{"id":967,"date":"2025-08-08T14:48:36","date_gmt":"2025-08-08T07:48:36","guid":{"rendered":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/08\/08\/dao-thai-son-dia-danh-co-lien-quan-den-loai-voi-o-tay-ninh\/"},"modified":"2025-08-08T14:48:36","modified_gmt":"2025-08-08T07:48:36","slug":"dao-thai-son-dia-danh-co-lien-quan-den-loai-voi-o-tay-ninh","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/08\/08\/dao-thai-son-dia-danh-co-lien-quan-den-loai-voi-o-tay-ninh\/","title":{"rendered":"\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n \u2013 \u0110\u1ecaA DANH C\u00d3 LI\u00caN QUAN \u0110\u1ebeN LO\u00c0I VOI \u1ede T\u00c2Y NINH"},"content":{"rendered":"<div>\n<h3 class=\"wp-block-heading\" id=\"_r_1b_\"><a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/aothaison.983169?__cft__%5B0%5D=AZVpZ-IFy2m68FuydifqgYTlQPlflxR9oRaNUwc3k0HRmV2HVteP5wL6PNcak6JaOiBQZ3eal2S4GEwSnmKOGqnNpQkfISSZqgZk6fJV6-UXtKBE09Ql_SX9riNattkqOJX9ly294BCDBAvyZgCJXW75-kiWzxsbUP0AF_UPSlUlEQ&amp;__tn__=-UC%2CP-R\"><strong>\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n<\/strong><\/a><\/h3>\n<p><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" height=\"12\" width=\"12\" alt=\"\" src=\"https:\/\/www.facebook.com\/images\/assets_DO_NOT_HARDCODE\/facebook_icons\/star_filled_24_fds-gray-70.png\">Y\u00eau th\u00edch\u00a0\u00b7<a href=\"https:\/\/www.facebook.com\/aothaison.983169\/posts\/pfbid0225RS682bwonZs6s7yhTUQTj7Tp3ncEkd3afi1wSJj6XjaL9th7Ls8KbptoHTEnRcl?__cft__%5B0%5D=AZVpZ-IFy2m68FuydifqgYTlQPlflxR9oRaNUwc3k0HRmV2HVteP5wL6PNcak6JaOiBQZ3eal2S4GEwSnmKOGqnNpQkfISSZqgZk6fJV6-UXtKBE09Ql_SX9riNattkqOJX9ly294BCDBAvyZgCJXW75-kiWzxsbUP0AF_UPSlUlEQ&amp;__tn__=%2CO%2CP-R\">28 Th\u00e1ng 7 l\u00fac 15:41<\/a>\u00a0\u00b7<\/p>\n<p>\u0110\u1ecaA DANH C\u00d3 LI\u00caN QUAN \u0110\u1ebeN LO\u00c0I VOI \u1ede T\u00c2Y NINH<\/p>\n<p>T\u00e2y Ninh x\u01b0a kia h\u1ea7u h\u1ebft l\u00e0 r\u1eebng gi\u00e0 v\u00e0 \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, l\u00e0 n\u01a1i c\u01b0 ng\u1ee5 c\u1ee7a mu\u00f4n th\u00fa, cho n\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba danh li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng v\u1eadt l\u00e0 \u0111i\u1ec1u r\u1ea5t hi\u1ec3n nhi\u00ean nh\u01b0 \u0110\u1ea3o Nh\u00edm, B\u00e0u Cheo, B\u00e0u S\u1ea5u, B\u01b0ng Trao Tr\u1ea3o\u2026\u0111\u1eb7c bi\u1ec7t l\u00e0 lo\u00e0i voi c\u0169ng xu\u1ea5t hi\u1ec7n kh\u00e1 nhi\u1ec1u trong c\u00e1c \u0111\u1ecba danh x\u01b0a. Trong b\u00e0i vi\u1ebft ng\u1eafn n\u00e0y, ch\u00fang t\u00f4i xin s\u01a1 l\u01b0\u1ee3c qua v\u00e0i n\u00e9t nh\u01b0 sau.