy\u1ec5n v\u00ec d\u00e2n ta v\u1eabn \u0111\u1ec3 t\u00f3c d\u00e0i (tr\u01b0\u1eddng ph\u00e1t) nh\u01b0 h\u1ecd;<\/p>\n<p>b) N\u01b0\u1edbc Ch\u00e2n L\u1ea1p c\u00f3 s\u1ef1 chia r\u1ebd, gi\u1eefa anh em vua tranh gi\u00e0nh ng\u00f4i b\u00e1u, sanh ra c\u1ea3nh n\u1ed3i da x\u00e1o th\u1ecbt;<\/p>\n<p>c) Ng\u01b0\u1eddi Vi\u1ec7t ta tr\u01b0\u1edbc sai binh t\u01b0\u1edbng Minh xu\u1ed1ng khai ph\u00e1 \u0111\u1ea5t Th\u1ee7y Ch\u00e2n L\u1ea1p r\u1ed3i v\u00ec binh t\u01b0\u1edbng Minh kh\u00f4ng thu\u1eadn nhau v\u00e0 s\u00e1t h\u1ea1i l\u1eabn nhau, khi \u0111\u00f3 binh s\u0129 c\u1ee7a ch\u00faa Nguy\u1ec5n k\u00e9o xu\u1ed1ng d\u1eb9p an gi\u1eb7c lo\u1ea1n T\u00e0u v\u00e0 l\u1ea5y \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ea5t n\u1ea7y tr\u00ean tay ng\u01b0\u1eddi Minh, t\u1ee9c l\u00e0 sau m\u1ed9t chi\u1ebfn c\u00f4ng h\u1eb3n hoi ch\u1edb n\u00e0o ph\u1ea3i c\u01b0\u1edbp \u0111\u1ea5t c\u1ee7a l\u00e2n bang T\u1ea7n qu\u1ed1c.<\/p>\n<p>Nh\u01b0ng c\u00f3 nh\u1eefng chi ti\u1ebft nh\u1ecf trong s\u1eed kh\u00f4ng n\u00eau ra nh\u01b0ng c\u1ea7n ph\u1ea3i bi\u1ebft m\u1edbi mau hi\u1ec3u v\u00e0 mau nh\u1edb \u0111o\u1ea1n s\u1eed \u0111\u1eb7c bi\u1ec7t n\u1ea7y. \u0110\u00f3 l\u00e0:<\/p>\n<p>a) Tuy cu\u1ed9c Nam ti\u1ebfn \u0111\u00e3 b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb l\u00e2u, nh\u01b0ng \u0111\u1ea5t Mi\u1ec1n Nam ch\u1ec9 b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ec3 \u00fd t\u1eeb n\u0103m m\u1eadu tu\u1ea5t (1658), khi x\u1ea3y ra cu\u1ed9c tranh ng\u00f4i v\u00e0 cu\u1ed9c b\u1ea5t h\u00f2a gi\u1eefa anh em vua Cao Mi\u00ean, v\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady ch\u1ec9 v\u1eeba \u0111\u01b0\u1ee3c ba tr\u0103m n\u0103m;<\/p>\n<p>b) \u0110\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean c\u00f3 t\u1eeb n\u0103m m\u1eadu t\u00ed (1708) t\u1ee9c v\u1eeba l\u1ed1i hai tr\u0103m n\u0103m ch\u1ee5c n\u0103m. V\u00e0 ng\u01b0\u1eddi c\u00f3 c\u00f4ng \u0111\u1ea7u v\u00e0o Nam \u0111\u1ed3ng th\u1eddi v\u1edbi M\u1ea1c C\u1eedu v\u00e0 M\u1ea1c Thi\u00ean T\u1ee9 l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh, \u0111em binh v\u00e0o Nam n\u0103m m\u1eadu d\u1ea7n (1698) c\u0169ng l\u1ed1i hai tr\u0103m b\u1ea3y ch\u1ee5c n\u0103m \u0111\u00e2y th\u00f4i. V\u00ec ki\u00eang h\u00fay t\u00ean \u00f4ng m\u00e0 lu\u00f4n lu\u00f4n ch\u00fang t\u00f4i d\u00e2n Mi\u1ec1n Nam g\u1ecdi ng\u01b0\u1eddi l\u00e0 \u00f4ng Ch\u01b0\u1edfng (ch\u01b0\u1edfng dinh, ch\u01b0\u1edfng tr\u1ea5n), v\u00e0 g\u1ecdi tr\u1ea1i Nguy\u1ec5n H\u1eefu Ki\u1ec3ng ch\u1edb \u00edt ai d\u00e1m g\u1ecdi Nguy\u1ec5n H\u1eefu C\u1ea3nh, ch\u1edb \u0111\u1eebng n\u00f3i chi t\u00ean th\u1eadt l\u00e0 Nguy\u1ec5n H\u1eefu K\u00ednh;<\/p>\n<p>c) \u0110\u1ebfn nh\u01b0 \u0111\u1ea5t S\u00e0i G\u00f2n \u0111\u01b0\u1ee3c \u0111\u1ed5i l\u00e0m huy\u1ec7n T\u00e2n B\u00ecnh th\u00ec c\u0169ng t\u1eeb n\u0103m m\u1eadu d\u1ea7n (1698) t\u1ee9c l\u1ed1i hai tr\u0103m b\u1ea3y ch\u1ee5c n\u0103m m\u00e0 th\u00f4i.<\/p>\n<p>M\u1ed9t chi ti\u1ebft kh\u00e1c tuy nh\u1ecf nh\u1eb7t nh\u01b0ng r\u1ea5t h\u1ec7 tr\u1ecdng l\u00e0 \u00f4ng M\u1ea1c C\u1eedu b\u00e0y ra s\u00f2ng \u0111\u00e1nh b\u1ea1c \u0111\u1ec3 l\u1ea5y ti\u1ec1n chi\u00eau m\u1ed9 d\u00e2n t\u1eed chi\u1ebfng l\u1eadp ra ch\u1ee3 ph\u1ed1 H\u00e0 Ti\u00ean.<\/p>\n<p>V\u1ec1 \u0111o\u1ea1n n\u00e0y trong m\u00f4n c\u00e1nh ch\u00fang t\u00f4i c\u00f2n nh\u1eafc m\u1ed9t giai tho\u1ea1i \u0111\u1ec3 t\u1ef1 b\u00e0o ch\u1eefa c\u00e1i t\u1eadt ghi\u1ec1n \u00e1 phi\u1ec7n v\u00e0 t\u1eadt \u01b0a th\u00edch \u0111\u1ed5 b\u00e1c. Tr\u1eeb ra \u00f4ng th\u00e2n t\u00f4i ng\u01b0\u1eddi tri\u1ec7t \u0111\u1ec3 kh\u00f4ng d\u00e1m r\u1edb \u1ea3 ph\u00f9 dung v\u00e0 ch\u1ec9 th\u1ec9nh tho\u1ea3ng \u0111\u00e1nh ch\u01a1i v\u00e0i ch\u1ebfn th\u00edn c\u1ea9u, v\u00e0 nh\u01b0 v\u1eady ch\u01b0a ph\u1ea3i l\u00e0 ng\u01b0\u1eddi si m\u00ea t\u1ee9 \u0111\u1ed5 t\u01b0\u1eddng, ngo\u00e0i ra trong d\u00f2ng h\u1ecd \u0111\u1ec1u \u0111\u01b0\u1ee3c kh\u00e1 nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi t\u1eebng g\u00f3p m\u1eb7t trong Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i, trong l\u00e0ng k\u00e8o d\u00f9 b\u1ea1n v\u1edbi ph\u00f9 dung v\u00e0 trong gi\u1edbi \u0111\u1ed5 b\u00e1c. V\u00ec c\u00f3 ch\u00e2n trong h\u1ed9i k\u00edn Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i m\u00e0 t\u00f4n ch\u1ec9 l\u00e0 l\u1eadt \u0111\u1ed5 nh\u00e0 Thanh x\u00e2y d\u1ef1ng nh\u00e0 Minh, n\u00ean n\u1ed9i t\u1ed5 t\u00f4i khi m\u1ea5t v\u00e0o n\u0103m \u1ea5t t\u1ecb (1895), m\u1ed9t b\u1ea1n \u0111\u1ed3ng ch\u00ed l\u00e0 \u00f4ng H\u01b0\u01a1ng Khoa t\u1eebng kh\u00f3c b\u1eb1ng hai c\u00e2u \u0111i\u1ebfu:<\/p>\n<p>\u201cL\u1ee5c b\u00e1t xu\u00e2n thu nh\u1eabn vi thi\u00ean \u0111\u1ecba kh\u00e1ch,<br \/>Nh\u1ee9t tri\u1ec7u huynh \u0111\u1ec7 ph\u00e2n t\u00e1c c\u1ed5 kim nh\u01a1n\u201d.<\/p>\n<p>C\u00e2u li\u1ec5n n\u1ea7y n\u00f3i \u0111\u01b0\u1ee3c ng\u01b0\u1eddi m\u00e3n ph\u1ea7n c\u00f3 ch\u00e2n trong Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i v\u00e0 tu\u1ed5i tuy 48 nh\u01b0ng \u1edf \u0111\u00e2y d\u00f9ng hai ch\u1eef \u201cl\u1ee5c b\u00e1t\u201d m\u1edbi nghe nh\u01b0 tu\u1ed5i cao 68 c\u00f3 th\u1eeba. Th\u00eam n\u1eefa, \u00f4ng n\u1ed9i t\u00f4i b\u1edfi c\u1ea7m \u0111\u1ea7u, \u0111\u01b0\u1ee3c phong l\u00e0m \u201ct\u00f9a hia\u201d trong h\u1ed9i, t\u1ee9c \u0110\u1ea1i Ca, cho n\u00ean c\u00e2u \u201chuynh \u0111\u1ec7\u201d c\u00f3 ph\u1ea7n th\u00e2m th\u00fay.<\/p>\n<p>Trong h\u1ecd l\u1ea1i c\u00f3 l\u1eafm ng\u01b0\u1eddi ngh\u00e8o v\u00ec ham \u0111\u00e1nh me \u0111\u00e1nh b\u00e0i v\u00e0 l\u1eafm ng\u01b0\u1eddi gi\u00f3 th\u1ed5i g\u1ea7n bay v\u00ec r\u1ea5t th\u1ea1o ngh\u1ec1 \u0111i m\u00e2y v\u1ec1 gi\u00f3 v\u1edbi ph\u00f9 dung.<\/p>\n<p>Ch\u00ednh ng\u00e0y nay t\u00f4i c\u00f2n ti\u1ebfc kh\u00f4ng gi\u1eef \u0111\u01b0\u1ee3c b\u00e0n \u0111\u00e8n ch\u1ee5p pha ly v\u00e0 nh\u1ee9t l\u00e0 c\u00e2y xe \u0111i\u1ebfu b\u1eb1ng tr\u00fac H\u1ea1 Ch\u00e2u, di t\u00edch c\u1ee7a \u00f4ng n\u1ed9i t\u00f4i \u0111\u1ec3 l\u1ea1i. Ngh\u0129 cho c\u00f9ng: khi n\u00e0o b\u1eaft \u0111\u01b0\u1ee3c t\u1ea1i tr\u1eadn m\u00ecnh l\u00ean \u0111\u00e8n c\u00f3 l\u1eeda, n\u1eb1m v\u1eaft ch\u00e2n ch\u1eef ng\u0169, ph\u00ec ph\u00e0 c\u00f3 kh\u00f3i, khi \u1ea5y l\u00ednh \u0111oan hay ki\u1ec3m t\u1ee5c c\u00f3 b\u1eaft c\u00f3 ph\u1ea1t c\u0169ng \u01b0ng t\u00ecnh, ch\u1edb theo t\u00f4i t\u01b0\u1edfng m\u1ed9t nh\u00e0 ch\u01a1i \u0111\u1ed3 c\u1ed5 nh\u01b0 t\u00f4i, d\u1eabu nay c\u00f3 b\u00e0y binh b\u1ed1 tr\u1eadn gi\u1eefa \u0111\u1ea1i th\u00ednh \u0111\u01b0\u1eddng m\u00e0 kh\u00f4ng \u0111\u1ed1t \u0111\u00e8n, th\u00ec m\u1ea5y ai d\u00e1m n\u00f3i, \u00f4ng \u0110\u00f4 \u00f4ng T\u00f2a \u0111\u1ec1u bi\u1ebft t\u00f4i l\u00e0 c\u00f2-l\u00e9t-xio-n\u01a1 kia m\u00e0! T\u1ed9i nghi\u1ec7p, v\u1eady m\u00e0 n\u0103m \u00f4ng n\u1ed9i t\u00f4i m\u1ea5t, ba t\u00f4i \u0111\u00e0nh \u00f4m tr\u1ee5m v\u00e0 k\u00fd th\u00e1c cho ng\u01b0\u1eddi d\u01b0\u1ee3ng t\u00f4i \u1edf Nhu Gia g\u00ecn gi\u1eef, n\u00e0o \u1ed1ng tr\u00fac H\u1ea1 Ch\u00e2u l\u00ean n\u01b0\u1edbc \u0111en huy\u1ec1n, n\u00e0o c\u00e1i t\u1ea9u L\u01b0\u01a1ng H\u1eefu H\u01b0\u01a1ng l\u01b0u truy\u1ec1n t\u1eeb nhi\u1ec1u tay, khi\u1ebfn cho ng\u00e0y nay d\u1ea7u t\u00f4i mu\u1ed1n c\u00f3 v\u00e0i di v\u1eadt ch\u1ee9ng minh t\u1ef7 nh\u01b0 trong bu\u1ed5i di\u1ec5n thuy\u1ebft nh\u1eafc l\u1ea1i \u0111o\u1ea1n s\u1eed v\u1ebb vang bu\u1ed5i Nam ti\u1ebfn x\u01b0a kia th\u00ec c\u0169ng \u0111\u00e0 qu\u00e1 mu\u1ed9n.<\/p>\n<p>C\u1ee9 theo l\u1eddi t\u1ed5 ti\u00ean truy\u1ec1n l\u1ea1i trong nh\u00e0, t\u1eeb bu\u1ed5i l\u00eca Trung Hoa di c\u01b0 v\u00e0o Nam, ng\u01b0\u1eddi di th\u1ea7n nh\u00e0 Minh, gh\u00e9t n\u1ea1n \u0111\u1ea7u th\u1eaft \u0111u\u00f4i b\u00edm theo t\u1ee5c M\u00e3n Thanh (c\u0169ng g\u1ecdi \u0111u\u00f4i b\u00edn, \u0111u\u00f4i sam, \u0111u\u00f4i ch\u1ec7c, hay th\u1eaft b\u00ec bi) n\u00ean \u0111\u1ec1u xin th\u1ea7n ph\u1ee5c ch\u00faa Nguy\u1ec5n v\u00ec d\u00e2n x\u1ee9 Vi\u1ec7t v\u1eabn \u0111\u1ec3 t\u00f3c d\u00e0i v\u00e0 gi\u1eef \u0111\u1ea1o Kh\u1ed5ng M\u1ea1nh y nh\u01b0 h\u1ecd. Ph\u1ea7n \u0111\u00f4ng nh\u1eefng ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u di c\u01b0 bu\u1ed5i n\u1ea7y \u0111\u1ec1u thu\u1ed9c d\u00e2n t\u1eed chi\u1ebfng m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00ec ghi\u1ec1n \u00e1 phi\u1ec7n n\u1eb7ng, m\u1ed9t ph\u1ea7n v\u00ec c\u00f3 m\u00e1u m\u00ea c\u1edd b\u1ea1c nay mu\u1ed1n \u0111\u1ed5i kh\u00f4ng kh\u00ed \u0111\u1ed5i ch\u1ed7 \u1edf \u0111\u1ec3 m\u1eb7c s\u1ee9c h\u00fat \u0111\u00e1nh b\u00e0i h\u1ed1t me cho s\u01b0\u1edbng tay. Kh\u1ecfi n\u00f3i v\u1ea5n \u0111\u1ec1 ch\u00e1nh l\u00e0 kh\u00f4ng th\u1ea7n ph\u1ee5c qu\u00e2n M\u00e3n Thanh \u0111\u1ec3 \u0111u\u00f4i b\u00edn. Trong \u0111\u00e1m di c\u01b0, m\u1ed9t \u0111o\u00e0n l\u00ean Nam Vang \u1ea9n th\u00e2n l\u1eadp nghi\u1ec7p, m\u1ed9t \u0111o\u00e0n \u1edf l\u1ea9n qu\u1ea9n