<\/p>\n<p><span id=\"more-1222\"><\/span><\/p>\n<p>\u1ea4p Voi l\u00e0 m\u1ed9t \u1ea5p c\u1ee7a x\u00e3 An Th\u1ea1nh thu\u1ed9c huy\u1ec7n B\u1ebfn C\u1ea7u ng\u00e0y nay. \u1ea4p n\u00e0y c\u00f3 \u0111\u01b0\u1eddng Xuy\u00ean \u00c1 ch\u1ea1y qua th\u1eb3ng \u0111\u1ebfn kh\u1ea9u M\u1ed9c B\u00e0i. \u0110\u00e2y l\u00e0 con \u0111\u01b0\u1eddng c\u00f3 t\u1eeb r\u1ea5t xa x\u01b0a n\u1ed1i li\u1ec1n v\u00f9ng G\u00f2 D\u1ea7u Th\u01b0\u1ee3ng v\u1edbi Ch\u00e2n L\u1ea1p. Ch\u00ednh v\u00ec v\u1eady m\u00e0 th\u1eddi Nh\u00e0 Nguy\u1ec5n c\u00e1c s\u1ee9 th\u1ea7n Ch\u00e2n L\u1ea1p th\u01b0\u1eddng c\u1ee1i voi \u0111i c\u1ed1ng s\u1ee9 qua \u0111\u00e2y. R\u1ea5t c\u00f3 th\u1ec3 n\u01a1i n\u00e0y l\u00e0 m\u1ed9t tr\u1ea1m d\u1eebng ch\u00e2n th\u1eddi \u0111\u00f3 n\u00ean m\u1edbi h\u00ecnh th\u00e0nh \u0111\u1ecba danh c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn lo\u00e0i voi, \u0111\u01b0\u1ee3c d\u00e2n gian g\u00ecn gi\u1eef cho t\u1edbi ng\u00e0y h\u00f4m nay.<\/p>\n<p>Ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng \u2013 r\u1ea1ch B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng c\u0169ng thu\u1ed9c v\u1ec1 huy\u1ec7n B\u1ebfn C\u1ea7u nh\u01b0ng n\u1eb1m \u1edf \u1ea5p X\u00f3m Kh\u00e1ch x\u00e3 Long Giang. Ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 t\u00ean ch\u1eef l\u00e0 B\u1eedu Long T\u1ef1. Ch\u00f9a \u0111\u01b0\u1ee3c x\u00e2y d\u1ef1ng n\u0103m 1833 do c\u00e1c v\u1ecb nh\u01b0 s\u01b0 H\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng, s\u01b0 Hi\u1ebfu, s\u01b0 Nh\u1eadt \u00c2n s\u00e1ng l\u1eadp. Ch\u00f9a n\u00e0y s\u1edf d\u0129 c\u00f3 t\u00ean l\u00e0 B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng b\u1edfi n\u00f3 \u0111\u01b0\u1ee3c d\u1ef1ng tr\u00ean m\u1ed9t g\u00f2 \u0111\u1ea5t \u1edf khu B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng. X\u01b0a kia \u0111\u00e2y l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm, c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, voi hay k\u00e9o v\u1ec1 u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc v\u00e0 t\u1eafm n\u00ean ng\u01b0\u1eddi d\u00e2n m\u1edbi quen g\u1ecdi nh\u01b0 v\u1eady.<\/p>\n<p>Theo l\u1eddi gi\u1edbi thi\u1ec7u t\u1ea1i ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n th\u00ec: \u201c Ng\u00f4i ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0o kho\u1ea3ng th\u1eddi Minh M\u1ea1ng ( 1833-1834). Tr\u1ea3i qua c\u00e1c \u0111\u1eddi tr\u1ee5 tr\u00ec nh\u01b0: th\u1ea7y H\u01b0\u01a1ng \u0110\u0103ng, s\u01b0 Hi\u1ebfu, th\u1ee7 t\u1ecda X\u1eb5ng, th\u1ea7y K\u00fd Nh\u1eadm, th\u1ea7y Hu\u1ebf, s\u01b0 Nh\u1eadt \u00c2n. N\u0103m 1919 th\u1ea7y t\u1ed5 \u0111\u1eddi th\u1ee9 t\u01b0 l\u00e0 th\u1ea7y K\u00fd Nh\u1eadm xin th\u1ea7y t\u1ed5 ch\u00f9a N\u00fai k\u00fd ph\u00e1p danh cho ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 B\u1eedu Long T\u1ef1. Tr\u01b0\u1edbc n\u0103m 1945 s\u01b0 Nh\u1eadt \u00c2n th\u01b0\u1eddng sang ch\u00f9a Long Th\u1ecd b\u00e0n chuy\u1ec7n tuy\u00ean truy\u1ec1n C\u1ed9ng s\u1ea3n trong d\u00e2n. C\u00f9ng k\u1ebft h\u1ee3p v\u1edbi c\u00e1n b\u1ed9 c\u1ee7a \u00f4ng Hai \u0110\u1ea9u, T\u01b0 Ngh\u0129a, \u00f4ng M\u1ea1nh b\u00ed m\u1eadt th\u00e0nh l\u1eadp C\u00f4ng N\u00f4ng H\u1ed9i \u0110\u1ecf. \u0110\u1ebfn n\u0103m 1945, ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng l\u00e0 \u0111i\u1ec3m kh\u1edfi ngh\u0129a c\u1ee7a to\u00e0n d\u00e2n x\u00e3 Long Giang, \u0111i\u1ec3m hu\u1ea5n luy\u1ec7n qu\u00e2n s\u1ef1, b\u1ec7nh vi\u1ec7n \u0111i\u1ec1u tr\u1ecb th\u01b0\u01a1ng binh. S\u01b0 Nh\u1eadt \u00c2n c\u1edfi \u00e1o c\u00e0 sa m\u1eb7c qu\u00e2n ph\u1ee5c ch\u1ec9 huy l\u1ef1c l\u01b0\u1ee3ng v\u0169 trang x\u00e3 \u0111\u00e1nh Ph\u00e1p d\u01b0\u1edbi h\u1ec7 th\u1ed1ng Chi \u0111\u1ed9i 11 c\u1ee7a T\u1ec9nh \u1ee7y T\u00e2y Ninh do \u00f4ng Tr\u1ea7n V\u0103n \u0110\u1ea9u ch\u1ec9 huy. Ng\u00e0y 19\/02\/1946, Ph\u00e1p b\u1eafn v\u00e0 d\u1ed9i bom h\u1ee7y di\u1ec7t ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng. Ng\u00f4i ch\u00f9a b\u1ecb s\u1ee5p \u0111\u1ed5 ho\u00e0n to\u00e0n. Ng\u00f4i ch\u00f9a \u0111\u00e3 qua 4 l\u1ea7n tr\u00f9ng tu, s\u1eeda ch\u1eefa ( 1989-1990-1991-1992) m\u1edbi khang trang nh\u01b0 ng\u00e0y nay\u2026\u201d. Tr\u1ea3i qua bao th\u0103ng tr\u1ea7m, h\u01b0ng ph\u1ebf, ng\u00e0y nay ch\u00f9a B\u00e0u T\u01b0\u1ee3ng c\u00f3 th\u1ec3 n\u00f3i l\u00e0 m\u1ed9t danh lam c\u1ee7a x\u1ee9 B\u1ebfn C\u1ea7u. Ch\u00f9a t\u1ecda l\u1ea1c tr\u00ean m\u1ed9t g\u00f2 \u0111\u1ea5t v\u1edbi di\u1ec7n t\u00edch t\u1ea7m 2,5 ha v\u1edbi t\u1ed5ng di\u1ec7n t\u00edch x\u00e2y d\u1ef1ng quy m\u00f4 kh\u00e1 l\u1edbn bao g\u1ed3m c\u1ea3 ki\u1ebfn tr\u00fac c\u0169 v\u00e0 ki\u1ebfn tr\u00fac m\u1edbi. Khu ki\u1ebfn tr\u00fac c\u0169 h\u00ecnh ch\u1eef \u201cNh\u1ecb\u201d, g\u1ed3m ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n v\u00e0 h\u1eadu \u0111i\u1ec7n th\u1edd Tam th\u1ebf Ph\u1eadt, Ti\u00eau Di\u1ec7n \u0110\u1ea1i S\u1ef9, Vi \u0110\u00e0 B\u1ed3 T\u00e1t, Ph\u1eadt Chu\u1ea9n \u0110\u1ec1, \u0110\u1ea1t Ma S\u01b0 T\u1ed5\u2026 Sau ch\u00e1nh \u0111i\u1ec7n c\u00f3 m\u1ed9t b\u00e0n th\u1edd t\u1ed5, tr\u00ean c\u00f3 4 b\u00e0i v\u1ecb theo th\u1ee9 t\u1ef1 nh\u01b0 sau : tr\u00ean \u201c C\u1ed1 s\u01b0 t\u1ed5 L\u00ea V\u0103n Hi\u1ebfu \u2013 Li\u1ec5u \u0111\u1ea1o 19\/2\/1902\u201d, d\u01b0\u1edbi \u201c C\u1ed1 h\u00f2a th\u01b0\u1ee3ng Th\u01b0\u1ee3ng Nh\u1ef1t H\u1ea1 \u00c2n \u2013 D\u01b0\u01a1ng Thi\u1ec7n Nh\u00e2m \u2013 Li\u1ec5u \u0111\u1ea1o 17\/2\/1948\u201d ; b\u00ean tr\u00e1i \u201c C\u1ed1 t\u00e1nh s\u01b0 Hu\u1ef3nh V\u0103n K\u00fd \u2013 Li\u1ec5u \u0111\u1ea1o 1930\u201d, b\u00ean ph\u1ea3i \u201c C\u1ed1 t\u00e1nh s\u01b0 Trang V\u0103n X\u1eb5ng \u2013 Li\u1ec5u \u0111\u1ea1o 1918\u201d. C\u00e1c v\u1ecb \u0111\u01b0\u1ee3c t\u00f4n l\u00e0 T\u1ed5 khai s\u01a1n t\u1ea1o t\u1ef1 B\u1ed3 T\u00e1t.