v\u00f9ng S\u00e0i G\u00f2n Ch\u1ee3 L\u1edbn, m\u1ed9t \u0111o\u00e0n kh\u00e1c l\u00e3ng m\u1ea1n h\u01a1n, ch\u1ecdn qua Xi\u00eam La, v\u00e0 c\u00f3 \u0111o\u00e0n n\u1eefa \u0111\u00f3ng \u0111\u00f4 \u1edf C\u1ea7n V\u1ecdt (Kampot) m\u01b0\u1ee3n canh b\u00e0i qu\u00ean v\u1eadn n\u01b0\u1edbc v\u00e0 m\u01b0\u1ee3n thu\u1ed1c phi\u1ec7n ch\u1ed1ng ng\u0103n s\u01a1n lam ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed n\u01b0\u1edbc \u0111\u1ed9c r\u1eebng thi\u00eang.<\/p>\n<p>Ba t\u00f4i th\u00ec nh\u1ee9t \u0111\u1ecbnh kh\u00f4ng tin \u00e1 phi\u1ec7n v\u00e0 \u0111\u1ed5 b\u00e1c c\u00f3 n\u0103ng l\u1ef1c hay ho, gi\u00fap ng\u01b0\u1eddi ly h\u01b0\u01a1ng th\u1ea5t th\u1ed5 g\u1ea7y d\u1ef1ng c\u01a1 \u0111\u1ed3, nh\u01b0ng ri\u00eang t\u00f4i th\u00ec v\u1eabn tin ba b\u00f3 m\u1ed9t gia r\u1eb1ng trong b\u1ed1n c\u1eeda t\u1ee9 \u0111\u1ed5 t\u01b0\u1eddng, c\u1eeda n\u00e0o c\u0169ng \u1ea9n t\u00e0ng m\u1ed9t c\u00e1i hay duy m\u00ecnh ch\u01b0a \u0111\u1ec3 \u00fd \u0111\u1ebfn: Kh\u00f4ng nh\u1edd s\u1eafc c\u1ee7a T\u00e2y Thi l\u00e0m sao r\u1eeda \u0111\u01b0\u1ee3c c\u00e1i nh\u1ee5c vua Vi\u1ec7t n\u1ebfm ph\u1ea9n vua Ng\u00f4? Ch\u00ednh quan ti\u1ec1n qu\u00e2n Nguy\u1ec5n v\u0103n Th\u00e0nh \u0111\u1eddi tr\u01b0\u1edbc, tuy d\u01b0\u1edbi tr\u01b0\u1edbng n\u1ee9c m\u00f9i chung \u0111\u1ec9nh ch\u1edb c\u0169ng c\u00f2n s\u1ef1c nh\u1edb \u201ckhi ch\u00e9n r\u01b0\u1ee3u \u0111\u1ea7u gh\u1ec1nh\u201d. \u0110\u1ebfn phi\u00ean \u00f4ng M\u1ea1c C\u1eedu kh\u00f4ng nh\u1edd me v\u00e0 b\u00e0i, l\u00e0m sao \u0103n \u0111\u01b0\u1ee3c v\u00f4 s\u1ed1 v\u01b0\u1eddn ti\u00eau v\u01b0\u1eddn \u0111\u1eadu kh\u1ea5u v\u00e0 c\u0169ng v\u00ec gi\u00e0u qu\u00e1 s\u1ee3 gi\u1eb7c bi\u1ec3n gi\u1eb7c Xi\u00eam c\u01b0\u1edbp b\u00f3c m\u1edbi c\u00f3 v\u1ee5 \u0111i c\u1ea7u \u0111i mua ch\u1ee9c t\u1ed5ng binh v\u00e0 xin s\u1ef1 ch\u1edf che c\u1ee7a ch\u00faa Nguy\u1ec5n Nam tri\u1ec1u. V\u00e0 g\u01b0\u01a1ng hi\u1ec3n hi\u1ec7n l\u00e0 c\u00e1c th\u1ed5 qu\u00e2n l\u00e3nh ch\u00faa n\u01b0\u1edbc T\u00e0u nh\u01b0 Tr\u01b0\u01a1ng T\u00e1c L\u00e2m, Tr\u01b0\u01a1ng Ph\u00e1c Khu\u00ea v\u00e0 g\u1ea7n h\u01a1n n\u1eefa nh\u01b0 nhi\u1ec1u v\u1ecb \u0111\u1ea1i t\u01b0\u1edbng c\u00f2n sanh ti\u1ec1n, \u00f4ng T\u01b0\u1edfng l\u00e0 m\u1ed9t, v\u1eabn v\u1eadn tr\u00f9 quy\u1ebft s\u00e1ch v\u00e0 \u0111\u1ed3 m\u01b0u thi\u1ebft k\u1ebf chung quanh b\u00e0n \u0111\u00e8n thu\u1ed1c phi\u1ec7n l\u1ea1i m\u1ea5y c\u00f3 sao? C\u00e1c tay giang h\u1ed3 m\u00e3 th\u01b0\u1ee3ng \u0111\u1eddi \u0111\u00f3 l\u1eadp \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u k\u1ef3 c\u00f4ng b\u1ea5t h\u1ee7, t\u1eeb cha con M\u1ea1c l\u1ecbnh c\u00f4ng g\u1ea7y d\u1ef1ng b\u1edd c\u00f5i \u0111\u1ea5t H\u00e0 Ti\u00ean cho \u0111\u1ebfn nh\u1eefng tay h\u1ea3o h\u00e1n \u0111\u1ee5c \u0111\u00e1 ph\u00e1 r\u1eebng \u0111u\u1ed5i voi c\u1ecdp l\u1ea5y ch\u1ed7 l\u00e0m ru\u1ed9ng, khai hoang mi\u1ec7t H\u1eadu Giang Ba Th\u1eafc, \u0111\u1ec1u nh\u1edd s\u1ee9c ph\u00f9 dung gi\u00fap s\u1ef1 d\u1ebbo dai kh\u1ecfe m\u1ea1nh v\u00e0 nh\u1edd ch\u00e9n b\u1ea3 h\u1ed1t me m\u00e0 gi\u1ea3i mu\u1ed9n ti\u00eau s\u1ea7u, \u0111\u1eddi \u0111\u00f3 thu\u1ed1c men kh\u00f4ng \u0111\u1ee7 s\u1ee9c v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 hai th\u1ee9 \u0111\u00f3 l\u00e0 \u0111\u1ee7 ch\u1ed1ng c\u1ef1 v\u1edbi gi\u1eb7c r\u00e9t r\u1eebng gi\u1eb7c ki\u1ebft l\u1ef5, gi\u1eb7c b\u1ecbnh ho\u1ea1n sanh ra b\u1edfi s\u01a1n lam ch\u01b0\u1edbng kh\u00ed v\u00e0 m\u1ed9t th\u1ee9 gi\u1eb7c gi\u1ebft ng\u01b0\u1eddi kh\u00f4ng c\u1ea7n g\u01b0\u01a1m \u0111\u00e0o l\u00e0 gi\u1eb7c u s\u1ea7u phi\u1ec1n mu\u1ed9n v\u00ec th\u1ea5t th\u1ed5 ly h\u01b0\u01a1ng.<\/p>\n<p>T\u00f3m l\u1ea1i trong \u0111\u00e1m l\u1eadp c\u01a1 \u0111\u1ed3 s\u1ef1 nghi\u1ec7p to l\u1edbn \u0111\u1ec3 l\u1ea1i cho con ch\u00e1u ng\u00e0y nay, \u0111\u1eebng qu\u00ean c\u00f4ng d\u00e2n l\u00e0ng b\u1eb9p v\u00e0 \u0111\u00e1m h\u01b0 th\u00e2n v\u00ec m\u00ea say t\u1ee9 \u0111\u1ed5 t\u01b0\u1eddng.<\/p>\n<p>C\u00f2n m\u1ed9t giai tho\u1ea1i, kh\u00f4ng d\u00e1m nh\u1eadn \u0111\u00f3 l\u00e0 m\u1ed9t k\u1ef3 c\u00f4ng, n\u00f3i ra \u0111\u00e2y c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi s\u1ebd hi\u1ec3u l\u1ea7m l\u00e0 l\u00e0m nh\u1ee5t nhu\u1ec7 kh\u00ed c\u1ee7a binh \u0111\u1ed9i T\u00e2y S\u01a1n b\u00e1ch chi\u1ebfn b\u00e1ch th\u1eafng, v\u00e0 \u00f4ng b\u00e0 ch\u00fang t\u00f4i ch\u1ec9 nh\u1eafc k\u00edn bu\u1ed5i tr\u00e0 d\u01b0 