<\/p>\n<p>R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng \u2013 \u0111\u1ecba danh n\u00e0y \u1edf T\u00e2y Ninh c\u00f3 ba n\u01a1i. Th\u1ee9 nh\u1ea5t, l\u00e0 x\u00f3m R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng thu\u1ed9c l\u00e0ng Tr\u01b0\u1eddng H\u00f2a, nay l\u00e0 x\u00e3 Tr\u01b0\u1eddng H\u00f2a huy\u1ec7n H\u00f2a Th\u00e0nh. X\u00f3m R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng n\u00e0y, ng\u00e0y nay thu\u1ed9c \u1ea5p Tr\u01b0\u1eddng Xu\u00e2n, nh\u01b0ng d\u1ea5u v\u1ebft x\u01b0a \u0111\u00e3 kh\u00f4ng c\u00f2n n\u1eefa. Th\u1ee9 hai, l\u00e0 c\u1ea7u R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng b\u1eafc qua con r\u1ea1ch c\u00f9ng t\u00ean thu\u1ed9c x\u00e3 Tr\u00ed B\u00ecnh c\u1ee7a huy\u1ec7n Ch\u00e2u Th\u00e0nh. Con r\u1ea1ch n\u00e0y b\u1eaft ngu\u1ed3n t\u1eeb h\u01b0\u1edbng T\u00e2n Bi\u00ean ch\u1ea3y qua An C\u01a1 \u2013 H\u1ea3o \u0110\u01b0\u1edbc \u2013 Tr\u00ed B\u00ecnh v\u00e0 cu\u1ed1i c\u00f9ng \u0111\u1ed5 ra s\u00f4ng V\u00e0m C\u1ecf \u0110\u00f4ng. Th\u1ee9 ba, v\u00e0 n\u1ed5i ti\u1ebfng h\u01a1n c\u1ea3 l\u00e0 \u1ea5p R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng thu\u1ed9c x\u00e3 Thanh Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u ng\u00e0y nay.<\/p>\n<p>V\u1ec1 t\u1eeb \u201cR\u1ed7ng\u201d tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y c\u00e1c s\u00e1ch ghi l\u00e0 \u201cR\u1ecfng\u201d. \u0110\u1ea1i Nam qu\u1ea5c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb c\u1ee7a Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a gi\u1ea3ng l\u00e0 \u201c\u0110\u01b0\u1eddng khuy\u1ebft xu\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1eddng m\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf \u2013 \u0110\u01b0\u1eddng r\u1ecfng\u201d (\u0110NQATV \u2013 trang 264, t\u1eadp II). C\u00f2n g\u1ea7n h\u01a1n, th\u00ec s\u00e1ch Ph\u01b0\u01a1ng ng\u1eef Nam B\u1ed9 ghi ch\u00e9p v\u00e0 ch\u00fa gi\u1ea3i c\u1ee7a Nam Chi \u2013 B\u00f9i Thanh Ki\u00ean, t\u1eadp II, trang 1198, gi\u1ea3ng \u201cR\u1ecfng : \u0111\u01b0\u1eddng r\u1ecfng \u2013 \u0111\u01b0\u1eddng khuy\u1ebft xu\u1ed1ng, \u0111\u01b0\u1eddng r\u1ebd ra \u0111\u1ec3 ph\u00e2n bi\u1ec7t hai v\u00f9ng, hai ph\u1ea7n\u201d (NXB H\u1ed9i Nh\u00e0 v\u0103n 2014). V\u1ec1 \u0111\u1ecba danh R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng, s\u00e1ch T\u00e2y Ninh X\u01b0a v\u00e0 Nay c\u1ee7a Hu\u1ef3nh Minh ghi l\u00e0 \u201cR\u1ed5ng\u201d v\u00e0 c\u00f3 ch\u00e9p v\u1ec1 R\u1ed5ng T\u01b0\u1ee3ng hay L\u00e1ng T\u01b0\u1ee3ng nh\u01b0 sau: \u201c\u0110\u1ea5t T\u00e2y Ninh ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f2n l\u00e0 r\u1eebng gi\u00e0 d\u00e0y \u0111\u1eb7c, c\u00f3 nhi\u1ec1u th\u1ee7 d\u1eef nh\u01b0 c\u1ecdp, voi, nai, m\u1ec3n v..v\u2026Nh\u1ea5t l\u00e0 voi r\u1ea5t nhi\u1ec1u n\u00ean c\u00f3 ti\u1ebfng l\u00e0 r\u1eebng voi. M\u1ed7i l\u1ea7n voi \u0111i \u0111\u1ebfn