t\u1eedu h\u1eadu m\u00e0 c\u0169ng kh\u00f4ng d\u00e1m h\u1edf m\u00f4i ra ngo\u00e0i bu\u1ed5i tr\u01b0\u1edbc, v\u00ec s\u1ee3 tai v\u00e1ch m\u1ea1ch r\u1eebng, l\u00e0 c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u tay v\u00f5 ngh\u1ec7 thu\u1ed9c Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i nh\u1eadp tr\u00e0 tr\u1ed9n theo binh T\u00e2y S\u01a1n v\u00e0 n\u1ebfu trong chi\u1ebfn c\u00f4ng v\u0129 \u0111\u1ea1i c\u1ee7a vua Quang Trung, ch\u1ec9 n\u1ed9i m\u1ea5y ng\u00e0y m\u00e0 k\u00e9o \u0111\u1ea1o binh th\u1ea7n t\u1ed1c ra Th\u0103ng Long \u0111\u00e1nh tan \u0111\u1ea1o binh M\u00e3n Thanh kh\u00f4ng c\u00f2n manh gi\u00e1p, \u0111\u00e0nh r\u1eb1ng \u0111\u00f3 l\u00e0 chi\u1ebfn c\u00f4ng b\u1ea5t h\u1ee7 c\u1ee7a \u0111\u1ea1o binh th\u1ea7n nh\u00e0 T\u00e2y S\u01a1n, nh\u01b0ng m\u1ed9t ph\u1ea7n n\u00e0o c\u0169ng nh\u1edd m\u1ed9t \u0111\u1ea1o binh th\u1ee9 n\u0103m (cinqui\u00e8me colonne) \u00e1m tr\u1ee3 b\u00ean trong cho vua Quang Trung, \u1ea5y l\u00e0 \u0111\u00e1m Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i di th\u1ea7n nh\u00e0 Minh, theo h\u1ed9i binh T\u00e2y S\u01a1n \u0111\u00e1nh qu\u00e2n Thanh \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c h\u1eadn (s\u1eed c\u00f2n nh\u1eafc nh\u1eefng L\u00fd T\u00e0i, T\u1eadp \u0110\u00ecnh v\u00e0 nh\u1eefng \u201cng\u01b0\u1eddi m\u1ecdi to l\u1edbn, ai n\u1ea5y c\u1ed5i tr\u1ea7n ra, \u0111\u1ed9i kh\u0103n \u0111\u1ecf c\u1ea7m ph\u1ea1ng \u0111eo khi\u00ean, \u0111\u00e1nh th\u1eadt l\u00e0 hung m\u1ea1nh\u201d) \u1ea5y \u0111\u00f3 l\u00e0 nh\u00f3m Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i tr\u00e1 h\u00ecnh. V\u00ec theo l\u1eddi t\u1ed5 ti\u00ean t\u00f4i n\u00f3i l\u1ea1i \u0111\u1ec3 \u0111\u1ee7 nghe trong nh\u00e0 l\u00e0 n\u1ebfu c\u00e2y s\u00fang tre nha phi\u1ebfn c\u1ea3 th\u1eafng con ma b\u1ecbnh t\u1eadt \u0111\u1ea5t Mi\u00ean th\u00ec ch\u1ec9 c\u00f3 \u201cgi\u00e1o T\u00e0u m\u1edbi \u0111\u00e2m ch\u1ec7c\u201d tr\u00fang phong ph\u1ed1c v\u00e0 ch\u1ec9 c\u00f3 ng\u01b0\u1eddi T\u00e0u v\u1edbi nhau m\u1edbi d\u1ec5 bi\u1ebft ch\u1ed7 nh\u01b0\u1ee3c c\u1ee7a nhau, m\u00e0 \u0111\u00e1nh nh\u1eefng \u0111\u00f2n \u0111\u1ed9c th\u1ee7 v\u00e0 s\u1edf d\u0129 mi\u1ec5n \u0111\u01b0\u1ee3c tr\u1ea3 ch\u00fat th\u00f9 truy\u1ec1n ki\u1ebfp, th\u00ec t\u1ed9i g\u00ec kh\u00f4ng \u201ct\u1ea3 l\u1edb\u201d!