su\u1ed1i u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc, k\u00e9o t\u1eebng b\u1ea7y c\u1ea3 5, 7 ch\u1ee5c con, di chuy\u1ec1n tr\u00ean m\u1ed9t c\u00e1nh r\u1eebng bao la s\u1ea7m u\u1ea5t. Voi \u0111i t\u1edbi \u0111\u00e2u, d\u1ea5u ch\u00e2n l\u00fan c\u00f3 d\u1ea5u d\u00e0i c\u1ea3 \u0111\u00f4i ba c\u00e2y s\u1ed1 trong r\u1eebng, l\u00e2u ng\u00e0y tr\u1eddi m\u01b0a \u1ee9 \u0111\u1ecdng, \u0111\u1ed3ng b\u00e0o \u0111i h\u00e1i c\u1ee7i, b\u1ebb m\u0103ng, g\u1eb7p nh\u1eefng r\u1ed5ng t\u01b0\u1ee3ng quanh co trong r\u1eebng ch\u1ee9a \u0111\u1ea7y n\u01b0\u1edbc. R\u1ed5ng T\u01b0\u1ee3ng \u0111\u00e3 c\u00f3 nhi\u1ec1u \u1edf mi\u1ec7t r\u1eebng n\u00fai, nh\u1ea5t l\u00e0 v\u00f9ng th\u01b0\u1ee3ng du, d\u00e3y n\u00fai Tr\u01b0\u1eddng S\u01a1n (Trung Vi\u1ec7t). C\u00e1c n\u01a1i \u1ea5y \u0111\u1ec1u c\u1ecf r\u1ed5ng t\u01b0\u1ee3ng t\u1ea5t c\u1ea3, ch\u1eb3ng ri\u00eang g\u00ec T\u00e2y Ninh m\u1edbi c\u00f3. Nh\u01b0ng s\u1ef1 t\u00edch L\u00e1ng T\u01b0\u1ee3ng hay R\u1ed5ng T\u01b0\u1ee3ng \u1edf \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng n\u00e0y \u0111\u01b0\u1ee3c nhi\u1ec1u ng\u01b0\u1eddi nh\u1eafc t\u1edbi, l\u00e0 \u0111\u1ec3 n\u00f3i l\u00ean \u0111\u1ea5t \u0111ai T\u00e2y Ninh thu\u1edf tr\u01b0\u1edbc c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u T\u01b0\u1ee3ng (voi) h\u01a1n \u0111\u00e2u h\u1ebft. Ch\u00ednh trong ch\u00e1nh s\u1eed c\u0169ng c\u00f3 ghi r\u00f5 \u0111i\u1ec1u n\u00e0y\u201d (s\u0111d, trang 83, Ph\u1ea7n th\u1ee9 hai \u2013 Di t\u00edch l\u1ecbch s\u1eed).<\/p>\n<p>N\u00f3i v\u1ec1 \u0111\u1ecba danh R\u1ed7ng T\u01b0\u1ee3ng \u1edf Thanh Ph\u01b0\u1edbc ng\u00e0y nay, s\u00e1ch Tr\u1ea3ng B\u00e0ng ph\u01b0\u01a1ng ch\u00ed c\u1ee7a V\u01b0\u01a1ng C\u00f4ng \u0110\u1ee9c c\u00f3 ch\u00e9p c\u1ee5 th\u1ec3 nh\u01b0 sau: \u201cR\u1ecfng T\u01b0\u1ee3ng: t\u00ean khu v\u1ef1c gi\u00e1p ranh hai x\u00e3 Gia B\u00ecnh v\u00e0 Thanh Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u, n\u1eb1m \u0111\u1ed1i di\u1ec7n nh\u00e0 th\u1edd B\u00ecnh Nguy\u00ean thu\u1ed9c \u1ea5p B\u00ecnh Nguy\u00ean1. Theo \u0110\u1ea1i Nam Qu\u1ed1c \u00e2m t\u1ef1 v\u1ecb c\u1ee7a Hu\u1ef3nh T\u1ecbnh C\u1ee7a \u1ea5n h\u00e0nh n\u0103m 1895, \u201cr\u1ecfng c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u0111\u01b0\u1eddng khuy\u1ebft xu\u1ed1ng hay \u201c\u0111\u01b0\u1eddng m\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf, c\u00f2n \u201ct\u01b0\u1ee3ng\u201d ch\u1ec9 con voi. V\u1eady \u201cR\u1ecfng T\u01b0\u1ee3ng\u201d ngh\u0129a l\u00e0 \u201c\u0111\u01b0\u1eddng m\u01b0\u01a1ng nh\u1ecf c\u1ee7a con voi. R\u1ecfng n\u00e0y c\u00f3 chi\u1ec1u d\u00e0i h\u00e0ng tr\u0103m m\u00e9t l\u00e0 m\u1ed9t \u0111o\u1ea1n thu\u1ed9c r\u1ea1ch tr\u00ean c\u1ee7a l\u00e0ng Gia B\u00ecnh. Ng\u00e0y x\u01b0a c\u00f3 nhi\u1ec1u voi t\u1eeb x\u00f3m \u0110\u1ed3ng xu\u1ed1ng con r\u1ea1ch n\u00e0y u\u1ed1ng n\u01b0\u1edbc. Voi \u0111i th\u00e0nh t\u1eebng \u0111\u00e0n l\u00e2u d\u1ea7n t\u1ea1o th\u00e0nh m\u1ed9t c\u00e1i r\u1ecfng, n\u00ean d\u00e2n ch\u00fang g\u1ecdi l\u00e0 \u201cr\u1ecfng t\u01b0\u1ee3ng\u201d. Tr\u01b0\u1edbc \u0111\u00e2y ch\u01b0a c\u00f3 con \u0111\u01b0\u1eddng \u0111\u1ea5t \u0111\u1ecf t\u1eeb Qu\u1ed1c l\u1ed9 22 \u0111i v\u00e0o khu x\u00f3m R\u1ecfng T\u01b0\u1ee3ng c\u1ee7a x\u00e3 Thanh Ph\u01b0\u1edbc, ph\u1ee5 n\u1eef x\u00f3m n\u00e0y mu\u1ed1n \u0111i ch\u1ee3 Gia B\u00ecnh ph\u1ea3i l\u1ed9i qua \u201cr\u1ecfng t\u01b0\u1ee3ng\u201d\u2026 Nay c\u00f3 con l\u1ed9 \u0111\u1ea5t \u0111i v\u00e0o x\u00f3m n\u00ean kh\u00f4ng c\u00f2n c\u1ea3nh n\u00e0y n\u1eefa. M\u1ed9t ph\u1ea7n x\u00f3m R\u1ecfng T\u01b0\u1ee3ng ng\u00e0y tr\u01b0\u1edbc thu\u1ed9c \u1ea5p B\u00ecnh Nguy\u00ean, x\u00e3 Gia B\u00ecnh, sau \u0111\u00f3 kho\u1ea3ng n\u0103m 1973 th\u00ec \u0111\u01b0\u1ee3c c\u1eaft giao cho x\u00e3 Thanh Ph\u01b0\u1edbc c\u1ee7a huy\u1ec7n G\u00f2 D\u1ea7u\u201d.<\/p>\n<p>N\u00fai Voi (nay g\u1ecdi l\u00e0 n\u00fai Ph\u1ee5ng) trong c\u1ee5m n\u00fai B\u00e0 \u0110en, n\u1eb1m s\u00e1t \u0111\u01b0\u1eddng t\u1ec9nh 785. Tr\u00ean b\u1ea3n \u0111\u1ed3 h\u1ea1t tham bi\u1ec7n T\u00e2y Ninh v\u1ebd n\u0103m 1896 v\u1eabn ghi l\u00e0 n\u00fai Voi. \u0110\u1ecba danh n\u00e0y c\u00f2n li\u00ean quan t\u1edbi hai \u0111\u1ecba danh g\u1ed1c Khmer kh\u00e1c l\u00e0 R\u00f4n \u0110omrey v\u00e0 Phum S\u0111o. Thu\u1edf xa x\u01b0a, khi v\u00f9ng \u0111\u1ea5t T\u00e2y Ninh c\u00f2n l\u00e0 r\u1eebng r\u1eadm v\u00e0 \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, n\u01a1i \u0111\u00e2y c\u00f3 r\u1ea5t nhi\u1ec1u voi sinh s\u1ed1ng, n\u00ean \u0111\u01b0\u1ee3c g\u1ecdi l\u00e0 [R\u00f4n Dumrey \u2013 \u179a\u17c4\u1784\u178a\u17c6\u179a\u17b8 ], ngh\u0129a l\u00e0 x\u1ee9 Chu\u1ed3ng Voi. Ch\u00ednh v\u00ec v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u voi, n\u00ean kh\u00f4ng \u00edt nh\u1eefng phum s\u00f3c Khmer x\u01b0a l\u00e0m ngh\u1ec1 s\u0103n voi, thu\u1ea7n voi \u0111\u1ec3 ph\u1ee5c v\u1ee5 cho nhi\u1ec1u c\u00f4ng vi\u1ec7c t\u01b0\u01a1ng t\u1ef1 nh\u01b0 c\u00e1c d\u00e2n t\u1ed9c \u1edf v\u00f9ng T\u00e2y Nguy\u00ean. Hi\u1ec7n t\u1ea1i khu Khedol c\u00f2n m\u1ed9t phum Khmer c\u1ed5 v\u1edbi c\u00e1i t\u00ean l\u00e0 Phum S\u0111o. Ch\u1eef [S\u0111o \u2013 \u179f\u17d2\u178a] trong \u0111\u1ecba danh n\u00e0y n\u1ebfu vi\u1ebft cho \u0111\u1ea7y \u0111\u1ee7 l\u00e0 [\u0111omrey s\u0111o \u2013 \u178a\u17c6\u179a\u17b8\u179f\u17d2\u178a] c\u00f3 ngh\u0129a l\u00e0 con voi \u0111\u1ef1c m\u1ed9t ng\u00e0 ho\u1eb7c theo ng\u01b0\u1eddi Khmer \u0111\u1ecba ph\u01b0\u01a1ng l\u00e0 con voi s\u1ed5 \u0111\u00fa hung d\u1eef. Phum n\u00e0y x\u01b0a kia n\u1eb1m d\u01b0\u1edbi ch\u00e2n n\u00fai \u1edf h\u01b0\u1edbng t\u00e2y, ng\u01b0\u1eddi Khmer g\u1ecdi l\u00e0 [Phnum \u0111omrey \u2013 \u1797\u17d2\u1793\u17c6\u178a\u17c6\u179a\u17b8\u179f\u17d2\u178a ] , v\u1ec1 sau \u0111\u01b0\u1ee3c Vi\u1ec7t h\u00f3a th\u00e0nh n\u00fai Voi.<\/p>\n<p>B\u00ean c\u1ea1nh con voi trong th\u1ef1c t\u1ebf nh\u01b0 \u0111\u00e3 n\u00f3i, th\u00ec n\u00fai Voi c\u00f2n g\u1eafn v\u1edbi truy\u1ec1n thuy\u1ebft thi \u0111\u1eafp n\u00fai gi\u1eefa hai phe nam v\u00e0 n\u1eef trong v\u0103n h\u00f3a d\u00e2n gian Khmer. Xin t\u00f3m t\u1eaft nh\u01b0 sau: Ng\u00e0y x\u01b0a, c\u00f3 m\u1ed9t nh\u00f3m con trai v\u00e0 m\u1ed9t nh\u00f3m con g\u00e1i thi nhau \u0111\u1eafp n\u00fai. C\u1ea3 hai phe \u0111\u1eb7t \u0111i\u1ec1u ki\u1ec7n v\u1edbi nhau l\u00e0 n\u1ebfu b\u00ean n\u00e0o thua th\u00ec b\u00ean \u0111\u00f3 ph\u1ea3i c\u01b0\u1edbi b\u00ean kia v\u00e0 giao \u01b0\u1edbc \u0111\u1ebfn khi sao Mai m\u1ecdc th\u00ec cu\u1ed9c thi ch\u00e1m d\u1ee9t. C\u1ea3 hai b\u00ean b\u1eaft \u0111\u1ea7u \u0111\u1eafp n\u00fai, phe n\u1eef l\u00e0m vi\u1ec7c r\u1ea5t t\u00edch c\u1ef1c trong khi ph\u00e1i nam \u1ef7 s\u1ee9c kh\u1ecfe n\u00ean kh\u00f4ng v\u1ed9i v\u00e3. \u0110\u1ebfn n\u1eefa \u0111\u00eam c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a b\u00ean ph\u00e1i n\u1eef s\u1eafp xong, ng\u01b0\u1eddi \u0111\u1ee9ng \u0111\u1ea7u phe n\u1eef l\u1ea5y \u0111\u00e8n c\u1ed9t tr\u00ean ng\u1ecdn c\u00e2y gi\u1ea3 l\u00e0m sao Mai. Phe nam t\u01b0\u1edfng tr\u1eddi \u0111\u00e3 s\u00e1ng b\u00e8n v\u1ec1, khi hi\u1ec3u ra th\u00ec \u0111\u00e3 mu\u1ed9n. T\u1eeb \u0111\u00f3 c\u00f3 t\u1ee5c l\u1ec7 ng\u01b0\u1eddi con trai ph\u1ea3i \u0111i c\u01b0\u1edbi ng\u01b0\u1eddi con g\u00e1i\u2026.V\u00e0 \u1edf \u0111\u00e2y c\u0169ng xin n\u00f3i th\u00eam r\u1eb1ng, m\u1ed9t ng\u1ecdn n\u00fai cao m\u00e0 ch\u1ec9 \u0111\u1eafp trong v\u00f2ng m\u1ed9t \u0111\u00eam th\u00ec \u0111\u00f3 kh\u00f4ng ph\u1ea3i l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a ng\u01b0\u1eddi ph\u00e0m, m\u00e0 l\u00e0 c\u00f4ng vi\u1ec7c c\u1ee7a th\u1ea7n nh\u00e2n ! M\u00e0 c\u00e1i g\u00ec li\u00ean quan \u0111\u1ebfn nh\u1eefng nh\u00e2n v\u1eadt k\u1ef3 v\u0129 th\u00ec \u0111\u1ec1u kh\u00f4ng b\u00ecnh th\u01b0\u1eddng. Cho n\u00ean trong ng\u00e0y c\u01b0\u1edbi, \u0111\u00e0n trai sang \u0111\u00e0n g\u00e1i ph\u1ea3i v\u00f4 c\u00f9ng tr\u1ecbnh tr\u1ecdng, \u0111i\u1ec1u n\u00e0y c\u00f2n l\u01b0u d\u1ea5u trong b\u00e0i d\u00e2n ca [Sdach yeang \u2013 \u179f\u17d2\u178f\u17c1\u1785\u1799\u17b6\u1784 \u2013 nh\u00e0 vua \u0111i] r\u1ea5t n\u1ed5i ti\u1ebfng:<\/p>\n<p>Ng\u01b0\u1eddi ta n\u00f3i \u00f4ng vua<\/p>\n<p>Kh\u00f4ng bao gi\u1edd \u0111i b\u1ed9<\/p>\n<p>Khi th\u00ec vua c\u01b0\u1ee1i ng\u1ef1a<\/p>\n<p>Khi th\u00ec vua c\u01b0\u1ee1i voi<\/p>\n<p>Ph\u1ea3i c\u00f3 quan theo h\u1ea7u<\/p>\n<p>\u0110\u1eb1ng sau r\u1ed3i \u0111\u1eb1ng tr\u01b0\u1edbc<\/p>\n<p>N\u00e0o khi\u00eang, n\u00e0o \u0111\u01b0a r\u01b0\u1edbc<\/p>\n<p>R\u1eb1ng h\u1ebft s\u1ee9c t\u01b0ng b\u1eebng<\/p>\n<p>S\u1ea5m vang nghe \u0111\u00f9ng \u0111\u00f9ng<\/p>\n<p>Nh\u01b0 n\u1ed5i l\u00ean h\u00e1t m\u00faa<\/p>\n<p>Cho t\u1edbi khi vua ng\u1ed3i<\/p>\n<p>\u1edai n\u00e0ng theo h\u1ea7u \u01a1i.