(*)<\/p>\n<p>V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n<br \/>B\u00e0i \u0111\u00e3 \u0111\u0103ng tr\u00ean Ch\u1ecdn L\u1ecdc s\u1ed1 11 ng\u00e0y 6-2-1966<\/p>\n<p>\u0110\u0103ng l\u1ea1i t\u1eeb Fanpage Th\u00fa Ch\u01a1i S\u00e1ch<br \/>M\u1eddi \u0111\u1ed9c gi\u1ea3 gh\u00e9 th\u0103m<\/p>\n<p>(*) \u201cT\u1ea3 l\u1edb\u201d, ti\u1ebfng Qu\u1ea3ng \u0110\u00f4ng, c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u0110\u00e1nh n\u00f3\u201d!<\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/trithucvn2.net\/van-hoa\/chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son.html\">https:\/\/trithucvn2.net\/van-hoa\/chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son.html<\/a><\/p>\n<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Trong b\u00e0i v\u0103n t\u1ebf c\u1ee7a \u0111\u1ee9c Gia Long t\u1ebf \u00f4ng B\u00e1 \u0110a L\u1ed9c, c\u00f3 c\u00e2u: \u201c\u2026 Ngh\u0129 l\u00fac l\u01b0ng g\u1ea7y b\u01b0\u1edbc ng\u1eb7t, \u0111\u00ecnh Nam Vang, b\u1ea7u T\u00e2n l\u1eef, phi\u00eau l\u01b0u cho kh\u1ecfi b\u1ea1o t\u00e0n; T\u01b0\u1edfng khi m\u1eb7t \u1ee7 gan phi\u1ec1n, tr\u1eddi c\u1ed1 qu\u1ed1c, b\u1ebfn H\u1eadu Giang, t\u00ecm h\u1ecfi ch\u1eb3ng t\u1eeb hi\u1ec3m y\u1ebfu. C\u1ef1c \u0111\u1ebfn n\u1ed7i &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/04\/19\/vuong-hong-sen-chuyen-nhom-thien-dia-hoi-danh-man-thanh-duoi-co-tay-son\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">V\u01b0\u01a1ng H\u1ed3ng S\u1ec3n \u2013 Chuy\u1ec7n nh\u00f3m Thi\u00ean \u0110\u1ecba h\u1ed9i \u0111\u00e1nh M\u00e3n Thanh d\u01b0\u1edbi c\u1edd T\u00e2y S\u01a1n<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[108,106],"tags":[],"class_list":["post-937","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dong-pho","category-gian-pho-trai"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=937"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/937\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=937"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=937"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=937"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}