<\/p>\n<p>Tr\u00ean l\u00e0 m\u1ed9t s\u1ed1 \u0111\u1ecba danh c\u00f3 li\u00ean quan \u0111\u1ebfn lo\u00e0i voi v\u00e0 nh\u1eefng c\u00e2u chuy\u1ec7n xung quanh n\u00f3. Tr\u1ea3i qua m\u1ea5y tr\u0103m n\u0103m h\u00ecnh th\u00e0nh v\u00e0 ph\u00e1t tri\u1ec3n v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y, c\u0169ng nh\u01b0 bao d\u00e2u b\u1ec3 \u0111\u1ed5i thay, ph\u1ea7n nhi\u1ec1u nh\u1eefng \u0111\u1ecba danh c\u0169 \u0111\u00e3 b\u1ecb ph\u1ee7 m\u1edd b\u1edfi c\u00e1t b\u1ee5i th\u1eddi gian. Nh\u01b0ng l\u1edbp v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a n\u00f3 th\u00ec v\u1eabn \u1ea9n t\u00e0ng tr\u1ea7m t\u00edch \u0111\u00e2u \u0111\u00f3. T\u00ecm hi\u1ec3u \u0111\u1ecba danh c\u0169ng l\u00e0 m\u1ed9t h\u01b0\u1edbng \u0111i ng\u01b0\u1ee3c v\u1ec1 v\u1edbi d\u00f2ng ch\u1ea3y v\u0103n h\u00f3a c\u1ee7a qu\u00ea h\u01b0\u01a1ng qua nhi\u1ec1u th\u1eddi k\u1ef3 bi\u1ebfn \u0111\u1ed9ng.<\/p>\n<p>\u0110\u00c0O TH\u00c1I S\u01a0N<\/p>\n<\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n Y\u00eau th\u00edch\u00a0\u00b728 Th\u00e1ng 7 l\u00fac 15:41\u00a0\u00b7 \u0110\u1ecaA DANH C\u00d3 LI\u00caN QUAN \u0110\u1ebeN LO\u00c0I VOI \u1ede T\u00c2Y NINH T\u00e2y Ninh x\u01b0a kia h\u1ea7u h\u1ebft l\u00e0 r\u1eebng gi\u00e0 v\u00e0 \u0111\u1ea7m l\u1ea7y, l\u00e0 n\u01a1i c\u01b0 ng\u1ee5 c\u1ee7a mu\u00f4n th\u00fa, cho n\u00ean v\u00f9ng \u0111\u1ea5t n\u00e0y c\u00f3 nhi\u1ec1u \u0111\u1ecba danh li\u00ean quan \u0111\u1ebfn \u0111\u1ed9ng v\u1eadt l\u00e0 \u0111i\u1ec1u &hellip; <a href=\"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/2025\/08\/08\/dao-thai-son-dia-danh-co-lien-quan-den-loai-voi-o-tay-ninh\/\" class=\"more-link\">\u0110\u1ecdc ti\u1ebfp <span class=\"screen-reader-text\">\u0110\u00e0o Th\u00e1i S\u01a1n \u2013 \u0110\u1ecaA DANH C\u00d3 LI\u00caN QUAN \u0110\u1ebeN LO\u00c0I VOI \u1ede T\u00c2Y NINH<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[59,130,131],"tags":[],"class_list":["post-967","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dao-thai-son","category-tay-ninh","category-voi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=967"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/967\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=967"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=967"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wiki.nguoianphu.com\/diadanh\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=967"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}